Wrak rytualnego statku bogini Izydy. Odkrycie archeologów podwodnych w Aleksandrii
Starożytna Aleksandria wciąż skrywa niezwykłe sekrety w toni Morza Śródziemnego. Archeolodzy podwodni ogłosili właśnie odkrycie wraku luksusowej jednostki, która bardziej przypominała willę niż statek. Ta egipska barka być może była wykorzystywana w starożytnych rytuałach ku czci Izydy.
Do tego odkrycia doszło w obrębie starożytnego Portus Magnus w Aleksandrii w północnym Egipcie. Jest to zatopiony dziś port królewski dawnej wyspy Antirhodos. Prace archeologiczne prowadzi tam Europejski Instytut Archeologii Podmorskiej (IEASM) pod kierunkiem Francka Goddio. Ekspert ten ma na swoim koncie liczne spektakularne znaleziska podwodne. Willa na wodzie – niezwykły wrak Tym razem ekipie Goddio udało się zlokalizować dobrze zachowane drewniane belki wraku. Jest to pozostałość słynnej starożytnej barki określanej jako thalamagos. Ten typ wodnej jednostki bardziej przypominał willę, a nawet pałac niż typowy okręt. Niektóre wykonano z wielkim przepychem i podróżowali nimi egipscy władcy sprzed około 2 tysięcy lat. Zachowane belki nowo odkrytego wraku mają 28 metrów długości. Cała barka mogła mierzyć około 35 metrów długości oraz 7 metrów szerokości. Jest to statek bardzo duży jak na tamte czasy. Na centralnie usytuowanej belce znaleziono nawet graffiti, czyli napis w języku greckim. Wynika z niego, że jednostkę zbudowano w Aleksandrii. Jej powstanie datuje się na pierwszą połowę I wieku naszej ery. Pływający pałac. Z takiego korzystała Kleopatra Thalamagoi były luksusowymi statkami stworzonymi do zabawy i przyjemnego spędzania czasu. Barki zaprojektowano tak, aby były bardzo szerokie. Chodziło o to, by zmieścić duży, centralny pawilon. Statek posiadał też luksusowo urządzoną kabinę. Konstrukcja była wyjątkowa, ponieważ kadłub miał płaskie dno. Takie jednostki były napędzane wyłącznie wiosłami. Starożytny pisarz Strabon widział je na własne oczy, gdy odwiedził Aleksandrię około 29–25 r. p.n.e. Opisał, że na takich łodziach (nazywał je „łodziami-kabinami”) odbywały się uczty. Były to więc pływające sale bankietowe. Te barki rekreacyjne stały się najbardziej znane dzięki Ptolemeuszom, czyli władcom rządzącym Egiptem po czasach Aleksandra Wielkiego. Najsłynniejszą ich użytkowniczką była Kleopatra VII. Właśnie na takim statku pokazywała Egipt Juliuszowi Cezarowi. Było to wiosną 47 roku p.n.e. Statek Izydy? Archeolog podwodny Franck Goddio ma pewną hipotezę odnośnie zatonięcia statku odkrytego w Aleksandrii. Wrak znaleziono bardzo blisko ruin świątyni Izydy. Mogło się zdarzyć, że barka zatonęła podczas katastrofalnego zniszczenia tej świątyni. Miało ono miejsce około 50 roku n.e., co jest zbieżne z datowaniem wraku. Archeolodzy uważają że barka mogła służyć do celów religijnych. Możliwe, że stanowiła wyposażenie świątyni. – Możemy zasugerować rytualne przeznaczenie tej barki – mogła ona należeć do sanktuarium i służyć ceremoniom morskim navigatio iside, kiedy procesja czcząca Izydę napotykała bogato zdobiony statek – Navigium – uosabiający barkę słoneczną Izydy, władczyni morza – opisuje Franck Goddio. Ten statek odbywał rytualną podróż z Portus Magnus w Aleksandrii. Następnie płynął do sanktuarium Ozyrysa w Kanopos, wzdłuż Kanału Kanopskiego. Z pewnością nie jest to ostatnie słowo archeologów dotyczące dziejów Aleksandrii. Każdego roku dochodzi tam do ciekawych znalezisk. Dokonują ich też polscy badacze. Źródło: FranckGoddio.org Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Polscy archeolodzy odkryli unikatowy nubijski grób na pustyni w Sudanie. „Nie znamy drugiego takiego przypadku”
Zespół złożony z polskich archeologów dokonał wyjątkowego odkrycia na wschodnioafrykańskiej pustyni. Znalezisko ujawnia wcześniej nieznane praktyki pogrzebowe kultury Kerma. Analiza zawartości grobu przybliża nas do czasów starożytnego ludu.
Spis treści: Polscy naukowcy w Sudanie Gdzie prowadzone były wykopaliska? Jak wygląda odnaleziony szkielet? O nietypowym pogrzebie — z czym mężczyzna został pochowany? Co odkrycie mówi nam o zmianach klimatycznych i jakie są dalsze plany badaczy? Królestwo Kerma powstało w XXV w. p.n.e. i przetrwało do około 1500 r. p.n.e., kiedy zostało ostatecznie podbite przez egipskie wojska faraona Totmesa I. Było najstarszym, w pełni rozwiniętym państwem Nubii i to ono wyznaczyło kierunek rozwoju tego regionu przez ponad tysiąc lat. Centrum królestwa stanowiło miasto Kerma, którego pozostałości należą dziś do najciekawszych stanowisk archeologicznych górnego Nilu. Do naszych czasów zachowało się ponad 30 000 starożytnych grobów oraz monumentalna świątynia Western Deffufa, będąca centralnym punktem ruin dawnego miasta. Polscy naukowcy w Sudanie Pomimo dotychczasowych licznych znalezisk, prace prowadzone na sudańskiej pustyni Bajuda wciąż przynoszą nowe, zaskakujące odkrycia. Nie inaczej było w przypadku najnowszych badań polskich archeologów. Naukowcy z Uniwersytetu Wrocławskiego oraz Muzeum Archeologicznego w Gdańsku natrafili na wyjątkową formę pochówku, która rzuca nowe światło na dotychczasową wiedzę o praktykach pogrzebowych tego regionu. Badacze podkreślają, że odkrycie to ma charakter absolutnie unikatowy. Gdzie prowadzone były wykopaliska? Pustynia Bajuda, na której odnaleziono unikatowy grób, dopiero od początku XXI wieku zaczęła stawać się atrakcyjnym obszarem badań archeologicznych. Przez lata słaba infrastruktura oraz niestabilna sytuacja polityczna Sudanu sprawiały, że naukowcy chętniej prowadzili wykopaliska w górnej Nubii, położonej bliżej granicy z Egiptem. Sytuacja zaczęła się zmieniać po 2017 roku, kiedy rejon Wielkiego Zakola Nilu zaczął przyciągać coraz więcej ekspedycji archeologicznych. W tym samym roku polscy badacze zainaugurowali projekt „Społeczności prehistoryczne pustyni Bajuda w Sudanie – nowe granice Królestwa Kerma”. W ramach badań odkryto 448 nowych stanowisk oraz zweryfikowano 126 wcześniej znanych lokalizacji. Prowadzone wykopaliska pozwalają coraz precyzyjniej określić geograficzny zasięg cywilizacji Kerma oraz obserwować zmiany zachodzące w tym regionie na przestrzeni wieków. Do tej bogatej kolekcji znalezisk dołącza teraz kolejne odkrycie, które znacząco poszerza wiedzę autorów projektu. Jak wygląda odnaleziony szkielet? Około 21,5 kilometra od nilowej zapory w mieście Marawi znajduje się miejsce najnowszego odkrycia. Polscy archeolodzy wykopali spod ziemi pojedynczy pochówek osoby dorosłej wraz z dwoma naczyniami glinianymi i 82 paciorkami z fajansu. Całość datowana jest na przedział czasowy pomiędzy 1775 a 1609 p.n.e., co odpowiada okresowi tzw. środkowej kultury Kerma. Analiza szczątków pozwala stwierdzić, że pochowane ciało należało do 30–40-letniego mężczyzny o wzroście około 164 cm. Kości dokumentują liczne schorzenia będące efektem trudnego i wyczerpującego życia. Badania wykazały spłaszczenie kręgów lędźwiowych oraz zmiany w obrębie kości stawu skokowego, co wskazuje, że mężczyzna wykonywał intensywną pracę fizyczną. Pogrubienie tkanki kostnej czaszki może świadczyć o niedoborach żywieniowych oraz chorobach, których mężczyzna mógł doświadczać za życia. O nietypowym pogrzebie — z czym mężczyzna został pochowany? Mężczyzna został pochowany z dwoma glinianymi naczyniami. Przeznaczenie jednego z nich jest badaczom znane, gdyż stanowiło popularną praktykę pogrzebową w kulturze Kerma. Misa odwrócona do góry dnem mogła umożliwiać zmarłemu przejście ze świata żywych do świata przodków. Drugie naczynie nie ma jednak żadnych analogii w innych pochówkach. Ozdobiony dzban skrywał pozostałości ogniska, zwęglone kości zwierząt, ich skamieniałe odchody oraz szczątki owadów. Autor badań, dr Henryk Paner, opisuje to odkrycie następująco: „Znaczenie i użycie ognia w rytuałach pogrzebowych kultury Kerma nie są dobrze udokumentowane ani opisane. (…) Do tej pory nie znamy podobnego przypadku związanego z kulturą Kerma w literaturze i właśnie to czyni nasze odkrycie tajemniczym, a nawet niezwykłym, ponieważ nie znamy znaczenia tego rytuału, który nie występuje w innych pochówkach — nie tylko z tego kręgu kulturowego, ale także z tego samego lub podobnego okresu”. Co odkrycie mówi nam o zmianach klimatycznych i jakie są dalsze plany badaczy? Polskie znalezisko to nie tylko pierwszy tak dobrze udokumentowany przypadek użycia ognia w rytuale pogrzebowym Kerma, pokazujący, że praktyki na peryferiach królestwa były bardziej zróżnicowane, niż dotychczas zakładano. Odkrycie dowodzi również, że środowisko pustyni Bajuda w okresie pochówku było bardziej sprzyjające życiu niż dziś. Analiza zawartości naczynia pozwoliła zidentyfikować m.in. węgiel drzewny z akacji i głożyny, nasiona traw i owoców oraz szczątki chrząszczy z plemienia Cleonini, żyjących zwykle w otoczeniu rośliny szarłat, która występuje w bardziej wilgotnych i zróżnicowanych warunkach. Wszystko to wskazuje, że tereny dzisiejszej pustyni Bajuda mogły być w czasach Kerma klimatycznie znacznie bardziej przyjazne dla osadnictwa. Niestety, trwający konflikt domowy w Sudanie utrudnia dalszą archeologiczną eksplorację tych terenów. Naukowcy koncentrują się obecnie na szczegółowej analizie pozyskanych materiałów z pochówku. Kolejne badania mogą jednak przynieść następne, równie zaskakujące wnioski. Źródło: Phys.org Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Polacy coraz częściej spędzają święta poza domem. Jakie kierunki wybieramy najczęściej?
Boże Narodzenie nie musi już kojarzyć się wyłącznie z mrozem, śniegiem i zastawionym stołem. Wśród Polaków rośnie moda na świąteczne podróże, a grudniowy wyjazd staje się atrakcyjną alternatywą dla tradycyjnego spędzania świąt. Coraz więcej osób zamienia domowe przygotowania na lot do miejsc, w których grudzień pachnie nie piernikiem, lecz rozgrzanym powietrzem i słonym wiatrem znad morza.
Dla wielu święta pozostają czasem rodzinnych spotkań, rytuałów i powrotu do znanych od pokoleń tradycji. Jednak równolegle rośnie grupa osób, które w grudniu szukają przede wszystkim odpoczynku – z dala od obowiązków, intensywnych przygotowań i chłodnej aury. Dane eSky.pl potwierdzają tę zmianę: liczba użytkowników wybierających świąteczne wyjazdy do ciepłych krajów jest już ponad dwukrotnie wyższa niż rok temu. Polacy coraz odważniej rezygnują z zimowych swetrów na rzecz letnich ubrań i decydują się spędzić Boże Narodzenie w zupełnie innych okolicznościach przyrody. Boom na grudniowe podróże. Co stoi za nowym trendem? Coraz większa popularność świątecznych wyjazdów nie jest już jedynie sezonową ciekawostką, lecz wyraźnym sygnałem zmiany pokoleniowej i kulturowej. Polacy zaczynają traktować Boże Narodzenie nie jako obowiązek, lecz jako czas, który można świadomie zaplanować – również poza domem. Jak podkreśla Jarosław Grabczak, Head of Commercial Product w eSky.pl: „Polacy coraz odważniej redefiniują sposób spędzania świąt. Boże Narodzenie w ciepłych krajach nie jest już ekstrawagancją, lecz przejawem nowego stylu życia – bardziej świadomego, otwartego i globalnego”. Obserwowany w tym roku boom na świąteczne podróże pokazuje, że rynek turystyczny dojrzewa i coraz wyraźniej przesuwa akcent z „posiadania” na „przeżywanie”. – Magia świąt nie zależy od miejsca, lecz od ludzi, z którymi je spędzamy – dodaje Grabczak, zwracając uwagę, że właśnie dlatego coraz więcej osób łączy rodzinną bliskość z odkrywaniem nowych miejsc. Podróżowanie w grudniu to już nie rezygnacja z tradycji, lecz jej współczesna interpretacja – taka, która pozwala celebrować święta „w atmosferze ciepła i radości, a dodatkowo w słońcu”. To właśnie w tym połączeniu, jak zauważa ekspert eSky Group, tkwi przyszłość nowoczesnej turystyki. Gdzie Polacy najczęściej wyjeżdżają na Boże Narodzenie? Wśród najpopularniejszych kierunków świątecznych podróży Polaków niezmiennie króluje Malta, która w grudniu staje się sceną jednych z najbardziej nastrojowych obchodów Bożego Narodzenia w Europie. Wyspa łączy śródziemnomorski klimat z bogatą tradycją: Valletta rozświetla się instalacjami i ogromną choinką na Freedom Square, przed bramą miasta powstaje świąteczne miasteczko Fairyland, a jarmarki i koncerty wypełniają zabytkowe ulice światłem i muzyką. W Parku Narodowym Ta’ Qali działa ekologiczny Woodland Christmas Market, natomiast w pobliskim Rabacie odbywa się znany festiwal Natalis Notabilis. Najbardziej wyjątkowym wydarzeniem pozostaje jednak żywa szopka „Bethlehem f’Għajnsielem” na wyspie Gozo – pełna rzemieślników, zwierząt i scen z codziennego życia, rozciągająca się na 20 tys. m². To połączenie ciepła, tradycji i łagodnego, piętnastostopniowego klimatu sprawia, że wielu Polaków wybiera święta właśnie tutaj. Drugą najchętniej wybieraną destynacją jest Egipt, który oferuje pewną pogodę i temperatury pozwalające cieszyć się morzem nawet w środku zimy. Kurorty Hurghada, Marsa Alam czy Sharm el-Sheikh umożliwiają spędzenie świąt w scenerii raf koralowych, pustyni i luksusowych hoteli. Dla wielu osób atrakcyjność Egiptu wynika z możliwości połączenia wypoczynku z odkrywaniem starożytnych zabytków – rejs po Nilu czy wycieczka do piramid stają się naturalnym dopełnieniem świątecznego wyjazdu. Na podium plasują się także Wyspy Kanaryjskie, które od lat pozostają zimowym klasykiem. W grudniu przyciągają stabilnym, ciepłym klimatem i atmosferą świąt, która w tej części świata nabiera zupełnie innego charakteru: iluminacje w Santa Cruz de Tenerife, koncerty kolęd w Arrecife czy barwna parada Trzech Króli na Gran Canarii sprawiają, że archipelag łączy wakacyjny relaks z subtelnymi, lokalnymi tradycjami. Wśród bardziej egzotycznych propozycji coraz częściej wybierana jest także Dominikana. Karaibska energia, 30-stopniowe temperatury i kolonialne uliczki Santo Domingo rozświetlone świątecznymi dekoracjami tworzą scenerię, która dla wielu Polaków staje się spełnieniem zimowych marzeń. Dni spędzane na białych plażach, a wieczory przy muzyce merengue i bachaty pokazują, że Boże Narodzenie może mieć zupełnie inną, równie urzekającą odsłonę. Źródła: eSky, MTA Warsaw Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Turyści walą tutaj drzwiami i oknami. Co jest w środku egipskiego giganta?
Wielkie Muzeum Egipskie cieszy się sporym zainteresowaniem polskich podróżników. Liczba wyszukiwań lotów do Kairu gwałtownie wzrosła tuż po 1 listopada, czyli oficjalnym otwarciu muzeum. Część z zabytków eksponowanych w tej placówce wykopali polscy archeolodzy.
Budowa Wielkiego Muzeum Egipskiego w Gizie, obok słynnych piramid, trwała 20 lat. Tyle samo co wznoszenie starożytnych piramid. Nie ma co się dziwić – to jedno z największych muzeów świata. Projekt napotkał liczne problemy, w tym brak funduszy, niepokoje społeczne, pandemię COVID-19 i wojnę w Gazie, co przyczyniło się do wieloletnich opóźnień. W końcu jednak Wielkie Muzeum Egipskie jest w pełni otwarte dla zwiedzających. Po kilkudniowej ceremonii otwarcia, która rozpoczęła się 1 listopada, do tej placówki ustawiają się tłumy chętnych. Tłumy w muzeum Rząd egipski przygotował szeroką kampanię informacyjną na temat muzeum. W efekcie wielu turystów zdecydowało się na jego zdwiedzenie. Średnio każdego dnia pojawia się około 19 tysięcy odwiedzających, ale kilka dni po otwarciu sprzedano 27 tysięcy wejściówek na jeden dzień. Władze muzeum postanowiły wprowadzić limit 20 tysięcy zwiedzających dziennie. Najlepiej zakupić bilety na oficjalnej stronie muzeum, bo w innym przypadku można „pocałować klamkę”. Polacy w Wielkim Muzeum Egipskim? Wygląda na to, że również wśród polskich podróżników można dojrzeć „efekt Wielkiego Muzeum Egipskiego”. Zgodnie z danymi Kiwi.com liczba wyszukiwań lotów do Kairu gwałtownie wzrosła tuż po oficjalnym otwarciu muzeum 1 listopada. Tylko tego dnia wyszukiwania z Polski zwiększyły się o +25,59%, a następnego dnia, 2 listopada, odnotowano kolejny wzrost o +18,42%. Loty bezpośrednie z Polski dostępne są z lotniska Chopina w Warszawie (WAW) do portu lotniczego Kair (CAI). W grudniu ceny biletów zaczynają się od około 970 PLN, przy średnim czasie lotu wynoszącym około 4 godzin. Według Kiwi.com zjawisko to przypomina międzynarodowy boom, jaki odnotowała Sycylia po premierze drugiego sezonu serialu HBO „Biały lotos”, bo turystykę napędza zarówno przemysł filmowy, ale też wydarzenia związane z szeroko pojętą kulturą – na przykład otwarcie supernowoczesnego muzeum. Polaków nie trzeba zachęcać do wyjazdu do Egiptu. W tym roku dotarło tam już około 1 mln turystów znad Wisły, chociaż głównie wylegują się na plażach nad Morzem Czerwonym. Polskie „ślady” w Wielkim Muzeum Egipskim Wielkie Muzeum Egipskie prezentuje ponad 100 tys. zabytków. Wśród nich jest niemal pełne wyposażenie słynnego grobowca Tutanchamona, ale też olbrzymie posągi królów Egiptu czy łodzie należące do budowniczego najwięcej piramidy w Egipcie – Cheopsa. Mało kto zdaje sobie jednak sprawę z tego, że część zabytków prezentowanych na wystawach wydobyli polscy archeolodzy. Są to: dwie złote figury z Tell el-Farcha – mają ok. 3200 lat p.n.e. Są zatem starsze od pierwszych piramid egipskich o dobre kilkaset lat; depozyt wotywny z Tell el-Farcha składający się z figurek wykonanych z kła hipopotama sprzed 5 tysięcy lat (dynastia 0 i początki panowania pierwszych faraonów; bloki ze świątyni Totmesa III w Deir el-Bahari – budowla badana od ponad 60 lat. Pięknie zachowały się kolorowe polichromie. Ambasador Egiptu w Polsce Ahmed ElAnsary na spotkaniu inaugurującym Wielkie Muzeum Egipskie zauważył, że polscy archeolodzy odegrali i nadal odgrywają ważną rolę w pracach wykopaliskowych w Egipcie. Miejmy nadzieję, że przyszłość będzie wyglądała podobnie. Źródła: Kiwi.com, National Geographic Polska Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Egipcjanie wznosili piramidy bez „kosmicznych” technologii. Badania naukowe mówią jasno
Jak naprawdę Egipcjanie zbudowali piramidy? Teorii było wiele. Najstarsze znane nam źródła pisane dotyczące ich wznoszenia powstały ponad 2000 lat po faraonach. Na szczęście rąbka tajemnicy uchyla nam archeologia.
W tym artykule: Kto naprawdę budował egipskie piramidy? Z czego zbudowane są piramidy? Na czym polegał proces budowy piramidy? Jak wtaczano bloki na górę piramidy? Dlaczego budowano piramidy? Ciekawostki o piramidach Wymieniając osiągnięcia starożytnych Egipcjan, w pierwszej kolejności należy wskazać piramidy. Dzieła dawnej architektury imponują do dziś, bo nawet z wykorzystaniem współczesnych technologii budowa takich obiektów byłaby niemałym przedsięwzięciem. W starożytności stanowiła więc wyzwanie niemal niemożliwe do zrealizowania, a jednak mieszkańcy krainy nad Nilem zdołali mu podołać. Piramidy odzwierciedlały zaawansowanie egipskiej cywilizacji, a jednocześnie napędzały jej rozwój. Nie można bowiem nie wspomnieć, że w tym czasie znacząco rozwinęła się wiedza matematyczna, powstawały traktaty medyczne, a rzeźba wkroczyła na nowy poziom. Kto naprawdę budował egipskie piramidy? Na początku wypada wyjaśnić, kim właściwie byli budowniczowie piramid. Przez długie lata panował pogląd, że do pracy przy wznoszeniu potężnych budowli angażowano niewolników – jeńców wojennych, nisko urodzonych mieszkańców Egiptu i przestępców dla których praca przy piramidach była formą kary za przewinienia. W kulturze masowej utrwalił się obraz nieszczęśników zmuszanych do katorżniczej pracy i nadzorców, którzy nie szczędzili im bata. Prawda jest jednak zupełnie inna. Budowniczowie piramid byli wolnymi ludźmi – robotnikami, którzy za swoją pracę otrzymywali godziwe wynagrodzenie. Władcy dbali o to, by ciężko pracujący mężczyźni mieli siłę do realizacji swoich zadań, toteż na plac budowy dostarczali wysokiej jakości żywność. To nie przesada. Robotnik pracujący przy piramidach jadł lepiej niż przeciętny Egipcjanin, trudniący się inną profesją. https://media.immediate.co.uk/volatile/sites/63/2024/08/piramida-cheopsa-zostanie-przeskanowana-kosmicznymi-promieniami-czy-poznamy-prawde-o-tajemniczych-komnatach11350813-4f4d97d.webpPiramidy w Gizie / fot. Ratnakorn Piyasirisorost Budowniczowie pracowali w drużynach/brygadach, z których każda była odpowiedzialna za wznoszenie innego elementu zespołu grobowego. Ci, którzy nie byli zaangażowani w prace budowlane, odpowiadali za wytwarzanie i naprawę narzędzi, organizowanie zaopatrzenia, obsługę kuchni i inne czynności. Wszyscy robotnicy mieszkali w przygotowanej dla nich osadzie, na którą składały się podłużne budynki z cegły mułowej. Także tam obowiązywał podział na klasy. Nadzorcy i inne osoby o wyższej randze zamieszkiwali osobną część kompleksu. Robotnicy o wyższych kwalifikacjach mieli zapewniony lepszy kwaterunek niż ci, którzy realizowali najprostsze zadania. Z czego zbudowane są piramidy? Większość budowli egipskich wznoszono z trzciny, drewna i niewypalanej cegły. Kamień był surowcem trudnym do pozyskania i wymagającym dokładnej i czasochłonnej obróbki, więc mógł służyć wyłącznie do budowy najważniejszych obiektów. Do tej grupy zaliczały się piramidy. Kamień do produkcji bloków był pozyskiwany z różnych miejsc. Podstawą konstrukcji był wapień, który znajdował się najbliżej. Trzeba jednak podkreślić, że niektóre elementy budowli wymagały użycia innego budulca. W niektórych piramidach, wewnętrzną część grobowca wykładano czerwonym granitem, który sprowadzano z Asuanu. Czasami zachodziła też konieczność zastosowania białego wapienia, który był pozyskiwany z kamieniołomu w Tura. Na czym polegał proces budowy piramidy? Budowa piramid rozpoczynała się ceremonią, w trakcie której władca z pomocą kapłanki bogini Seszat napinał sznur w stronę gwiazd. Nie miało to wyłącznie wymiaru symbolicznego. W ten sposób wyznaczana była oś budowli. Początkowo piramidy były zorientowane na linii północ-południe. Dla Egipcjan miało to ogromne znaczenie. W ich wierzeniach, niebo było miejscem, w którym władcy egzystują po śmierci, a gwiazdy były postrzegane jako bogowie. W trakcie budowy jedynie gwiazdy okołobiegunowe nie znikały za linią horyzontu, więc według mieszkańców Egiptu były one nieśmiertelne. Gdy wzrosło znaczenie kultu solarnego, zespoły otaczające piramidy zaczęły być orientowane na linii wschód-zachód. Początkowo kamienne bloki przygotowywano przy pomocy miedzianych narzędzi, a z czasem zaczęto używać bardziej wytrzymałego brązu. Żelazo pojawiło się w Egipcie w schyłkowej fazie istnienia imperium faraonów. Dłuta, które służyły do odłupywania fragmentów kamienia, miały kształt walca z zaostrzoną końcówką. W przeciwległą uderzano drewnianym młotkiem. Do przygotowania równych powierzchni i poziomowania służył trójkątny instrument z przymocowanym do wierzchołka sznurkiem zaopatrzonym w pion. Podobne narzędzia, ale bez pionu, pozwalały wyznaczać i wygładzać pozostałe ściany. Jak wtaczano bloki na górę piramidy? Transport kamiennych bloków i wnoszenie ich na kolejne poziomy budowli był najtrudniejszym etapem prac. Kamienie ciągnięto siłą ludzkich mięśni, ale do pracy było zaprzęgane także bydło. W celu ułatwienia pracy i zwiększenia efektywności transportu, najpierw przygotowywano drogę z pokruszonego wapienia, glinianej zaprawy i drewnianych belek wzmacniających konstrukcję. Dowodzi tego fragment traktu odkryty przy piramidzie Senusereta w Liszt. Bloki umieszczano na drewnianych saniach, a w celu zmniejszenia tarcia, pod płozy lano wodę. Tak bloki docierały na miejsce. Jak trafiały na kolejne poziomy piramidy? Na ten temat powstało wiele hipotez, ale najbardziej prawdopodobna zakładała, że robotnicy budowali w tym celu specjalne rampy. Najprawdopodobniej tak właśnie było. Dowodzi tego znalezisko odkryte na stanowisku Hatnub. W kamieniołomie położonym w pobliżu miasta al-Minja odkryto pozostałości rampy, która najprawdopodobniej służyła do wciągania kamieni. Po obu stronach konstrukcji znajdowały się schody i szerokie otwory, w których najprawdopodobniej umieszczano drewniane pale. Liny były owijane wokół pali, a zaparci o stopnie robotnicy po prostu wciągali blok na górę. Dlaczego budowano piramidy? Po co Egipcjanie podejmowali się tak trudnych i czasochłonnych przedsięwzięć? Rzymski historyk Pliniusz nazwał piramidy „bezużyteczną i głupią manifestacją bogactwa”. O ile okazały grobowiec rzeczywiście mógł podkreślać majestat pochowanego w nim władcy, to należy podkreślić, że nadrzędny cel był inny. Egipcjanie wierzyli, że faraonowie po fizycznej śmierci wiodą wieczną egzystencję w niebie i stają się jedną z boskich gwiazd. Pochyły kształt mógł więc być czymś w rodzaju symbolicznej drabiny lub schodów prowadzących do niebios. Ciekawostki o piramidach Powyżej wymieniliśmy najważniejsze informacje na temat budowy piramid. Na koniec zostawiliśmy kilka zaskakujących ciekawostek dotyczących tych niezwykłych obiektów. Piramida Chufu (Cheopsa), która pierwotnie mierzyła niemal 147 metrów, przez niemal cztery tysiące była najwyższym dziełem rąk ludzkich. Wyżej wzniosła się dopiero katedra w Lincoln. Piramida Dżesera i otaczające ją kaplice i dziedzińce to pierwsze kamienne budowle w Egipcie. Zespół grobowy Dżesera zajmował niemal 15 ha. Zdaniem wielu archeologów, ten obszar był równy powierzchni ówczesnego dużego miasta. W dziejach krainy nad Nilem, jej władcy wznieśli ok. 100 piramid. Zewnętrzną okładzinę piramidy Chafra wykonano z białego wapienia. Kamień zachował się jedynie w szczytowej partii budowli. Wynika to z faktu, że w XII stuleciu Saladyn rozkazał zdjąć kamień, który posłużył do budowy murów Kairu. Gdyby nie to, piramida najprawdopodobniej do dziś byłaby idealnie gładka. Żeby przyspieszyć proces budowy, Egipcjanie wykonywali wnętrze piramid z niezbyt starannie obrobionych bloków. Do budowy piramidy Chufu (Cheopsa) użyto 2,3 miliona kamiennych bloków. Badacze szacują, że budowla waży ok. 6 milionów ton. Budowa piramid była na tyle dużym przedsięwzięciem, że władcy Egiptu musieli organizować gospodarstwa rolne, których jedynym zadaniem było zapewnianie dostaw żywności na place budowy. Jak wynika z zapisów Herodota, w pewnym momencie budowy piramidy faraonowi Chufu zabrakło środków do kontynuowania prac. Miał wtedy wysłać swoją córkę do... domu publicznego. Oczywiście należy podkreślić, że podanie greckiego historyka trzeba rozpatrywać w kategoriach legendy. Więcej o tym, jak naprawdę powstawały piramidy, przeczytacie w grudniowym wydaniu National Geographic Polska. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Złocista jak słońce, słodsza niż miód – ta orientalna słodycz ma swoje święto
Baklawa to złocisty przysmak znad Morza Śródziemnego, który zachwyca smakiem i historią. Ten deser, znany już w XV wieku, wciąż budzi emocje i... spory o pochodzenie. Czy Grecy mają rację, twierdząc, że to ich tradycja? A może to Turcy najlepiej dopracowali jego recepturę? 17 listopada obchodzimy światowy dzień baklawy.
Cenimy sobie wyjazdy nad Morze Śródziemne i na Bliski Wschód. Ulubione kierunki Polaków to Egipt i Turcja. Kraje te oferują nie tylko wspaniałe plaże lub rafy koralowe. Równie fascynująca jest historia tych krajów i ich dziedzictwo kulturowe. To ostatnie przejawia się m.in. w bogatej tradycji kulinarnej. Kraje te słyną z niezwykłych słodkości, ale nie jest to czekolada, ale baklawa. Ten deser składa się z kilkudziesięciu ultracienkich warstw ciasta filo. Pomiędzy te kruche warstwy ciasta wkłada się obfite nadzienie z posiekanych orzechów, najczęściej pistacji, orzechów włoskich lub migdałów, a całość jest wypiekana w maśle klarowanym. Po upieczeniu deser jest polewany słodkim syropem. Skąd pochodzi baklawa? Baklawę uznają za swój narodowy deser Turcy, Grecy, ale też Arabowie. Ta lista jest jednak dłuższa. Prawda jest taka, że do tego sukcesu przyczyniło się wiele społeczności. Być może „protoplastą” współczesnej baklawy był warstwowy deser znany w Mezopotamii już w VIII wieku p.n.e., jednak wówczas zastosowano grubsze ciasto. Kluczową innowacją, która ukształtowała nowoczesną baklawę, było rozwinięcie produkcji cienkiego ciasta. Być może powstało ono w Grecji około 2 tysiące lat temu. Ale jest tu sporo znaków zapytania i wśród ekspertów trwają na ten temat dyskusje. Warto również odnotować, że blisko spokrewnione baklawy nazwy pojawiają się w innych regionach, co świadczy o wspólnym etymologicznym pochodzeniu. Np. w Azerbejdżanie baklawa jest znana jako „pahlahu”, a w Armenii jako „pakhlava”. To jednoznacznie pokazuje, że baklawa powstała dzięki różnym ludom. Turecki ślad baklawy Wygląda na to, że baklawa przybrała dzisiejszy klasyczny kształt w okresie osmańskim za panowania sułtana Mehmeda II Zdobywcy. W źródle z 1473 roku znajduje się jej przepis. Baklawa była podawana janczarom piętnastego dnia ramadanu (tzw. procesja baklawy). Był to element ceremonii państwowych pod koniec XVII wieku. Turcja, pomimo międzynarodowych roszczeń do deseru, ustanowiła standard dla baklawy w 2015 roku za pośrednictwem Tureckiego Instytutu Standardów. Według niego turecka baklawa musi mieć unikatowy, żółto-złoty kolor i nie może być przypalona. Wysokość każdej warstwy powinna przekraczać 35 mm. Gaziantep w Turcji – stolica baklawy? Baklawa z Gaziantep, prowincji w południowo-wschodniej Turcji, jest pierwszym produktem z tego kraju, który otrzymał status Chronionego Oznaczenia Geograficznego w Unii Europejskiej (UE). Miasto Gaziantep należy do Sieci Miast Kreatywnych UNESCO w dziedzinie gastronomii. To, co wyróżnia baklawę z prowincji Gaziantep, to nie tylko mistrzowska metoda przygotowywania cienkich warstw ciasta, ale także wyjątkowe składniki. Są to wysokiej jakości pistacje z Antep oraz lokalnie produkowane masło. Źródła: Irtad Journal, National Geographic Polska Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Wielkie Muzeum Egipskie zachwyca. „To uczta dla konesera”. Co robi największe wrażenie?
To nie kolejna galeria pełna nudnych gablot. Wielkie Muzeum Egipskie to monumentalna opowieść o cywilizacji faraonów. Jak mówią nasze rozmówczynie „nie sposób zobaczyć wszystkiego za jednym razem”, a całość „robi olbrzymie wrażenie”. Oficjalne i pełne otwarcie tego niezwykłego obiektu – na początku listopada.
Wielkie Muzeum Egipskie ma powierzchnię pół miliona metrów kwadratowych, czyli bliską 70 boisk do piłki nożnej. To jedno z największych na świecie muzeów właśnie otwarto, po dwudziestu latach prac budowlanych. Tyle samo czasu potrzebowali starożytni Egipcjanie na wznoszenie piramid. Zebraliśmy pierwsze wrażenia dotyczące muzeum. Oficjalna ceremonia otwarcia tego obiektu muzealnego potrwa aż trzy dni i rozpocznie się 1 listopada. Ale uwaga: będzie to wydarzenie zamknięte dla ruchu turystycznego, w którym wezmą tylko zaproszeni goście. Oczekuje się udziału przywódców z kilkudziesięciu państw. Turyści będą mogli wejść do muzeum 4 listopada, czyli we wtorek. Koszt biletu dla obcokrajowców to 1450 funtów egipskich, czyli około 110 zł dla dorosłych, a dla dzieci – ok. 60 złotych. Wielkie Muzeum Egipskie – „uczta dla konesera” Wielkie Muzeum Egipskie zostało częściowo otwarte na przełomie 2023 i 2024 roku. Co o nim sądzą pierwsi zwiedzający? – Muzeum robi ogromne wrażenie rozmiarami budynku i jego architekturą. Zarówno obelisk stojący przed muzeum, posąg Ramzesa II witający wchodzących do środka, jak i wszystkie obiekty prezentowane na klatce schodowej początkowo wydają się małe w stosunku do muzeum. Ogrom całego założenia dociera do nas nagle, kiedy staniemy obok nich i jesteśmy w stanie obiektywnie ocenić ich wielkość – powiedziała National Geographic Polska dr hab. Agnieszka Mączyńska, archeolog z Muzeum Archeologicznego w Poznaniu, ekspertka w dziedzinie Egiptu predynastycznego. Spore wrażenie zrobiła też na niej lokalizacja muzeum – niedaleko świetnie widocznych piramid w Gizie. – Otwarte dotychczas galerie zachwycają obiektami, ale także układem. Wszystko, co najpiękniejsze i najważniejsze jest umieszczone w gablotach i nie potrzebuje żadnej dodatkowej oprawy. A multimedia nie są nachalne i stanowią uzupełnienie całości. Okazało się, że 4 godziny zwiedzania to za mało i z pewnością jeszcze tam wrócę. Jako muzealnik jestem zachwycona – dodała dr hab. Mączyńska. „Starannie zaprojektowane” Zachwytu nie kryje również dr Aleksandra Hallmann, egiptolog z Instytutu Kultur Śródziemnomorskich i Orientalnych PAN. – Monumentalna architektura, starannie zaprojektowane oświetlenie oraz widok na piramidy tworzą wyjątkową atmosferę. Zachwyca atrium z kolosem Ramzesa II i ekspozycja rzeźb rozmieszczonych na monumentalnych schodach – powiedziała. Według niej multimedialne prezentacje i cyfrowe rekonstrukcje pozwalają zrozumieć kontekst i funkcję eksponatów, w tym wielu obiektów nigdy wcześniej niepokazywanych. – To uczta dla konesera, który chce tam wracać gdyż nie sposób zobaczyć wszystkiego za jednym razem – podkreśliła. Co wiemy o Wielkim Muzeum Egipskim? Muzeum zaprojektowała irlandzka firma Heneghan Peng Architects. Z szacunków „Financial Times” wynika, że koszt budowy wyniósł ponad 1 miliard dolarów. Inwestycje częściowo sfinansowano z japońskich pożyczek, funduszy rządowych i dochodów z zagranicznych wystaw prezentujących egipskie artefakty. Wewnątrz można zobaczyć niezwykłe skarby starożytnego Egiptu. Wśród najciekawszych są: Niemal kompletna kolekcja artefaktów z grobowca Tutanchamona, licząca ponad 5000 obiektów Dwa statki faraona Cheopsa. Jeden z nich jeszcze nigdy nie był prezentowany publicznie Złote figury kilkaset lat starsze od piramid odkryte przez polską ekspedycję w Tell el-Farcha w Delcie Nilu Muzeum jest zorientowane na pięciu głównych osiach rozciągających się w stronę piramid, podczas gdy szósta oś przedstawia ścieżkę chronologiczną. Prowadzi ona przez tzw. wielką klatkę schodową i stopniowo wznosi się od holu wejściowego do sal wystaw stałych. Autorzy przewodnika „Lonely Planet” opisali Wielkie Muzeum Egipskie, jako największy na świecie kompleks muzealno-archeologiczny poświęcony jednej cywilizacji. Źródła: DW, SIS, National Geographic Polska Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
W tym bałaganie jest metoda. Na czym polega fenomen kairskich zabbaleen, czyli zbieraczy śmieci?
Międzynarodowa organizacja World Economic Forum szacuje, że zabbaleen odbierają 50-60% wszystkich śmieci produkowanych przez Kair. Mniej więcej 80% z tego, co zbiorą, zostaje przez nich poddane recyklingowi. Proces odzysku prowadzony przez zabbaleen od dziesięcioleci ułatwia życie mieszkańcom stolicy Egiptu.
Spis treści: Ludzie pustyni – początki społeczności zabbaleen Koptyjski zwyczaj – jak narodził się system recyklingu w Kairze Jak pracują zabbaleen? Codzienny rytm życia w „mieście śmieci” Ekologiczny wymiar pracy zabbaleen – 80% odpadów wraca do obiegu Rządowe programy i przyszłość zabbaleen w nowym Kairze Po wejściu do Mukattam – dzielnicy zamieszkiwanej przez zabbaleen – nozdrza od razu atakuje nieznośny zapach. Żrąca woń unosząca się znad stert odpadów sprawia, że dla osoby z zewnątrz przebywanie w tej części miasta jest wręcz niemożliwe. Walające się wszędzie śmieci, zaniedbane bloki mieszkalne i ciężarówki wożące góry odpadów mogłyby oznaczać, że dzielnica przytłoczona jest śmieciami. Nic bardziej mylnego. Za tym nieatrakcyjnym widokiem kryje się niezwykle interesujący system społecznych zależności, który pozwala stolicy Egiptu funkcjonować. Ludzie pustyni Aby dowiedzieć się, skąd wziął się ten wyjątkowy system gospodarowania odpadami, należy cofnąć się do początków XX wieku. Wtedy to do Kairu przybyli imigranci z odległej oazy na Pustyni Zachodniej. Zabójcze upały, które towarzyszyły ich dotychczasowemu życiu, zmusiły nowych przybyszów do zamieszkania i przystosowania się do warunków panujących w prężnie rozwijającej się stolicy nad Nilem. Uchodźcy (nazywani wahija, czyli „ludzie pustyni”) zajęli się zbieraniem śmieci. Kilogramy odpadów trafiały do kuchenek umieszczanych na ulicznych wózkach, na których przygotowywany był ful – tania potrawa z gotowanego bobu stanowiąca istotny element egipskiej kuchni. Koptyjski zwyczaj W latach trzydziestych i czterdziestych do Kairu przypłynęła nowa fala migracji. Tym razem do miasta trafili przybysze z miasta Asjut w południowym Egipcie. W przeważającej większości byli to Koptowie – egipscy chrześcijanie, którzy od wieków zajmowali się uprawą roli i hodowlą zwierząt. Nie inaczej było w Kairze. Rozwijająca się stolica generowała coraz większą ilość śmieci, z którą wahija nie dawali już sobie rady. Na pomoc przybyli chrześcijańscy duchowni, którzy organicznymi odpadkami wytwarzanymi przez mieszkańców miasta zaczęli karmić hodowane świnie. Z czasem koptyjsko-wahijski system zaczął być popularny w całym mieście. Niewdzięcznej pracy w XX-wiecznym, szybko rozwijającym się Kairze nie brakowało, a i chętnych do jej podjęcia migrantów było sporo. Synergia nowych i starych przybyszów pozwoliła złagodzić komunalne konsekwencje gwałtownej rozbudowy stolicy. Jak pracują zabbaleen? Sposób pracy zabbaleen nie różni się w dużej mierze od gospodarki odpadami znanej z europejskich miast. Zbieracze odpadów działają w systemie domowych odbiorów resztek, który opiera się na nieformalnych, ale bardzo stabilnych relacjach z mieszkańcami Kairu. Każde mieszkanie ma swojego zbieracza, któremu jest wypłacana miesięczna gaża za wynoszenie śmieci. Po zbiorach odpady są wstępnie segregowane. Na tym etapie rozdziela się np. organiczne resztki od materiałów nadających się do recyklingu. Następnie towar podlega czasochłonnemu ręcznemu sortowaniu, podczas którego ustala się wtórne przeznaczenie konkretnych odpadków. Przykładowo: karton jest zgniatany i sprzedawany do zakładów produkujących tekturę, a szkło i butelki są sortowane według koloru. Uszkodzone fragmenty zostaną przetopione. Odrębnym procesom poddaje się aluminium oraz plastik. To pierwsze jest prasowane hydrauliczną prasą w zwarte bele, które następnie trafiają do pieców hutniczych. Powstałe aluminiowe bloki sprzedaje się dalej do zakładów przetwórstwa m.in. w Hiszpanii, Włoszech i Chinach. W przypadku plastiku następuje proces niemal bliźniaczy do tego, który ma miejsce chociażby w mumbajskich slumsach. Syntetyk jest myty i suszony, a następnie rozdrabniany w specjalnych maszynach na małe plastikowe granulki. W tej formie może zostać użyty do produkcji nowych tworzyw. Ekologiczny wymiar pracy zabbaleen Dochód z recyklingu stanowi podstawowe źródło utrzymania całej społeczności zabbaleen. Oznacza to, że im więcej odpadów uda się odzyskać, tym więcej pieniędzy trafi do kieszeni zbieraczy. W ten sposób każdy śmieć nabiera wartości. Szacuje się, że dzięki swojej pracy zabbaleen przetwarzają nawet 80% odpadów, które trafiają do ich dzielnicy, co jest jednym z najwyższych współczynników recyklingu na świecie. Nic więc dziwnego, że egipski rząd próbuje korzystać z tego oddolnie rozwiniętego systemu gospodarowania odpadami. Rządowe programy i przyszłość zabbaleen W 2019 r. egipskie ministerstwo środowiska postanowiło włączyć zabbaleen do formalnego schematu, poprzez wspieranie ich działalności za pomocą prostych technologii, np. SMS-owego sposobu informowania o wywózce. Mimo rządowych działań zabbaleen nadal stanowią główny podmiot gospodarki odpadami, rozszerzając swoje działania na kolejne dzielnice Kairu. Pod znakiem zapytania stoi jednak przyszłość zbieraczy w obliczu nowo powstającej Nowej Stolicy Administracyjnej. Źródła: Egyptian Streets, National Geographic Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
W nowym muzeum zobaczysz skarby Tutanchamona i statki Cheopsa. Jest data otwarcia
Podano datę otwarcia Wielkiego Muzeum Egipskiego. „Zorganizujemy wydarzenie, które wszyscy zapamiętają” – zadeklarował minister turystyki i starożytności Egiptu Sherif Fathy. Na ekspozycji zobaczymy nie tylko skarby z grobowca Tutanchamona, ale też artefakty odkryte przez polskich archeologów. Otwarcie Muzeum przekładano już wiele razy. Czy tym razem się uda?
Budowa Wielkiego Muzeum Egipskiego w sąsiedztwie słynnych piramid w Gizie rozpoczęła się 20 lat temu. Realizacja projektu napotkała na wiele problemów. Brakowało środków, następnie miały miejsce niepokoje społeczne w Egipcie, pandemia COVID-19 i wojna w Gazie. Wszystko to przyczyniło się do wieloletnich opóźnień. Muzeum już dziś jest częściowo otwarte i można obejrzeć niektóre z ekspozycji. Jednak do tej pory nie nastąpiło oficjalne otwarcie. Miały w nim wziąć udział ważne osobistości z całego świata, ale cieniem na tym położyły się niepokoje na Bliskim Wschodzie, w tym wzajemne ostrzeliwanie się przez Izrael i Iran. 1 listopada – wielkie otwarcie W rozmowie z „The National” minister turystyki i starożytności Egiptu Sherif Fathy zadeklarował, że otwarcie Wielkiego Muzeum Egipskiego „zdecydowanie nastąpi 1 listopada”. Jest to czwarta wskazana data oficjalnego otwarcia od 2020 roku. – Obecnie pracujemy nad wieloma szczegółami, które będą z nią [ceremonią – przyp. NG] związane. Mamy nadzieję, że to będzie wspaniały wieczór i jesteśmy przekonani, że zorganizujemy wydarzenie, które wszyscy zapamiętają – dodał Fathy. W jego ocenie otwarcie muzeum ma być punktem zwrotnym dla sektora turystycznego kraju i przyciągnąć jeszcze większą liczbę zwiedzających. Jak przekazał szef resortu, obecnie muzeum odwiedza od 5000 do 6000 osób dziennie, ale po oficjalnym otwarciu spodziewane jest potrojenie tej liczby. Główne wydarzenia związane z otwarciem nastąpią 1 listopada. Ale również 2 i 3 listopada muzeum odwiedzą dygnitarze i inne osoby ze specjalnymi zaproszeniami, które nie będą mogły przybyć pierwszego dnia. To ważna informacja dla zwykłych turystów – muzeum pozostanie dla nich zamknięte do 4 listopada. Dlaczego warto odwiedzić Wielkie Muzeum Egipskie? Pierwsi zwiedzający tę placówkę muzealną są pod wielkim wrażeniem architektury. Skala tego miejsca jest olbrzymia – już samo wejście w postaci tak zwanej wielkiej klatki schodowej, gdzie znajdują się liczne faraońskie posągi nie pozostawia nikogo obojętnym. Jednak do najciekawszych obiektów w tym muzeum z pewnością należą: Niemal kompletne wyposażenie słynnego grobowca Tutanchamona; Dwa zrekonstruowane statki należące do faraona Cheopsa, twórcy Wielkiej Piramidy. Jeden z nich jeszcze nigdy nie był wystawiony na widok publiczny. Obie jednostki znajdowały się przy południowej ścianie piramidy rozłożone na części. Teraz je złożono i możne je podziwiać w całej okazałości; Złote figury sprzed około 5200 lat odkryte w Delcie Nilu w Tell el-Farcha. Odkryli je archeolodzy działający w ramach misji Muzeum Archeologicznego w Poznaniu i Uniwersytetu Jagiellońskiego. Posążki mają 60 i 30 cm wysokości. Są to najstarsze złote figury znane ze starożytnego Egiptu. W momencie odkrycia były to fragmenty złotej folii. Dzisiejszy stan zabytków zawdzięczamy katorżniczej pracy konserwatorów; 11-metrowy posąg Ramzesa II Wielkiego – jednego z najwybitniejszych władców Egiptu. Za jego panowania powstała słynna skalna świątynia w Abu Simbel. Atrakcją samą w sobie jest też niezwykły gmach muzeum. Zaprojektowała go irlandzka pracownia architektoniczną Heneghan Peng Architects. Fasada nawiązuje kształtem do staroegipskiej architektury, w tym piramid. Źródło: The National, National Geographic Polska Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Gdzie na wakacje w październiku? Te miejsca zachwycają pogodą i atmosferą
Jesień nie musi oznaczać końca podróży – przeciwnie, to czas, gdy wiele miejsc pokazuje swoje najpiękniejsze oblicze. Październik sprzyja spokojnym wyjazdom bez tłumów, a temperatury w wielu krajach wciąż pozwalają cieszyć się słońcem i kąpielami w morzu.
Październik to idealny moment, by na chwilę uciec od szarości i deszczu, które coraz częściej zaglądają w polskie okna. Gdy dni stają się krótsze, a poranki chłodniejsze, wielu z nas zaczyna marzyć o odrobinie słońca, spokoju i nowych wrażeń. To właśnie teraz, gdy letni tłum ucichł, a ceny są bardziej przyjazne, podróże nabierają wyjątkowego uroku. Jesienny urlop może stać się nie tylko sposobem na złapanie oddechu, lecz także okazją do doładowania energii i spojrzenia na świat z innej perspektywy – tej cieplejszej, bardziej spokojnej i pełnej koloru. Gdzie zatem warto wyjechać w październiku? Zapytaliśmy o to ekspertów z biura podróży Itaka. Riwiera Turecka jesienią – ciepły kierunek na październikowy wypoczynek Październik w Turcji to czas, gdy lato wciąż trwa, ale bez uciążliwych upałów i tłumów turystów. Eksperci zgodnie podkreślają, że to jeden z najlepszych momentów, by odwiedzić Riwierę Turecką, rozciągającą się wzdłuż wybrzeża Morza Śródziemnego i częściowo Morza Egejskiego. Region ten słynie z piaszczystych plaż, krystalicznej wody i znanych kurortów, takich jak Antalya, Alanya, Belek, Side, Bodrum czy Fethiye. – Październik to ostatni miesiąc letniego sezonu turystycznego, więc najpopularniejsze atrakcje są mniej zatłoczone, a warunki pogodowe pozostają idealne – zauważają przedstawiciele Itaki. Temperatury w ciągu dnia utrzymują się na poziomie 25–28°C, a morze wciąż ma przyjemne 20–26°C. To idealny czas zarówno na wypoczynek na plaży, jak i na zwiedzanie – od teatru rzymskiego i świątyni Apollina w Side po grobowce w Fethiye czy pozostałości Mauzoleum w Halikarnasie, jednego z siedmiu cudów świata w Bodrum. Jesienny wyjazd do Turcji to również doskonała okazja do spokojnych wycieczek objazdowych i udziału w lokalnych atrakcjach, które o tej porze roku można poznawać bez pośpiechu i w bardziej kameralnej atmosferze. Dlaczego październik to najlepszy moment na odkrywanie greckich wysp? Jesienny wyjazd do Grecji to doskonały sposób na połączenie odpoczynku z odkrywaniem śródziemnomorskiego stylu życia. Gdy letni gwar powoli cichnie, a temperatury wciąż utrzymują się na poziomie 20–25°C, greckie wyspy pokazują swoje łagodniejsze, bardziej autentyczne oblicze. Nagrzana po lecie woda w Morzu Śródziemnym ma średnio 23°C, co sprzyja zarówno plażowaniu, jak i rejsom po zatokach. Jak podkreśla Itaka, „październik jest znakomitym wyborem na wypoczynek na greckich wyspach, które z uwagi na wielką popularność w miesiącach wysokiego sezonu są zwykle pełne turystów z całego świata”. To najlepszy moment, by zobaczyć prawdziwą Grecję – bez pośpiechu i tłumów, za to w łagodnym świetle jesiennego słońca. Niższe ceny hoteli i spokojniejsza atmosfera pozwalają w pełni cieszyć się śródziemnomorskim rytmem życia: smakować lokalne potrawy w tawernach, spacerować wąskimi uliczkami nadmorskich miasteczek i odkrywać miejsca, w których – jak mawiają Grecy – czas płynie inaczej. Takie wyspy, jak Kreta, Rodos, Kos, Korfu czy Zakynthos zachwycają nie tylko piaszczystymi plażami i turkusową wodą, lecz także starożytnymi zabytkami i historią, którą najlepiej poznaje się właśnie teraz, gdy słońce grzeje łagodniej, a Grecja odzyskuje spokój po intensywnym lecie. Wyspy Kanaryjskie w październiku przyciągają łagodnym klimatem i słońcem Jesień to czas, gdy Wyspy Kanaryjskie odzyskują swój spokojniejszy rytm, a pogoda wciąż zachęca do wypoczynku. Jak podaje Itaka, „październik to bardzo dobry miesiąc na wyjazd na Wyspy Kanaryjskie. Z jednej strony to okres po szczycie sezonu letniego, z drugiej – przed rozpoczęciem sezonu zimowego”. W ciągu dnia temperatura sięga 25–26°C, a noce pozostają przyjemnie ciepłe, około 20–21°C, co sprzyja zarówno plażowaniu, jak i aktywnemu zwiedzaniu wysp. Najcieplejsza o tej porze roku jest Fuerteventura, znana z szerokich plaż i doskonałych warunków do windsurfingu oraz kitesurfingu. Na Teneryfie można połączyć relaks na plaży z pieszymi wędrówkami po wulkanicznych terenach Parku Narodowego Teide. Gran Canaria, La Palma i Lanzarote przyciągają różnorodnością – od zielonych dolin i klifów po surowe krajobrazy pól lawy. Mniejsza liczba turystów w kurortach i na szlakach sprawia, że można w pełni docenić uroki archipelagu: łagodny klimat, wyjątkową przyrodę i piękną pogodę, która niezmiennie sprzyja wypoczynkowi. Marsa Alam i Marsa Matrouh – dwa oblicza jesiennego Egiptu Egipt pozostaje popularnym kierunkiem przez cały rok, a jesienią podróżowanie staje się tam szczególnie przyjemne. Jak podkreśla biuro podróży, „październik jest dobrym wyborem dla tych, którzy lubią wysokie temperatury i gwarantowaną pogodę”. W tym okresie temperatura powietrza sięga 28–32°C, a Morze Czerwone i Morze Śródziemne pozostają wyjątkowo ciepłe, sprzyjając kąpielom, snorkelingowi i nurkowaniu. To również czas, gdy największe atrakcje kraju (od piramid w Gizie po świątynie w Luksorze) można zwiedzać w bardziej komfortowych warunkach, bez uciążliwych upałów i tłumów. Dla miłośników wypoczynku nad wodą szczególnie polecane są dwa egipskie kurorty: Marsa Alam i Marsa Matrouh. Pierwszy z nich, położony nad Morzem Czerwonym, słynie z krystalicznie czystej wody, spektakularnych raf koralowych i szerokich, piaszczystych plaż. Z kolei Marsa Matrouh, leżąca nad Morzem Śródziemnym, oferuje jedne z najpiękniejszych plaż w Egipcie oraz stanowi doskonałą bazę wypadową do zwiedzania Kairu i Aleksandrii. Zanzibar w październiku kusi egzotyką i łagodnym klimatem Zanzibar od lat pozostaje jednym z najbardziej pożądanych kierunków wśród miłośników egzotyki. Wyspa przyciąga rajskimi plażami, intensywnymi barwami i niepowtarzalną kulturą, a jej mieszkańcy słyną z gościnności i ciepła. Październik to okres, w którym wciąż panują doskonałe warunki do wypoczynku — to końcówka długiej pory suchej, a po sporadycznych, krótkich opadach szybko wraca słońce i bezchmurne niebo. „Po przelotnych, sporadycznych opadach można w pełni korzystać ze słonecznej pogody i wypoczynku na plaży” – czytamy w rekomendacji biura podróży. Relatywnie niższe temperatury, utrzymujące się w granicach 28–30°C, stanowią atut dla osób marzących o egzotycznej podróży, ale unikających ekstremalnych upałów. To doskonały moment, by odkryć Stone Town, historyczne serce wyspy wpisane na listę UNESCO, odwiedzić farmy przypraw, z których słynie Zanzibar, lub wybrać się na Prison Island, gdzie można zobaczyć olbrzymie żółwie. Dzięki łagodniejszej pogodzie i mniejszej liczbie turystów wyspa jesienią oferuje pełen słońca, spokojny wypoczynek w rytmie, który pozwala naprawdę się zrelaksować. Źródło: National Geographic Polska Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Pierwsza pomoc pod piramidami. SOR był tu już w starożytności i powraca
Na egipskim płaskowyżu Giza pod piramidami powstanie klinika świadcząca pierwszą pomoc dla turystów. A co ważne – będzie można ją uzyskać nieodpłatnie. Co ciekawe, już budowniczowie piramid mieli zapewniony dostęp do „służby zdrowia”, o czym świadczą odkrycia archeologiczne.
Piramidy Cheopsa, Chefrena i Mykerinosa – wzniesione około 4500 lat temu – są ikonicznymi zabytkami Egiptu. Te monumentalne grobowce ustawione w rzędzie można zobaczyć na niezliczonych pocztówkach i zdjęciach z kraju faraonów. Płaskowyż Giza, obok Kairu, czyli stolicy Egiptu, jest jednym z najczęściej odwiedzanych miejsc przez turystów. Władze tego kraju nie udostępniają dokładnych statystyk, ale z szacunków wynika, że są to miliony osób rocznie. Taka liczba to spore wyzwanie. Zmiany wśród egipskich zabytków W ostatnim czasie Egipt modernizuje i przebudowuje wiele stanowisk archeologicznych. Na przykład w rejonie klasztoru św. Katarzyny z VI wieku na Półwyspie Synaj powstają hotele i infrastruktura turystyczna. Spotkało się to z głosami krytyki, bo ingerencja wydaje się być duża, a jest to teren wpisany na Listę UNESCO. Tymczasem zmiany mają też miejsce obok najbardziej słynnych egipskich piramid w Gizie, chociaż wyglądają one inaczej. Zakazano wjazdu samochodów i autokarów. Teraz turyści muszą przesiadać się do elektrycznych busów, które obwożą ich po płaskowyżu. SOR u stóp piramid Kolejną zmianę ogłoszono kilka dni temu. Odwiedzający płaskowyż w Gizie będą mieli teraz dostęp do bezpłatnych usług medycznych w przypadku nagłych zdarzeń, dzięki nowemu partnerstwu między Orascom Pyramids a Cleopatra Hospitals Group. Ta inicjatywa powstała we współpracy z operatorem tego stanowiska archeologicznego, którym jest państwowa Najwyższa Rada Starożytności. Jak informuje Cleopatra Hospitals Group, klinika pierwszej pomocy w strefie zwiedzania piramid w Gizie będzie świadczyła nieodpłatną pomoc medyczną dla zwiedzających. Personel tego wyjątkowego SOR-u będzie obsługiwany przez wykwalifikowany i dobrze wyszkolony zespół medyczny – czytamy w komunikacie. Nowa klinika pierwszej pomocy będzie czynna w godzinach otwarcia płaskowyżu. – Naszym celem jest nie tylko rozwój infrastruktury i usług rekreacyjnych na Płaskowyżu Gizy, ale także zadbanie o zdrowie i bezpieczeństwo odwiedzających – powiedział Amr Gazzarin, prezes Orascom Pyramids. Medycy w Gizie – nie pierwszy raz Nadal pokutuje mit, że w czasie budowy piramid masowo korzystano z niewolniczej siły roboczej. Najnowsze badania, w tym wykopaliska, każą nam jednak sądzić, że budowniczowie tych grobowców byli całkiem nieźle wykwalifikowani i dobrze karmieni. W Egipcie natomiast nigdy na masową skalę nie korzystano z niewolników. Budowniczym piramid zapewniono nawet opiekę medyczną. Niemalże jak w dzisiejszej korporacji. O tym, że troszczono się o budowlańców wiemy dzięki antropologom badającym kości. Naukowcy wypatrzyli złamania kości ramiennych, piszczelowych i strzałkowych oraz zapalenia stawów kolanowych i biodrowych. Z reguły te urazy były zrośnięte i dobrze zaleczone. To dowód na to, że na placu budowy zapewniano dostęp do kompetentnych lekarzy. Źródło: Ahram Online Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Inwestycja, która wywołała burzę. W świętym miejscu powstaje luksusowy kurort
Budowa ośrodka na górze Synaj pokazuje, jak trudne bywa pogodzenie rozwoju turystyki z ochroną miejsc o wyjątkowym znaczeniu duchowym. Władze Egiptu promują inwestycję jako krok ku modernizacji, jednak dla wielu to zagrożenie dla wielowiekowego dziedzictwa.
Święte miejsca od wieków przyciągają pielgrzymów i turystów, ale rzadko stają się areną wielkich inwestycji komercyjnych. Tym razem jednak sytuacja wygląda inaczej. Egipt ogłosił plany realizacji projektu „Wielkie Przemienienie”, którego centralnym punktem ma być góra Synaj, czyli miejsce o niezwykłym znaczeniu religijnym. Władze zapowiadają budowę luksusowych hoteli, centrów handlowych i willi, twierdząc, że inwestycja ma połączyć duchowość z nowoczesną turystyką. Pomysł ten wywołał jednak duże kontrowersje, gdyż dla wielu osób granica między sacrum a komercją została poważnie naruszona. Święta góra pod presją inwestycji Przez stulecia góra Synaj była celem pielgrzymek i duchowych wędrówek. Turyści i wierni wspinali się na jej szczyt z pomocą beduińskich przewodników, by podziwiać wschód słońca nad pustynnym krajobrazem. Szczególne znaczenie religijne sprawiło, że miejsce to uznawane jest za jedno z najświętszych w Egipcie – czczone zarówno przez Żydów, chrześcijan, jak i muzułmanów. To tutaj, według tradycji, Mojżesz miał otrzymać Dziesięć Przykazań, a Biblia i Koran wspominają o objawieniu Boga w płonącym krzewie. Dziś u stóp góry znajduje się klasztor św. Katarzyny z VI wieku, wpisany na listę UNESCO. Okolicę zamieszkuje plemię Dżebelja, znane jako Strażnicy Świętej Katarzyny, które od pokoleń opiekuje się tym miejscem. Jednak ich dotychczasowy świat ulega gwałtownej przemianie. W odizolowanej przestrzeni powstają luksusowe hotele, wille i bazary, co stopniowo przekształca charakter regionu. W ramach realizacji projektu „Wielkie Przemienienie” zburzono tradycyjne domy plemienia i ekologiczne obozowiska turystyczne, nie wypłacając odszkodowań. Co więcej, budowa parkingu doprowadziła do ekshumacji ciał z miejscowego cmentarza, co dla społeczności stało się szczególnie bolesnym doświadczeniem. Spór o klasztor św. Katarzyny. Religia kontra interesy polityczne Choć egipskie władze podkreślają, że nowe inwestycje na Synaju mają wspierać rozwój turystyki i wzmacniać gospodarkę, dla Grecji sprawa klasztoru św. Katarzyny od dawna wykracza poza kwestie ekonomiczne. Ateny traktują to miejsce jako duchową stolicę prawosławia, a sam klasztor jako niezachwiany symbol dziedzictwa chrześcijańskiego. Nic więc dziwnego, że majowy wyrok egipskiego sądu, uznający teren wokół klasztoru za własność państwową, wywołał prawdziwą burzę. Hierarchowie Kościoła greckiego określili tę decyzję mianem konfiskaty i zagrożenia dla samego istnienia wspólnoty mnichów. Arcybiskup Aten Hieronim II mówił wręcz o „wywłaszczeniu duchowej latarni hellenizmu”, a rezygnacja długoletniego arcybiskupa Damianosa – głęboko rozczarowanego i podzielonego tym wyrokiem – wstrząsnęła opinią publiczną. Równie zdecydowanie zareagował Grecki Prawosławny Patriarchat Jerozolimy, przypominając, że klasztor cieszył się szczególną ochroną już w VII wieku, kiedy to Mahomet nadał mu gwarancję bezpieczeństwa oraz nazwał miejscem pokoju i pojednania między chrześcijanami a muzułmanami. Finalnie wspólne oświadczenie Grecji i Egiptu miało na celu złagodzenie sporu i zapewnienie, że klasztor św. Katarzyny nie zostanie zburzony ani zamknięty, jednak nie rozwiało obaw, iż duchowe dziedzictwo tego miejsca zostanie podporządkowane komercyjnym projektom i politycznym interesom. Ben Hoffler, brytyjski pisarz podróżniczy współpracujący z plemionami Synaju, powiedział w rozmowie z BBC, że na ich oczach „powstaje świat miejski”, zupełnie obcy dla społeczności Dżabeleya. – To nie jest rozwój, jakiego chcą mieszkańcy, ale ten, który został im narzucony odgórnie, by służyć interesom zewnętrznych inwestorów kosztem lokalnej ludności. To świat, od którego zawsze pragnęli pozostać odizolowani, na którego powstanie nigdy nie wyrazili zgody i który na zawsze zmieni ich miejsce w ojczyźnie – podkreślił. Źródła: Fox News, New York Post, BBC Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Nieoczekiwane zagrożenie nad Morzem Czerwonym. Rekiny zmusiły hotele do zamknięcia plaż
Turyści wypoczywający nad Morzem Czerwonym przeżyli chwile grozy. W rejonie popularnych kurortów w Egipcie zaobserwowano rekiny, co skłoniło właścicieli hoteli do wprowadzenia zakazu kąpieli i zamknięcia plaż. Zamiast spokojnego wypoczynku pojawiła się obawa o bezpieczeństwo.
Choć wrzesień w Polsce oznacza powrót do codzienności, wielu turystów przedłuża lato, wybierając Egipt jako gwarancję słońca i ciepłego morza. Region ten od lat cieszy się niesłabnącą popularnością, dzięki szerokiej ofercie hoteli all inclusive i doskonałym warunkom do nurkowania. Tym razem jednak urlopowicze zamiast beztroskiego relaksu musieli zmierzyć się z nieoczekiwaną sytuacją – w pobliżu plaż i resortów nad Morzem Czerwonym zauważono rekiny, co zmusiło obsługę hoteli do czasowego zamknięcia części kąpielisk. Rekiny przy egipskich plażach. Zamknięto kąpieliska Nagranie przedstawiające rekina pływającego tuż przy brzegu jako pierwsi udostępnili niemieccy turyści na kanale Shot w serwisie Telegram. Film szybko obiegł media społecznościowe, wywołując zaniepokojenie wśród osób wypoczywających w Egipcie. W kolejnych dniach pojawiły się doniesienia, że drapieżniki widziano w rejonie kąpielisk należących do nawet dziesięciu hoteli. Właściciele obiektów zareagowali natychmiast – wprowadzili zakaz kąpieli, snorkelingu i wędkowania. Restrykcje objęły m.in. plaże przy pięciogwiazdkowych resortach Labranda Royal Makadi, Cleopatra Luxury Resort Makadi Bay oraz Stella Makadi Hotels & Resorts. Ostatecznie zamknięto kilkanaście plaż, z czego część pozostanie niedostępna co najmniej do 20 września. Choć w kilku miejscach zniesiono już ograniczenia, biura podróży zaczęły ostrzegać swoich klientów przed wyjazdem do Egiptu, obawiając się kolejnych spotkań z rekinami. Ataki rekinów tygrysich w Egipcie. Gatunek szczególnie groźny dla ludzi Najprawdopodobniej w rejonie plaż nad Morzem Czerwonym pojawiły się żarłacze tygrysie (Galeocerdo cuvier), uznawane za jedne z najbardziej niebezpiecznych gatunków rekinów na świecie. To właśnie osobnik tego gatunku w czerwcu 2023 roku zaatakował w Egipcie śmiertelnie rosyjskiego turystę, zaledwie kilkadziesiąt metrów od brzegu, co wstrząsnęło opinią publiczną i zwróciło uwagę na zagrożenie w popularnych kurortach. Żarłacze tygrysie imponują rozmiarem – samice dorastają nawet do 5,5 metra długości i osiągają wagę 500–800 kilogramów. Rekordowe osobniki mogły być jeszcze większe: według niepotwierdzonych danych schwytana w 1957 roku samica mierzyła aż 7,4 metra i ważyła ponad 3 tony. Gatunek ten występuje zazwyczaj w ciepłych wodach tropikalnych i subtropikalnych, m.in. w rejonie Karaibów, Oceanu Indyjskiego, wokół Hawajów, a także w Morzu Czerwonym, gdzie od lat obserwuje się ich obecność. Żarłacze tygrysie należą do wyjątkowo sprytnych i ciekawskich drapieżników. Potrafią polować z zaskoczenia, wyskakując ponad powierzchnię wody, a ich naturalna agresja sprawia, że są szczególnie groźne dla ludzi. Wiele incydentów z ich udziałem wynika z faktu, że rekiny te „testują” potencjalną zdobycz – mogą ugryźć człowieka, aby sprawdzić, czy nadaje się do zjedzenia. Choć często odpływają po takim „sprawdzeniu”, same obrażenia pozostawione przez ich potężne szczęki (zdolne skruszyć skorupę żółwia), bywają śmiertelne. To właśnie ta nieprzewidywalność sprawia, że rekin tygrysi budzi szczególny strach wśród plażowiczów i nurków. Źródła: Onet, Planeta Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
49-letni Polak utonął w Egipcie. Tragedia nad Morzem Czerwonym
Marsa Alam – popularny egipski kurort – w miniony weekend był świadkiem tragedii. Lokalne służby wyciągnęły z wody ciało 49-letniego turysty z Polski. Sprawą zajmuje się miejscowa prokuratura.
Ciało Polaka znaleziono w sobotę popołudniu w pobliżu popularnego kurortu Marsa Alam. Znajduje się on w południowo-wschodniej części Egiptu, nad Morzem Czerwonym. To niezwykle popularny kierunek wakacyjny dla turystów z naszego kraju. Tragedia w Egipcie Do wypadku doszło niedaleko hotelowej plaży. Według wstępnych informacji mężczyzna miał uczyć się pływać. Egipskie służby nie podają na razie w jakiej odległości od brzegu znajdował się Polak, ani o który dokładnie hotel chodzi. Lekarze stwierdzili, że przyczyną śmierci było uduszenie w wyniku utonięcia. Miejscowa prokuratora cały czas prowadzi jednak dochodzenie. Więcej turystów oznacza więcej wypadków Jak we wszystkich miejscach, do których zjeżdża się dużo ludzi, również w Egipcie zdarzają się tragiczne w skutkach wypadki. Polacy także biorą w nich udział, bo to popularny kierunek wakacyjny z naszego kraju. W Hurghadzie często można usłyszeć język polski, a ilość turystów przyjeżdżająca znad Wisły wzrosła w 2024 roku o niemal 50% w stosunku do roku poprzedniego. I to wszystko mimo napięć regionalnych. Dużo ludzi oznacza więcej wypadków. Pod koniec lipca w wypadku samochodowym w regionie zginęła 41-letnia kobieta i jej 7-letni syn, a w zeszłym roku dwójka Polaków brała udział w katastrofie rejsu nurkowego z Marsa Alam do Hurghady. Na co uważać w Egipcie? MSZ ostrzega W trakcie wszystkich wakacji nad wodą należy zachować ostrożność. W kurortach warto korzystać wyłącznie ze strzeżonych plaż, nie pływać po spożyciu alkoholu czy nie skakać do wód o nieznanej głębokości. Ministerstwo Spraw Zewnętrznych przekazuje dodatkowe informacje dla podróżujących do samego Egiptu. Przede wszystkim odradzane są podróże do gubernatorstwa Synaju Północnego i obszarów sąsiadujących z Libią i Sudanem. Na reszcie terytorium zaleca się szczególną ostrożność. Można spodziewać się także wzmożonych kontroli na ulicach, przy wejściach do kościołów czy muzeów. W Egipcie występuje podwyższone zagrożenie terroryzmem, a MSZ poleca wyjazdy grupowe za pośrednictwem sprawdzonych, certyfikowanych biur podróży. Źródło: Ministerstwo Spraw Zagranicznych, hurghada24.pl Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Wydawało mi się to stratą urlopu. Teraz odkryłam, co naprawdę daje all-inclusive
Przez lata uważałam, że all-inclusive to opcja dla tych, którzy nie chcą naprawdę poznawać świata. Dopiero pobyt w Egipcie pokazał mi, dlaczego tak wielu turystów wybiera właśnie ten sposób podróżowania i z jakiego powodu często nie opuszczają hotelowych murów.
Spis treści: Wypoczynek w Sharm el-Sheikh Rośnie popularność all-inclusive Czym ujęło mnie all-inclusive? Podróżowanie od zawsze było częścią mojego życia. Zaczęło się od szkolnych kolonii i zagranicznych obozów, a później – kiedy dorosłam – przerodziło się w samodzielne wyprawy, które planowałam z dbałością o każdy szczegół. Stałam się mistrzynią w wyszukiwaniu tanich lotów, wygodnych połączeń i wyjątkowych miejsc noclegowych. Organizacja pochłaniała czas, ale dawała poczucie niezależności, którego nie chciałam się wyrzec na rzecz biura podróży, ani tym bardziej wyjazdu all-inclusive. Taka forma wypoczynku wydawała mi się pozbawiona sensu – w końcu po co jechać do innego kraju tylko po to, by leżeć przy hotelowym basenie? A jednak pierwszy raz w życiu zdecydowałam się sprawdzić, jak to wygląda. Pobyt w Egipcie okazał się doświadczeniem, które zmieniło moje podejście. Wypoczynek w Sharm el-Sheikh Wraz z grupą polskich dziennikarzy zostałam zaproszona przez Międzynarodowego Touroperatora Join UP! Polska na wyjazd do Sharm el-Sheikh – jednego z najpopularniejszych egipskich kurortów. Wbrew powszechnemu skojarzeniu, miasto to nie leży w afrykańskiej części kraju, lecz w Azji, na Półwyspie Synaj, otoczonym z jednej strony przez Morze Czerwone, a z drugiej – górskie pasma Synaju. To miejsce słynie z unikatowego mikroklimatu: rocznie notuje się tu ponad 330 słonecznych dni, co czyni z tego regionu całoroczny kierunek turystyczny. To również doskonały punkt startowy do wycieczek na górę Synaj czy Klasztoru św. Katarzyny, a jednocześnie raj dla miłośników nurkowania, którzy mają tutaj dostęp do jednej z najpiękniejszych raf koralowych świata. Zakwaterowano nas w Rixos Radamis Sharm el-Sheikh – imponującym, pięciogwiazdkowym kompleksie, który swoim rozmachem przypomina małe miasteczko. Hotel ten zajmuje teren o powierzchni ponad 200 tysięcy metrów kwadratowych i może pomieścić nawet kilka tysięcy gości jednocześnie. Do ich dyspozycji oddano kilkanaście basenów (w tym ze strefami dla dzieci i dorosłych), 12 restauracji à la carte oraz 2 bufetowe, kilka barów, rozbudowane centrum spa Anjana z dziesiątkami zabiegów, a także nowoczesną siłownię i strefy sportowe oraz place zabaw dla najmłodszych. Co więcej, w pobliżu resortu powstaje właśnie wielki aquapark, który ma jeszcze bardziej rozszerzyć ofertę rekreacyjną kompleksu. Warto dodać, że okolica Sharm el-Sheikh to pasmo luksusowych kurortów ustawionych niemal jeden obok drugiego. W pobliżu Rixos Radamis znajdują się inne obiekty tej samej sieci: Rixos Premium Seagate oraz Rixos Sharm el-Sheikh, a także luksusowy Swissôtel. Nie dziwi więc, że rejon ten przypomina swoisty „łańcuch resortów” – klimat, dostęp do raf i gwarancja słońca przez cały rok czynią z Synaju jedną z najbardziej atrakcyjnych destynacji wakacyjnych na świecie. Rośnie popularność all-inclusive Trzeba przyznać, że coraz silniejszy trend all-inclusive jest jednym z najbardziej widocznych w turystyce w 2025 roku. Według danych Expedia Group, popyt na pakiety all-inclusive wzrósł od 2019 roku aż o 70%, a średnie dzienne stawki (ADR) poszybowały w górę o 40% — to wyraźny sygnał, że ten model wypoczynku staje się coraz bardziej popularny. Co więcej, rośnie zainteresowanie segmentem premium – rezerwacje w pięciogwiazdkowych resortach all-inclusive wzrosły aż o 125% ogółem, przy czym podróżni z Europy dokonali ich o 65% więcej, a z USA aż o 110% więcej niż w 2019 roku. Sporą grupą zwolenników są młodsi turyści – 42% przedstawicieli pokolenia Gen Z deklaruje, że preferują hotele all-inclusive, a jedną trzecią przekonało już nowe (bardziej luksusowe i nowoczesne) postrzeganie tych obiektów. Jednym z głównych powodów jest minimalizacja stresu (41%), a kolejnymi — łatwość rezerwacji (39%) oraz poczucie luksusu (38%). Czym ujęło mnie all-inclusive? Osobiście dopiero podczas swojego pobytu w Sharm el-Sheikh zrozumiałam, dlaczego ten model wypoczynku przyciąga turystów – to nie tylko oferta, ale też „mentalny reset”, gdyż w all-inclusive można... „wyłączyć myślenie”. W codziennym życiu niemal każdy dzień to nieustanne planowanie: listy zadań, maile, decyzje, spotkania. Nawet podczas klasycznych podróży na własną rękę nieustannie towarzyszą pytania: „Gdzie dziś zjemy?”, „Jak tam dojedziemy?”, „Co jeszcze zobaczymy?”. Podczas wakacji all-inclusive ten ciężar znika. Wszystko jest w zasięgu ręki – śniadanie, obiad, kolacja, drink o dowolnej porze, leżak przy basenie czy ręcznik na plaży. Nie trzeba się zastanawiać, kalkulować ani wybierać – można pozwolić sobie na luksus, który na co dzień jest praktycznie niemożliwy, czyli „nicnierobienie”. Doszłam do wniosku, że to właśnie w tym tkwi urok takich wyjazdów – w możliwości zatrzymania się, świadomego oderwania od presji organizowania każdej chwili i oddania się rytmowi miejsca. Dla mnie to było coś więcej niż wygoda. Choć nadal wolę podróże z plecakiem w mniej luksusowe rejony świata, to doceniłam ten rodzaj uwolnienia – od myślenia, konieczności bycia w ciągłym ruchu czy presji produktywności. Mogłam skupić się na czymś, czego często brakuje, czyli na byciu tu i teraz. Odpoczynek nie oznaczał w tym przypadku pustki, ale pełnię: smaków, zapachów, wrażeń, a przede wszystkim spokoju, który pojawia się wtedy, gdy naprawdę nie trzeba się już o nic martwić. Źródło: National Geographic Polska Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Naukowy dowód na istnienie Mojżesza? Odkrycie z pustyni dzieli badaczy
Ryty w kopalni turkusów z Półwyspu Synaj z około 1800 r. p.n.e. zdają się wspominać o mędrcu imieniem Mojżesz. Naukowcy sceptycznie podchodzą jednak do kwestii, czy jest to biblijny prorok. Co ostatecznie udało się ustalić?
Spis treści: Inskrypcje z kopalni dowodem na istnienie Mojżesza? Nowe technologie na pomoc archeologm Czy imię Mojżesz było popularnym imieniem egipskim? Nie ma wątpliwości co do znaczenia Mojżesza dla Żydów i chrześcijan. Według Biblii hebrajskiej to Mojżesz wyzwolił Izraelitów z niewoli w Egipcie, poprowadził ich przez pustynię i otrzymał od Boga Dziesięć Przykazań. Jednak dla historyków istnienie Mojżesza jest przedmiotem zażartej debaty. Pomimo jego religijnego znaczenia, dowody archeologiczne na istnienie Mojżesza zawsze były skąpe. Inskrypcje z kopalni dowodem na istnienie Mojżesza? Właśnie pojawiła się nowa, sensacyjna interpretacja inskrypcji sprzed 3800 lat. Czy jest to dowód na istnienie tej biblijnej postaci? Dowodem, o którym mowa, są dwie inskrypcje na ścianach skalnych w Serabit el-Khadim, egipskiej kopalni turkusów na Półwyspie Synaj. Inskrypcje te stanowią część większej grupy inskrypcji odkrytych przez słynnego archeologa Sir Williama Flindersa Petriego na początku XX wieku. Petrie wcześnie rozpoznał, że inskrypcje te są alfabetyczne, ale ich odczytanie zajęło dekady. Stanowią one główny dowód istnienia systemu pisma z epoki brązu, znanego jako pismo protosynajskie, a ich dokładne znaczenie i odczytanie wciąż jest przedmiotem debaty. Zgodnie z opinią naukowców inskrypcje te zostały wyryte przez robotników za panowania faraona Amenemhata III (ok. 1800 r. p.n.e.). Dwie inne, nieco starsze inskrypcje, odkryte w Wadi el-Hol na zachodnim brzegu Nilu, sugerują, że pismo protosynajskie pochodzi z Egiptu. To oznacza, że 30-40 inskrypcji z Serabit el-Khadim należy do najstarszych zachowanych zapisów alfabetycznych. Niektóre inskrypcje z Serabit el-Khadim wydają się być nacechowane religijnie. Kilka odnosi się do „El”, jednego z imion Boga nadanych w Biblii hebrajskiej. Inne wspominają o Ba’alacie, semickim bóstwie żeńskim, często postrzeganym jako odpowiednik egipskiej bogini Hathor. W niektórych przypadkach imię Ba’alatu jest wydrapane, co może sugerować, że wśród górników istniały rozbieżności co do tego, któremu bóstwu należy się zwierzyć. Nowe technologie na pomoc archeologom Michael S. Bar-Ron, emerytowany rabin i student Uniwersytetu Ariel, wykorzystał zdjęcia o wysokiej rozdzielczości i skany 3D, aby przedstawić reinterpretację dwóch inskrypcji (357 i 361). Według Bar-Rona brzmią one „zot mi’Mosze” (To jest Mojżesz) i „ne’um Mosze” (Powiedzenie/wypowiedź Mojżesza). <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/08/Serabitinscription-612cc31.jpg" width="483" height="272" alt="Inskrypcja 346 odkryta w 1906 roku przez Hildę i Flindersa Petrie w świątyni Hathor w Serabit el-Khadim, jest jednym z pierwszych rozpoznanych przykładów pisma proto-synajskiego" title="Inskrypcja 346 odkryta w 1906 roku przez Hildę i Flindersa Petrie w świątyni Hathor w Serabit el-Khadim, jest jednym z pierwszych rozpoznanych przykładów pisma proto-synajskiego" /> Bar-Ron argumentuje, że wiele protosynajskich inskrypcji znalezionych w Serabit el-Chadim wykonała jeden autor, który znał egipskie hieroglify. Sugeruje nawet, na podstawie pisma, że sam Mojżesz je napisał. „Jestem przekonany, aby zasugerować, że [inskrypcje] mogły zostać napisane przez historyczną postać, która stoi u podstaw biblijnej tradycji Mojżesza, Mojżesza” – napisał Bar-Ron. Mimo to trudno zrozumieć, dlaczego Mojżesz – rzekomy Książę Egiptu – miałby być częścią egipskiej społeczności górniczej. Ta reinterpretacja, szeroko komentowana w mediach, ma głębokie implikacje dla naszego rozumienia historyczności Mojżesza. Jeśli, jak twierdzi Bar-Ron, autorem tych inskrypcji jest sam Mojżesz, stanowią one nie tylko ostateczny dowód na istnienie Mojżesza, ale także jedyny zachowany fragment pisma, którego autorem jest ważna postać biblijna i założyciel religii. Czy imię Mojżesz było popularnym imieniem egipskim? Reakcje naukowców na tę nową teorię były mieszane. Wielu uczonych jest zaniepokojonych rekonstrukcją samych inskrypcji, co jest znanym, trudnym zadaniem. Jeden z uczonych powiedział National Geographic, że taka próba odczytania jest „bardzo problematyczna”. Thomas Schneider, egiptolog z Uniwersytetu Kolumbii Brytyjskiej, powiedział w wywiadzie dla „The Daily Mail”, że nowa interpretacja jest „całkowicie nieudowodniona i myląca”. Schneider zasugerował, że same inskrypcje zostały błędnie odczytane, dodając, że „arbitralna identyfikacja liter może zniekształcać historię starożytną”. Nawet jeśli identyfikacja liter i tłumaczenie inskrypcji dokonane przez Bar-Rona są poprawne, nie oznacza to koniecznie, że ich autorem był biblijny Mojżesz. Liane Feldman, adiunkt religioznawstwa na Uniwersytecie Princeton, powiedziała National Geographic, że imię Mojżesz może być imieniem egipskim i dlatego jest mniej charakterystyczne w kontekście egipskich inskrypcji górniczych, niż mogłoby się wydawać współczesnym czytelnikom. Jak napisał uczony Joshua Huddlestun, imię Mojżesz pojawia się w listach i dokumentach prawnych z okresu Nowego Państwa, w tym w „głośnej sprawie o dziedziczenie ziemi, wniesionej przez powoda o imieniu Mojżesz”. Jeśli, jak sugerują dowody, Mojżesz był stosunkowo popularnym imieniem egipskim, nie ma powodu, by sądzić, że te inskrypcje odnoszą się do biblijnego Mojżesza lub że zostały przez niego napisane. Źródło: National Geographic Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Nowa atrakcja w Gizie pozwoli zobaczyć piramidy z góry. Zdania są podzielone
Nowa atrakcja w Gizie budzi emocje. Kolejka linowa ma zapewnić niezapomniane widoki na piramidy, ale eksperci ostrzegają przed możliwym naruszeniem historycznego krajobrazu.
Spis treści: Piramidy w Gizie z nowej perspektywy Egipt stawia na nowoczesność Egipt od lat jest jednym z ulubionych kierunków wakacyjnych Polaków. Turystów przyciągają nie tylko namnażające się kurorty położone nad Morzem Czerwonym, ale też liczne zabytki. Obowiązkowym miejscem do zobaczenia w Egipcie są oczywiście piramidy w Gizie. Choć mają ponad 4 tysiące lat, również i tam docierają udogodnienia turystyczne. Piramidy w Gizie z nowej perspektywy Już niebawem turyści odwiedzający Gizę będą mogli podziwiać Piramidę Cheopsa (i dwie pozostałe) z zupełnie nowej perspektywy. Umożliwi to wagonik kolejki linowej. Wzbudzająca kontrowersje inwestycja wkracza w decydującą fazę realizacji. Wiele wskazuje na to, że pierwsza stacja kolejki zostanie oddana do użytku jeszcze w tym roku. Całość ma być gotowa przed oficjalnym otwarciem długo wyczekiwanego Wielkiego Muzeum Egipskiego. Do tej pory data otwarcia kompleksu była przekładana już kilkukrotnie. Planowana kolejka linowa będzie kursować na trasie o długości około 2,5 kilometra. Ma zostać wyposażona w dziesięć stacji, łącząc Wielkie Muzeum Egipskie z piramidami w Gizie. Szybki i komfortowy transport to nie wszystko. Największą atrakcją będzie panoramiczny widok na piramidy, Sfinksa oraz otaczający je pustynny krajobraz. Do tej pory podziwianie cudów starożytności z lotu ptaka nie było dostępne dla wszystkich. Projekt wpisuje się w strategię ożywienia sektora turystycznego, który przez ostatnie lata zmagał się z kryzysami wywołanymi pandemią COVID-19, napięciami politycznymi i konfliktami w regionie. Władze Egiptu liczą, że nowoczesna infrastruktura zachęci turystów z całego świata do powrotu i wydłużenia swojego pobytu w kraju. Egipt stawia na nowoczesność To niejedyna zmiana wokół płaskowyżu w Gizie. Trwa tam również budowa nowej promenady łączącej muzeum z piramidami. Wprowadzane są też elektryczne autobusy, które mają zredukować hałas i emisję spalin. Całość ma na celu nie tylko poprawę komfortu zwiedzania, ale też ochronę dziedzictwa archeologicznego, które w przeszłości było narażone na negatywny wpływ turystyki masowej. Choć projekt kolejki spotyka się z pozytywnym odbiorem wielu turystów i inwestorów, nie brakuje krytyki. Część archeologów i konserwatorów zabytków ostrzega, że nowa infrastruktura może nieodwracalnie zmienić krajobraz kulturowy płaskowyżu. Przeciwnicy uważają, że stawianie stacji w pobliżu historycznych budowli może odebrać im autentyczny charakter. Mimo kontrowersji wokół kolejki wiele wskazuje na to, że Egipt wkroczy w nową erę turystyki. Zderzenie nowoczesności z historią nie musi oznaczać utraty autentyczności – o ile zostanie przeprowadzone z odpowiednią troską o dziedzictwo. Źródło: turystyka.rp.pl Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Egipt rozpoczął program śledzenia rekinów przez GPS. Czy turyści będą bezpieczniejsi?
Rekiny z Morza Czerwonego zostały wyposażone w nadajniki GPS. Od tej pory aktywność tych 9 osobników może być śledzona w czasie rzeczywistym. W ten sposób Egipt za jednym zamachem dba o bezpieczeństwo turystów i zbiera ciekawe naukowe dane o zwyczajach tych drapieżników.
Spis treści Egipskie rekiny są śledzone satelitarnie Rekiny w Egipcie: ważne drapieżniki i atrakcja turystyczna Morze Czerwone to raj dla ryb, także rekinów Egipt rozpoczął pilotażowy program monitorowania rekinów w Morzu Czerwonym z wykorzystaniem technologii satelitarnej, jak poinformował portal „Egypt Independent”. Celem jest m.in. poprawa bezpieczeństwa nurkujących i kąpiących się turystów. Jednak groźne incydenty z udziałem rekinów są w Egipcie niezwykle rzadkie. Egipskie rekiny są śledzone satelitarnie Projekt, wspierany przez ministerstwo środowiska, polega na instalacji urządzeń śledzących na żarłaczach tygrysich i białopłetwych - kluczowych gatunkach tego regionu. Do tej pory wyposażono w nadajniki dziewięć osobników złowionych, oznakowanych i swobodnie wypuszczonych w rejonie Marsa Alam. W tej okolicy odnotowano sporadyczne ataki rekinów na ludzi. Cel programu to nie tylko poprawa bezpieczeństwa, ale także zrozumienie wzorców migracji i zachowań rekinów w basenie Morza Czerwonego. Satelitarne śledzenie w czasie rzeczywistym pozwala naukowcom analizować ich trasy, głębokość zanurzenia i częstotliwość odwiedzin obszarów turystycznych. Zdobyte dane nie tylko wzbogacą naukową wiedzę, ale i pomogą w opracowaniu strategii ochrony przyrody. Pomogą też w minimalizacji kontaktów między ludźmi a rekinami. Rekiny w Egipcie: ważne drapieżniki i atrakcja turystyczna Minister środowiska Jasmin Fuad podkreśliła, że rekiny pełnią istotną rolę jako szczytowe drapieżniki, mając fundamentalne znaczenie dla równowagi ekosystemu Morza Czerwonego. Poza tym przyciągają turystów. W Egipcie rozwija się turystyka morska, w tym nurkowanie z rekinami w kontrolowanych warunkach. Popularne kurorty, jak Sharm el-Sheik i Hurghada, często odwiedzane także przez Polaków, oferują nurkowanie i snorkeling z rekinami, prowadzony przez licencjonowanych przewodników. Morze Czerwone to raj dla ryb, także rekinów Rekiny występują w Morzu Czerwonym powszechnie, choć ich spotkania z ludźmi są stosunkowo rzadkie. Morze to, położone między Afryką a Azją, charakteryzuje się ciepłymi, przejrzystymi wodami i bogatą bioróżnorodnością, co sprzyja obecności wielu gatunków rekinów. Można tu spotkać m.in. żarłacze tygrysie, żarłacze białopłetwe, a nawet łagodne rekiny wielorybie, czyli największe ryby świata. Rekiny często występują w pobliżu słynnych raf koralowych Morza Czerwonego, gdzie polują na ryby. Źródło: Egypt Independent, Nauka w Polsce Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Most Mojżesza połączy Afrykę z Azją. Oficjalna nazwa konstrukcji brzmi inaczej
W miejscu, gdzie według Biblii Mojżesz rozdzielił wody, ma powstać konstrukcja, która połączy narody. Kto za nią stoi i dlaczego właśnie teraz jest to możliwe?
Spis treści: Most połączy Egipt z Arabią Saudyjską Międzykontynentalna konstrukcja To nie będzie najdłuższy most na świecie, ale w tym przypadku nie rozmiar ma znacznie, a lokalizacja. Projekt budowy mostu nad Morzem Czerwonym nareszcie wchodzi w decydującą fazę. Przypomnijmy, że planowana od lat konstrukcja połączy Egipt z Arabią Saudyjską. Jak poinformował egipski minister transportu, „Most Mojżesza” ma kosztować ok. 4 miliardy dolarów. Budowę w całości sfinansuje Królestwo Arabii Saudyjskiej. Most połączy Egipt z Arabią Saudyjską Most będzie przebiegać przez Cieśninę Tirańską. Tym samym połączy Szarm el-Szejk w Egipcie z saudyjskim Ras Hamid. Inwestycja ma ogromne znaczenie nie tylko gospodarcze i strategiczne, ale też symboliczne. Choć oficjalnie konstrukcja ma nosić imię saudyjskiego króla Salmana ibn Abd al-Aziza, w przestrzeni publicznej przyjęła się nazwa „Most Mojżesza”. Według Biblii Mojżesz prowadził Izraelitów przez Morze Czerwone właśnie w tym rejonie. Konstrukcja wpisuje się w ambitną wizję rozwoju regionu. Będzie wspierać projekt NEOM. Chodzi o futurystyczne miasto budowane w północno-zachodniej Arabii Saudyjskiej. Szacuje się, że realizacja projektu pochłonie 500 miliardów dolarów. Mimo licznych kontrowersji związanych m.in. z prawami człowieka NEOM jest zapowiadane jako globalne centrum innowacji i nowoczesnych technologii. Pierwotny projekt przewiduje klasyczny most, ale niewykluczone jest także rozwiązanie tunelowe. Za drugą opcją stoją argumenty logistyczne i ekologiczne. Inwestycja ma znacząco zwiększyć ruch turystyczny i pielgrzymkowy. Będzie to nowa lądowa trasa do Mekki. Według wstępnych szacunków skorzysta z niej ponad milion pielgrzymów rocznie. Międzykontynentalna konstrukcja To nie pierwsze podejście do budowy przeprawy przez Morze Czerwone. Plany powstania mostu między Egiptem a Arabią Saudyjską pojawiały się już w 1988 roku. Były jednak wielokrotnie wstrzymywane z powodów politycznych i strategicznych. Przy obecnych warunkach geopolitycznych i gotowości finansowej Arabii Saudyjskiej, projekt nabiera realnych kształtów. Jeśli wszystko pójdzie zgodnie z planem, budowa ruszy w najbliższym czasie. Nie będzie to pierwszy międzykontynentalny most na świecie. Podobne konstrukcje już istnieją, na przykład mosty w Stambule – Bosforski, Fatih Sultan Mehmet i Yavuz Sultan Selim. Łączą one europejskie i azjatyckie części Turcji. Źródło: Business Insider Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Ten jeden manewr młodego faraona zmienił Egipt w supermocarstwo!
Śmierć królowej Hatszepsut uruchomiła lawinę buntów w Lewancie. W ich centrum stanął Totmes III – młody faraon, który musiał udowodnić, że zasługuje na władzę. Jego decyzja strategiczna zmieniła bieg historii Egiptu.
Spis treści: Marsz ku Megiddo i decyzja o ryzykownej trasie Niespodziewany atak Egipcjan i chaos w obozie wroga Oblężenie Megiddo i konsekwencje zwycięstwa Polityczne i militarne skutki kampanii Totmesa III W XV wieku p.n.e. na terenie Lewantu miasta podnosiły bunt przeciwko świeżo ustanowionemu faraonowi Totmesowi III. To miała być decydująca próba jego nowej władzy — oraz tego, czy zdoła ją utrzymać. Śmierć królowej Hatszepsut otworzyła drogę do buntu w Lewancie. Po 22 latach panowania zniknęła z kart historii, a Totmes III sam objął tron Egiptu. Koalicja miast-państw kananejskich, wspierana przez imperium Mitanni i władców z Kadesz, rozpoczęła bunt przeciwko nowemu faraonowi. Konflikt osiągnął punkt kulminacyjny w obwarowanym mieście Megiddo, znajdującym się dziś na terenie Izraela. Położone na równinie Ezdrelon miasto kontrolowało dwa istotne szlaki handlowe: jeden prowadzący do wybrzeża, drugi na północ, do Kadesz. Jako że była to pierwsza kampania militarna Totmesa, ciążyła na nim ogromna presja. Według dużej inskrypcji propagandowej na murach Akh Menu (Świątyni Totmesa III w Karnaku), młody faraon zebrał swoich ludzi i wyruszył z przygranicznej twierdzy Tjaru we wschodniej delcie Nilu, by stawić czoła potężnemu wrogowi. Nie ma bezpośrednich informacji o liczbie zmobilizowanych żołnierzy, choć większość uczonych szacuje, że było ich zapewne kilka tysięcy. Nie wiadomo też, czy cała armia wyruszyła z Egiptu, czy też dołączyły do niej jednostki już stacjonujące na terytorium Azji. Marsz ku Megiddo i decyzja o ryzykownej trasie Przemarsz tzw. Drogą Horusa, na północ od Synaju, do Gazy zajął wojskom 10 dni. Dystans ten wynosi około 200 kilometrów, co wskazuje, że żołnierze maszerowali średnio 20 kilometrów dziennie. Z Gazy ruszyli dalej do enklawy Yehem, oddalonej o około 40 kilometrów od Megiddo. Tam faraon spotkał się ze swoimi oficerami, by ocenić sytuację i zdecydować, którą z trzech istniejących tras do Megiddo należy obrać. Trasa północna prowadziła przez ziemie Zefti; południowa biegła w pobliżu Taanach; centralna i najbardziej niebezpieczna droga prowadziła przez wąwóz Aruna. Roczniki Totmesa III — propagandowy zapis jego kampanii wojennych wyryty w Świątyni Amona-Re w Karnaku — opisują, jak faraon podjął decyzję. Generałowie usilnie odradzali mu wybór przełęczy Aruna. „Niech nasz zwycięski Pan maszeruje drogą, którą sam wybierze; lecz niech nas nie zmusza do pójścia najniebezpieczniejszą trasą”. Jednak Totmes postanowił rzucić wyzwanie wrogom i wybierając najbardziej ryzykowną drogę, pokazać, że się ich nie boi. Złożył przysięgę na boga słońca Amona-Re, mówiąc: „Mój Majestat będzie maszerować Drogą Aruna!”. Postanowił również, że sam poprowadzi armię przez wąwóz. „Nikt nie będzie maszerować tą drogą przede Mną” — i rzeczywiście, w odpowiednim momencie stanął na czele armii, wskazując drogę własnymi krokami. Trasa, którą wybrał, miała nieco ponad 13 kilometrów długości, a miejscami zaledwie 9 metrów szerokości. Ze stromymi ścianami po obu stronach była to idealna lokalizacja do zasadzki – nie było miejsca na manewry. Jednak przeciwnik, sądząc, że Egipcjanie nigdy nie zaryzykują takiego odsłonięcia, rozmieścił wojska jedynie na dwóch pozostałych trasach. Armii Totmesa udało się przejść przez wąwóz Aruna w jeden dzień bez problemu. Żołnierze wyłonili się w dolinie Qina, ku zaskoczeniu wrogich wojsk obozujących w pobliżu miasta Megiddo. Niespodziewany atak Egipcjan i chaos w obozie wroga O świcie następnego dnia armia egipska została zmobilizowana, dzieląc się i rozlokowując w trzech dużych jednostkach, które posuwały się naprzód w formacji półksiężyca w kierunku obozu sił azjatyckich na południe od Megiddo. Inskrypcja w Karnaku zapisuje: „Południowe skrzydło armii Jego Majestatu znajdowało się na wzgórzu na południe od [strumienia] Qina, a skrzydło północne na północny zachód od Megiddo, podczas gdy Jego Majestat znajdował się w centrum, [Amon] chronił jego osobę wśród wrzawy, a siła [Setha przenikała] jego członki”. Ten manewr wywołał panikę wśród wojowników nieprzyjaciela; wielu z nich porzuciło swoje namioty i rzuciło się do ucieczki w kierunku Megiddo. Żołnierze faraona zaczęli plądrować obóz, co pozwoliło wielu azjatyckim wojskom na ucieczkę. Niektórzy dowódcy azjatyccy zostali wciągnięci za mury Megiddo przez obrońców miasta. Inni zapewne uciekli na północ, jak najdalej od wojsk egipskich. Kroniki z pewnym rozczarowaniem podkreślają, że gdyby żołnierze Totmesa III w tamtym momencie ścigali uciekające wojska, zwycięstwo byłoby szybkie i definitywne. „Gdy ujrzeli Jego Majestat miażdżącego ich, uciekli w popłochu do Megiddo z przerażonymi twarzami, porzucając konie, rydwany ze złota i srebra, by zostać wciągnięci do miasta przez ludzi, którzy zamknęli już bramy, a teraz opuszczali szaty, aby ich podciągnąć. Gdyby żołnierze Jego Majestatu nie skupili się na grabieży dobytku wroga, mogli w tej chwili zdobyć Megiddo”. Ten etap konfliktu przypominał bardziej serię potyczek, w których Egipcjanie byli stroną atakującą. Oblężenie Megiddo i konsekwencje zwycięstwa W obliczu niemożności zdobycia miasta szturmem, Egipcjanie postanowili je oblegać, budując serię umocnień z drewna pochodzącego z wycinki drzew w okolicznych lasach. Roczniki Totmesa III podkreślają strategiczne znaczenie zdobycia Megiddo: „Każdy książę z każdego kraju północy jest w nim zamknięty, zdobycie Megiddo to zdobycie tysiąca miast!”. W końcu, po siedmiu miesiącach oblężenia, miasto się poddało. Wśród ujętych przywódców był władca Megiddo. Książę Kadesz, głównodowodzący azjatyckiej koalicji, zdołał jednak uciec. Źródła pisane zachowały długą i szczegółową listę łupów zdobytych po podboju Megiddo. Podano, że zginęło 83 wrogów, a 340 zostało wziętych do niewoli — choć liczby te mogą obejmować jedynie osoby uznane za ważne. Poza stadami zwierząt, zapasami i innymi przedmiotami, armia egipska zdobyła: 2041 koni; 924 rydwany, w tym rydwany ozdobione złotem należące do władców Kadesz i Megiddo, 200 kompletów zbroi, 502 łuki kompozytowe. Te łuki, pochodzenia mezopotamskiego, były bardzo kosztowne i wysoko cenione. Zbroje, wykonane z utwardzanej skóry lub kolczugi z brązu, były wówczas innowacyjne. Nie ma wzmianki o hełmach, choć ich użycie było powszechne za panowania Totmesa III. Dowodzi tego zarówno lista trybutów z Azji, jak i malowidła w prywatnych grobowcach tebańskich, na których cudzoziemcy składający trybuty ukazani są w hełmach. Natychmiastowym skutkiem zwycięstwa było umocnienie władzy faraona nad znaczną częścią dzisiejszego Izraela i terytoriów palestyńskich. Spektakularne zwycięstwo i rozszerzenie kontroli faraona weszły do egipskiej wyobraźni jako początek nowej ery wielkości regionalnej. Generał Djehuty, mianowany przez Totmesa zarządcą podbitych terenów, został później uwieczniony jako bohater starożytnego egipskiego opowiadania „Zdobycie Joppy”. Historia opowiada o tym, jak Djehuty użył podstępu, aby zdobyć miasto Joppa (dzisiejsza Jaffa, w pobliżu Tel Awiwu), przemycając żołnierzy ukrytych w koszach. Opowieść ta poprzedza znany z „Iliady” Homera motyw konia trojańskiego o całe stulecia. Jest również prawdopodobnym źródłem arabskiej baśni „Ali Baba i czterdziestu rozbójników”, w której rozbójnicy próbują dostać się do domu, ukrywając się w dzbanach z olejem. Polityczne i militarne skutki kampanii Totmesa III Zwycięstwo pod Megiddo zainspirowało nie tylko wielkie opowieści, ale też stworzyło nową rzeczywistość polityczną i dyplomatyczną w regionie. Nowo zdobyte terytorium Kananejskie stanowiło dogodny punkt wypadowy dla przyszłych kampanii Egiptu w Mezopotamii. Wiadomość o imponującym zwycięstwie skłoniła monarchie Bliskiego Wschodu do wysyłania posłów do Teb — stolicy Egiptu — z bogatymi darami, aby zyskać przychylność faraona. Po swoim zwycięstwie Totmes III wykorzystał sytuację, by rozszerzyć władzę Egiptu w Azji poprzez ambitny program podbojów w Syrii. Roczniki wyryte na ścianach Świątyni Amona-Re w Karnaku wspominają o 16 innych kampaniach, choć w niektórych przypadkach nie zachowały się szczegóły. Operacje wojskowe miały miejsce między 1454 a 1437 r. p.n.e. i można je podzielić na kilka etapów. Pierwsza faza obejmowała podbój ważnych miast portowych, takich jak Ullaza i Simyra, by ułatwić transport do i z Egiptu oraz zapewnić punkty magazynowania. Druga faza polegała na zajęciu znacznej części środkowej Syrii, neutralizując w ten sposób siłę miasta Kadesz. Trzecia faza obejmowała bezpośredni atak na terytoria Mitanni, a czwarta składała się z serii kampanii mających na celu stłumienie powstań w niektórych podbitych terenach. Nawet biorąc pod uwagę tendencję Totmesa do mitologizowania własnych działań oraz nieuniknione przesady, zawarte w roszczeniach i przechwałkach w Rocznikach Totmesa III, wielu badaczy uznaje szczegóły tego zapisu za wiarygodne źródło. W rzeczywistości bitwa pod Megiddo jest jednym z najlepiej udokumentowanych starożytnych starć w historii. Ten punkt zwrotny nie tylko rozszerzył terytorium Egiptu, ale również stanowił pierwsze samodzielne zwycięstwo jednego z największych wodzów militarnych starożytnego Egiptu. źródło: National Geographic
Egipt, jakiego nie pokazują przewodniki. Tylko wtajemniczeni wiedzą o tych oazach
Kiedy większość turystów pędzi do piramid i kurortów nad Morzem Czerwonym, prawdziwi odkrywcy skręcają w bok – prosto w pustynię. Tam, gdzie kończą się mapy, zaczyna się inny Egipt: dziki, nieujarzmiony i zaskakująco piękny.
Spis treści: Fajum Oaza Sziwa Oaza Baharijja Charga Dachla Farafra Egipt to nie tylko piramidy w Gizie, Kair czy kurorty nad Morzem Czerwonym. To także kraj, którego 90% stanowią pustynie. Mało kto zagląda w tę ogromną, dziką przestrzeń. Na zachodzie kraju rozciąga się Pustynia Zachodnia. Łączy się z Libią i ciągnie się dalej. Od czasów Aleksandra Wielkiego odkrywcy zapuszczali się tu, by poznać nieskażoną naturę i unikatową kulturę oaz. Ich odosobnienie sprawiło, że wciąż pozostają dzikie i autentyczne. Egipskie oazy to kapsuły czasu. Można tu znaleźć złote mumie, rzymskie ruiny, gorące źródła i niezwykłe formacje skalne. Każda oaza ma swój własny charakter. Fajum Fajum wciąż pozostaje mało znany, choć leży tylko godzinę drogi od Kairu. Nazwa regionu może być znajoma dzięki słynnym Portretom fajumskim – malowanym maskom mumii, które dziś można zobaczyć w muzeach, takich jak Luwr czy British Museum. W samym Fajum zostały tylko dwa, wystawione w Muzeum Kom Aushim. Jednak to natura jest największą atrakcją tego miejsca. Prehistoryczne Jezioro Karun przyciąga liczne ptaki, w tym flamingi. Z kolei tajemnicze Jezioro Magii – tak ukryte, że nie znajdziesz go na mapach – przyciąga tych, którzy chcą popływać lub zrobić wyjątkowe zdjęcia. Tafla jeziora odbija niebo, tworząc niesamowity widok na Drogę Mleczną. Jezioro leży na terenie Wadi Al-Hitan, czyli Doliny Wielorybów – wpisanego na listę UNESCO rezerwatu sprzed 40 milionów lat. To największe na świecie cmentarzysko pradawnych wielorybów. Oaza Sziwa Jeszcze w latach 80. XX wieku do oazy Sziwa można było dotrzeć tylko na wielbłądzie. Dziś podróż z Kairu trwa około 12 godzin, ale to nie zniechęca tych, którzy szukają spokoju i tajemniczej atmosfery. Oaza leży zaledwie 48 km od granicy z Libią. W starożytności przybywali tu pielgrzymi, by zasięgnąć rady Wyroczni Amona. Ruiny świątyni na wzgórzu wciąż robią wrażenie. Warto też zobaczyć średniowieczną twierdzę Shali zbudowaną z gliny oraz Górę Umarłych – skałę z setkami grobowców wykutych w kamieniu. Największą atrakcją Sziwy są jednak solne jeziora. Ich intensywnie niebieska woda wygląda jak płynny kryształ, a białe brzegi błyszczą w słońcu. Można tu popływać lub po prostu unosić się na wodzie. Niektóre jeziora są ogromne, inne ledwie mieszczą jedną osobę. Oaza Baharijja To najłatwiej dostępna oaza Pustyni Zachodniej. Leży blisko Kairu i przyciąga turystów zabytkami, gorącymi źródłami i niezwykłym krajobrazem. Legenda głosi, że Aleksander Wielki po wizycie w Sziwie kazał zbudować świątynię także w Baharijji. Jej ruiny można dziś zwiedzać. Jeszcze większe wrażenie robi Dolina Złotych Mumii, gdzie odkryto setki mumii pokrytych złotem. Część z nich jest wystawiona w lokalnym muzeum. Najbardziej niezwykłe miejsce w Baharijji to Czarna Pustynia. To teren wygasłych wulkanów pokryty czarnymi skałami. Przypomina krajobraz z Marsa. Przejażdżka terenówką przez ten obszar to obowiązkowy punkt wycieczki. Po niej warto odpocząć w jednym z kilkuset naturalnych źródeł albo dawnych rzymskich studni. Charga Charga bywa nazywana „małą Italią” starożytnego Egiptu. Rzymianie podbili ją, bo była ważnym punktem na handlowym szlaku. Ślady ich obecności przetrwały do dziś. Najbardziej imponuje twierdza El-Deir. To ogromna budowla, która wciąż stoi niemal nietknięta, mimo upływu wieków. Jej mury pokryte są inskrypcjami. Ślady zostawili to po sobie zarówno starożytni podróżni, jak i brytyjscy żołnierze z czasów I wojny światowej. Na północy oazy leży góra Gebel al-Teir. Można tam zobaczyć prehistoryczne rysunki naskalne i napisy w koptyjskim alfabecie. Najciekawszym miejscem dla miłośników historii chrześcijaństwa jest nekropolia El Bagawat. To jedno z najlepiej zachowanych starożytnych cmentarzysk chrześcijańskich. W ceglastych grobach zachowały się kolorowe malowidła z biblijnymi scenami i greckimi napisami. Dachla Dachla, co po arabsku znaczy „wnętrze”, jest jeszcze spokojniejsza niż sąsiednia Charga. Swój rozkwit przeżywała w czasach grecko-rzymskich. Najlepiej zachowanym zabytkiem z tego okresu jest świątynia Deir el-Hagar. Przypomina słynny Karnak w Luksorze. Wioska Al-Qasr kryje kolejną niespodziankę: pod jej powierzchnią znajdują się ruiny rzymskiej osady. Dziś to sieć opuszczonych glinianych domów i wąskich uliczek, które tworzą niezwykły labirynt historii. Choć Charga ma więcej ruin, Dachla słynie z gorących źródeł. Jest ich tu ponad 600. Woda wypływa z głębokich warstw ziemi i ma właściwości lecznicze. Kąpiel w takim źródle, z widokiem na wapienne klify, to świetny sposób na relaks. Farafra Farafra to najbardziej odosobniona oaza w Egipcie. Prowadzi do niej droga przez Białą Pustynię. Śnieżnobiały piasek przypomina tu śnieg albo piankę, a wapienne skały wyglądają jak gigantyczne grzyby lub bezy. Choć podróż jest wymagająca, warto ją podjąć. Około 50 km od oazy znajdują się pozostałości neolitycznych wiosek. Można tam zobaczyć fundamenty dawnych chat oraz jaskinie z malowidłami starszymi niż piramidy. Są tam też odciśnięte dłonie ludzi, którzy żyli tu tysiące lat temu. Źródło: National Geographic Autorka: Miranda Mullings
Są symbolem słynnej świątyni Hatszepsut. Zrekonstruowali je Polacy
Najsłynniejsza egipska świątynia należała do królowej Hatszepsut i powstała 3500 lat temu. Co roku odwiedzają ją miliony turystów. Jej symbolem są monumentalne rzeźby. Wiele z nich zrekonstruowali polscy eksperci.
Spis treści: Polacy w słynnej świątyni Ponad 20 zrekonstruowanych rzeźb Przyczyny zniszczenia rzeźb Świątynia Hatszepsut w Deir el-Bahari niedaleko Luksoru uważana jest za jedną z najbardziej malowniczo położonych i oryginalnych świątyń egipskich. Polacy w słynnej świątyni W XIX i na początku XX w. zrujnowaną świątynię faraonki badało wielu naukowców. W ten żmudny proces zaangażowani byli wszyscy najważniejsi badacze starożytnego Egiptu. Wśród nich znaleźli się Jean-François Champollion, czyli egiptolog, który rozszyfrował hieroglify oraz odkrywca grobowca Tutanchamona – Howard Carter. Od 1961 roku zadania rekonstrukcji podjęła się polsko-egipska ekspedycja z Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej Uniwersytetu Warszawskiego we współpracy z egipskim Ministerstwem Turystyki i Starożytności. Trwa to do dzisiaj. A co ciekawe – konstrukcja świątyni zajęła starożytnymi Egipcjanom „zaledwie” 15 lat. Ponad 20 zrekonstruowanych rzeźb Szef misji, dr Patryk Chudzik, w rozmowie z Nauką w Polsce,podsumował dotychczasowe prace związane z rekonstrukcją słynnych rzeźb zdobiących świątynię. Są to zarówno piaskowcowe sfinksy, jak i wapienne ozyriaki – ukazujące kobietę-faraona Hatszepsut jako boga Ozyrysa. Do tej pory udało się zrekonstruować ponad 20 z nich. – Są one jedną z największych atrakcji turystycznych i najczęściej fotografowanych obiektów w Egipcie – stwierdził archeolog. Rekonstrukcja jest żmudną pracą. To efekt kooperacji archeologów, egiptologów, architektów i konserwatorów. – Posągi te, zrekonstruowane przez członka naszej ekspedycji, rzeźbiarza Wojciecha Myjaka, są dzisiaj już nie tylko najbardziej rozpoznawalnym elementem świątyni Hatszepsut, ale także symbolem turystyki nad Nilem – podkreślił badacz. Jak przekazał National Geographic Polska dr Chudzik, obecnie polscy eksperci pracują nad ostatnim z ozyriaków możliwych do rekonstrukcji. Szef ekspedycji liczy na odkrycie fragmentów kolejnych rzeźb. Przyczyny zniszczenia rzeźb Wizerunki Hatszepsut zniszczono zaledwie kilka dekad po jej śmierci na polecenie króla Thotmesa III. Dzięki pieczołowitym wykopaliskom prowadzonym w Deir el-Bahari od ponad 100 lat udaje się znaleźć wiele fragmentów rzeźb i poskładać w całość. Rekonstrukcja posągu trwa około 3–4 miesięcy i odbywa się bez użycia jakiegokolwiek ciężkiego sprzętu. – Takie odkrycia trafiają się i dzisiaj, gdy prowadzimy prace wykopaliskowe w różnych częściach świątyni. Fragmenty te są następnie dokumentowane i analizowane jest ich pierwotne umiejscowienie w posągach. Gdy przygotowany zostanie już projekt rekonstrukcji, przechodzimy następnie do połączenia wytypowanych fragmentów – opisuje system pracy dr Chudzik. Źródło: Nauka w Polsce PAP Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
W Egipcie odkryto grób księcia sprzed 4,5 tysiąca lat. Wtedy wznoszono piramidy
Obok najstarszej piramidy świata w egipskiej Sakkarze archeolodzy odkryli monumentalny grobowiec księcia Waser-If-Re. Wielmoża ten żył w czasach, w których wznoszono piramidy. Uwagę archeologów przykuły ślepe wrota.
Spis treści: Grobowiec księcia w cieniu piramid Ślepe wrota pełne informacji Grobowiec z recyklingu Znaleziska dokonał słynny egipski archeolog i były szef Egipskiej Służby Starożytności, dr Zahi Hawass. Jak podkreślono w komunikacie, odkrycia dokonała misja archeologiczna składająca się wyłącznie z Egipcjan. Grobowiec księcia w cieniu piramid Odkryty grobowiec należy do księcia Waser-If-Re, czyli jednej z ważniejszych osób w państwie. Był on synem faraona Userkafa, założyciela V dynastii. Żył zatem około 4,5 tysiąca lat temu. Egipski Minister Turystyki i Starożytności, Sherif Fathy określił odkrycie jako „kamień milowy w odkrywaniu nowych warstw bogatej i starożytnej historii Egiptu”. Znaleziska dokonano w Sakkarze. Jest to bardzo bogata w znaleziska archeologiczne nekropola faraońska. To tutaj znajduje się pierwsza egipska piramida wzniesiona dla Dżosera. Jej pomysłodawcą był genialny architekt, Imhotep. Ślepe wrota pełne informacji Archeolodzy zwrócili uwagę na jeden ze znalezionych elementów architektonicznych. Są to tzw. ślepe wrota, czyli stela umieszczona w grobowcach egipskich lub kaplicach. To na ślepych wrotach znajdowały się imiona i tytuły zmarłego. Dzięki nim właściciel grobowca mógł w magiczny sposób przemieszczać się do świata żywych i „odbierać” złożone dary grobowe. Ślepe wrota w grobowcu Waser-If-Re były wykonane z różowego granitu, a zatem bardzo cenionego surowca, uważanego wręcz za królewski. Wrota mają 4,5 wysokości i ponad metr szerokości. Z inskrypcji wynika, że zmarły pełnił wiele funkcji. Był nie tylko synem króla, ale też gubernatorem jednego z regionów Egiptu, sędzią, kapłanem, królewskim skrybą, ale też wezyrem. To tytuł, który jest porównywany z funkcją dzisiejszego premiera. Grobowiec z recyklingu Co ciekawe, w grobowcu wielmoży znaleziono też posągi ukazujące faraona Dżosera, władcę III dynastii. Do grobowca Waser-If-Re trafiły zapewne w Okresie Późnym, czyli po VIII wieku p.n.e. To nie jedyna ingerencja z późniejszych czasów. Zdaniem archeologów grobowiec wielmoży z czasów piramid został użyty ponownie w okresie XXVI dynastii (664–525 lat p.n.e.). Świadczy o tym znajdujący się tam posąg mężczyzny, wykonany w konwencji artystycznej z tych czasów. Zapewne ukazuje zmarłego, który spoczął w przejętym grobowcu w VII–VI wieku p.n.e. Taka praktyka była powszechna w starożytnym Egipcie. Zdarzało się nawet ponownie użycie… piramid. Źródło: SIS Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Czy pod egipskimi piramidami naprawdę znajduje się miasto? Stanowisko archeologów
Dwóch włoskich naukowców twierdzi, że odkryli pod egipskimi piramidami struktury sprzed 38 tys. lat. Jest jednak sporo powodów, by traktować te rewelacje z przymrużeniem oka.
Spis treści: Piramidologia na konferencji prasowej Podziemne miasta – nic nowego w pseudonauce Z powrotem pod piramidy – co skrywa się pod Gizą? Skanowanie podłoża pod piramidami Wybiórcze traktowanie danych W ostatnich tygodniach internet zalały opowieści o ukrytym mieście rzekomo znajdującym się pod piramidami w Gizie w Egipcie. Zespół badawczy kierowany przez emerytowanego chemika organicznego dr. Corrado Malangi oraz byłego naukowca i eksperta w dziedzinie teledetekcji dr. Filippo Biondiego twierdzi, że odkrył i zrekonstruował ogromne 38 000-letnie struktury zakopane głęboko pod piramidą Chefrena w Gizie. Piramidologia na konferencji prasowej Podczas konferencji prasowej zorganizowanej we Włoszech, Malanga i Biondi ogłosili, że dzięki opracowaniu nowej, zastrzeżonej metody interpretacji sygnałów radaru z syntetyczną aperturą (SAR), byli w stanie wykryć struktury dwa kilometry pod piramidą Chefrena. Malanga i Biondi ogłosili odkrycie ośmiu szybów, otoczonych spiralnymi ścieżkami, które łączą się z dwiema 90-metrowymi strukturami w kształcie sześcianu. Powyżej szybów znaleźli pięć struktur połączonych ze sobą przejściami. Korzystając z czegoś, co wydaje się być rekonstrukcjami wygenerowanymi przez sztuczną inteligencję, oni i inni badacze postawili hipotezę, że struktury te są częścią legendarnego starożytnego miasta lub nawet prehistorycznej struktury generującej energię, czyli… elektrowni. Podziemne miasta – nic nowego w pseudonauce Pogłoski o ukrytych strukturach pod płaskowyżem Gizy nie są niczym nowym. Pomysł ten pochodzi od starożytnego greckiego historyka Herodota i z przerwami był dyskutowany w średniowieczu i renesansie. Te opowieści stały się szczególnie popularne wśród francuskich uczonych w XIX wieku i ponownie w XX wieku. Wówczas amerykański medium Edgar Cayce spopularyzował ideę, że pod kompleksem piramid znajduje się tajna sala zapisów. Koncepcja elektrowni, rzekomo zbudowanej przez kosmitów, również od jakiegoś czasu krąży w kręgach pseudonaukowych. Jest to część szerszej teorii spiskowej, która przypisuje kosmitom budowę imponujących starożytnych projektów architektonicznych. Z powrotem pod piramidy – co skrywa się pod Gizą? W przeszłości Malanga i Biondi opublikowali recenzowany artykuł na temat wewnętrznej struktury piramidy Chefrena. Te nowsze sensacyjne twierdzenia nie zostały poddane weryfikacji, a jeden z autorów jest dobrze znany z publikowania książek o kosmitach. Jednak tytuły naukowe i wykorzystanie rzekomo nowej technologii wzbudziły spore zainteresowanie. Historia ta stała się wiralem. Podchwyciły ją alternatywne media i twórcy: InfoWars, Joe Rogan, Piers Morgan i inni krytycy „archeologii głównego nurtu”. Jak zauważa dr Flint Dibble, opinia publiczna przyjęła te informacje, bo łaknie opowieści o tajemnych komorach ukrytych pod piramidami. Dibble jest popularyzatorem i archeologiem z Uniwersytetu w Cardiff, który kierował projektami cyfrowego mapowania 3D dużych stanowisk archeologicznych w Egipcie. Wiarygodność badań wspierały stopnie naukowe badaczy i ich wcześniejsze publikacje. Jednak, jak zauważyli inni eksperci, problem z hipotezą zaginionego miasta polega na tym, że wykorzystuje ona niesprawdzoną technologię. Poza tym wykonano fantazyjne rekonstrukcje, które nie bazują na wynikach ekspertyz. Skanowanie podłoża pod piramidami Istnieją metody umożliwiające „zajrzenie” pod płaskowyż Giza. Jak wyjaśnili Dibble i archeolog Milo Rossi, ich skuteczności nigdy nie udało się potwierdzić ani zweryfikować. Radar z syntetyczną aperturą wykrywa struktury tylko do dwóch metrów pod ziemią w podobnych warunkach. Trudno sobie wyobrazić, by SAR dostarczał wiarygodnych informacji o strukturach znajdujących się 2000 metrów pod powierzchnią ziemi. Malanga i Biondi nie opracowali nowego sposobu wykrywania struktur dwa kilometry pod ziemią. Twierdzą natomiast zamiast, że dysponują nową metodą interpretacji tych sygnałów radarowych z syntetyczną aperturą. Jeśli porówna się obrazy sygnałów radarowych opublikowane w raporcie z wygenerowanymi przez nich rekonstrukcjami, staje się jasne, jak dużą swobodę przyjęto w czasie interpretacji zobrazowań. Technologia ta nie pozwala naukowcom na stworzenie całego modelu 3D lub stworzenia przekrojów, które widać na rekonstrukcjach. Jak zażartował Dibble z Rossim w jednym z podcastów, rekonstrukcja wydaje się być oparta na pomieszczeniu reaktora z filmu science fiction „Total Recall”. Inni uznani naukowcy także skrytykowali „odkrycie”. Profesor Lawrence B. Conyers, ekspert w dziedzinie radarów penetrujących na Uniwersytecie w Denver, powiedział Daily Mail, że twierdzenia o ogromnym mieście są „ogromną przesadą”. Egipski archeolog dr Zahi Hawass, były minister starożytności, nazwał te twierdzenia „bezpodstawnymi” i zauważył, że Egipska Rada Starożytności nie wydała pozwolenia na tego rodzaju badania w piramidzie Chefrena. Również ekspertka zajmująca się interpretacją zdjęć satelitarnych na potrzeby archeologii dr Sarah Parcak z University of Alabama skrytykowała rewelacje Włochów. – Mogę sprawić, że każde zdjęcie satelitarne będzie wyglądać prawie tak, jak chcę, przy wystarczającej manipulacji. Myślę, że to właśnie zrobił ten zespół. Niepoprawnie zinterpretował dane – podkreśliła ekspertka. Wybiórcze traktowanie danych W ocenie Dibble zastanawiające jest to, że na potrzeby nowego badania nie wzięto pod uwagę wielu danych archeologicznych na temat płaskowyżu w Gizie, które zostały starannie zebrane w ciągu ostatnich dwóch stuleci. Wszystkie te badania, które wykorzystywały analizy geochemiczne, teledetekcję satelitarną, refrakcję sejsmiczną, skanowanie mionowe, tomografię oporności elektrycznej, badania ultradźwiękowe, radar penetrujący grunt i magnetometrię, dokładnie zweryfikowano. W niektórych przypadkach potwierdzono ich wyniki z pomocą wykopalisk i wiercenia w podłożu skalnym. Dzięki temu wiemy, co znajduje się pod piramidami i kiedy oraz jak te budowle powstały. Uwagę zwraca poziom wód gruntowych w Gizie. Intensywne badania przeprowadzone przez zespół Mohameda Sharafeldina w 2019 r. wykazały, że lustro wody w Gizie znajduje się zaledwie kilkadziesiąt metrów pod powierzchnią płaskowyżu. Bliskość wód gruntowych oznacza, że nawet dzisiaj Sfinks i inne zabytki powoli erodują. Oznacza to, że jeśli pod piramidami naprawdę znajdowały się megastruktury o długości około 2000 metrów, to zawsze były one częścią podwodnego miasta. Zatem wyglądałyby jak Atlantyda Aquamana. Ale woda faktycznie jest kluczem w zrozumieniu budowy piramid. Powstały wkrótce po zakończeniu afrykańskiego okresu wilgotnego, kiedy większe opady deszczu spowodowały, że Sahara przypominała zieloną sawannę. Ostatnie badania przeprowadzone przez Sheisha i in. w 2022 r. wykazały, że w okresie budowy piramid jedna z odnóg Nilu rozciągała się aż do płaskowyżu w Gizie, ułatwiając transport kamieni potrzebnych do budowy piramid. Nie potrzebujemy kosmitów, gdy mamy wodę. Źródło: National Geographic
W Luksorze odkryto „dom życia”. Tam uczyli się starożytni kapłani
W Ramesseum, czyli w świątyni grobowej Ramzesa Wielkiego, archeolodzy odkryli pozostałości po „domu życia”. To w takich miejscach kapłani przekazywali odwieczną wiedzę na temat religii.
Spis treści: Ramesseum pełne zagadek „Dom życia” – akademia kapłanów Groby sprzed 3 tysięcy lat i starożytne magazyny Ramesseum jest jednym z ciekawszych zabytków znajdujących się na zachodnim brzegu w Luksorze w Górnym Egipcie. Ta świątyni powstała w ciągu dwóch dekad w XIII wieku p.n.e. Jej twórcą jest słynny faraon Ramzes II, zwany też Wielkim. Jest on jednym z najbardziej znanych, ale i też najpotężniejszych władców starożytnego Egiptu. Rozkazał wznieść liczne świątynie, wśród nich słynne Abu Simbel. Ramesseum pełne zagadek Turyści kojarzą Ramesseum z kamienną świątynią, której malownicze ruiny można podziwiać do dziś. Tymczasem dwie trzecie obszaru należącego do tego świętego przybytku wykonano z cegły mułowej. Niewiele pozostało z tych budynków, a pełniły kluczowe funkcje związane z zarządzaniem świątynią. To właśnie tam dokonano ważnych odkryć, które właśnie ogłosiła wspólna francuska i egipska misja archeologiczna. Do tej pory wiele miejsc w obrębie Ramesseum nie zostało przebadanych w sposób wykopaliskowy. „Dom życia” – akademia kapłanów Najciekawszym znaleziskiem są relikty po „domu życia” – do tej pory nie udawało się go namierzyć w Ramesseum. Teraz rozpoznano zarówno rozplanowanie tego przybytku, jak też i liczne artefakty. Wśród nich są zachowane wprawki uczniów w postaci próbnych rysunków i innych przedmiotów związanych z nauczaniem. „Domy życia” przylegały do faraońskich świątyń. Były to ośrodki kultury egipskiej, które można wręcz określić „akademiami cywilizacji egipskiej”. To stamtąd wywodziła się wiedza egipskich kapłanów na temat religii i rytuałów. „Bez wątpienia profesorowie owych domów życia rozpowszechniali znajomość literatury oraz nauki niezbędne kapłanom, nauczając dzieci umieszczone w szkołach świątynnych” – uważa egiptolog prof. Guy Rachet. Groby sprzed 3 tysięcy lat i starożytne magazyny W ramach świątyni mieściły się również magazyny żywności, mające zapewnić prowiant dla setek osób pracujących w jej obrębie. Naukowcy przekazali informację o znalezisku w postaci miejsca, gdzie przechowywano miód, oliwę z oliwek i inne tłuszcze. Udało się też znaleźć piwniczkę na wino. A w innym miejscu zlokalizowano kuchnie i piekarnie. Archeolodzy natknęli się też na kilka grobowców z III Okresu Przejściowego (1070–664 lat p.n.e.), a więc późniejszych od panowania Ramzesa II o kilkaset lat. Nekropola powstała w tym miejscu po splądrowaniu świątyni w okresie niepokoju i niestabilności politycznej. Źródło: G. Rachet, „Słownik cywilizacji egipskiej”, Książnica 1994, Ministerstwo Starożytności i Turystki Egiptu Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.