Teraz wiemy, czemu buty sportowe piszczą. Dosłownie produkują miniaturowe pioruny
Wyobraź sobie ciszę na boisku, na którym toczy się walka o ostatni punkt. Sekundy mijają, niemalże słychać bicie serc, a wielką chwilę przerywa… przenikliwy pisk butów. Ich akompaniament bezapelacyjnie kojarzy nam się z meczami siatkówki, koszykówki czy piłki ręcznej, a naukowcy z Harvardu wreszcie znaleźli wytłumaczenie zjawiska, które zna każdy sportowiec. Stało się pretekstem do eksperymentów… z piorunami.
Naukowcy z Harvardu udowodnili, że za irytujący pisk butów na parkiecie odpowiadają miniaturowe wyładowania elektryczne powstające pomiędzy gumą a twardą powierzchnią boiska. Ale jak to możliwe? Sekret piszczących butów – impulsy tarcia szybsze niż dźwięk To wcale nie takie proste. Inżynierowie odkryli, że ruch gumowej podeszwy pod twardej powierzchni nie jest równomierny. Zamiast tego energia koncentruje się w błyskawicznych, lokalnych impulsach (ang. opening slip pulses), które pojawiają się, przemieszczają i znikają szybciej niż… rozchodzi się dźwięk! Każdy taki impuls generuje drobne wibracje, które ucho rejestrowało jako charakterystyczny pisk. – Wykazaliśmy, że skrzypienie buta może rozprzestrzeniać się tak szybko, jak pęknięcie uskoku geologicznego, a nawet szybciej. Ich fizyka jest uderzająco podobna – powiedział prof. Shmuel Rubinstein, fizyk i współautor badania. Czy można regulować „brzmienie” buta? Wszystko zależy od budowy podeszwy. Jej rowki i ranty „stroją” buty: nadają ton i częstotliwość dźwięku. Naukowcy udowodnili, że zmieniając kształt gumy można zagrać nawet „Marsz Imperialny” z Gwiezdnych Wojen. To z pewnością sprawiłoby, że mecze stałyby się jeszcze ciekawsze. Pioruny pod butami istnieją naprawdę To jednak nie koniec zadziwiających odkryć. Tarcie pod butami to jedno, ale naukowcy odkryli, że w jego wyniku powstają… miniaturowe wyładowania elektryczne, dosłownie mikroskopijne „pioruny”, które błyskają podczas tarcia gumy. To efekt nagromadzenia ładunków elektrostatycznych podczas gwałtownego ślizgu. W niektórych przypadkach te mikropioruny wręcz „wyzwalały” kolejne impulsy ruchu i wzmacniały efekt skrzypienia. Pod naszymi stopami rozgrywa się fascynująca walka energii. Nowe spojrzenie na tarcie i nowa era projektowania obuwia Wyniki tych badań mają potencjał wykraczający poza zwykłe obuwie sportowe. Mechanizm opening slip pulses przypomina zjawiska towarzyszące trzęsieniom ziemi. Zrozumienie tego procesu może pomóc inżynierom w projektowaniu podeszew o regulowanym tarciu – od superśliskich po ultraprzyczepne: do zadań specjalnych. To, co zaczęło się od irytacji podczas oglądania meczu, zakończyło się naukową rewolucją. Odtąd, słysząc pisk na parkiecie, możesz pomyśleć: pod moimi stopami właśnie rodzi się miniaturowa burza! To fascynujące, jak mikroświat buta może perfekcyjnie odbijać makroświat całej naszej planety. Źródło: Nature Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Rżenie koni w końcu wyjaśnione. Ten efekt akustyczny jest wyjątkowy
„W końcu wiemy, jak konie wytwarzają dwie podstawowe częstotliwości, które składają się na rżenie” – ogłosili naukowcy, rozwiązując w ten sposób odwieczną zagadkę. Okazało się, że do powstania tego bardzo charakterystycznego dźwięku przyczyniły się… emocje.
Rżenie konia to niezwykle charakterystyczna mieszanka dźwięków. Składają się na nią zarówno wysokie, jak i niskie częstotliwości. Tego dźwięku nie da się pomylić z żadnym innym. Jak on powstaje? Dźwięk, który nie ma prawa istnieć Rżenie konia zawiera dźwięki, które są wyjątkowo nietypowe dla zwierząt o tak dużych rozmiarach. W świecie przyrody panuje zasada, według której im większe zwierzę, tym niższy ma głos. Dla ssaka o wadze konia (ok. 500 kg) fizyka „przewiduje” dźwięki o częstotliwości poniżej 100 Hz. Końskie rżenie zawiera jednak składową o bardzo wysokiej częstotliwości, która wynosi średnio około 1500 Hz, a może sięgać nawet ponad 3000 Hz. To ton znacznie wyższy, niż wynikałoby to z budowy krtani tak dużego zwierzęcia. Jak to możliwe, że jest w stanie go wydawać? Temu fenomenowi natury postanowił się przyjrzeć międzynarodowy zespół naukowców, który łączył specjalistów z zakresu weterynarii oraz fizyki akustycznej. Wnioski opublikowano na łamach czasopisma „Current Biology”. (Również) martwy koń zdradził prawdę Naukowcy wykorzystali kilka grup zwierząt oraz preparatów tkankowych, aby dokładnie przeanalizować mechanizm powstawania rżenia z różnych perspektyw. Wykonali badania endoskopowe żywych koni – ogierów rasy Franches-Montagnes ze Szwajcarskiej Stadniny Narodowej. Wybrano je ze względu na – co oczywiste – ich wysoką skłonność do rżenia. Przeprowadzono też testy laboratoryjnie z preparatami krtani padłych koni. Pozyskano je od dostawcy mięsa końskiego, dlatego nie było dostępnych szczegółowych informacji o tych konkretnych osobnikach. Badacze wdmuchiwali strumień powietrza przez krtań. Podczas tego procesu zmieniali strumień powietrza w krtani z powietrza na hel i z powrotem. Klucz do zrozumienia rżenia Wygląda na to, że naukowcom udało się w końcu wyjaśnić, jak konie wydają dźwięki o wysokiej częstotliwości, które przeczą ich dużym rozmiarom, a jednocześnie wytwarzają niższe tony: gwiżdżą przez krtań, wprawiając w drgania fałdy głosowe, tak jak człowiek podczas śpiewania. – Rozwiązanie tej biomechanicznej zagadki wymagało połączenia podejść z medycyny weterynaryjnej i fizyki akustycznej – mówi współautor badania Romain Lefèvre z Uniwersytetu Kopenhaskiego. Okazało się, że składowa rżenia o wysokiej częstotliwości jest generowana przez gwizd krtaniowy. Naukowcy opisują go jako podobny w zasadzie do normalnego gwizdu ludzkiego. Z tą różnicą, że turbulentny strumień powietrza, który wytwarza dźwięk gwizdu, powstaje w krtani konia. Co ciekawe, niektóre małe gryzonie, takie jak szczury i myszy, również wytwarzają gwizdy krtaniowe. Ale konie są pierwszymi dużymi gatunkami ssaków, u których stwierdzono gwizd generowany w ten sposób i jedynymi znanymi zwierzętami, u których gwizd odbywa się jednocześnie wspólnie z drganiami fałdów głosowych. To tzw. bifonacja. Zalety bifonacji Zdaniem naukowców, dzięki dwóm wydawanym tonom, koń tworzy bogatszą przestrzeń akustyczną, co ułatwia unikatową identyfikację poszczególnych osobników w grupie. Poza tym rżenie jest słyszalne na dalszą odległość i skutecznie przyciąga uwagę. – W przeszłości odkryliśmy, że te dwie częstotliwości są ważne dla koni, ponieważ przekazują różne komunikaty o ich własnych emocjach. Teraz mamy przekonujące dowody na to, że powstają one również w wyniku odrębnych mechanizmów – zaznacza Elodie Briefer z Uniwersytetu Kopenhaskiego, która jest współautorką badania. Wiele wskazuje na to, że emocje odegrały kluczową rolę w ewolucji i funkcji bifonacji. Źródło: Current Biology Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Jak słyszą gąsienice? Dzięki nim stworzymy nowy rodzaj mikrofonów
Gąsienice nie mają uszu, ale słyszą. Naukowcy udowodnili, że wykrywają dźwięki dzięki mikroskopijnym włoskom na ciele, które rejestrują nawet najdrobniejsze ruchy powietrza. Czy na ich podstawie powstaną mikrofony przyszłości?
Biomimetyka inspiruje się naturą, by tworzyć nowoczesną technologię. Okazuje się, że może pomóc także w rozwoju akustyki – naukowcy uważają, że niezwykły sposób „słyszenia” przez gąsienice może otworzyć drogę do stworzenia zupełnie nowych urządzeń do nagrywania dźwięku. „Czy gąsienice cokolwiek słyszą?” Zespół naukowców z Uniwersytetu Binghamton w Nowym Jorku przeprowadził niezwykły eksperyment, który udowodnił zaskakujące zdolności słuchowe gąsienic z gatunku Manduca sexta. Badania miały miejsce w jednej z najcichszych komór dźwiękowych świata – komorze anechoicznej znajdującej się terenie uczelni. Eksperyment polegał na wystawieniu gąsienic na działanie dźwięków o różnych częstotliwościach – od 150 Hz do 2000 Hz. Celem było sprawdzenie, czy reagują one na dźwięk przenoszony przez powietrze, czy bazują jedynie na wibracjach powierzchni, na której się znajdują. Mikroskopijne włoski zamiast uszu Gąsienice Manduca sexta nie posiadają uszu w tradycyjnym tego słowa znaczeniu. Jednak jak wykazali naukowcy, ich ciało pokryte jest mikroskopijnymi włoskami, które reagują na ruchy powietrza wywołane przez dźwięk. Pełnią one funkcję narządów słuchu. Skąd to wiadomo? To nieco brutalne – w trakcie eksperymentu usunięto niektóre włoski z tułowia i odwłoka gąsienic. Po tym zabiegu reakcje na dźwięk uległy wyraźnemu osłabieniu, co jednoznacznie wskazało, że to właśnie te włoski odpowiadają za zdolność „słyszenia” u owadów. Dlaczego gąsienice słyszą tak dobrze? Przygotowują się na nadejście wrogów Jednym z najciekawszych aspektów odkrycia jest to, że częstotliwość, na którą reagują gąsienice, odpowiada dźwiękom wydawanym przez skrzydła drapieżnych os. Brzęczenie tych owadów mieści się bowiem w zakresie od 100 do 200 Hz. Zdaniem naukowców gąsienice mogły wykształcić zdolność detekcji tego rodzaju dźwięków jako mechanizm obronny. Nie ma się więc co dziwić, że muszą słyszeć ruch powietrza, a nie drgania powierzchni. Są na niego niemal 100 razy bardziej wrażliwe. Co mają wspólnego gąsienice i mikrofony przyszłości? Obecne technologie mikrofonowe opierają się na przetwornikach, które konwertują drgania membran na sygnał elektryczny. Jednak naśladując układ włosków gąsienic można stworzyć systemy, które będą nie tylko bardziej czułe, ale także bardziej selektywne wobec określonych częstotliwości. W badaniach prowadzonych na Uniwersytecie Binghamton wykazano, że mikrostruktury inspirowane owadzimi włoskami pozwalają na detekcję dźwięku przy znacznie niższym poziomie szumów własnych. To szczególnie ważne w zastosowaniach wymagających precyzji, takich jak medycyna, bezpieczeństwo czy nauka o środowisku. Inspiracja światem owadów to nie nowość. W Polsce również prowadzone są prace badawcze w tym zakresie. Przykładem są badania nad powłokami inspirowanymi skrzydłami motyli, które wykazują zbliżone właściwości detekcji i modulacji fal dźwiękowych. Źródło: Acoustical Society of America, Binghamton University, SUNY, IMiF Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Jaki jest najgłośniejszy dźwięk, który kiedykolwiek nagrano? Nie został wywołany przez człowieka
Startujący odrzutowiec, ryk wieloryba czy impreza sąsiadów z piętra wyżej potrafią być bardzo dotkliwe, ale daleko im do najgłośniejszego dźwięku, który kiedykolwiek udało się nagrać. Erupcja wulkanu z Tonga wywołała odgłos tak potężny, że wielokrotnie okrążył on cały glob.
To nie zwierzęta czy maszyny dostarczają nowych rekordów w dziedzinie akustyki, a sam Wszechświat: wybuchy wulkaniczne czy upadki meteorytów potrafią siać spustoszenie nie tylko na powierzchni Ziemi, ale także w świecie dźwięku. Co było jednak najgłośniejsze? Najgłośniejszy dźwięk w całej historii Za najgłośniejszy zarejestrowany – a nie nagrany, to ważne w tej historii – dźwięk uważa się erupcję wulkanu Krakatau, która miała miejsce 27 sierpnia 1883 roku. Eksplozja była słyszana w promieniu ponad 4300 km – od Australii po wyspę Rodrigues na Oceanie Indyjskim. Skala tego zjawiska była tak ogromna, że relacje marynarzy oddalonych o ponad 60 km opisują pęknięcie błon bębenkowych od natężenia fali dźwiękowej. Według szacunków współczesnych naukowców wybuch osiągnął 310 dB w odległości 100 km od epicentrum, co znacząco przekracza próg bólu i wytrzymałości człowieka. Fala uderzeniowa była tak silna, że okrążyła kulę ziemską siedmiokrotnie, a zjawisko to zostało udokumentowane przez barometry na całym świecie. Trudno jednak zmierzyć dokładnie poziom dB: nie istniały wystarczająco precyzyjne instrumenty pomiarowe, co sprawia, że dane są obarczone dużym marginesem błędu. Wybuch Krakatau uwolnił energię równą 200 megatonom trotylu, wywołując nie tylko potężny huk, ale również ogromne zniszczenia oraz zmiany klimatyczne. Jest to przykład, jak naturalne zjawiska mogą osiągać poziom energetyczny niedostępny dla współczesnej technologii. Wybuch wulkanu Hunga jest najgłośniejszym nagranym dźwiękiem na świecie Krakatau wybuchł jednak dawno temu. W styczniu 2022 roku doszło do potężnej erupcji podwodnego wulkanu Hunga Tonga–Hunga Ha'apai położonego na wyspach Tonga. To niezwykle silne zjawisko wywołało nie tylko fale tsunami, ale również niespotykaną dotąd falę dźwiękową, która obiegła Ziemię wielokrotnie. Naukowcy uznali tę eksplozję za najgłośniejszy dźwięk zarejestrowany w nowoczesnej historii pomiarów. Eksplozja była na tyle silna, że dźwięk był słyszalny tysiące kilometrów od źródła – od Alaski aż po Europę Środkową. Nie była to jednak zwykła fala akustyczna. Według prof. Davida Fee z Instytutu Geofizycznego na Uniwersytecie Alaska Fairbanks, wybuch wywołał falę uderzeniową, która znacząco różni się od typowego dźwięku. Fala ta miała charakter nadźwiękowy i nie mieściła się w standardowej skali dB. Jak naukowcy zmierzyli skalę eksplozji? Jedna z najbliżej położonych stacji naukowych znajdowała się w Nukua'lofa, 68 km od epicentrum erupcji. Tam zarejestrowano skok ciśnienia atmosferycznego o wartości około 1 800 paskali. Wyliczono, że spowodowała je siła porównywalna do wybuchu 100 bomb, które spadły na Hiroshimę. Milton Garces, dyrektor Infrasound Laboratory na Uniwersytecie Hawajskim, zaznaczył, że próba przeliczenia tego zjawiska na tradycyjne decybele byłaby błędna. Gdyby jednak spróbować oszacować tę wartość w odległości 1 metra od źródła, wynik wynosiłby około 256 dB. To znacznie przekracza próg bólu dla ludzkiego ucha, który wynosi około 140 dB. Dla porównania, start statku kosmicznego wywołuje „zaledwie” 190 dB. Jakie dźwięki jest w stanie znieść ludzkie ucho? Zazwyczaj ludzie tolerują dźwięki do około 140 dB. Powyżej nich hałas staje się bolesny i nie do zniesienia. Według WHO nieodwracalne uszkodzenie słuchu może nastąpić już po kilku godzinach ciągłego słuchania dźwięku o natężeniu 85 dB, 14 minutach przy 100 dB i dwóch minutach przy 110 dB. Niektóre odkurzacze potrafią generować 75 dB, piła łańcuchowa 110 dB a silnik odrzutowca 140 dB. Warto pamiętać o ochronie słuchu i stosować słuchawki. Dlaczego dźwięku wybuchu wulkanu nie można porównać do ryku odrzutowca? Fale dźwiękowe powyżej 194 dB przestają zachowywać się jak klasyczny dźwięk – zamiast fal kompresji i rozrzedzenia, mamy do czynienia z falą uderzeniową, czyli frontem ciśnienia poruszającym się z prędkością większą niż dźwięk. W przypadku Tonga eksplozja była zbyt potężna, by można było opisać ją za pomocą klasycznych jednostek akustycznych. Dodatkowo większość energii wybuchu znajdowała się poza zakresem słyszalnym dla ludzkiego ucha, co czyni tę falę dźwiękową nietypową – była odczuwalna niemal na całym świecie, ale niekoniecznie słyszalna. Źródło: Livescience.com, National Oceanic and Atmospheric Administration Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Sztuczna inteligencja mówi jak człowiek? Oto, co pokazuje najnowsze badanie
Sztuczne głosy, generowane przez sztuczną inteligencję, są często mylone z głosami ludzkimi. Jednak w większości przypadków brzmią dla nas mniej atrakcyjnie – to nowe ustalenie naukowców. Czy to oznacza, że lektorzy i radiowcy nie muszą czuć się zagrożeni?
Postęp w dziedzinie sztucznej inteligencji (SI) wyraźnie przyspieszył w ostatnich latach. Widzimy to na co dzień – zmienia się to, w jaki sposób „konsumujemy” internet. Klasyczna wyszukiwarka Google czy Microsfotu nie wygląda już jak przed laty. Narzędzia sztucznej inteligencji wchodzą niemal w każdą dziedzinę życia – od sportu (smartwatche), po naszą dietę (którą SI nam skomponuje). Ale sztuczna inteligencja też do nas mówi i to swoim głosem. Grupa badaczy z Instytut Estetyki Empirycznej im. Maksa Plancka w Niemczech i Uniwersytetu Sztuk Stosowanych w Wiedniu w Austrii postanowiła zbadać, jak na takie głosy reagują ludzie. Wyniki badania zostały opublikowane w czasopiśmie „Computers in Human Behavior: Artificial Humans”. Mów do mnie miło W badaniu online wzięło udział łącznie 75 osób. Uczestnicy słuchali różnych wersji zdania wypowiadanego łącznie przez osiem głosów. Cztery z nich były głosami ludzi, a pozostałe cztery to sztucznie wygenerowane głosy przez syntezator mowy. Każdy głos wypowiadał zdania w różnych tonach emocjonalnych: neutralnym, radosnym, smutnym i gniewnym. Uczestnicy oceniali atrakcyjność głosów i wskazywali, jak bardzo chcieliby z nimi wchodzić w interakcję. Opisywali również, jakie emocje odczuwali w każdym przypadku. – Głosy radosne były oceniane ogólnie bardziej pozytywnie niż te, które brzmiały smutno lub gniewnie – niezależnie od tego, czy były to głosy ludzkie czy sztucznie wygenerowane. Sugeruje to, że odczuwana emocja wpływa na ocenę wszystkich głosów w ten sam sposób lub że głosy sztucznej inteligencji są traktowane podobnie do głosów ludzkich – mówi główna autorka badania dr Camila Bruder. Czy mówi do mnie maszyna? Uczestników badania poproszono również o wskazanie, czy uważają dany głos za ludzki czy wygenerowany przez sztuczną inteligencję. Słuchacze prawidłowo rozpoznali głosy ludzkie w 86% przypadków, w porównaniu z zaledwie 55% głosów sztucznej inteligencji. Błędne postrzeganie było najbardziej widoczne w przypadku głosów sztucznej inteligencji wypowiadających zdania w sposób gniewny. Może to wynikać z faktu, że uczestnicy oczekiwali, iż maszyna mówi w sposób bardziej beznamiętny. Starość nie radość Naukowcy dostrzegli też ciekawą zależność. Wiek miał wpływ na właściwe przypisanie głosu. Starsi uczestnicy mieli większe trudności z odróżnianiem głosów ludzkich od generowanych przez sztuczną inteligencję. Jednak fakt, że większość uczestników dała się „oszukać” głosom syntezatora mowy, wskazuje na znaczny postęp w zakresie ekspresyjności tych systemów. Głos ludzki to jest to Jedna z badaczek zaangażowanych w badanie, dr Pauline Larrouy-Maestri zauważa, że głosy ludzkie nadal były postrzegane jako bardziej atrakcyjne i pociągające niż głosy syntetyczne. – Jednak w ocenie występowały istotne różnice indywidualne. Wynik ten podkreśla potrzebę dalszych badań z wykorzystaniem bardziej zaawansowanych metod oceny i szerszego spektrum słuchaczy. Tylko w ten sposób możemy uchwycić percepcję głosu ludzkiego w całej jej złożoności – kończy. Źródło: Computers in Human Behavior: Artificial Humans Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Czy baterie do nas mówią? MIT rozszyfrowało ich język
Stające w płomieniach baterie to postrach wszystkich właścicieli urządzeń elektronicznych – małych i dużych. Okazuje się, że przed swoim zepsuciem ogniwa komunikują się z nami za pomocą cichych dźwięków, których wcześniej nie udało się odkodować. To się zmienia, ponieważ zaczynamy rozumieć specyficzny „język” baterii.
Ciche dźwięki wydawane przez baterie mogą być kluczem do precyzyjnego określania ich żywotności. Naukowcom z MIT udało się powiązać „język” baterii ze specyficznymi procesami degradacji zachodzącymi wewnątrz ogniw. „Gadające” ogniwa Badania przeprowadzone przez zespół naukowców z Wydziału Inżynierii Chemicznej Massachusetts Institute of Technology pozwoliły połączyć dźwięki wydobywające się z baterii litowo-jonowych z procesami ich niszczenia. Wyniki opublikowano w czasopiśmie „Joule”. – Naszemu zespołowi dało się odkodować emisje akustyczne. Rozszyfrowaliśmy je jako pochodzące z pęcherzyków gazu. Te są generowanych przez pęknięcia powstałe w wyniku rozszerzania i kurczenia się materiału aktywnego. Odnaleźliśmy także sygnatury tych sygnałów nawet w zaszumionych danych – mówi prof. inżynierii chemicznej Martin Z. Bazant, jeden z autorów badania. Nie jest to do końca nowe odkrycie: wiedzieliśmy wcześniej, że monitorowanie poziomu dźwięków może pomóc wskazać moment, w którym bateria ulega uszkodzeniu. Jednak dzięki tej pracy, poprzez jednoczesną obserwację sygnałów dźwiękowych i napięcia, udało się powiązać emisje akustyczne z odpowiednim potencjałem (napięciem). To pomogło dokładnie zidentyfikować proces, który odpowiada za niszczenie ogniw. Co psuje baterie? Głównym mechanizmem niszczenia i w efekcie awarii akumulatorów jest drobne pękanie ogniwa, a przez to generowanie gazu. Możliwość wykrycia obydwu tych procesów, a także odróżnienia ich od siebie tylko dzięki monitorowaniu dźwięków wydawanych przez baterię to wielka pomoc dla wszystkich tych, którzy chcą dbać o ich żywotność. – Byliśmy w stanie opracować bardzo ekonomiczną i wydajną metodę rzeczywistego zrozumienia procesu generowania gazów i pękania materiałów – tłumaczy Yash Samantaray, student MIT i autor badania. Nowy rozdział w historii bezpiecznych akumulatorów „Odkodowanie” wołania o pomoc baterii może stanowić podwaliny do stworzenia prostych, całkowicie pasywnych i nieniszczących się urządzeń, które mogłyby stale monitorować stan systemów akumulatorowych. To pozwoli stworzyć bezpieczniejsze ogniwa w pojazdach elektrycznych czy sieciowych magazynach energii, które mogą być lepiej monitorowane i bardziej przewidywalne w kontekście awarii czy czasu eksploatacji. Nadchodzi era bezpieczniejszych baterii! Źródła: Joule, techxplore.com Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Nosy znanych w Polsce małp pełnią inną rolę, niż zakładano? Nosacze pod lupą naukowców
W Polsce z jakiegoś powodu pokochaliśmy nosacze. Stały się bohaterami memów, które punktowały nasze krajowe przywary. Te charakterystyczne małpy to jednak fascynujące zwierzęta: wyjątkowe ze względu na swoje budzące podziw nosy. Do tej pory uważano, że stanowią przede wszystkim element wizualny – przyciągający samice – ale prawda o ich wpływie na akustykę może być dużo ciekawsza.
Nosacze sundajskie budzą w Polsce miłe skojarzenia – głównie z powodu bycia gwiazdami internetowych memów. Małpy te na co dzień zamieszkują malajskie Borneo i charakteryzuje je posiadanie ogromnego nosa. Naukowcy wzięli go pod lupę, by dowiedzieć się, dlaczego wyewoluował w tak wyjątkowy sposób. Nos symbolem męskości Naukowcy z japońskich uniwersytetów chcieli sprawdzić, czy wyrostki nosaczy – występujące tylko u samców – pełnią inne funkcje, niż tylko przyciąganie samic. Do tej pory sądzono, że działają głównie jak pióra samców ptaków, których jaskrawe barwy mają świadczyć o płodności. Swoje badania opublikowali w czasopiśmie „Journal of the Royal Society Interface”. Okazało się, że potężne nosy znacząco kształtują barwę głosu samców nosaczy. Wiedzieliśmy, że powodują echo i wzmacniają dźwięk, ale okazuje się, że działają dużo bardziej precyzyjnie, niż zakładano. Dzięki przeprowadzeniu symulacji na ich czaszkach udało się określić „funkcje przenoszenia” nosa, czyli ustalić, które częstotliwości są wzmacniane, a które tłumione. Potwierdzono to pomiarami akustycznymi na replikach przewodów nosowych małp. Potężny nos to potężny głos Tożsamość wokalna musi być niezwykle ważna dla nosaczy, skoro na drodze ewolucji wytworzyły w nosach tak potężne, budzące podziw pudła rezonansowe. Pozwalają im one generować dokładnie takie częstotliwości, które są atrakcyjne dla samic. Te przyciąga więc nie tylko fizyczny wygląd nosów samców. Można powiedzieć, że zakochują się w ich… głosie. Komunikacja kluczem sukcesu małp i ludzi Głębsze zrozumienie tego, w jaki sposób określone cechy fizyczne wpływają na wokalizację, przyczynia się do poszerzenia naszej wiedzy na temat komunikacji. Ta zaś stanowi przecież podwaliny sukcesu innych małp – Homo sapiens. Odkrycie sekretu nosaczy to spory sukces. Dzięki temu naukowcy mogą lepiej zrozumieć złożoną zależność między anatomią, akustyką i skomplikowanymi zachowaniami społecznymi w królestwie zwierząt. – Badania, które były wyjątkową współpracą pomiędzy ogrodem zoologicznym zajmującym się ochroną rzadkich gatunków, prymatologami i inżynierami dźwięku, przyniosły zaskakujące rezultaty. Cieszymy się z odkryć, które łączą cechy fizyczne z komunikacją głosową i ewolucją społeczną – mówi profesor Takeshi Nishimura, optymistycznie patrząc w przyszłość. Źródło: Journal of The Royal Society Interface, phys.org Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Orka oceaniczna to szczytowy drapieżnik. Potrafi upolować wieloryba, ale nie wykazuje agresji wobec ludzi
Orka oceaniczna jest jednym z największych i przy okazji najniebezpieczniejszym morskim drapieżnikiem. Jednak to nie siła jest najbardziej fascynującą cechą tych zwierząt. Na największą uwagę zasługuje ich inteligencja. Co warto wiedzieć na temat zachowań orki? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Jak wygląda orka oceaniczna? Gdzie występuje orka oceaniczna? Tryb życia orki oceanicznej Czym żywi się orka oceaniczna? W swoim środowisku orka oceaniczna znajduje się na samym szczycie łańcucha pokarmowego. Nad innymi drapieżnikami góruje nie tylko siłą, ale także zwinnością i złożonymi zachowaniami społecznymi. Aż trudno uwierzyć, jak bardzo inteligentne są te niezwykłe zwierzęta. To w połączeniu z ogromnymi rozmiarami i masą czyni z orki drapieżnika idealnego, który może zapolować właściwie na dowolną zdobycz. Jak wygląda orka oceaniczna? To charakterystyczne zwierzę trudno pomylić z jakimkolwiek innym morskim ssakiem. Orka oceaniczna (Orcinus orca), zwana też orką lub miecznikiem, wyróżnia się przede wszystkim kontrastowym ubarwieniem. W części grzbietowej jest czarna. Na tym tle wyraźnie maluje się biała plama za okiem i biaława za płetwą grzbietową. Kształt i odcień tej drugiej jest różny u poszczególnych populacji. Część brzuszna orki jest biała i łączy się z białą plamą na boku. Kolejnym wyróżnikiem przedstawicieli tego gatunku jest płetwa grzbietowa. Charakterystycznie wysoka i trójkątna, jest największa w rodzinie delfinowatych. U samców osiąga wysokość do 180 cm. Długie są także płetwy piersiowe. Te mają zaokrąglony kształt. U samców są wyraźnie większe niż u samic. Rozmiary i masa Orka oceaniczna jest największym przedstawicielem rodziny delfinowatych. Dorosły samiec osiąga do 980 cm długości i masę do 6600 kg. Samice są wyraźnie mniejsze. Mierzą do 770 cm i maksymalnie ważą 4700 kg. Ogromne wrażenie robią nie tylko dojrzałe osobniki, ale także noworodki. Po przyjściu na świat, te piękne zwierzęta osiągają do 260 cm długości i ważą do 180 kg. Gdzie występuje orka oceaniczna? Orka oceaniczna jest nie tylko największym, ale także najbardziej rozpowszechnionym delfinowatym. To gatunek kosmopolityczny. Te niezwykłe zwierzęta można spotkać właściwie we wszystkich oceanach i większych morzach, od równika do obu stref polarnych. Tak duże rozpowszechnienie gatunku jest zasługą niezwykłych zdolności adaptacyjnych, które pozwalają orce żyć i polować zarówno w zimnych wodach arktycznych, jak i w ciepłych morzach tropikalnych. Należy jednak podkreślić, że przedstawiciele tego gatunku najlepiej czują się w okolicach Arktyki i Antarktydy i to właśnie tam żyją najliczniejsze grupy orek. Tryb życia orki oceanicznej Orki oceaniczne to zwierzęta stadne. Są uznawane za najbardziej społeczne walenie. Tworzą matriarchalne klany składające się z kilku lub kilkudziesięciu osobników (od 5 do 40), zwykle z przedstawicieli trzech pokoleń. Na czele grupy stoi najstarsza i najbardziej doświadczona samica. Po śmierci przywódczyni, samce rozpoczynają samotną wędrówkę. Z kolei samice ze swoim potomstwem zakładają nowe grupy. Należy jednak podkreślić, że więzy łączące poszczególnych przedstawicieli stada nigdy nie ulegają zerwaniu. Mimo że na pierwszy rzut oka może wydawać się niezgrabna i ociężała, pod wodą orka oceaniczna okazuje się niezwykle zwinna. Pływa z prędkością dochodzącą do 60 km/godz. Z łatwością wyskakuje ponad lustro wody. Dziennie pokonuje do 150 km, a do nawigacji używa zmysłu echolokacji, jak choćby morświn kalifornijski. Jak komunikują się orki oceaniczne? Orki dysponują szerokim repertuarem dźwięków. Trzeba jednak zaznaczyć, że każdy klan wykształca swój własny dialekt, który jest przekazywany z pokolenia na pokolenie. Inteligencja orki oceanicznej Już same złożone zachowania społeczne i umiejętność posługiwania się unikatowym dialektem wskazują na niezwykle wysoką inteligencję tych zwierząt. To jednak jeszcze nie wszystko. Orki wykazują zdolność rozwiązywania problemów i tworzenia skomplikowanych strategii. Potrafią się uczyć, co jest szczególnie widoczne u osobników trzymanych w niewoli. W oceanariach orki ochoczo uczą się poleceń i złożonych sztuczek. Interakcje z ludźmi Człowiek jest dla orki łatwą zdobyczą, jednak nasz gatunek nie jest naturalnym celem dla tych wielkich drapieżników. Do ataków na ludzi dochodzi niezwykle rzadko i zdaniem naukowców, każdy z tych przypadków miał charakter przypadkowy – orka pomyliła człowieka z innym zwierzęciem. W kontaktach z ludźmi, znacznie częściej niż agresję orki wykazują ciekawość. Nie dotyczy to wyłącznie osobników trzymanych w niewoli. Za przykład weźmy dwie dobrze poznane i opisane grupy: „Southern Residents” i „Northern Residents”. Zwierzęta żyjące u zachodnich wybrzeży Ameryki Północnej, na amerykańsko-kanadyjskim pograniczu, ochoczo podpływają do kajakarzy, ale nigdy ich nie atakują. Orki w niewoli Intencjonalne ataki dotyczą wyłącznie osobników trzymanych w niewoli. Do takich sytuacji dochodzi niezmiernie rzadko, ale odnotowano kilka przypadków celowej agresji kierowanej w stronę opiekunów. Zdaniem badaczy, takie zachowania wynikają z nieprzystosowania tych zwierząt do życia w ciasnym basenie. Brak przestrzeni to jedno. Osobniki hodowane w parkach morskich cierpią też z powodu nieustannego przebywania w tym samym środowisku, bez zmian ciśnienia i temperatury wody. To staje się przyczyną zwyrodnienia płetwy grzbietowej – u osobników trzymanych w niewoli staje się oklapła. Wiele orek trzymanych w oceanariach daje wyraz frustracji, uderzając płetwami w wodę. Ten gest jednoznacznie wskazuje na niezadowolenie. O tym, jak bardzo cierpią w niewoli, świadczy także długość życia. Na wolności te piękne ssaki dożywają sędziwego wieku. Orki oceaniczne żyją średnio 60 lat, choć należy podkreślić, że znane są osobniki, które dożyły 90 lat. W niewoli umierają po 25–30 latach. Czym żywi się orka oceaniczna? Dieta orek oceanicznych jest zróżnicowana. Jako drapieżniki szczytowe, te wielkie zwierzęta mogą zapolować na każdą zdobycz, którą napotkają. W ich jadłospisie znajdują się ryby (także ławicowe), mniejsi przedstawiciele rodziny delfinowatych, żółwie morskie, głowonogi, foki, morsy i pingwiny. Orki nie mają dużego problemu z upolowanie rekina i nie chodzi tu wyłącznie o mniejsze gatunki. Ofiarą tych drapieżników może paść żarłacz tygrysi, a nawet biały. To jednak jeszcze nie wszystko. W ich zasięgu są tak potężne ssaki, jak humbak czy płetwal błękitny, czyli największe zwierzę, jakie kiedykolwiek żyło na naszej planecie. W sumie wśród ofiar tych drapieżników wymienia się 140 gatunków zwierząt. Jak to możliwe, że orki z powodzeniem atakują tak dużą zdobycz? To nie tylko zasługa ich siły. O ich skuteczności decyduje przede wszystkim inteligencja, pozwalająca tworzyć im skomplikowane strategie łowieckie. Strategia polowania Kluczem do sukcesu orek jest współpraca. Zwierzęta potrafią wytworzyć falę na tyle dużą, by mogła zmieść do wody odpoczywającą na lodowej krze fokę. By schwytać zwinnego delfina, zaganiają go do płytkiej zatoki, gdzie staje się łatwym celem. Dzięki wyśmienitej współpracy, mogą skupić i zacieśnić ławicę, a następnie – ogłuszyć ryby. Trafione osobniki wystarczy tylko zebrać. Orki nierzadko gonią swoją ofiarę tak długo, aż ta się zmęczy. Zdarza im się wypływać na brzeg, by pochwycić nieuważną zdobycz. Najbardziej imponująco przedstawia się jednak polowanie na „grubego zwierza”. W celu uśmiercenia dużego walenia, część stada przypuszcza atak na jego płetwy. Pozostałe osobniki atakują nozdrza. A jak radzą sobie z gigantycznym płetwalem błękitnym? Wpływając do jego ogromnego pyska zwierzęcia. Orki pożywiają się na języku wieloryba. Ofiara po czasie wykrwawia się, a myśliwi mogą dalej ucztować na najzasobniejszych fragmentach. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Takiego „jodłowania” mogą im pozazdrościć ludzie. Zaskakujące zdolności małp
Możliwości wokalne małp Nowego Świata wprawiły naukowców w osłupienie. Wydawane przez nie dźwięki przywodzą na myśl ludzkie jodłowanie, ale mają znacznie szerszy zakres częstotliwości. Przekonajcie się sami.
Spis treści: Jodłujące małpy Ameryki Małpy nie mówią, ale dźwięki przez nie wydawane – imponują Tajemnica małpiego jodłowania rozwiązana Jodłowanie to niezwykła tradycja muzyczna spotykana przede wszystkim wśród górali tyrolskich i styryjskich. Jest to rodzaj śpiewu, który charakteryzują nagłe skoki z rejestru piersiowego do głowowego (falset) i w drugą stronę. Co prawda taki rodzaj śpiewu nie ma określonej treści, ale uważa się, że górale używali jodłowania w celu nawoływania bydła. Teraz okazuje się, że mogą mieć konkurencję, tyle że w Nowym Świecie. Jodłujące małpy Ameryki Najnowsze badanie prowadzone przez naukowca zajmującego się głosem dr. Christiana T. Herbsta z Uniwersytetu Wiedeńskiego i współpracowników z Anglia Ruskin University dostarczają nowych informacji na temat możliwości wokalnych małp z Ameryki. W ocenie ekspertów mogą one wytwarzać dźwięki podobne do ludzkiego jodłowania. Ale są w tym nawet lepsze od nas, bo ich aparaty dźwiękowe obsługują znacznie szerszy zakres częstotliwości. Jest to możliwe dzięki specjalnym strukturom anatomicznym w gardle, które znacznie wzbogacają repertuar wokalny. To ustalenie opublikowano na łamach czasopisma naukowego „Philosophical Transactions of the Royal Society B”. Małpy nie mówią, ale dźwięki przez nie wydawane – imponują Ludzie w toku ewolucji rozwinęli zdolność mówienia, ale nasi najbliżsi krewni w królestwie zwierząt – małpy – nie posiadają tej umiejętności. Dysponują one jednak wyspecjalizowanymi strukturami anatomicznymi w krtani, które ludzie utracili w toku ewolucji. Są to cienkie, lekkie błony tkankowe znajdujące się na górnych krawędziach fałdów głosowych. Poniżej można posłuchać próbki jodłowania zarejestrowanej przez naukowców: Wcześniejsze badania sugerowały, że struktury te przyczyniają się do złożoności wokalizacji zwierząt, ale ich dokładna rola pozostawała w dużej mierze niejasna. Teraz międzynarodowemu zespołowi badawczemu udało się odkryć ich funkcję. Tajemnica małpiego jodłowania rozwiązana Badanie przeprowadzono zarówno na żywych zwierzętach, ale również wypreparowanych krtaniach małp. Nagrywano dźwięki następujących gatunków: kapucynek czubatych (Sapajus apella), czepiaków czarnolicych (Ateles chamek) i kapucynek białoczelnych (Cebus albifrons) wywodzących się z Ameryki Południowej. Nowe analizy wyjaśniają, że membrany głosowe ułatwiają nagłe zmiany częstotliwości, znacznie rozszerzając zakres i złożoność małpich wokalizacji. Naukowcy zidentyfikowali dwa różne tryby wibracji fałdów głosowych. Pierwszy tryb, obejmujący tylko fałdy głosowe, wytwarza dźwięki o niskiej częstotliwości podobne do tych wydawanych przez ludzi. Drugi tryb, obejmujący również błony głosowe, powoduje oscylacje o znacznie wyższej częstotliwości, tworząc dramatyczne „przerwy w głosie”, podobne do ludzkiego jodłowania. Imponujące jest to, że w niektórych przypadkach zmiany te obejmują ponad trzy oktawy. Taki „śpiew” jest daleko poza ludzkimi możliwościami. – Jest to fascynujący przykład tego, jak natura zapewnia środki wzbogacające wokalizację zwierząt, pomimo braku języka. Produkcja tych skomplikowanych wzorów wokalnych jest możliwa głównie dzięki anatomicznemu kształtowi krtani zwierząt. Nie wymaga złożonej kontroli neuronalnej generowanej przez mózg – komentuje dr Christian T. Herbst. Współautor badania Jacob D. Dunn z Anglia Ruskin University podkreśla, że takie małpie jodłowanie może być szczególnie ważne u naczelnych, które prowadzą złożone życie społeczne i muszą komunikować się na wiele różnych sposobów. Źródło: Philosophical Transactions of the Royal Society B Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Przesuszone rośliny „krzyczą”. Polscy naukowcy mają na to dowód
Rośliny „krzyczą”, gdy są w sytuacji stresowej. Intensyfikacja impulsów dźwiękowych wydawanych przez sadzonki pomidorów następowała w momencie, gdy rośliny były przesuszone – wynika z analiz przeprowadzonych w komorze bezechowej.
W tym artykule: Jak podsłuchać rośliny? „Rozmowy” roślin w szklarni „Daj mi wody!” – krzyk przesuszonych sadzonek Czy rośliny „odczuwają” ból? Coraz więcej badań wskazuje na to, że na swój sposób przeżywają stres i w aktywnych sposób reagują na różnego rodzaju bodźce. Tylko trudno jest nam to dostrzec. Ale czy rośliny krzyczą? Niejedna osoba puknęłaby się w czoło. Niemożliwe! A jednak. Jak podsłuchać rośliny? Naukowcy z Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie, wspólnie z pracownikami Katedry Ogrodnictwa z Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu postanowili sprawdzić, czy sadzonki pomidorów emitują dźwięki. Oczywiście chodzi o odgłosy niesłyszalne dla ludzkiego ucha. Badaczy interesowało szczególnie to, czy emitowane dźwięki towarzyszą sytuacjom stresowym. A mają one miejsce w przypadku niedoboru wody, nadmiernego przesuszenia czy ataku szkodników. Takie badanie nie jest łatwe. Z pomocą hodowcom roślin przyszli akustycy z AGH, którzy przy użyciu specjalistycznych, czułych na ultradźwięki mikrofonów zarejestrowali odgłosy generowane przez rośliny. – Tego typu badania uznajemy za innowacyjne (…). W produkcji ogrodniczej szybkie, a w tym wypadu również bezinwazyjne rozpoznanie problemu determinuje skuteczność działań podejmowanych przez producentów – mówi dr inż. Janusz Mazurek z Katedry Ogrodnictwa Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu. Oznacza to, że badanie dźwięków generowanych przez rośliny nie jest fanaberią naukowców, ale ma bardzo praktyczny wymiar. „Rozmowy” roślin w szklarni Najpierw naukowcy postanowili podsłuchać sadzonki pomidorów w szklarni doświadczalnej Centrum Innowacyjnych Technologii Produkcji Ogrodniczej Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu. – Ważne dla nas było, aby warunki dla uprawy roślin były jak najlepsze, a takie mogła zapewnić nam wyłącznie kompetentna kadra, która na co dzień pracuje w szklarniach doświadczalnych i wie, jak takie warunki roślinom stworzyć. Przyrost pomidorów w trakcie naszych pomiarów dochodził do 30 cm na tydzień – wyjaśnia początkowy etap badań doktorantka z AGH, Klara Chojnacka. Co ustalono? Rośliny emitowały ultradźwięki. Częstotliwość impulsów zmieniała się w zależności od pory dnia. – Więcej impulsów rośliny generowały w ciągu dnia – mówi dr inż. Bartłomiej Chojnacki z Laboratorium Akustyki Technicznej AGH. Mimo że dźwięki generowane przez rośliny to tzw. hałas impulsowy, który jest łatwy do odróżnienia od np. hałasu stałego generowanego przez oświetlenie, sprzęt czy ludzi, badacze postanowili również wykonać pomiary w warunkach w pełni kontrolowanych. „Daj mi wody!” – krzyk przesuszonych sadzonek Kolejny etap badań eksperci wykonali w komorze bezechowej Laboratorium Akustyki Technicznej w AGH w Krakowie. Zastosowano mikrofony do pomiarów bioakustycznych. Badane pomidory „hałasowały” w zakresie 20-50 kHz. – Jednak już np. zboża czy winorośl wymaga całkiem innego sprzętu o dużo większej czułości na ultradźwięki i szerszego zakresu częstotliwości. Zgodnie ze znaną nam literaturą rośliny te emitują impulsy w zakresie 80-150 kHz – tłumaczy dr inż. B. Chojnacki z AGH. Ptaki rodzące się w miastach mają trudności z nauką śpiewu. Wszystko za sprawą hałasu Najnowsze badania przeprowadzone przez naukowców z Instytutu Ornitologii im. Maxa Plancka dowodzą, że ptaki wychowujące się w miastach są narażone na chroniczny stres związany z poziomem ha... Naukowcy przebadali kilka sadzonek. Najpierw rozpieszczali rośliny. Zapewniali im odpowiednie nawożenie i wilgotność. Następnie przesuszyli rośliny, aż do ich całkowitego wyschnięcia. Co się udało ustalić? Ze wstępnej analizy wynika, że podobnie jak w szklarniach pomidory emitowały impulsy dźwiękowe na poziomie 30-50 kHz. Jednak intensyfikacja impulsów następowała, kiedy roślina była przesuszona. To właśnie na tym momencie naukowcy chcą skupić się w dalszych eksperymentach. Zdaniem badaczy ich projekt może mieć praktyczne zastosowanie. Podsłuchiwanie roślin być może w przyszłości podpowie sadownikom, kiedy uprawa wymaga dodatkowego działania ze strony człowieka. W ich ocenie dzięki tego typu diagnostyce hodowcy roślin będą mogli z jeszcze większą starannością zadbać o swoje uprawy. – Oprócz danych związanych z wilgotnością czy temperaturą otoczenia hodowcy mogliby na podstawie sygnału bezpośrednio od rośliny decydować o wzmocnieniu nawożenia, intensywniejszym podlewaniu czy ochronie przed szkodnikami, bez fizycznej obecności na miejscu – wyjaśniają naukowcy z AGH. Źródło: AGH Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Jak brzmiała dawna Warszawa? Ta mieszanka dźwięków mogła przyprawić o zawrót głowy
Tubalne nawoływania handlarzy czy kościarek, donośnie odgłosy fortepianów i katarynek – to tylko wybrane dźwięki, które można było usłyszeć na ulicach Warszawy na przełomie XIX i XX wieku. O tym, jak brzmiała dawna Warszawa, dowiecie się, słuchając podcastu National Geographic Polska.
W tym artykule: Warszawa bywała miejscem bardzo głośnym Podwórza i ulice. Centra życia Gościnią najnowszego odcinka podcastu National Geographic Polska jest dr Marta Michalska z Centrum Archiwistyki Społecznej. Zajmuje się historycznymi badaniami nad dźwiękiem. Interesuje się historią społeczną i kulturową, metodologią badania przeszłości, filozofią i psychologią. Dr Michalską jest autorka książki „Dźwięki, ludzie i nasłuchiwanie miasta. Wybrane elementy fonosfery Warszawy na przełomie XIX i XX wieku”, która ukazała się nakładem Wydawnictwa Naukowego Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Warszawa bywała miejscem bardzo głośnym Miasta słusznie kojarzą się nam dziś z dużym natężeniem dźwięku. Ale jak wyglądało to ponad sto lat temu? Przecież ulic nie przemierzały tysiące samochodów i ryczące motory. Czy Warszawa już wtedy była miejscem głośnym? – Nie da się tego [dziś] zmierzyć. Nie można przyłożyć instrumentu. Mamy tylko impresje, wspomnienia, narzekania lub zachwyty – opowiada badaczka. Jednak jej praca było nieco utrudniona. W tamtych czasach sprzęty do nagrywania dźwięków, fonografy, dopiero powstawały i nie były doskonałe. Dlatego dr Michalska korzystała głównie z doniesień prasowych i wspomnień ówczesnych mieszkańców Warszawy. Jak sama mówi, prasa jest nieskończonym źródłem informacji. Jednak wzmianek o życiu codziennym mieszkańców miasta trzeba szukać na końcowych stronach gazet i wśród ogłoszeń. Podwórza i ulice. Centra życia W Warszawie bywały miejsca pełne harmidru. Jako miejsce gwarne ekspertka wskazuje na przykład podwórza. To tam załatwiano codzienne sprawy. Przybywali do nich handlarze z różnorodnym asortymentem, kościarki zbierające odpadki zwierzęce, ale też kataryniarze uprzyjemniający dźwiękowo życie mieszkańców. Jeśli chodzi o kataryniarzy to było ich na ulicach tysiące. Każdy musiał jednak być zarejestrowany, by móc wykonywać swój zawód. Oto ostatnie najcichsze miejsca na świecie. Jedno z Polski! Hałas wytwarzany przez człowieka przenika dziś niemal każdy zakątek planety. Gdzie jeszcze można znaleźć naturalną ciszę i poczuć jej uzdrawiającą moc? W zestawieniu amerykańskich eko... Wszelcy sprzedawcy i sprzedawczynie głośno nawoływali. „Kości kupuje!”, „garnki drutuje!”, „do jabłek! do gruszek!” – to tylko wybrane przykłady krzyków. Całości dźwiękowej palety dopełniały fortepiany. W niektórych kamienicach bywało, że grało ich na raz… dziewięć! I nie były to koncerty chopinowskie, ale wprawki uczących się panien. O tym, że dźwięki miały bardzo różne odcienie, bywały również manifestami politycznymi oraz o wielu innych aspektach brzmień dawnej Warszawy posłuchacie w naszym videopodcaście. Cała rozmowa do wysłuchania w playerze na górze strony. Odcinki naszych wideopodcastów są również dostępne na kanałach National Geographic Polska na YouTube i na Spotify. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Ta niewielka ryba potrafi wytwarzać ekstremalnie głośne dźwięki. Głośniejsze niż samolot odrzutowy
Nowe badania wykazały, że maleńka ryba o średniej wielkości zaledwie 12 mm potrafi wytwarzać dźwięki o natężeniu 140 decybeli. To znacznie powyżej progu bólu dla człowieka.
W tym artykule: Najgłośniejsza ryba świata Rozmiar nie ma znaczenia? Dlaczego tak mała ryba potrafi wydawać tak głośne dźwięki? Tajemnica wodnego hałasu Decybele są jednostką miary tzw. ciśnienia akustycznego. Oznaczamy je symbolem dB. W ten sposób określamy zdolności ludzkiego słuchu do odróżniania hałasu. Dzięki temu możemy możemy porównywać różne poziomy głośności, np. w przypadku zestawiania hałasu z normami bezpieczeństwa. 0 dB reprezentuje najcichszy dźwięk słyszalny przez człowieka. Najmniejsza zmiana, jaką możemy usłyszeć, to około 3 dB. Z kolei próg bólu wynosi ok. 130 dB. Natomiast już długotrwały hałas o natężeniu 65 decybeli może być szkodliwy dla zdrowia. Najgłośniejsza ryba świata Decybele to skala logarytmiczna. Oznacza to, że dźwięk o natężeniu akustycznym o 6dB mniejszym daje nam wrażenie słuchowe dźwięku dwa razy cichszego. I tak na przykład ludzki głos podczas normalnej rozmowy ma ok. 60 dB. Szept ma 30 dB. Ale podczas krzyków poziom hałasu wzrasta już do 80 dB. To zaledwie kilkanaście decybeli mniej, niż samochód lub motocykl. Które dźwięki zatem mogą powodować ból? Bliżej tego progu jest piła łańcuchowa, która generuje hałas na poziomie nawet 100 db. Koncert rockowy to ok. 120 dB. Natomiast dźwięk startującego samolotu przekracza tę granicę z wynikiem 130 dB. Biorąc pod uwagę powyższe statystyki, mało kto mógłby się spodziewać, że maleńka ryba może być jeszcze głośniejsza, niż podrywający się w powietrze samolot. A jednak. Międzynarodowy zespół naukowców pod kierunkiem dr. Ralfa Britza badał ostatnio zwierzę z gatunku Danionella cerebrum. Okazało się, że ta rybka o średniej wielkości ok. 12 mm (milimetrów!) wytwarza dźwięki o natężeniu nawet 140 dB. Rozmiar nie ma znaczenia? Danionella cerebrum to gatunek ryby z rodziny karpiowatych. Po raz pierwszy zidentyfikowano go w 2021 roku. Naukowcy odnaleźli te zwierzęta w mętnych strumieniach, na niskich wysokościach w regionie południowego i wschodniego pasma górskiego Pegu Range w Mjanmie (dawnej Birmie). Początkowo błędnie zidentyfikowano go jako Danionella translucida ze względu na duże podobieństwo i podobne rozmieszczenie geograficzne obu gatunków. Badacze ustalili, że dorosłe ryby tego gatunku mierzą zaledwie od 10 do 13,5 mm, a objętość ich mózgu wynosi zaledwie 0,6 mm3. Stanowi to, jak dotąd, najmniejszy znany mózg dorosłego kręgowca. Ze względu na swój niewielki rozmiar, a także intrygujące zachowanie, Danionella cerebrum jest bardzo popularnym obiektem badań w zakresie obrazowania mózgu. Ciekawostki o rybach – poznaj interesujące fakty z życia ryb Zastanawiasz się, jakie tajemnice skrywa podwodny świat? Poniżej wymieniamy najbardziej intrygujące ciekawostki o rybach. Najnowsze badania zostały opublikowane na łamach prestiżowego czasopisma naukowego „Proceedings of the National Academy of Sciences”. Naukowcy wykazali w nim, że naukowcy wykazali, że te maleńkie, półprzezroczyste ryby posiadają specjalny aparat, który generuje ekstremalnie głośne dźwięki. Zwierzęta prawdopodobnie wykorzystują je do komunikacji międzygatunkowej w mętnych wodach. Dlaczego tak mała ryba potrafi wydawać tak głośne dźwięki? – Ryby są powszechnie uważane za raczej cichych członków królestwa zwierząt – mówi dr Ralf Britz z Muzeum Historii Naturalnej Senckenberg w Dreźnie. – Istnieją jednak pewne gatunki ryb, które potrafią być zaskakująco głośne. Na przykład samiec Porichthys notatus wabi samice słyszalnym wibrato o częstotliwości ok. 100 herców i głośności 130 decybeli – wyjaśnia badacz. Naukowcy twierdzą, że olbrzymim zaskoczeniem był dla nich fakt, iż tak drobny organizm potrafi wydawać z siebie tak głośne dźwięki. Zespół postanowił zrozumieć, jak te ryby sobie z tym radzą i jakie mechanizmy odpowiadają za ten hałas. Dzięki zaawansowanym badaniom, m.in. z wykorzystaniem mikrotomografii komputerowej oraz analizy ekspresji genów badacze wykazali, że samce gatunku Danionella posiadają wyjątkowy aparat generujący dźwięk. Obejmuje on „bębniącą chrząstkę” i mięsień, który z ogromną siłą „aktywuje” wydawanie dźwięków. – Aparat ten umożliwia rybie generowanie szybkich i głośnych pulsów. Nasze odkrycie podważa konwencjonalny pogląd, że prędkość ruchu szkieletu kręgowców jest ograniczona przez pracę mięśni. Zrozumienie tej niezwykłej adaptacji poszerza naszą wiedzę na temat ruchu zwierząt i podkreśla niezwykłą różnorodność mechanizmów napędowych u różnych gatunków, przyczyniając się do szerszego zrozumienia biologii ewolucyjnej i biomechaniki – napisali w artykule naukowcy. Tajemnica wodnego hałasu Po co jednak tym małym rybkom tak głośne dźwięki? Naukowcy twierdzą, że chodzi o… rywalizację. – Zakładamy, że konkurencja między samcami w trudnym i mętnym środowisku, w którym żyją, przyczyniła się do opracowania specjalnego mechanizmu komunikacji akustycznej – komentuje dr Britz. – Dźwięki wydawane przez inne gatunki Danionella nie zostały jeszcze szczegółowo zbadane. Byłoby jednak interesujące dowiedzieć się, czym różni się mechanizm wytwarzania dźwięków i jak te różnice odnoszą się do adaptacji ewolucyjnej – podsumowuje zespół. Naukowcy przyznali, że w wodach naszej planety żyją wprawdzie głośne istoty, takie jak krewetki z rodziny Alpheidae. Te potrafią za pomocą swoich kleszczy wygenerować dźwięk o natężeniu nawet 190 dB. Jednak to Danionella cerebrum wydaje najgłośniejszy dźwięk spośród wszystkich ryb, ze względu na stosunek do swojej wielkości. Źródło: Proceedings of the National Academy of Sciences. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Artysta nagrał dźwięki wydawane przez największy żyjący organizm na świecie. Jak brzmi Pando?
Gigantyczna kolonia topoli osikowej rosnąca w Utah wydaje w czasie burzy niskie dźwięki. Przypominają słabe dudnienie. Nagrał je artysta Jeff Rice z pomocą hydrofonu.
W tym artykule: Opieka nad Pando Dźwięki w czasie burzy Telefon z puszek Skąd wiemy o Pando? Pando to ogromny organizm składający się z tysięcy takich samych drzew. Tworzy go 47 tys. topól osikowych Populus tremuloides. Wszystkie są identyczne pod względem genetycznym. Wyrastają z tego samego systemu korzeniowego. Jak duże jest Pando? Naukowcy policzyli, że zajmuje obszar 40 hektarów. To tyle, ile miałoby ponad trzydzieści boisk piłkarskich. Szacuje się, że kolonia waży 6 tys. ton. To najcięższy organizm na Ziemi. Ma kilkanaście tysięcy lat. Tyle było potrzeba, aby rozrosła się z jednego drzewa, tworząc cały las. Opieka nad Pando Pando jest nadzwyczaj cenne i to nie tylko dla naukowców. By je chronić, cztery lata temu powstała organizacja non-profit Friends of Pando. W zeszłym roku na jej zaproszenie do Utah przyjechał Jeff Rice, artysta ze Seattle. W ramach rezydencji miał nagrać dźwięki wydawane przez Pando. Rezultaty zostały przedstawione kilka dni temu na spotkaniu Amerykańskiego Towarzystwa Akustycznego (Acoustical Society of America). Podczas prezentacji Rice wyjaśnił, że jego celem było stworzenie „akustycznego portretu botanicznego cudu”. Czyli nagranie dźwięków Pando. Dźwięki w czasie burzy Jak nagrać drzewo? Rice wykorzystał do tego hydrofon, czyli mikrofon pozwalający nagrywać dźwięki pod wodą. Umieścił go u podstawy topoli tak, by stykał się z korzeniami. – Hydrofony niekoniecznie potrzebują wody do działania – wyjaśniał. – Mogą również zebrać wibracje z powierzchni takich jak korzenie. Gdy założyłem słuchawki, byłem zaskoczony. Coś się działo. Słyszałem słaby dźwięk – opowiadał. Nagrania powstały w czerwcu 2022 roku w czasie burzy. Najprawdopodobniej udało się na nich zarejestrować brzmienie milionów liści Pando, trzęsących się na wietrze. Jednak Rice podejrzewa, że mógł nagrać również wibracje gałęzi, a nawet systemu korzeniowego. Jedno jest pewne: Pando wydaje dziwaczne, niskie dudnienie. Nagrania dźwięków wydawanych przez kolonię można posłuchać na stronie Ecosystem Sound. Telefon z puszek Artysta przeprowadził także test, który dał ciekawy wynik. Uderzał mianowicie w gałąź odległą od hydrofonu o 27 metrów. Urządzenie zarejestrowało te uderzenia. Nawet mimo tego, że źródło dźwięków znajdowało się za daleko, by dało się je usłyszeć. Zdaniem Rice’a Pando przypomina urządzenie, którym niektórzy z nas mogli bawić się w dzieciństwie, czyli prosty telefon. – To tak jak dwie puszki połączone sznurkiem – mówi Rice. – Tylko tutaj mamy 47 tys. puszek połączonych wielkim systemem korzeniowym. Skąd wiemy o Pando? Pando zostało zauważone w 1976 roku. Wówczas ekolodzy Burton Barnes i Jerry Kemperman jako pierwsi zorientowali się, że las topoli w rzeczywistości jest kolonią składającą się z kopii tego samego drzewa. Puszcza światowego dziedzictwa. Zielony skarb sercu Europy Jeżeli ktoś chce tu przyjechać, aby przeżyć surwiwalową przygodę, szczerze mu to odradzam. Puszcza nie jest dla zdobywców, ale dla wrażliwych obserwatorów i cierpliwych szperaczy. Nie oni jednak nadali temu gigantycznemu organizmowi nazwę, pod którą jest obecnie znany na całym świecie. Słowo „pando” pochodzi od łacińskiego określenia „rozciągam się”. Jako pierwszy tak nazwał kolonię topoli Michael Grant z Uniwersytetu Utah w artykule opublikowanym w „Discovery Magazine” w 1993 r. Opisuje w nim, jak badając Pando wraz z dwoma kolegami zorientowali się, że mają do czynienia z największym żyjącym organizmem na świecie. O Pando zrobiło się głośno kilka lat temu. W 2018 roku naukowcy badający kolonię zaczęli alarmować, że dzieje się z nią coś niepokojącego. Zagrożeniem dla Pando stały się jeleniowate. Z braku naturalnych wrogów – takich jak np. wilki – ich liczebność w okolicach kolonii wzrosła. Zjadały młode drzewka, co mogło utrudnić odradzanie się Pando. Źródła: EurekAlert, Friends of Pando, Discover Magazine, Acoustical Society of America. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Zaskakujące odkrycie: zestresowane rośliny „krzyczą”. A niektóre zwierzęta są w stanie je usłyszeć
Co się dzieje, kiedy roślinom brakuje wody albo zostaną uszkodzone? Zaczynają emitować ultradźwięki. Można je zarejestrować. Być może kiedyś na tej podstawie będziemy umieli stwierdzić, że np. uprawę należy podlać.
W tym artykule: Dlaczego nie słyszymy roślin? Jakie rośliny nagrywali naukowcy? Czy można „usłyszeć”, że rośliny są spragnione? Rośliny – w przeciwieństwie do zwierząt – uważamy za nieme. Kojarzą nam się z ciszą i spokojem. Być może jednak tylko nam. Nietoperze, szczury czy chomiki, które potrafią słyszeć ultradźwięki, mogą mieć w tej sprawie inne zdanie. W najnowszym numerze czasopisma naukowego „Cell” ukazał się artykuł dowodzący, że rośliny mogą wydawać dźwięki. A konkretnie: ultradźwięki. Robią to zawsze, niezależnie od warunków. Jednak jeśli doskwiera im brak wody albo zostały zranione, wówczas częstotliwość ich „okrzyków” znacząco rośnie. Nawodniona i zdrowa roślina wydaje dźwięk raz na godzinę. Gdy cierpi z powodu suszy albo urazu mechanicznego, „odzywa się” 35 razy częściej. Istnienie tego zjawiska odkryła i opisała prof. Lilach Hadany z Uniwersytetu Tel Awiwu. Dlaczego nie słyszymy roślin? Niestety, nie mamy szans usłyszenia, że nasza roślina doniczkowa chciałaby zostać podlana. Odgłosy, które wydają rośliny, to dźwięki o częstotliwościach 20-100 kiloherców (kHz). To ultradźwięki – zbyt wysokie, by mogły zostać usłyszane przez człowieka. Dla naszego gatunku górną granicą słyszalności jest 20 kHz. Jednak nawet dźwięki o tej częstotliwości potrafią usłyszeć tylko nieliczni z nas. Rośliny mięsożerne – dlaczego rośliny polują? Poznaj gatunki roślin mięsożernych Świat flory obfituje w osobliwe gatunki. Do najbardziej niezwykłych należą rośliny mięsożerne, czyli odżywiające się żywą zdobyczą. W toku ewolucji, wykształciły mechanizmy i umieję... Co innego zwierzęta. Bardzo wiele gatunków emituje i słyszy ultradźwięki. Najbardziej znanym przykładem są nietoperze, które używają ultradźwięków do echolokacji. Dzięki temu mogą polować w ciemnościach na owady. Ćmy zaś, słyszące ultradźwięki, mają szanse nietoperzowi uciec. Ultradźwięki słyszą również np. delfiny, wieloryby, chomiki czy psy. Co moglibyśmy zarejestrować, gdybyśmy mieli ich zdolności? Prof. Hadany spróbowała odpowiedzieć na to pytanie. Nagrała dźwięki emitowane przez rośliny, a następnie obniżyła je i przyspieszyła. Powstało nagranie odgłosów przypominających nieco cicho pękający popcorn. Można go posłuchać tutaj. Jakie rośliny nagrywali naukowcy? Badacze przeprowadzili testy na kilku gatunkach roślin. Był to tytoń (Nicotiana tabacum) oraz pomidory (Solanum lycopersicum). Ich sadzonki umieszczono w małych pudełkach i otoczono mikrofonami. W ten sposób udało się zarejestrować dźwięki, jakie wydawały rośliny napojone i zdrowe, a także te pozbawione wody i uszkodzone. Jednak ani tytoń, ani pomidor, ani żadna inna roślina nie mają strun głosowych czy płuc. Co sprawia, że wydają dźwięki? Naukowcy postawili hipotezę, która – zastrzegają – wymaga potwierdzenia. Według niej dźwięki powstają w ksylemie (inaczej drewnie): tkance roślinnej odpowiadającej za transport wody i substancji odżywczych z korzeni do łodyg i liści. W ksylemie woda unosi się dzięki napięciu powierzchniowemu. Tak samo jak w słomce, używanej do picia napojów. Niekiedy jednak powstają w niej i pękają bąble powierza. I właśnie wtedy roślina zaczyna „pykać”. Im większa susza, tym więcej bąbli i większa częstotliwość wydawania odgłosów. Czy można „usłyszeć”, że rośliny są spragnione? Badania mogą okazać się kiedyś przydatne dla rolników. Naukowcy zadali sobie bowiem pytanie: czy na podstawie dźwięków wydawanych przez rośliny można wywnioskować, że brakuje im wody? By na nie odpowiedzieć, napisali i wytrenowali model uczenia maszynowego. Rozpoznawał on, że rośliny mają kłopoty z 70-procentową skutecznością. Rośliny będą rosnąć w ciemnościach? Naukowcy opracowali nową metodę sztucznej fotosyntezy i wygrali konkurs NASA Badacze znaleźli nowy sposób na poprawienie natury. Wymyślili, jak w dwóch etapach dostarczyć roślinom wszystkie składniki niezbędne do wzrostu nawet wówczas, gdy nie mają one dostępu do... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/rosliny-beda-rosnac-w-ciemnosciach-naukowcy-opracowali-nowa-metode-sztucznej-fotosyntezy-i-wygrali-konkurs-nasa-fot-getty-images-0e41d36.jpeg" width="933" height="700" alt="Rośliny będą rosnąć w ciemnościach? Naukowcy opracowali nową metodę sztucznej fotosyntezy i wygrali konkurs NASA (fot. Getty Images)" title="Rośliny będą rosnąć w ciemnościach? Naukowcy opracowali nową metodę sztucznej fotosyntezy i wygrali konkurs NASA (fot. Getty Images)" /> W przyszłości model taki może posłużyć do stworzenia systemu automatycznego monitoringu upraw, rozpoznającego ich potrzeby na podstawie odgłosów. O tym, że to możliwe, naukowcy przekonali się, nagrywając dźwięki roślin w szklarniach. Co ciekawe, zespół prof. Hadany ma już na swoim koncie inne spektakularne odkrycie dotyczące roślin. Kilka lat temu wykazał, że należący do wiesiołkowatych Oenothera drummondii na dźwięk nadlatującej pszczoły zaczyna wydzielać nektar. A więc nie tylko „odzywa się”, ale też „słyszy”. Źródła: Nature, Cell. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Wszyscy sądzą, że dinozaury ryczały. Tymczasem naukowcy twierdzą, że wydawały ptasie odgłosy
Naukowcy znaleźli najstarszą zachowaną krtań nieptasich dinozaurów. Jak się okazało, różni się ona budową zarówno od krtani gadów, jak i od aparatu głosowego ptaków. Pewne cechy tej skamieniałości wskazują, że dinozaury mogły aktywnie wokalizować i być w stanie modulować dźwięki.
W tym artykule: Czy dinozaury ryczały? Najstarsza krtań dinozaura Jak zbudowana jest krtań u zwierząt Jakie dźwięki wydawały dinozaury? Wyobraźmy sobie, że przenosimy się 80 milionów lat w przeszłość. Znajdujemy się skraju lasu porastającego dzisiejszą Mongolię. Najpierw jest cicho. Potem młode drzewa szeleszczą. Gałęzie poruszają się i z gęstwiny powoli wyłania się dorosły pinakozaur. Czworonożne zwierzę nie jest wysokie: na oko oceniamy, że sięga nam najwyżej do pasa. Wydaje się za to bardzo długie, bo aż kilkumetrowe. Ma cienki ogon, zakończony „maczugą”. Grzbiet pokrywa mu pancerz z rzędami kolców. Pod nim wolno kołysze się brzuch, rozdęty od trawienia roślinności. Pinakozaur przełyka ostatnie liście, które żuł. Przygląda nam się. Następnie otwiera pysk i wydaje z siebie... No właśnie, co? Wyobraźnia podpowiada, że pewnie donośny ryk. Czy dinozaury ryczały? Jednak w rzeczywistości wcale nie musiało tak być. Jeszcze dwadzieścia lat temu wydawało nam się, że dinozaury były pokrytymi pancerzami potworami, od których ryków zamierały lasy w jurze i kredzie. Dziś wiemy, że myliliśmy się co do ich wyglądu. Niektóre miały też pióra i to niekiedy bardzo kolorowe. Odkryto szczątki gigantycznego dinozaura. „To może być największy drapieżny dinozaur znaleziony w Europie” Tylko kilka kości nieznanego gatunku dinozaura odkryli naukowcy na wyspie Wight. Mimo to są zdania, że był to prawdziwy potwór, który żył na wybrzeżu 125 mln lat temu. Być może podobną zmianę będą musiały przejść nasze wyobrażenia o dźwiękach, które wydobywały się z gardeł wielkich gadów. W najnowszym numerze czasopisma naukowego „Communications Biology” ukazała się praca, opisująca budowę pierwszej zidentyfikowanej krtani nieptasiego dinozaura (ang. non-avian dinosaur). Jej pewne cechy anatomiczne wskazują, że dinozaury mogły nawoływać się lub ostrzegać w bardzo różny sposób. Być może również wydawały dźwięki przypominające te, które dzisiaj kojarzą nam się z ptakami. Najstarsza krtań dinozaura W 2005 r. w Mongolii znaleziono szczątki pinakozaura należącego do gatunku Pinacosaurus grangeri. Już wówczas zauważono, że skamieniałość wyróżniały doskonale zachowane kości gardła. Spekulowano wówczas, że mogły odgrywać rolę w oddychaniu. Skamieniałość przebadali teraz japońscy i amerykańscy paleontolodzy. Doszli do wniosku, że kości te stanowią część krtani pinakozaura. Ich dokładna analiza wykazała, że narząd głosowy tych dinozaurów częściowo przypominał krtań gadów, a częściowo aparat głosowy ptaków. A dokładniej – był hybrydą jednego i drugiego. Jak zbudowana jest krtań u zwierząt U gadów i ssaków krtań znajduje się na początku gardła. To – w uproszczeniu – tuba składająca się z mięśni, więzadeł i chrząstek przystosowanych do wytwarzania dźwięków. Kiedy powietrze przechodzi przez krtań, jej struny głosowe (zwane też fałdami głosowymi) wibrują, co odpowiada dźwiękom o konkretnych częstotliwościach. Aparat głosowy ptaków, zwany krtanią dolną, jest zbudowany zupełnie inaczej. Przede wszystkim znajduje się w innym miejscu tchawicy – na samym jej końcu, tam gdzie rozdziela się ona na dwa oskrzela. Czyli to tak, jakby człowiek miał krtań w klatce piersiowej. Zamiast strun ptaki mają błony głosowe. Wiadomo, że powstający niżej dźwięk jest modulowany przez wyżej położone struktury. Niektóre ptaki mogą wydawać aż dwa dźwięki naraz. Cały narząd jest skomplikowany i działa w złożony, nie do końca jeszcze poznany sposób. Jakie dźwięki wydawały dinozaury? W skład krtani pinakozaura wchodziły – podobnie jak u gadów i ssaków – chrząstka pierścieniowata i chrząstka nalewkowata. Cała krtań była jednak wydłużona. Badacze podejrzewają, że mogło to służyć modulowaniu dźwięków – tak jak robią to ptaki, choć z pomocą innych struktur. Na podstawie budowy anatomicznej wnioskują, że pinakozaury mogły aktywnie i często wokalizować. Dlaczego ptaki latają? Ewolucyjna historia piór pokazuje, jak zwierzęta podbijały niebo Pochodzą od gadów, które dziś kojarzymy z wężami, jaszczurkami i żółwiami. Zatem dlaczego ptaki latają? Odpowiedź dają nam skamieniałości z czasów dinozaurów. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/dlaczego-ptaki-lataja-ewolucyjna-historia-pior-pokazuje-jak-zwierzeta-podbijaly-niebo-fot-getty-images-3a919a3.jpg" width="938" height="625" alt="Dlaczego ptaki latają? Ewolucyjna historia piór pokazuje, jak zwierzęta podbijały niebo (fot. Getty Images)" title="Dlaczego ptaki latają? Ewolucyjna historia piór pokazuje, jak zwierzęta podbijały niebo (fot. Getty Images)" /> Do czego służyły im dźwięki? Prawdopodobnie odgrywały ważną rolę w zalotach, w nawoływaniu młodych, w ostrzeganiu przed niebezpieczeństwem czy odstraszaniu drapieżników. Autorzy pracy nie określili, jakie dokładnie dźwięki wydawały z siebie dinozaury. Jednak nie wykluczyli, że mogły świergotać albo wydawać odgłosy takie, jakie wydają współczesne papugi. Inny trop podsunęła Victoria Arbour, paleontolożka niezwiązana z opisanymi wyżej badaniami. – Można bezpiecznie założyć, że dinozaury brzmiały podobnie jak dzisiejsze krokodyle – powiedziała zapytana przez „New York Times”. Czyli wydawały z siebie coś, co przypomina warkot wydobywający się z puszki. Niezależnie od tego, czy teorię tę uda się potwierdzić, wydaje się jasne, że w erze dinozaurów Ziemia była bardzo głośnym miejscem. Źródła: Science Alert, Communications Biology. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Prędkość dźwięku na Marsie jest inna niż na Ziemi. Co zaskakujące – różna dla różnych wysokości. „To unikalne doświadczenie słuchowe”
Czerwona Planeta nadal kryje przed nami wiele niespodzianek. Jedna z nich została właśnie przypadkowo odkryta. Chodzi o prędkość dźwięku. Badając najniższą warstwę marsjańskiej atmosfery, naukowcy spostrzegli, że dźwięki rozchodzą się w niej z różną prędkością w zależności od tego, czy są wysokie, czy niskie.
W tym artykule: Jaka jest prędkość rozchodzenia się dźwięku na Marsie? Jak Perseverance mierzył prędkość dźwięku? Jak brzmiałby głos na Marsie? Prędkość dźwięku nie jest wielkością stałą. Zależy między innymi od temperatury i gęstości ośrodka, w którym się rozchodzi. Zależność między tymi wielkościami jest nieintuicyjna. Im wyższa gęstość ośrodka, tym dźwięk będzie się w nim rozchodził szybciej. Na Ziemi prędkość rozchodzenia się dźwięku w powietrzu o temperaturze 20 st. C wynosi 343 m/s. W wodzie dźwięk nabiera ostrego przyspieszenia – jego szybkość osiąga 1480 m/s. To jednak nic w porównaniu z prędkością rozchodzenia się dźwięku np. w stali. Jest ona tak gęsta, że dźwięk rozchodzi się w niej w oszałamiającym tempie 5100 m/s. Jaka jest prędkość rozchodzenia się dźwięku na Marsie? Jedną z najważniejszych różnic między Marsem a Ziemią dotyczy atmosfery obu planet. Atmosfera Ziemi jest gęsta i bogata w tlen. Gęstość powietrza atmosferycznego Ziemi wynosi 1.2 kg/m3, tlenu jest zaś w nim 21 proc. Perseverance: rok na Marsie. Co udało się odkryć marsjańskiemu łazikowi NASA? Od udanego lądowania na Czerwonej Planecie najnowszego łazika – laboratorium NASA, czyli Perseverance – mija rok. Przez ten czas robot wielkości SUV-a i jego przyjaciel, pierwszy marsjański... W porównaniu z Ziemią atmosfera Czerwonej Planety jest niezwykle rzadka. Jej gęstość wynosi tylko 0,020 kg/m3. Składa się zaś głównie z dwutlenku węgla (ponad 95 proc.). Różnice w gęstości wskazują, że dźwięk będzie rozchodził się na Marsie wolniej niż na Ziemi. I faktycznie - przy marsjańskim gruncie o średniej temperaturze -63 st. C dźwięk rozchodzi się z prędkością zaledwie 240 m/s. Jak Perseverance mierzył prędkość dźwięku? Jak się jednak okazało, diabeł tkwi w szczegółach. Na konferencji naukowej 53rd Lunar and Planetary Science Conference zespół planetologa Baptiste'a Chide'a z Narodowego Laboratorium Los Alamos ogłosił właśnie pracę, w której wykazał, że na Marsie prędkość dźwięku zależy od jego wysokości. Od 18 lutego zeszłego roku na Marsie pracuje łazik Perseverance. Łazik wyposażony jest między innymi w mikrofony, dzięki którym udało się nagrać dźwięki Czerwonej Planety (można ich posłuchać tutaj). Jedno z tych urządzeń to mikrofon SuperCam. To on właśnie posłużył to przeprowadzania badań nad rozchodzeniem się dźwięku na Czerwonej Planecie. Naukowców interesowało, jaki wpływ na dźwięki będą miały różnice temperatur przy powierzchni i ich zmiany, a także lokalne zmiany ciśnienia atmosferycznego (nagrzewanie się marsjańskiego gruntu w dzień powoduje powstawanie prądów wstępujących i turbulencje). Kosmos i planety: budowa Układu Słonecznego oraz nazwy planet Kosmos i planety fascynują człowieka od zawsze. Przybliżamy najważniejsze informacje o każdej planecie, a także związane z nimi ciekawostki o kosmosie. Mikrofon SuperCam znajduje się na maszcie łazika, na wysokości 2,1 m. Naukowcy wykorzystali znajdujący się na pokładzie łazika laser, którym ostrzeliwali wybrane miejsca dookoła pojazdu. Użycie lasera powodowało rozchodzenie się fali akustycznej – mikrofon pozwalał zmierzyć, ile czasu minęło między włączeniem lasera a zarejestrowaniem dźwięku dwa metry nad powierzchnią Marsa. Jak brzmiałby głos na Marsie? Badanie potwierdziło, że prędkość dźwięku na Marsie to 240 m/s. Odkryto jednak coś bardzo dziwnego: okazało się, że jest ona różna dla tonów wysokich i tonów niskich. „Mars to jedyna planeta Układu Słonecznego, na której prędkość dźwięku zmienia się dokładnie w środku słyszalnego pasma (czyli dla częstotliwości fal dźwiękowych od 20 do 20 tys. Hz)” - napisali badacze w swojej pracy. Konkretnie okazało się, że na częstotliwościach powyżej 240 Hz dźwięk przyspiesza o 10 m/s. Co oznacza, że wysokie dźwięki podróżują na Marsie szybciej niż niskie. W rezultacie Czerwona Planeta oferuje coś, co naukowcy określili „unikalnym doświadczeniem słuchowym”. Gdybyśmy – czysto hipotetycznie – mogli porozmawiać na Marsie bez kombinezonu z systemem komunikacyjnym, słyszelibyśmy, co następuje. Dźwięki byłyby cichsze niż na Ziemi (ponieważ atmosfera jest rzadsza). Dźwięki wysokie byłyby dodatkowo gorzej słyszalne niż niskie (ponieważ są absorbowane przez dwutlenek węgla, główny składnik marsjańskiej atmosfery). Dźwięki wysokie docierałyby do naszych uszu szybciej niż niskie (ponieważ podróżują z większą prędkością). Zsumowany efekt można sobie tylko wyobrazić. Źródło: NASA , BBC, ScienceAlert Kosmiczna ważka trenuje nad kalifornijską pustynią. Kiedy misja Dragonfly trafi na Tytana? Mechaniczna ważka NASA „Dragonfly” ma się wznieść nad wydmami Tytana, księżyca Saturna. Na razie zespół konstruktorów z Johns Hopkins Applied Physics Laboratory testuje oprzyrządowani... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/kosmiczna-wazka-trenuje-nad-kalifornijska-pustynia-kiedy-misja-dragonfly-trafi-na-tytana-fot-nasa-johns-hopkins-apl-ad7dc7a.jpeg" width="938" height="528" alt="Kosmiczna ważka trenuje nad kalifornijską pustynią. Kiedy misja Dragonfly trafi na Tytana? (fot. NASA/Johns Hopkins APL)" title="Kosmiczna ważka trenuje nad kalifornijską pustynią. Kiedy misja Dragonfly trafi na Tytana? (fot. NASA/Johns Hopkins APL)" /> Łazik marsjański. Jak działał Opportunity i inni kosmiczni zwiadowcy? Łaziki są naszymi pozaziemskimi oczami i uszami, zwiadowcami przemierzającymi inne ciała niebieskie. Chociaż łazik marsjański porusza się wolniej niż żółw, to na razie jedyny sposób na... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/lazik-marsjanski-jak-dzialal-lazik-marsjanski-curiosity-i-inni-kosmiczni-zwiadowcy-fot-nasa-jpl-caltech-797b684.jpeg" width="900" height="670" alt="Łazik marsjański. Jak działał łazik marsjański Curiosity i inni kosmiczni zwiadowcy? (Fot. NASA/JPL-Caltech)" title="Łazik marsjański. Jak działał łazik marsjański Curiosity i inni kosmiczni zwiadowcy? (Fot. NASA/JPL-Caltech)" /> Największymi misjami JPL zarządzają kobiety. Zwrot w historii NASA Marsjański helikopter Ingenuity, brawurowa misja na Tytana – Dragonfly – i sprowadzenie próbek marsjańskiej gleby na Ziemię. Te wyjątkowe i przełomowe misje kosmiczne łączy nie tylko to... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/najwiekszymi-misjami-jpl-zarzadzaja-kobiety-zwrot-w-historii-nasa-fot-photo-courtesy-worcester-polytechnic-institute-8cc3ae4.jpeg" width="938" height="527" alt="Największymi misjami JPL zarządzają kobiety. Zwrot w historii NASA (fot. Photo Courtesy Worcester Polytechnic Institute)" title="Największymi misjami JPL zarządzają kobiety. Zwrot w historii NASA (fot. Photo Courtesy Worcester Polytechnic Institute)" />
Naukowcy zagrali na „strunach” sieci pająka
Udało się nam znaleźć drzwi do świata arachnidów. Prawdopodobnie.
Pająki to eksperci w budowaniu skomplikowanych sieci z wytrzymałych włókien. Powstałe konstrukcje służą im za dom i teren polowań. Podczas spotkania Amerykańskiego Stowarzyszenia Chemicznego (ACS) ogłoszono, że udało się „przetłumaczyć strukturę pajęczyny w muzykę”.Cóż sieć pająka ma do dźwięków? Według autorów tego dokonania, umiejętność odczytywania pajęczyny w taki nietypowy sposób może pomóc „budować lepsze drukarki 3D i otworzyć kanał komunikacji międzygatunkowych”. A poza tym, w ten sposób powstają wyjątkowe kompozycje muzyczne. View oEmbed on the source website - Pająki żyją w środowisku wibrujących strun. Słabo widzą, więc swój świat postrzegają poprzez wibracje, a dokładniej różnice w ich częstotliwościach. Powstają one zarówno w czasie budowy sieci, jak i gdy mucha wpadnie w pajęczynę – tłumaczy w informacji dla mediów kierownik projektu badań, dr Markus Buehler. Pasjonujący się od dawna odkrywaniem muzyki w naturalnych materiałach nie będących wytworem ludzkich rąk, dr Buehler postanowił wydobyć z rytm i melodię także z sieci pająka. Pomogli koledzy naukowcy z Massachusetts Institute of Technology (MIT) oraz szef studia nagrań Tomás Saraceno. Po zeskanowaniu struktury pajęczyny laserem w dwóch wymiarach algorytm komputerowy odbudował ją w wersji 3D. Po przypisaniu różnych częstotliwości do poszczególnych nici uzyskano coś w rodzaju zapisu nutowego. Te na „pięciolinię” umieszczono bazując na rekonstrukcji trójwymiarowej siatki. View oEmbed on the source website Swój wynalazek wprowadzili do świata wirtualnej rzeczywistości, tworząc z niego coś na wzór harfy, na której można po wejściu do VR zagrać jak na prawdziwym instrumencie. Autorzy pozwalając użytkownikowi na tak immersywne doświadczenia pokazują świat pajęczyny z perspektywy jej budowniczego. Rejestracja procesu budowy sieci, czemu także przyporządkowano odpowiednie częstotliwości, pozwolić ma na stworzeniu drukarek 3D pracujących w taki sposób, jak pająk snujący swoją sieć. Dzięki temu możliwe byłoby, przekonuje Buehler, “budowanie skomplikowanych obwodów mikroelektronicznych”. View oEmbed on the source website Zespół naukowców chciałby nauczyć się komunikować z pająkami w ich własnym języku. Nagrali więc wibracje produkowane w czasie wykonywania przez pająka różnych czynności, jak budowanie sieci, „rozmowy” z innymi pająkami czy zaloty. Po odpowiednim treningu algorytm zdołał powiązać podobnie brzmiące częstotliwości z różnymi czynnościami. fot. Isabelle Su / Markus Buehler - Próbujemy teraz wytworzyć syntetyczne sygnały, czyli zacząć mówić w języku pająków. Zastanawiamy się, czy jeżeli wystawimy ich na działanie określonych wibracji i rytmów, będziemy w stanie wpłynąć na ich zachowanie. Zacząć z nimi rozmawiać. To wyjątkowo ekscytujące koncepcje – zauważa kierownik zespołu badawczego.
Jak brzmiały najstarsze języki? Teraz możesz ich posłuchać
Współczesna nauka potrafi poradzić sobie z wieloma trudnymi do odcyfrowania alfabetami, na podstawie badań wiemy jak zmieniały się zapisy słów, ich wymowy. Ale czy naprawdę potrafimy odtworzyć brzmienie pierwotnych języków? Grupa naukowców z Cambridge i Oxfordu podeszła do sprawy w wyjątkowo ciekawy sposób.
Żeby dotrzeć do korzeni naszej mowy połączyli siły lingwiści z Oxfordu i matematycy z Cambridge. Ich badania mają doprowadzić nas do usłyszenia prajęzyka, którym mówili ludzie na początku zasiedlania Europy. To z niego wyewoluują inne języki tego kontynentu. Jak pracują? W uproszczeniu: lingwiści i matematycy wspólnie podchodzą do dźwięków jak do figur o konkretnych cechach, nadają głoskom numery i zmieniają słowa na kod liczbowy. Porównując je z pokrewnymi słowami w innych językach szukają punktu wspólnego i ostatecznie uzyskują brzmienie, które najprawdopodobniej wychodziło z ust ludzi nawet 8 tysięcy lat temu. Jak to brzmi? Posłuchajcie sami - oto próba prześledzenia drogi wstecz angielskiego liczebnika "one" do germańskiego "oins". Ciekawe? Więcej próbek znajdziecie tutaj. Źródło: IFLS, Phonetics Laboratory, University of Cambridge Zobacz kolejny odcinek naszego serialu "Warto spróbować" - tym razem nasza reporterka rusza na tor rowerowy!
Ten dźwięk podoba się każdemu! W Genui usłyszeliśmy jeden z najmłodszych instrumentów świata
Kiedy usłyszałam ten dźwięk na jednej z ulic Genui, wyobraziłam sobie uchylone okno akademii muzycznej i melodię snującą się jak wstążka z tego okna do mnie. I lutnia dla mnie grała, i altówka. Jakie było moje zdziwienie, kiedy zamiast dostojnej orkiestry, zobaczyłam ulicznego grajka uderzającego w prodiż.
Tylko, że to nie był prodiż. Prodiż nie mógłby wydawać tak przyjemnego, pełnego harmonii dźwięku. Melodia była relaksująca, po prostu błoga. Kiedy tak stałam w bezruchu, słuchając mojego hipnotyzera, miałam wrażenie jakby ktoś puszczał wokół mnie film w zwolnionym tempie. Niewykluczone, że przechodnie naprawdę zwalniali, żeby nacieszyć ucho dźwiękiem magicznego prodiża. Nie odważyłam się przerwać grajkowi, by zapytać czy sam skonstruował to cudo, czy może to antyczny instrument lub całkiem egzotyczny sprzęt, którym szamani potrafią omamić tłum. Odeszłam w poczuciu klęski. Nigdy już nie usłyszę tej melodii i nie dowiem się na czym hipnotyzer z Genui grał. (Gdyby tylko! On czarował). Tu nawet najlepsza wyszukiwarka nie pomoże, bo co wpiszę? Wyszukiwana fraza: „Prodiż, relaksujący dźwięk”? Całe szczęście narzeczony wyrokował, że pochodzenia tajemniczego instrumentu nie da się rozszyfrować. A ponieważ lubię wyzwania, wzbiłam się na wyżyny swojej wiedzy muzycznej i zaryzykowałam: w wyszukiwarce słowo „prodiż” zamieniłam na „instrument perkusyjny”. Hasło, w towarzystwie przymiotników „przyjemny” i „relaksujący”, otworzyło przede mną tajemniczy świat dźwięków. Znalazłam! Eureka! Hang (drum), bo tak nazywa się prodiż z Genui, jest jednym z najmłodszych instrumentów na świecie. Został skonstruowany w 2000 roku w Szwajcarii i do dziś produkowany jest wyłącznie w tym miejscu. Kosztuje niemało. Składa się z dwóch odpowiednio wyprofilowanych stalowych półkul. Należy w nie lekko uderzać palcami, by hang zaczął czarować. Każdy kto go usłyszy, chce więcej. Posłuchaj, jak brzmi hang (drum): View oEmbed on the source website
Dźwięki dobre na potencję? Viagra ma soniczną konkurencję
Terapia falami dźwiękowymi może pomóc w przypadku zaburzeń erekcji – informuje „New Scientist”. Wyniki kilku badań dotyczących terapii prezentowano w tym miesiącu na zjeździe Europejskiego Towarzystwa Medycyny Seksualnej w Madrycie.
Sildenafil (Viagra) oraz podobne preparaty zwiększają dopływ krwi do członka, jednak stosujący je mężczyźni muszą wcześniej planować swoją aktywność seksualną. Mogą również wystąpić skutki uboczne – bóle i zawroty głowy, uczucie zatkanego nosa i nagłej utraty słuchu. Działającą na dłuższą metę alternatywą może być pozaustrojowa terapia falą uderzeniową (ESWT). Wyniki kilku dotyczących jej badań prezentowano w tym miesiącu na zjeździe Europejskiego Towarzystwa Medycyny Seksualnej w Madrycie. W jednym z badań wzięło udział 112 mężczyzn z zaburzeniami erekcji. Połowa z nich otrzymała pięć cotygodniowych dawek fal dźwiękowych o niskiej intensywności skierowanych do sześciu miejsc wzdłuż penisa. U drugiej połowy zastosowano placebo. Na początku badania żaden z uczestników nie był zdolny do penetracji bez stosowania leków. Pod koniec 57 procent leczonych mężczyzn twierdziło, że są zdolni do stosunku. Natomiast w grupie przyjmującej placebo – tylko 9 proc. Zabieg wydaje się zwiększać dopływ krwi do penisa poprzez pobudzanie tworzenia nowych naczyń krwionośnych, co może oznaczać, że jego efekty będą długotrwałe. Inne badania wykazały, że ESWT daje pozytywne wyniki i poprawia erekcję także u mężczyzn, którzy nie reagują na tradycyjne leki. Mało prawdopodobne, aby zabieg powodował jakieś szkody, ponieważ chodzi o niskoenergetyczne fale. Chociaż ESWT oferują już kliniki z wielu krajów świata, Trinity Bivalacqua z Johns Hopkins University and Hospital w Baltimore twierdzi, że nie zastosowałby jej u swoich pacjentów, ponieważ najpierw trzeba opracować odpowiednie protokoły leczenia. Źródło: PAP
Festiwal "Dźwięki Północy" zaprasza na warsztaty muzyki i tańca!
Już po raz trzeci w ramach Festiwalu „Dźwięki Północy” odbędą się warsztaty muzyki tradycyjnej – taneczne i instrumentalne. Uzupełniają one doskonale koncertową część Festiwalu, stwarzając możliwość poznania polskiej i europejskiej muzyki tradycyjnej w sposób aktywny - poprzez wspólne muzykowanie i taniec.
Dominacja muzyki popularnej na polskiej wsi sprawiła, że tradycja wspólnego tańca przy muzyce granej na żywo, poza nielicznymi wyjątkami, zamiera. Muzyka ludowa i tańce, w tradycyjnym brzmieniu i kontekście wykonawczym (podczas wspólnej zabawy) są dziś niemal nieznane w Polsce. Tymczasem tańce tradycyjne stanowią istotną część naszego dziedzictwa kulturowego. Unikalna energia, jaka tworzy się między tancerzami oraz piękno muzyki sprawiają, że mogą być one atrakcyjne i inspirujące także dla mieszkańców miasta. W Europie istnieje wiele przykładów potwierdzających tę tezę: w Szwecji, Norwegii, Danii czy na Węgrzech młodzi ludzie gromadzą się w tzw. domach tańca, by uczestniczyć we wspólnej zabawie przy muzyce i tańcach tradycyjnych ich rodzinnego kraju. Festiwal, organizowany co 2 lata, przez Nadbałtyckie Centrum Kultury jest jedyną imprezą w Polsce, która koncentruje się na prezentacji muzyki folkowej z obszaru Skandynawii, państw bałtyckich, Niemiec oraz oczywiście Polski. Dzięki niecodziennej tematyce oraz swojemu oryginalnemu klimatowi Festiwal zajmuje stałe miejsce w kalendarzu zarówno największych i najistotniejszych imprez folkowych w kraju, jak i wśród znaczących imprez trójmiejskich. 31. Festiwal "Dźwięki Północy" odbędzie się w dniach 28 lipca - 4 sierpnia 2012 r., złożony jest z pięciodniowych warsztatów tanecznych i instrumentalnych oraz trzech dni koncertowych. Tegorocznym motywem przewodnim imprezy są instrumenty - akordeon i skrzypce oraz ich rola w muzyce tradycyjnej. W bogatym programie Festiwalu znaleźli się artyści prezentujący specyficzne i niezwykłe podejście do akordeonu - od tradycyjnego po awangardowe. Po raz pierwszy odbędą się w tym roku także warsztaty wycinanek "Folk it", prezentujące folkowy design. Warsztaty otwarte są dla wszystkich w wieku lat 6 - 99, którzy tęsknią za misternym rękodziełem i szukają alternatywnej możliwości spędzenia wakacyjnego czasu. Warsztaty realizowane są wspólnie ze Stowarzyszeniem Arteria. Szczegółowy program Festiwalu i więcej informacji można znaleźć pod adresem: http://www.trojmiasto.pl/dzwieki-polnocy