National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2025-12-02T11:57:12.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Rekordy niskiej temperatury biją na głowę nasze polskie zimy. Oto najzimniejsze miejsca świata
items: Ta, która pomaga odejść. Accabadora to jedna z najbardziej przerażających funkcji w historii Sardynii
items: Na Islandii istnieje prawdziwa szkoła elfów. Nauczają tam o „ukrytym świecie”
items: Jak powstaje śnieg? Wyjaśniamy, skąd bierze się biały puch
items: Bez ich udziału odzyskanie niepodległości byłoby niemożliwe. Polki walczyły o ojczyznę jak lwice
items: Wyprzedził erę Instagrama o 200 lat. Tak wyglądało pierwsze selfie w historii
items: Był polskim Indianą Jonesem. Zbadał najbardziej tajemnicze miasto Oceanii
items: Zagadka z dzieciństwa rozwiązana. Wiemy już, dokąd nocą tupta jeż
items: Antarktydę przecinały kiedyś rzeki. Miliony lat temu wyrzeźbiły tamtejszy krajobraz
items: Najciemniejsza rzeka świata nie przestaje zaskakiwać – zanurzona w niej dłoń znika
items: Dar Młodzieży idzie w odstawkę. Powstanie nowy statek
items: Czy pies ma kolana? Weterynarze rozwiewają popularny mit
items: Jest rudym kuzynem szopa pracza. Wśród gałęzi drzew porusza się z niezwykłą gracją
items: Wielka Lechia to wielka ściema – co mówią nowe badania genetyków i archeologów
items: Diabeł zakochany w sztuce. Hermann Göring stworzył imperium skradzionych dzieł
items: Tajemniczy lud ze Skandynawii. To oni zostawili w Polsce kamienne kręgi
items: Nie tylko Kamczatka. Oto 6 najbardziej niszczycielskich tsunami w historii
items: Jaka była najwyższa temperatura w Polsce? Rekord padł 104 lata temu
items: Zając polarny przemierzył 388 km w rekordowe 49 dni i zmarł. Co nim kierowało?
items: Pałac Kultury i Nauki obchodzi 70. urodziny. Od samego początku wzbudzał kontrowersje
items: Narodziny bomby atomowej. Mija 80 lat od pierwszej eksplozji jądrowej
items: Matematyka nie dla dziewczynek? Szokujące dane pokazują, gdzie tkwi problem
items: Skradzione serce, fortepian w ciemności i tajne zaręczyny – odkryj mroczne sekrety Chopina
items: Analfabeci na tronie? Sprawdź, który polski władca nie potrafił się podpisać
items: Życie straciło tu ponad 1,1 mln osób. Auschwitz-Birkenau to symbol piekła na ziemi

Rekordy niskiej temperatury biją na głowę nasze polskie zimy. Oto najzimniejsze miejsca świata
type: item
date: 2025-12-02T11:57:25.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Przyroda
subject: Edukacja
subject: klimat
subject: mróz
subject: pogoda
subject: rekordy
subject: ziemia
subject: zmiany klimatyczne
description: Minusowe temperatury w Polsce to nic w porównaniu z rekordami mrozu notowanymi na świecie. Naukowcy od dekad badają zarówno naturalne bieguny zimna, jak i temperatury osiągane w kosmicznej próżni i laboratoriach. Gdzie jest najzimniej?
encoded: W tym artykule: Najzimniejsze miejsca na świecie Najniższa temperatura na Ziemi Czym jest temperatura? Najzimniejsze miejsce w kosmosie Najniższa temperatura uzyskana w laboratorium Czy istnieje górna granica temperatury? Gdy zimą temperatury spadają poniżej zera stopni Celsjusza, zaczynamy mówić o mrozach. Jednak zmiany klimatyczne sprawiają, że zimy stają się coraz łagodniejsze. Rekordowe mrozy, przynajmniej w Polsce, należą więc raczej do historii. Najzimniejsze miejsca na świecie Gdzie odnotowano najniższą temperaturę w naszym kraju? Mówi się, że polski biegun zimna to Suwałki. W tym mieście faktycznie odnotowuje się niskie temperatury. Czasami mianem polskiego bieguna zimna określa się całą Suwalszczyznę lub wręcz Podlasie. Obecnie jednak najniższe średnie temperatury w zimie oraz roczne notowane są na powstałej w roku 1995 stacji meteorologicznej Nadleśnictwa Świeradów na Hali Izerskiej. W każdym miesiącu notuje się tam temperatury ujemne, a śnieg zalega do maja. Jednak historycznie najzimniejsze miejsce w Polsce to Siedlce. 11 stycznia 1940 r. padł tu oficjalny polski rekord mrozu, wynoszący minus 41 st. C. Nieoficjalny miał zostać pobity w Rabce, 10 lutego 1929 r. Wyniósł aż minus 46 st. C. Temperatura na Księżycu: czy jest zabójcza dla człowieka? Dlaczego astronauci muszą mieć kombinezony? Okazuje się, że temperatura na Księżycu osiąga jeszcze większe wahania dobowe, niż wcześniej sądzono. W ciągu księżycowego dnia, panuje tam ekstremalny upał, a w nocy – niewiarygodny... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/temperatura-na-ksiezycu-czy-jest-zabojcza-dla-czlowieka-dlaczego-astronauci-musza-miec-kombinezony-fot-heritage-space-heritage-images-getty-images-c17ed25.jpeg" width="938" height="472" alt="Temperatura na Księżycu: czy jest zabójcza dla człowieka? Dlaczego astronauci muszą mieć kombinezony? (fot. Heritage Space/Heritage Images/Getty Images)" title="Temperatura na Księżycu: czy jest zabójcza dla człowieka? Dlacze…

Najzimniejsze-miejsca-swiata-0180821.jpg
width: 5184
height: 3456

Ta, która pomaga odejść. Accabadora to jedna z najbardziej przerażających funkcji w historii Sardynii
type: item
date: 2025-11-26T12:42:17.000Z
creator: Adam Węgłowski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: Edukacja
subject: Kultura
subject: sardynia
subject: tajemnice
description: Sardyńskie „czarne wdowy” od wieków pobudzają wyobraźnię mieszkańców wyspy. Ich obecność wiązano z ostatnimi chwilami życia chorych i słabych. Accabadora stała się symbolem jednej z najbardziej przerażających ról w lokalnej tradycji.
encoded: W tym artykule: Zabójcze kropidło Kim była femmina accabadora? Skracanie cierpień tylko metaforyczne? W historii wojen znano wiele przykładów skracania cierpień śmiertelnie rannym przyjaciołom i wrogom. Służył do tego tak zwany coup de grâce, cios łaski. W średniowieczu wyspecjalizowanym do tego orężem była mizerykordia, czyli krótki wąski sztylet. To jednak dotyczyło świata rycerzy i warunków wojennych. Co jednak praktykowano wśród prostego ludu? Tropy wiodą na Sardynię. Zabójcze kropidło W 2009 roku włoscy badacze w końcu zidentyfikowali roślinę, której w starożytności używali jako trucizny potomkowie Fenicjan mieszkający na Sardynii. „Badania, przeprowadzone pod kierunkiem chemika Giovanniego Appendino z Universita degli Studi del Piemonte Orientale dowodzą, że była to Oenanthe crocata – ziele z rodziny selerowatych, należące do rodzaju kropidło. Ten gatunek występuje wyłącznie na Sardynii, kilka innych gatunków kropidła można znaleźć również w Polsce”, donosił serwis Nauka w Polsce. Preparat z tej rośliny wywoływał u zażywającego specyficzny wyraz twarzy. W starożytności nazywano ten grymas, od nazwy wyspy, sardonicznym. „Starcom, którzy już nie potrafili zatroszczyć się o siebie, lub przestępcom podawano trujący napój, wywołujący na ich twarzy efekt szerokiego, przerażającego uśmiechu z wyszczerzonymi zębami. Następnie ofiary strącano ze skały lub bito na śmierć”, wyjaśniano na łamach Nauki w Polsce. Lecz nie był to jedyny sposób cichego zabijania na Sardynii. Niezwykła faraon Egiptu. Wszystkie zagadki królowej Hatszepsut i jej świątyni Świątynia królowej Hatszepsut to jedna z największych atrakcji turystycznych Egiptu. Egiptolodzy i inżynierowie nieustannie pracują nad jej rekonstrukcją. W kolejnym podcaście National Geog... Kim była femmina accabadora? „Jeszcze w latach 20. XX wieku działalność »medyczną« prowadziły tam znachorki określane mianem femmina accabadora czyli »służebnice śmierci«. Kobiety te, przeważnie wdowy, przeprowadzały eutanazję na osobach b…

accabadora-a6e121a.jpg
width: 4786
height: 3088

Na Islandii istnieje prawdziwa szkoła elfów. Nauczają tam o „ukrytym świecie”
type: item
date: 2025-11-16T12:44:16.000Z
creator: Sabina Zięba
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: Edukacja
subject: elfy
subject: islandia
subject: ochrona przyrody
subject: reykjavik
subject: szkoła
description: Wiara w elfy nie kończy się na „Władcy Pierścieni” ani na kartach literatury fantasy. W niektórych zakątkach świata te nadnaturalne istoty są traktowane z pełną powagą, a miejsca ich rzekomego występowania podlegają realnej ochronie.
encoded: Przekonanie o istnieniu równoległych światów, istot nadprzyrodzonych czy mocy niewidzialnych dla ludzkiego oka towarzyszy człowiekowi od stuleci. Jedni traktują je jako element folkloru, inni odrzucają jako fantazję. Mieszkańcy Islandii znajdują się jednak w pierwszej grupie – od pokoleń snują opowieści o ukrytych istotach, przypisują im sprawczą rolę w świecie natury, a niekiedy zmieniają przebieg dróg, by nie naruszać ich domostw. W stolicy kraju powstała nawet szkoła elfów, w której można poznać historie, wierzenia i tradycje związane z tym tajemniczym ludem. Wiara w elfy jako element islandzkiej tożsamości Wiara w Huldufólk, czyli „Ukryty Lud” – jak nazywa się elfy w islandzkiej tradycji – pozostaje istotnym elementem tożsamości mieszkańców tego kraju. Z badań wynika, że 54% Islandczyków wierzy w istnienie elfów i ukrytych istot, a aż 90% z nich deklaruje, że „zauważa” ich obecność. Przekonanie to od dawna wykracza poza sferę legend. Już od lat 30. XX wieku aktywiści interweniowali w obronie miejsc uznawanych za siedliska elfów, domagając się wstrzymania lub modyfikacji inwestycji, które mogłyby naruszyć te obszary. W efekcie działania te przyczyniły się do zachowania naturalnych krajobrazów będących wizytówką Islandii – wodospadów, pól lawowych, gejzerów, wulkanów czy jaskiń lodowych, które dziś przyciągają około 2 mln turystów rocznie. Jednym z najbardziej znanych przykładów tej wrażliwości była sytuacja z 2013 roku, kiedy budowę odcinka autostrady wstrzymano do czasu rozpatrzenia przez Sąd Najwyższy Islandii jej potencjalnego wpływu na elfy i środowisko. Aktywiści oraz lokalni jasnowidze wskazywali wówczas, że projekt mógłby naruszyć skałę uważaną za „kościół elfów”. Ostatecznie osiągnięto kompromis, a głaz został przeniesiony w inne miejsce. Tego rodzaju interwencje stały się tak częste, że Islandzka Komisja Drogowa i Wybrzeża opracowała specjalną procedurę postępowania w podobnych przypadkach. W oficjalnych komunikatach podkreśla się konieczność czasowego w…

IMG9948-c28b530.jpeg
width: 5548
height: 3995

Jak powstaje śnieg? Wyjaśniamy, skąd bierze się biały puch
type: item
date: 2025-11-14T11:08:09.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: Edukacja
subject: nauka
subject: śnieg
subject: zima
description: Zimą czekamy właśnie na niego – puszysty, biały puch, który dodaje uroku nawet najbardziej pochmurnym dniom. To dzięki niemu wyciągamy z piwnic sanki i narty, a świat na chwilę zamienia się w bajkową krainę. Ale jak właściwie powstaje śnieg – i czy może sypać także na innych planetach?
encoded: W tym artykule: Jak powstaje śnieg? Jakie kształty ma śnieg? Jak wielki może być płatek śniegu? Czy śnieg pada na innych planetach? Co roku, gdy zbliża się koniec grudnia, bardzo na niego czekamy. Bo Święta Bożego Narodzenia to spotkanie z najbliższymi, choinka i prezenty, ale także czyste, białe krajobrazy za oknami. Gwiazda ze śniegiem jest znacznie bardziej udana niż wtedy, gdy na zewnątrz jest szaro i mokro. A tak niestety z powodu zmian klimatycznych zdarza się coraz częściej. Skąd się bierze śnieg i jak powstaje? Jakie warunki muszą być spełnione, by zaczął sypać i pokrył ziemię grubą białą warstwą? I czy pada tylko na naszej planecie? Jak powstaje śnieg? Co to jest śnieg? Wydawałoby się, że odpowiedź jest oczywista: to zamarznięta woda. Nie jest to jednak prawda. Płatek śniegu powstaje, gdy przechłodzona para wodna w chmurze zamienia się bezpośrednio w lód, z pominięciem stanu ciekłego (czyli wody właśnie). Taki proces nazywa się resublimacją. By zaszła, musi być nie tylko zimno, ale również wilgotno. To jednak nie wszystko. By doszło do resublimacji (i powstania śniegu), potrzebne jest jeszcze coś. W wychłodzonej chmurze, składającej się z pary wodnej, unoszą się również różnego rodzaju drobiny. Może być to wywiany z ziemi kurz, mogą to być pyłki kwiatowe lub jakiekolwiek mikroskopijne ciała stałe wystarczająco lekkie, by szybować wysoko ponad ziemią. Fizycy nazywają je jądrami kondensacji. Proces powstawania śniegu rozpoczyna się właśnie od jąder kondensacji. Stanową coś na kształt rusztowania, do którego przyczepiają się pierwsze zamarzające cząsteczki H2O. Do nich zaś przyczepiają się kolejne i kolejne. Tak właśnie tworzy się śnieżny płatek. Burza śnieżna. Czym jest i jak powstaje to zjawisko. Zimowe burze zdarzają się rzadziej niż burze w lecie Burza śnieżna to dość rzadkie i spektakularne zjawisko. Czym są burze śnieżne? Jak powstają i jak się przed nimi zabezpieczyć? Poniżej odpowiadamy na każde z tych pytań. <img src="https://images.immediate.co.uk/pr…

Jak-powstaje-snieg-efc7a00.jpg
width: 5103
height: 3406

Bez ich udziału odzyskanie niepodległości byłoby niemożliwe. Polki walczyły o ojczyznę jak lwice
type: item
date: 2025-11-07T10:37:53.000Z
creator: Andrzej Fedorowicz
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: Edukacja
subject: polska
description: To bohaterki, o których pamięć powinna trwać wiecznie. Walczyły z bronią w ręku, działały w wywiadzie, tworzyły oddziały, ratowały żołnierzy. Sam Piłsudski przyznał, że bez nich odzyskanie niepodległości nie byłoby możliwe.
encoded: W tym artykule: Walka kobiet o niepodległość Amazonki bronią Wilna Ochotnicza Legia Kobiet Wywiad – kobieca specjalność Prawa kobiet w Polsce Walka kobiet o niepodległość Jest listopad 1918 roku, we Lwowie trwają krwawe walki. 21 listopada od ukraińskiej kuli zginął 14-letni Jurek Bitschan. Dla jego matki Aleksandry Zagórskiej był to impuls – postanowiła stworzyć oddział kobiet walczących z bronią w ręku. Walki rozpoczęły się, gdy zbrojone przez Austriaków ugrupowania ukraińskie rozpoczęły przejmowanie władzy w mieście, dążąc do ustanowienia własnego państwa. W odpowiedzi na zajmowanie przez Ukraiński Komitet Wojskowy gmachów publicznych, w zachodnich dzielnicach Lwowa zaczęły powstawać polskie oddziały, zajmując kluczowe obiekty. Rekrutowały się one głównie spośród młodych ludzi „Orląt Lwowskich”. Większość dorosłych mężczyzn znajdowała się jeszcze w wojsku lub obozach jenieckich. 34-letnia Zagórska nie była nowicjuszką w wojskowym fachu. Już jako dwudziestolatka produkowała bomby dla Organizacji Bojowej PPS Piłsudskiego, brała udział w zamachach, a po ucieczce do Galicji od 1911 roku była członkinią konspiracyjnego Związku Walki Czynnej Kazimierza Sosnkowskiego i Związku Strzeleckiego we Lwowie. Zagórska organizowała kobiecą służbę wywiadowczą dla I Brygady Legionów Polskich, a potem oddział kurierek, który w czasie wojny z Ukraińcami zajmował się werbowaniem i przeprowadzaniem do Lwowa polskich ochotników. Jej kolejną inicjatywą było stworzenie uzbrojonego kobiecego oddziału, którego zadaniem było utrzymanie porządku w mieście. Tak powstała Milicja Obywatelska Kobiet, na której bazie utworzono w grudniu 1918 roku Ochotniczą Legię Kobiet (OLK) – legendarny oddział amazonek. Święto Niepodległości w Tatrach. Na najpopularniejszych szczytach pojawiły się flagi Nie tylko Polacy świętują 11 listopada. Kto jeszcze celebruje ten dzień? Amazonki bronią Wilna Gdy w maju 1919 roku Lwów został znów zagrożony przez Ukraińców, legionistki zostały wysłane do zajęcia wsi Sokolni…

Polki-walczace-o-niepodleglosc-a8424f0.jpg
width: 2160
height: 1440

Wyprzedził erę Instagrama o 200 lat. Tak wyglądało pierwsze selfie w historii
type: item
date: 2025-10-28T11:30:38.000Z
creator: Igor Szulim
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: Edukacja
subject: selfie
subject: zdjęcia
description: Dziś selfie to nasza codzienność, ale jego historia sięga dalej, niż mogłoby się wydawać. Pierwsze zdjęcie „z ręki” powstało w XIX wieku, na długo przed wynalezieniem smartfonów. Kto był jego autorem i jak powstało?
encoded: W tym artykule: Wielki Konkurs Fotograficzny Kto zrobił pierwsze selfie? Z selfie wiąże się spore niebezpieczeństwo Selfie to nic innego jak zdjęcie wykonane „z ręki” za pomocą telefonu komórkowego lub aparatu, obejmujące twarz osoby fotografującej. Uchodzi za nieodłączny element naszych codzienności, w której olbrzymią rolę w kreowaniu rzeczywistości odgrywają media społecznościowe, takie jak Facebook czy Instagram. Moda na „sweet focie”, lub jak kto woli, „focie z ręki” opanowała internet do takiego stopnia, że „selfie” zostało uznane za słowo 2013 roku przez redaktorów Oxford Dictionary. Zainteresowanie słowem „selfie” wzrosło w tamtym czasie o ponad 17 tysięcy procent. Jedno z najsłynniejszych „selfie”, jakie kiedykolwiek udostępniono w sieci, pochodzi z gali rozdania Oscarów w 2014. Na grupowym zdjęciu widać największe gwiazdy Hollywood, m.in. Bradleya Coopera, Brada Pitta, Angelinę Jolie, Jennifer Lawrence, Kevina Spaceya, Meryl Streep oraz Jareda Leto. Post opublikowany na oficjalnym profilu Ellen DeGeneres na Twitterze zebrał do tej pory ponad 2 miliony polubień i jeszcze więcej, bo niemal 3 miliony udostępnień. Słowo „selfie” po raz pierwszy zostało użyte w 2002 roku na jednym z australijskich forów. Dwa lata później hasztag #selfie zadebiutował na Twitterze. W błędzie są jednak osoby, które używają, że „sweet focia” to wynalazek naszych czasów. Pierwsze selfie w historii zostało wykonane bowiem w… XIX wieku. Kto był jego autorem i, co najważniejsze, jak wyglądała fotografia? Szczegóły do sprawdzenia poniżej. Światowy Dzień Selfie. Ekspert od extreme-seflie radzi, jak zrobić idealne zdjęcie Selfie już na dobre weszło do naszej codzienności. Ale obok zwykłych zdjęć z przyjaciółmi i fotek w lustrze, istnieje też zupełnie nowa odmiana – extreme selfie. Lee Thompson, który ja... Wielki Konkurs Fotograficzny Fotografia przeszła daleką drogę – od dagerotypów po cyfrowe autoportrety z telefonu. Dziś to nie tylko sposób na uwiecznianie chwili, ale także sztuka, któ…

Pierwsze-selfie-w-historii-c5fb3d1.png
width: 4050
height: 2700

Był polskim Indianą Jonesem. Zbadał najbardziej tajemnicze miasto Oceanii
type: item
date: 2025-10-22T11:20:40.000Z
creator: Adam Węgłowski
subject: Historia
subject: Edukacja
subject: indiana
subject: oceania
subject: odkrycia
subject: polska
subject: Travel
description: Zdrajca, pechowiec i odkrywca. Jan Kubary to jedna z najbardziej niezwykłych i niejednoznacznych postaci polskiej etnografii. Jego pełne przygód życie zakończyło się w tajemniczych okolicznościach na odległej wyspie.
encoded: W tym artykule: Pechowy powstaniec i zdrajca Jak Jan Kubary został etnografem Wenecja Pacyfiku czy wyspa duchów? Zadośćuczynienie za zdradę Jan Kubary (1846–1896) urodził się w Warszawie, w rodzinie o mieszanych korzeniach polsko-węgiersko-niemieckich. Jak wielu młodych ludzi, dał się ponieść rewolucyjno-patriotycznej atmosferze. Wstąpił do konspiracji, a od stycznia 1863 roku działał w powstańczej partyzantce. Najwyraźniej przerosło to nastolatka. – Po upływie tygodnia uciekł do Prus, przechodząc granicę w okolicach Myszyńca. Niebawem znalazł się u krewnych w Berlinie, skąd za radą wuja wrócił do Warszawy i zaczął uczęszczać do gimnazjum – opisywała historyczka prof. Franciszka Ramotowska. Pechowy powstaniec i zdrajca Nie oznaczało to jednak końca związków Kubarego z powstaniem styczniowym. Działał w podziemiu, podejmował się misji, wciąż popadał jednak w konflikty. W efekcie po raz kolejny uciekł do Prus, a następnie do Drezna. „W stolicy saskiej zaszedł w życiu Kubarego niezrozumiały epizod, mianowicie zwrócił się do poselstwa rosyjskiego i złożył tam szczegółowe zeznania co do roli, odegranej przez siebie w powstaniu. Obiecywał na przyszłość wiernie służyć rządowi, w zamian za to żądając jedynie prawa powrotu do kraju. W zeznaniach, składanych później przed komisją śledczą, tłumaczył się, że uczynił to, dowiedziawszy się o ogłoszeniu amnestii. Czy tak było w istocie, trudno dojść. Być może uczynił to za namową swych krewnych z Berlina, u których bawił czas pewien pomiędzy pierwszym a drugim pobytem w Dreźnie” – stwierdzał badacz epoki prof. Janusz Iwaszkiewicz w książce „Wielka prowokacja”. To było sprzeniewierzenie się zasadom, ale gdyby Kubary tylko na tym zakończył! Został szpiegiem na carskim żołdzie. Latem 1864 roku wysłano go do Paryża, by śledził polską emigrację i werbował współpracowników. Odnowił tam znajomość ze swoim gimnazjalnym kolegą Aleksandrem Zwierzchowskim mającym szerokie kontakty. Ów przygotował prowokację. Pod pozorem tworzenia w kraju nowe…

jan-kubary-51b12d9.png
width: 2160
height: 1440

Zagadka z dzieciństwa rozwiązana. Wiemy już, dokąd nocą tupta jeż
type: item
date: 2025-10-15T09:22:51.000Z
creator: Igor Szulim
subject: Przyroda
subject: biologia
subject: Edukacja
subject: jeże
subject: przyroda
subject: ssaki
description: Kto z nas nie zastanawiał się kiedyś: „Dokąd nocą tupta jeż?”. Zagadkę dzieciństwa postanowiły rozwiązać Lasy Państwowe. Odpowiedź wcale nie jest taka trudna.
encoded: W tym artykule: Dokąd nocą tupta jeż? Uważajmy na jeże i dbajmy o nie Ciekawostki o jeżach Jesień kojarzy nam się przede wszystkim ze spadającymi liśćmi, kasztanami, ale i zwierzętami, przygotowującymi się na nadejście mroźnych miesięcy. Wśród nich są jeże, które, jak wiele innych stworzeń, zapadają w sen zimowy. Przypomnieć o tym postanowiły Lasy Państwowe, publikując w sieci specjalny post poświęcony tym niewielkim ssakom. Co więcej, leśnicy postanowili odpowiedzieć również na klasyczne pytanie – „dokąd nocą tupta jeż?”. Dokąd nocą tupta jeż? Zanim dowiemy się, co po zmroku robi ten uroczy ssak, warto przypomnieć genezę słynnego pytania. Nieco starsi czytelnicy z pewnością pamiętają emitowany z przerwami od 1982 do 2007 roku na antenie telewizji publicznej program dla dzieci „Domowe przedszkole”. Już w czołówce słychać tam ikoniczne: „Dokąd nocą tupta jeż?”. Po upływie czterech dekadach i kolejnych pokoleniach młodych widzów dopytujących o nocne życie jeży, zagadkę dzieciństwa postanowiły rozwiązać Lasy Państwowe. Z facebookowego wpisu dowiadujemy się, że nocą jeże potrafią przebyć nawet 3 kilometry, co jest nie lada osiągnięciem, biorąc pod uwagę ich niewielkie rozmiary. Główny powód nocnych eskapad mierzących maksymalnie 26 cm ssaków to po prostu chęć zdobycia pożywienia. – A więc już wiemy, gdzie jeże tuptają nocą — jeść! – podkreślają leśnicy. I dodają, że w trakcie jednej nocy jeże zjadają ok. 200–250 g owadów i innych bezkręgowców. Szacuje się, że jeż nocą powinien zjeść pokarm odpowiadający 1/6 masy swojego ciała. Jeżeli jesienią jeż nie będzie ważył co najmniej 700 g, to małe prawdopodobieństwo, że przeżyje zimę. Uważajmy na jeże i dbajmy o nie Leśnicy przy okazji zaapelowali do wszystkich internautów, by szczególnie jesienią uważali na jeże. To czas, kiedy te niewielkie ssaki szukają schronienia i pomału zapadają w sen zimowy. – Jeże zimują bardzo często w parkach i ogrodach w stertach liści. Okres października to ten czas kiedy pomału zapadają w sen zimo…

Dokad-noca-tupta-jez-849ca3c.jpg
width: 4707
height: 3239

Antarktydę przecinały kiedyś rzeki. Miliony lat temu wyrzeźbiły tamtejszy krajobraz
type: item
date: 2025-10-08T11:00:01.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: antarktyda
subject: Edukacja
subject: lód
subject: rzeki
subject: Travel
description: Dziś Antarktyda kojarzy się z bezkresnym lodem, ale miliony lat temu wyglądała zupełnie inaczej. Jej powierzchnię przecinały rzeki, które rzeźbiły doliny i wąwozy. Teraz, dzięki nowoczesnym technologiom, naukowcy odkryli ten ukryty pod Wschodnim Lądolodem Antarktycznym krajobraz.
encoded: W tym artykule: Lód pokrywa aż 98% Antarktydy Krajobraz pod lądolodem Trzy rzeki zapomnianego świata Krajobraz „ukryty na widoku” Lód kojarzy nam się z twardymi kostkami zamrożonej wody albo nieruchomą taflą jeziora. Zimą, przy odpowiednim mrozie, lód skuwa również rzeki. Jednak już lodowce mają zdolność poruszania się i przemieszczania. Zajmują one aż jedną dziesiątą powierzchni lądu na Ziemi. Są kluczowym elementem ziemskiego systemu klimatycznego. Lód pokrywa aż 98% Antarktydy Największe skupiska lodu to lądolody, czyli lodowce kontynentalne. Wśród nich rekordowo duży jest Wschodni Lądolód Antarktyczny (ang. East Antarctic Ice Sheet, EAIS). Ten lądolód ma powierzchnię aż 14 mln km2 i grubość prawie dwóch kilometrów. Ta pokrywa lodowa jest tak gigantyczna, że gdyby w całości się rozpuściła, poziom wody w oceanach podniósłby się aż o 50–60 m. Dziś lód pokrywa aż 98% powierzchni Antarktydy. I od dawna aktywnie wpływa na to, co dzieje się na szóstym ziemskim kontynencie. Kilka lat temu zespół naukowców pod kierunkiem Lauren Simkins wykazał, że 15 tys. lat temu pod lądolodem wschodnim znajdował się system rzek odprowadzających wodę z lądolodu. W zeszłym roku zaś okazało się, że pod jego zachodnią częścią płynie rzeka długości 460 km. Krajobraz pod lądolodem Jak Antarktyda wyglądała wiele milionów lat temu? Na to pytanie odpowiedź znalazł zespół badaczy kierowany przez Stewarta Jamiesona z Uniwersytetu w Durham w Wielkiej Brytanii. Naukowcy wykorzystali satelity i radar, by stworzyć mapę obszaru o powierzchni 32 tys. km2, znajdującego się pod Wschodnim Lądolodem Antarktycznym. Głęboko pod lodem Antarktyki znaleziono ukryty świat. To nieznany wcześniej ekosystem, w którym istnieje życie Naukowcy wwiercili się pół kilometra pod lodowiec na półkuli południowej. Odkryli tam komorę przypominającą katedrę, a w niej setki organizmów żywych. To kolejny znak, że dopiero zaczy... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/gleboko-pod-lodem-anta…

Antarktyde-przecinaly-kiedys-rzeki-3bac36a.jpg
width: 4734
height: 3126

Najciemniejsza rzeka świata nie przestaje zaskakiwać – zanurzona w niej dłoń znika
type: item
date: 2025-10-03T06:55:11.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Przyroda
subject: afryka
subject: Edukacja
subject: kongo
subject: rzeka
description: Najciemniejsza rzeka świata pochłania niemal całe światło, sprawiając, że wszystko znika pod jej taflą. Naukowcy od lat próbują wyjaśnić, co stoi za tym niezwykłym zjawiskiem.
encoded: Spis treści: Najciemniejsza rzeka świata? Zaskakujące właściwości Ruki w sercu Konga Dlaczego rzeka Ruki przez dekady pozostawała tajemnicą dla naukowców? Co zamienia rzekę Ruki w „dżunglową herbatę”? Zaskakujące źródło ciemnej wody Ukryte zagrożenie w sercu Afryki. Jak torfowiska Ruki mogą wpłynąć na klimat? Zwana potocznie „rzeką ciemności”, rzeka Ruki w Kotlinie Konga nie przestaje zadziwiać badaczy. Wody tego naturalnie płynącego cieku charakteryzują się niecodzienną absorpcją światła – po zanurzeniu dłoni przestaje być ona widoczna już kilka centymetrów pod powierzchnią. To efekt wyjątkowych warunków fizykochemicznych, które sprawiają, że rzeka pochłania ponad 90% światła słonecznego. Co ciekawe, mimo tak niskiej przejrzystości, w rzece żyje wiele gatunków ryb i roślin, które zaadaptowały się do tych ekstremalnych warunków. Najciemniejsza rzeka świata? Zaskakujące właściwości Ruki w sercu Konga – Byliśmy zaskoczeni kolorem tej rzeki – mówi Travis W. Drake, badacz z Politechniki Federalnej w Zurychu. Tak wspomina Ruki, dopływ Konga, jedną z największych rzek w Kotlinie Konga. Wody Ruki są tak ciemne, że gdy zanurzy się w niej dłoń, przestaje się ją widzieć. Zdaniem badaczy Ruki to jedna z najczarniejszych – a być może nawet najciemniejsza rzeka świata. Jej wody są ciemniejsze nawet od Rio Negro, największego lewego dopływu Amazonki. Czemu zawdzięczają swoje wyjątkowe zabarwienie? Według badaczy ogromnym ilościom rozpuszczonej materii organicznej, które trafiają do rzeki z lasów równikowych, przez którą płynie. Dlaczego rzeka Ruki przez dekady pozostawała tajemnicą dla naukowców? Ruki pozostaje słabo poznaną rzeką. Nigdy wcześniej nie była badana przez naukowców. Od lat 30. ubiegłego wieku rejestrowano jedynie zmiany poziomu jej wód. Natomiast nigdy wcześniej nie analizowano jej składu chemicznego. Tego zdania podjął się międzynarodowy zespół naukowców dopiero w 2019 r. Badacze założyli stację pomiarową w pobliżu miasta Mbandaka. Przez następny rok mierzyli pozio…

mbandaka-kongo-ruki-GettyImages-966568298-2b9e384.jpg
width: 2892
height: 2168

Dar Młodzieży idzie w odstawkę. Powstanie nowy statek
type: item
date: 2025-10-02T07:01:25.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Adventure
subject: Traveler
subject: Edukacja
subject: morze
subject: statek
subject: statki
description: Dar Młodzieży to obrosły niejedną legendą polski statek szkoleniowy, który wykształcił wiele pokoleń żeglarzy. Nadciąga jednak jego następca, a Uniwersytet Morski w Gdyni pęka z dumy – nowy statek ma być wyposażony w najnowsze technologie, a przy tym odwoływać się do najlepszych tradycji Polskiej Marynarki Handlowej.
encoded: Po 43 latach służby i niemal 25 000 przeszkolonych kadetów Dar Młodzieży będzie mógł wreszcie odejść na zasłużoną emeryturę. Decyzją Rady Ministrów ustanowiony został wieloletni program „Budowy statków dla uczelni morskich w latach 2025–2029”, którego celem będzie m. in. zaprojektowanie, budowa i wyposażenie nowoczesnego szkolnego żaglowca dla UMG. Nowy żaglowiec dla Uniwersytetu Morskiego w Gdyni Senat uczelni oraz KPRM byli zgodni – infrastruktura szkoleniowa i badawcza Uniwersytetu Morskiego wymagała unowocześnienia. Dar Młodzieży, na którym szkolą się obecnie kadeci, nie spełnia już standardów, które obowiązują dla tego typu jednostek. Odsłużył już swoje: uczestniczył między innymi w rejsie dookoła świata. Nowy statek zastąpi charakterystyczną trzymasztową fregatę w ciągu najbliższych trzech lat, odsyłając Dar Młodzieży na wyczekiwany odpoczynek. Podobnie było z Darem Pomorza, który służył w latach 1929–1982, a obecnie jest na stałe zacumowanym w Gdyni w muzeum. Dlaczego potrzebny jest nowy statek? Następca Daru Młodzieży przyniesie nie tylko najnowocześniejsze rozwiązania elektroniczne, automatyczne czy nawigacyjne, ale także specjalnie przygotowane przestrzenie dydaktyczne. Szkolenie polskich marynarzy będzie dzięki temu przebiegać zdecydowanie sprawniej i podniesie się jakość kształcenia. Statek umożliwi studentom i pracownikom uczestnictwo w projektach badawczych – nauczą się między innymi obsługi zaawansowanych urządzeń pomiarowych. Jednostka umożliwi szkolenie aż 120 kadetów jednocześnie. Program budowy statków – liczba mnoga jest nieprzypadkowa, bo oprócz następcy Daru Młodzieży powstanie także osobna jednostka szkolno-badawcza dla Politechniki Morskiej w Szczecinie – pozwoli wzmocnić pozycję Polskiej Marynarki na mapie europejskiej nauki i przemysłu morskiego. Żaglowce mają posłużyć flocie przez kolejne dekady, tak jak z sukcesami robił to Dar Młodzieży. Pozostaje życzyć stopy wody pod kilem. Źródło: UMG Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz z…

GettyImages-1657374593-ac4d30d.jpg
width: 5906
height: 3937

Czy pies ma kolana? Weterynarze rozwiewają popularny mit
type: item
date: 2025-09-29T09:07:43.000Z
creator: Igor Szulim
subject: Przyroda
subject: biologia
subject: ciekawostki
subject: Edukacja
subject: pies
subject: psy
subject: zwierzęta
description: Czy pies ma kolana – to pytanie, które zaskakująco często pojawia się wśród właścicieli czworonogów. Choć brzmi nietypowo, odpowiedź jest jednoznaczna i ma ciekawe uzasadnienie.
encoded: Spis treści: Czy pies ma kolana? Ile kolan ma pies? Chore kolano u psa Ciekawostki o psach Wbrew pozorom anatomia psa w wielu aspektach przypomina budowę ludzkiego układu kostnego. Psy, podobnie jak ludzie, mają kolana – zlokalizowane w tylnych łapach. Mało kto jednak wie, że również w przednich łapach znajduje się odpowiednik „kolana”, który pełni zupełnie inną funkcję. Zrozumienie tego układu może pomóc lepiej dbać o zdrowie pupila i rozpoznawać sygnały możliwych kontuzji. Czy pies ma kolana? Pies, podobnie jak człowiek i inne ssaki, ma kolana. Po jednym na każdej z dwóch tylnych łap. Odgrywają one kluczową rolę w poruszaniu się, a konkretnie w chodzeniu, skakaniu czy bieganiu. Psie kolano to niezwykle złożony staw, który składa się z różnych kości: kości udowej, kości piszczelowej, kości strzałkowej, rzepki, łąkotki, więzadeł krzyżowych. Kluczowym elementem stabilizującym kolano psa jest rzepka, która utrzymuje kości na właściwym miejscu i zapobiega ich przemieszczaniu. Powierzchnie stawowe kości pokrywa chrząstka, która pełni istotną funkcję – dzięki niej ruch nie sprawia psu bólu, nawet podczas intensywnej aktywności. Za możliwość poruszania stawem odpowiadają otaczające kolano mięśnie, które generują niezbędną siłę do jego zginania i prostowania. Wiele osób może błędnie interpretować położenie psiego kolana, ponieważ w przeciwieństwie do ludzi, u psa znajduje się ono stosunkowo wysoko – tuż pod kością udową, osłoniętą masą mięśniową. Zdarza się, że za kolano uznaje się niżej położony staw skokowy, co jest anatomiczną pomyłką. W praktyce psy poruszają się na palcach, co wpływa na ich wyjątkowy sposób chodzenia. Ile kolan ma pies? Fakty anatomiczne, które mogą Cię zaskoczyć Nieprzypadkowo fraza „ile kolan ma pies?” znalazła się w czołówce wyszukiwań Google. Zainteresowanie tym tematem wzrosło gwałtownie po emisji odcinka popularnego teleturnieju, w którym uczestnicy musieli odpowiedzieć na pozornie proste pytanie dotyczące anatomii psa. Do wyboru mieli dwie odpo…

biegajace-psy-GettyImages-1202083136-864f860.jpg
width: 5322
height: 3744

Jest rudym kuzynem szopa pracza. Wśród gałęzi drzew porusza się z niezwykłą gracją
type: item
date: 2025-09-22T09:30:05.000Z
creator: Artur Białek
subject: Przyroda
subject: biologia
subject: Edukacja
subject: przyroda
subject: ssaki
subject: zwierzęta
description: Ostronos rudy, znany również jako koati, należy do rodziny szopowatych. Już na pierwszy rzut oka przypomina swojego słynnego kuzyna, ale prowadzi zupełnie inny tryb życia. Jego królestwem są gałęzie drzew.
encoded: W tym artykule: Jak wygląda ostronos rudy? Gdzie występuje ostronos rudy? Czym żywi się ostronos rudy? Tryb życia ostronosa rudego Rodzina szopowatych dzieli się na pięć rodzajów. Jednym z nich jest Nasua, czyli ostronos. W jego obrębie funkcjonują trzy gatunki: ostronos białonosy, ostronosek górski i bohater tego artykułu, czyli ostronos rudy. Jak wygląda ostronos rudy? Ostronos rudy, inaczej koati (Nasua nasua) to drapieżny ssak z rodziny szopowatych. Przypomina szopa pracza, ale jest od niego wyraźnie smuklejszy i ma dłuższy ogon. Oba gatunki różnią się też umaszczeniem. Swoją nazwę gatunkową zawdzięcza charakterystycznemu, przypominającemu szpic pyskowi – wydłużonemu i zwężającemu się ku przodowi. Oczy zwierzęcia są niewielkie, podobnie jak zaokrąglone uszy. Umaszczenie ostronosa rudego Ciało ostronosa rudego jest pokryte krótką sierścią. Dominującym kolorem jest rdzawobrunatny. Na puszystym ogonie widoczne są ciemne pierścienie. Taki sam kolor mają przednie kończyny. Częściowo ciemny jest też pysk. Na czarnym tle pojawiają się białe plamy – nad i pod oczami oraz na policzkach. Także gardło i klatkę piersiową pokrywa biaława sierść, a część brzuszną – żółtawa. Cyweta afrykańska: występowanie, środowisko, pożywienie, rozmnażanie, zagrożenia, ciekawostki Cyweta afrykańska jest największym współcześnie żyjącym przedstawicielem gatunku wiwerowatych, czyli łaszowatych. Jak wygląda to niezwykłe zwierzę? Gdzie występuje i jaki prowadzi tryb ... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/cyweta-afrykanska-wystepowanie-srodowisko-pozywienie-rozmnazanie-zagrozenia-ciekawostki-fot-edwin-remsberg-vwpics-universal-images-group-via-getty-images-d35e6e6.jpeg" width="938" height="626" alt="Cyweta afrykańska: występowanie, środowisko, pożywienie, rozmnażanie, zagrożenia, ciekawostki (fot. Edwin Remsberg/VWPics/Universal Images Group via Getty Images)" title="Cyweta afrykańska: występowanie, środowisko, pożywienie, rozmnażanie, zagrożenia, cieka…

Koati-to-rudy-krewniak-szopa-c106744.jpg
width: 5010
height: 3340

Wielka Lechia to wielka ściema – co mówią nowe badania genetyków i archeologów
type: item
date: 2025-08-13T11:13:17.000Z
subject: Historia
subject: bitwa pod grunwaldem
subject: Edukacja
subject: historia
subject: polska
subject: słowianie
description: Wielka Lechia to mit, który zyskał popularność w internecie i środowiskach alternatywnych historyków. Choć może brzmieć dumnie, nie ma żadnego potwierdzenia w źródłach naukowych. Przeczytaj, skąd wzięła się teoria o potężnym słowiańskim imperium, dlaczego zyskała tylu zwolenników oraz co mówią na ten temat historycy, archeolodzy i źródła pisane.
encoded: Spis treści: Gigantyczne miasta i 3099 lat panowania – tak rzekomo wyglądało imperium Lechitów Jak teoria kosmitów przerodziła się w mit Wielkiej Lechii? Dlaczego XIX-wieczne „odkrycia” nadal karmią mity o Wielkiej Lechii? Czy Germanie to tak naprawdę Słowianie? Spór o etniczne korzenie Europy Czy genetyka potwierdza teorię Wielkiej Lechii? Eksperci mają wątpliwości Bitwa nad Tołężą a mit Wielkiej Lechii – czy geny to wystarczający dowód? Czy nad Tołężą stoczono większą bitwę niż pod Grunwaldem? Fakty kontra mity Pomorska Troja? Jak internetowe mity połączyły Słowian z Homerem Bitwa czy napad? Nowe odkrycia zmieniają obraz wydarzeń nad Tołężą Historia Słowian lubi być reinterpretowana – zwłaszcza gdy brakuje w niej wyraźnych źródeł, a to, co nieznane, zaczyna kusić swoją tajemniczością. Teoria Wielkiej Lechii to doskonały przykład zjawiska, w którym narodowa tożsamość i potrzeba dumy z przeszłości prowadzą do kreowania fikcyjnych narracji. Zwolennicy Lechii mówią o ogromnym imperium Słowian istniejącym na długo przed Piastami, jednak współczesna nauka stoi na stanowisku, że to wyłącznie mit bez oparcia w faktach. Sprawdź, skąd wzięła się ta teoria i dlaczego jest tak niebezpieczna dla rozumienia prawdziwej historii Polski. Gigantyczne miasta i 3099 lat panowania – tak rzekomo wyglądało imperium Lechitów Imperium Wielkiej Lechii istniało przez długie stulecia, opierając się zakusom Persów, Macedończyków i Rzymian. Pokój i stabilność zapewniała mu dynastia panująca nieprzerwanie 3099 lat. Na jego obszarze istniały gigantyczne miasta, takie jak Kodan (Gdańsk), Gniezno, Carodom (Kraków) i Szczyt (Szczecin). Kraj ten w odróżnieniu od reszty świata antycznego nie znał niewolnictwa. Wojenne wyprawy Lechitów pustoszyły Ateny, Rzym, Kartaginę i Konstantynopol. Na gruzach zachodniego Imperium Rzymskiego lechiccy wodzowie zakładali własne państwa. Kres istnieniu Wielkiej Lechii – i to nie od razu – położył dopiero globalny spisek niemiecko-watykański. To także wpływy Kościoła …

wielka-lechia-76c02f9.png
width: 900
height: 600

Diabeł zakochany w sztuce. Hermann Göring stworzył imperium skradzionych dzieł
type: item
date: 2025-08-13T08:50:29.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: dzieła sztuki
subject: Edukacja
subject: II wojna światowa
subject: obrazy
subject: sztuka
description: Historia zna wielu kolekcjonerów sztuki, lecz niewielu wzbudzało tak skrajne emocje. Hermann Göring, jeden z najbardziej znienawidzonych ludzi XX wieku, latami gromadził dzieła warte fortunę. Jego plan stworzenia w Carinhall imponującego muzeum runął w 1943 roku.
encoded: W tym artykule: Hitlerowcy planowali przejąć największe skarby europejskiej kultury Hermann Göring – wielki kolekcjoner Ucieczka z luksusowego muzeum Dalsze losy kolekcji Walka o przetrwanie Dzieła sztuki rabowano również w Polsce Kolekcjonerska pasja Hermanna Göringa rozwinęła się niedługo po zakończeniu I wojny światowej. Już wtedy późniejszy dowódca niemieckiego lotnictwa wojskowego zaczął zbierać pojedyncze obrazy i rzeźby, które stały się podwalinami jego kolekcji. Hitlerowcy planowali przejąć największe skarby europejskiej kultury W 1933 roku, po objęciu przez Hitlera stanowiska kanclerza, wspólnie opracowali plan, zgodnie z którym największe skarby europejskiej kultury miały znaleźć się w III Rzeszy. Aby rabunek bezcennych kolekcji przebiegał sprawniej, powołano Devisenschutzkommando, specjalną jednostkę odpowiedzialną za poszukiwanie na podbitych terenach bezcennych gobelinów, rzeźb, obrazów i innych obiektów. Równolegle z Devisenschutzkommando działało Einsatzstab Reichsleiter Rosenberg (ERR). Organizacja, którą kierował nazistowski ideolog Alfred Rosenberg, okradała z bezcennych woluminów wschodnie i zachodnie archiwa i biblioteki. W ten sposób ponad 2 miliony książek, wcześniej ocenionych pod kątem ideologicznym przez nazistowskich ekspertów, trafiło do Raciborza. To oni decydowali o dalszych losach spuścizny po „wrogach Rzeszy”. Göring miał więc łatwy dostęp do tych wszystkich skarbów, a jako ulubieniec Hitlera regularnie otrzymywał „prezenty”, w rzeczywistości będące łapówkami. Część zdobytych w ten sposób obrazów należących do „zdegradowanej sztuki” (niepasującej ideologicznie), m.in. dzieła Mattise'a czy Picassa, wymieniał na prace Tycjana i Rubensa. W trakcie przesłuchań twierdził, że nabywał je za pieniądze, jednak dalsze śledztwo wykazało, że marszałek kłamał. W 1939 roku liczącą blisko 200 arcydzieł kolekcję Göring ulokował w swojej rezydencji Carinhall. Na ścianach obok poroży dzikich zwierząt znajdowały się kompozycje Vermeera, Rembrandta, Lucas…

Hermann-Goring--be5b1ac.png
width: 1080
height: 720

Tajemniczy lud ze Skandynawii. To oni zostawili w Polsce kamienne kręgi
type: item
date: 2025-08-08T13:43:05.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: Edukacja
subject: Kultura
subject: Społeczeństwo
description: Goci w Polsce osiedlili się na Pomorzu Nadwiślańskim, zostawiając po sobie kurhany i kamienne kręgi. Ich obecność zmieniła historię tych ziem – dziś badacze odkrywają coraz więcej śladów kultury gockiej i jej wpływu na nasz język.
encoded: Spis treści: Kim byli Goci? Na jakich terenach osiedlili się Goci? Co później stało się z Gotami? W co wierzyli Goci i dlaczego kamienne kręgi były dla nich ważne? Dziedzictwo Gotów w języku polskim Jordanes, historyk i kronikarz, mnich pochodzenia gockiego, napisał w 551 roku księgę, którą zatytułował „Getica. O pochodzeniu i czynach Gotów”. Była to obszerna historia ludu, który opuścił swoją ojczystą krainę Skandzę. Tajemniczy ludzie północy mieli wyruszyć ze swej rodzinnej ziemi na zaledwie trzech łodziach. Po kilku dniach rejsu, przez mroźne wody Bałtyku, dotarli Gothiskandzy. Był to region Dolnej Wisły, na Wysoczyźnie Elbląskiej, dzisiejsze Bory Tucholskie, Zabory i Krajny. W ten sposób tereny dzisiejszej Polski stały się pierwszą siedzibą Gotów w Europie kontynentalnej, którą zamieszkiwali przez kilka pokoleń. Goci zostawili po sobie kamienne kręgi i kurhany. Niektórzy wierzą, że to miejsca magiczne, a według kaszubskich legend to pozostałości po Stolemach, czyli pradawnych olbrzymach. Nic dziwnego zatem, że odwiedzają je ludzie z całego kraju, w poszukiwaniu zdrowia, siły i mocy. Kim byli Goci? Według Jordanesa to król Berig, pierwszy znany z imienia król Gotów, podjął decyzję o migracji ze Skandynawii. Byli to zatem przedstawiciele plemion germańskich. Jednak dużo wątpliwości budzi to, skąd dokładnie pochodzi ten lud. Niegdyś historycy twierdzili, że to wyspa Gotlandia była ich prasiedzibą. Jednak wykopaliska i badania archeologiczne obaliły tę tezę. Świadczy o tym fakt, że wyposażenie gotlandzkich grobów znacznie różniło się od tych, które odkryto na późniejszych terenach, na których żyli Goci, m.in. na Pomorzu. Pozostaje zatem hipoteza, która ma najwięcej zwolenników wśród badaczy, wskazująca na szwedzką prowincję jako praojczyznę Gotów. Większość naukowców uważa, że prawdziwą ojczyzną tego ludu było Götaland, czyli historyczna kraina w południowej Szwecji. To właśnie region graniczący od północy ze Svealandią, miał być pierwszym grotem gockich władców. Na…

wesiory-shutterstock1280452222-ddcd021.jpg
width: 1000
height: 667

Nie tylko Kamczatka. Oto 6 najbardziej niszczycielskich tsunami w historii
type: item
date: 2025-07-30T05:45:06.000Z
creator: Artur Białek
subject: Przyroda
subject: Edukacja
subject: geografia
subject: kamczatka
subject: katastrofy
subject: tsunami
subject: tsunami w japonii
description: Największe tsunami w historii zostawiły po sobie ślady, które zmieniły losy całych społeczności. Dziś natura ponownie o sobie przypomniała – silne trzęsienie ziemi o magnitudzie 7,5 nawiedziło rosyjski półwysep Kamczatka, wywołując panikę i ewakuacje. Jakie są przyczyny tych katastrof i co łączy je z dzisiejszymi wydarzeniami?
encoded: Spis treści: Jak powstaje tsunami i dlaczego bywa tak śmiercionośne? Tsunami na wschodnim wybrzeżu Japonii, 2011 rok Tsunami w Indonezji, 1883 rok Tsunami na Morzu Południowochińskim, 1782 rok Tsunami w Portugalii, 1755 rok Tsunami w starożytnej Grecji, 1500 rok p.n.e. Tsunami na Oceanie Indyjskim, 2004 rok Do tragicznych skutków tsunami prowadzą najczęściej podwodne trzęsienia ziemi, erupcje wulkanów lub osuwiska. Fale o wysokości kilkudziesięciu metrów uderzają wtedy w ląd z siłą nieporównywalną z żadnym innym żywiołem. Choć rozwój technologii pozwala dziś szybciej ostrzegać ludność, potężne wstrząsy – takie jak to, które dziś sparaliżowało rosyjską Kamczatkę – przypominają, że natura wciąż ma przewagę. Przypominamy 6 najbardziej niszczycielskich tsunami w historii i analizujemy, co było ich bezpośrednią przyczyną. Jak powstaje tsunami i dlaczego bywa tak śmiercionośne? Tsunami to jedno z najbardziej niszczycielskich zjawisk. Przemieszczające się z ogromną prędkością potężne fale nie oszczędzają niczego, co napotykają na swojej drodze. Każde tsunami wywołuje ogromne straty materialne, ale nie to jest najgorsze, bo budynki i drogi można odbudować. Większość takich katastrof pochłania masę istnień ludzkich. Czym właściwie jest to przerażające zjawisko? Mówiąc o tsunami, na myśli trzeba mieć falę oceaniczną, wywołaną innym zjawiskiem noszącym znamiona katastrofy naturalnej: rozpadem lodowców, podwodnym trzęsieniem ziemi lub wybuchem wulkanu. Tsunami może być też następstwem upadku meteorytu lub asteroidy. W miejscu wzbudzenia fala zaczyna rozchodzić się pierścieniowo. Na otwartym morzu, gdzie nie napotyka żadnych przeszkód naturalnych, wzburzona woda osiąga prędkość dochodzącą do 900 km/godz. W takich warunkach fala tsunami osiąga długość kilkuset kilometrów, ale jaj wysokość to maksymalnie kilkadziesiąt centymetrów. Zjawisko spiętrzenia wody ma miejsce dopiero w obszarach strefy brzegowej. Wówczas fala może osiągnąć kilkadziesiąt metrów lub więcej. Najwięcej takich …

tsunami-GettyImages-159952838-f950eaf.jpg
width: 2036
height: 1472

Jaka była najwyższa temperatura w Polsce? Rekord padł 104 lata temu
type: item
date: 2025-07-29T10:30:05.000Z
creator: Igor Szulim
subject: Przyroda
subject: Edukacja
subject: lato
subject: Lifestyle
subject: pogoda
subject: polska
subject: rekordy
subject: słońce
subject: upał
description: Latem, gdy słońce praży, a termometry często sięgają 30 stopni, wielu zastanawia się, jaka była najwyższa temperatura w Polsce. Okazuje się, że rekord padł ponad sto lat temu. Wynik wciąż robi wrażenie i pozostaje niepobity.
encoded: W tym artykule: Rekord temperatury w Polsce Najwyższa temperatura na Ziemi Czekają nas saharyjskie upały Nietypowe sposoby na upał Upały od kilku lat doskwierają nam coraz bardziej, a lato z roku na rok zaczyna przypominać temperaturami to w Afryce. Choć temperatury na Ziemi stale rosną, rekord ciepła w naszym kraju ustanowiony został nie w XXI, a w XX wieku i liczy ponad 100 lat. Zważywszy, że zmiany klimatu wciąż postępują, jego poprawienie jest już tylko kwestią czasu. Jaka była najwyższa temperatura w Polsce w historii i gdzie termometry wskazały ponad 40 stopni Celsjusza? Szczegóły do sprawdzenia poniżej. Rekord temperatury w Polsce Niepodbity do dziś rekord temperatury w Polsce zanotowano 29 lipca 1921 r. W należącym wówczas do Niemców Prószkowie koło Opola termometry wskazały 40,2 stopnie Celsjusza w cieniu. Nie był to jednak jednorazowy przypadek. Tego samego dnia we wsi Zbiersk, między Koninem a Kaliszem, zarejestrowano upał sięgający 40 stopni, a w położonym także w Wielkopolsce Pętkowie – 39,6 stopnia. Niewiele chłodniej było w stolicy województwa, Poznaniu, gdzie odczuwalna temperatura wynosiła 38,7 st. C. Jedną z najwyższych temperatur, wynoszącą 39,5 st. Celsjusza, odnotowano w 1994 r. w Słubicach w woj. lubelskim. Co ciekawe, to również tutaj, 19 czerwca 2022 r., termometry wskazały 38,3 st. C. Była to najwyższa temperatura na ziemiach polskich w XXI wieku. Najwyższa temperatura na Ziemi 17 marca 2024 r. w brazylijskim Rio de Janeiro, w położonej na zachodzie dzielnicy Guaratiba, zanotowano rekordową temperaturę odczuwalną – 62,3 stopnia Celsjusza. Światowa Organizacja Meteorologiczna (WMO) za najwyższą oficjalnie zmierzoną temperaturę powietrza na Ziemi uznaje pomiar z lipca 1913 roku, gdy w kalifornijskiej Dolinie Śmierci termometry wskazały 56,7 st. C. Rekord marca pobity. Tak ciepło w Polsce nie było od 50 lat Rekord marcowej temperatury powietrza w Polsce po 50 latach oficjalnie pobity. Jak podaje IMGW, termometry pierwszy raz w historii przekroc…

najwyzsza-temperatura-w-Polsce-b2b0359.jpg
width: 7226
height: 4820

Zając polarny przemierzył 388 km w rekordowe 49 dni i zmarł. Co nim kierowało?
type: item
date: 2025-07-28T10:30:39.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Przyroda
subject: arktyka
subject: Edukacja
subject: kanada
subject: tundra
subject: zwierzęta
description: Zając polarny zaskoczył naukowców, przemierzając ponad 388 kilometrów w zaledwie 49 dni. Rekordowy dystans udokumentowany przez biologów pokazuje niezwykłe możliwości tych arktycznych zwierząt — ale historia kończy się tragicznie. Co mogło doprowadzić do śmierci zwierzęcia tuż po jego spektakularnej wędrówce?
encoded: Spis treści: Mistrz kamuflażu z Arktyki – co potrafi zając polarny? 388 kilometrów w 49 dni – rekordowa trasa zająca BBYY zszokowała naukowców BBYY nie wróciła do domu – rekordowa wędrówka zakończyła się tragedią 388 kilometrów w 49 dni. Taką trasę pokonała samica zająca polarnego (Lepus arcticus) o imieniu BBYY, wprawiając badaczy tego gatunku w osłupienie. To najdłuższa zarejestrowana wędrówka zająca – i jednocześnie jedna z najbardziej zagadkowych. Dlaczego BBYY ruszyła w tak długą podróż? I co sprawiło, że zaledwie miesiąc po jej zakończeniu zwierzę zmarło? Ta historia ma więcej znaków zapytania, niż można się spodziewać. Mistrz kamuflażu z Arktyki – co potrafi zając polarny? Zając polarny jest gatunkiem ssaka z rodziny zającowatych. Występuje głównie w tundrowych regionach Grenlandii, północnej części Kanady i na Alasce. Kiedy pora roku się zmienia, zając dobrze przystosowuje się do środowiska. Wraz z pierwszymi opadami śniegu zmienia futro na białe. Przez resztę roku jest niebiesko-szary. Jego środowiskiem naturalnym są polarne i górzyste siedliska. Zające polarne to małe, 4-kilogramowe zwierzęta, które często padają ofiarą lisów i wilków. Naukowcy zbadali, w jaki sposób te te małe ssaki się przemieszczają. O najnowszym odkryciu poinformowano na łamach czasopisma naukowego „Ecology”. 388 kilometrów w 49 dni – rekordowa trasa zająca BBYY zszokowała naukowców W 2019 roku prof. Dominique Berteaux, ekolog z kanadyjskiego Université du Québec wraz ze współpracownikami postanowili zbadać trasy zajęcy polarnych. W tym celu schwytali 25 dzikich osobników, które żyły na północnym obszarze Wyspy Ellesmere’a i założyli im specjalne obroże z nadajnikami satelitarnymi. Naukowcy przyznają, że sami nie spodziewali się, że odkryją coś tak niezwykłego. Samica, którą nazwano BBYY, pokonała aż 388 kilometrów w 49 dni. – To najdłuższy dystans, jaki kiedykolwiek zarejestrowano wśród wszystkich zającowatych – przekonują uczeni. Na poniższej mapie dokładnie widać trasę, którą przemi…

zajac-polarny-GettyImages-2164441077-55c3507.jpg
width: 2121
height: 1414

Pałac Kultury i Nauki obchodzi 70. urodziny. Od samego początku wzbudzał kontrowersje
type: item
date: 2025-07-22T09:22:23.000Z
creator: Monika Berkowska, Igor Szulim
subject: Traveler
subject: ciekawostki
subject: Edukacja
subject: Kultura
subject: pałac kultury i nauki
subject: Sport
subject: Travel
subject: warszawa
description: Pałac Kultury i Nauki od 70 lat dzieli Polaków. Dla jednych to symbol zniewolenia, dla innych ikona stolicy. Z okazji rocznicy przypominamy najciekawsze fakty o najbardziej kontrowersyjnym budynku w Polsce.
encoded: W tym artykule: Co warto wiedzieć o Pałacu Kultury i Nauki? Pałac Kultury i Nauki – ciekawostki Trudno o drugi budynek w Polsce, który ma tyle samo przeciwników, co zwolenników. Pałac Kultury i Nauki, bo o nim mowa, z powodu swojej historii wzbudza mieszane uczucia zarówno wśród polityków, jak i zwykłych obywateli. Mimo to rocznie przyciąga do stolicy masę turystów nie tylko z kraju. Sprawdź, co skrywa 3288 pałacowych pomieszczeń i co wspólnego z erotycznymi snami ma lśniąca iglica. Oto mało znane ciekawostki o Pałacu Kultury i Nauki w Warszawie, które przybliżą ci historię tego miejsca. Co warto wiedzieć o Pałacu Kultury i Nauki? Budowa Pałacu Kultury i Nauki, nad którą czuwał radziecki architekt Lew Rudniew, rozpoczęła się 1 maja 1952 roku i trwała tylko trzy lata. Budynek został oddany do użytku 21 lipca 1955 r., a do jego powstania zużyto ponad 40 mln cegieł i 26 tys. ton stali. W trakcie trwania budowy śmierć poniosło 16 robotników. Pałac Kultury i Nauki powstał jako dar narodu radzieckiego dla narodu polskiego. Jego pomysłodawcą był Józef Stalin (pierwotny patron budynku). Wspominany wyżej Lew Rudniew stworzył pięć projektów, ten ostateczny wybrali Polacy. Pierwszego dnia po otwarciu, 22 lipca 1955 r., PKiN odwiedziło 20 tys. osób. W 2007 r. budynek wpisano do rejestru zabytków. Kosztem Pałacu Kultury i Nauki zburzono ok. 180 przedwojennych kamienic i zlikwidowano sześć ulic. Mierzący 237 m Pałac Kultury i Nauki w chwili zakończenia budowy był drugim co do wielkości budynkiem w Europie (obecnie jest na 19. pozycji), tuż za Moskiewskim Uniwersytetem Państwowym. Wśród polskich drapaczy chmur nie miał sobie równych przed ponad sześć dekad. Wszystko zmieniło się na początku 2021 roku, gdy palmę pierwszeństwa przejął inny warszawski wieżowiec, Varso Tower. Biurowiec „przerósł” niekwestionowany symbol Warszawy o 73 metry, stając się nie tylko największym budynkiem w kraju, ale także w Unii Europejskiej. Sprawdź, ile metrów mają najwyższe budynki na świecie. Pałac Ku…

Palac-Kultury-i-Nauki-668fd9d.png
width: 1080
height: 720

Narodziny bomby atomowej. Mija 80 lat od pierwszej eksplozji jądrowej
type: item
date: 2025-07-16T09:30:45.000Z
subject: Historia
subject: Edukacja
subject: historia
subject: II wojna światowa
subject: nagasaki
subject: stany zjednoczone
description: Test Trinity zapoczątkował erę broni jądrowej. Naukowcy, którzy go przeprowadzili, początkowo cieszyli się z sukcesu. Wkrótce jednak wielu z nich zaczęło żałować udziału w projekcie.
encoded: Spis treści: Wynalezienie broni jądrowej Broń jądrowa w historii świata Broń jądrowa a ruch antynuklearny O 5:30 rano 16 lipca 1945 r., nad Nowym Meksykiem promieniowało światło jaśniejsze niż słońce. Ognista kula unicestwiła wszystko w jej pobliżu, a następnie wytworzyła grzybową chmurę, która kłębiła się na wysokości ponad 11 kilometrów. W następstwie tego wydarzenia naukowcy, którzy spowodowali wybuch, śmiali się i uściskali sobie dłonie, rozdając uroczyste drinki. Następnie pogrążyli się w ponurej myśli o śmiercionośnym potencjale broni, którą stworzyli. Właśnie wywołali pierwszą na świecie eksplozję jądrową. Wynalezienie broni jądrowej Test o kryptonimie „Trinity” był sukcesem. Udowodnił, że naukowcy potrafią wykorzystać potencjał rozszczepienia plutonu. Wprowadził on świat w erę atomową, zmieniając na zawsze działania wojenne i stosunki geopolityczne. Niecały miesiąc później Stany Zjednoczone zrzuciły dwie bomby atomowe na Hiroszimę i Nagasaki w Japonii. Dowodząc tym samym, że od teraz można było zniszczyć ogromne powierzchnie ziemi i zabić mnóstwo ludzi w kilka sekund. Naukowcy próbowali ustalić, w jaki sposób wywołać rozszczepienie jądra atomowego (reakcję, do której dochodzi, gdy jądra atomowe są rozszczepiane, wytwarzając ogromną ilość energii) od czasu odkrycia tego zjawiska w latach 30. ubiegłego wieku. Nazistowskie Niemcy jako pierwsze próbowały uzbroić się w taką energię, a wieść o ich wysiłkach wyciekała z kraju wraz z politycznymi dysydentami i wypędzonymi naukowcami, z których wielu było niemieckimi Żydami. W 1941 roku, po tym jak fizyk na emigracji, Albert Einstein ostrzegł prezydenta Franklina Delano Roosevelta, że Niemcy mogą próbować stworzyć bombę rozszczepiającą, Stany Zjednoczone przystąpiły do pierwszego wyścigu zbrojeń jądrowych. Rozpoczęto tajny projekt badań atomowych, nazwany kryptonimem „Projekt Manhattan”, łączący najwybitniejszych amerykańskich fizyków z naukowcami na uchodźstwie z Niemiec i innych krajów okupowanych przez nazistów. <…

bron-jadrowa-0b51928.png
width: 1080
height: 720

Matematyka nie dla dziewczynek? Szokujące dane pokazują, gdzie tkwi problem
type: item
date: 2025-07-15T12:10:39.000Z
creator: Mateusz Łysiak
subject: Nauka
subject: Edukacja
subject: nauka
description: Dziewczynki i chłopcy mają takie same zdolności matematyczne. A jednak to chłopcy wygrywają w szkole. Co się dzieje na lekcjach matematyki?
encoded: Spis treści: Jak odczarować matematykę? Nauczanie matematyki nie wspiera dziewczynek? Naukowcy często podkreślają, że dziewczynki i chłopcy mają takie same wrodzone zdolności matematyczne. Badania nie wykazują istotnych różnic w rozumowaniu liczbowym czy przestrzennym u niemowląt i małych dzieci. Mimo to już na etapie edukacji wczesnoszkolnej pomiędzy chłopcami a dziewczynkami pojawia się pewna dysproporcja. Jak to możliwe, skoro obie płcie startują z równymi zasobami intelektualnymi? Tłumaczą to najnowsze badania przeprowadzone we Francji na grupie ponad 2,6 miliona uczniów klas 1 i 2. Nauczanie matematyki nie wspiera dziewczynek? Wyniki wskazują, że różnice w osiągnięciach pojawiają się już po czterech miesiącach nauki. Co więcej, im dłużej dzieci uczęszczają do szkoły, tym luka między chłopcami a dziewczynkami staje się bardziej wyraźna. Nie jest to kwestia wieku, a właśnie czasu spędzonego w systemie edukacji. To odkrycie rodzi poważne pytania o to, jak uczymy matematyki i jakie wzorce nieświadomie przekazujemy dzieciom. Nie chodzi jedynie o nauczycieli. Już małe dziewczynki często słyszą w domu, że matematyka to domena chłopców. Później na lekcjach częściej do odpowiedzi wywołuje się chłopców, a rachunkowe błędy dziewczynek bywają oceniane surowiej. Matematyki często uczy się tak, że najważniejsza jest szybka i poprawna odpowiedź, a nie zawsze zrozumienie i logiczne myślenie. To podejście może zniechęcać dzieci, które potrzebują więcej czasu lub wolą pracę opartą na dyskusji i analizie. Co ciekawe, w Hiszpanii przeprowadzono badanie, które pokazało, że dziewczynki w środowisku o wysokiej konkurencyjności wypadają gorzej niż chłopcy, mimo porównywalnych kompetencji. Presja rywalizacji negatywnie wpływa na ich pewność siebie. Jak odczarować matematykę? Nie bez znaczenia jest też mit „geniuszu” budowany wokół matematyki. W zachodniej kulturze pokutuje przekonanie, według którego, albo jesteś zdolny, albo nie masz szans. To szczególnie szkodliwe dla dziewczynek, kt…

Matematyka-w-szkole-199c0dc.jpg
width: 5760
height: 3840

Skradzione serce, fortepian w ciemności i tajne zaręczyny – odkryj mroczne sekrety Chopina
type: item
date: 2025-07-14T08:47:17.000Z
creator: Igor Szulim
subject: Ludzie
subject: ciekawostki
subject: Edukacja
subject: fryderyk chopin
description: Fryderyk Chopin to nie tylko genialny kompozytor, ale także człowiek pełen kontrastów, tajemnic i zaskakujących relacji. Oto mniej znane fakty z życia najwybitniejszego polskiego muzyka. Niektóre z tych faktów zmienią wasze spojrzenie na mistrza fortepianu.
encoded: Spis treści: Najbardziej zaskakujące fakty z życia Fryderyka Chopina Fryderyk Chopin – ciekawostki, które zaskoczą każdego miłośnika muzyki Warszawa śladami Fryderyka Chopina – najciekawsze miejsca związane z kompozytorem Ciekawostki o Chopinie z pewnością zainteresują miłośników muzyki klasycznej. Warto je znać, bo Fryderyk Chopin to bez wątpienia jeden z najwybitniejszych Polaków w historii, o którym do dziś mówi cały świat. Urodzony w 1810 roku w Żelazowej Woli, już jako dziecko zadziwiał otoczenie niezwykłym talentem muzycznym, komponując pierwsze utwory w wieku zaledwie siedmiu lat. Twórczość Chopina, łącząca polski folklor z romantyczną wrażliwością, odegrała kluczową rolę w kształtowaniu europejskiej muzyki XIX wieku. Co ciekawe, Chopin nigdy nie skomponował symfonii – całe jego dziedzictwo to przede wszystkim utwory fortepianowe, które do dziś stanowią kanon światowej literatury muzycznej. Choć większość życia spędził we Francji, nigdy nie zapomniał o Polsce, co widać w emocjonalnych odniesieniach do ojczyzny obecnych w jego mazurkach i polonezach. Najbardziej zaskakujące fakty z życia Fryderyka Chopina Fryderyk Chopin urodził się w 1810 roku w Żelazowej Woli (ok. 50 km na zachód od Warszawy), choć do dziś trwają spory o jego dokładną datę narodzin. Jedne źródła podają, że świat ujrzał 22 lutego, inne wskazują na 1 marca około godz. 18.00. Legenda głosi, że w chwili jego narodzin ojciec, Mikołaj Chopin, grał na skrzypcach – co miało symbolicznie zwiastować przyszłą wielkość syna. Chopin został ochrzczony 23 kwietnia 1810 roku w barokowym Kościele św. Rocha i Jana Chrzciciela w Brochowie. Między czwartym a piątym rokiem życia Fryderyk rozpoczął naukę gry na fortepianie, a jego wyjątkowy talent szybko zwrócił uwagę warszawskich elit. Pierwszy publiczny koncert dał już w wieku 8 lat – 24 lutego 1818 roku – w Pałacu Radziwiłłowskim, dzisiejszym Pałacu Prezydenckim. Wydarzenie to upamiętnia tablica z napisem: „24 lutego 1818 roku 8-letni Fryderyk Chopin po raz pi…

fryderyk-chopin-ciekawostki-0f85c02.png
width: 900
height: 600

Analfabeci na tronie? Sprawdź, który polski władca nie potrafił się podpisać
type: item
date: 2025-07-11T11:15:02.000Z
creator: Kamil Janicki
subject: Historia
subject: Edukacja
subject: królowie
subject: polska
subject: władysław jagiełło
description: Czy polscy władcy byli analfabetami – to pytanie budzi spore emocje. Wbrew pozorom, brak umiejętności pisania nie musiał oznaczać braku wykształcenia. W artykule przyglądamy się faktom historycznym, które rzucają nowe światło na tę kwestię.
encoded: Spis treści: Kiedy historia wygrywała z reformą – spór generałów o analfabetów w mundurach Czy Karol Wielki naprawdę był analfabetą? Historyczna legenda na warsztacie Czy król Franków był piśmienny? Źródła mówią więcej, niż myślisz Analfabeci na tronach Europy? Nie wszędzie pismo było królewską powinnością Od „rex idiota” do Alfreda Wielkiego – jak monarchowie mierzyli się z nauką czytania Polscy władcy, którzy byli analfabetami Kazimierz Wielki analfabetą? Niewygodne pytania o królewskie wykształcenie Czy Jagiełło był dzikusem? Mit, który wciąż żyje w wyobraźni Analfabetyzm z braku podpisu? Historyczna pułapka myślenia Współcześnie trudno wyobrazić sobie osobę na stanowisku władzy, która nie potrafi pisać i czytać. W średniowieczu w Polsce i w całej Europie sytuacja wyglądała jednak zupełnie inaczej. Elity intelektualne skupiały się wokół duchowieństwa, a obowiązki świeckich władców koncentrowały się na innych aspektach rządzenia. Czy brak umiejętności pisania świadczył o niższym poziomie rozwoju? A może po prostu nie był wówczas konieczny? Historycy spierają się do dziś, ale jedno jest pewne – temat budzi emocje i zmusza do refleksji. Kiedy historia wygrywała z reformą – spór generałów o analfabetów w mundurach W 1957 roku, w czasach głębokiego PRL-u, posiedzenia Komisji Obrony Narodowej zazwyczaj przeradzały się w rutynowe, pozbawione emocji debaty. Tym razem jednak było inaczej – spotkanie przekształciło się w pełną napięcia wymianę argumentów. Temat? Palący problem edukacji w polskim wojsku. Czy oficerowie powinni mieć wykształcenie średnie? Czy pułkownicy powinni być zmuszani do zdawania matury, by móc pozostać w służbie? Doszło do ostrego starcia dwóch wpływowych generałów. Józef Zarzycki stanowczo popierał projekt, zgodnie z którym każdy oficer musiałby posiadać świadectwo dojrzałości. Sprzeciwiał mu się Józef Kuropieska, przekonując, że walka z analfabetyzmem może być „krzywdząca dla starszych wiekiem” członków kadry oficerskiej. Aby poprzeć swój punkt widz…

analfabeci-na-tronie-7345ed8.png
width: 900
height: 600

Życie straciło tu ponad 1,1 mln osób. Auschwitz-Birkenau to symbol piekła na ziemi
type: item
date: 2025-07-11T10:00:40.000Z
creator: Hubert Rój
subject: Historia
subject: Edukacja
subject: II wojna światowa
subject: Naziści
subject: niemcy
subject: wojna
subject: zagłada
subject: żydzi
description: Auschwitz-Birkenau to symbol jednego z najczarniejszych rozdziałów w historii ludzkości. To tutaj niemieccy naziści z nieznaną wcześniej światu pedantycznością mordowali swoje ofiary w imię zbrodniczej ideologii. Ich ciała palono w piecach, by zatrzeć ślady ludobójstwa.
encoded: W tym artykule: Początki obozu Auschwitz-Birkenau. Od więzienia do fabryki śmierci Holokaust na terenie obozu Auschwitz-Birkenau Ilu ludzi zginęło w Auschwitz? Nieludzkie warunki życia i umierania w Auschwitz Próby ucieczki z Auschwitz-Birkenau Marsze śmierci, czyli tragiczny koniec tragicznej historii obozów zagłady Auschwitz jako symbol Najpierw był tu obóz koncentracyjny, w którym zamykano więźniów politycznych. Później stał się obozem zagłady, gdzie zamordowano ponad 1 mln ludzi. Taką drogę przeszedł obóz Auschwitz, gdzie Niemcy postanowili urządzić centrum ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej, czyli Holokaustu. Początki obozu Auschwitz-Birkenau. Od więzienia do fabryki śmierci Początki funkcjonowania niemieckiego obozu koncentracyjnego na terenie Oświęcimia nie zwiastowały tak tragicznego dalszego ciągu wydarzeń. Obóz założony został z inicjatywy szefa SS Heinricha Himmlera w 1940 roku, a więc jeszcze przed niemiecką inwazją na Związek Radziecki. A przede wszystkim jeszcze przed niemiecką decyzją o pełnej eksterminacji Żydów w styczniu 1942 r. Bezpośrednią przyczyną powstania Konzentrationslager Auschwitz było przede wszystkim rozładowanie coraz bardziej przepełnionych więzień, aresztów i obozów przede wszystkim na terenach sterroryzowanej, okupowanej Polski. W tych właśnie więzieniach tłoczyli się pierwsi więźniowie polityczni z wykluwającego się ruchu oporu, osoby próbujące przedostać się przez zieloną granicę do Francji, do odbudowywanego wojska polskiego, a także duchowni i inteligencja. Archeolodzy odkryli tunel na terenie dawnego obozu zagłady Grupa archeologów kierowana przez Wojciecha Mazurka z Chełma oraz Yorama Haimiego z Izraela trafiła na ślady podziemnego tunelu, wykopanego prawdopodobnie przez więźniów z Sonderkommando Dalsza rozbudowa obozu i budowa szeregu podobozów zbiegła się w czasie z „przyspieszeniem” diabolicznej niemieckiej maszyny wojennej. Wówczas doszło do stworzenia całego kompleksu obozowego na czele z obozem macierzystym oboz…

Auschwitzpieklo-8f39019.jpg
width: 3717
height: 2421