Pingwiny dostały kolorowe kamienie i zaczęły „oświadczać się” partnerkom. To nagranie jest hitem sieci
Krótki film z pingwinami z zoo w Edynburgu w ostatnich dniach podbił media społecznościowe. Na nagraniu widać, jak ptaki zbierają kolorowe kamienie i wręczają je wybranym partnerom. Internauci szybko uznali scenę za jedną z najbardziej uroczych rzeczy, jakie widzieli w sieci. „To takie urocze!” – piszą w komentarzach, a nagranie błyskawicznie zaczęło krążyć po platformach społecznościowych.
Historia stojąca za viralowym nagraniem ma znacznie dłuższą tradycję. Od kilku lat dzieci ze Szpitala Dziecięcego w Edynburgu przekazują zoo kolorowe kamienie, które trafiają do wybiegu pingwinów białobrewych. Ten niewielki gest stał się symbolicznym połączeniem dwóch światów: zwierząt budujących relacje w naturalny sposób oraz dzieci, które w ten sposób włączają się w opiekę nad mieszkańcami zoo. Dzieci ze szpitala w malują kamienie dla pingwinów z zoo w Edynburgu Wzruszający film, który w ostatnich dniach obiegł media społecznościowe, ma swoje źródło w inicjatywie realizowanej od kilku lat we współpracy edynburskiego zoo z Królewskim Szpitalem Dziecięcym i Młodzieżowym. Co roku młodzi pacjenci uczestniczą w specjalnym projekcie, w ramach którego malują kolorowe kamienie przeznaczone dla pingwinów białobrewych mieszkających w ogrodzie zoologicznym. Tegoroczna edycja była już czwartą odsłoną tej akcji – dzieci przygotowały około tysiąca ozdobnych kamyków, które następnie trafiły na wybieg ptaków wraz z rozpoczęciem sezonu lęgowego. Symboliczny pierwszy kamień tradycyjnie umieszcza w zagrodzie jedno z dzieci biorących udział w projekcie. Dla wielu młodych pacjentów to wyjątkowy moment, ponieważ dzięki transmisjom na żywo z kamer internetowych mogą później obserwować, jak pingwiny wykorzystują przygotowane przez nich „prezenty”. Jak podkreśla Roslyn Neely z Fundacji Szpitala Dziecięcego w Edynburgu, taka współpraca pozwala dzieciom utrzymać kontakt z naturą nawet podczas długiego pobytu w placówce medycznej. – To naprawdę wspaniałe, że dzieci i młodzież nie muszą rezygnować z kontaktu z naturą nawet podczas pobytu w szpitalu. W tym trudnym czasie możliwość obserwowania zwierząt daje im coś pozytywnego, na czym mogą się skupić – zaznacza. Przedstawiciele zoo dodają, że kamienie przekazywane są podczas regularnych spotkań edukacyjnych organizowanych w szpitalu przez pracowników Królewskiego Towarzystwa Zoologicznego Szkocji. Inicjatywa ma łączyć młodych pacjentów ze światem przyrody oraz zachęcać ich do zainteresowania się zwierzętami. Pingwiny są jednymi z największych ulubieńców dzieci, dlatego możliwość obserwowania ich zachowania – zwłaszcza w czasie sezonu lęgowego – budzi szczególne emocje. Gdy kolorowe kamienie trafiły na wybieg, ptaki niemal natychmiast zaczęły je przeglądać i wybierać najbardziej efektowne, co szybko przyciągnęło uwagę internautów i wywołało falę komentarzy. Pod wideo czytamy: „To takie urocze!”, „To wspaniałe dla pingwinów i dzieci! Nie mogę się doczekać, aż zobaczę te piękne gniazda” czy „Ludzie powinni brać przykład z pingwinów! Uwielbiam to”. Dlaczego pingwiny wręczają sobie kamienie podczas zalotów? Zachowanie widoczne na nagraniu z edynburskiego zoo nie jest przypadkowe – to element naturalnego rytuału godowego charakterystycznego dla kilku gatunków pingwinów, w tym pingwinów białobrewych (Pygoscelis papua). W okresie lęgowym samce zaczynają zbierać niewielkie kamienie i przynoszą je wybranym samicom jako swoisty „prezent”. Jeśli samica zaakceptuje dar, często umieszcza go w gnieździe, co uznawane jest za sygnał rozpoczęcia budowania związku i wspólnego przygotowywania miejsca dla przyszłego potomstwa. Kamienie mają jednak nie tylko symboliczne znaczenie. Pingwiny wykorzystują je do budowy gniazd na skalistym lub lodowym podłożu – układane w niewielki kopczyk pomagają utrzymać jaja powyżej wilgotnej ziemi i chronią je przed wodą z topniejącego śniegu. Dlatego samce starannie wybierają gładkie i odpowiednio ukształtowane kamyki, a w koloniach często dochodzi nawet do rywalizacji o najlepsze egzemplarze. Zdarza się, że ptaki podkradają je z gniazd sąsiadów, co pokazuje, jak cennym „zasobem” są w czasie sezonu lęgowego. Podobny zwyczaj występuje również u innych gatunków, m.in. pingwinów Adeli czy pingwinów maskowych, choć nie wszystkie pingwiny budują gniazda z kamieni. U tych, które to robią, rytuał przekazywania kamyków pełni podwójną funkcję: jest zarówno elementem zalotów, jak i praktycznym początkiem wspólnego gniazda. Właśnie dlatego wielu biologów porównuje ten gest do symbolicznego „zaręczynowego pierścionka” w świecie pingwinów – niewielkiego daru, który oznacza gotowość do stworzenia pary i wychowania młodych. Źródła: Washington Post, Edinburgh News, Heraldo USA, One Earth, Discover Wildlife Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
W tych miejscach powstawał „Harry Potter”. Autorka wymieniła listę
Harry Potter już od ćwierćwiecza czaruje czytelników na całym świecie. Fani książek marzą o tym, żeby odwiedzić miejsca, w których J. K. Rowling napisała ich ulubioną sagę. Nie wszystkie wymieniane w sieci są zgodne z prawdą, dlatego autorka podzieliła się prawdziwymi inspiracjami.
W tym artykule: Majestic Cafe w Porto Elephant House w Edynburgu Severus Road w Londynie Prawdziwe miejsca narodzin Harry'ego Pottera Mimo że od wydania pierwszej książki o Harrym Potterze mija w tym roku 25 lat, to fenomen magicznej sagi nie słabnie. Przygody młodego czarodzieja podbijają serca kolejnych pokoleń. Świat stworzony przez J. K. Rowling to dziś nie tylko Hogwart. Pisarka współtworzy też serię filmów „Fantastyczne zwierzęta”. Niektóre miejsca z książek o Harrym Potterze – tak jak słynny peron 9 i ¾ – przeniesiono do świata rzeczywistego. Codziennie można spotkać tam grupy fanów, robiących sobie pamiątkowe zdjęcia. Jeszcze większą gratką dla czytelników jest odwiedzanie miejsc, w których J. K. Rowling pisała kultową sagę o młody czarodzieju. Wiele osób jest przekonanych, że księgarnia Lello w Porto miała zainspirować pisarkę. Wnętrza rzeczywiście przypominają książkowe opisy Hogwartu, jednak Rowling zdementowała te doniesienia. Jak napisała na Twitterze, nigdy nie była w tym miejscu i nie wiedziała o jego istnieniu. Mimo to sklep i tak cieszy się ogromną popularnością. Gdzie w takim razie powstawały książki o Harrym Potterze? To żadna tajemnica. Rowling wymieniła część ważniejszych miejsc na Twitterze. „Wiedźmin” w prawdziwym świecie. Te miejsce zainspirowały twórców gier i serialu Gdzie kręcono serial „Wiedźmin”? Zobacz, które polskie zamki pojawiły się na małym ekranie. Majestic Cafe w Porto W opowieści o Porto jest jednak ziarenko prawdy. Pisarka mieszkała tam w latach 90. i pracowała jako nauczycielka angielskiego. Co prawda nigdy nie była w księgarni Lello, ale wyjawiła fanom, że zdarzało jej się pisać pierwsze rozdziały książki „Harry Potter i Kamień Filozoficzny” w kawiarni Majestic Cafe w Porto. Elephant House w Edynburgu Właściciele kawiarni są dumni z tego, że to właśnie w tym miejscu narodził się Harry Potter. To jednak nie do końca prawda. Autorka przyznała, że rzeczywiście pisała książki w Elephant House, ale to nie tam po raz pierwszy przelała swoje pomysły na papier. Po pożarze w 2021 r. lokal został tymczasowo zamknięty. Severus Road w Londynie Przed staniem się milionerką Rowling mieszkała w londyńskiej dzielnicy Clapham. Codziennie idąc do pracy, mijała tablice z napisem Severus Road. Jak zdradziła kilkanaście lat później, to właśnie nazwa ulicy zainspirowała ją przy wymyślaniu profesora Snape’a. TOP 5 najciekawszych księgarni na świecie To ulubione miejsca czytelników. Sprawdź, czy je znasz. Prawdziwe miejsca narodzin Harry'ego Pottera W Internecie krąży wiele błędnych informacji o tym, gdzie tak naprawdę J. K. Rowling zaczęła pisać książki o Harrym Potterze. Niestety nie jest to ogólnie dostępne miejsce. Z profilu pisarki na Twitterze dowiadujemy się, że „pierwsze cegły Hogwartu zostały położone” w wynajmowanym wówczas przez nią pokoju niedaleko stacji metra Clapham Junction w Londynie. View oEmbed on the source website Sam pomysł na stworzenie sagi o młodych czarodziejach przyszedł Rowling do głowy w pociągu na trasie Manchester-Londyn. Źródło: profil J.K. Rowling na Twitterze
Edynburg - co można zobaczyć przez 3 dni w stolicy Szkocji?
Edynburg to miasto wyjątkowe, ma w sobie wiele tajemnic i niespodzianek. Jeżeli szukacie ciekawego miejsca na wypad na tak zwany "city break" - to idealny kierunek. Mamy dla was kilka propozycji do zobaczenia w stolicy Szkocji. Sami wybierzcie, które z nich chcecie odwiedzić.
Nie bez kozery Edynburg był inspiracją dla J.K Rowling podczas tworzenia serii książek o Harrym Potterze. Stolica Szkocji jest miastem magicznym. Niepowtarzalny klimat Edynburga tworzą niezwykłe warunki przyrody - góry oraz nasycona zieleń traw i drzew, połączona z mglistą aurą Szkocji. Edynburg bezsprzecznie przywodzi na myśl średniowieczne opowieści o rycerzach oraz bajki o duchach nawiedzających mroczne zamczyska na skalistych wzgórzach. Tak jest w istocie - mimo upływu czasu Edynburg nic nie stracił ze swej wyjątkowej atmosfery. Wciąż przyciąga ona rzesze turystów spragnionych pięknych widoków i ciekawych wycieczek. Miłośnicy wylegiwania się na rozgrzanej plaży raczej nie będą zainteresowani wczasami w stolicy Szkocji. Jeżeli jednak lubisz aktywny wypoczynek połączony z poznawaniem historii zwiedzanych miejsc i zagłębianiem się w tajemnicze zakątki i uliczki, Edynburg jest idealnym miejscem dla ciebie. Specjalnie dla czytelników przygotowaliśmy przegląd najważniejszych atrakcji szkockiej stolicy. Pamiętaj jednak, że miejsc godnych zobaczenia jest w tym mieście o wiele więcej. Zapraszamy na wyjątkową wycieczkę po magicznych zakątkach Edynburga! Edynburg: co warto zobaczyć? Edynburg to miasto z historią sięgającą XI wieku i lat dawniejszych! Od tego czasu rozwijał się w sposób zupełnie inny niż większość miast. Dlatego nie tylko znajdujące się w Edynburgu zabytki, ale same ulice są wyjątkowe. Royal Mile to ulica łącząca zamek z letnią rezydencją królewską: pałacem Holyrood. To turystyczne centrum Edynburga, gdzie znajdziecie najwięcej sklepów, organizatorów wycieczek i spacerów, kramarzy ulicznych, muzyków i sztukmistrzów. Edynburg: dzielnice Edynburg składa się z dwóch części: Old Town oraz New Town. Pierwsza, ograniczona starymi murami miejskimi (wciąż można znaleźć ich pozostałości) pełna jest przepięknych starych kamienic, strzelistych gotyckich świątyń i klimatycznych pubów. Stare miasto ograniczone jest z trzech stron pozostałościami muru miejskiego, a z czwartej ogrodami Princes Street Grardens. Dawniej w tym miejscu rozciągało się jezioro Nor (Nor' Loch). New Town jest w Edynburgu nowe tylko z nazwy. Powstało w XVIII wieku żeby odciążyć ściśnięte do granic możliwości miasto. Dopiero tutaj znalazło się miejsce na szerokie ulice i wygodniejsze budynki mieszkalne. Tutaj znajdziecie między innymi urokliwe Dean Gardens. Warto, podczas zwiedzania Edynburga, wybrać się do nich w słoneczny dzień, choć i podczas deszczu potrafią zachwycać zielenią! Edynburg: Stare miasto Stare miasto w Edynburgu ma budowę podobną do szkieletu ryby. Od zamku odchodzi Royal Mile, a z niej wychodzą niczym żebra maleńkie boczne uliczki. Każda z nich ma szerokość mniej więcej jednej dorosłej osoby. Wszystkie nazywają się "close" ze względu na to jak blisko siebie stoją budynki. Ograniczona murami miejskimi przestrzeń musiała być domem dla coraz większej liczby ludzi, dlatego oszczędzano ją w każdej możliwej postaci, czy była to szerokość ulic, czy wysokość budynków. Gorąco polecam wam, gdy podczas wizyty w Edynburgu, będziecie szli Royal Mile i innymi ulicami starówki, rozglądać się na boki i co jakiś czas pozwolić sobie na zagubienie się w małej uliczce. Każda z nich ma swoją nazwę, a często kryją widoki niczym z powieści fantasy. Zresztą znana autorka książek o Harrym Potterze - J.K. Rowling - przyznała kiedyś, że inspirował ją właśnie Edynburg. Trudno się dziwić! Edynburg: zamek Zamek w Edynburgu to przede wszystkim obiekt obronny. Za grubymi murami codziennie o 13 możecie zobaczyć wystrzał z wojskowej armaty, a przez cały dzień poznać tajniki walki piką (szkoccy pikinierzy bronili się tą bronią przed nacierającym rycerstwem), odwiedzić muzea historii wojskowości oraz pomnik ku czci szkockich żołnierzy walczących na frontach całego świata. Ale w fortecy wspomniano jeszcze innych żołnierzy… Wyjątkowy cmentarz w Edynburgu Na zamku w Edynburgu jest też malutki cmentarzyk, na którym grzebane są psy - maskotki konkrentych jednostek, które zapisały się w ich tradycji. Natomiast wewnątrz budynku National War Memorial znajduje się płaskorzeźba poświęcona pamięci "Tunnellers' friends" przedstawiająca myszy i kanarka w klatce. Warto jej poszukać podczas zwiedzania Edynburga! Katedra w Edynburgu Miłośnicy gotyku, podczas oglądania zabytków Edynburga, nie mogą przepuścić wizyty w St. Giles Cathedral. Przepiękny gotycki kościół kryje w sobie niesamowite witraże, zabytkowe nagrobki, rzeźbione ambony. Polecam oglądać go w południe - słońce oświetlające witraże robi ogromne wrażenie! Pomnik niedźwiedzia w Edynburgu Pomnik niedźwiedzia Wojtka przedstawia misia, który dosłużył się stopnia kaprala w armii generała Andersa. Został on przedstawiony w formie przesympatycznej rzeźby w parku Princes Street Garden u podnóża zamku. Pogłaskanie po nosie na szczęście - obowiązkowe! Zobacz Edynburg z lotu ptaka Położony na wzgórzach Edynburg ma kilka przepięknych punktów widokowych. Jednym z nich jest Calton Hill. Znajduje się tam między innymi pomnik admirała Horatio Nelsona. Warto się przemęczyć pokonując kamienne schody by zobaczyć oszałamiającą panoramę Edynburga. Cmentarz w Edynburgu Cmentarz to miejsce, które rzadko się odwiedza podczas wypraw. Jednak w Edynburgu gorąco wam to polecam. Małe i bardzo stare cmentarzyki, jak ten przy parafii św. Cuthberta, potrafią zachwycić atmosferą. Ta intensywna zieleń, którą widzicie na zdjęciu, nie jest efektem obróbki komputerowej, tak rzeczywiście to wygląda w popołudniowym słońcu. Na starszych cmentarzach Edynburga warto także poszukać "mortsafes" czyli sejfów na groby. W czasach gdy w mieście rozwijała się Akademia Medyczna dla uczących się tam przyszłych chirurgów wciąż potrzebne były nowe zwłoki do nauki sekcji. Niestety popyt doprowadził do rozprzestrzenienia się procederu okradania grobów i sprzedaży zwłok. Dlatego niektóre zamożniejsze rodziny w Edynburgu pozwalały sobie zabezpieczać szczątki bliskich specjalnym "sejfem", czyli klatką, którą otoczony był cały grób. Edynburg: muzeum Surgeons’ Hall Stolica Szkocji to miejsce, w którym narodziła się nowożytna nauka anatomii. Jej historię poznacie w Surgeons' Hall. To wyjątkowo ciekawe muzeum przedstawia rozwój medycyny na przestrzeni wieków. Znajdziecie tu między innymi stare narzędzia chirurgiczne (nie tylko z Europy), posłuchacie o pierwszej publicznej sekcji zwłok, nauczycie się rozpoznawać lecznicze zioła po zapachu, a nawet nauczycie się medycznego węzła, którym dawni lekarze tamowali krwotoki. Muzeum ma także dodatkowy oddział poświęcony patologiom medycznym. Wyjątkowo ciekawy, ale uwaga - tylko dla widzów o mocnych nerwach i stalowych żołądkach! Edynburg: Royal Mile Polecam wszystkim miłośnikom opowieści z dreszczykiem skorzystać z jednej z wielu wycieczek po Edynburgu z opowieściami o duchach. Na Royal Mile bez trudu znajdziecie zarówno te płatne jak i "za darmo". Tu uwaga: za darmo są one z nazwy, bo na końcu przewodnik prosi o "co łaska". Ale trzeba zaznaczyć, że po wycieczce raczej nie będziecie mieli oporów przed sięgnięciem do portfela - te opowieści są naprawdę ciekawe! Poza wycieczkami Edynburg ma dla miłośników grozy tematyczne knajpy. Polecam szczególnie The Banshee Labirynth, w którym posłuchacie muzyki na żywo i obejrzycie film (regularne pokazy na sali kinowej) oraz Frankenstein, gdzie wnętrze jest niesamowicie odwzorowanym laboratorium słynnego szalonego naukowca z powieści Mary Shelley. Edynburg: The Real Mary King's Close Ze względu na małą przestrzeń miasta budynki w Edynburgu pięły się coraz wyżej. Można powiedzieć śmiało, że to jedno z pierwszych miast na świecie, które mogło pochwalić się drapaczami chmur. Stare kamienice potrafiły mieć nawet 14 pięter. Niestety nie bardzo było się czym chwalić. Dolne piętra budynków powstawały z kamienia, ale górne były drewniane. W przypadku pożarów (a i owszem, zdarzały się) natychmiast zajmował się dom po domu. Oczywiście nie było mowy o żadnych windach, na wysokie piętra wchodzono po krętych, śliskich i wąskich schodach. Wyobraźcie sobie jak robiły się śliskie i niebezpieczne w czasie deszczu. Wśród wielu muzeów i atrakcji Edynburga warto wymienić The Real Mary King's Close. To muzeum stworzone w jednej z maleńkich uliczek, które pokazuje codzienność mieszkańców miasta w XVI wieku i później. Gorąco polecam wybrać się tam na wycieczkę! Edynburg - miasto z niepowtarzalnym klimatem Jest jeszcze w Edynburgu wiele innych atrakcji, których nie wymieniłem, a które zdecydowanie warto odwiedzić. Jednak to, co moim zdaniem jest najważniejsze w tym mieście, to atmosfera. Można tu dotknąć naprawdę bogatej historii, poczuć Szkocję, ale na szczęście nie ma zbytniego przesytu tak zwaną cepelią. Miasto nie jest idealne, ma swój brudek, swój sznyt, swój charakter. Dlatego na pewno odwiedzę Edynburg ponownie, co i wam gorąco polecam. Tekst i zdjęcia (poza opisanymi inaczej): Błażej Grygiel View oEmbed on the source website
Niezwykła rekonstrukcja. Oto jak wyglądali pierwsi mieszkańcy Edynburga
Mężczyzna miał 170 cm wysokości, a kobieta chorowała na trąd i była częściowo niewidoma. Ich ciała spoczęły w Katedrze św. Idziego w Edynburgu 900 lat temu, a teraz możemy zobaczyć ich twarze. Wszystko dzięki nowoczesnej cyfrowej rekonstrukcji.
Mężczyzna na zdjęciu nosi bujną brodę. To zabieg mający zamaskować ubytki w rekonstrukcji. Wszystko dlatego, że szkielet był niekompletny, nie znaleziono żuchwy. Mężczyzna miał około 170 cm wzrostu i w chwili śmierci był w średnim wieku, czyli miał pomiędzy 25 a 35 lat. W podobnym wieku była kobieta. Cierpiała na trąd, a choroba zaatakowała też twarz i doprowadziła do częściowej ślepoty. Eksperci twierdzą, że mogli to być jedni z pierwszych mieszkańców miasta. Szczątki mężczyzny datowane są na XII wiek, a kobiety na przełom XV i XVI wieku. Wykopaliska w Katedrze św. Idziego w Edynburgu rozpoczęły się w 1981 roku i trwały 12 lat. Podczas prac archeologicznych odkryto w sumie 111 ciał, szczątki pochodzą z czasów od XII do XVI wieku. Cyfrowa rekonstrukcja twarzy to efekt współpracy Rady Miasta Edynburga i Centre for Anatomy and Human Identification Dundee University. – Przyglądamy się wielu starym znaleziskom, jak te, bo zależy nam na odwzorowaniu ludzkich twarzy ze szczątków, które posiadamy w swoich zbiorach – mówi archeolog John Lawson. Lawson uważa, że prace zapoczątkowane w 1981 roku były wyjątkowo ważne dla Edynburga i historii Szkocji. – Kościół, który dziś widzicie, pierwotnie był znacznie większy. Na tym terenie znaleźliśmy pięć różnych cmentarzy, każdy obejmujący okres około 100 lat, a najwcześniejsze nagrobki pochodzą z okresu założenia Edynburga – dodał archeolog. Rekonstrukcji twarzy mężczyzny z XII wieku dokonała Lucrezia Rodella, artystka sądowa i kryminalistyczna. – Ciekawą, ale też wymagającą częścią była brakująca żuchwa. Nawet przy nienaruszonej czaszce i zaledwie kilku zębach bez dokładnej rekonstrukcji dolnej części twarzy było znacznie trudniej. Aby ukryć linię szczęki, postanowiłam dodać brodę – opowiada o swojej pracy. Twarz kobiety odtworzyła Karen Fleming. – Ta rekonstrukcja szczególnie mnie zainteresowała, ponieważ znaleziono wyraźne oznaki trądu. (…) Zmiany pod prawym okiem mogły doprowadzić do utraty wzroku w tym oku. Fakt, że została pochowana w Katedrze św. Idziego obok ołtarza św. Anny wskazuje, że miała wysoki status społeczny – podsumowuje. Katarzyna Grzelak
Powitaj Nowy Rok po szkocku. Hogmanay to znacznie więcej niż odpowiednik polskiego sylwestra
"Musisz to przeżyć" – mówili znajomi. – "To jedna z rzeczy, którą trzeba zrobić przed śmiercią!" – przekonywała koleżanka z Glasgow. Ten argument podziałał, decyzja zapadła. Chociaż nie znoszę tłumów i jestem zmarzluchem, pojechałam do stolicy Szkocji, na której ulicach Nowy Rok regularnie wita ok. 100 tys. ludzi, a pogoda sprzyja morsom. Oszalałam?
Stary rok rzuć na stos Przez kilkaset lat Hogmanay - trzydniowe celebracje Nowego Roku - były ważniejsze niż święta Bożego Narodzenia, bo po reformacji szkoccy prezbiterianie długo uznawali Gwiazdkę za... zbyt papieską. Pochodzenie samego słowa nie jest jasne – prawdopodobnie wywodzi się ze staronormandzkiego lub celtyckiego i oznacza przynoszenie prezentów. Tradycja nakazuje bowiem odwiedzić w pierwszy dzień Nowego Roku rodzinę i sąsiadów i przynieść im podarki. Ale mówi się też, że hogmanay to nic innego jak hug-me--now, czyli: obejmij mnie. Samo święto ma korzenie pogańskie: to czas przesilenia zimowego. Niepamiętnych czasów sięga też tradycja żegnania starego roku i zimowego mroku ogniem. Jak Szkocja długa i szeroka w miastach płoną wtedy ogniska. W Biggar przy angielskiej granicy staje w płomieniach widoczny z daleka stos. W Stonehaven po głównej ulicy przechodzą śmiałkowie wymachujący płonącymi kulami na łańcuchach. Potem przy dźwiękach orkiestry dudziarzy wrzucają je w morskie fale. I płynie rzeka światła Do Edynburga dojeżdżamy na godzinę przed procesją z pochodniami. Prosto z dworca biegniemy na most George’a IV, gdzie wymieniamy vouchery na długie świece w drewnianych obsadkach. Zwartym konwojem, z plującymi iskrami pochodniami w dłoniach, ruszamy na obchód centrum miasta. Jest nas podobno ponad 20 tys., w każdym wieku, z każdego zakątka globu. Rzeka światła, na której czele idą porykujący przywódcy w strojach wikingów. Do łez doprowadza mnie nie tyle dym, ile wysiłki tych, którzy próbują robić zdjęcie telefonem, jednocześnie trzymając pochodnię – oni się męczą, a ja płaczę ze śmiechu. Następnego dnia przychodzimy na Princess Street dopiero wieczorem. Grają już pierwsze zespoły. Obcy ludzie dzielą się z nami piwem i porywają w tan. Atmosfera zabawy jest zaraźliwa. W ciągu nocy będę jeszcze tańczyć szkockiego oberka na ceidligh – największej potańcówce pod gołym niebem na Wyspach, zjem smażonego batona Mars i zedrę sobie gardło, żegnając śpiewem stary rok. Fajerwerki, wystrzelane spod stojącego na wygasłym wulkanie zamku, zapamiętam do końca życia. A rano, zamiast odsypiać, pojadę jeszcze na plażę do pobliskiego South Queens­ferry, żeby popatrzeć na Loony Dook: tłum przebierańców, który co roku o tej porze rzuca się w lodowate fale rzeki Forth. Jak to zorganizować? 1. Zaplanuj to zawczasu Na uliczne celebracje Hogmanay w Edynburgu trzeba kupić bilety. Tak naprawdę najlepiej zrobić to już w październiku. Wstęp na większość imprez dozwolony jest od lat 12. Ceny: od 10 do 50 funtów, w zależności od imprezy. Sprawdź program i dokładnie zaplanuj, gdzie chcesz być i o jakiej porze. Koncerty w ostatni dzień roku zaczynają się o dziewiątej wieczorem, nie ma sensu przychodzić wcześniej. Bramki zamykane są godzinę przed północą. 2. Zaśpiewaj pełną piersią Gdy tylko kościelne dzwony wybijają północ, z tysięcy gardeł na szkockich ulicach rozlega się pieśń Auld Lang Syne, do słów wiersza Roberta Burnsa. Jeśli chcesz poczuć wspólnotę z całym rozbawionym tłumem, odrób lekcje i naucz się wcześniej tekstu. Znajdziesz go m.in. na rozdawanych wszędzie ulotkach z programem Hogmanay. Uwaga: śpiewający tradycyjnie splatają ramiona na krzyż z sąsiadami dopiero przy ostatnich wersach! 3. Weź to na grubo Załóż na siebie tyle warstw, ile możesz, i dodaj jeszcze jedną, przeciwdeszczową. Musisz pamiętać, że szkocka zima to nie tylko deszcz i śnieg, ale również urywający głowę wicher. Załóż wygodne i ciepłe buty, bo nie przetańczysz całej nocy na kocich łbach na szpilkach. A jeśli chcesz wziąć udział w procesji z pochodniami, pamiętaj, że możesz pochlapać się woskiem. Na ulicznych straganach kupisz plastikowe ochronne peleryny. 4. Oszczędź na drinkach Na uliczne party możesz przynieść własny alkohol, ale tylko w plastikowych pojemnikach i puszkach. Musisz wiedzieć, że na imprezę nie wolno wnosić szklanych butelek, szklanek czy kufli. Piwo i drinki można rzecz jasna kupić na otwartych przez całą noc stoiskach, ale ich ceny będą kilkakrotnie wyższe niż te w supermarkecie. Co ważne, na pozostałe koncerty i imprezy nie wolno przynosić własnych trunków. 5. Zapukaj z prezentem Jeśli planujesz następnego dnia po Nowym Roku odwiedzić przyjaciół, koniecznie przynieś ze sobą jakiś prezent. Może to być butelka whisky, ciastka albo słodycze. Kiedyś wręczało się kawałek węgla do paleniska. Musisz wiedzieć, że odwiedziny z pustymi rękami to towarzyski nietakt. Dobrą wróżbą jest, gdy jako pierwszy przejdzie przez próg gospodarzy brunet. Koniecznie mężczyzna. Blondyni, kojarzeni z wikingami, nie są mile widziani. Zuzanna O’Brien
W marcu zadzwonił do mnie kolega Tomek z informacją, że znalazł tanie połączenie do stolicy Szkocji. Za oknem lało i chciałem go posłać w diabły, żeby może jakieś Włochy czy Hiszpania. Ale wyjazd miał być dopiero w czerwcu. Po naradzie z żoną zgodziłem się.
Jak się chce latać w cenie biletu kolejowego (tu akurat 300 zł), trzeba przyjmować warunki tanich – pardon – niskokosztowych przewoźników. Wśród śmieci na podłodze znajduję dwa nienaruszone batoniki, więc mogę zażyć niskokosztowości osobiście. Nie korzystam, lecz dyskretnie przesuwam nogą słodycze pod fotel przede mną. Obawiam się, że mogą tak latać jeszcze długo. Same fotele to temat rzeka dla ergonomów. Kto leciał, ten wie, kto nie leciał, tego nie ma co zniechęcać, bo dwie godziny za te pieniądze to i na stojąco można wytrzymać. W temacie lotu jeszcze słowo o bagażu. Spośród 200 osób (na oko) w kolejce do końcowej odprawy tylko moja walizka wydała się obsłudze podejrzana rozmiarowo. Ku jawnej uciesze reszty kolejkowiczów razem z servicewoman wepchnąłem moją walizeczkę do stojaka pomiarowego. Byłem pewny swego, bo przed wyjazdem mierzyłem calówką, ale serce zadrżało. Walizka weszła gładko. Ale wyjść nie chciała – zaklinowała się zewnętrzna kieszeń. TRANSPORT Brytyjskie taksówki – archaiczny wygląd. Już nie wyłącznie czarne, jak na zapamiętanych filmach. I co za wygoda! Wsiadamy w czwórkę do tyłu, lokujemy się twarzami do siebie i jeszcze jest miejsce na nogi. Widziałem, jak do takiej taksówki wsiadła kobieta z dziecięcym wózkiem – bez składania wjechał do środka. Ten model warto inkorporować do ojczyzny. Polecam też przeniesienie samych taksówkarzy – wkładają i wyjmują walizki, odnoszą je do recepcji. Poza tym nasz kierowca miał krawat. HOTEL Najważniejszą zaletą naszego miejsca zakwaterowania jest widok z okna na castel, czyli zamek. Poza tym hotel jak hotel, tylko stylistyka mało brytyjska, bo zamiast mahoniowego drewna i mosiądzu – modernizm. No i oczywiście szatańskie krany w łazience. Nie wiem, jak można było zbudować imperium, w którym nigdy nie zachodzi słońce, i jednocześnie wymyślić dwa krany w umywalce. Jeden z wrzątkiem, drugi z lodowatą wodą. Tym pierwszym spokojnie można zaparzyć popołudniowego earl greya, to drugie dodać do innego lokalnego produktu, czyli szkockiej. Jak sprawdziłem w internecie, polscy studenci mieszkający na Wyspach zawstydzili miejscowych hydrologów butelką typu pet z dwoma dodatkowymi otworami – to łatwy do wykonania i tani mieszacz wody. RUCH LEWOSTRONNY Bez złośliwej krytyki należy stwierdzić, że zmiana biegów lewą ręką, gdy kierownicę trzymamy prawą, jest w zasadzie słuszna i bardziej logiczna (przynajmniej statystycznie) niż nasz standard. Brak mi jedynie napisów widzianych w Dublinie na przejściach dla pieszych – look left albo look right. Turystom to pomaga, bo my kilkakrotnie zostaliśmy zaskoczeni przez pojazdy nadjeżdżające nie z tej strony, z której się spodziewaliśmy. Ale obcokrajowców tu dosyć dużo i kierowcy raczej uważają. SZKOCKA KRATA Wszechobecna. Przez trzy dni słyszałem dudy i widziałem kratę zwaną tu tartanem. Nawet jako pokrycie siedzeń w autobusie. W końcu uległem i jako pamiątki nabyłem szalik, krawat i komplet chusteczek do nosa – wszystko w narodowym wzorze Szkotów. SZKOCI Mam tu na myśli Szkotów klasycznych. I nie będę używał określenia fachowego „kilt”, a jedynie wolnego tłumaczenia na język polski, czyli kieca. Nad wyraz często widzi się na ulicy facetów w strojach narodowych, i to pomijam wspomnianych wcześniej dudziarzy. Można tu spotkać mężczyzn w strojach ludowych znacznie częściej niż na przykład górali w Zakopanem. Wyraźnie lubią swój ubiór. To coś więcej niż tylko spódnica. Mnie najbardziej podobają się wsunięte za podkolanówki niewielkie noże, które skutecznie przeciwdziałają podśmiewaniu się z tych strojów przez Europejczyków kontynentalnych. Szczególną uwagę należy zwrócić na buty. Zawsze wyglancowane do granic wytrzymałości wzroku. Dają chyba więcej światła niż słońce w tej pochmurnej krainie. KUCHNIA Przed podróżą jakoś nic mi się nie kojarzyło z kuchnią szkocką. Jedynie… McDonald’s, z racji owego przedrostka Mc. Wizyta w Edynburgu niewiele w tym zakresie zmieniła. Może dlatego, że specjalnie nie poszukiwaliśmy doznań kulinarnych. Ograniczyliśmy się do sieci chińskich restauracji z bufetem szwedzkim. Tanio, rozmaicie, z deserem w cenie. Chyba to dosyć popularna forma stołowania się, bo zawsze spożywaliśmy posiłek w pełnym lokalu. ZAMEK Centralnym punktem na turystycznej mapie Edynburga jest zamek. Imponującą budowlę, położoną na wysokiej skale w środku miasta, widać z każdego miejsca. Na najwyższej wieży powiewa Union Jack, choć w mieście najczęściej widać flagi szkockie, czyli granatowe z białym krzyżem. Ku naszemu zaskoczeniu dojście do bramy zamku poprzedza wyasfaltowany plac z setkami plastikowych krzesełek na stalowej konstrukcji, coś na kształt trybun piłkarskich. Odbywają się tu liczne koncerty, m.in. znany z DVD występ Mike’a Oldfielda pod tytułem „Dzwony rurowe”. Wieczorem, przy odpowiednim oświetleniu i nastroju wrażenie jest pewnie kolosalne, ale w dzień szpetna konstrukcja przysłania zamek od strony głównej ulicy, brukowanej Royal Mile. Turyści mogą wejść na zamek od godz. 10. Wcześniej oglądają rozprowadzenie wart przez Gwardię Szkocką. To naprawdę fantastyczne widowisko. Najpierw na placu pojawia się oficer. Z pobliskiej bramy dochodzą głośne komendy, po czym wychodzi z niej paradnym krokiem wojskowa orkiestra z dudami w roli wiodących instrumentów. Wojsko występuje oczywiście w tradycyjnych szkockich strojach. Rzecz jasna każdy turysta strzela sobie fotkę z wartownikiem – a temu nie drgnie nawet powieka. Co ciekawe, nikt nie odgania turystów od straży. Po chwili dziwimy się jeszcze bardziej – na dziedzińcach zamku można spotkać gwardzistów patrolujących teren. Bardzo chętnie, z uśmiechem na twarzy i niezwykłą cierpliwością pozują do zdjęć z setkami turystów. A przecież to nie są przebierańcy zatrudnieni na etacie „niedźwiedzia”, lecz regularna armia. Ekspozycje na zamku nie odbiegają od tego, co można zobaczyć w innych takich muzeach. Jedynie skarbiec z królewską koroną robi większe wrażenie. SZKOCKA Mówisz Szkocja, widzisz whisky. Liczba sklepów z setkami najszlachetniejszych gatunków single maltów jest imponująca. Spędzamy tam z kolegą dużo czasu, podczas gdy nasze małżonki sprawdzają zaopatrzenie sklepów odzieżowo-obuwniczo-kaletniczych. Podobno też są niezłe. Nasz wybór jest jednak zdecydowanie lepszy. Tym bardziej że w wielu miejscach sprzedawcy aktywnie podchodzą do promocji swego towaru. Nalewają wprawdzie naparstki, ale przemnożone przez liczbę sklepów pozwalają rozeznać się w produkcji lokalnych destylarni. Do tego zazwyczaj sklepy prowadzą przyzwoite działy z cygarami, a nic tak pięknie nie konweniuje jak cygarko i kieliszek malta. I każdy czuje się Winstonem Churchillem. Przyjemnie też porozmawiać ze sprzedawcami, bo znają swój fach i oferowany produkt. Niestety mogę sobie pozwolić jedynie na zakup do skosztowania na miejscu, w Szkocji, bo wiedziony instynktem sknery wykupiłem bilet lotniczy tylko z podręcznym bagażem. A to uniemożliwia zabranie na pokład samolotu butelek o pojemności powyżej 100 ml. MUZEUM WHISKY Temat z poprzedniego akapitu będzie kontynuowany w dziale muzealnictwo. Bowiem koło zamku jest muzeum, rzec by można – idealne. Najpierw zwiedzający wsiadają do dwuosobowych beczek służących do przechowywania whisky. Suną one po multimedialnej wystawie ukazującej prosty w gruncie rzeczy proces produkcji króla (a może i cesarza) trunków. Wszystko z wyjaśnieniami po polsku, płynącymi z głośnika w każdej z beczek. Ale to tylko preludium. Potem bowiem następuje wprowadzenie do whiskowego raju – największej na świecie kolekcji butelek z tym trunkiem. Zebrane przez dziesiątki lat 3,5 tys. butelek wywołuje wzruszenie u każdego. U każdego mężczyzny, dodajmy. U mnie przewyższające nawet to, jakiego doznałem, stając przed dziełami Leonarda. Jeżeli gdzieś bym chciał poprosić o azyl, to tu. Warto też wspomnieć, że można wysłuchać w języku polskim multimedialnej prelekcji o regionalnych różnicach w smaku i zapachu trunku. Można też doświadczyć owych różnic w realu, a kieliszek, w którym się tej próby dokonywało, zapakowany w zgrabne pudełko zabrać ze sobą jako pamiątkę. PIENIĄDZE Tu się płaci funtami. Dobra, mocna waluta, niestety ostatnio poszła w górę. Jak już mowa o pieniądzu, polecam muzeum funta w Banku Szkocji. Jak przystało na taką placówkę… nie trzeba płacić za wejście. W zasadzie jeden eksponat jest godny obejrzenia. Milion w banknotach 20-funtowych. Spory bagaż, wielkości solidnego materaca do łóżka. To skojarzenie wzięło się chyba z porzekadła „spać na pieniądzach”. W każdym razie nie da się ich upchać po kieszeniach. JĘZYK Z informacji turystycznej wynika, że obowiązuje tu angielski. W praktyce jego szkocka odmiana brzmi jak szwedzki czy flamandzki. Dla osoby takiej jak ja, ze szkolną znajomością języka, rodzi to pewne problemy komunikacyjne. Ale tylko na początku. Bowiem drugim językiem obowiązującym na miejscu jest polski. O ile rozmówca w sklepie, pubie czy hotelowej recepcji nie jest wyraźnym Afrykaninem albo Azjatą, to z pewnością jest Polakiem. Po polsku łatwiej tu się porozumieć niż np. na Słowacji. PUB To pojęcie jest tu dosyć szeroko rozumiane. Wybierając się na wieczornego drinka, poszukiwaliśmy lokalu w gatunku takiego jak występujący u nas kiedyś John Bull Pub. Taki stereotyp pubu. Znaleźliśmy bez problemu. Królowało w nim nie whisky, lecz piwo – w wielu odmianach i gatunkach, o czym świadczył długi rząd nalewaków. W Polsce najpopularniejsze jest piwo typu lager, ale tu znajduje się ono w mniejszości. Przed nami duży wybór piw od niemal czarnych w barwie, zupełnie nieprzezroczystych, poprzez brązowe do czerwonych w różnych odcieniach. Zamawia się przy barze i samemu niesie do stolika, o ile go znajdziemy. W środku bowiem pełno klientów, wszystkie stoliki zajęte, tłum przy barze, na stojąco i siedząco. Do tego zaczęły się mistrzostwa piłkarskie, więc z licznych telewizorów przebijają się przez gwar gości dźwięki trąbek charakterystycznych dla kibiców z RPA. Właśnie tak wyobrażałem sobie pub w piątkowy szkocki wieczór. SUMMA SUMMARUM Niespełna trzydniowy wypad do Edynburga był dla naszej czwórki czasem intensywnego, ale bardzo odprężającego wypoczynku. Zobaczyliśmy miasto nowoczesne, estetyczne, tętniące życiem, przyjazne dla turystów, zaskakujące. Godne polecenia. Nie dziwi więc wcale, że stało się nowym domem dla wielu Polaków. W planach mamy powrót do Szkocji na trochę dłuższy odpoczynek, tym razem jednak chcielibyśmy odwiedzić prowincję, wybrzeże, liczne jeziora, Góry Kaledońskie, kamienne zamki, mosty jak z baśni. Chyba że Tomek znajdzie tanie bilety do całkiem innego miejsca.
MAMY CIĘ NA OKU Kiedy w 2001 r. w Polsce pojawił się telewizyjny format Big Brother, gromadził przed odbiornikami miliony widzów, którzy oglądali relacje z codziennego życia uczestników tego reality show. Każdy krok, każde zdanie mieszkańców domu w podwarszawskim Sękocinie były śledzone i rejestrowane przez kamery Wielkiego Brata. Wielki Brat patrzył, a my patrzyliśmy razem z nim. Wokół programu narosło wiele kontrowersji, zarzutów o nieetyczność, bo czy to godzi się podglądać ludzi w intymnych sytuacjach? Ciekawość jednak zwyciężała. Minęło kilkanaście lat i oto wszyscy przestaliśmy być anonimowi. Nie tylko dlatego, że krążące nad nami satelity nieustannie skanują Ziemię, a kamery zainstalowane na ulicach, w sklepach, biurach śledzą niemal każdy nasz krok, czego najlepszym przykładem jest Londyn, najbardziej naszpikowana urządzeniami do inwigilacji metropolia. W XXI w. z własnej woli rezygnujemy z prywatności, dając się nieść nurtowi powszechnego ekshibicjonizmu. Systemy monitoringu, choć wiążą się z utratą prywatności, teoretycznie mają dbać o nasze bezpieczeństwo. Dlatego godzimy się na ich obecność i doceniamy ich zalety przy zwalczaniu przestępczości i zagrożeń terrorystycznych. Ale my idziemy znacznie dalej. Sami udostępniamy mnóstwo danych na własny temat na portalach społecznościowych, nie zastanawiając się, w jakim celu i przez kogo mogą potem zostać użyte. Robimy to całkowicie dobrowolnie, zabiegając o uwagę otoczenia. Zaczęliśmy odczuwać niemal przymus dzielenia się swoim życiem, chwalenia dokonaniami, zainteresowaniami. Dlatego dziś, żeby kogoś sprawdzić, zwykle wystarczy wpisać w wyszukiwarkę imię i nazwisko. W XIX w., gdyby policja chciała wiedzieć, o czym myślimy, musiałaby nas wziąć na tortury. Dziś wystarczy im nasz komputer lub telefon – to smutna konstatacja Gusa Hoseina, dyrektora organizacji Privacy International, którego refleksje znajdziecie w naszym artykule na str. 22. To, co pojawiło się na nasz temat w internecie, nigdy nie zniknie, Warto o tym pamiętać – dla własnego bezpieczeństwa. Agnieszka Franus REDAKTOR NACZELNA W numerze: TEMAT Z OKŁADKI | Jesteś pod obserwacją Rozwój nowoczesnych technologii i mediów społecznościowych radykalnie zmienia społeczeństwo. Co wynika z faktu powszechnej inwigilacji i czy z tej drogi możemy jeszcze zawrócić? ROK PTAKÓW | Tęgie głowy Wyrażenie „ptasi móżdżek” na określenie intelektualnego deficytu ma niewiele wspólnego z prawdą. Niektóre ptaki dysponują bowiem możliwościami, o jakie nigdy byśmy ich nie podejrzewali. Artykuł powstał w ramach kampanii National Geographic „2018 ROK PTAKÓW” koncentrującej się na znaczeniu oraz ochronie ptaków. CHINY| Apetyt na więcej Chińczycy jeszcze nigdy nie jedli tak dobrze jak dziś, a ich potrzeby wciąż rosną. To ma swoje konsekwencje dla chińskiej wsi, stosunków społecznych i krajobrazu. FALKLANDY| Morskie sanktuarium Ten archipelag na południowym Atlantyku pokazuje, jak natura potrafi wspaniale się odrodzić, gdy tylko człowiek zostawi ją w spokoju. Na dowód pokazujemy obrazy kojącej, nieskażonej dzikości. Autorem tekstu oraz zdjęć jest Paul Nicklen. KOLUMBIA | Rodzic w pułapce Robotyczne niemowlęta pod opieką nastolatków w Kolumbii pozwalają im zrozumieć, co znaczyłoby dla nich zbyt wczesne rodzicielstwo. KILITHON | Biegiem z Dachu Afryki Na Kilimandżaro, najwyższej górze Afryki, stanęło już mnóstwo osób. Jednak w rozgrywanym na jego stokach maratonie wystartowało tylko 10. Iwona El Tanbouli-Jabłońska, dyrektor artystyczna National Geographic Polska, relacjonuje przebieg najwyżej startującego maratonu na świecie. Zapraszamy do lektury! Poznaj ofertę prenumeraty.
Podobne miejsca, różne ceny – dokąd wybrać się na wakacje?
Weekend z kulturą we Wrocławiu czy w San Sebastian? Podróż śladami historii w Edynburgu czy w Pradze? Europejskie miejscowości, pomimo dzielących je tysięcy kilometrów, bardzo często są do siebie podobne pod różnymi względami. Równie często różnią się cenami. Porównaliśmy je.
95. urodziny KLM to dobra okazja, żeby tanio latać. W urodzinowej promocji tanie bilety do 17 europejskich metropolii! Akcja trwa od 29 września do 10 października
Holenderski przewoźnik, z okazji nadchodzącej 95. rocznicy swoich urodzin, oferuje upust na loty do kilku miast w Wielkiej Brytanii oraz we Francji, Hiszpanii i Norwegii. Na liście nie zabrakło również Portugalii, Belgii czy Luksemburga. Oferta KLM obowiązuje od 29 września do 10 października 2014, a przeloty można rezerwować na stronie www.klm.pl, poprzez infolinię oraz w biurach podróży w całej Polsce. Edynburg, Amsterdam, a może Lizbona? Największy wybór promocyjnych biletów dotyczy miast na Wyspach Brytyjskich, dokąd KLM oferuje bogatą siatkę połączeń. Taniej polecimy na przykład do Edynburga i Manchesteru – w cenie od 705 PLN. Niewiele więcej zapłacimy za bilety lotnicze do Aberdeen i Birmingham (obydwa miasta dostępne są już od 725 PLN). Na liście KLM znalazły się także Leeds (975 PLN) i Newcastle (895 PLN). Natomiast za przelot do stolicy Irlandii – Dublina zapłacimy 975 PLN. Niekwestionowanym hitem tej promocji jest Amsterdam – dostępny już od 495 PLN. W dobrej cenie są także bilety do Lizbony i Tuluzy, za które zapłacimy jedynie 705 PLN. Z kolei już za 725 PLN polecimy do: Bergen i Stavanger (w Norwegii), Bilbao (jednej z nowości w siatce połączeń na terenie Hiszpanii), Lyonu oraz Madrytu. Tanio "tradycyjną" linią Wybierając KLM warto zwrócić uwagę na największe atuty podróży tzw. „tradycyjną linią”. W przeciwieństwie do tanich linii, KLM oferuje w czasie lotu bezpłatne napoje i przekąski, a każdy z pasażerów może ze sobą zabrać bez dodatkowych opłat duży bagaż podręczny (do 12 kg). Wszystkie wyloty realizowane przez holenderskiego przewoźnika realizowane są z lotniska Chopina w Warszawie. Natomiast w przypadku przesiadki, samolot zmieniamy na bardzo lubianym przez podróżnych i zdobywającym liczne nagrody lotnisku Amsterdam Schiphol, co istotne wyłącznie w dogodnych dla pasażerów godzinach. Holenderska linia na trasie Warszawa-Amsterdam oferuje aż 3 rejsy dziennie. Ponadto podróżni KLM, mają możliwość zbierania mil w programie lojalnościowym linii (Flying Blue), które potem wymienia się na przeloty i udogodnienia podczas podróży. Członkowie programu mogą być zwolnieni z opłat za przewóz bagażu rejestrowanego, korzystają ze zniżek (od 1 października 2014 zmienia się polityka KLM w tym zakresie). Warto pamiętać, że KLM oferuje połączenia do aż 130 miast położonych w najodleglejszych zakątkach świata. Warto śledzić kolejne promocje holenderskiego przewoźnika, gdyż do wielu z tych egzotycznych miejsc nie dolecimy żadną tanią linią. Pełna lista miast objętych urodzinową promocją KLM: www.klm.com/travel/pl_en/plan_and_book/special_offers/flight_offers/index.htm
Trzy składniki tworzą unikalny blend stolicy Szkocji: historia walk o niepodległość, literatura sięgająca najmroczniejszych zakamarków ludzkiej natury i nauka, która objaśnia najskrytsze tajemnice.
Edynburg - miasto wielkiego ducha Pierwszy spośród wspomnianych na wstępie elementów powstał jako odpowiedź na agresję z południa, która trapiła szkockich patriotów od czasów rzymskich podbojów wyspy. Taktycznie woleli więc sami atakować. To zyskało im opinię na tyle agresywnych, iż cesarz Hadrian w roku 122 nakazał budowę muru, który miał odgrodzić cywilizację od ataków północnej „barbarii”. Jego linia stała się kilka stuleci później granicą Szkocji z Anglią, tylekroć krwawo przez Szkotów bronioną. Sam Edynburg zaczynał karierę jako fort. Przypominają o tym nie tylko mury obronne wzniesione na niedostępnej skale, lochy XII-wiecznego zamku, ale i działo pozostawione na jego dziedzińcu. Dziś zamek uosabia historię przetrwania 300 lat represji i brutalnego wykorzeniania szkockości przez Anglików. Symbolem narodowej niepodległości jest też sławny „kamień przeznaczenia”, który w głębokich wiekach średnich spoczywał w kaplicy edynburskiego zamku do momentu, kiedy w XIII stuleciu skradł go król Anglii Edward I. 700 lat później, w 1996 roku, Elżbieta II uroczyście zwróciła Szkotom ich własność. Umieścili kamień tym razem w siedzibie szkockiego parlamentu, który niedługo potem, po blisko 300 latach przerwy, wznowił obrady. To chwalebna karta szkockiej historii. Ale jest na progu dziedzińca edynburskiego zamku miejsce, które przypomina znacznie bardziej ponurą jej część: krwawe polowania na kobiety oskarżane o konszachty z diabłem. Niełatwo znaleźć to miejsce, a zapraszający do zwiedzania zamku Szkot w tradycyjnym kilcie niechętnie je wskaże. Jednak tu właśnie wedle przekazu kaci układali stos dla domniemanych czarownic. Refleksje nad mrocznością ludzkiej natury towarzyszą również i wtedy, kiedy z zamku przejdziemy w pobudzające wyobraźnię zaułki średniowiecznej Royal Mile. Tu zza ciemnego rogu może wyłonić się Mr Hyde, mroczne alter ego dr. Jekylla, postaci o podwójnej tożsamości, wykreowanej przez urodzonego w Edynburgu pisarza Roberta Louisa Stevensona („Wyspa Skarbów” to druga, bardziej optymistyczna strona jego twórczości). Zaskoczeniem nie powinien też być cień charakterystycznej czapki Sherlocka Holmesa – idea powieści o detektywie powstała, gdy Arthur Conan Doyle studiował medycynę na uniwersytecie edynburskim (dla przypomnienia: pies Baskerville’ów też wyłaniał się z mgieł szkockich wrzosowisk). Nastrój jest więc nieco mrożący – na szczęście łatwo go rozgrzać w pubach i restauracjach, które kryją się w zaułkach Royal Mile. A jeśli wciąż będziemy mieli trudność z pozbyciem się dreszczyku, możemy odwiedzić dwa niezobowiązujące i relaksujące muzea: whisky i dzieciństwa. Pierwsze ulubione przez Amerykanów, drugie – przez dzieci, a oba o krok od zamku! Głębszego antidotum szukajmy w części edynburskiej starówki stanowiącej całkowitą przeciwność ponurych tajemnic. To Edynburg jasny, eleganckiej architektury z XVIII wieku. To miasto szkockiego Oświecenia, nauki i otwartej kultury, której klejnotem są dwaj przyjaciele, empiryści i edynburczycy, David Hume i Adam Smith. Hume uchodzi za najwybitniejszego filozofa, jakiego wydał anglojęzyczny świat. Jego traktaty o zasadach moralności, naturze ludzkiej i rozumie pobudziły twórczość Immanuela Kanta, a Karol Darwin uważał ustalenia Hume’a o empirycznej metodzie poznawania świata i nas samych za fundament swojej teorii ewolucji. Adam Smith natomiast ukazał światu szlachetną stronę stereotypowej oszczędności Szkotów – trzeźwe, oparte na empiryzmie ekonomiczne myślenie ujął w filozofię polityczną, wydając w 1776 roku „O bogactwie narodów” – dzieło, które zmieniło historię ekonomiczną świata. Smith sformułował żelazne prawa rynku, obserwując brytyjskie społeczeństwo. Szkockie fortuny bywały nieco mniejsze niż angielskie, bo nie imperialne, nie wspierane kolonialną grabieżą, ale miały poparcie fenomenu jak się okazało znacznie trwalszego niż brytyjskie imperium: aromatu wrzosów i morskich wodorostów zamkniętego w butelkach z etykietą „malt” albo „blend”, czyli Scotch Whisky. Wiele z wielkich nazwisk ojców szkockiej jest związanych z Edynburgiem.