Z wizytą w grobowcu królowej Nefertari. To „Kaplica Sykstyńska starożytności”
Zszedłem po schodach. Uderzyła mnie feeria barw: egipskiego błękitu, zieleni, cynobru i ochry, bieli i czerni. Nefertari została przez małżonka obdarowana wspaniałym prezentem „ostatecznym”: grobowcem, nazywanym dziś niekiedy „Kaplicą Sykstyńską starożytności” – i nie ma w tym krzty przesady.
Do Doliny Królowych nie wchodzi się dziś ceremonialnie, tak jak nie wchodziło się do niej przed wiekami. Po prostu schodzi się z asfaltu w pył podnoszony przez wiatr i przeciska przez szpaler straganów z egipskościami. Kiedy już uda się zignorować i minąć nachalnych handlarzy, można wreszcie spokojnie przystanąć i rozejrzeć się po wadi. Grobowiec Nefertari, oznaczony symbolem QV66, znajduje się w głównym ramieniu doliny. Wąskie schody prowadzą w dół, w chłód wapienia. Ernesto Schiaparelli, dyrektor Muzeum Egipskiego w Turynie, odkrył to miejsce 18 listopada 1904 roku. W dolnej komorze zalegały tony gruzu, świadectwo nie tylko działalności starożytnych rabusiów, lecz także późniejszych bezradnych prób zabezpieczania tego miejsca. „To jedna z najpiękniej dekorowanych komór, jakie kiedykolwiek widziałem” – zanotował Schiaparelli dość sucho, enigmatycznie jak na odkrycie, które miało później wejść do kanonu egiptologii. Zagrożony grobowiec królowej Przez dziesięciolecia grobowiec był zamknięty. Już w latach pięćdziesiątych XX wieku, gdy inspektorzy Służby Starożytności spostrzegli, że polichromie pod wpływem wody i wykwitów solnych zaczynają odpadać ze ścian płatami, zdecydowali, by go zabezpieczyć przed dalszym niszczeniem. Prace konserwatorskie przeprowadzono dopiero w latach 1988–1992 w ramach wspólnego programu Egipskiej Służby Starożytności i prywatnego Getty Conservation Institute z Los Angeles. Czwartego listopada 1995 roku grobowiec uroczyście otwarto dla publiczności, ale szybko znów go zamknięto ze względu na zagrożenie wilgocią, a następnie za „jedyne” trzy tysiące dolarów sporadycznie go otwierano, i to tylko dla nielicznych wybranych grup. Wyjątkowa wizyta w grobowcu W październiku 2024 roku władze egipskie ogłosiły, że QV66 znów jest dostępny dla wszystkich, ale za dodatkową opłatą, tym razem rozsądną dla przeciętnego turysty. Moja przepustka zapewniała mi wejście także do niego. Nie mogłem więc nie skorzystać z tej okazji, jak się zresztą okazało – wyjątkowej, bo wkrótce po mojej wizycie to niezwykle piękne miejsce pochówku znów zamknięto na głucho i na stałe. Byłem przeszczęśliwy, że mogłem tego dnia tam się znaleźć. Zszedłem po schodach. Uderzyła mnie feeria barw: egipskiego błękitu, zieleni, cynobru i ochry, bieli i czerni, a na iście „astronomicznych” sklepieniach – granatu ze złocącymi się pięcioramiennymi gwiazdami. Spadało na mnie nocne niebo zamknięte w grobowcu. Na południowej ścianie przedsionka Nefertari grała w senet, dawną planszówkę, której zasad wciąż nie rozszyfrowano. To symbolizowało rytualne przejście w zaświaty. Malowidła obok cytowały i przedstawiały sceny z Księgi Umarłych. Nefertari była wszędzie. Brakujący Ramzes II Nefertari odradzała się i wyłaniała zza horyzontu jako tarcza słoneczna – zwyciężała świat ciemności. Starożytni artyści szczególnie przyłożyli się do twarzy. Podkreślali jej urodę, zwłaszcza kształt oczu, rumieniec na policzkach, brwi. Prezentowano ją bogom, którzy ją witali. Byli wśród nich między innymi Izyda, Ozyrys, Anubis, Hathor, Neit, Selkit, Maat, Uadżyt, Nechbet, Amaunet, Re, Neftyda, Chepri, Amon i Horus. Nie było za to jej męża Ramzesa II. A szukałem go wszędzie. Zrozumiałem, dlaczego na reliefach nie pokazano jej ukochanego, dopiero gdy doczytałem naukowy opis polichromii. W Dolinie Królowych w żadnym z grobowców żon władców nie ma wyobrażeń męskich członków rodziny królewskiej, z wyjątkiem książąt, najczęściej ich synów. Aby zmarłe mogły sprawować najwyższą władzę w swoich miejscach pochówku, faraon nie mógł być w nich obecny. Ściśle tego przestrzegano. Kobieta natomiast mogła zostać przedstawiona w grobowcu mężczyzny. Jak doszło do odkrycia grobowca Nefertari? W 1903 roku Ernesto Schiaparelli otrzymał wyłączną koncesję na prowadzenie wykopalisk w Dolinie Królowych. Podczas drugiej kampanii, tam gdzie wcześniej odkryto inne grobowce, jego robotnicy natrafili na pierwsze stopnie. Gdy usunęli masy gruzu, szybko odsłonili schody wykute w skale między dwiema bielonymi ścianami, z charakterystyczną rampą pośrodku, prowadzącą w dół, która była niezbędna do przeniesienia i opuszczania sarkofagu. Już się zatem domyślali, do czego się dokopią. Schody opadały osiem metrów i prowadziły do dużej ściany z wejściem. Umieszczono tam imię Nefertari. Jednak grobowiec był już otwarty, a tony gruzu zalegały także w pierwszej sali. Pozostałe pomieszczenia były puste, więc stało się jasne, że splądrowano go prawdopodobnie już w starożytności. W komorze grobowej muzealnik znalazł tylko rozbite fragmenty granitowego sarkofagu z imieniem Nefertari, trzydzieści cztery uszebti także przez nią sygnowane, parę prostych sandałów wykonanych z włókien palmowych, pokrywy szkatułek na figurki, fragmenty lin, czarne, politurowane, drewniane figurki bóstw, między innymi Anubisa, i jeden magiczny amulet – dżed. Czy znaleziono szczątki królowej? W kącie natomiast leżały trzy fragmenty kończyn dolnych (piszczel, rzepka i część kości udowej), owinięte tekstyliami nasączonymi substancjami balsamującymi. Domyślał się, że to mogą być szczątki żony króla, zabrał je więc do Turynu. Tam w szafie przeleżały ponad sto lat, aż wreszcie zajęli się nimi radiolodzy, antropolodzy, chemicy i genetycy. Pracując pod kierownictwem Michaela Habichta, nau­kowcy stwierdzili, że szczątki należały do kobiety w wieku około czterdziestu–sześćdziesięciu lat. Miała około stu sześćdziesięciu pięciu centymetrów wzrostu. Skład środków użytych do balsamowania odpowiadał praktykom z XIX i XX dynastii. Datowanie radiowęglowe metodą C14 wskazywało na lata 1607–1450 p.n.e., ale badacze tłumaczyli, że jest ono zaburzone przez środki użyte podczas mumifikacji. Wyliczono też, że rozmiar stóp pasowałby do długości sandałów znalezionych w QV66. Wniosek był następujący: „identyfikacja jako Nefertari jest jak najbardziej prawdopodobna, choć nie absolutnie pewna”. To jest przedruk z książki autorstwa Tomasza Bonka pt. „Egipt. Śladami zapomnianych królowych i ich polskich odkrywców”, która ukazała się nakładem wydawnictwa Znak Horyzont. Tytuł, śródtytuły i skróty pochodzą od redakcji.
Metrem pod same piramidy. Kiedy Kair otworzy tę wyjątkową podziemną linię?
Budowa czwartej linii kairskiego metra to jedno z największych współczesnych wyzwań inżynieryjnych w Egipcie. Dzięki wsparciu z Japonii, nowa trasa połączy nowoczesne dzielnice ze starożytnymi cudami świata – piramidą Cheopsa i słynnym Sfinksem. Dowiedz się, kiedy dokładnie ruszą pierwsze składy w stronę Gizy.
Idea budowy metra w Kairze, największej metropolii Afryki i Bliskiego Wschodu, sięga lat 30. XX wieku, kiedy to inżynier egipskich kolei Saiyed Abdel Wahed po raz pierwszy zaproponował takie rozwiązanie. Jednak dopiero po rewolucji z 1952 roku temat powrócił z większą siłą. Ideę wspierali eksperci z Francji, Związku Radzieckiego i Japonii. Systematyczny wzrost populacji Kairu, która w 1987 roku wynosiła 10 milionów mieszkańców, wymusił stworzenie wydajnego transportu masowego. Pierwsza linia, łącząca Heluan z placem Ramzesa, została otwarta 27 września 1987 roku. To była pierwsza linia metra w Afryce. Od tego czasu sieć systematycznie się rozrasta, a obecnie działają trzy linie obsługujące miliony pasażerów dziennie. Czwarta linia – szkielet komunikacyjny metropolii Budowa czwartej linii metra, nazywanej potocznie linią „żółtą”, to odpowiedź na paraliż komunikacyjny zachodniego Kairu i Gizy. Docelowo ma ona łączyć Miasto 6 Października na zachodzie z Nowym Kairem na wschodzie i przecinać obie odnogi Nilu. Całkowita długość trasy ma wynieść 24 kilometry. Pierwsza faza projektu, o długości 19 kilometrów, obejmuje 17 stacji, z czego aż 16 znajduje się pod ziemią. Trasa ta zaczyna się na obrzeżach Miasta 6 Października, biegnie obok Wielkiego Muzeum Egipskiego (GEM), przez plac Remaya i kluczową ulicę Al-Haram, aż do stacji El-Malek El-Saleh, gdzie skrzyżuje się z linią nr 1. Postępy prac i wizyta prezydenta W kwietniu 2026 roku prezydent Abdel Fattah El-Sisi osobiście wizytował plac budowy stacji „Piramidy” w Gizie, co podkreśla wagę inwestycji dla państwa. Podczas wizyty głowa państwa uruchomiła maszynę drążącą tunel (TBM), co symbolicznie zakończyło prace nad kluczowym segmentem o długości 6,35 km, łączącym stacje Hadayek Al-Ashgar i Piramidy. Obecnie prace koncentrują się na instalacji betonowych okładzin tuneli, układaniu torowisk oraz montażu systemów sygnalizacyjnych i elektrycznych. W projekt zaangażowanych jest pięć dużych egipskich firm budowlanych, co świadczy o skali lokalnej mobilizacji technicznej. Realizacja czwartej linii nie byłaby możliwa bez ścisłej współpracy z Japonią. Projekt jest finansowany i wspierany technicznie przez Japońską Agencję Współpracy Międzynarodowej (JICA), która udzieliła m.in. pożyczki w wysokości 100 miliardów jenów (ok. 2,3 mld zł). Brama do historii. GEM i stacja Piramidy Jednym z najważniejszych celów nowej linii jest obsługa ruchu turystycznego. Metro połączy centrum Kairu z dwoma strategicznymi punktami: Wielkim Muzeum Egipskim (GEM) oraz kompleksem piramid w Gizie, w tym ze słynną piramidą Cheopsa. Stacje te mają stać się głównymi „bramami” dla milionów gości odwiedzających Egipt. Teraz turyści dojeżdżają taksówkami i autobusami niezwykle zatłoczoną ulicą Al-Haram. Odliczanie do otwarcia w 2028 roku Zgodnie z oficjalnymi zapowiedziami przedstawicieli Narodowego Urzędu Tuneli (NAT), otwarcie pierwszej fazy czwartej linii, w tym stacji „Piramidy”, planowane jest na pierwszą połowę 2028 roku. Przewiduje się, że linia ta będzie przewozić około dwóch milionów pasażerów dziennie. Rząd egipski już teraz analizuje kolejne etapy rozbudowy: fazę drugą do Nowego Kairu, fazę trzecią w stronę placu Hosary oraz fazę czwartą, która ma połączyć sieć z lotniskiem w Nowej Stolicy Administracyjnej. Źródła: Daily News Egypt, Ahram Online Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Wadi El Gemal to wciąż mało znana perła znad Morza Czerwonego. Znajdziesz tu pustynię i rafę koralową
Hipnotyzująca pustynia, niezwykła flora i fauna, do tego wspaniała rafa koralowa. Wadi El Gemal to mało znany zakątek Egiptu.
Spis treści: Królowie pustyni Antycznym szlakiem Bóstwa i szmaragdy Delfiny i namorzyny Góra Gianniego Wadi El Gemal – informacje praktyczne Rozbijamy obóz pod skałą. Wprost na piasku rozkładamy koce, maty i niewielki stolik. Jeden z naszych gospodarzy z ludu Ababdów rozpala ognisko i zaczyna wyrabiać ciasto na chleb. Przepis jest prosty: mąka, woda i sól. Placek trzeba dokładnie ugnieść, potem składa się go na cztery i rzuca na żarzące się palenisko. Resztą węgielków przysypuje się całość. Po dziesięciu minutach wystarczy otrzepać go z popiołu i możemy się cieszyć znakomitym pustynnym pieczywem zwanym tu gabouri. Na stoliku przed nami lądują humusy, baba ganusze, grillowane na ogniu mięsa i warzywa. Czy wreszcie dolmy – nadziewane ryżem i ziołami cukinie oraz papryki. Jesteśmy na Pustyni Wschodniej, w okolicach Abo Ghosoun, kilkanaście kilometrów od wybrzeża Morza Czerwonego – w Parku Narodowym Wadi El Gemal (Dolina Wielbłądów). Dojechaliśmy tu rowerami z ośrodka Gorgonia Beach, który jest świetną bazą wypadową do zwiedzania regionu. Kiedy siadamy do kolacji, błyskawicznie zapadają egipskie – nomen omen – ciemności. Gdy gasną latarki i ognisko, ledwo widzimy siebie nawzajem. Po chwili pojawiają się gwiazdy. Cisza pustyni jest wszechogarniająca i hipnotyzująca. Widok milionów jasnych punktów nad głową – wart każdych pieniędzy. Królowie pustyni Wadi El Gemal to jeden z 29 parków narodowych Egiptu. Powstał w 2003 r. wokół wyschniętej doliny rzecznej El Gemal w celu ochrony unikatowych ekosystemów pustynnych i morskich oraz dzikiej przyrody tej części Egiptu. W 3/4 tworzy go górzysta szaro-brązowa pustynia, a w pozostałej 1/4 – fragment basenu Morza Czerwonego ze wspaniałą i wciąż świetnie zachowaną rafą koralową. Znajdziemy tu największą w regionie populację gazeli, a także 23 inne gatunki ssaków, w tym koziorożce nubijskie czy lisy pustynne, 25 gatunków gadów i 45 osiadłych tu gatunków ptaków. Królami Wadi El Gemal są członkowie żyjącego tu od wieków niegdyś koczowniczego ludu Ababdów. Mieszkają nierzadko w namiotach na pustkowiach i uważają się za potomków starożytnych mieszkańców doliny Nilu, choć w ich kulturze widać też silne wpływy nubijskie czy arabskie. Mówią jednym z arabskich dialektów, choć ich obyczajowość i tradycja znacznie różnią się od stylu bycia osiadłych Egipcjan. Są silnie przywiązani do własnej tożsamości i wierzeń. Wielu z nich nadal żyje w drodze, przemieszczając się sezonowo pomiędzy kolejnymi wadi (dolinami), studniami i pastwiskami. Kilka lat temu rządowa agencja postawiła na pustyni nowe domy dla Ababdów. Starsi mieszkańcy długo nie chcieli się zgodzić na przeprowadzkę. W końcu dali się przekonać. Gdy pracownicy socjalni odwiedzili ich jakiś czas później, zobaczyli dość niecodzienny widok: w mieszkalnych kontenerach czas spędzały… wielbłądy, starszyzna Ababdów zaś spała w namiotach przed domami. Od kilku lat w kamiennym budynku na pustyni oglądać można niewielkie muzeum poświęcone plemieniu – Beyt El Ababda. Jego pomysłodawcą był Gianni Bodini, przyjeżdżający tu od lat włoski fotograf i wielbiciel Pustyni Wschodniej. Podziwiamy tu tradycyjne stroje i rzeczy codziennego użytku: naczynia, narzędzia, poduszki, derki… Jest drewniany wielbłąd „w pełnym rynsztunku” i przykłady miejscowego rękodzieła. Są wreszcie zdjęcia z opisami – w większości autorstwa Bodiniego – z których dowiedzieć się można wiele o historii Ababdów. Od zawsze hodowali tu oni dromadery, kozy i owce. Wynajmowali się jako przewodnicy karawan i wycieczek. Łowili ryby w Morzu Czerwonym i tworzyli unikatową sztukę. Ich kultura jest silnie związana z tą ziemią i naturą. Dokładnie wiedzą, które rośliny mogą być przydatne jako lekarstwa, a które krzewy np. jako szczoteczka i pasta do zębów w jednym. Na pustyni Wadi El Gemal żyje ich ok. 3 tys., w całym Egipcie – ok. 140 tys., drugie tyle w niedalekim Sudanie. Antycznym szlakiem Następnego dnia wstajemy o 4 rano i od razu wsiadamy do dżipa. Jedziemy w głąb pustyni. Po ponad godzinie opuszczamy auto i ruszamy pieszo przez góry – do starożytnej świątyni Sikait. Na początku naszej ery było tu całe ludzkie osiedle. Pozostały po nim ślady domostw i studni. Przede wszystkim jednak miejsce kultu – taki tutejszy odpowiednik jordańskiej Petry, oczywiście w skali mikro. Podczas wędrówki pod nogami widzimy dziesiątki fragmentów glinianych dzbanów, czasem trafia się nawet dobrze zachowane ucho od tego naczynia. – Mają po nawet dwa tysiące lat – wyjaśnia towarzyszący nam Johannes Girardi, włoski menedżer z hotelu Gorgonia Beach i wielki miłośnik Wadi El Gemal, czym wprawia nas w osłupienie. – W czasach rzymskich prowadził tędy popularny szlak handlowy. Wodę transportowano w amforach na grzbietach wielbłądów. Część z nich naturalną koleją rzeczy się stłukła. I do dziś mamy mnóstwo artefaktów po tych wyprawach. Co tylko cieszy archeologów. Szlak, o którym wspomina Johannes, prowadził niegdyś znad wschodnich brzegów Nilu do Morza Czerwonego. Podróżowali nim nomadzi i kupcy. Karawany zwykle pokonywały go w czasie 12 dni. Przewożono zboże, wino, tkaniny i rzymskie monety. Z kolei na zachód wracano z sakwami pełnymi przypraw, kadzidła, kości słoniowej i jedwabiu. Punktem docelowym karawan nad Morzem Czerwonym był port Berenike, z którego towary płynęły nawet do Indii. Dziś w Berenike jest stanowisko archeologiczne, w którym spotkać można również polskich naukowców, w tym dr. Marka Woźniaka z Instytutu Kultur Śródziemnomorskich i Orientalnych PAN. Ten fragment Pustyni Wschodniej, który właśnie eksplorujemy, w starożytności znany był jako Mons Smaragdus (Góra Szmaragdów) i słynął z wydobycia tych szlachetnych kamieni. Do dziś zresztą szmaragdowe odłamki można tu znaleźć, o czym szybko się przekonujemy. Mohamed, 11-letni syn naszego przewodnika z ludu Ababdów, co jakiś czas zatrzymuje się przy skałach. Cierpliwie grzebie w ziemi, a potem z dumą pokazuje nam zielonkawe drobinki – nie więcej niż milimetr średnicy, nie mają więc większej wartości, ale są to najprawdziwsze kamienie szlachetne. Dla starożytnych ten rejon był miejscem szczególnym. Szmaragdy miały w świecie rzymskim wyjątkowe znaczenie symboliczne (w wyższych sferach bardzo ceniona była biżuteria z tymi kamieniami), a współczesne Wadi El Gemal było jedynym w całym imperium obszarem ich eksploatacji. Dlatego też pomiędzy I a IV w. n.e. powstała tu cała osada górnicza zamieszkana przez wydobywców, ale też żołnierzy, rzemieślników czy pracowników administracji. Mieszkali tu Rzymianie oraz lokalni nomadzi – z ludu Blemiów. Bóstwa i szmaragdy Świątynia Sikait jest wspomnieniem tamtych czasów. Jej korzeni archeologowie doszukują się już w czasach Ptolemeuszy (wywodząca się z greckiej Macedonii dynastia, która rządziła Egiptem w latach 305–30 p.n.e.), ale rozbudowali ją Rzymianie. Nie ma pewności, któremu bogu była poświęcona. Przypuszcza się, że czczono tu egipskie bóstwa opiekuńcze pustyni i gór albo lokalnych bogów synkretycznych, łączących w sobie wierzenia egipskie i rzymskie. Modlono się o bezpieczeństwo pracujących w kopalniach, uniknięcie chorób i wypadków, a także o powodzenie w wydobywaniu szmaragdów. Świątynia pełniła też rolę religijnego centrum tej izolowanej społeczności. Wchodzimy do wykutego w skale wnętrza Sikait, które ukryte jest za dobrze zachowanymi antycznymi kolumnami. Na ścianach do dziś zachowały się inskrypcje i rysunki naskalne. Dostrzegam kontury wielbłąda, znaki solarne i napisy, a także imiona i nazwiska odwiedzających i archeologów sprzed lat. Na chwilę siadamy przy ognisku, które rozpalili tu napotkani nieopodal przewodnicy Ababdowie. Proponują kawę przyrządzaną w tradycyjny sposób – w metalowym tygielku podgrzewanym cierpliwie na ogniu. Cała ceremonia nazywa się al-jabanah, a kawę zwykle doprawia się przyprawami, zwłaszcza imbirem. Nie odmawiamy. Długo parzony napój jest rewelacyjny. Słodki i mocny. Jedziemy dalej. Mijamy studnie sprzed wieków, stada pasących się dromaderów i z rzadka rosnące akacje. Te ostatnie są kluczowe dla funkcjonowania ekosystemu, ponieważ należą do nielicznych drzew zdolnych przetrwać w skrajnie suchych warunkach. Ich liście i strąki to pożywienie dla wielbłądów, kóz i owiec, ale też schronienie i źródło pokarmu dla ptaków, owadów i drobnych ssaków. Bez akacji nie byłoby pasterstwa Ababdów. Po kilkudziesięciu minutach jazdy na południe krajobraz bardzo się zmienia. To już jakby inna pustynia – z jaśniejszym piaskiem szeroko rozlanym w efektowne diuny. Do tego otoczonym kilkoma warstwami stromych gór. Podziwiamy kremowobiałe wydmy, a także czerwone i pomarańczowe wzgórza, granitowe i bazaltowe formacje skalne. To zdecydowanie najpiękniejszy fragment pustynnej części Wadi El Gemal. Delfiny i namorzyny Kolejny dzień to już całkiem inne wrażenia i pejzaże. Szybką łodzią motorową płyniemy na bezludną wyspę nazywaną tak samo jak park narodowy – Wadi El Gemal. Czysty biały piasek kontrastujący z lazurem wody, a do tego namorzynowe krzewy i kolonie gniazdujących tu ptaków. Obrazek jest iście rajski. – To niezwykły ekosystem. Przyroda jest tu zachowana w stanie nienaruszonym, a jego najcenniejszy element stanowią mangrowce szare, które tworzą tu niewielkie zagajniki tuż przy morskim brzegu. To rzadkie zjawisko w skrajnie suchym środowisku – mówi mi Tamer Mounir, biolog morski związany z egipskim ministerstwem środowiska. – Żyją tu liczne ptaki: mewy, rybitwy, kormorany. To także ważny przystanek dla wielu ptaków migrujących. Tu zatrzymują się podczas swoich przelotów pomiędzy Afryką a Eurazją. Spędzamy ponad godzinę na kontemplacji tego sielskiego krajobrazu, a potem ruszamy na rafę koralową. Tuż obok łodzi płynie z nami stado delfinów. Początkowo widzimy dwa–trzy, z czasem jest ich już kilkanaście, może nawet 20; pierwszy raz w życiu widzę ich tak wiele i tak blisko. Płyną po prawej i po lewej stronie, z przodu i z tyłu – tak jakby tworzyły eskortę naszej jednostki pływającej. Wyskakują ponad powierzchnię i kręcą widowiskowe piruety. Ewidentnie dobrze się bawią! Dopływamy do rafy. Zakładamy maski z rurkami i płetwy, a zaraz potem wskakujemy do wody. Podwodny świat, który się przed nami otwiera, hipnotyzuje tak samo jak pustynne niebo. Koralowce są tu chyba we wszystkich kolorach tęczy: pomarańczowe, żółte, fioletowe, czerwone, niebieskie... Przybierają przy tym najniezwyklejsze kształty: kalafiora, gąbki, wachlarza, gałęzi czy mózgu. W sumie aż 450 gatunków. Do tego falujące ukwiały i glony. Przed moimi oczami defiladę urządziły sobie równie barwne ryby. Błazenek (czyli filmowy Nemo), pokolec, papugoryba, rogatnica, granik, motylkowiec, skrzydlica, rozdymka, ostrobok, barwena, skalar… 1,2 tys. gatunków! A na deser ogromny żółw karetta. Wszystko na wyciągnięcie ręki. Za nimi – zdająca się nie mieć końca błękitna otchłań. Dzień później inne cuda fauny i flory zobaczymy jeszcze w zatoce Qulaan. Podziwiamy krzewy namorzynowe i co najmniej kilkanaście gatunków ptaków. Żyją tu m.in. liczne rybołowy (jeden z nich wita nas efektownym przelotem z potężną rybą w dziobie), czaple siwe, a także endemiczne mewy białookie – bardzo już rzadkie, zagrożone wyginięciem. Góra Gianniego Ostatni dzień w Wadi El Gemal rezerwujemy sobie na położone nieopodal wybrzeża wzgórze El Talayee (162 m n.p.m.), żartobliwie nazywane Górą Gianniego z powodu zaangażowania wspomnianego już fotografa Gianniego Bodiniego w jego popularyzację. Wyruszamy tam wcześnie rano, na długo przed wschodem słońca. Pod górę podjeżdżamy dżipem, a potem czeka nas niezbyt forsowny trekking. Kilkadziesiąt minut później jesteśmy na szczycie. To moment, gdy żarzące się na złoto słońce w towarzystwie wielobarwnych promieni wyłania się znad Morza Czerwonego. Dla takich widoków warto żyć. Wadi el Gemal – informacje praktyczne Dojazd Najlepiej szukać bezpośrednich przelotów z polskich miast do Marsa Alam z biurami podróży. W swojej ofercie ten kierunek mają m.in. Itaka, Rainbow Tours, TUI czy Coral Travel. Z lotniska w Marsa Alam do Wadi el Gemal najlepiej dojechać busem (ok. 1 godz.). Wiza i waluta Wiza kosztuje 25 dol. i można ją kupić na lotnisku w Marsa Alam, zaraz po przylocie. Funt egipski; ok. 13 EGP = 1 PLN. Nocleg Gorgonia Beach Resort, Marsa Alam. Od 2300 zł za 7 dni w opcji all inclusive (bez przelotu). To jeden z dwóch ośrodków wakacyjnych na terenie Parku Narodowego Wadi El Gemal. Pomost hotelowy bezpośrednio graniczy z bogatą rafą koralową, można tu nurkować i snorklować, nie wypływając daleko w morze. Gorgonia szczyci się polityką zrównoważonego rozwoju, jaka tu panuje. W jej ramach pracownicy hotelu raz na tydzień organizują sprzątanie lokalnych plaż – każdy może dołączyć. Aktywnie też edukują mieszkańców okolicy i turystów w dziedzinie ekologii. Transport Na pustynię najlepiej pojechać z lokalnym przewodnikiem z ludu Ababdów. O ich usługi trzeba pytać w recepcji hotelu albo w biurach turystycznych. Koszt to zwykle ok. 100 euro za dzień. Jedzenie Tradycyjna egipska molokhia przygotowywana jest z drobno siekanych liści juty, które gotuje się w bulionie (z kurczaka, królika lub wołowiny), a kluczowa jest tu tasha – miks podsmażonego czosnku i kolendry, który dodaje się na końcu gotowania. Molokhię podaje się z ryżem lub chlebem baladi, a także z mięsem wołowym lub drobiem. Na koshari składają się ryż, makaron, soczewica i ciecierzyca. Całość polewa się intensywnym sosem pomidorowym z czosnkiem i octem, a na wierzch dodaje się chrupiącą smażoną cebulę. Dolma to nadziewane ryżem z aromatycznymi ziołami liście winogron, ewentualnie cukinia lub papryka. Źródło: archiwum NG
Gdzie podróżowała Agatha Christie? Te miejsca inspirowały jej najsłynniejsze powieści
Podróże Agathy Christie, od spokojnych krajobrazów Devonu i ulic Londynu, po egzotyczne brzegi Nilu i starożytną Petrę, stały się fundamentem jej najsłynniejszych powieści kryminalnych. Dziś te same miejsca przyciągają turystów, którzy chcą podążać śladami „królowej zagadek” i odkrywać scenerie znane z jej książek.
Spis treści: Południowy Devon jako miejsce urodzenia Agathy Christie Londyn śladami Agathy Christie i jej bohaterów Egipt Agathy Christie – Nil, Luksor i literackie inspiracje Stambuł i Orient Express śladami pisarki Kapsztad Agathy Christie, czyli podróże i inspiracje w RPA Karaibskie inspiracje powieści Agathy Christie na Barbadosie Petra i sceneria powieści „Spotkanie ze śmiercią” Pięćdziesiąt lat po swojej śmierci w 1976 roku Agatha Christie pozostaje jedną z najważniejszych autorek w historii literatury popularnej. Jej powieści sprzedały się w ponad dwóch miliardach egzemplarzy, a charakterystyczny sposób budowania napięcia i konstruowania intrygi wywarł wpływ na twórców na całym świecie – od literatury azjatyckiej, po współczesne produkcje filmowe. Mniej oczywistym, choć równie istotnym elementem jej biografii, była pasja do podróżowania. Już jako młoda kobieta odwiedziła Egipt, a w 1922 roku wyruszyła w wielomiesięczną podróż obejmującą m.in. Afrykę Południową, Australię i Kanadę. Z czasem wyprawy stały się dla niej nie tylko sposobem poznawania świata, lecz także bezpośrednią inspiracją dla fabuł – egzotyczne krajobrazy, środki transportu i spotkania z ludźmi różnych kultur przenikały do jej książek, nadając im wyjątkową atmosferę. Jak zauważa badaczka twórczości pisarki, dr Michelle Kazmer, zamknięte przestrzenie – takie jak statki czy pociągi – sprzyjały budowaniu napięcia, ponieważ gromadziły w jednym miejscu osoby, które w innych okolicznościach nigdy by się nie spotkały. To właśnie w takich sceneriach rodziły się jedne z najbardziej rozpoznawalnych historii, w tym „Morderstwo w Orient Expressie” czy „Śmierć na Nilu”. Które miejsca na świecie odegrały zatem kluczową rolę w twórczości Agathy Christie? Południowy Devon jako miejsce urodzenia Agathy Christie Południowy Devon, a zwłaszcza Torquay, to przestrzeń nierozerwalnie związana z życiem i wyobraźnią Agathy Christie. To właśnie tutaj pisarka przyszła na świat i przez lata czerpała inspiracje do swoich historii. Jednym z najważniejszych punktów na tej mapie pozostaje Greenway House – jej dawna rezydencja nad rzeką Dart, dziś udostępniona zwiedzającym jako muzeum, w którym zachowały się oryginalne wnętrza, prywatne pamiątki oraz bogaty zbiór pierwszych wydań jej książek. Region można odkrywać także poprzez specjalnie wytyczony szlak Agathy Christie, prowadzący przez miejsca pojawiające się w jej twórczości – od eleganckiego Imperial Hotel, po lokalne muzeum z poświęconą jej galerią. Szczególne wrażenie robi jednak Burgh Island – niewielka wyspa, która w czasie przypływów zostaje odcięta od lądu i stała się inspiracją dla mrocznej scenerii powieści „I nie było już nikogo”. Surowy krajobraz, zmieniający się wraz z rytmem morza, do dziś pozwala poczuć atmosferę napięcia charakterystyczną dla jej książek, a cały region regularnie celebruje tę literacką spuściznę podczas wydarzeń i festiwali poświęconych autorce. Londyn śladami Agathy Christie i jej bohaterów Londyn odegrał istotną rolę w życiu Agathy Christie, będąc nie tylko miejscem jej zamieszkania, lecz także tłem dla wielu literackich intryg. W latach 30. XX wieku autorka posiadała tu kilka nieruchomości, m.in. przy Sheffield Terrace oraz Cresswell Place, a sama stolica stała się naturalnym środowiskiem dla takich postaci jak Herkules Poirot. Dziś miłośnicy jej książek mogą odkrywać miasto poprzez specjalne trasy spacerowe prowadzące przez miejsca związane z jej powieściami i życiem prywatnym. Szczególne znaczenie ma także St Martin’s Theatre na West Endzie, gdzie nieprzerwanie wystawiana jest sztuka „Pułapka na myszy” – najdłużej grany spektakl teatralny na świecie. W czasie II wojny światowej pisarka pracowała jako aptekarka w szpitalu University College Hospital, co pozwoliło jej zdobyć wiedzę o substancjach chemicznych, później wykorzystywaną w fabułach. Mieszkała również w modernistycznym kompleksie Isokon Flats w dzielnicy Belsize Park, który do dziś przyciąga zainteresowanych historią architektury i życia artystycznego Londynu, ukazując mniej znane, lecz równie fascynujące oblicze jej biografii. Egipt Agathy Christie – Nil, Luksor i literackie inspiracje Podróże do Egiptu zajęły wyjątkową rolę w twórczości Agathy Christie. Po pierwszej wizycie na początku XX wieku pisarka wielokrotnie wracała nad Nil, towarzysząc swojemu drugiemu mężowi, archeologowi Maksowi Mallowanowi, podczas prac wykopaliskowych. Szczególne znaczenie miały dla niej Luksor i Asuan – miasta, które stały się tłem jednej z jej najsłynniejszych powieści pt. „Śmierć na Nilu”. Inspiracją dla tej historii był m.in. historyczny parowiec Steamship Sudan, kursujący między tymi miastami do dziś. Egipskie krajobrazy, monumentalne świątynie i atmosfera starożytnych ruin przeniknęły również do innych jej książek, w tym „Zakończeniem jest śmierć”, której akcja osadzona jest w Tebach. Współcześni podróżnicy mogą odwiedzić miejsca znane z tych opowieści, takie jak kompleks świątynny w Karnaku, świątynia Hathor w Denderze czy imponujące Abu Simbel. Sama pisarka często zatrzymywała się w luksusowych hotelach nad Nilem, m.in. w Sofitel Winter Palace Luxor oraz Sofitel Legend Old Cataract Aswan, gdzie – jak się uważa – powstawały fragmenty jej powieści, inspirowane widokiem rzeki i spokojnym rytmem egipskiego życia. Stambuł i Orient Express śladami pisarki Stambuł zajmuje szczególne miejsce w biografii pisarki, przede wszystkim za sprawą legendarnej trasy Orient Express. To właśnie podróże tym luksusowym pociągiem, odbywane zarówno samotnie, jak i u boku Maxa Mallowana, stały się inspiracją dla jednej z jej najbardziej rozpoznawalnych powieści – „Morderstwo w Orient Expressie”. Choć oryginalne połączenie zakończyło działalność w 2009 roku, jego klimat odtwarzany jest dziś przez historyczny skład Venice Simplon-Orient-Express, który przywołuje atmosferę międzywojennej elegancji. W samym Stambule można odwiedzić Sirkeci Railway Station – dawną stację końcową tej trasy, gdzie zachowały się elementy związane z epoką wielkich podróży kolejowych. Tuż obok działa muzeum kolejnictwa prezentujące pamiątki z czasów świetności Orient Expressu. Szczególnym miejscem pozostaje jednak Pera Palace Hotel, w którym pisarka zatrzymywała się podczas swoich pobytów i gdzie – według przekazów – powstawały fragmenty jej powieści. Hotel do dziś podtrzymuje tę tradycję, udostępniając gościom apartament inspirowany jej pobytem, z zachowanymi detalami z epoki, które pozwalają poczuć atmosferę czasów, gdy podróż była częścią literackiej intrygi. Kapsztad Agathy Christie, czyli podróże i inspiracje w RPA Pobyt w Kapsztadzie był jednym z ważniejszych etapów słynnej podróży dookoła świata, którą Agatha Christie odbyła w 1922 roku. Wraz z pierwszym mężem odwiedziła Republikę Południowej Afryki, gdzie – jak podkreślają badacze jej twórczości – zetknęła się m.in. z popularnym już wtedy surfingiem. To właśnie te doświadczenia znalazły odzwierciedlenie w powieści „Mężczyzna w brązowym garniturze”, której część akcji rozgrywa się w tym regionie. Jednym z najbardziej charakterystycznych miejsc związanych z jej pobytem jest plaża Muizenberg Beach, znana z łagodnych fal i rzędów kolorowych domków, które do dziś tworzą jeden z najbardziej rozpoznawalnych krajobrazów Kapsztadu. Pisarka zatrzymała się również w eleganckim Mount Nelson Hotel, słynącym z różowej fasady i widoku na Table Mountain. W czasie pobytu odwiedziła także lokalne instytucje, w tym parlament oraz historyczne winnice regionu Constantia, które do dziś uchodzą za jedne z najstarszych w Republice Południowej Afryki i pozostają ważnym elementem dziedzictwa tego miejsca. Karaibskie inspiracje powieści Agathy Christie na Barbadosie Egzotyczny klimat Barbadosu znalazł z kolei swoje odbicie w powieści „Karaibska tajemnica”. Choć jej bohaterowie często przemierzali Europę i Bliski Wschód, to właśnie panna Marple została wysłana przez autorkę w jedną z nielicznych podróży poza Wielką Brytanię – na fikcyjną wyspę inspirowaną karaibskim krajobrazem. Impulsem do stworzenia tej historii była wizyta Christie na Barbadosie w latach 50., kiedy odkryła zupełnie inny, spokojniejszy rytm życia. Podczas pobytu zatrzymała się w Coral Reef Club, eleganckim, rodzinnym hotelu, który posłużył jako pierwowzór literackiego kurortu znanego z powieści. Do dziś miejsce to zachowuje atmosferę klasycznej brytyjskiej rezydencji przeniesionej w tropikalne realia. Wyspa oferuje również krajobrazy, które mogły inspirować autorkę – od spokojnych plaż, po bardziej dynamiczne zatoki, takie jak Bathsheba Soup Bowl, cenione przez surferów. Barbados pozostaje miejscem, gdzie kontrast między sielankowym wypoczynkiem a subtelnym napięciem fabuły Christie wydaje się szczególnie wyraźny, tworząc scenerię idealną dla kryminalnej intrygi. Petra i sceneria powieści „Rendez-vous ze śmiercią” Monumentalne ruiny Petry, ukryte wśród pustynnych krajobrazów Jordanii, stały się jedną z najbardziej sugestywnych scenerii w twórczości Agathy Christie. Na długo przed tym, jak miejsce to zyskało globalną popularność dzięki kinu, autorka wykorzystała jego wyjątkowy charakter w powieści „Rendez-vous ze śmiercią”. Historia rozgrywa się w trakcie podróży z Jerozolimy do Petry, a samo starożytne miasto przedstawione jest jako przestrzeń pełna napięcia i niepokoju, gdzie surowe krajobrazy potęgują atmosferę zagadki. Jednym z najbardziej rozpoznawalnych punktów jest Al-Khazneh, czyli słynny Skarbiec Faraona wykuty w skale, do którego prowadzi wąski wąwóz Siq – miejsce, które w powieści nabiera niemal symbolicznego, mrocznego znaczenia. Współcześni podróżnicy mogą podążać trasą bohaterów, odkrywając kolejne części miasta, w tym klasztor Ad-Dajr czy punkt widokowy na Wzgórzu Ofiarnym. Szczególne wrażenie robi wieczorne wydarzenie „Petra by Night”, kiedy starożytne ruiny oświetlane są setkami świec, przywołując atmosferę tajemnicy, którą Christie tak sugestywnie oddała w swojej prozie. Źródło: BBC Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Egipt – popularny kierunek na wakacje przez cały rok
Egipt cieszy się bardzo dużą popularnością wśród polskich turystów. I to nie tylko latem, lecz także wiosną, jesienią i zimą. Przez cały rok można korzystać tam ze słońca i licznych atrakcji, zarówno dla miłośników plażowania, jak i zainteresowanych historią i zwiedzaniem oraz lubiących pozostawać w ruchu. Dowiedz się, co oferuje Egipt!
Bardzo dobre warunki atmosferyczne Dobra pogoda to jeden z ważnych powodów, dla których tak wiele osób odwiedza Egipt. W krainie faraonów przez cały rok jest słonecznie, co sprzyja odpoczynkowi i wylegiwaniu się na plaży. Latem temperatury powietrza są bardzo wysokie. Na wybrzeżu kraju słupki rtęci pokazują zazwyczaj powyżej 35°C, a nierzadko nawet ponad 40°C. Jest więc naprawdę upalnie. Lekkie orzeźwienie przynosi morska bryza, jednak temperatury wody również są wysokie – średnio na poziomie 27-28°C. Wiosna i jesień przynoszą nieco bardziej umiarkowaną aurę. Cały czas jest jednak bardzo ciepło, co sprawia, że plażowanie i morskie kąpiele są niezwykle przyjemne. Zima to najchłodniejsza pora roku w Egipcie. Na wybrzeżu temperatury w ciągu dnia rzadko jednak spadają poniżej 18-19°C (w głębi lądu wartości te są niższe). Nawet wtedy można więc wypoczywać, np. przy basenie albo na plaży. To także idealny moment na zwiedzanie Egiptu. Warto pamiętać, że zimą noce są wyraźnie chłodniejsze. Należy wziąć to pod uwagę pakując się na wyjazd. Doskonała baza hotelowa w znanych kurortach Egipt słynie z rozbudowanej bazy hotelowej. Najlepsze obiekty znajdują się na wybrzeżu Morza Czerwonego w popularnych kurortach turystycznych, jak Hurghada, Marsa Alam i Sharm el Sheikh. Miejscowości te przyciągają ładnymi plażami i świetnymi warunkami do uprawiania sportów wodnych. W ich centrum można poznać lokalną kulturę, np. odwiedzając jeden z tętniących życiem bazarów. Tamtejsze hotele również zapewniają szereg atrakcji. Dobre obiekty oferują wygodną formułę all inclusive, animacje, strefy basenowe, a często również zjeżdżalnie wodne i udogodnienia dla najmłodszych. Ciekawie prezentuje się też oferta hoteli nad Morzem Śródziemnym, zwłaszcza w kurorcie Marsa Matruh. To mniej znana miejscowość turystyczna, która świetnie sprawdzi się na spokojne wakacje pełne relaksu w nieco bardziej kameralnej atmosferze. Poza wysokiej klasy hotelami, czekają tam piękne piaszczyste plaże i krystalicznie czysta woda zapraszająca do kąpieli. Oferty wycieczek do najpopularniejszych kurortów w Egipcie można sprawdzić na stronie: https://fly.pl/oferta/egipt-wczasy/. Dostępne są zarówno wyjazdy do bardziej budżetowych hoteli, jak i luksusowych resortów dla wymagających. Historyczne skarby Wakacje w Egipcie to nie tylko odpoczynek w hotelu czy na plaży. To także niepowtarzalna okazja, by zobaczyć niesamowite zabytki pamiętające czasy starożytności. Warto więc wybrać się na wycieczkę przynajmniej do kilku najbardziej znanych miejsc. Zdecydowanie ich nie brakuje, dlatego łatwo znaleźć coś dla siebie. To istna podróż do przeszłości, która może spodobać się nie tylko pasjonatom historii. Wśród najwspanialszych zabytków starożytnego Egiptu warto wymienić m.in.: Piramidy w Gizie – grobowce faraonów, które dziś stanowią wizytówkę kraju i są jednym z z największych historycznych skarbów. Najbardziej znana jest Piramida Cheopsa, choć pozostałe również zasługują na uwagę. Przy okazji zwiedzania monumentalnych grobowców, można też zobaczyć jeszcze jeden słynny zabytek, czyli posąg Wielkiego Sfinksa; Luksor – miejsce uznawane za największe na świecie muzeum na świeżym powietrzu. W przeszłości było sercem Egiptu. Ma ogromną wartość historyczną, dlatego wpisano je na listę UNESCO. Warto zobaczyć tam przede wszystkim Świątynię Luksorską oraz zwiedzić Muzeum Luksorskie; Karnak – miasto zaraz obok Luksoru, znane z rozbudowanego kompleksu świątynnego. Najważniejsza jest tam Świątynia Amona. Spektakularne zabudowania robią duże wrażenie!; Dolina Królów – dawne miejsce pochówku faraonów. Wykute w skale grobowce zachwycają rozmachem. Wśród nich na uwagę zasługuje przede wszystkim ten, w którym spoczywa faraon Seti; Abu Simbel – miejscowość, która zachwyca malowniczym położeniem i starożytnymi świątyniami wybudowanymi za czasów panowania Ramzesa II. To Wielka Świątynia i Świątynia Nefretiti. Obie prezentują się okazale. To oczywiście zaledwie kilka spośród naprawdę wielu zabytków w Egipcie. Podczas urlopu warto odwiedzić też oczywiście m.in. pełen atrakcji Kair, ciekawe miasto Asuan czy Klasztor św. Katarzyny na Półwyspie Synaj. Jak podkreśla Marta Wielgosz z Fly.pl:„Najwspanialsze zakątki Egiptu można zobaczyć podczas wycieczki objazdowej. Programy takich wypraw są starannie dopracowane i pozwalają odwiedzić jak najwięcej miejsc podczas jednej podróży, w dodatku pod opieką profesjonalnego pilota. Uczestnicy nie muszą martwić się o organizację – zapewnione są przejazdy, noclegi, a często również wyżywienie, co znacząco zwiększa komfort. Inna opcja to połączenie wypoczynku ze zwiedzaniem i wybranie się na wycieczkę fakultatywną. Takie wyjazdy, np. do Luksoru czy Kairu są organizowane ze znanych kurortów turystycznych.” Możliwość aktywnego spędzania czasu Dla osób, które lubią pozostawać w ruchu, Egipt również ma coś w zanadrzu. W zasadzie to niejedno! Kraina faraonów stanowi doskonały kierunek dla miłośników sportów wodnych. Popularnymi aktywnościami są przede wszystkim nurkowanie z akwalungiem oraz snorkeling. Egipskie rafy koralowe w wielu miejscach wciąż są dobrze zachowane i zachwycają życiem i kolorami. Obserwowanie podwodnego świata to wspaniała rozrywka! Mogą z niej skorzystać zarówno zaawansowani, jak i początkujący – w znanych kurortach działa wiele szkółek nurkowych. Popularnymi sportami są również kitesurfing, windsurfing, wingfoil, parasailing oraz jazda na wodnych nartach lub skuterach. Aktywności te przynoszą mnóstwo frajdy. Są dostępne nie tylko dla dorosłych, lecz także dla nieco starszych dzieci. W Egipcie nie brakuje też atrakcji na lądzie. Jeep safari, jazda na quadach i przejażdżki na wielbłądzie jazda na wielbłądzie to najpopularniejsze z nich. Ale zdecydowanie nie wszystkie! Mniej typowe, a przy tym niezwykle ciekawe możliwości, to chociażby… sandboarding, czyli zjazdy na specjalnej desce po wydmach czy wędrówka po Kolorowym Kanionie. Atrakcyjne ceny wycieczek Egipt przyciąga także dobrymi cenami. Wycieczki nie muszą nadmiernie obciążać budżetu, dlatego są chętnie wybierane przez całe rodziny. Wiele zależy oczywiście od standardu hotelu, jednak po sezonie w dobrej cenie można upolować nawet prawdziwe perełki. Aby zaoszczędzić, warto regularnie sprawdzać oferty last minute w Egipcie na Fly.pl. Wyjazdy rezerwowane na ostatnią chwilę często są tańsze. Materiał promocyjny Ambasady Egiptu
Hieroglify egipskie – czym było zagadkowe pismo starożytnych Egipcjan?
Hieroglify egipskie do dziś są pełne zagadek. Naukowcy spierają się o to, jak powstał ten system zapisu. Wiadomo, że odegrały kluczową rolę w powstaniu słynnej cywilizacji faraonów. A jaki jest ich związek z naszym dzisiejszym alfabetem?
W tym artykule: Skąd się wzięły hieroglify? Co skrywa literatura egipska? Ile jest rodzajów pisma egipskiego? Związek hieroglifów egipskich z alfabetem Czytanie hieroglifów egipskich. Jak to robić? Zapisz swoje imię pismem hieroglificznym Niewiarygodne początki hieroglifów egipskich. Do czego one służyły? Kto umiał je pisać i czytać? Zapomnienie i ponowne odkrycie znaczenia hieroglifów – jak i kto do tego doszedł? Co wspólnego ma współczesny alfabet z hieroglifami? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się poniżej. Polecamy też artykuł o symbolach egipskich. Skąd się wzięły hieroglify Egipcjanie wierzyli, że mowa pochodzi od bogów. Dla przykładu, w jednej wersji mitu o stworzeniu świata to bóg Ptah nadał mu obraz wyrażany w hieroglifach. Owo pismo hieroglificzne nie tylko opisywało świat, ale było sprawczą magią (heka), zaklęciami mającymi nad nim władzę. Okazuje się, że początki pisma starożytnego Egiptu wyglądały zupełnie inaczej. Jego rozwój nie trwał tak długo, jak w przypadku pisma klinowego na Bliskim Wschodzie. Powstanie pisma egipskiego było prawdopodobnie dość nagłym wynalazkiem. Jednak jego początki do dziś są niejasne. Wiadomo, że działo się to w końcu IV tysiąclecia. Jednak dopiero w czasach III–VI dynastii nastąpił wielki rozwój piśmiennictwa. Trzeba też pamiętać, że hieroglif nie musi się zawsze odnosić do pisma starożytnego Egiptu. Znacznie później swoje hieroglify zaczęli stosować np. Hetyci. W języku potocznym czasami określa się tym mianem nieczytelne pismo. Co zapisywano pismem hieroglificznym w piramidach? formuły ofiarne, apele do żywych, zaklęcia czy też wypowiedzenia. Egipskie mumie przemówiły. Rozwikłano zagadkę śmierci sprzed 2600 lat Koniec stycznia obrodził ciekawymi wydarzeniami dla miłośników historii. Dzięki dociekliwym naukowcom dwie egipskie mumie przemówiły. Jedna dosłownie, własnym głosem poprzez model 3D jej ... Co skrywa literatura egipska? W okresie Średniego Państwa (chodzi zwłaszcza o okres panowania XII dynastii) obserwujemy rozwój form literackich. Niestety, większość dzieł pozostaje anonimowa. Niemniej jednak odnajdziemy wiele różnorodnych form, czasem podobnych do tych nam współczesnych. Uprawiane przez Egipcjan pisarstwo: legendy i bajki, epickie opowiadania, wydarzenia fantastyczne, relacje historyczne, nauki, pouczenia i maksymy moralizatorskie, senniki, papirusy prawnicze. Prawdziwą rewolucję w pisaniu spowodowała reforma faraona Amenhotepa IV w okresie już Nowego Państwa. Dopiero od wtedy zaczęto pisać w rzeczywistym języku mówionym (nowoegipskim, w odróżnieniu od poprzedniego pisma staroegipskiego). Dzięki temu literatura nabrała więcej realizmu. Hieroglify kojarzymy w egipskimi grobowcami, ale nie we wszystkich je znajdziemy. Na przykład w pierwszych piramidach nie wykonywano ich na ścianach. Znajdowały się tylko w ukrytych miejscach i pozostawili je robotnicy wznoszący te wielkie konstrukcje. Były to więc zapiski techniczne, mające wspomóc proces budowy Wraz z podbojem Egiptu przez Rzymian w 30 r. p.n.e pismo hieroglificzne traciło na znaczeniu. Ostatecznie rozwój chrześcijaństwa i języka koptyjskiego spowodował nagły spadek jego użytkowania. Najpóźniejszy znany nam zapis pochodzi z V w. Dziś egiptolodzy potrafią odczytać większość znaków hieroglificznych, ale nie wszystkie teksty przełożono na języki współczesne. Wynika to z tego, że jest ich tak dużo, a naukowców, którzy są w stanie tego dokonać, ciągle stosunkowo niewielu. Ile jest rodzajów pisma egipskiego Należy pamiętać, iż hieroglifami umiała posługiwać się jedynie wąska grupa najzdolniejszych z elity. Z czasem wyłonił się prostszy zapis dla kapłanów, zwany pismem hieratycznym. Trzecie i najbardziej praktyczne pismo egipskie jest zwane demotycznym. Przeznaczone było do użytku codziennego, ale i tak stosowała go bardzo wąska grupa wykształconych osób. Odczytanie tego całego systemu zajęło Europejczykom wieki. Ze względu na symboliczny wyraz znaków staroegipskiego pisma uważano niesłusznie, że hieroglify egipskie przedstawiają idee. Niemiecki językoznawca Athanasius Kircher w połowie XVII w. zaproponował inne założenie. Znaki, podobnie jak w wielu innych pismach, związane mają być raczej z fonetyką poszczególnych dźwięków. Dopiero jednak po odkryciu kamienia z Rosetty w 1799 r. nadarzyła się wspaniała okazja rozwikłania wielkiej zagadki starożytności. Spisany na kamieniu tekst sporządzono w trzech wersjach: w języku greckim oraz egipskim w zapisie hieroglificznym i w zapisie demotycznym. Rozpoczął się wielki wyścig w odszyfrowaniu starożytnego pisma. Ostatecznie całościowego odszyfrowania dokonał Francuz Jean-François Champollion w 1822 r. O rok szybciej od równolegle zajmującego się tematem Anglika Thomasa Younga. Związek hieroglifów egipskich z alfabetem Odkodowanie hieroglifów egipskich oraz późniejsze znaleziska archeologiczne miały, jak się okazało, znaczący wkład w poszukiwanie źródeł pochodzenia alfabetu. Choć przypisywano mu rozpowszechnienie w Europie przez Fenicjan, to pytanie o pochodzenie budziło niemałe kontrowersje. Osobą, której udało się w 1859 r. znacząco rozjaśnić tę zagadkę był francuski egiptolog Emmanuel de Rougé. Rozwinął on argument o reorganizacji pisma egipskiego przez Semitów (potomków Fenicjan) w pierwszy znany nam alfabet. Ową obserwację znacząco rozwinął dopiero brytyjski uczony Isaac Taylor w 1899 r. Zabytki Egiptu – najważniejsze obiekty i miejsca zachowane z czasów starożytnych Zabytki Egiptu należą do najcenniejszych artefaktów antycznej historii. Które z nich warto zobaczyć na własne oczy? Poniżej wymieniamy najciekawsze zabytki Egiptu. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/zabytki-egiptu-najwazniejsze-obiekty-i-miejsca-zachowane-z-czasow-starozytnych-fot-visions-of-america-universal-images-group-via-getty-images-9d65412.jpeg" width="938" height="626" alt="Zabytki Egiptu - najważniejsze obiekty i miejsca zachowane z czasów starożytnych (fot. Visions of America/Universal Images Group via Getty Images)" title="Zabytki Egiptu - najważniejsze obiekty i miejsca zachowane z czasów starożytnych (fot. Visions of America/Universal Images Group via Getty Images)" /> I tak oto wiemy dziś, że litera A, czy też alfa była przekodowaniem egipskiego aleph. Przedstawiano go w postaci hieroglifu głowy byka itd. Alp po fenicku znaczy wół. Nie bez przyczyny mówi się, że pismo jest największym wynalazkiem ludzkości. Europejczycy, Amerykanie i wielu innych mieszkańców współczesnego świata dzisiaj używa w życiu codziennym zapisu, którego korzenie ocierają się o hieroglify egipskie. Czytanie hieroglifów egipskich. Jak to robić? Często się mówi, że hieroglify w Egipcie czyta się od prawej do lewej. Tak naprawdę pismo egipskie odczytywano różnie. Generalnie wszystko zależało od tego, w którą stronę „patrzyły” znaki ludzi czy zwierząt. Trudno sobie wyobrazić, że Egipcjanie pisali i czytali aż w czterech różnych kierunkach. Oprócz wersji od lewej do prawej i prawej do lewej, dochodziły tryby o podwójnym kierunku. Z prawej na lewo i na dół oraz z lewej do prawej i na dół. Czytanie tekstów nie było więc linearnie poziomą czynnością, lecz czasem trzeba było czytać w dwóch kierunkach. W przeciwieństwie do współczesnego alfabetu, nauka hieroglifów może być prawdziwym wyzwaniem. W Polsce najlepszym miejscem do ich nauki jest kierunek orientalistyka-egiptologia wykładany na Wydziale Kultur Azji i Afryki na Uniwersytecie Warszawskim. Zapisz swoje imię pismem hieroglificznym Jednym z popularniejszych programów z informacjami na temat hieroglifów jest Fabricius. Po niedługim kursie, który oferuje Fabricius, można łatwo przejść do translatora z angielskiego na hieroglify egipskie. Nie jest to wielce skomplikowany proces, więc każdy może z niego korzystać. Już teraz możesz sprawdzić, jak wygląda zapis twojego imienia w piśmie egipskim. Źródła: Andrzej Ćwiek 2022 „Hieroglify Egipskie. Mowa Bogów”, Red. Jadwiga Lipińska 2005 „Tajemnice papirusów”, Johanna Drucker 1995 „Alphabetic Labyrinth. The Letters in History and Imagination”, archeologia.com.pl
Sandały Tutanchamona. Obuwie faraona pozwalało mu dosłownie „deptać” po jego wrogach
Wraz młodym faraonem Tutanchamonem pochowano tysiące artefaktów. Wśród nich było kilkadziesiąt par obuwia – miłośnicy mody mogą być zazdrośni – ale jedna para sandałów szczególnie przykuwa naszą uwagę. Ich wkładki były ozdobione… wizerunkami wrogów władcy.
W 1922 roku w grobowcu Tutanchamona odbyły się wykopaliska prowadzone przez brytyjskiego archeologa Howarda Cartera i lokalnych egipskich naukowców. Odnaleźli wtedy wyjątkowe sandały, które dużo mówiły o charakterze faraona. Dzisiaj można oglądać je w muzeum. Historia Egiptu uwieczniona na wkładkach faraona Sandały Tutanchamona wyróżniają się kunsztem wykonania – wykonane są z drewna, zielonej skóry i mienią się kawałkami złotej folii umieszczonej na warstwie białej farby. Tak wyrafinowana technika produkcji była rzadkością nawet wśród elit starożytnego Egiptu. Według archeologów buty mierzą 28,4 centymetrów, co odpowiada współczesnemu, europejskiemu rozmiarowi 45. Najbardziej interesująca jest jednak ich wyjątkowa dekoracja. Co dokładnie przedstawiają dekoracje sandałów? Każdy z butów został ozdobiony wizerunkami dwóch związanych postaci (najpewniej Azjatów Zachodnich i Nubijczyków), oplecionych motywami lotosu i papirusów – symbolami ujarzmionych ludów. Po cztery łuki przy palcach i pięcie oraz pasek w kształcie łuku dopełniają tę symbolikę, tworząc razem tzw. Dziewięć Łuków, czyli zbiorowe określenie wszystkich wrogów Egiptu. Miały one znaczenie magiczne, afirmując władzę faraona jako obrońcy porządku dominującego nad siłami „zła”. Umiejscowienie motywów nie było przypadkowe. Stopy władcy miały bezpośrednio deptać wrogów, materializując jego triumf nad nieprzyjaciółmi. Faraon bez butów chodził W starożytnym Egipcie wyposażenie grobowca miało zapewnić zmarłemu komfort i prestiż w życiu pozagrobowym. Obuwie odgrywało w tym ważną rolę – w zaświatach miało świadczyć o władzy i sukcesach władcy. Faraon miał deptać swoich wrogów nawet po śmierci. Czy jednak Tutanchamon faktycznie nosił te sandały? Przy odkryciu mumii młodego króla okazało się, że miał on na sobie złote obuwie i złote nakładki na palce. Do dziś jednak nie wiadomo, czy dekorowanych sandałów faktycznie używał za życia, czy też wykonano je specjalnie na potrzeby pochówku, aby towarzyszyły mu w zaświatach. Tutanchamon nosił obuwie korekcyjne Mógł jednak nigdy ich nie przymierzyć. Dlaczego? Badania genetyczne i tomograficzne przeprowadzone na mumii Tutanchamona przez zespół prof. Zahi Hawassa oraz egiptologów z Uniwersytetu w Kairze wykazały, że młody władca cierpiał na poważne wady stóp. Diagnoza obejmowała m.in. martwicę kości i deformacje stóp, które prawdopodobnie powodowały przewlekły ból i trudności w chodzeniu. Stąd w grobowcu znaleziono także kilka par sandałów ze specjalnymi paskami podtrzymującymi palce oraz aż 130 lasek wspomagających poruszanie się. I ty możesz zobaczyć sandały faraona Dzisiaj sandały Tutanchamona można oglądać w nowo otwartym Muzeum Egipskim w Kairze. Udekorowane wizerunkami wrogów dowodzą, jak ważną rolą w utrwalaniu królewskiej władzy odgrywała nawet tak prozaiczna rzecz jak… wkładki do butów. Miejmy tylko nadzieję, że nie są one inspiracją dla wyściółek lakierków dzisiejszych światowych przywódców. Źródła: JAMA, Live Science Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Aleksandria zniknie z mapy? Naukowcy ostrzegają przed dramatem olbrzymich rzecznych delt
Najnowsze badania satelitarne ujawniły groźną prawdę o przyszłości naszych wybrzeży. Delty rzek zapadają się znacznie szybciej, niż podnosi się poziom oceanów. Olbrzymie rolnicze obszary w kolejnych dekadach będą zmuszone do ewakuacji. Jednym z takich miejsc jest urodzajna Delta Nilu w Egipcie. Tam znajduje się słynna Aleksandria.
Delty rzeczne to jedne z najważniejszych miejsc na naszej planecie. Zajmują one zaledwie 1% lądu, ale są domem dla blisko pół miliarda ludzi. To tutaj znajdują się ogromne miasta i serca światowego rolnictwa. Niestety, te regiony leżą bardzo nisko, często mniej niż dwa metry nad poziomem morza. Przez lata sądziliśmy, że ich największym wrogiem jest podnoszące się lustro wody w oceanach. Nowe badanie opublikowane w czasopiśmie „Nature” pokazuje jednak coś innego. To ląd na terenie delt się zapada i to całkiem szybko. Satelita prawdę powie Naukowcy zbadali zmiany wysokości terenu w 40 największych deltach rzek na świecie. Wykorzystano do tego zaawansowane dane z radarów satelitarnych Sentinel-1 z lat 2014–2023. Pomiary wykonano z bardzo wysoką precyzją, osiągając rozdzielczość 75 metrów na piksel. Badacze określili wpływ wydobycia wód podziemnych, braku osadów oraz rozbudowy miast na osiadanie lądu. Aby to zrobić, zastosowali modele uczenia maszynowego. Umożliwiło to zrozumienie skomplikowanych i nieliniowych powiązań między tymi czynnikami. Delta Nilu. Serce Egiptu pod ogromną presją Naukowcy wskazali Deltę Nilu jako jeden z najbardziej zagrożonych obszarów. To kluczowy region dla całego Egiptu, zapewniający żywność i przestrzeń do życia milionom ludzi. Badania wykazały, że aż 80% powierzchni Delty Nilu zapada się szybciej niż 5 mm rocznie. To tempo znacznie przewyższa globalny wzrost poziomu mórz, który wynosi około 4 mm na rok. Wiele obszarów zapada się tam nawet dwukrotnie szybciej niż rośnie ocean. Dramat Delty Nilu widać w porównaniu z danymi liczbowymi z poprzednich lat. Jeszcze w ubiegłym wieku tempo zmian poziomu wody wynosiło tu zaledwie 1 mm rocznie. Delta Nilu zmaga się z „podwójnym ciężarem”. Z jednej strony ląd opada, a z drugiej ocean nieubłaganie napiera. Naukowcy sugerują, że Egipt nie jest gotowy na te zatrważające zmiany. Czy Aleksandrię pochłonie morze? Jednym z najbardziej znanych miast Delty Nilu jest Aleksandria. Miasto to wymieniane jest jako jeden z najbardziej narażonych ośrodków miejskich na świecie, obok Dżakarty czy Bangkoku. Oto, co konkretnie piszą źródła na temat zagrożenia dla tego miasta. Aleksandria doświadcza osiadania lądu w tempie, które jest równe lub nawet wyższe niż średnia dla całej delty Nilu. Oznacza to, że grunt pod miastem zapada się wyjątkowo szybko, co potęguje procesy niszczenia infrastruktury i utraty wysokości terenu. Pomimo skali zagrożenia, delta Nilu (wraz z Aleksandrią) została sklasyfikowana w grupie nieprzygotowanych. Oznacza to regiony, w których poziom morza rośnie bardzo szybko, a zdolność instytucjonalna i finansowa państwa do adaptacji do tych zmian pozostaje niska. Badacze ostrzegają, że dla miast takich jak Aleksandria, osiadanie gruntu stanowi bardziej bezpośrednie i dotkliwe zagrożenie niż sam globalny wzrost poziomu oceanów wywołany topnieniem lodowców. Może to prowadzić do masowych migracji i napięć społecznych wynikających z utraty zasobów Główny winowajca. Co sprawia, że ziemia znika? Naukowcy odkryli, że to odpowiedzialnym za te procesy jest człowiek. W 35% badanych delt to nadmierne wypompowywanie wód podziemnych powoduje osiadanie gruntu. W Delcie Nilu rolnictwo i przemysł potrzebują ogromnych ilości wody, co sprawia, że pustoszeją podziemne zbiorniki, a ląd traci oparcie. To jednak nie jedyny problem. Kiedyś Nil co roku przynosił świeży muł , który budował nowy ląd. Dziś wielkie tamy, w tym Wielka Tama Asuańska i wały zatrzymują ten osad, zanim dotrze on do morza. W ocenie badaczy walka o delty nie jest jeszcze przegrana, ale wymaga natychmiastowego działania. Źródło: Nature Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
4 zaginione miasta, których archeolodzy nigdy nie odnaleźli. Gdzie mogą się znajdować?
Myśl o istnieniu zaginionych cywilizacji, których wciąż nie udało się odkryć, wywołuje dreszcz ekscytacji na karku archeologów. Chociaż w pocie czoła pracują oni nad odnalezieniem ukrytych – najczęściej pod piaskiem pustyni – miast, to kilka z nich szczególnie rozpala wyobraźnię.
Wciąż istnieją ważne, starożytne miasta – stolice dużych królestw czy imperiów – których nie udało się odkryć naukowcom. Wiemy, że istnieją: opisują je starożytne teksty. Ich położenie zostało jednak zapomniane z biegiem czasu. Niektóre odnaleźli rabusie, nie zdradzając ich lokalizacji, ale zalewając rynek pochodzącymi z nich artefaktami, a inne znamy z legend. Oto 4 najciekawsze zaginione miast, których poszukiwania ciągle trwają. 1. Irisagrid – miasto psów, lwów i tajemniczych artefaktów Irisagrig to jedno z najbardziej tajemniczych zaginionych miast starożytnej Mezopotamii. O jego istnieniu wiemy dzięki tysiącom artefaktów – glinianych tabliczek, które pojawiły się na rynku antykwarycznym po 2003 roku, kiedy to doszło do amerykańskiej inwazji na Irak. Irisagrig funkcjonowało około 4 tys. lat temu i było ważnym ośrodkiem administracyjnym. Z inskrypcji wynika, że władcy miasta żyli w pałacach otoczonych zwierzętami – m.in. psami i lwami, którymi opiekowali się specjalnie wyznaczeni opiekunowie. Miasto słynęło z bogato wyposażonej świątyni poświęconej Enki, bogu mądrości i wody, w której organizowano festiwale religijne. Chociaż artefakty z Irisagrig doczekały się szerokich badań, miasto nigdy nie zostało zlokalizowane. Archeolodzy przypuszczają, że zostało zrabowane przez lokalnych szabrowników w okresie powojennym, a ich znaleziska rozeszły się po świecie. 2. Itjtawy – zagubiona stolica faraonów i sekret XII Dynastii Itjtawy to zaginiona stolica Egiptu, wybudowana przez faraona Amenemhata I (ok. 1981–1952 p.n.e.), jednego z najwybitniejszych władców epoki Średniego Państwa. Nazwa miasta oznacza „ten, który zdobywa Dwóch Krajów”, co odnosi się do politycznej konsolidacji Górnego i Dolnego Egiptu. Miasto pełniło funkcję głównej stolicy do około 1640 p.n.e., gdy północ kraju podbili Hyksosi. Mimo licznych źródeł pisanych oraz odkrycia nekropoli w pobliskim Liszt, dokładna lokalizacja Itjtawy wciąż jest nieznana. Wskazówką mogą być piramidy i grobowce elit egipskich odkryte w Liszt, jednak badania terenowe nie doprowadziły jeszcze do odkrycia pozostałości miejskich. Według analiz prowadzonych przez University College London, Itjtawy mogło stanowić centrum reform administracyjnych, które doprowadziły do rozkwitu cywilizacji Egiptu. 3. Al-Yahudu – żydowska osada na wygnaniu Al-Yahudu, czyli „miasto Judy”, to osada, w której po upadku Królestwa Judy w 587 p.n.e. osiedlono przesiedlonych przez Babilończyków Żydów. O jej istnieniu wiemy z około 200 odnalezionych tabliczek, które zawierają szczegóły z życia codziennego i religijnego wygnanych rodzin. Z dokumentów tych wynika, że mieszkańcy Al-Yahudu zachowywali swoją tożsamość, a imię Boga – Jahwe – pojawiało się w ich własnych imionach. Miasto prawdopodobnie znajdowało się na terenie dzisiejszego Iraku, jednak do tej pory nie zostało zidentyfikowane przez archeologów. Wiadomo, że tabliczki zostały odnalezione przez szabrowników i sprzedane na rynku antykwarycznym, co dodatkowo utrudnia ustalenie pierwotnego położenia. 4. Waššukanni – stolica Mitanni, która zniknęła z mapy Waššukanni to mityczna stolica imperium Mitanni, które istniało od ok. 1550 do 1300 roku p.n.e., obejmując tereny dzisiejszej północno-wschodniej Syrii, południowej Anatolii i północnego Iraku. Państwo Mitanni stanowiło ważny ośrodek polityczny, kulturowy i militarny, a w jego stolicy znajdowała się siedziba królów oraz administracji. Mimo licznych przekazów historycznych i tekstów klinowych, dokładna lokalizacja Waššukanni nie została ustalona. Niektórzy badacze wskazują na północno-wschodnią Syrię, jednak żadne odkrycia archeologiczne nie potwierdziły tej hipotezy. Brak jednoznacznych dowodów sprawia, że Waššukanni jest jednym z najbardziej poszukiwanych i tajemniczych zaginionych miast Bliskiego Wschodu. Dlaczego fascynują nas zaginione miasta? Większość wiedzy o zaginionych miastach pochodzi ze starożytnych tekstów, inskrypcji czy dokumentów administracyjnych. Współczesna archeologia korzysta z analiz lingwistycznych, porównawczych i interdyscyplinarnych i próbuje zidentyfikować możliwe lokalizacje miast. Teksty te nie tylko potwierdzają istnienie określonych ośrodków, ale często opisują ich strukturę, funkcje społeczne i religijne oraz codzienne życie mieszkańców. Wiemy, że one tam są, tylko jak je odnaleźć? Pozostaje nam czekać i obserwować działania naukowców. Gdzieś tam skrywa się wiedza o naszej przeszłości, której nie można zaniedbać. Źródło: Yale, LiveScience, University of Baghdad Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Najważniejsza rzeka starożytnego świata – to wąski pas wody, od którego zależało przetrwanie cywilizacji
Nil, rzeka wciąż wzbudzająca fascynację, to coś więcej niż tylko ciek wodny. To życiodajna arteria, która w jałowym sercu pustyni umożliwiła narodziny i rozkwit jednej z najwspanialszych cywilizacji w dziejach ludzkości. Dla starożytnych Egipcjan rzeka była darem bogów – ucieleśnieniem porządku i obfitości. Jej coroczne wylewy nanosiły żyzny muł, gwarantując przetrwanie i dobrobyt. Ta sama rzeka, która niegdyś jednoczyła, dziś dzieli, stając się epicentrum napięć geopolitycznych, gdzie walka o każdą kroplę wody może przerodzić się w otwarty konflikt.
Spis treści: W poszukiwaniu źródeł Nilu Bieg Nilu do morza Dorzecze Nilu, czyli tętniąca życiem arteria Ujarzmić potwora – wpływ człowieka na Nil Choć w wielu popularnych źródłach Nil wciąż funkcjonuje jako najdłuższa rzeka Ziemi, w świecie nauki palma pierwszeństwa należy już do jego południowoamerykańskiego rywala. Najnowsze i najbardziej szczegółowe dane naukowe wskazują, że Amazonka jest o około kilkaset kilometrów dłuższa (choć należy podkreślić, że naukowcy wciąż nie doszli do ostatecznego porozumienia w tej kwestii). Nil spadł z najwyższego stopnia podium, jednak nie oznacza to, że afrykański gigant przestał fascynować i intrygować. Przeciwnie. W pewnym sensie, Nil do dziś pozostaje jedną z największych zagadek geograficznych w historii. W poszukiwaniu źródeł Nilu Przez stulecia kwestia poszukiwań źródeł Nilu inspirowała niezliczone ekspedycje, w tym wyprawy wysyłane przez rzymskich cesarzy. Dziś wiemy, że ustalenie miejsca, w którym ogromna rzeka wydaje pierwsze tchnienie, jest w zasadzie niemożliwe. Wynika to z faktu, że Nil nie ma jednego, konkretnego początku. Jest zasilany przez niezwykle złożony system dopływów i jezior, rozciągający się na ogromnym obszarze Afryki Środkowo-Wschodniej. Oficjalnie przyjmuje się, że ten kolos ma dwa źródła o skrajnie odmiennych charakterach: Nil Biały i Nil Błękitny. Nil Biały Podróż Nilu rozpoczyna się w odległych, górzystych rejonach Rwandy i Burundi. To tam biją źródła rzeki Kagera, uznawanej za najbardziej oddalony od ujścia dopływ systemu rzecznego Nilu. Meandrując przez rozległe sawanny, Kagera wpada do rozległego Jeziora Wiktorii, największego jeziora Afryki. Wypływając z jego północnego krańca, już jako Nil Wiktorii, rozpoczyna swoją długą, północną wędrówkę. Jej bieg jest tu przerywany przez kolejne zbiorniki wodne – najpierw zamulone Jezioro Kioga, a następnie głębokie Jezioro Alberta. Najtrudniejszym etapem tej podróży jest Sudd w Sudanie Południowym. To jeden z największych na świecie obszarów podmokłych, gdzie tworzy się gigantyczny labirynt kanałów, rozlewisk i pływających wysp roślinności. Rzeka rozlewa się tu na ogromnej przestrzeni, tracąc w palącym słońcu nawet połowę swojej wody. Jednocześnie to właśnie na tych bagnach zbiera ogromne ilości materii organicznej, która w dalszym biegu stanie się kluczowym składnikiem życiodajnego mułu. Po pokonaniu tej przeszkody, płynie dalej na północ, by po przebyciu około 3700 km od Jeziora Wiktorii dotrzeć do Chartumu. Nil Błękitny Źródła Nilu Błękitnego są zlokalizowane w Jeziorze Tana, położonym na wysokości 1800 m n.p.m. na Wyżynie Abisyńskiej w Etiopii. W okresie letnich deszczów monsunowych, ciek ten staje się potężną, rwącą rzeką, dostarczającą ponad dwie trzecie całkowitej objętości wody Nilu i większość żyznego mułu, naniesionego z wyżyn Etiopii. Po pokonaniu 1600 km rzeka dociera do Chartumie. Spotkanie w Chartumie W stolicy Sudanu oba ramiona Nilu łączą się w spektakularny sposób. To właśnie tam spokojne, niemal przezroczyste wody Nilu Białego, płynące stałym, miarowym nurtem, spotykają się z ciemnymi, nasyconymi osadami wodami Nilu Błękitnego. Jeden dopływ daje rzece trwałość, z kolei drugi – dobrobyt. Nil Biały zapewnia stały, niezawodny przepływ, który gwarantuje, że rzeka nigdy nie wysycha. Z kolei Nil Błękitny dostarcza sezonowy zastrzyk wody i bezcennych składników odżywczych, który zamienia jałową pustynię w nadającą się do życia przestrzeń. Bieg Nilu do morza Od Chartumu, już jako zjednoczony Nil, rzeka rozpoczyna mierzący blisko 2700 km bieg ku Morzu Śródziemnemu. Na tym etapie przecina monumentalne formacje geologiczne i granice starożytnych imperiów. Wielki łuk Po opuszczeniu Chartumu, Nil wpływa na obszar Pustyni Nubijskiej, gdzie zamiast płynąć prosto na północ, tworzy ogromny zakręt, przypominający literę "S". Tym wielkim łukiem, rzeka podąża najpierw na południowy zachód, by następnie gwałtownie zawrócić na północ w kierunku Egiptu. To właśnie na tym odcinku, przecinając twarde skały tarczy saharyjskiej, rzeka tworzy serię naturalnych barier znanych jako katarakty. Katarakty Nilu Pod tą nazwą kryją się progi skalne – płytkie odcinki rzeki, usiane granitowymi głazami i wysepkami, gdzie nurt staje się rwący i trudny do nawigacji. Istnieje sześć głównych katarakt, numerowanych tradycyjnie w górę rzeki (od północy na południe): pierwsza katarakta – znajduje się w okolicach Asuanu w Egipcie i od czasów faraońskich stanowiła naturalną, południową granicę państwa; druga katarakta (nazywana wielką) – znajdowała się w Nubii. Została zalana wodami Jeziora Nasera po budowie Wysokiej Tamy Asuańskiej; trzecia katarakta – znajduje się w pobliżu Tombos w Sudanie. czwarta katarakta – zlokalizowana w pustynnym regionie Manasir, od 2008 roku również znajduje się pod wodą, zatopiona przez zaporę Merowe; piąta katarakta – jest zlokalizowana między miastami Abu Hamad i Atbara w Sudanie; szósta katarakta – znajduje się na północ od Chartumu, gdzie Nil przecina masyw wulkaniczny Sabaluka. Te geologiczne formacje były czymś więcej niż tylko przeszkodami w żegludze. Przez tysiąclecia determinowały geografię i tożsamości kulturowe. Tworząc naturalne, łatwe do obrony granice, umożliwiły rozwój odrębnych, choć powiązanych ze sobą kultur – egipskiej na północy i nubijskiej (kuszyckiej) na południu. Stanowiły barierę, która hamowała ekspansję imperiów w obu kierunkach, pozwalając Królestwu Kusz zachować swoją unikatową tożsamość. Ku Morzu Śródziemnemu Po pokonaniu ostatniej katarakty w Asuanie, Nil wpływa w głąb Egiptu, gdzie jego dolina staje się wąskim, zielonym pasem, „wciśniętym” między bezkresne pustynie po obu stronach. Na tym ostatnim odcinku, rzeka płynie dość spokojnie, a jej objętość maleje na skutek intensywnego parowania i ogromnego poboru wody na potrzeby rolnictwa. Delta Delta Nilu to rozległy obszar o powierzchni 22 tys. kilometrów kwadratowych, gdzie rzeka wpływa do morza. Zaczyna się już na przedmieściach Kairu. Wzdłuż wybrzeża, osiąga szerokość 220 km. Dorzecze Nilu, czyli tętniąca życiem arteria Nil przecina niemal wszystkie strefy klimatyczne Afryki, a to czyni tę rzekę potężnym „korytarzem ekologicznym”, wzdłuż którego rozwinął się niezwykle zróżnicowany świat roślin i zwierząt. Flora Bieg rzeki jest czymś w rodzaju przeglądu krajobrazów całego kontynentu. W rejonach źródłowych Nilu Białego, dominują tropikalne lasy deszczowe, bogate w heban, bambus i dzikie krzewy kawowe. Dalej na północ, na równinach Sudanu, krajobraz przechodzi w sawannę z charakterystycznymi akacjami. W regionie Sudd rozciągają się wspomniane już ogromne mokradła, porośnięte gęsto papirusem, trzciną i inwazyjnym hiacyntem wodnym. Od Chartumu w kierunku północnym rozciąga się już prawdziwa pustynia, gdzie roślinność ogranicza się do nielicznych, karłowatych krzewów. Wreszcie w Egipcie, w wąskiej dolinie rzeki, flora jest niemal w całości wynikiem działalności człowieka. Fauna Wody Nilu i jego brzegi są domem dla niezliczonych gatunków zwierząt. Wśród ryb króluje olbrzymi okoń nilowy, mogący osiągać wagę ponad 80 kg, a obok niego żyją liczne gatunki sumów, tilapii i drapieżna ryba tygrysia (goliat tygrysi). Najcharakterystyczniejszym przedstawicielem fauny Nilu pozostaje jednak krokodyl nilowy, obecny na większej części biegu rzeki. Oprócz niego spotkać można żółwie miękkoskorupowe, warany i kilkadziesiąt gatunków węży. Niegdyś powszechne w całym systemie rzecznym hipopotamy, dziś można spotkać głównie na odległych, bagnistych terenach Sudd. Ujarzmić potwora – wpływ człowieka na Nil Punktem zwrotnym w historii ekologicznej Nilu była budowa Wysokiej Tamy Asuańskiej w latach 60. XX wieku. Monumentalna konstrukcja, będąca symbolem postępu, zadziałała jak twarda, nieprzepuszczalna bariera, która fundamentalnie przerwała istniejące od tysiącleci cykle życiowe i połączenia ekologiczne. Tama zablokowała coroczną migrację wielu gatunków ryb, prowadząc do załamania się ich populacji w dolnym biegu rzeki. Wstrzymała również spływ bogatych w składniki odżywcze osadów, co miało katastrofalne skutki nie tylko dla rolnictwa w delcie, ale także dla populacji sardeli we wschodniej części Morza Śródziemnego, pozbawionych nagle źródła pokarmu. W ten sposób tama podzieliła rzekę na dwie odrębne strefy ekologiczne: górną i dolną. W 2011 roku Etiopia rozpoczęła budowę Tamy Wielkiego Odrodzenia (GERD) na Nilu Błękitnym, co zapoczątkowało nowy, potencjalnie najbardziej wybuchowy rozdział w historii rzeki. Dla Etiopii, kraju, w którym ponad połowa populacji nie ma dostępu do elektryczności, tama z elektrownią o mocy 6,45 GW jest kluczem do rozwoju gospodarczego i walki z ubóstwem. Jest postrzegana jako suwerenne prawo do wykorzystania własnych zasobów naturalnych. Dla Egiptu, który w ponad 90% jest zależny od wód Nilu, projekt ten stanowi egzystencjalne zagrożenie. Kair obawia się, że Etiopia, kontrolując tamę, będzie w stanie regulować przepływ rzeki, co w okresach suszy może mieć katastrofalne skutki dla egipskiego rolnictwa i dostaw wody pitnej. Źródło: National Geographic Traveler Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Wrak rytualnego statku bogini Izydy. Odkrycie archeologów podwodnych w Aleksandrii
Starożytna Aleksandria wciąż skrywa niezwykłe sekrety w toni Morza Śródziemnego. Archeolodzy podwodni ogłosili właśnie odkrycie wraku luksusowej jednostki, która bardziej przypominała willę niż statek. Ta egipska barka być może była wykorzystywana w starożytnych rytuałach ku czci Izydy.
Do tego odkrycia doszło w obrębie starożytnego Portus Magnus w Aleksandrii w północnym Egipcie. Jest to zatopiony dziś port królewski dawnej wyspy Antirhodos. Prace archeologiczne prowadzi tam Europejski Instytut Archeologii Podmorskiej (IEASM) pod kierunkiem Francka Goddio. Ekspert ten ma na swoim koncie liczne spektakularne znaleziska podwodne. Willa na wodzie – niezwykły wrak Tym razem ekipie Goddio udało się zlokalizować dobrze zachowane drewniane belki wraku. Jest to pozostałość słynnej starożytnej barki określanej jako thalamagos. Ten typ wodnej jednostki bardziej przypominał willę, a nawet pałac niż typowy okręt. Niektóre wykonano z wielkim przepychem i podróżowali nimi egipscy władcy sprzed około 2 tysięcy lat. Zachowane belki nowo odkrytego wraku mają 28 metrów długości. Cała barka mogła mierzyć około 35 metrów długości oraz 7 metrów szerokości. Jest to statek bardzo duży jak na tamte czasy. Na centralnie usytuowanej belce znaleziono nawet graffiti, czyli napis w języku greckim. Wynika z niego, że jednostkę zbudowano w Aleksandrii. Jej powstanie datuje się na pierwszą połowę I wieku naszej ery. Pływający pałac. Z takiego korzystała Kleopatra Thalamagoi były luksusowymi statkami stworzonymi do zabawy i przyjemnego spędzania czasu. Barki zaprojektowano tak, aby były bardzo szerokie. Chodziło o to, by zmieścić duży, centralny pawilon. Statek posiadał też luksusowo urządzoną kabinę. Konstrukcja była wyjątkowa, ponieważ kadłub miał płaskie dno. Takie jednostki były napędzane wyłącznie wiosłami. Starożytny pisarz Strabon widział je na własne oczy, gdy odwiedził Aleksandrię około 29–25 r. p.n.e. Opisał, że na takich łodziach (nazywał je „łodziami-kabinami”) odbywały się uczty. Były to więc pływające sale bankietowe. Te barki rekreacyjne stały się najbardziej znane dzięki Ptolemeuszom, czyli władcom rządzącym Egiptem po czasach Aleksandra Wielkiego. Najsłynniejszą ich użytkowniczką była Kleopatra VII. Właśnie na takim statku pokazywała Egipt Juliuszowi Cezarowi. Było to wiosną 47 roku p.n.e. Statek Izydy? Archeolog podwodny Franck Goddio ma pewną hipotezę odnośnie zatonięcia statku odkrytego w Aleksandrii. Wrak znaleziono bardzo blisko ruin świątyni Izydy. Mogło się zdarzyć, że barka zatonęła podczas katastrofalnego zniszczenia tej świątyni. Miało ono miejsce około 50 roku n.e., co jest zbieżne z datowaniem wraku. Archeolodzy uważają że barka mogła służyć do celów religijnych. Możliwe, że stanowiła wyposażenie świątyni. – Możemy zasugerować rytualne przeznaczenie tej barki – mogła ona należeć do sanktuarium i służyć ceremoniom morskim navigatio iside, kiedy procesja czcząca Izydę napotykała bogato zdobiony statek – Navigium – uosabiający barkę słoneczną Izydy, władczyni morza – opisuje Franck Goddio. Ten statek odbywał rytualną podróż z Portus Magnus w Aleksandrii. Następnie płynął do sanktuarium Ozyrysa w Kanopos, wzdłuż Kanału Kanopskiego. Z pewnością nie jest to ostatnie słowo archeologów dotyczące dziejów Aleksandrii. Każdego roku dochodzi tam do ciekawych znalezisk. Dokonują ich też polscy badacze. Źródło: FranckGoddio.org Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Polscy archeolodzy odkryli unikatowy nubijski grób na pustyni w Sudanie. „Nie znamy drugiego takiego przypadku”
Zespół złożony z polskich archeologów dokonał wyjątkowego odkrycia na wschodnioafrykańskiej pustyni. Znalezisko ujawnia wcześniej nieznane praktyki pogrzebowe kultury Kerma. Analiza zawartości grobu przybliża nas do czasów starożytnego ludu.
Spis treści: Polscy naukowcy w Sudanie Gdzie prowadzone były wykopaliska? Jak wygląda odnaleziony szkielet? O nietypowym pogrzebie — z czym mężczyzna został pochowany? Co odkrycie mówi nam o zmianach klimatycznych i jakie są dalsze plany badaczy? Królestwo Kerma powstało w XXV w. p.n.e. i przetrwało do około 1500 r. p.n.e., kiedy zostało ostatecznie podbite przez egipskie wojska faraona Totmesa I. Było najstarszym, w pełni rozwiniętym państwem Nubii i to ono wyznaczyło kierunek rozwoju tego regionu przez ponad tysiąc lat. Centrum królestwa stanowiło miasto Kerma, którego pozostałości należą dziś do najciekawszych stanowisk archeologicznych górnego Nilu. Do naszych czasów zachowało się ponad 30 000 starożytnych grobów oraz monumentalna świątynia Western Deffufa, będąca centralnym punktem ruin dawnego miasta. Polscy naukowcy w Sudanie Pomimo dotychczasowych licznych znalezisk, prace prowadzone na sudańskiej pustyni Bajuda wciąż przynoszą nowe, zaskakujące odkrycia. Nie inaczej było w przypadku najnowszych badań polskich archeologów. Naukowcy z Uniwersytetu Wrocławskiego oraz Muzeum Archeologicznego w Gdańsku natrafili na wyjątkową formę pochówku, która rzuca nowe światło na dotychczasową wiedzę o praktykach pogrzebowych tego regionu. Badacze podkreślają, że odkrycie to ma charakter absolutnie unikatowy. Gdzie prowadzone były wykopaliska? Pustynia Bajuda, na której odnaleziono unikatowy grób, dopiero od początku XXI wieku zaczęła stawać się atrakcyjnym obszarem badań archeologicznych. Przez lata słaba infrastruktura oraz niestabilna sytuacja polityczna Sudanu sprawiały, że naukowcy chętniej prowadzili wykopaliska w górnej Nubii, położonej bliżej granicy z Egiptem. Sytuacja zaczęła się zmieniać po 2017 roku, kiedy rejon Wielkiego Zakola Nilu zaczął przyciągać coraz więcej ekspedycji archeologicznych. W tym samym roku polscy badacze zainaugurowali projekt „Społeczności prehistoryczne pustyni Bajuda w Sudanie – nowe granice Królestwa Kerma”. W ramach badań odkryto 448 nowych stanowisk oraz zweryfikowano 126 wcześniej znanych lokalizacji. Prowadzone wykopaliska pozwalają coraz precyzyjniej określić geograficzny zasięg cywilizacji Kerma oraz obserwować zmiany zachodzące w tym regionie na przestrzeni wieków. Do tej bogatej kolekcji znalezisk dołącza teraz kolejne odkrycie, które znacząco poszerza wiedzę autorów projektu. Jak wygląda odnaleziony szkielet? Około 21,5 kilometra od nilowej zapory w mieście Marawi znajduje się miejsce najnowszego odkrycia. Polscy archeolodzy wykopali spod ziemi pojedynczy pochówek osoby dorosłej wraz z dwoma naczyniami glinianymi i 82 paciorkami z fajansu. Całość datowana jest na przedział czasowy pomiędzy 1775 a 1609 p.n.e., co odpowiada okresowi tzw. środkowej kultury Kerma. Analiza szczątków pozwala stwierdzić, że pochowane ciało należało do 30–40-letniego mężczyzny o wzroście około 164 cm. Kości dokumentują liczne schorzenia będące efektem trudnego i wyczerpującego życia. Badania wykazały spłaszczenie kręgów lędźwiowych oraz zmiany w obrębie kości stawu skokowego, co wskazuje, że mężczyzna wykonywał intensywną pracę fizyczną. Pogrubienie tkanki kostnej czaszki może świadczyć o niedoborach żywieniowych oraz chorobach, których mężczyzna mógł doświadczać za życia. O nietypowym pogrzebie — z czym mężczyzna został pochowany? Mężczyzna został pochowany z dwoma glinianymi naczyniami. Przeznaczenie jednego z nich jest badaczom znane, gdyż stanowiło popularną praktykę pogrzebową w kulturze Kerma. Misa odwrócona do góry dnem mogła umożliwiać zmarłemu przejście ze świata żywych do świata przodków. Drugie naczynie nie ma jednak żadnych analogii w innych pochówkach. Ozdobiony dzban skrywał pozostałości ogniska, zwęglone kości zwierząt, ich skamieniałe odchody oraz szczątki owadów. Autor badań, dr Henryk Paner, opisuje to odkrycie następująco: „Znaczenie i użycie ognia w rytuałach pogrzebowych kultury Kerma nie są dobrze udokumentowane ani opisane. (…) Do tej pory nie znamy podobnego przypadku związanego z kulturą Kerma w literaturze i właśnie to czyni nasze odkrycie tajemniczym, a nawet niezwykłym, ponieważ nie znamy znaczenia tego rytuału, który nie występuje w innych pochówkach — nie tylko z tego kręgu kulturowego, ale także z tego samego lub podobnego okresu”. Co odkrycie mówi nam o zmianach klimatycznych i jakie są dalsze plany badaczy? Polskie znalezisko to nie tylko pierwszy tak dobrze udokumentowany przypadek użycia ognia w rytuale pogrzebowym Kerma, pokazujący, że praktyki na peryferiach królestwa były bardziej zróżnicowane, niż dotychczas zakładano. Odkrycie dowodzi również, że środowisko pustyni Bajuda w okresie pochówku było bardziej sprzyjające życiu niż dziś. Analiza zawartości naczynia pozwoliła zidentyfikować m.in. węgiel drzewny z akacji i głożyny, nasiona traw i owoców oraz szczątki chrząszczy z plemienia Cleonini, żyjących zwykle w otoczeniu rośliny szarłat, która występuje w bardziej wilgotnych i zróżnicowanych warunkach. Wszystko to wskazuje, że tereny dzisiejszej pustyni Bajuda mogły być w czasach Kerma klimatycznie znacznie bardziej przyjazne dla osadnictwa. Niestety, trwający konflikt domowy w Sudanie utrudnia dalszą archeologiczną eksplorację tych terenów. Naukowcy koncentrują się obecnie na szczegółowej analizie pozyskanych materiałów z pochówku. Kolejne badania mogą jednak przynieść następne, równie zaskakujące wnioski. Źródło: Phys.org Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Polacy coraz częściej spędzają święta poza domem. Jakie kierunki wybieramy najczęściej?
Boże Narodzenie nie musi już kojarzyć się wyłącznie z mrozem, śniegiem i zastawionym stołem. Wśród Polaków rośnie moda na świąteczne podróże, a grudniowy wyjazd staje się atrakcyjną alternatywą dla tradycyjnego spędzania świąt. Coraz więcej osób zamienia domowe przygotowania na lot do miejsc, w których grudzień pachnie nie piernikiem, lecz rozgrzanym powietrzem i słonym wiatrem znad morza.
Dla wielu święta pozostają czasem rodzinnych spotkań, rytuałów i powrotu do znanych od pokoleń tradycji. Jednak równolegle rośnie grupa osób, które w grudniu szukają przede wszystkim odpoczynku – z dala od obowiązków, intensywnych przygotowań i chłodnej aury. Dane eSky.pl potwierdzają tę zmianę: liczba użytkowników wybierających świąteczne wyjazdy do ciepłych krajów jest już ponad dwukrotnie wyższa niż rok temu. Polacy coraz odważniej rezygnują z zimowych swetrów na rzecz letnich ubrań i decydują się spędzić Boże Narodzenie w zupełnie innych okolicznościach przyrody. Boom na grudniowe podróże. Co stoi za nowym trendem? Coraz większa popularność świątecznych wyjazdów nie jest już jedynie sezonową ciekawostką, lecz wyraźnym sygnałem zmiany pokoleniowej i kulturowej. Polacy zaczynają traktować Boże Narodzenie nie jako obowiązek, lecz jako czas, który można świadomie zaplanować – również poza domem. Jak podkreśla Jarosław Grabczak, Head of Commercial Product w eSky.pl: „Polacy coraz odważniej redefiniują sposób spędzania świąt. Boże Narodzenie w ciepłych krajach nie jest już ekstrawagancją, lecz przejawem nowego stylu życia – bardziej świadomego, otwartego i globalnego”. Obserwowany w tym roku boom na świąteczne podróże pokazuje, że rynek turystyczny dojrzewa i coraz wyraźniej przesuwa akcent z „posiadania” na „przeżywanie”. – Magia świąt nie zależy od miejsca, lecz od ludzi, z którymi je spędzamy – dodaje Grabczak, zwracając uwagę, że właśnie dlatego coraz więcej osób łączy rodzinną bliskość z odkrywaniem nowych miejsc. Podróżowanie w grudniu to już nie rezygnacja z tradycji, lecz jej współczesna interpretacja – taka, która pozwala celebrować święta „w atmosferze ciepła i radości, a dodatkowo w słońcu”. To właśnie w tym połączeniu, jak zauważa ekspert eSky Group, tkwi przyszłość nowoczesnej turystyki. Gdzie Polacy najczęściej wyjeżdżają na Boże Narodzenie? Wśród najpopularniejszych kierunków świątecznych podróży Polaków niezmiennie króluje Malta, która w grudniu staje się sceną jednych z najbardziej nastrojowych obchodów Bożego Narodzenia w Europie. Wyspa łączy śródziemnomorski klimat z bogatą tradycją: Valletta rozświetla się instalacjami i ogromną choinką na Freedom Square, przed bramą miasta powstaje świąteczne miasteczko Fairyland, a jarmarki i koncerty wypełniają zabytkowe ulice światłem i muzyką. W Parku Narodowym Ta’ Qali działa ekologiczny Woodland Christmas Market, natomiast w pobliskim Rabacie odbywa się znany festiwal Natalis Notabilis. Najbardziej wyjątkowym wydarzeniem pozostaje jednak żywa szopka „Bethlehem f’Għajnsielem” na wyspie Gozo – pełna rzemieślników, zwierząt i scen z codziennego życia, rozciągająca się na 20 tys. m². To połączenie ciepła, tradycji i łagodnego, piętnastostopniowego klimatu sprawia, że wielu Polaków wybiera święta właśnie tutaj. Drugą najchętniej wybieraną destynacją jest Egipt, który oferuje pewną pogodę i temperatury pozwalające cieszyć się morzem nawet w środku zimy. Kurorty Hurghada, Marsa Alam czy Sharm el-Sheikh umożliwiają spędzenie świąt w scenerii raf koralowych, pustyni i luksusowych hoteli. Dla wielu osób atrakcyjność Egiptu wynika z możliwości połączenia wypoczynku z odkrywaniem starożytnych zabytków – rejs po Nilu czy wycieczka do piramid stają się naturalnym dopełnieniem świątecznego wyjazdu. Na podium plasują się także Wyspy Kanaryjskie, które od lat pozostają zimowym klasykiem. W grudniu przyciągają stabilnym, ciepłym klimatem i atmosferą świąt, która w tej części świata nabiera zupełnie innego charakteru: iluminacje w Santa Cruz de Tenerife, koncerty kolęd w Arrecife czy barwna parada Trzech Króli na Gran Canarii sprawiają, że archipelag łączy wakacyjny relaks z subtelnymi, lokalnymi tradycjami. Wśród bardziej egzotycznych propozycji coraz częściej wybierana jest także Dominikana. Karaibska energia, 30-stopniowe temperatury i kolonialne uliczki Santo Domingo rozświetlone świątecznymi dekoracjami tworzą scenerię, która dla wielu Polaków staje się spełnieniem zimowych marzeń. Dni spędzane na białych plażach, a wieczory przy muzyce merengue i bachaty pokazują, że Boże Narodzenie może mieć zupełnie inną, równie urzekającą odsłonę. Źródła: eSky, MTA Warsaw Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Turyści walą tutaj drzwiami i oknami. Co jest w środku egipskiego giganta?
Wielkie Muzeum Egipskie cieszy się sporym zainteresowaniem polskich podróżników. Liczba wyszukiwań lotów do Kairu gwałtownie wzrosła tuż po 1 listopada, czyli oficjalnym otwarciu muzeum. Część z zabytków eksponowanych w tej placówce wykopali polscy archeolodzy.
Budowa Wielkiego Muzeum Egipskiego w Gizie, obok słynnych piramid, trwała 20 lat. Tyle samo co wznoszenie starożytnych piramid. Nie ma co się dziwić – to jedno z największych muzeów świata. Projekt napotkał liczne problemy, w tym brak funduszy, niepokoje społeczne, pandemię COVID-19 i wojnę w Gazie, co przyczyniło się do wieloletnich opóźnień. W końcu jednak Wielkie Muzeum Egipskie jest w pełni otwarte dla zwiedzających. Po kilkudniowej ceremonii otwarcia, która rozpoczęła się 1 listopada, do tej placówki ustawiają się tłumy chętnych. Tłumy w muzeum Rząd egipski przygotował szeroką kampanię informacyjną na temat muzeum. W efekcie wielu turystów zdecydowało się na jego zdwiedzenie. Średnio każdego dnia pojawia się około 19 tysięcy odwiedzających, ale kilka dni po otwarciu sprzedano 27 tysięcy wejściówek na jeden dzień. Władze muzeum postanowiły wprowadzić limit 20 tysięcy zwiedzających dziennie. Najlepiej zakupić bilety na oficjalnej stronie muzeum, bo w innym przypadku można „pocałować klamkę”. Polacy w Wielkim Muzeum Egipskim? Wygląda na to, że również wśród polskich podróżników można dojrzeć „efekt Wielkiego Muzeum Egipskiego”. Zgodnie z danymi Kiwi.com liczba wyszukiwań lotów do Kairu gwałtownie wzrosła tuż po oficjalnym otwarciu muzeum 1 listopada. Tylko tego dnia wyszukiwania z Polski zwiększyły się o +25,59%, a następnego dnia, 2 listopada, odnotowano kolejny wzrost o +18,42%. Loty bezpośrednie z Polski dostępne są z lotniska Chopina w Warszawie (WAW) do portu lotniczego Kair (CAI). W grudniu ceny biletów zaczynają się od około 970 PLN, przy średnim czasie lotu wynoszącym około 4 godzin. Według Kiwi.com zjawisko to przypomina międzynarodowy boom, jaki odnotowała Sycylia po premierze drugiego sezonu serialu HBO „Biały lotos”, bo turystykę napędza zarówno przemysł filmowy, ale też wydarzenia związane z szeroko pojętą kulturą – na przykład otwarcie supernowoczesnego muzeum. Polaków nie trzeba zachęcać do wyjazdu do Egiptu. W tym roku dotarło tam już około 1 mln turystów znad Wisły, chociaż głównie wylegują się na plażach nad Morzem Czerwonym. Polskie „ślady” w Wielkim Muzeum Egipskim Wielkie Muzeum Egipskie prezentuje ponad 100 tys. zabytków. Wśród nich jest niemal pełne wyposażenie słynnego grobowca Tutanchamona, ale też olbrzymie posągi królów Egiptu czy łodzie należące do budowniczego najwięcej piramidy w Egipcie – Cheopsa. Mało kto zdaje sobie jednak sprawę z tego, że część zabytków prezentowanych na wystawach wydobyli polscy archeolodzy. Są to: dwie złote figury z Tell el-Farcha – mają ok. 3200 lat p.n.e. Są zatem starsze od pierwszych piramid egipskich o dobre kilkaset lat; depozyt wotywny z Tell el-Farcha składający się z figurek wykonanych z kła hipopotama sprzed 5 tysięcy lat (dynastia 0 i początki panowania pierwszych faraonów; bloki ze świątyni Totmesa III w Deir el-Bahari – budowla badana od ponad 60 lat. Pięknie zachowały się kolorowe polichromie. Ambasador Egiptu w Polsce Ahmed ElAnsary na spotkaniu inaugurującym Wielkie Muzeum Egipskie zauważył, że polscy archeolodzy odegrali i nadal odgrywają ważną rolę w pracach wykopaliskowych w Egipcie. Miejmy nadzieję, że przyszłość będzie wyglądała podobnie. Źródła: Kiwi.com, National Geographic Polska Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Egipcjanie wznosili piramidy bez „kosmicznych” technologii. Badania naukowe mówią jasno
Jak naprawdę Egipcjanie zbudowali piramidy? Teorii było wiele. Najstarsze znane nam źródła pisane dotyczące ich wznoszenia powstały ponad 2000 lat po faraonach. Na szczęście rąbka tajemnicy uchyla nam archeologia.
W tym artykule: Kto naprawdę budował egipskie piramidy? Z czego zbudowane są piramidy? Na czym polegał proces budowy piramidy? Jak wtaczano bloki na górę piramidy? Dlaczego budowano piramidy? Ciekawostki o piramidach Wymieniając osiągnięcia starożytnych Egipcjan, w pierwszej kolejności należy wskazać piramidy. Dzieła dawnej architektury imponują do dziś, bo nawet z wykorzystaniem współczesnych technologii budowa takich obiektów byłaby niemałym przedsięwzięciem. W starożytności stanowiła więc wyzwanie niemal niemożliwe do zrealizowania, a jednak mieszkańcy krainy nad Nilem zdołali mu podołać. Piramidy odzwierciedlały zaawansowanie egipskiej cywilizacji, a jednocześnie napędzały jej rozwój. Nie można bowiem nie wspomnieć, że w tym czasie znacząco rozwinęła się wiedza matematyczna, powstawały traktaty medyczne, a rzeźba wkroczyła na nowy poziom. Kto naprawdę budował egipskie piramidy? Na początku wypada wyjaśnić, kim właściwie byli budowniczowie piramid. Przez długie lata panował pogląd, że do pracy przy wznoszeniu potężnych budowli angażowano niewolników – jeńców wojennych, nisko urodzonych mieszkańców Egiptu i przestępców dla których praca przy piramidach była formą kary za przewinienia. W kulturze masowej utrwalił się obraz nieszczęśników zmuszanych do katorżniczej pracy i nadzorców, którzy nie szczędzili im bata. Prawda jest jednak zupełnie inna. Budowniczowie piramid byli wolnymi ludźmi – robotnikami, którzy za swoją pracę otrzymywali godziwe wynagrodzenie. Władcy dbali o to, by ciężko pracujący mężczyźni mieli siłę do realizacji swoich zadań, toteż na plac budowy dostarczali wysokiej jakości żywność. To nie przesada. Robotnik pracujący przy piramidach jadł lepiej niż przeciętny Egipcjanin, trudniący się inną profesją. https://media.immediate.co.uk/volatile/sites/63/2024/08/piramida-cheopsa-zostanie-przeskanowana-kosmicznymi-promieniami-czy-poznamy-prawde-o-tajemniczych-komnatach11350813-4f4d97d.webpPiramidy w Gizie / fot. Ratnakorn Piyasirisorost Budowniczowie pracowali w drużynach/brygadach, z których każda była odpowiedzialna za wznoszenie innego elementu zespołu grobowego. Ci, którzy nie byli zaangażowani w prace budowlane, odpowiadali za wytwarzanie i naprawę narzędzi, organizowanie zaopatrzenia, obsługę kuchni i inne czynności. Wszyscy robotnicy mieszkali w przygotowanej dla nich osadzie, na którą składały się podłużne budynki z cegły mułowej. Także tam obowiązywał podział na klasy. Nadzorcy i inne osoby o wyższej randze zamieszkiwali osobną część kompleksu. Robotnicy o wyższych kwalifikacjach mieli zapewniony lepszy kwaterunek niż ci, którzy realizowali najprostsze zadania. Z czego zbudowane są piramidy? Większość budowli egipskich wznoszono z trzciny, drewna i niewypalanej cegły. Kamień był surowcem trudnym do pozyskania i wymagającym dokładnej i czasochłonnej obróbki, więc mógł służyć wyłącznie do budowy najważniejszych obiektów. Do tej grupy zaliczały się piramidy. Kamień do produkcji bloków był pozyskiwany z różnych miejsc. Podstawą konstrukcji był wapień, który znajdował się najbliżej. Trzeba jednak podkreślić, że niektóre elementy budowli wymagały użycia innego budulca. W niektórych piramidach, wewnętrzną część grobowca wykładano czerwonym granitem, który sprowadzano z Asuanu. Czasami zachodziła też konieczność zastosowania białego wapienia, który był pozyskiwany z kamieniołomu w Tura. Na czym polegał proces budowy piramidy? Budowa piramid rozpoczynała się ceremonią, w trakcie której władca z pomocą kapłanki bogini Seszat napinał sznur w stronę gwiazd. Nie miało to wyłącznie wymiaru symbolicznego. W ten sposób wyznaczana była oś budowli. Początkowo piramidy były zorientowane na linii północ-południe. Dla Egipcjan miało to ogromne znaczenie. W ich wierzeniach, niebo było miejscem, w którym władcy egzystują po śmierci, a gwiazdy były postrzegane jako bogowie. W trakcie budowy jedynie gwiazdy okołobiegunowe nie znikały za linią horyzontu, więc według mieszkańców Egiptu były one nieśmiertelne. Gdy wzrosło znaczenie kultu solarnego, zespoły otaczające piramidy zaczęły być orientowane na linii wschód-zachód. Początkowo kamienne bloki przygotowywano przy pomocy miedzianych narzędzi, a z czasem zaczęto używać bardziej wytrzymałego brązu. Żelazo pojawiło się w Egipcie w schyłkowej fazie istnienia imperium faraonów. Dłuta, które służyły do odłupywania fragmentów kamienia, miały kształt walca z zaostrzoną końcówką. W przeciwległą uderzano drewnianym młotkiem. Do przygotowania równych powierzchni i poziomowania służył trójkątny instrument z przymocowanym do wierzchołka sznurkiem zaopatrzonym w pion. Podobne narzędzia, ale bez pionu, pozwalały wyznaczać i wygładzać pozostałe ściany. Jak wtaczano bloki na górę piramidy? Transport kamiennych bloków i wnoszenie ich na kolejne poziomy budowli był najtrudniejszym etapem prac. Kamienie ciągnięto siłą ludzkich mięśni, ale do pracy było zaprzęgane także bydło. W celu ułatwienia pracy i zwiększenia efektywności transportu, najpierw przygotowywano drogę z pokruszonego wapienia, glinianej zaprawy i drewnianych belek wzmacniających konstrukcję. Dowodzi tego fragment traktu odkryty przy piramidzie Senusereta w Liszt. Bloki umieszczano na drewnianych saniach, a w celu zmniejszenia tarcia, pod płozy lano wodę. Tak bloki docierały na miejsce. Jak trafiały na kolejne poziomy piramidy? Na ten temat powstało wiele hipotez, ale najbardziej prawdopodobna zakładała, że robotnicy budowali w tym celu specjalne rampy. Najprawdopodobniej tak właśnie było. Dowodzi tego znalezisko odkryte na stanowisku Hatnub. W kamieniołomie położonym w pobliżu miasta al-Minja odkryto pozostałości rampy, która najprawdopodobniej służyła do wciągania kamieni. Po obu stronach konstrukcji znajdowały się schody i szerokie otwory, w których najprawdopodobniej umieszczano drewniane pale. Liny były owijane wokół pali, a zaparci o stopnie robotnicy po prostu wciągali blok na górę. Dlaczego budowano piramidy? Po co Egipcjanie podejmowali się tak trudnych i czasochłonnych przedsięwzięć? Rzymski historyk Pliniusz nazwał piramidy „bezużyteczną i głupią manifestacją bogactwa”. O ile okazały grobowiec rzeczywiście mógł podkreślać majestat pochowanego w nim władcy, to należy podkreślić, że nadrzędny cel był inny. Egipcjanie wierzyli, że faraonowie po fizycznej śmierci wiodą wieczną egzystencję w niebie i stają się jedną z boskich gwiazd. Pochyły kształt mógł więc być czymś w rodzaju symbolicznej drabiny lub schodów prowadzących do niebios. Ciekawostki o piramidach Powyżej wymieniliśmy najważniejsze informacje na temat budowy piramid. Na koniec zostawiliśmy kilka zaskakujących ciekawostek dotyczących tych niezwykłych obiektów. Piramida Chufu (Cheopsa), która pierwotnie mierzyła niemal 147 metrów, przez niemal cztery tysiące była najwyższym dziełem rąk ludzkich. Wyżej wzniosła się dopiero katedra w Lincoln. Piramida Dżesera i otaczające ją kaplice i dziedzińce to pierwsze kamienne budowle w Egipcie. Zespół grobowy Dżesera zajmował niemal 15 ha. Zdaniem wielu archeologów, ten obszar był równy powierzchni ówczesnego dużego miasta. W dziejach krainy nad Nilem, jej władcy wznieśli ok. 100 piramid. Zewnętrzną okładzinę piramidy Chafra wykonano z białego wapienia. Kamień zachował się jedynie w szczytowej partii budowli. Wynika to z faktu, że w XII stuleciu Saladyn rozkazał zdjąć kamień, który posłużył do budowy murów Kairu. Gdyby nie to, piramida najprawdopodobniej do dziś byłaby idealnie gładka. Żeby przyspieszyć proces budowy, Egipcjanie wykonywali wnętrze piramid z niezbyt starannie obrobionych bloków. Do budowy piramidy Chufu (Cheopsa) użyto 2,3 miliona kamiennych bloków. Badacze szacują, że budowla waży ok. 6 milionów ton. Budowa piramid była na tyle dużym przedsięwzięciem, że władcy Egiptu musieli organizować gospodarstwa rolne, których jedynym zadaniem było zapewnianie dostaw żywności na place budowy. Jak wynika z zapisów Herodota, w pewnym momencie budowy piramidy faraonowi Chufu zabrakło środków do kontynuowania prac. Miał wtedy wysłać swoją córkę do... domu publicznego. Oczywiście należy podkreślić, że podanie greckiego historyka trzeba rozpatrywać w kategoriach legendy. Więcej o tym, jak naprawdę powstawały piramidy, przeczytacie w grudniowym wydaniu National Geographic Polska. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Złocista jak słońce, słodsza niż miód – ta orientalna słodycz ma swoje święto
Baklawa to złocisty przysmak znad Morza Śródziemnego, który zachwyca smakiem i historią. Ten deser, znany już w XV wieku, wciąż budzi emocje i... spory o pochodzenie. Czy Grecy mają rację, twierdząc, że to ich tradycja? A może to Turcy najlepiej dopracowali jego recepturę? 17 listopada obchodzimy światowy dzień baklawy.
Cenimy sobie wyjazdy nad Morze Śródziemne i na Bliski Wschód. Ulubione kierunki Polaków to Egipt i Turcja. Kraje te oferują nie tylko wspaniałe plaże lub rafy koralowe. Równie fascynująca jest historia tych krajów i ich dziedzictwo kulturowe. To ostatnie przejawia się m.in. w bogatej tradycji kulinarnej. Kraje te słyną z niezwykłych słodkości, ale nie jest to czekolada, ale baklawa. Ten deser składa się z kilkudziesięciu ultracienkich warstw ciasta filo. Pomiędzy te kruche warstwy ciasta wkłada się obfite nadzienie z posiekanych orzechów, najczęściej pistacji, orzechów włoskich lub migdałów, a całość jest wypiekana w maśle klarowanym. Po upieczeniu deser jest polewany słodkim syropem. Skąd pochodzi baklawa? Baklawę uznają za swój narodowy deser Turcy, Grecy, ale też Arabowie. Ta lista jest jednak dłuższa. Prawda jest taka, że do tego sukcesu przyczyniło się wiele społeczności. Być może „protoplastą” współczesnej baklawy był warstwowy deser znany w Mezopotamii już w VIII wieku p.n.e., jednak wówczas zastosowano grubsze ciasto. Kluczową innowacją, która ukształtowała nowoczesną baklawę, było rozwinięcie produkcji cienkiego ciasta. Być może powstało ono w Grecji około 2 tysiące lat temu. Ale jest tu sporo znaków zapytania i wśród ekspertów trwają na ten temat dyskusje. Warto również odnotować, że blisko spokrewnione baklawy nazwy pojawiają się w innych regionach, co świadczy o wspólnym etymologicznym pochodzeniu. Np. w Azerbejdżanie baklawa jest znana jako „pahlahu”, a w Armenii jako „pakhlava”. To jednoznacznie pokazuje, że baklawa powstała dzięki różnym ludom. Turecki ślad baklawy Wygląda na to, że baklawa przybrała dzisiejszy klasyczny kształt w okresie osmańskim za panowania sułtana Mehmeda II Zdobywcy. W źródle z 1473 roku znajduje się jej przepis. Baklawa była podawana janczarom piętnastego dnia ramadanu (tzw. procesja baklawy). Był to element ceremonii państwowych pod koniec XVII wieku. Turcja, pomimo międzynarodowych roszczeń do deseru, ustanowiła standard dla baklawy w 2015 roku za pośrednictwem Tureckiego Instytutu Standardów. Według niego turecka baklawa musi mieć unikatowy, żółto-złoty kolor i nie może być przypalona. Wysokość każdej warstwy powinna przekraczać 35 mm. Gaziantep w Turcji – stolica baklawy? Baklawa z Gaziantep, prowincji w południowo-wschodniej Turcji, jest pierwszym produktem z tego kraju, który otrzymał status Chronionego Oznaczenia Geograficznego w Unii Europejskiej (UE). Miasto Gaziantep należy do Sieci Miast Kreatywnych UNESCO w dziedzinie gastronomii. To, co wyróżnia baklawę z prowincji Gaziantep, to nie tylko mistrzowska metoda przygotowywania cienkich warstw ciasta, ale także wyjątkowe składniki. Są to wysokiej jakości pistacje z Antep oraz lokalnie produkowane masło. Źródła: Irtad Journal, National Geographic Polska Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Wielkie Muzeum Egipskie zachwyca. „To uczta dla konesera”. Co robi największe wrażenie?
To nie kolejna galeria pełna nudnych gablot. Wielkie Muzeum Egipskie to monumentalna opowieść o cywilizacji faraonów. Jak mówią nasze rozmówczynie „nie sposób zobaczyć wszystkiego za jednym razem”, a całość „robi olbrzymie wrażenie”. Oficjalne i pełne otwarcie tego niezwykłego obiektu – na początku listopada.
Wielkie Muzeum Egipskie ma powierzchnię pół miliona metrów kwadratowych, czyli bliską 70 boisk do piłki nożnej. To jedno z największych na świecie muzeów właśnie otwarto, po dwudziestu latach prac budowlanych. Tyle samo czasu potrzebowali starożytni Egipcjanie na wznoszenie piramid. Zebraliśmy pierwsze wrażenia dotyczące muzeum. Oficjalna ceremonia otwarcia tego obiektu muzealnego potrwa aż trzy dni i rozpocznie się 1 listopada. Ale uwaga: będzie to wydarzenie zamknięte dla ruchu turystycznego, w którym wezmą tylko zaproszeni goście. Oczekuje się udziału przywódców z kilkudziesięciu państw. Turyści będą mogli wejść do muzeum 4 listopada, czyli we wtorek. Koszt biletu dla obcokrajowców to 1450 funtów egipskich, czyli około 110 zł dla dorosłych, a dla dzieci – ok. 60 złotych. Wielkie Muzeum Egipskie – „uczta dla konesera” Wielkie Muzeum Egipskie zostało częściowo otwarte na przełomie 2023 i 2024 roku. Co o nim sądzą pierwsi zwiedzający? – Muzeum robi ogromne wrażenie rozmiarami budynku i jego architekturą. Zarówno obelisk stojący przed muzeum, posąg Ramzesa II witający wchodzących do środka, jak i wszystkie obiekty prezentowane na klatce schodowej początkowo wydają się małe w stosunku do muzeum. Ogrom całego założenia dociera do nas nagle, kiedy staniemy obok nich i jesteśmy w stanie obiektywnie ocenić ich wielkość – powiedziała National Geographic Polska dr hab. Agnieszka Mączyńska, archeolog z Muzeum Archeologicznego w Poznaniu, ekspertka w dziedzinie Egiptu predynastycznego. Spore wrażenie zrobiła też na niej lokalizacja muzeum – niedaleko świetnie widocznych piramid w Gizie. – Otwarte dotychczas galerie zachwycają obiektami, ale także układem. Wszystko, co najpiękniejsze i najważniejsze jest umieszczone w gablotach i nie potrzebuje żadnej dodatkowej oprawy. A multimedia nie są nachalne i stanowią uzupełnienie całości. Okazało się, że 4 godziny zwiedzania to za mało i z pewnością jeszcze tam wrócę. Jako muzealnik jestem zachwycona – dodała dr hab. Mączyńska. „Starannie zaprojektowane” Zachwytu nie kryje również dr Aleksandra Hallmann, egiptolog z Instytutu Kultur Śródziemnomorskich i Orientalnych PAN. – Monumentalna architektura, starannie zaprojektowane oświetlenie oraz widok na piramidy tworzą wyjątkową atmosferę. Zachwyca atrium z kolosem Ramzesa II i ekspozycja rzeźb rozmieszczonych na monumentalnych schodach – powiedziała. Według niej multimedialne prezentacje i cyfrowe rekonstrukcje pozwalają zrozumieć kontekst i funkcję eksponatów, w tym wielu obiektów nigdy wcześniej niepokazywanych. – To uczta dla konesera, który chce tam wracać gdyż nie sposób zobaczyć wszystkiego za jednym razem – podkreśliła. Co wiemy o Wielkim Muzeum Egipskim? Muzeum zaprojektowała irlandzka firma Heneghan Peng Architects. Z szacunków „Financial Times” wynika, że koszt budowy wyniósł ponad 1 miliard dolarów. Inwestycje częściowo sfinansowano z japońskich pożyczek, funduszy rządowych i dochodów z zagranicznych wystaw prezentujących egipskie artefakty. Wewnątrz można zobaczyć niezwykłe skarby starożytnego Egiptu. Wśród najciekawszych są: Niemal kompletna kolekcja artefaktów z grobowca Tutanchamona, licząca ponad 5000 obiektów Dwa statki faraona Cheopsa. Jeden z nich jeszcze nigdy nie był prezentowany publicznie Złote figury kilkaset lat starsze od piramid odkryte przez polską ekspedycję w Tell el-Farcha w Delcie Nilu Muzeum jest zorientowane na pięciu głównych osiach rozciągających się w stronę piramid, podczas gdy szósta oś przedstawia ścieżkę chronologiczną. Prowadzi ona przez tzw. wielką klatkę schodową i stopniowo wznosi się od holu wejściowego do sal wystaw stałych. Autorzy przewodnika „Lonely Planet” opisali Wielkie Muzeum Egipskie, jako największy na świecie kompleks muzealno-archeologiczny poświęcony jednej cywilizacji. Źródła: DW, SIS, National Geographic Polska Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
W tym bałaganie jest metoda. Na czym polega fenomen kairskich zabbaleen, czyli zbieraczy śmieci?
Międzynarodowa organizacja World Economic Forum szacuje, że zabbaleen odbierają 50-60% wszystkich śmieci produkowanych przez Kair. Mniej więcej 80% z tego, co zbiorą, zostaje przez nich poddane recyklingowi. Proces odzysku prowadzony przez zabbaleen od dziesięcioleci ułatwia życie mieszkańcom stolicy Egiptu.
Spis treści: Ludzie pustyni – początki społeczności zabbaleen Koptyjski zwyczaj – jak narodził się system recyklingu w Kairze Jak pracują zabbaleen? Codzienny rytm życia w „mieście śmieci” Ekologiczny wymiar pracy zabbaleen – 80% odpadów wraca do obiegu Rządowe programy i przyszłość zabbaleen w nowym Kairze Po wejściu do Mukattam – dzielnicy zamieszkiwanej przez zabbaleen – nozdrza od razu atakuje nieznośny zapach. Żrąca woń unosząca się znad stert odpadów sprawia, że dla osoby z zewnątrz przebywanie w tej części miasta jest wręcz niemożliwe. Walające się wszędzie śmieci, zaniedbane bloki mieszkalne i ciężarówki wożące góry odpadów mogłyby oznaczać, że dzielnica przytłoczona jest śmieciami. Nic bardziej mylnego. Za tym nieatrakcyjnym widokiem kryje się niezwykle interesujący system społecznych zależności, który pozwala stolicy Egiptu funkcjonować. Ludzie pustyni Aby dowiedzieć się, skąd wziął się ten wyjątkowy system gospodarowania odpadami, należy cofnąć się do początków XX wieku. Wtedy to do Kairu przybyli imigranci z odległej oazy na Pustyni Zachodniej. Zabójcze upały, które towarzyszyły ich dotychczasowemu życiu, zmusiły nowych przybyszów do zamieszkania i przystosowania się do warunków panujących w prężnie rozwijającej się stolicy nad Nilem. Uchodźcy (nazywani wahija, czyli „ludzie pustyni”) zajęli się zbieraniem śmieci. Kilogramy odpadów trafiały do kuchenek umieszczanych na ulicznych wózkach, na których przygotowywany był ful – tania potrawa z gotowanego bobu stanowiąca istotny element egipskiej kuchni. Koptyjski zwyczaj W latach trzydziestych i czterdziestych do Kairu przypłynęła nowa fala migracji. Tym razem do miasta trafili przybysze z miasta Asjut w południowym Egipcie. W przeważającej większości byli to Koptowie – egipscy chrześcijanie, którzy od wieków zajmowali się uprawą roli i hodowlą zwierząt. Nie inaczej było w Kairze. Rozwijająca się stolica generowała coraz większą ilość śmieci, z którą wahija nie dawali już sobie rady. Na pomoc przybyli chrześcijańscy duchowni, którzy organicznymi odpadkami wytwarzanymi przez mieszkańców miasta zaczęli karmić hodowane świnie. Z czasem koptyjsko-wahijski system zaczął być popularny w całym mieście. Niewdzięcznej pracy w XX-wiecznym, szybko rozwijającym się Kairze nie brakowało, a i chętnych do jej podjęcia migrantów było sporo. Synergia nowych i starych przybyszów pozwoliła złagodzić komunalne konsekwencje gwałtownej rozbudowy stolicy. Jak pracują zabbaleen? Sposób pracy zabbaleen nie różni się w dużej mierze od gospodarki odpadami znanej z europejskich miast. Zbieracze odpadów działają w systemie domowych odbiorów resztek, który opiera się na nieformalnych, ale bardzo stabilnych relacjach z mieszkańcami Kairu. Każde mieszkanie ma swojego zbieracza, któremu jest wypłacana miesięczna gaża za wynoszenie śmieci. Po zbiorach odpady są wstępnie segregowane. Na tym etapie rozdziela się np. organiczne resztki od materiałów nadających się do recyklingu. Następnie towar podlega czasochłonnemu ręcznemu sortowaniu, podczas którego ustala się wtórne przeznaczenie konkretnych odpadków. Przykładowo: karton jest zgniatany i sprzedawany do zakładów produkujących tekturę, a szkło i butelki są sortowane według koloru. Uszkodzone fragmenty zostaną przetopione. Odrębnym procesom poddaje się aluminium oraz plastik. To pierwsze jest prasowane hydrauliczną prasą w zwarte bele, które następnie trafiają do pieców hutniczych. Powstałe aluminiowe bloki sprzedaje się dalej do zakładów przetwórstwa m.in. w Hiszpanii, Włoszech i Chinach. W przypadku plastiku następuje proces niemal bliźniaczy do tego, który ma miejsce chociażby w mumbajskich slumsach. Syntetyk jest myty i suszony, a następnie rozdrabniany w specjalnych maszynach na małe plastikowe granulki. W tej formie może zostać użyty do produkcji nowych tworzyw. Ekologiczny wymiar pracy zabbaleen Dochód z recyklingu stanowi podstawowe źródło utrzymania całej społeczności zabbaleen. Oznacza to, że im więcej odpadów uda się odzyskać, tym więcej pieniędzy trafi do kieszeni zbieraczy. W ten sposób każdy śmieć nabiera wartości. Szacuje się, że dzięki swojej pracy zabbaleen przetwarzają nawet 80% odpadów, które trafiają do ich dzielnicy, co jest jednym z najwyższych współczynników recyklingu na świecie. Nic więc dziwnego, że egipski rząd próbuje korzystać z tego oddolnie rozwiniętego systemu gospodarowania odpadami. Rządowe programy i przyszłość zabbaleen W 2019 r. egipskie ministerstwo środowiska postanowiło włączyć zabbaleen do formalnego schematu, poprzez wspieranie ich działalności za pomocą prostych technologii, np. SMS-owego sposobu informowania o wywózce. Mimo rządowych działań zabbaleen nadal stanowią główny podmiot gospodarki odpadami, rozszerzając swoje działania na kolejne dzielnice Kairu. Pod znakiem zapytania stoi jednak przyszłość zbieraczy w obliczu nowo powstającej Nowej Stolicy Administracyjnej. Źródła: Egyptian Streets, National Geographic Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
W nowym muzeum zobaczysz skarby Tutanchamona i statki Cheopsa. Jest data otwarcia
Podano datę otwarcia Wielkiego Muzeum Egipskiego. „Zorganizujemy wydarzenie, które wszyscy zapamiętają” – zadeklarował minister turystyki i starożytności Egiptu Sherif Fathy. Na ekspozycji zobaczymy nie tylko skarby z grobowca Tutanchamona, ale też artefakty odkryte przez polskich archeologów. Otwarcie Muzeum przekładano już wiele razy. Czy tym razem się uda?
Budowa Wielkiego Muzeum Egipskiego w sąsiedztwie słynnych piramid w Gizie rozpoczęła się 20 lat temu. Realizacja projektu napotkała na wiele problemów. Brakowało środków, następnie miały miejsce niepokoje społeczne w Egipcie, pandemia COVID-19 i wojna w Gazie. Wszystko to przyczyniło się do wieloletnich opóźnień. Muzeum już dziś jest częściowo otwarte i można obejrzeć niektóre z ekspozycji. Jednak do tej pory nie nastąpiło oficjalne otwarcie. Miały w nim wziąć udział ważne osobistości z całego świata, ale cieniem na tym położyły się niepokoje na Bliskim Wschodzie, w tym wzajemne ostrzeliwanie się przez Izrael i Iran. 1 listopada – wielkie otwarcie W rozmowie z „The National” minister turystyki i starożytności Egiptu Sherif Fathy zadeklarował, że otwarcie Wielkiego Muzeum Egipskiego „zdecydowanie nastąpi 1 listopada”. Jest to czwarta wskazana data oficjalnego otwarcia od 2020 roku. – Obecnie pracujemy nad wieloma szczegółami, które będą z nią [ceremonią – przyp. NG] związane. Mamy nadzieję, że to będzie wspaniały wieczór i jesteśmy przekonani, że zorganizujemy wydarzenie, które wszyscy zapamiętają – dodał Fathy. W jego ocenie otwarcie muzeum ma być punktem zwrotnym dla sektora turystycznego kraju i przyciągnąć jeszcze większą liczbę zwiedzających. Jak przekazał szef resortu, obecnie muzeum odwiedza od 5000 do 6000 osób dziennie, ale po oficjalnym otwarciu spodziewane jest potrojenie tej liczby. Główne wydarzenia związane z otwarciem nastąpią 1 listopada. Ale również 2 i 3 listopada muzeum odwiedzą dygnitarze i inne osoby ze specjalnymi zaproszeniami, które nie będą mogły przybyć pierwszego dnia. To ważna informacja dla zwykłych turystów – muzeum pozostanie dla nich zamknięte do 4 listopada. Dlaczego warto odwiedzić Wielkie Muzeum Egipskie? Pierwsi zwiedzający tę placówkę muzealną są pod wielkim wrażeniem architektury. Skala tego miejsca jest olbrzymia – już samo wejście w postaci tak zwanej wielkiej klatki schodowej, gdzie znajdują się liczne faraońskie posągi nie pozostawia nikogo obojętnym. Jednak do najciekawszych obiektów w tym muzeum z pewnością należą: Niemal kompletne wyposażenie słynnego grobowca Tutanchamona; Dwa zrekonstruowane statki należące do faraona Cheopsa, twórcy Wielkiej Piramidy. Jeden z nich jeszcze nigdy nie był wystawiony na widok publiczny. Obie jednostki znajdowały się przy południowej ścianie piramidy rozłożone na części. Teraz je złożono i możne je podziwiać w całej okazałości; Złote figury sprzed około 5200 lat odkryte w Delcie Nilu w Tell el-Farcha. Odkryli je archeolodzy działający w ramach misji Muzeum Archeologicznego w Poznaniu i Uniwersytetu Jagiellońskiego. Posążki mają 60 i 30 cm wysokości. Są to najstarsze złote figury znane ze starożytnego Egiptu. W momencie odkrycia były to fragmenty złotej folii. Dzisiejszy stan zabytków zawdzięczamy katorżniczej pracy konserwatorów; 11-metrowy posąg Ramzesa II Wielkiego – jednego z najwybitniejszych władców Egiptu. Za jego panowania powstała słynna skalna świątynia w Abu Simbel. Atrakcją samą w sobie jest też niezwykły gmach muzeum. Zaprojektowała go irlandzka pracownia architektoniczną Heneghan Peng Architects. Fasada nawiązuje kształtem do staroegipskiej architektury, w tym piramid. Źródło: The National, National Geographic Polska Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Gdzie na wakacje w październiku? Te miejsca zachwycają pogodą i atmosferą
Jesień nie musi oznaczać końca podróży – przeciwnie, to czas, gdy wiele miejsc pokazuje swoje najpiękniejsze oblicze. Październik sprzyja spokojnym wyjazdom bez tłumów, a temperatury w wielu krajach wciąż pozwalają cieszyć się słońcem i kąpielami w morzu.
Październik to idealny moment, by na chwilę uciec od szarości i deszczu, które coraz częściej zaglądają w polskie okna. Gdy dni stają się krótsze, a poranki chłodniejsze, wielu z nas zaczyna marzyć o odrobinie słońca, spokoju i nowych wrażeń. To właśnie teraz, gdy letni tłum ucichł, a ceny są bardziej przyjazne, podróże nabierają wyjątkowego uroku. Jesienny urlop może stać się nie tylko sposobem na złapanie oddechu, lecz także okazją do doładowania energii i spojrzenia na świat z innej perspektywy – tej cieplejszej, bardziej spokojnej i pełnej koloru. Gdzie zatem warto wyjechać w październiku? Zapytaliśmy o to ekspertów z biura podróży Itaka. Riwiera Turecka jesienią – ciepły kierunek na październikowy wypoczynek Październik w Turcji to czas, gdy lato wciąż trwa, ale bez uciążliwych upałów i tłumów turystów. Eksperci zgodnie podkreślają, że to jeden z najlepszych momentów, by odwiedzić Riwierę Turecką, rozciągającą się wzdłuż wybrzeża Morza Śródziemnego i częściowo Morza Egejskiego. Region ten słynie z piaszczystych plaż, krystalicznej wody i znanych kurortów, takich jak Antalya, Alanya, Belek, Side, Bodrum czy Fethiye. – Październik to ostatni miesiąc letniego sezonu turystycznego, więc najpopularniejsze atrakcje są mniej zatłoczone, a warunki pogodowe pozostają idealne – zauważają przedstawiciele Itaki. Temperatury w ciągu dnia utrzymują się na poziomie 25–28°C, a morze wciąż ma przyjemne 20–26°C. To idealny czas zarówno na wypoczynek na plaży, jak i na zwiedzanie – od teatru rzymskiego i świątyni Apollina w Side po grobowce w Fethiye czy pozostałości Mauzoleum w Halikarnasie, jednego z siedmiu cudów świata w Bodrum. Jesienny wyjazd do Turcji to również doskonała okazja do spokojnych wycieczek objazdowych i udziału w lokalnych atrakcjach, które o tej porze roku można poznawać bez pośpiechu i w bardziej kameralnej atmosferze. Dlaczego październik to najlepszy moment na odkrywanie greckich wysp? Jesienny wyjazd do Grecji to doskonały sposób na połączenie odpoczynku z odkrywaniem śródziemnomorskiego stylu życia. Gdy letni gwar powoli cichnie, a temperatury wciąż utrzymują się na poziomie 20–25°C, greckie wyspy pokazują swoje łagodniejsze, bardziej autentyczne oblicze. Nagrzana po lecie woda w Morzu Śródziemnym ma średnio 23°C, co sprzyja zarówno plażowaniu, jak i rejsom po zatokach. Jak podkreśla Itaka, „październik jest znakomitym wyborem na wypoczynek na greckich wyspach, które z uwagi na wielką popularność w miesiącach wysokiego sezonu są zwykle pełne turystów z całego świata”. To najlepszy moment, by zobaczyć prawdziwą Grecję – bez pośpiechu i tłumów, za to w łagodnym świetle jesiennego słońca. Niższe ceny hoteli i spokojniejsza atmosfera pozwalają w pełni cieszyć się śródziemnomorskim rytmem życia: smakować lokalne potrawy w tawernach, spacerować wąskimi uliczkami nadmorskich miasteczek i odkrywać miejsca, w których – jak mawiają Grecy – czas płynie inaczej. Takie wyspy, jak Kreta, Rodos, Kos, Korfu czy Zakynthos zachwycają nie tylko piaszczystymi plażami i turkusową wodą, lecz także starożytnymi zabytkami i historią, którą najlepiej poznaje się właśnie teraz, gdy słońce grzeje łagodniej, a Grecja odzyskuje spokój po intensywnym lecie. Wyspy Kanaryjskie w październiku przyciągają łagodnym klimatem i słońcem Jesień to czas, gdy Wyspy Kanaryjskie odzyskują swój spokojniejszy rytm, a pogoda wciąż zachęca do wypoczynku. Jak podaje Itaka, „październik to bardzo dobry miesiąc na wyjazd na Wyspy Kanaryjskie. Z jednej strony to okres po szczycie sezonu letniego, z drugiej – przed rozpoczęciem sezonu zimowego”. W ciągu dnia temperatura sięga 25–26°C, a noce pozostają przyjemnie ciepłe, około 20–21°C, co sprzyja zarówno plażowaniu, jak i aktywnemu zwiedzaniu wysp. Najcieplejsza o tej porze roku jest Fuerteventura, znana z szerokich plaż i doskonałych warunków do windsurfingu oraz kitesurfingu. Na Teneryfie można połączyć relaks na plaży z pieszymi wędrówkami po wulkanicznych terenach Parku Narodowego Teide. Gran Canaria, La Palma i Lanzarote przyciągają różnorodnością – od zielonych dolin i klifów po surowe krajobrazy pól lawy. Mniejsza liczba turystów w kurortach i na szlakach sprawia, że można w pełni docenić uroki archipelagu: łagodny klimat, wyjątkową przyrodę i piękną pogodę, która niezmiennie sprzyja wypoczynkowi. Marsa Alam i Marsa Matrouh – dwa oblicza jesiennego Egiptu Egipt pozostaje popularnym kierunkiem przez cały rok, a jesienią podróżowanie staje się tam szczególnie przyjemne. Jak podkreśla biuro podróży, „październik jest dobrym wyborem dla tych, którzy lubią wysokie temperatury i gwarantowaną pogodę”. W tym okresie temperatura powietrza sięga 28–32°C, a Morze Czerwone i Morze Śródziemne pozostają wyjątkowo ciepłe, sprzyjając kąpielom, snorkelingowi i nurkowaniu. To również czas, gdy największe atrakcje kraju (od piramid w Gizie po świątynie w Luksorze) można zwiedzać w bardziej komfortowych warunkach, bez uciążliwych upałów i tłumów. Dla miłośników wypoczynku nad wodą szczególnie polecane są dwa egipskie kurorty: Marsa Alam i Marsa Matrouh. Pierwszy z nich, położony nad Morzem Czerwonym, słynie z krystalicznie czystej wody, spektakularnych raf koralowych i szerokich, piaszczystych plaż. Z kolei Marsa Matrouh, leżąca nad Morzem Śródziemnym, oferuje jedne z najpiękniejszych plaż w Egipcie oraz stanowi doskonałą bazę wypadową do zwiedzania Kairu i Aleksandrii. Zanzibar w październiku kusi egzotyką i łagodnym klimatem Zanzibar od lat pozostaje jednym z najbardziej pożądanych kierunków wśród miłośników egzotyki. Wyspa przyciąga rajskimi plażami, intensywnymi barwami i niepowtarzalną kulturą, a jej mieszkańcy słyną z gościnności i ciepła. Październik to okres, w którym wciąż panują doskonałe warunki do wypoczynku — to końcówka długiej pory suchej, a po sporadycznych, krótkich opadach szybko wraca słońce i bezchmurne niebo. „Po przelotnych, sporadycznych opadach można w pełni korzystać ze słonecznej pogody i wypoczynku na plaży” – czytamy w rekomendacji biura podróży. Relatywnie niższe temperatury, utrzymujące się w granicach 28–30°C, stanowią atut dla osób marzących o egzotycznej podróży, ale unikających ekstremalnych upałów. To doskonały moment, by odkryć Stone Town, historyczne serce wyspy wpisane na listę UNESCO, odwiedzić farmy przypraw, z których słynie Zanzibar, lub wybrać się na Prison Island, gdzie można zobaczyć olbrzymie żółwie. Dzięki łagodniejszej pogodzie i mniejszej liczbie turystów wyspa jesienią oferuje pełen słońca, spokojny wypoczynek w rytmie, który pozwala naprawdę się zrelaksować. Źródło: National Geographic Polska Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Pierwsza pomoc pod piramidami. SOR był tu już w starożytności i powraca
Na egipskim płaskowyżu Giza pod piramidami powstanie klinika świadcząca pierwszą pomoc dla turystów. A co ważne – będzie można ją uzyskać nieodpłatnie. Co ciekawe, już budowniczowie piramid mieli zapewniony dostęp do „służby zdrowia”, o czym świadczą odkrycia archeologiczne.
Piramidy Cheopsa, Chefrena i Mykerinosa – wzniesione około 4500 lat temu – są ikonicznymi zabytkami Egiptu. Te monumentalne grobowce ustawione w rzędzie można zobaczyć na niezliczonych pocztówkach i zdjęciach z kraju faraonów. Płaskowyż Giza, obok Kairu, czyli stolicy Egiptu, jest jednym z najczęściej odwiedzanych miejsc przez turystów. Władze tego kraju nie udostępniają dokładnych statystyk, ale z szacunków wynika, że są to miliony osób rocznie. Taka liczba to spore wyzwanie. Zmiany wśród egipskich zabytków W ostatnim czasie Egipt modernizuje i przebudowuje wiele stanowisk archeologicznych. Na przykład w rejonie klasztoru św. Katarzyny z VI wieku na Półwyspie Synaj powstają hotele i infrastruktura turystyczna. Spotkało się to z głosami krytyki, bo ingerencja wydaje się być duża, a jest to teren wpisany na Listę UNESCO. Tymczasem zmiany mają też miejsce obok najbardziej słynnych egipskich piramid w Gizie, chociaż wyglądają one inaczej. Zakazano wjazdu samochodów i autokarów. Teraz turyści muszą przesiadać się do elektrycznych busów, które obwożą ich po płaskowyżu. SOR u stóp piramid Kolejną zmianę ogłoszono kilka dni temu. Odwiedzający płaskowyż w Gizie będą mieli teraz dostęp do bezpłatnych usług medycznych w przypadku nagłych zdarzeń, dzięki nowemu partnerstwu między Orascom Pyramids a Cleopatra Hospitals Group. Ta inicjatywa powstała we współpracy z operatorem tego stanowiska archeologicznego, którym jest państwowa Najwyższa Rada Starożytności. Jak informuje Cleopatra Hospitals Group, klinika pierwszej pomocy w strefie zwiedzania piramid w Gizie będzie świadczyła nieodpłatną pomoc medyczną dla zwiedzających. Personel tego wyjątkowego SOR-u będzie obsługiwany przez wykwalifikowany i dobrze wyszkolony zespół medyczny – czytamy w komunikacie. Nowa klinika pierwszej pomocy będzie czynna w godzinach otwarcia płaskowyżu. – Naszym celem jest nie tylko rozwój infrastruktury i usług rekreacyjnych na Płaskowyżu Gizy, ale także zadbanie o zdrowie i bezpieczeństwo odwiedzających – powiedział Amr Gazzarin, prezes Orascom Pyramids. Medycy w Gizie – nie pierwszy raz Nadal pokutuje mit, że w czasie budowy piramid masowo korzystano z niewolniczej siły roboczej. Najnowsze badania, w tym wykopaliska, każą nam jednak sądzić, że budowniczowie tych grobowców byli całkiem nieźle wykwalifikowani i dobrze karmieni. W Egipcie natomiast nigdy na masową skalę nie korzystano z niewolników. Budowniczym piramid zapewniono nawet opiekę medyczną. Niemalże jak w dzisiejszej korporacji. O tym, że troszczono się o budowlańców wiemy dzięki antropologom badającym kości. Naukowcy wypatrzyli złamania kości ramiennych, piszczelowych i strzałkowych oraz zapalenia stawów kolanowych i biodrowych. Z reguły te urazy były zrośnięte i dobrze zaleczone. To dowód na to, że na placu budowy zapewniano dostęp do kompetentnych lekarzy. Źródło: Ahram Online Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Inwestycja, która wywołała burzę. W świętym miejscu powstaje luksusowy kurort
Budowa ośrodka na górze Synaj pokazuje, jak trudne bywa pogodzenie rozwoju turystyki z ochroną miejsc o wyjątkowym znaczeniu duchowym. Władze Egiptu promują inwestycję jako krok ku modernizacji, jednak dla wielu to zagrożenie dla wielowiekowego dziedzictwa.
Święte miejsca od wieków przyciągają pielgrzymów i turystów, ale rzadko stają się areną wielkich inwestycji komercyjnych. Tym razem jednak sytuacja wygląda inaczej. Egipt ogłosił plany realizacji projektu „Wielkie Przemienienie”, którego centralnym punktem ma być góra Synaj, czyli miejsce o niezwykłym znaczeniu religijnym. Władze zapowiadają budowę luksusowych hoteli, centrów handlowych i willi, twierdząc, że inwestycja ma połączyć duchowość z nowoczesną turystyką. Pomysł ten wywołał jednak duże kontrowersje, gdyż dla wielu osób granica między sacrum a komercją została poważnie naruszona. Święta góra pod presją inwestycji Przez stulecia góra Synaj była celem pielgrzymek i duchowych wędrówek. Turyści i wierni wspinali się na jej szczyt z pomocą beduińskich przewodników, by podziwiać wschód słońca nad pustynnym krajobrazem. Szczególne znaczenie religijne sprawiło, że miejsce to uznawane jest za jedno z najświętszych w Egipcie – czczone zarówno przez Żydów, chrześcijan, jak i muzułmanów. To tutaj, według tradycji, Mojżesz miał otrzymać Dziesięć Przykazań, a Biblia i Koran wspominają o objawieniu Boga w płonącym krzewie. Dziś u stóp góry znajduje się klasztor św. Katarzyny z VI wieku, wpisany na listę UNESCO. Okolicę zamieszkuje plemię Dżebelja, znane jako Strażnicy Świętej Katarzyny, które od pokoleń opiekuje się tym miejscem. Jednak ich dotychczasowy świat ulega gwałtownej przemianie. W odizolowanej przestrzeni powstają luksusowe hotele, wille i bazary, co stopniowo przekształca charakter regionu. W ramach realizacji projektu „Wielkie Przemienienie” zburzono tradycyjne domy plemienia i ekologiczne obozowiska turystyczne, nie wypłacając odszkodowań. Co więcej, budowa parkingu doprowadziła do ekshumacji ciał z miejscowego cmentarza, co dla społeczności stało się szczególnie bolesnym doświadczeniem. Spór o klasztor św. Katarzyny. Religia kontra interesy polityczne Choć egipskie władze podkreślają, że nowe inwestycje na Synaju mają wspierać rozwój turystyki i wzmacniać gospodarkę, dla Grecji sprawa klasztoru św. Katarzyny od dawna wykracza poza kwestie ekonomiczne. Ateny traktują to miejsce jako duchową stolicę prawosławia, a sam klasztor jako niezachwiany symbol dziedzictwa chrześcijańskiego. Nic więc dziwnego, że majowy wyrok egipskiego sądu, uznający teren wokół klasztoru za własność państwową, wywołał prawdziwą burzę. Hierarchowie Kościoła greckiego określili tę decyzję mianem konfiskaty i zagrożenia dla samego istnienia wspólnoty mnichów. Arcybiskup Aten Hieronim II mówił wręcz o „wywłaszczeniu duchowej latarni hellenizmu”, a rezygnacja długoletniego arcybiskupa Damianosa – głęboko rozczarowanego i podzielonego tym wyrokiem – wstrząsnęła opinią publiczną. Równie zdecydowanie zareagował Grecki Prawosławny Patriarchat Jerozolimy, przypominając, że klasztor cieszył się szczególną ochroną już w VII wieku, kiedy to Mahomet nadał mu gwarancję bezpieczeństwa oraz nazwał miejscem pokoju i pojednania między chrześcijanami a muzułmanami. Finalnie wspólne oświadczenie Grecji i Egiptu miało na celu złagodzenie sporu i zapewnienie, że klasztor św. Katarzyny nie zostanie zburzony ani zamknięty, jednak nie rozwiało obaw, iż duchowe dziedzictwo tego miejsca zostanie podporządkowane komercyjnym projektom i politycznym interesom. Ben Hoffler, brytyjski pisarz podróżniczy współpracujący z plemionami Synaju, powiedział w rozmowie z BBC, że na ich oczach „powstaje świat miejski”, zupełnie obcy dla społeczności Dżabeleya. – To nie jest rozwój, jakiego chcą mieszkańcy, ale ten, który został im narzucony odgórnie, by służyć interesom zewnętrznych inwestorów kosztem lokalnej ludności. To świat, od którego zawsze pragnęli pozostać odizolowani, na którego powstanie nigdy nie wyrazili zgody i który na zawsze zmieni ich miejsce w ojczyźnie – podkreślił. Źródła: Fox News, New York Post, BBC Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Nieoczekiwane zagrożenie nad Morzem Czerwonym. Rekiny zmusiły hotele do zamknięcia plaż
Turyści wypoczywający nad Morzem Czerwonym przeżyli chwile grozy. W rejonie popularnych kurortów w Egipcie zaobserwowano rekiny, co skłoniło właścicieli hoteli do wprowadzenia zakazu kąpieli i zamknięcia plaż. Zamiast spokojnego wypoczynku pojawiła się obawa o bezpieczeństwo.
Choć wrzesień w Polsce oznacza powrót do codzienności, wielu turystów przedłuża lato, wybierając Egipt jako gwarancję słońca i ciepłego morza. Region ten od lat cieszy się niesłabnącą popularnością, dzięki szerokiej ofercie hoteli all inclusive i doskonałym warunkom do nurkowania. Tym razem jednak urlopowicze zamiast beztroskiego relaksu musieli zmierzyć się z nieoczekiwaną sytuacją – w pobliżu plaż i resortów nad Morzem Czerwonym zauważono rekiny, co zmusiło obsługę hoteli do czasowego zamknięcia części kąpielisk. Rekiny przy egipskich plażach. Zamknięto kąpieliska Nagranie przedstawiające rekina pływającego tuż przy brzegu jako pierwsi udostępnili niemieccy turyści na kanale Shot w serwisie Telegram. Film szybko obiegł media społecznościowe, wywołując zaniepokojenie wśród osób wypoczywających w Egipcie. W kolejnych dniach pojawiły się doniesienia, że drapieżniki widziano w rejonie kąpielisk należących do nawet dziesięciu hoteli. Właściciele obiektów zareagowali natychmiast – wprowadzili zakaz kąpieli, snorkelingu i wędkowania. Restrykcje objęły m.in. plaże przy pięciogwiazdkowych resortach Labranda Royal Makadi, Cleopatra Luxury Resort Makadi Bay oraz Stella Makadi Hotels & Resorts. Ostatecznie zamknięto kilkanaście plaż, z czego część pozostanie niedostępna co najmniej do 20 września. Choć w kilku miejscach zniesiono już ograniczenia, biura podróży zaczęły ostrzegać swoich klientów przed wyjazdem do Egiptu, obawiając się kolejnych spotkań z rekinami. Ataki rekinów tygrysich w Egipcie. Gatunek szczególnie groźny dla ludzi Najprawdopodobniej w rejonie plaż nad Morzem Czerwonym pojawiły się żarłacze tygrysie (Galeocerdo cuvier), uznawane za jedne z najbardziej niebezpiecznych gatunków rekinów na świecie. To właśnie osobnik tego gatunku w czerwcu 2023 roku zaatakował w Egipcie śmiertelnie rosyjskiego turystę, zaledwie kilkadziesiąt metrów od brzegu, co wstrząsnęło opinią publiczną i zwróciło uwagę na zagrożenie w popularnych kurortach. Żarłacze tygrysie imponują rozmiarem – samice dorastają nawet do 5,5 metra długości i osiągają wagę 500–800 kilogramów. Rekordowe osobniki mogły być jeszcze większe: według niepotwierdzonych danych schwytana w 1957 roku samica mierzyła aż 7,4 metra i ważyła ponad 3 tony. Gatunek ten występuje zazwyczaj w ciepłych wodach tropikalnych i subtropikalnych, m.in. w rejonie Karaibów, Oceanu Indyjskiego, wokół Hawajów, a także w Morzu Czerwonym, gdzie od lat obserwuje się ich obecność. Żarłacze tygrysie należą do wyjątkowo sprytnych i ciekawskich drapieżników. Potrafią polować z zaskoczenia, wyskakując ponad powierzchnię wody, a ich naturalna agresja sprawia, że są szczególnie groźne dla ludzi. Wiele incydentów z ich udziałem wynika z faktu, że rekiny te „testują” potencjalną zdobycz – mogą ugryźć człowieka, aby sprawdzić, czy nadaje się do zjedzenia. Choć często odpływają po takim „sprawdzeniu”, same obrażenia pozostawione przez ich potężne szczęki (zdolne skruszyć skorupę żółwia), bywają śmiertelne. To właśnie ta nieprzewidywalność sprawia, że rekin tygrysi budzi szczególny strach wśród plażowiczów i nurków. Źródła: Onet, Planeta Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
49-letni Polak utonął w Egipcie. Tragedia nad Morzem Czerwonym
Marsa Alam – popularny egipski kurort – w miniony weekend był świadkiem tragedii. Lokalne służby wyciągnęły z wody ciało 49-letniego turysty z Polski. Sprawą zajmuje się miejscowa prokuratura.
Ciało Polaka znaleziono w sobotę popołudniu w pobliżu popularnego kurortu Marsa Alam. Znajduje się on w południowo-wschodniej części Egiptu, nad Morzem Czerwonym. To niezwykle popularny kierunek wakacyjny dla turystów z naszego kraju. Tragedia w Egipcie Do wypadku doszło niedaleko hotelowej plaży. Według wstępnych informacji mężczyzna miał uczyć się pływać. Egipskie służby nie podają na razie w jakiej odległości od brzegu znajdował się Polak, ani o który dokładnie hotel chodzi. Lekarze stwierdzili, że przyczyną śmierci było uduszenie w wyniku utonięcia. Miejscowa prokuratora cały czas prowadzi jednak dochodzenie. Więcej turystów oznacza więcej wypadków Jak we wszystkich miejscach, do których zjeżdża się dużo ludzi, również w Egipcie zdarzają się tragiczne w skutkach wypadki. Polacy także biorą w nich udział, bo to popularny kierunek wakacyjny z naszego kraju. W Hurghadzie często można usłyszeć język polski, a ilość turystów przyjeżdżająca znad Wisły wzrosła w 2024 roku o niemal 50% w stosunku do roku poprzedniego. I to wszystko mimo napięć regionalnych. Dużo ludzi oznacza więcej wypadków. Pod koniec lipca w wypadku samochodowym w regionie zginęła 41-letnia kobieta i jej 7-letni syn, a w zeszłym roku dwójka Polaków brała udział w katastrofie rejsu nurkowego z Marsa Alam do Hurghady. Na co uważać w Egipcie? MSZ ostrzega W trakcie wszystkich wakacji nad wodą należy zachować ostrożność. W kurortach warto korzystać wyłącznie ze strzeżonych plaż, nie pływać po spożyciu alkoholu czy nie skakać do wód o nieznanej głębokości. Ministerstwo Spraw Zewnętrznych przekazuje dodatkowe informacje dla podróżujących do samego Egiptu. Przede wszystkim odradzane są podróże do gubernatorstwa Synaju Północnego i obszarów sąsiadujących z Libią i Sudanem. Na reszcie terytorium zaleca się szczególną ostrożność. Można spodziewać się także wzmożonych kontroli na ulicach, przy wejściach do kościołów czy muzeów. W Egipcie występuje podwyższone zagrożenie terroryzmem, a MSZ poleca wyjazdy grupowe za pośrednictwem sprawdzonych, certyfikowanych biur podróży. Źródło: Ministerstwo Spraw Zagranicznych, hurghada24.pl Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Wydawało mi się to stratą urlopu. Teraz odkryłam, co naprawdę daje all-inclusive
Przez lata uważałam, że all-inclusive to opcja dla tych, którzy nie chcą naprawdę poznawać świata. Dopiero pobyt w Egipcie pokazał mi, dlaczego tak wielu turystów wybiera właśnie ten sposób podróżowania i z jakiego powodu często nie opuszczają hotelowych murów.
Spis treści: Wypoczynek w Sharm el-Sheikh Rośnie popularność all-inclusive Czym ujęło mnie all-inclusive? Podróżowanie od zawsze było częścią mojego życia. Zaczęło się od szkolnych kolonii i zagranicznych obozów, a później – kiedy dorosłam – przerodziło się w samodzielne wyprawy, które planowałam z dbałością o każdy szczegół. Stałam się mistrzynią w wyszukiwaniu tanich lotów, wygodnych połączeń i wyjątkowych miejsc noclegowych. Organizacja pochłaniała czas, ale dawała poczucie niezależności, którego nie chciałam się wyrzec na rzecz biura podróży, ani tym bardziej wyjazdu all-inclusive. Taka forma wypoczynku wydawała mi się pozbawiona sensu – w końcu po co jechać do innego kraju tylko po to, by leżeć przy hotelowym basenie? A jednak pierwszy raz w życiu zdecydowałam się sprawdzić, jak to wygląda. Pobyt w Egipcie okazał się doświadczeniem, które zmieniło moje podejście. Wypoczynek w Sharm el-Sheikh Wraz z grupą polskich dziennikarzy zostałam zaproszona przez Międzynarodowego Touroperatora Join UP! Polska na wyjazd do Sharm el-Sheikh – jednego z najpopularniejszych egipskich kurortów. Wbrew powszechnemu skojarzeniu, miasto to nie leży w afrykańskiej części kraju, lecz w Azji, na Półwyspie Synaj, otoczonym z jednej strony przez Morze Czerwone, a z drugiej – górskie pasma Synaju. To miejsce słynie z unikatowego mikroklimatu: rocznie notuje się tu ponad 330 słonecznych dni, co czyni z tego regionu całoroczny kierunek turystyczny. To również doskonały punkt startowy do wycieczek na górę Synaj czy Klasztoru św. Katarzyny, a jednocześnie raj dla miłośników nurkowania, którzy mają tutaj dostęp do jednej z najpiękniejszych raf koralowych świata. Zakwaterowano nas w Rixos Radamis Sharm el-Sheikh – imponującym, pięciogwiazdkowym kompleksie, który swoim rozmachem przypomina małe miasteczko. Hotel ten zajmuje teren o powierzchni ponad 200 tysięcy metrów kwadratowych i może pomieścić nawet kilka tysięcy gości jednocześnie. Do ich dyspozycji oddano kilkanaście basenów (w tym ze strefami dla dzieci i dorosłych), 12 restauracji à la carte oraz 2 bufetowe, kilka barów, rozbudowane centrum spa Anjana z dziesiątkami zabiegów, a także nowoczesną siłownię i strefy sportowe oraz place zabaw dla najmłodszych. Co więcej, w pobliżu resortu powstaje właśnie wielki aquapark, który ma jeszcze bardziej rozszerzyć ofertę rekreacyjną kompleksu. Warto dodać, że okolica Sharm el-Sheikh to pasmo luksusowych kurortów ustawionych niemal jeden obok drugiego. W pobliżu Rixos Radamis znajdują się inne obiekty tej samej sieci: Rixos Premium Seagate oraz Rixos Sharm el-Sheikh, a także luksusowy Swissôtel. Nie dziwi więc, że rejon ten przypomina swoisty „łańcuch resortów” – klimat, dostęp do raf i gwarancja słońca przez cały rok czynią z Synaju jedną z najbardziej atrakcyjnych destynacji wakacyjnych na świecie. Rośnie popularność all-inclusive Trzeba przyznać, że coraz silniejszy trend all-inclusive jest jednym z najbardziej widocznych w turystyce w 2025 roku. Według danych Expedia Group, popyt na pakiety all-inclusive wzrósł od 2019 roku aż o 70%, a średnie dzienne stawki (ADR) poszybowały w górę o 40% — to wyraźny sygnał, że ten model wypoczynku staje się coraz bardziej popularny. Co więcej, rośnie zainteresowanie segmentem premium – rezerwacje w pięciogwiazdkowych resortach all-inclusive wzrosły aż o 125% ogółem, przy czym podróżni z Europy dokonali ich o 65% więcej, a z USA aż o 110% więcej niż w 2019 roku. Sporą grupą zwolenników są młodsi turyści – 42% przedstawicieli pokolenia Gen Z deklaruje, że preferują hotele all-inclusive, a jedną trzecią przekonało już nowe (bardziej luksusowe i nowoczesne) postrzeganie tych obiektów. Jednym z głównych powodów jest minimalizacja stresu (41%), a kolejnymi — łatwość rezerwacji (39%) oraz poczucie luksusu (38%). Czym ujęło mnie all-inclusive? Osobiście dopiero podczas swojego pobytu w Sharm el-Sheikh zrozumiałam, dlaczego ten model wypoczynku przyciąga turystów – to nie tylko oferta, ale też „mentalny reset”, gdyż w all-inclusive można... „wyłączyć myślenie”. W codziennym życiu niemal każdy dzień to nieustanne planowanie: listy zadań, maile, decyzje, spotkania. Nawet podczas klasycznych podróży na własną rękę nieustannie towarzyszą pytania: „Gdzie dziś zjemy?”, „Jak tam dojedziemy?”, „Co jeszcze zobaczymy?”. Podczas wakacji all-inclusive ten ciężar znika. Wszystko jest w zasięgu ręki – śniadanie, obiad, kolacja, drink o dowolnej porze, leżak przy basenie czy ręcznik na plaży. Nie trzeba się zastanawiać, kalkulować ani wybierać – można pozwolić sobie na luksus, który na co dzień jest praktycznie niemożliwy, czyli „nicnierobienie”. Doszłam do wniosku, że to właśnie w tym tkwi urok takich wyjazdów – w możliwości zatrzymania się, świadomego oderwania od presji organizowania każdej chwili i oddania się rytmowi miejsca. Dla mnie to było coś więcej niż wygoda. Choć nadal wolę podróże z plecakiem w mniej luksusowe rejony świata, to doceniłam ten rodzaj uwolnienia – od myślenia, konieczności bycia w ciągłym ruchu czy presji produktywności. Mogłam skupić się na czymś, czego często brakuje, czyli na byciu tu i teraz. Odpoczynek nie oznaczał w tym przypadku pustki, ale pełnię: smaków, zapachów, wrażeń, a przede wszystkim spokoju, który pojawia się wtedy, gdy naprawdę nie trzeba się już o nic martwić. Źródło: National Geographic Polska Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.