National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-07-30T10:09:07.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Ten krótki test obnaży, jak szybko naprawdę myślisz. Psycholodzy stworzyli DecryptIQ, czyli zagadkę idealną
items: Ekstremalny upał już niebawem zaleje Polskę. Te zagraniczne triki uratują cię przed skwarem
items: Ranking najczystszych jezior w Polsce. Jedno z nich ma wodę jak kryształ
items: Naukowcy odtworzyli twarz średniowiecznej staruszki. Żyła 800 lat temu w Norwegii
items: Naukowcy odtworzyli twarz średniowiecznego Polaka. Mężczyzna cierpiał na rzadkie schorzenia
items: W Izraelu odkryto tabliczkę z napisem „Chrystus, zrodzony z Maryi”. Artefakt ma 1500 lat
items: Mikroplastik odkłada się nawet w tętnicach. Jest jeszcze groźniejszy, niż dotychczas sądzono
items: W sercu Polski stoją dziesiątki średniowiecznych warowni. To świetny pomysł na wiosenny weekend
items: „Lwia Skała" Sigirija to największy skarb Sri Lanki. Wielu uważa ją za nieoficjalny 8 cud świata
items: To najbardziej wzruszające zdjęcie przyrody ostatnich lat. Niezwykła historia pary pingwinów małych
items: Potrafią wstrzymać oddech na kilka minut. Ten lud przystosował się do życia pod wodą
items: Hieroglify egipskie – czym było zagadkowe pismo starożytnych Egipcjan?
items: Wilczy, Śnieżny, Truskawkowy – skąd się wzięły nazwy kolejnych pełni Księżyca
items: Wielki sukces polskiej nauczycielki! Ewa Drobek wśród 10 najlepszych pedagogów świata na gali Global Teacher Prize 2026
items: Te rasy psów są najmądrzejsze. Psychologowie opracowali zaskakujący ranking
items: Film „Hamnet” przybliża losy rodziny Szekspira. Oto nieznane fakty z życia wielkiego pisarza
items: Szkoła muzyczna jest niepotrzebna? Ludzie mają naturalne zdolności do rozumienia muzyki
items: Oto najmłodszy profesor w Polsce. Kim jest genialny naukowiec z Krakowa?
items: Jedną decyzją na zawsze zmienił historię Polski – dlaczego Konrad Mazowiecki sprowadził Krzyżaków
items: Budują wieżowce i inspirują sztuczną inteligencję – to jedne z najbardziej niedocenionych owadów
items: To największy zabytek religijny na świecie – świątynia przez lata pozostawała ukryta w dżungli
items: Tylko garstka ludzi widziała ten manuskrypt. Dlaczego Kodeks Synajski tak fascynuje badaczy?
items: Pearl Harbor zmienił losy II wojny światowej. Atak na Hawaje był skrupulatnie zaplanowany
items: Rekordy niskiej temperatury biją na głowę nasze polskie zimy. Oto najzimniejsze miejsca świata
items: Ta, która pomaga odejść. Accabadora to jedna z najbardziej przerażających funkcji w historii Sardynii

Ten krótki test obnaży, jak szybko naprawdę myślisz. Psycholodzy stworzyli DecryptIQ, czyli zagadkę idealną
type: item
date: 2026-07-30T10:08:32.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: Edukacja
subject: inteligencja
subject: mózg
subject: testy
description: Zdarza ci się w ułamku sekundy podjąć genialną decyzję, a innym razem najprostszy problem wydaje się ścianą nie do przebicia? To, jak sprawnie nasz mózg adaptuje się do zupełnie nowych wyzwań, od dekad fascynuje naukowców. Teraz możesz sprawdzić swoje możliwości bez wychodzenia z domu. Brytyjscy psycholodzy udostępnili w sieci niezwykłą zagadkę, która wyłapuje to, czego nie mierzą zwykłe testy IQ.
encoded: W Polsce debata o szkolnictwie często sprowadza się do wyników matur i egzaminów ósmoklasisty, które zazwyczaj premiują tzw. kucie na blachę – chociaż to też może przynosić korzyści dla rozwoju mózgu – i powtarzanie wyuczonych schematów. Prawdziwe życie rzadko jednak przypomina szkolny klucz odpowiedzi. W codziennych sytuacjach liczy się elastyczność poznawcza i to, jak radzimy sobie z problemem, którego nigdy wcześniej nie widzieliśmy na oczy. Właśnie po to powstał projekt DecryptIQ. Zegarek, stres i abstrakcyjne myślenie Za stworzeniem tej interaktywnej łamigłówki stoi dr George Gabriel, psycholog z Uniwersytetu w Leeds. W przeciwieństwie do klasycznych testów IQ, których można się po prostu nauczyć na pamięć, internetowy DecryptIQ za każdym razem generuje unikatowe zadania. Gra uniemożliwia opieranie się na zapamiętanych wzorcach, zmuszając nasz mózg do wymyślania strategii w czasie rzeczywistym. Co ciekawe, na twój ostateczny wynik wpływa nie tylko poprawność odpowiedzi. Zanim zaczniesz wyzwanie, system zapyta cię o to, jak bardzo jesteś rozbudzony, czy twoje otoczenie cię rozprasza oraz jak bardzo interesuje cię samo zadanie. Naukowcy chcą bowiem sprawdzić nie tyle to, jak doskonały jesteś w rozwiązywaniu łamigłówek, ale jak wiele trudności sprawia ci proces myślowy w konkretnych warunkach środowiskowych. Jak wypadniesz na tle innych? System oceniania w grze został zaprojektowany tak, by przypominał standardowy rozkład krzywej Gaussa (podobnie jak klasyczne testy na inteligencję). Średni wynik wynosi 100 punktów. Statystyki pokazują, że około dwóch na trzech graczy uzyskuje rezultat w przedziale od 85 do 115. Jeśli uda ci się przekroczyć próg 130 punktów, wiedz, że należysz do elitarnego grona mniej niż 10% najszybciej myślących osób. Zauważono również ważną zależność: osoby osiągające najwyższe wyniki w DecryptIQ wykazują doskonałe zdolności w zakresie abstrakcyjnego rozumowania. To dokładnie ta sama kompetencja, która pozwala na bezbłędne rozwiązywanie złożon…

FABRIC-KOLAZ-32-14-d58539e.jpg
width: 2813
height: 1875

Ekstremalny upał już niebawem zaleje Polskę. Te zagraniczne triki uratują cię przed skwarem
type: item
date: 2026-06-23T10:45:00.000Z
subject: Ludzie
subject: Nauka
subject: Edukacja
subject: globalne ocieplenie
subject: klimat
subject: ocieplenie klimatu
subject: pogoda
subject: upał
description: Nadchodzący weekend przyniesie do Polski ekstremalne upały przekraczające 35 stopni. Tradycyjne metody z najgorętszych rejonów świata pomogą skutecznie schłodzić organizm.
encoded: W tym artykule: Jak przetrwać upał – co pić i jeść? Jak przetrwać upał – jaki wybrać strój? Jak przetrwać upał – czy używać klimatyzatora? Jak przetrwać upał – sen na upał? Jak przetrwać upał – jaki wybrać krem? Jak przetrwać upał – co nosić na głowie? Jak przetrwać upał w naprawdę gorące dni? Przedstawiamy kilka sprawdzonych sposobów. Jak przetrwać upał – co pić i jeść? Dzięki poceniu się regulujemy ciepłotę organizmu. Parując z powierzchni ciała, pot odbiera skórze ciepło. Ten system chłodzenia działa jednak pod warun­kiem, że uzupełniamy utracone płyny. Co pić w gorące dni? Odpowiedź wydaje się oczywista – zimne napoje, najlepiej z dodatkiem lodu. Niestety, w ten sposób poczujemy tylko chwilową ulgę i wcale się nie ochłodzimy. W krajach arabskich w upały pije się gorącą słodką herbatę z dodatkiem świeżej mięty. Receptory na języku wykrywają wyższą temperaturę i w ten sposób organizm otrzymuje sygnał, że lepiej zacząć się pocić, by pozbyć się niepotrzebnego ciepła. To prosty i skuteczny mechanizm, powszechnie wykorzystywany w Egipcie, Tunezji, Iranie, Maroku, ale też w Rosji czy Kazachstanie. Ale uwaga! Sztuczka ta działa tylko w suchym klimacie. Tam gdzie powietrze jest wilgotne, pocimy się naturalnie. Aby jednak chłodze­nie było skuteczne, trzeba nieustannie dostarczać organizmowi płyny - pić więcej, niż podpowiada pragnienie. Pot rozprowadzony po skórze najlepiej chłodzi nasze ciało, dlatego nie należy go ścierać. Ten sam efekt jak gorąca herbata wywołuje pikantne jedzenie. Nie bez przyczyny najwięcej chili spożywa się w najgorętszych krajach. Po pierwsze ostre przyprawy świetnie konserwują żyw­ność, która szybko psuje się w upale. Po drugie zawarta w chili kapsaicyna podrażnia receptory bólowe, te same, które reagują na wysoką temperaturę w herbacie. Organizm, by wyrównać temperaturę, zaczyna się pocić, co pomaga w ochłodzeniu. Jak przetrwać upał – jaki wybrać strój? W upalne dni odruchowo wkładamy kuse stroje. Błąd! Zdejmując ubranie wcale się nie chłodzimy, …

upal-w-Polsce-f0c6bfe.jpg
width: 4792
height: 3195

Ranking najczystszych jezior w Polsce. Jedno z nich ma wodę jak kryształ
type: item
date: 2026-06-15T10:37:02.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Kierunki
subject: Przyroda
subject: Traveler
subject: Edukacja
subject: ekologia
subject: jeziora
subject: ranking
description: Polskie jeziora z krystaliczną wodą to prawdziwe skarby na mapie letnich podróży. W rankingu prezentujemy zbiorniki, które zachwycają nie tylko przejrzystością, ale i malowniczym otoczeniem.
encoded: W tym artykule: Gdzie są najczystsze jeziora w Polsce? Które jeziora w Polsce mają najbardziej przezroczystą wodę? W którym jeziorze w Polsce znajduje się najmniej substancji toksycznych? Dlaczego warto dbać o polskie jeziora? Polska jest jednym z najbogatszych w jeziora państw w Europie. Najwięcej obszarów stanowiących pojezierza znajduje się w północnej Polsce, a zwłaszcza w województwach warmińsko-mazurskim, pomorskim i zachodniopomorskim. Dużych jezior, których powierzchnia przekracza jeden hektar, jest w naszym kraju ponad 9 tys. Oto jeziora, które zostały uznane przez Główny Inspektorat Ochrony Środowiska za najczystsze w Polsce. Gdzie są najczystsze jeziora w Polsce? Klasyfikacja jakości wód w jeziorach to proces dość skomplikowany. Badaniami mającymi na celu ocenę czystości wód zajmuje się w naszym kraju Główny Inspektorat Ochrony Środowiska. Spośród jezior badanych w ostatnich latach przez GIOŚ najwyżej ocenioną jakość wody – czyli najlepiej funkcjonujące ekosystemy – ma 8 polskich jezior. Poniżej przedstawiamy najczystsze jeziora w Polsce wymienione w kolejności alfabetycznej. Jezioro Budzisławskie (Pojezierze Gnieźnieńskie, Wielkopolska), Jezioro Karskie Wielkie (Pojezierze Myśliborskie, Pomorze Zachodnie), Jezioro Kirsajty (Pojezierze Mazurskie, Warmia i Mazury), Jezioro Kownatki (Pojezierze Chełmińsko-Dobrzyńskie, Warmia i Mazury), Jezioro Lubowidzkie (Pomorze), Jezioro Malcz Północny (województwo lubuskie), Jezioro Płaskie (gmina Giby, Warmia i Mazury), Jezioro Włókna (Wielkopolska) Spośród 8 wyróżnionych jezior Jezioro Płaskie ma najwyżej ocenione parametry fizyczno-chemiczne. Które jeziora w Polsce mają najbardziej przezroczystą wodę? Jezioro Ostrowite w Parku Narodowym Bory Tucholskie wyróżnia się najbardziej przezroczystą wodą. To jezioro charakteryzuje stosunkowo niska linia brzegowa porośnięta lasem sosnowym. Od południowej strony Ostrowitego znajduje się długi, bo liczący prawie półtora kilometra, półwysep. Jak można przeczytać na stronie Parku …

najczystsze-jeziora-w-Polsce-c56a432.jpg
width: 4000
height: 2250

Naukowcy odtworzyli twarz średniowiecznej staruszki. Żyła 800 lat temu w Norwegii
type: item
date: 2026-04-15T09:49:54.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: Edukacja
subject: kobiety
subject: norwegia
subject: rekonstrukcja
subject: Społeczeństwo
subject: średniowiecze
description: Jak wyglądała kobieta w średniowieczu? Dzięki archeologom i technologii 3D możemy dziś zobaczyć twarz Tory sprzed ponad 800 lat. Rekonstrukcja robi ogromne wrażenie.
encoded: Spis treści: Realistyczny model średniowiecznej staruszki Co wiemy na temat życia Tory z Trondheim Za rekonstrukcję kobiety odpowiadają wybitni artyści Kolejna ciekawostka z Norwegii. Badacze z Norweskiego Uniwersytetu Naukowo-Technicznego w Trondheim (NTNU) stworzyli niedawno realistyczny, trójwymiarowy model kobiety, która żyła w Norwegii prawie 800 lat temu. Do stworzenia tej niezwykłej rekonstrukcji naukowcy wykorzystali jej kości, które odnaleziono w Trondheim. Tora, bo tak nazwano tę kobietę, w chwili śmierci miała 65 lat. Realistyczny model średniowiecznej staruszki – Zastanawiam się, co mogłaby pomyśleć, gdyby 800 lat temu powiedziano jej, że któregoś dnia stanie się główną atrakcją muzeum – mówi Ellen Grav, archeolożka, która brała udział w tworzeniu rekonstrukcji. Kobieta, którą widać w postaci pełnowymiarowego modelu 3D jest uśmiechniętą staruszką, która podpiera się na drewnianym kiju. Ma na sobie pomarańczową suknię oraz lekkie buty. – Chcieliśmy pokazać każdemu, kto przyjdzie na spotkanie z Torą, że średniowiecze nie było wyłącznie okresem w historii Europy. Powstawało wtedy przecież wiele przełomowych dla ludzkości wynalazków. Ta starsza kobieta mogła ciężko pracować, ale na pewno były chwile, w których była szczęśliwa. Chcieliśmy, żeby ludzie zobaczyli ją właśnie z uśmiechem na twarzy – mówi prof. Ellen Grav. Co wiemy na temat życia Tory z Trondheim Tora urodziła się pod koniec XIII wieku w Trondheim, w środkowej Norwegii. Miasto zamieszkiwało wówczas ok. 4000 osób, głównie kupcy i rzemieślnicy. Prof. Ellen Grav uważa, że w tamtym okresie był to spory i dobrze funkcjonujący ośrodek miejski. Kobieta została pochowana na średniowiecznym cmentarzu przy głównej ulicy Kaupmannastretet. Jej szczątki odkopano w latach 70. XX wieku. Badacze twierdzą, że staruszka prawdopodobnie pochodziła z kupieckiej rodziny. – Na ulicy Kaupmannastretet mieszkali głównie rzemieślnicy, którzy sprzedawali swoje towary na straganach obok domów, zwróconych w stronę drogi. Zakła…

sredniowieczna-staruszka-2c39a9b.png
width: 2160
height: 1440

Naukowcy odtworzyli twarz średniowiecznego Polaka. Mężczyzna cierpiał na rzadkie schorzenia
type: item
date: 2026-04-08T09:40:00.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: choroby
subject: Edukacja
subject: kości
subject: odkrycia
subject: rekonstrukcja
description: Badacze dokonali rekonstrukcji twarzy średniowiecznego mężczyzny z Łekna, który cierpiał na dwie rzadkie choroby. Jego szczątki pochowano w nietypowy sposób.
encoded: W tym artykule: Badania szkieletu średniowiecznego mężczyzny Rekonstrukcja twarzy Polaka chorującego na rzadkie choroby Stanąć twarzą w twarz z osobą z przeszłości W grudniu ubiegłego roku polscy badacze dokonali niecodziennego odkrycia. Naukowcy z Uniwersytetu w Liverpoolu, Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu i Uniwersytetu Arizony dokonali analizy wyjątkowych szczątków, które odnaleziono na cmentarzysku w Łeknie. Współcześnie to mała wieś znajdująca się w województwie wielkopolskim, która liczy ponad 600 mieszkańców. W średniowieczu jednak była średniej wielkości miastem szlacheckim. Badania szkieletu średniowiecznego mężczyzny Od lat 80 na terenie klasztoru odbywały się wykopaliska archeologiczne. Polscy uczeni zlokalizowali wówczas dawny cmentarz, na którym pochowano kilkaset osób. W artykule naukowym, w którym opisano ubiegłoroczne badania, naukowcy poinformowali, że ich uwagę zwróciły szczątki nazwane Ł3/66/90. Szkielet należał do mężczyzny, który został pochowany w nietypowym miejscu, z dala od innych grobów, na pozostałościach wału grodu. Badania wykazały, że człowiek ten cierpiał na wiele rodzajów dysplazji. To nieprawidłowości w wyglądzie komórek oraz zaburzeniu w budowie tkanki, które mogą wskazywać m.in. na zaburzenia budowy lub różnicowania komórek oraz ich struktury. – Dr Elżbieta Miłosz w poprzednich badaniach ustaliła, że mężczyzna chorował na achondroplazję. Jednak nasza analiza wykazała, że cierpiał także na dyschondrosteozę Lériego-Weilla i hemimielię łokciową – mówiła przed rokiem w rozmowie z National Geographic dr Magdalena Matczak. Oszałamiająca rekonstrukcja twarzy Homo sapiens sprzed 45 tys. lat. Tak wyglądali nasi przodkowie Naukowcy dokonali zjawiskowej rekonstrukcji twarzy człowieka rozumnego. To najstarszy Homo sapiens, którego genom zsekwencjonowano. Rekonstrukcja twarzy Polaka chorującego na rzadkie choroby – Achondroplazja była najczęściej spotykaną dysplazją w zapisie archeologicznym. Jednak dyschondrosteozę Lériego-Weilla …

twarz-sredniowiecznego-Polaka-0a93776.png
width: 2160
height: 1440

W Izraelu odkryto tabliczkę z napisem „Chrystus, zrodzony z Maryi”. Artefakt ma 1500 lat
type: item
date: 2026-04-07T10:01:22.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: Edukacja
subject: izrael
subject: jezus chrystus
subject: odkrycia archeologiczne
description: W 2021 roku naukowcy w Izraelu odkryli 1500-letnią tabliczkę z inskrypcją „Chrystus, zrodzony z Maryi”, która znajdowała się przy wejściu do wczesnochrześcijańskiego kościoła.
encoded: W tym artykule: Starożytne tabliczki z pismem klinowym Tabliczka, która wspomina Jezusa Chrystusa Dowód na bizantyjski kościół sprzed 1500 lat Starożytne tabliczki to nie tylko niezwykle interesujące zabytki, ale również cenne źródło wiedzy dla archeologów. Przedmioty te często zawierają inskrypcje, które dostarczają informacji dotyczących minionych czasów. Niekiedy rzucają światło na życie codzienne, kulturę, religię, a także prawo, administrację, czy gospodarkę starożytnych społeczeństw i cywilizacji. Starożytne tabliczki z pismem klinowym w 2021 roku naukowcy w Izraelu odkryli 1500-letnią tabliczkę z inskrypcją „Chrystus, zrodzony z Maryi”, która znajdowała się przy wejściu do wczesnochrześcijańskiego kościoła. w 2021 roku naukowcy w Izraelu odkryli 1500-letnią tabliczkę z inskrypcją „Chrystus, zrodzony z Maryi”, która znajdowała się przy wejściu do wczesnochrześcijańskiego kościoła. W przeszłości analiza glinianych tabliczek z pismem klinowym przyczyniła się nawet do rozszyfrowania nieodczytanych systemów pisma. W lipcu 2023 roku Zespół naukowców z Uniwersytetu w Kolonii odszyfrował pismo, które używane było w państwie Kuszanów. To starożytne imperium, które zajmowało terytorium północnych Indii i Azji centralnej. Również w ubiegłym roku sztuczna inteligencja pomogła odczytać tabliczki z pismem klinowym sprzed 5 tysięcy lat. Tabliczki mogą nam również wiele powiedzieć o religii, a także jej rozwoju. W 2021 roku naukowcy odnaleźli napis liczący ponad 1500 lat, który wspominał Jezusa. Artefakt odkryto podczas wykopalisk archeologicznych we wsi et-Taiyiba, położonej w dolinie Jezreel, w północnym Izraelu. Co ciekawe, według eschatologii chrześcijańskiej (koncepcji końca świata i Sądu Ostatecznego) region ten uznawany jest za miejsce ostatecznej bitwy pomiędzy siłami dobra i zła, Boga i Szatana. Wielka bitwa nazywana jest w tradycji Chrześcijan Armagedonem. Eksperci wskazują, że „Armagedon" jest zniekształceniem nazwy miasta Megiddo. Tabliczka, która wspomina Jezusa…

tabliczka-ktora-wspomina-Jezusa-247c6c7.png
width: 2160
height: 1440

Mikroplastik odkłada się nawet w tętnicach. Jest jeszcze groźniejszy, niż dotychczas sądzono
type: item
date: 2026-03-20T12:00:00.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: Edukacja
subject: medycyna
subject: mikroplastik
subject: mózg
subject: serce
subject: Wolny czas
description: Włoscy naukowcy odkryli, że mikroplastik odkłada się bezpośrednio w ludzkich tętnicach. Obecność cząsteczek polietylenu i PVC w krwiobiegu ponad czterokrotnie zwiększa ryzyko zawału serca.
encoded: W tym artykule: Mikroplastik i nanoplastik są wszechobecne Mikroplastik a miażdżyca Fragmenty folii i butelek w tętnicach? Przełom w badaniach nad mikroplastikiem Jak i dlaczego w ciele gromadzi się mikroplastik? Naukowcy odkrywają mikroplastik niemal wszędzie: w oceanach, skorupiakach, mleku matki, wodzie pitnej, unoszący się w powietrzu czy spadający wraz z deszczem. Może się on też gromadzić w naszych narządach. I dopiero zaczynamy się dowiadywać, jak wpływa na nasze zdrowie. Nowe badanie potwierdza, że mikroplastik jest dla niego groźny. Mikroplastik i nanoplastik są wszechobecne Mikroplastik powstaje, gdy światło słoneczne, woda i inne czynniki powodują rozpad tworzyw sztucznych na fragmenty o długości mniejszej niż 5 milimetrów. Jeszcze gorszy jest nanoplastik, czyli cząsteczki o rozmiarach mierzonych w nanometrach. To miliardowe części metra. Przy tej wielkości cząstki mogą przedostać się do naszych ciał i krwi poprzez żywność, wodę, a nawet powietrze, którym oddychamy. Mikroskopijne plastikowe zanieczyszczenia są nie tylko wszechobecne, ale i trudne do opanowania. Ich rozkład często trwa nawet setki lat. Komórki naszego ciała nie są zatem w stanie mikroplastiku rozłożyć. Jak pozbyć się mikroplastiku z kranówki? Sposób jest prosty i niezwykle skuteczny Mikroplastik jest już niemal wszędzie. To powód do niepokoju o nasze zdrowie. Nie jesteśmy jednak zupełnie bezbronni. Jak pozbyć się cząsteczek tworzyw sztucznych w kranówce? Mikroplastik a miażdżyca Badanie przeprowadzone we Włoszech wykazało, że mikroplastik odkłada się nawet w tętnicach. Zespół naukowców kierowany przez Raffaele Marfellę z Uniwersytetu Kampanii w Neapolu oraz Francesco Prattichizzo ze szpitala IRCCS MultiMedica przebadał pacjentów z miażdżycą. Wszyscy byli poddani endarterektomii tętnicy szyjnej. Zabieg ten polega na usunięciu tzw. blaszek miażdżycowych. To odkładające się w ścianach naczyń krwionośnych złogi zawierające m.in. tłuszcze. Miażdżyca może wystąpić także w tętnicach wieńcowych, a…

mikroplastik-2f709a8.jpg
width: 3843
height: 2564

W sercu Polski stoją dziesiątki średniowiecznych warowni. To świetny pomysł na wiosenny weekend
type: item
date: 2026-03-18T12:45:15.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: Edukacja
subject: fakty i mity
subject: mazowsze
subject: warszawa
subject: zabytki
subject: zamki
subject: zamki w Polsce
description: Zamki na Mazowszu to propozycja kilku sprawdzonych tras weekendowych, które prowadzą przez historyczne warownie, pałace i romantyczne parki w okolicach Warszawy.
encoded: Spis treści: Zamek w Czersku – średniowieczna warownia nad Wisłą Zamek w Liwie – historia i muzeum w jednym miejscu Nieborów i Arkadia – pałac i romantyczny park Opinogóra, Guzów, Walewice – mniej oczywiste kierunki Mazowsze rzadko kojarzy się z zamkami, a jednak region oferuje zaskakująco dużo miejsc o bogatej historii. W przeciwieństwie do Dolnego Śląska nie znajdziemy tu dziesiątek monumentalnych twierdz, ale rozproszone po regionie warownie i rezydencje tworzą spójną propozycję krótkich wyjazdów. To właśnie na tej idei opiera się zestawienie tras – nie jako pełny katalog zabytków, lecz jako inspiracja do odkrywania mniej oczywistych miejsc. Warto jednak jasno zaznaczyć: nie wszystkie obiekty to klasyczne zamki. Część z nich to ruiny średniowiecznych warowni, inne to rezydencje magnackie lub pałace z późniejszych epok. Nasze zestawienie ma charakter inspiracyjny – pokazuje wybrane miejsca, a nie kompletną listę wszystkich zamków regionu. Zamek w Czersku – średniowieczna warownia nad Wisłą Jednym z najbardziej rozpoznawalnych obiektów jest zamek w Czersku, dawna siedziba książąt mazowieckich i jeden z najważniejszych punktów obronnych regionu w średniowieczu. Warownia została wzniesiona na przełomie XIV i XV wieku z inicjatywy księcia Janusza I Starszego i pełniła funkcję zarówno twierdzy obronnej, jak i ośrodka administracyjnego Mazowsza. Jej strategiczne położenie nad dawnym nurtem Wisły nie było przypadkowe – rzeka stanowiła naturalną barierę oraz ważny szlak handlowy. To obiekt o wyraźnie średniowiecznym charakterze, jednak dziś należy pamiętać, że: jest to trwała ruina, a nie w pełni zachowany zamek został udostępniony do zwiedzania pełni funkcję miejsca wydarzeń i rekonstrukcji historycznych Zamek wyróżnia się charakterystycznym układem trzech wież, które do dziś dominują nad okolicą. Zachowane fragmenty murów obronnych pozwalają wyobrazić sobie dawną skalę założenia, choć jego pierwotna forma była znacznie bardziej rozbudowana. Warto zwrócić uwagę, że obiek…

zamek-w-czersku-shutterstock1871416906-e496bf1.jpg
width: 4700
height: 3133

„Lwia Skała" Sigirija to największy skarb Sri Lanki. Wielu uważa ją za nieoficjalny 8 cud świata
type: item
date: 2026-03-05T12:00:55.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: azja
subject: Edukacja
subject: historia
subject: podróże
subject: sri lanka
subject: Travel
subject: twierdza
description: Twierdza Sigiriya to jeden z najbardziej niezwykłych zabytków Sri Lanki. Wzniesiona na szczycie monumentalnej, 180-metrowej Lwiej Skały, powstała w V wieku n.e. jako spektakularna forteca i królewska rezydencja.
encoded: W tym artykule: Jak powstała twierdza Sigirija? Co wyróżnia twierdzę Sigirija? Jak zaplanować podróż na Sri Lankę? Co warto zobaczyć w twierdzy Sigirija? Kiedy warto odwiedzić twierdzę Sigirija? Twierdza Sigirija (Sigiriya) leży w Prowincji Środkowej Sri Lanki. Starożytna forteca została wzniesiona na szczycie 180-metrowej skały przez króla Kassapę w V wieku n.e. Konstrukcja jest od 1982 roku wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Jest również jedną z najpopularniejszych atrakcji turystycznych na Sri Lance. Jak powstała twierdza Sigirija? Twierdza Sigirija została zbudowana przez króla Kassapę I jako stolica jego państwa. Pałac wzniesiono w V wieku naszej ery na szczycie 200-metrowej Lwiej Skały. Ośrodek pełnił funkcję siedziby władcy Sri Lanki zaledwie przez kilka lat. Od początku twierdza miała służyć obronie państwa przed oczekiwanym atakiem ze strony królewskiego brata Mogallany. Kilka lat wcześniej Kassapa pozbawił praw do tronu Mogallanę, który był prawowitym następcą tronu. Mężczyzna został zmuszony do ucieczki do Indii. Jego ostateczny powrót na Sri Lankę był jednak tylko kwestią czasu. Doszło do tego w 497 roku, kiedy w wyniku wojny domowej Kassapa stracił tron i królem został Mogallana. Aż do XIV wieku twierdza Sigirija pełniła funkcję klasztoru buddyjskiego. Później została opuszczona. Dziś jest to jedno z najczęściej odwiedzanych miejsc na Sri Lance. Ciekawostki o Brazylii, które wielu zaskoczą. Nawet jej największych miłośników Ciekawostki o Brazylii, czyli kraju o powierzchni 27 razy większej od Polski. W tym artykule zebraliśmy wiele zaskakujących i mało znanych faktów na temat tego najludniejszego państwa Ameryki... Co wyróżnia twierdzę Sigirija? Sigirija zachwyca położeniem na potężnej skale. Wejście do twierdzy prowadzi przez charakterystyczną, monumentalną rzeźbę przedstawiającą lwie łapy z pazurami. Twierdza jest otoczona pięknymi ogrodami, stawami i freskami. Pałac Królewski, który znajdował się na szczycie Lwiej Skały, był dostępny dzi…

lwia-skala-183fa03.jpg
width: 5444
height: 3627

To najbardziej wzruszające zdjęcie przyrody ostatnich lat. Niezwykła historia pary pingwinów małych
type: item
date: 2026-03-02T11:36:29.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Fotografia
subject: Przyroda
subject: Edukacja
subject: fotografia
subject: pingwiny
description: Dwa małe pingwiny wtulone w siebie, zapatrzone w migoczącą panoramę miasta – to zdjęcie obiegło świat, poruszając serca milionów. Nagrodzone ujęcie autorstwa Tobias Baumgaertner rzuca nowe światło na zachowania najmniejszych pingwinów naszej planety.
encoded: W tym artykule: Jak powstało słynne zdjęcie pingwinów małych? Pingwiny małe wpatrzone w światła miasta Najmniejsze pingwiny świata Czy pingwiny to monogamiści? Ta wyjątkowa fotografia powstała w 2020 roku. Autorem zdjęcia jest niemiecki fotograf Tobias Baumgaertner. Swoje najsłynniejsze zdjęcie zrobił w okolicach Melbourne, w pobliżu mola St Kilda (St Kilda Pier). Żyje tam kolonia pingwinów małych (Eudyptula minor), która liczy około 1500 osobników. Jak powstało słynne zdjęcie pingwinów małych? Chociaż pingwiny małe nie są zagrożone wyginięciem – na południowej półkuli może być ich nawet pół miliona – kolonia w pobliżu Melbourne jest monitorowana przez ochotników. To dzięki nim Baumgaertner zrobił swoją niezwykłą fotografię. Jeden z ochotników opowiedział mu o dwóch pingwinach, które były często widywane razem. Ptaki zachowywały się, jakby próbowały pocieszyć się objęciami. I tak właśnie było. – Ochotnik powiedział mi, że biały pingwin to starsza dama, która niedawno straciła partnera, i że najwyraźniej to samo spotkało stojącego obok niej młodego samca – wspominał Baumgaertner na Instagramie. – Od tej pory spotykały się regularnie, wspierały i razem godzinami przyglądały się tańczącym światłom pobliskiego miasta. Kapibara – ciekawostki o gryzoniu, który stał się bohaterem memów. Czy można trzymać ją w domu? Gryzonie kojarzą się przede wszystkim z niewielkimi ssakami. Musimy jednak przypomnieć, że ten specyficzny rząd obejmuje także kilka naprawdę dużych gatunków. Już bóbr europejski, wystę... Pingwiny małe wpatrzone w światła miasta Nie oznacza to, że słynne zdjęcie było łatwo zrobić. Ujęcie, które przyniosło Baumgaertnerowi Ocean Photography Award, wymagało kilku dni pracy. Fotograf spędził trzy noce w kolonii. Nie mógł używać sztucznego światła, pingwiny zaś wcale nie siedziały spokojnie: czyściły się, pocierały wąskimi skrzydłami, zmieniały pozycje. – Ciężko było je sfotografować – przyznawał Baumgaertner. Kilkudniowe obserwacje sprawiły, że fotograf dowiedział …

pingwiny-4f078b9.jpg
width: 2048
height: 1366

Potrafią wstrzymać oddech na kilka minut. Ten lud przystosował się do życia pod wodą
type: item
date: 2026-03-02T08:57:22.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Adventure
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: azja
subject: Edukacja
subject: ewolucja
subject: fakty i mity
subject: filipiny
subject: genetyka
subject: indonezja
subject: malezja
subject: nurkowanie
subject: Sport
subject: Travel
description: Ludność Bajau od pokoleń żyje w ścisłej symbiozie z morzem. To społeczność z Azji Południowo-Wschodniej, która zasłynęła niezwykłymi zdolnościami nurkowania na jednym oddechu. Badania naukowe pokazują, że ich organizmy wykazują realne adaptacje fizjologiczne i genetyczne związane z życiem w warunkach niedotlenienia.
encoded: Spis treści: Bajau – kim są morscy nomadzi? Wyjątkowe umiejętności nurkowania Adaptacje fizjologiczne – rola śledziony Adaptacje genetyczne – co odkryli naukowcy? Mit o „ludziach ze skrzelami” Bajau jako przykład współczesnej ewolucji człowieka Żyją głównie na wodach Filipin, Malezji i Indonezji. Tradycyjnie zamieszkiwali łodzie lub domy na palach, a ich codzienność przez stulecia była nierozerwalnie związana z rybołówstwem, połowem mięczaków i polowaniem podwodnym. Współcześnie część społeczności prowadzi bardziej osiadły tryb życia, jednak kulturowa tożsamość Bajau nadal silnie związana jest z morzem. Bajau – kim są morscy nomadzi? Bajau (Sama-Bajau, Badjao, Badżawowie) to grupa etniczna określana często mianem „morskich nomadów”. Ich tradycyjny model życia opierał się na stałej mobilności – przemieszczali się między wyspami i lagunami, żyjąc na łodziach zwanych lepa-lepa. Morze było dla nich nie tylko źródłem pożywienia, lecz także przestrzenią społeczną, duchową i ekonomiczną. W przeciwieństwie do wielu społeczności lądowych Bajau przez setki lat funkcjonowali w środowisku, w którym kluczową umiejętnością było nurkowanie bez sprzętu. To właśnie ten styl życia stał się impulsem do badań nad możliwą adaptacją ewolucyjną. Wyjątkowe umiejętności nurkowania Bajau są uznawani za jednych z najlepszych freediverów (nurków wstrzymujących oddech) na świecie. Tradycyjnie nurkowali w poszukiwaniu: ryb, pereł, ogórków morskich, skorupiaków. Niektórzy członkowie społeczności osiągają głębokości kilkudziesięciu metrów, pozostając pod wodą przez kilka minut bez aparatu tlenowego. Kluczowe jest tu zrozumienie, że nie chodzi wyłącznie o trening. Oprócz praktyki istotne znaczenie mają także uwarunkowania fizjologiczne. Warto jednak zaznaczyć, że często powtarzana informacja, jakoby Bajau spędzali „60% czasu pracy pod wodą”, nie ma jednoznacznego potwierdzenia w literaturze naukowej. Nurkowanie jest integralną częścią ich zajęć, lecz dokładne proporcje zależą od regionu i trybu życ…

bajau-GettyImages-175875868-f8837b2.jpg
width: 5616
height: 3744

Hieroglify egipskie – czym było zagadkowe pismo starożytnych Egipcjan?
type: item
date: 2026-02-20T10:05:00.000Z
creator: Stanisław Szklarek
subject: Historia
subject: Nauka
subject: archeologia
subject: Edukacja
subject: egipt
subject: pismo
subject: starożytny egipt
description: Hieroglify egipskie do dziś są pełne zagadek. Naukowcy spierają się o to, jak powstał ten system zapisu. Wiadomo, że odegrały kluczową rolę w powstaniu słynnej cywilizacji faraonów. A jaki jest ich związek z naszym dzisiejszym alfabetem?
encoded: W tym artykule: Skąd się wzięły hieroglify? Co skrywa literatura egipska? Ile jest rodzajów pisma egipskiego? Związek hieroglifów egipskich z alfabetem Czytanie hieroglifów egipskich. Jak to robić? Zapisz swoje imię pismem hieroglificznym Niewiarygodne początki hieroglifów egipskich. Do czego one służyły? Kto umiał je pisać i czytać? Zapomnienie i ponowne odkrycie znaczenia hieroglifów – jak i kto do tego doszedł? Co wspólnego ma współczesny alfabet z hieroglifami? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się poniżej. Polecamy też artykuł o symbolach egipskich. Skąd się wzięły hieroglify Egipcjanie wierzyli, że mowa pochodzi od bogów. Dla przykładu, w jednej wersji mitu o stworzeniu świata to bóg Ptah nadał mu obraz wyrażany w hieroglifach. Owo pismo hieroglificzne nie tylko opisywało świat, ale było sprawczą magią (heka), zaklęciami mającymi nad nim władzę. Okazuje się, że początki pisma starożytnego Egiptu wyglądały zupełnie inaczej. Jego rozwój nie trwał tak długo, jak w przypadku pisma klinowego na Bliskim Wschodzie. Powstanie pisma egipskiego było prawdopodobnie dość nagłym wynalazkiem. Jednak jego początki do dziś są niejasne. Wiadomo, że działo się to w końcu IV tysiąclecia. Jednak dopiero w czasach III–VI dynastii nastąpił wielki rozwój piśmiennictwa. Trzeba też pamiętać, że hieroglif nie musi się zawsze odnosić do pisma starożytnego Egiptu. Znacznie później swoje hieroglify zaczęli stosować np. Hetyci. W języku potocznym czasami określa się tym mianem nieczytelne pismo. Co zapisywano pismem hieroglificznym w piramidach? formuły ofiarne, apele do żywych, zaklęcia czy też wypowiedzenia. Egipskie mumie przemówiły. Rozwikłano zagadkę śmierci sprzed 2600 lat Koniec stycznia obrodził ciekawymi wydarzeniami dla miłośników historii. Dzięki dociekliwym naukowcom dwie egipskie mumie przemówiły. Jedna dosłownie, własnym głosem poprzez model 3D jej ... Co skrywa literatura egipska? W okresie Średniego Państwa (chodzi zwłaszcza o okres panowania XII dynastii) obserwujem…

hieroglify-0e5ad69.jpg
width: 4000
height: 2667

Wilczy, Śnieżny, Truskawkowy – skąd się wzięły nazwy kolejnych pełni Księżyca
type: item
date: 2026-02-10T11:10:03.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Kosmos
subject: Edukacja
subject: fakty i mity
subject: księżyc
subject: Lifestyle
subject: pełnia
description: Pełnie Księżyca od wieków budziły fascynację ludzi – nie tylko jako zjawisko astronomiczne, lecz także jako element porządkujący czas, przyrodę i codzienne życie. Tradycyjne nazwy pełni, takie jak Wilczy Księżyc, Różowa Pełnia czy Niebieski Księżyc, nie są dziełem naukowców, lecz efektem obserwacji natury i doświadczeń dawnych społeczności. Skąd się wzięły te określenia, co naprawdę oznaczają i dlaczego do dziś funkcjonują w kulturze popularnej?
encoded: Spis treści: Pełnia jako zjawisko astronomiczne i kulturowe Skąd wzięły się nazwy pełni Księżyca? Wilczy, Śnieżny i Robaczy Księżyc – zimowy i wczesnowiosenny cykl pełni Wiosenne i letnie pełnie – cykl wzrostu i obfitości Pełnie jesienne – czas zbiorów i przygotowań Niebieski Księżyc – mit, który stał się definicją Czy nazwy pełni są uniwersalne? Pełnia dziś – między nauką a popkulturą Choć współczesna astronomia opisuje pełnię Księżyca jako konkretną fazę wynikającą z geometrycznego ustawienia Ziemi, Słońca i Księżyca, dla dawnych ludzi miała ona znacznie szersze znaczenie. Cykliczność pełni pozwalała przewidywać zmiany pór roku, planować prace rolnicze, polowania i rytuały, a także orientować się w upływie czasu. To właśnie z tej potrzeby narodziły się ludowe nazwy pełni, ściśle związane z warunkami pogodowymi, fazami wegetacji roślin i zachowaniem zwierząt. Pełnia jako zjawisko astronomiczne i kulturowe Pełnia Księżyca to jedna z najlepiej rozpoznawalnych faz naszego naturalnego satelity. Występuje wtedy, gdy Ziemia znajduje się pomiędzy Słońcem a Księżycem, a cała widoczna z naszej perspektywy tarcza Księżyca jest oświetlona. Z astronomicznego punktu widzenia jest to regularne i przewidywalne zjawisko, pojawiające się średnio co 29,53 dnia, czyli w rytmie tzw. miesiąca synodycznego. Jednak dla człowieka pełnia nigdy nie była wyłącznie zjawiskiem naukowym. Przez tysiąclecia cykl Księżyca wyznaczał rytm życia, wpływał na rolnictwo, polowania, rytuały religijne, a nawet na sposób mierzenia czasu. Właśnie z tej potrzeby orientacji w świecie przyrody narodziły się tradycyjne nazwy pełni Księżyca, które do dziś funkcjonują w kulturze popularnej. Skąd wzięły się nazwy pełni Księżyca? Nazwy przypisywane poszczególnym pełniom nie są oficjalnymi terminami astronomicznymi. Ich źródłem jest folklor, obserwacja przyrody oraz praktyczne potrzeby dawnych społeczności. Najbardziej rozpowszechniony zestaw nazw, znany dziś w Europie, wywodzi się głównie z tradycji rdzennych ludów…

Pelnie-ksiezyca-0dca306.jpg
width: 2813
height: 1875

Wielki sukces polskiej nauczycielki! Ewa Drobek wśród 10 najlepszych pedagogów świata na gali Global Teacher Prize 2026
type: item
date: 2026-02-06T10:55:12.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Ludzie
subject: Edukacja
subject: nagrody
subject: polska
description: „Nauczycielskie Noble” przyznane, a w ścisłym finale znalazła się wyjątkowa nauczycielka z Polski, której filozofia nauczania garściami czerpie ze spuścizny Janusza Korczaka. Teraz została doceniona za granicą i nie możemy nie pękać z dumy – to pierwszy taki polski sukces. Na czym polega jej fenomen i metoda?
encoded: Ewa Drobek z warszawskiego liceum została wyróżnioną finalistką Global Teacher Prize 2026. Jako pierwsza Polka w historii trafiła do ścisłego finału konkursu zwanego „nauczycielskim Noblem”, pokonując 5000 kandydatów z 139 krajów. Jury uzasadnia, że odmieniła życie tysięcy uczniów dzięki nowatorskiemu podejściu do nauczania języków. Zwyciężczynią całego konkursu okazała się Rouben Nagi z Indii. Kim jest Ewa Drobek i gdzie pracuje? Ewa Drobek to nauczycielka języka angielskiego i niemieckiego z ponad 25-letnim doświadczeniem pedagogicznym. Od 2004 roku pracuje w renomowanym XV Liceum Ogólnokształcącym im. Narcyzy Żmichowskiej w warszawskim Śródmieściu. Jest jednym z najbardziej utytułowanych polskich pedagogów, cenionym w kraju i za granicą. Taki nauczyciel to skarb! Jak uczy jedna z najlepszych nauczycielek świata? Swoją pracę nazywa „hodowaniem skrzydeł”. Jej podstawą jest przekonanie, że nauka języków obcych to nie tylko rozwijanie kompetencji komunikacyjnych, ale także budowanie empatii i otwartości na inne kultury. Chce uczyć ludzi nie tylko języka, ale także rozumienia i akceptowania innych. Ma to głęboki sens, ponieważ jej podejście mocno inspirowane jest myślą Janusza Korczaka – polskiego pedagoga, który postrzegał dziecko jako podmiot procesu edukacyjnego i propagował idee szacunku oraz indywidualizacji. Metoda Ewy Drobek oparta jest na prawdziwych tekstach, debatach, muzyce, filmach czy nowych technologiach i już została wdrożona w 145 szkołach średnich w całej Polsce. Sukcesy uczniów Ewy Drobek Jej uczniowie osiągają doskonałe wyniki: 95% kontynuuje naukę na uniwersytetach a około 40% – świetnie przygotowanych językowo – studiuje za granicą. Nauczycielka wielokrotnie podkreśla, że jej sukcesy są w dużej mierze zasługą otwartości na drugiego człowieka Klasa prowadzona przez Ewę Drobek jest centrum inkluzji – wspiera uczniów niepełnosprawnych, uchodźców, dzieci z chorobami przewlekłymi i osoby zagrożone wykluczeniem. Była pionierką zdalnych rozwiązań edukacy…

FABRIC-KOLAZ-32-62-6b330b3.jpg
width: 2700
height: 1800

Te rasy psów są najmądrzejsze. Psychologowie opracowali zaskakujący ranking
type: item
date: 2026-02-03T10:58:08.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Przyroda
subject: Edukacja
subject: Kuchnia
subject: Lifestyle
subject: psy
subject: Travel
subject: Wolny czas
description: Wielu właścicieli intuicyjnie wyczuwa mądrość swoich pupili, ale nauka dostarcza na to dowodów. Kanadyjski psycholog przeanalizował zdolność uczenia się oraz posłuszeństwo dziesiątek popularnych ras. Wyniki badań pozwoliły wyłonić listę najmądrzejszych ras psów na świecie.
encoded: W tym artykule: Czy psy są inteligentne? Jak Stanley Coren badał inteligencję psów? Jaka jest najmądrzejsza rasa psa? 79 najmądrzejszych ras psów Prof. Stanley Coren to kanadyjski psycholog i autor badań z zakresu inteligencji psów. Jest autorem wielu publikacji na ten temat, m.in. popularnych również w Polsce książek „Tajemnice psiego umysłu" i „Jak rozmawiać z psem". Analizuje w nich zdolności poznawcze różnych ras psów. Badania prof. Corena dotyczą tematów takich jak zachowanie psów, komunikacja i więź między człowiekiem a zwierzęciem. Jako jeden z pierwszych badaczy przyjrzał się inteligencji i emocjom „najlepszego przyjaciela człowieka". Czy psy są inteligentne? Właściciele psów nie mają wątpliwości, że ich pupile są mądre, a nauka tylko potwierdza te obserwacje. Badania wykazały, że psy wykazują się niezwykłą zdolnością do nauki i rozwiązywania problemów. Nierzadko ich potencjał umysłowy porównywany jest do poziomu intelektualnego małych dzieci. Zdaniem prof. Stanleya Corena dorosły pies jest równie inteligentny co 2,5-letnie dziecko. Naukowiec potwierdził to w kilkunastu prowadzonych przez siebie testach. To, co szczególnie wyróżnia intelekt psów, to ich inteligencja społeczna i emocjonalna. Psy wykazują się wrażliwością na uczucia i zamiary ludzi. Pozwala im to na budowanie głębokich relacji z właścicielami. Badania wykazały, że psy potrafią interpretować ludzkie gesty i mimikę. To z kolei wskazuje na ich zaawansowany poziom umiejętności komunikacyjnych. Ponadto eksperymenty potwierdziły, że psy posiadają imponujące zdolności pamięciowe. Potrafią przypominać sobie wydarzenia z przeszłości i uczyć się na podstawie własnych doświadczeń. Co ciekawe, niektóre rasy psów wykazują pewne umiejętności, które nie rozwinęły się w przypadku innych ras. Dobrym przykładem są rasy myśliwskie, takie jak beagle, jamniki czy gończy polski, które mocniej niż inne psy rozwinęły zdolność wykrywania zapachów. Jak Stanley Coren badał inteligencję psów? Kanadyjski psycholog podziel…

najmadrzejsze-rasy-psow-ca68f84.jpg
width: 6054
height: 4036

Film „Hamnet” przybliża losy rodziny Szekspira. Oto nieznane fakty z życia wielkiego pisarza
type: item
date: 2026-01-20T14:00:02.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: anglia
subject: Edukacja
subject: historia
subject: książki
subject: literatura
subject: odkrycia
description: Kinowa premiera filmu „Hamnet” to okazja do przyjrzenia się prywatnym losom rodziny najsłynniejszego dramaturga wszech czasów. Brytyjski badacz poddał analizie kopię zaginionego dokumentu, który przez lata błędnie przypisywano ojcu pisarza. Wnikliwe śledztwo dowiodło, że za tekstem stoi w rzeczywistości ktoś inny.
encoded: W tym artykule: Życie prywatne Williama Szekspira Tajemniczy testament Szekspira Kim była Joanna Szekspir? Kobiety, które zostały pozbawione głosu Z jednej strony niemal wszyscy wiemy, kim był William Szekspir. Anglik jest uważany za jednego z najwybitniejszych poetów wszech czasów. Dramaturg i aktor, a także autor tak wielkich dzieł, jak „Romeo i Julia”, „Makbet”, „Król Lear”, „Sen nocy letniej” czy „Hamlet”. Jego dorobek można długo wymieniać, ale jest jeszcze druga strona Szekspira, bardziej tajemnicza. Chodzi o jego życie prywatne. Życie prywatne Williama Szekspira Pisarz urodził się w kwietniu 1564 roku w Stratford-upon-Avon. Był trzecim spośród ośmiorga dzieci Johna Shakespeare’a, rękawicznika i lokalnego polityka, oraz pochodzącej ze znanej i bogatej rodziny Mary Arden. Uważa się, że przyszedł na świat w domu rodzinnym przy Henley Street w Anglii, lecz dokładny dzień nie jest znany. Chodził do szkoły w Stratford, gdzie uczył się łaciny, historii, literatury antycznej oraz retoryki. Jego nauczycielami byli magistrowie z Oxfordu. Musiał przerwać naukę, prawdopodobnie przez problemy finansowe ojca. Uważa się, że zakończył edukację w wieku 14 lub 15 lat. Jako nastolatek pracował w magnackich rezydencjach jako guwerner, sekretarz, a także aktor w dworskich przedstawieniach. 18-letni Szekspir ożenił się z Anne Hathaway, która była od niego 8 lat starsza. Mieli trójkę dzieci, dwie córki i syna. Najstarszą Susanne oraz bliźnięta: Hamneta i Judith, które urodziły się w 1585 roku. Chłopiec zmarł w 1596 roku, a jego śmierć miała zainspirować go do napisania „Hamleta”. Co ciekawe, przez 7 lat po narodzinach bliźniaków nie wiadomo niczego o życiu Szekspira. To okres, który w jego biografii nazywa się straconymi latami. Tajemniczy testament Szekspira Dużo tajemnic narosło również wokół ojca Szekspira, a także jego rodzeństwa. Wynika to m.in. z faktu, że wiele dokumentów i listów, które zawierały cenne informacje, przepadło. Były również takie, których autentyczność podawan…

William-Szekspir-0133501.jpg
width: 2000
height: 1125

Szkoła muzyczna jest niepotrzebna? Ludzie mają naturalne zdolności do rozumienia muzyki
type: item
date: 2026-01-12T09:04:40.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: Edukacja
subject: mózg
subject: muzyka
subject: rozwój
subject: szkoła
description: Okazuje się, że muzyka nie jest zarezerwowana wyłącznie dla wąskiego, wybranego grona specjalnie wykształconych ludzi. Nowe badania ujawniają, że nawet osoby bez jakiegokolwiek treningu muzycznego potrafią sprawnie rozpoznawać nawet zaawansowane struktury tonalne. Naukowcy są zaskoczeni wynikami eksperymentów.
encoded: Badacze z Uniwersytetu Rochester sprawdzili, jak ludzie bez formalnego wykształcenia muzycznego postrzegają muzykę. Czy laicy mogą rozumieć jej złożone struktury? Okazało się, że rozumienie tonacji i przewidywanie melodii to naturalna, ludzka zdolność. Czy więc szkoła muzyczna jest niepotrzebna? Zaskakujące zdolności muzycznych laików Zespół naukowców z Nowego Jorku opublikował w czasopiśmie „Psychological Sciene” badanie, które rzuca nowe światło na postrzeganie muzyki przez osoby bez wykształcenia muzycznego. Odkryli oni, że ludzie bez treningu potrafią intuicyjnie rozpoznawać złożone struktury tonalne – podobnie jak wykształceni muzycy. Może to przedefiniować wieloletnią debatę dotyczącą potrzeby treningu muzycznego w celu zrozumienia zaawansowanych struktur harmonicznych. Elise Piazza – autorka badania i profesor Uniwersytetu Rochester – zauważyła, że choć trening muzyczny wyostrza słuch na wzorce tonalne, to ludzie bez jakiegokolwiek szkolenia potrafią je przyswajać nieświadomie po prostu przez… wieloletnie słuchanie muzyki. Cztery eksperymenty na bazie utworów Czajkowskiego Badacze przeprowadzili cztery eksperymenty badające zapamiętywanie, przewidywanie, segmentację wydarzeń i kategoryzację. Uczestnicy słuchali fragmentów utworu z cyklu „Album dla młodzieży” op. 39 autorstwa Piotra Czajkowskiego. Dla przykładu, w eksperymencie sprawdzającym umiejętność przewidywania, muzyka prezentowana była na 3 różne sposoby ze zwiększającą się trudnością: 8B (gdzie odtwarzano 8 taktów, czyli miar, w nienaruszonym kontekście), 2B (gdzie co 2 takty występowało pomieszanie) i 1B (gdzie każdy 1 takt był pomieszany). Podczas eksperymentu przewidywania uczestnicy byli proszeni o wskazanie, która fraza powinna nastąpić po usłyszanym fragmencie. Zarówno osoby z wykształceniem muzycznym, jak i bez niego, wykazały zbliżoną skuteczność w przewidywaniu kolejnych części utworu – zwłaszcza, gdy dostępna była większa ilość kontekstu tonalnego. Laicy radzą sobie podobnie jak profesjonaliś…

shutterstock317148152-921a88f.jpg
width: 4588
height: 3441

Oto najmłodszy profesor w Polsce. Kim jest genialny naukowiec z Krakowa?
type: item
date: 2025-12-29T15:47:31.000Z
creator: Igor Szulim
subject: Ludzie
subject: Nauka
subject: Edukacja
subject: nauka
subject: polska
subject: udar mózgu
description: Mateusz Hołda zdobył tytuł profesora w wieku zaledwie 29 lat. Jak wyglądała jego droga na naukowy szczyt?
encoded: Spis treści: Kim jest Mateusz Hołda? Mateusz Hołda odkrył nową przyczynę udaru mózgu 4 lipca 2022 roku, w wieku zaledwie 29 lat, Mateusz Hołda otrzymał tytuł profesora nauk medycznych, stając się tym samym najmłodszym profesorem w Polsce. Osiągnięty sukces, jak sam wielokrotnie podkreślał, zawdzięcza nie tylko ogromnej pasji, ale przede wszystkim ciężkiej pracy. – Wynik dziewięciu lat intensywnej pracy naukowej zaowocował przyznaniem mi tytułu profesora medycyny. I tak oto w wieku 29 lat stałem się najmłodszym w historii Polski profesorem. Na drodze do tego sukcesu było więcej porażek niż zwycięstw – było ciężko (czasami bardzo ciężko), ale na pewno było warto. Dziękuję wszystkim, którzy przyczynili się do tego sukcesu – jest Was wielu! Myślę, że to jednak nie jest koniec mojej ścieżki naukowej, a dopiero jej początek – przyznał tuż po otrzymaniu tytuł naukowego profesora. Kim jest najmłodszy profesor w Polsce? Mateusz Hołda to najmłodszy profesor w Polsce. Od lat związany jest z Katedrą Anatomii Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego, gdzie w 2011 r. podjął studia na kierunku lekarskim. Sześć lat później z wyróżnieniem obronił rozprawę doktorską na temat cieśni mitralnej oraz cieśni trójdzielno-żylnej, za którą otrzyma także Nagrodę Prezesa Rady Ministrów. Co ciekawe, w momencie uzyskania stopnia doktora wciąż nie posiadał tytułu lekarza medycyny, bowiem w momencie obrony był na szóstym roku studiów medycznych. To pierwszy przypadek w historii polskiego szkolnictwa wyższego po 1989 roku, gdy student został doktorem zanim ukończył studia drugiego stopnia lub jednolitych studiów magisterskich. Naukowe osiągnięcia Mateusza Hołdy doceniono nie tylko w kraju, ale i za granicą. W 2019 r. nazwisko Polaka znalazło się na publikowanej przez magazyn „Forbes” prestiżowej liście „30 Under 30”, wyróżniającej najbardziej wpływowe osoby poniżej 30. roku życia w różnych kategoriach. Ponadto w tym samym roku prof. Hołda został uznany przez Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju…

Mateusz-Holda-35e204a.jpg
width: 2813
height: 1875

Jedną decyzją na zawsze zmienił historię Polski – dlaczego Konrad Mazowiecki sprowadził Krzyżaków
type: item
date: 2025-12-27T14:30:04.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: Edukacja
subject: historia
subject: historia polski
subject: krzyżacy
subject: polska
subject: średniowiecze
description: Decyzja Konrada Mazowieckiego o sprowadzeniu Krzyżaków do Polski zapoczątkowała serię wydarzeń, które doprowadziły do utraty Prus i setek lat konfliktów. Z jej konsekwencjami nasz kraj zmagał się przez kilka kolejnych wieków.
encoded: Spis treści: Zagrożenie ze strony pogańskich Prus Działania Konrada Mazowieckiego przeciwko poganom Kiedy Konrad Mazowiecki sprowadził krzyżaków do Polski? Podbój Prus Współpraca Konrada Mazowieckiego z zakonem krzyżackim Powstania na podbitych terenach Konsekwencje decyzji Konrada Mazowieckiego Konrad I Mazowiecki, czwarty w kolejności wiekowej syn Kazimierza II Sprawiedliwego i Heleny znojemskiej, w 1200 roku objął samodzielne rządy na Mazowszu oraz Kujawach. Od pierwszych lat panowania wnuk Bolesława Krzywoustego zmagał się z najazdami pogańskich ludów, które stanowiły poważne zagrożenie dla północnych rubieży jego państwa. Starał się im przeciwdziałać na różne sposoby — zarówno poprzez chrystianizację, jak i działania zbrojne — lecz bez trwałych efektów. W obliczu niepowodzeń zwrócił się o wsparcie do wielkiego mistrza zakonu krzyżackiego, Hermanna von Salzy, obiecując mu w zamian ziemię chełmińską. Nie zdawał sobie jednak sprawy, że sprowadzeni rycerze Najświętszej Marii Panny wkrótce staną się poważnym zagrożeniem dla bytu państwa polskiego. Zagrożenie ze strony pogańskich Prus Od wczesnego średniowiecza nadbałtyckie tereny między Wisłą a Niemnem, od IX wieku zwyczajowo nazywane Prusami, zamieszkiwały plemiona Pomezanów, Pogezanów, Warmów, Jaćwingów, Sasinów, Sklowów, Sambów, Bartów, Nadrowów i Natangów. Pruskie ludy nigdy nie utworzyły jednolitego państwa, ale współdziałały ze sobą, przez co stawały się coraz groźniejsze dla sąsiadów. W XIII wieku ich terytorium mierzyło ok. 42 tys. kilometrów kwadratowych i było zamieszkiwane przez ok. 170 tys. osób. Prusowie trudnili się nie tylko rolnictwem i hodowlą, ale także wyprawami łupieżczymi. Za cel obrali sobie między innymi granicę z Mazowszem. Łupili zamki, kościoły i domy. Po najechanych przez nich grodach pozostawały zgliszcza. Najazdy na ich ziemie nie przynosiły rezultatu. Znaczną część zajmowanego przez nich terenu pokrywały puszcze i bagna, co dawało im istotną przewagę w walce. Nawet jeżeli Prusowie przeg…

konrad-mazowiecki-f7a6c6d.png
width: 1536
height: 1024

Budują wieżowce i inspirują sztuczną inteligencję – to jedne z najbardziej niedocenionych owadów
type: item
date: 2025-12-19T13:30:36.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Przyroda
subject: ciekawostki
subject: Edukacja
subject: fakty i mity
subject: Kultura
subject: Moto
subject: owady
subject: Technologia
description: Termity to jedne z najbardziej niedocenianych owadów na świecie. Choć przypisuje się im głównie niszczenie drewna, ich zachowania i struktury społeczne potrafią zadziwić naukowców.
encoded: Spis treści: Największe struktury stworzone przez owady na Ziemi Architekci bez dyplomu – złożoność termitier zaskakuje inżynierów Termity mają swoją królową – i nie tylko jedną Owszem, zjadają drewno – ale mają do tego bardzo dobry powód Niektóre gatunki potrafią… wybuchać Ich życie społeczne zawstydza ludzi Choć często postrzegane wyłącznie jako szkodniki niszczące drewno, termity to owady, które zasługują na znacznie większe uznanie. Ich niezwykle zaawansowane umiejętności budowlane, skomplikowane struktury społeczne i nieoczywiste mechanizmy obronne zadziwiają naukowców na całym świecie. W świecie termitów nie ma przypadków– wszystko działa według precyzyjnych zasad, których skuteczność inspiruje nie tylko biologów, ale także architektów, inżynierów i specjalistów od nowych technologii. Poznaj zaskakujące fakty o tych fascynujących owadach i zobacz, dlaczego bez nich życie na Ziemi mogłoby wyglądać zupełnie inaczej. Największe struktury stworzone przez owady na Ziemi W Brazylii odkryto gigantyczne mrowiska termitów, które z lotu ptaka przypominają rozbudowaną sieć dróg, dzielnic i miast. Te struktury mierzą ponad 230 tysięcy kilometrów kwadratowych – to obszar większy niż Francja, a ich objętość sięga miliardów ton ziemi przemieszonej przez owady. Niektóre z kopców mają nawet ponad 4 tysiące lat, co czyni je jednymi z najstarszych znanych struktur biologicznego pochodzenia. System mrowisk został zbudowany przez jeden superorganizm – ogromną kolonię termitów działającą synchronicznie przez wieki. Każde mrowisko ma wysokość nawet do 2,5 metra i znajduje się w regularnej odległości od innych, co świadczy o wyjątkowej precyzji planowania przestrzennego. Struktura ta nie pełni jednak funkcji mieszkalnej – jest to system tuneli wykorzystywanych do transportu i wentylacji, który odciąża właściwe gniazda ukryte pod ziemią. Ich rozmieszczenie wskazuje na złożoną inteligencję zbiorową oraz zdolność owadów do koordynowania działań w skali makroekosystemu. Architekci bez dy…

termit-shutterstock584129617-4dac9b0.jpg
width: 4692
height: 3108

To największy zabytek religijny na świecie – świątynia przez lata pozostawała ukryta w dżungli
type: item
date: 2025-12-16T08:53:49.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: angkor
subject: angkor wat kambodża
subject: Edukacja
subject: kambodża
subject: khmerowie
subject: pola ryżowe
subject: susza
description: Angkor Wat, zaginione miasto Khmerów, przez wieki pozostawało ukryte w kambodżańskiej dżungli. Odkrycie monumentalnych ruin przez francuskiego podróżnika Henriego Mouhota wywołało sensację i zmieniło postrzeganie historii Azji Południowo-Wschodniej.
encoded: Spis treści: Angkor Wat – odkryj dziedzictwo zapomnianego imperium Khmerów Dlaczego upadło potężne Imperium Angkoru? Odkrycia, które zmieniają historię Złoty wiek Angkor Wat – codzienne życie i rytuały w sercu imperium Religia i władza w Angkorze – jak duchowość kształtowała losy imperium Hydrauliczny geniusz Khmerów – jak Angkor kontrolował wodę i klimat System tak sprytny, że zaskoczył współczesną naukę Strategiczne rolnictwo i melioracja – sekret potęgi Imperium Khmerów Klimatyczne przesilenie i koniec Angkoru – katastrofa, która zmieniła bieg historii Gdy w XIX wieku Europa z zapartym tchem śledziła relacje z dalekich wypraw, do serca Azji wyruszył Henri Mouhot – przyrodnik i badacz, który zamiast motyli i roślin natrafił na zapomniane kamienne miasto. Ukryte w tropikalnej dżungli świątynie i monumentalne budowle Angkor Wat budziły podziw, ale i niedowierzanie. Czy to możliwe, że cywilizacja, która wzniosła te konstrukcje, została niemal całkowicie zapomniana? Odkrycie Mouhota było nie tylko archeologiczną sensacją, ale również symbolicznym momentem zetknięcia dwóch światów – zachodniego i azjatyckiego. Angkor Wat – odkryj dziedzictwo zapomnianego imperium Khmerów Gdy Donald Cooney zniża lekki samolot nad korony drzew, moim oczom ukazuje się wspaniała świątynia – odbudowana w latach 40. XX wieku Bântéay Sâmre, poświęcona hinduistycznemu bogu Wisznu. To jeden z wielu architektonicznych śladów średniowiecznego imperium Khmerów, które przez wieki dominowało w Azji Południowo-Wschodniej. Świątynia otoczona jest podwójnym murem w kształcie kwadratu, który niegdyś mogła opasywać fosa – symbol oceanów otaczających górę Meru, mityczną siedzibę bogów hinduistycznych. Bântéay Sâmre to tylko jedna z ponad tysiąca świątyń wzniesionych w między XI a XIII wiekiem w mieście Angkor – przedsięwzięcie tak ogromne i ambitne, że dorównuje rozmachem budowie piramid egipskich. Kiedy ją mijamy, z trudem odrywam wzrok – po chwili świątynia znika w gęstwinie dżungli. Angkor to nie tylko…

angkor-wat-GettyImages-2212920768-a9e3df5.jpg
width: 5212
height: 3468

Tylko garstka ludzi widziała ten manuskrypt. Dlaczego Kodeks Synajski tak fascynuje badaczy?
type: item
date: 2025-12-11T08:45:11.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: biblia
subject: chrześcijaństwo
subject: Edukacja
subject: historia
subject: religie
subject: Społeczeństwo
subject: starożytność
subject: wiara
description: Kodeks Synajski uznawany jest za najstarszy manuskrypt przetłumaczonej Biblii. Ten bezcenny rękopis do dziś inspiruje naukowców, a jego losy i zawartość wciąż budzą emocje.
encoded: Spis treści: Septuaginta – pierwsze tłumaczenie Biblii hebrajskiej na język grecki Kodeks Synajski – najstarszy manuskrypt pełnego Nowego Testamentu Odkrywca Kodeksu Synajskiego – kim był Konstantin von Tischendorf? Gdzie dziś znajduje się Kodeks Synajski? Co zawiera Kodeks Synajski? Struktura, treść i wyjątkowość manuskryptu Kodeks Synajski (znany po łacinie jako Codex Sinaiticus) został spisany w IV wieku i należy do najcenniejszych dokumentów w historii chrześcijaństwa. Zawiera niemal pełny tekst Septuaginty, a także znaczną część Nowego Testamentu. Dla badaczy to nie tylko źródło wiedzy religijnej, ale także historycznej i językowej. Septuaginta – pierwsze tłumaczenie Biblii hebrajskiej na język grecki Aby wyjaśnić znaczenie Kodeksu Synajskiego, należy zrozumieć, czym jest Septuaginta. W dosłownym tłumaczeniu z łaciny słowo septuaginta oznacza „siedemdziesiąt” i odnosi się do liczby uczonych żydowskich, którzy – według tradycji – mieli przetłumaczyć Pięcioksiąg Mojżesza (Torę) z języka hebrajskiego na język grecki koine. Septuaginta (oznaczana skrótem LXX) to najstarsze znane tłumaczenie Biblii hebrajskiej oraz innych tekstów judaistycznych, dokonane z języka hebrajskiego i aramejskiego. Powstawała w kilku etapach między około 250 a 150 rokiem p.n.e. w Aleksandrii, centrum kultury hellenistycznej i jednym z największych ośrodków żydowskiej diaspory. Choć pierwotnie obejmowała tylko Pięcioksiąg, z czasem została poszerzona o kolejne księgi, w tym teksty deuterokanoniczne, których nie ma w hebrajskim kanonie Tanachu, ale które przyjęła później tradycja chrześcijańska, szczególnie w Kościele katolickim i prawosławnym. Septuaginta miała ogromny wpływ na rozwój judaizmu hellenistycznego oraz wczesnego chrześcijaństwa, ponieważ była głównym źródłem tekstów biblijnych dla autorów Nowego Testamentu. Większość cytatów ze Starego Testamentu w Nowym Testamencie pochodzi właśnie z Septuaginty, a nie z oryginalnych hebrajskich wersji. Z czasem pojawiały się liczne kopie, red…

kodeks-synajskiGettyImages-106671087-d907d38.jpg
width: 5068
height: 3543

Pearl Harbor zmienił losy II wojny światowej. Atak na Hawaje był skrupulatnie zaplanowany
type: item
date: 2025-12-08T12:29:02.000Z
subject: Historia
subject: ameryka północna
subject: Edukacja
subject: historia
subject: II wojna światowa
subject: japonia
subject: ocean spokojny
subject: stany zjednoczone
description: Gdyby nie Pearl Harbor, II wojna światowa mogłaby potoczyć się inaczej. 7 grudnia 1941 roku Japonia zaatakowała amerykańską bazę na Hawajach. To był początek wojny dla Amerykanów.
encoded: W tym artykule: Gdzie jest Pearl Harbor na mapie? Tak wyglądał atak na Pearl Harbor Kulisy ataku na Pearl Harbor Początek II wojny światowej dla USA Ile osób zginęło w ataku na Pearl Harbor? Pearl Harbor obecnie Pearl Harbor w kulturze Atak na Pearl Harbor to znaczące wydarzenie w historii najnowszej, szczególnie w związku z przebiegiem II wojny światowej. 7 grudnia 1941 roku Cesarska Marynarka Wojenna Japonii przeprowadziła niespodziewany atak wojskowy na bazę morską Stanów Zjednoczonych w Pearl Harbor na Hawajach. Atak trwał około dwóch godzin i został przeprowadzony przy użyciu samolotów. Gdzie jest Pearl Harbor na mapie? Pearl Harbor znajduje się na wyspie Oahu w stanie Hawaje w USA. Leży niedaleko stolicy – Honolulu. Aby się tam dostać, najpierw należy polecieć na międzynarodowe lotnisko w Honolulu (HNL). To główny port lotniczy obsługujący wyspę Oahu. Tak wyglądał atak na Pearl Harbor Atak na Pearl Harbor był skrupulatnie zaplanowaną i przeprowadzoną operacją wojskową Cesarskiej Marynarki Wojennej Japonii. Doszło do niego wczesnym rankiem 7 grudnia 1941 roku. Atak był całkowitym zaskoczeniem dla Stanów Zjednoczonych. Japońskie lotniskowce zbliżały się do hawajskiej wyspy Oahu przy zachowaniu ścisłej ciszy radiowej. Dzieje się tak, kiedy nadajniki radiowe, stacjonarne i ruchome, na danym obszarze przestają wysyłać sygnał. To właśnie element zaskoczenia był kluczowy dla powodzenia operacji. Atak powietrzny obejmował dwie fale samolotów, głównie bombowców i samolotów torpedowych. Pierwsza fala, wysłana około 7:48, była wycelowana w obiekty wojskowe, lotniska i pancerniki zakotwiczone w Pearl Harbor. Niedługo potem nadeszła druga fala, kontynuująca nalot. Atak spowodował znaczne szkody dla Floty Pacyfiku Stanów Zjednoczonych. Szczególnie dotkliwą stratą było zniszczenie pancerników, w tym USS Arizona i USS Oklahoma. Japończycy zdecydowali się na atak, ponieważ chcieli sparaliżowania amerykańskiej Floty Pacyfiku, aby uniemożliwić jej zakłócanie japońskich operacji …

Pearl-Harbor-5807f79.jpg
width: 3027
height: 1987

Rekordy niskiej temperatury biją na głowę nasze polskie zimy. Oto najzimniejsze miejsca świata
type: item
date: 2025-12-02T11:57:25.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Przyroda
subject: Edukacja
subject: klimat
subject: mróz
subject: pogoda
subject: rekordy
subject: ziemia
subject: zmiany klimatyczne
description: Minusowe temperatury w Polsce to nic w porównaniu z rekordami mrozu notowanymi na świecie. Naukowcy od dekad badają zarówno naturalne bieguny zimna, jak i temperatury osiągane w kosmicznej próżni i laboratoriach. Gdzie jest najzimniej?
encoded: W tym artykule: Najzimniejsze miejsca na świecie Najniższa temperatura na Ziemi Czym jest temperatura? Najzimniejsze miejsce w kosmosie Najniższa temperatura uzyskana w laboratorium Czy istnieje górna granica temperatury? Gdy zimą temperatury spadają poniżej zera stopni Celsjusza, zaczynamy mówić o mrozach. Jednak zmiany klimatyczne sprawiają, że zimy stają się coraz łagodniejsze. Rekordowe mrozy, przynajmniej w Polsce, należą więc raczej do historii. Najzimniejsze miejsca na świecie Gdzie odnotowano najniższą temperaturę w naszym kraju? Mówi się, że polski biegun zimna to Suwałki. W tym mieście faktycznie odnotowuje się niskie temperatury. Czasami mianem polskiego bieguna zimna określa się całą Suwalszczyznę lub wręcz Podlasie. Obecnie jednak najniższe średnie temperatury w zimie oraz roczne notowane są na powstałej w roku 1995 stacji meteorologicznej Nadleśnictwa Świeradów na Hali Izerskiej. W każdym miesiącu notuje się tam temperatury ujemne, a śnieg zalega do maja. Jednak historycznie najzimniejsze miejsce w Polsce to Siedlce. 11 stycznia 1940 r. padł tu oficjalny polski rekord mrozu, wynoszący minus 41 st. C. Nieoficjalny miał zostać pobity w Rabce, 10 lutego 1929 r. Wyniósł aż minus 46 st. C. Temperatura na Księżycu: czy jest zabójcza dla człowieka? Dlaczego astronauci muszą mieć kombinezony? Okazuje się, że temperatura na Księżycu osiąga jeszcze większe wahania dobowe, niż wcześniej sądzono. W ciągu księżycowego dnia, panuje tam ekstremalny upał, a w nocy – niewiarygodny... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/temperatura-na-ksiezycu-czy-jest-zabojcza-dla-czlowieka-dlaczego-astronauci-musza-miec-kombinezony-fot-heritage-space-heritage-images-getty-images-c17ed25.jpeg" width="938" height="472" alt="Temperatura na Księżycu: czy jest zabójcza dla człowieka? Dlaczego astronauci muszą mieć kombinezony? (fot. Heritage Space/Heritage Images/Getty Images)" title="Temperatura na Księżycu: czy jest zabójcza dla człowieka? Dlacze…

Najzimniejsze-miejsca-swiata-0180821.jpg
width: 5184
height: 3456

Ta, która pomaga odejść. Accabadora to jedna z najbardziej przerażających funkcji w historii Sardynii
type: item
date: 2025-11-26T12:42:17.000Z
creator: Adam Węgłowski
subject: Historia
subject: Edukacja
subject: Kultura
subject: sardynia
subject: tajemnice
description: Sardyńskie „czarne wdowy” od wieków pobudzają wyobraźnię mieszkańców wyspy. Ich obecność wiązano z ostatnimi chwilami życia chorych i słabych. Accabadora stała się symbolem jednej z najbardziej przerażających ról w lokalnej tradycji.
encoded: W tym artykule: Zabójcze kropidło Kim była femmina accabadora? Skracanie cierpień tylko metaforyczne? W historii wojen znano wiele przykładów skracania cierpień śmiertelnie rannym przyjaciołom i wrogom. Służył do tego tak zwany coup de grâce, cios łaski. W średniowieczu wyspecjalizowanym do tego orężem była mizerykordia, czyli krótki wąski sztylet. To jednak dotyczyło świata rycerzy i warunków wojennych. Co jednak praktykowano wśród prostego ludu? Tropy wiodą na Sardynię. Zabójcze kropidło W 2009 roku włoscy badacze w końcu zidentyfikowali roślinę, której w starożytności używali jako trucizny potomkowie Fenicjan mieszkający na Sardynii. „Badania, przeprowadzone pod kierunkiem chemika Giovanniego Appendino z Universita degli Studi del Piemonte Orientale dowodzą, że była to Oenanthe crocata – ziele z rodziny selerowatych, należące do rodzaju kropidło. Ten gatunek występuje wyłącznie na Sardynii, kilka innych gatunków kropidła można znaleźć również w Polsce”, donosił serwis Nauka w Polsce. Preparat z tej rośliny wywoływał u zażywającego specyficzny wyraz twarzy. W starożytności nazywano ten grymas, od nazwy wyspy, sardonicznym. „Starcom, którzy już nie potrafili zatroszczyć się o siebie, lub przestępcom podawano trujący napój, wywołujący na ich twarzy efekt szerokiego, przerażającego uśmiechu z wyszczerzonymi zębami. Następnie ofiary strącano ze skały lub bito na śmierć”, wyjaśniano na łamach Nauki w Polsce. Lecz nie był to jedyny sposób cichego zabijania na Sardynii. Niezwykła faraon Egiptu. Wszystkie zagadki królowej Hatszepsut i jej świątyni Świątynia królowej Hatszepsut to jedna z największych atrakcji turystycznych Egiptu. Egiptolodzy i inżynierowie nieustannie pracują nad jej rekonstrukcją. W kolejnym podcaście National Geog... Kim była femmina accabadora? „Jeszcze w latach 20. XX wieku działalność »medyczną« prowadziły tam znachorki określane mianem femmina accabadora czyli »służebnice śmierci«. Kobiety te, przeważnie wdowy, przeprowadzały eutanazję na osobach b…

accabadora-a6e121a.jpg
width: 4786
height: 3088