Indonezja właśnie traci ostatnie tropikalne lodowce całej Azji. Mało prawdopodobne, że przetrwają do końca dekady
Indonezja kojarzy się z gęstą dżunglą, rajskimi plażami i wilgotnym upałem. Jednak wysoko nad linią palm, na szczycie Puncak Jaya w Papui, wciąż bieleją ostatnie tropikalne lodowce całej Azji. Dla rdzennych mieszkańców to „wieczny śnieg”, ale nazwa ta staje się bolesną ironią. Lodowce umierają i według badań najprawdopodobniej nie przetrwają nawet do końca obecnej dekady.
Według badań opublikowanych w czasopiśmie „Cold Regions Science and Technology”, proces degradacji lodu w Indonezji osiągnął punkt krytyczny. To, co jeszcze niedawno było potężną pokrywą lodową, dziś jest zaledwie cieniem dawnej wielkości. Majestatyczny i dziki Puncak Jaya, najwyższy szczyt Oceanii, zmienia się bezpowrotnie. A jest jednym z ostatnich miejsc, w którym można oglądać tropikalne lodowce. 3500 boisk zmieniło się w 40 Skala zniszczeń, jakiej doświadczył najwyższy szczyt Azji Południowo-Wschodniej, jest trudna do wyobrażenia. W ciągu ostatnich 44 lat Puncak Jaya (nie tak dawno zdobyty przez polskiego podróżnika-youtubera Jakuba Pateckiego) stracił aż 97% swojego lodu. Cztery z tamtejszych lodowców już przestały istnieć, a dwa pozostałe – Carstensz oraz East Northwall Firn – kurczą się w zastraszającym tempie. W 1850 roku powierzchnia tamtejszych lodowców wynosiła około 19,3 km2, co odpowiada powierzchni z grubsza 3500 boisk piłkarskich. Do okresu 2022–2024 obszar ten skurczył się do zaledwie 0,16–0,23 km2. Obecnie pozostałości lodu zajmują powierzchnię odpowiadającą zaledwie… 40 boiskom. El Niño może wydać wyrok już w 2026 roku To nie kolejna abstrakcyjna prognoza na koniec stulecia. Naukowcy, tacy jak dr Donaldi Permana z indonezyjskiej agencji meteorologicznej BMKG, alarmują, że śmierć lodowców przyspieszają zjawiska klimatyczne, które dzieją się tu i teraz. Kluczowym czynnikiem jest coraz bardziej gwałtowny El Niño, który w tym regionie przynosi suchą i gorącą aurę. Podczas silnego El Niño w latach 2015–2016 tempo pionowego topnienia lodu wzrosło niemal pięciokrotnie – z 1 metra do ponad 5 metrów rocznie. Zjawisko to powoduje, że granica zamarzania przesuwa się wyżej, przez co zamiast śniegu, który wzmacnia lodowiec, pada deszcz, który go rozpuszcza. – Z rosnącym prawdopodobieństwem wystąpienia silnego El Niño w drugiej połowie 2026 roku, zniknięcie indonezyjskich lodowców prawdopodobnie nastąpi w latach 2026–2027 – ostrzega dr Permana. Śmierć lodowca to koszmar dla lokalnej społeczności Dla świata nauki zniknięcie lodu to katastrofa ekologiczna, ale dla rdzennych społeczności Papui to tragedia kulturowa i duchowa. Szczyt góry jest uważany za miejsce święte, w którym przebywają duchy przodków. „Salju abadi”, czyli wieczny śnieg, był fundamentem tożsamości duchowej mieszkańców. Jego utrata oznacza dla nich erozję dziedzictwa kulturowego i dowód na to, że nawet to, co uważano za trwałe, jest bezbronne wobec zmian klimatycznych wywołanych przez człowieka. Lodowce jak kanarek w kopalni węgla Dr Mike Kaplan, geolog z Columbia Climate School, zauważa, że lodowce tropikalne są wyjątkowo wrażliwe ze względu na swoje niewielkie rozmiary. Pełnią one rolę „kanarka w kopalni” dla reszty świata, ostrzegając o nadchodzących zmianach – tych, których, tak jak górnicy, możemy jeszcze nie wyczuwać. Nawet jednak gdybyśmy dziś drastycznie ograniczyli emisję gazów cieplarnianych, bezwładność systemu klimatycznego sprawi, że temperatury będą rosły jeszcze przez pewien czas. Wkrótce Indonezja może dołączyć do Wenezueli i Słowenii na liście państw, które bezpowrotnie utraciły wszystkie swoje lodowce. To ostrzeżenie dla innych regionów wysokogórskich – proces, który dziś kończy się w Papui, jest zapowiedzią losu, jaki czeka lodowce niemal na całym globie. Jeśli oczywiście się nie zatrzymamy. Źródło: Cold Regions Science and Technology Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Czy szympansy toczą wojny? Tak, ta trwała 10 lat i przyniosła ogromne zyski zwycięzcom
W postapokaliptycznej serii Fallout słyszeliśmy na każdym kroku, że „wojna nigdy się nie zmienia”. Obecnie wiemy, że to stwierdzenie pasujące nie tylko do ludzi, ale także do zwierząt. Badacze udowodnili, że krwawa, 10-letnia wojna pomiędzy plemionami szympansów zakończyła się dominacją jednego stada, które odniosło z niej ogromne korzyści. Gloria victoribus, vae victis.
Zachowania społeczne szympansów – najbliżej spokrewnionych z nami naczelnych – od lat fascynują badaczy. Szczególne zainteresowanie budzi ich agresja oraz konflikty pomiędzy poszczególnymi społecznościami. Okazuje się, że szympansy nie tylko współpracują i okazją sobie empatię, ale potrafią także prowadzić zorganizowane i długotrwałe wojny przypominające ludzkie konflikty zbrojne, z których czerpią wymierne korzyści. Czemu szympansy nie mogą żyć w zgodzie? Szympansy są zwierzętami terytorialnymi i żyją w silnie zorganizowanych społecznościach. Terytorium każdej grupy jest nie tylko miejscem zamieszkania, ale przede wszystkim źródłem pożywienia i bezpieczeństwa. Konflikty wybuchają najczęściej na tle rywalizacji o zasoby – przede wszystkim o dostęp do pożywienia, wody czy atrakcyjnych miejsc do odpoczynku. Ważnym czynnikiem prowadzącym do konfliktów jest również struktura społeczna szympansów. Każda grupa ma ściśle określoną hierarchię z dominującymi samcami na czele. Walka o pozycję w grupie powoduje wzrost napięć i sprzyja wybuchom agresji. Liczba członków grupy także wpływa na prawdopodobieństwo rozpoczęcia wojny – większe grupy częściej angażują się w agresywne działania wobec sąsiadów. Tak jak ludzie. Krwawe wojny to domena nie tylko ludzi Jane Goodall, angielska antropolożka, prymatolożka i jedna najwybitniejszych na świecie badaczek dzikiej fauny, nieodłącznie kojarzona jest z naszymi najbliższymi kuzynami ze świata zwierząt. Sama jednak twierdziła, że szympansy zdecydowanie nie są jej ulubionymi zwierzętami – są zbyt podobne do ludzi. I nie miała na myśli naszej empatii czy kreatywności. W latach 70. XX w. opisała ona trwającą 4 lata wojnę między szympansami w Tanzanii, które podzieliły się na dwa wrogie obozy po śmierci dominującego samca. Jego odejście skutkowało do rywalizacji, a następnie otwartej wojny pomiędzy młodszymi zwierzętami. Ostatecznie konflikt zakończył się całkowitym wyniszczeniem jednej z grup, a zwycięzcy przejęli ich ziemię. Wojna dziesięcioletnia, czyli współczesny konflikt szympansów. Co przyniósł zwycięzcom? Naukowcy przeanalizowali dokładnie jeden z najbliższych nam udokumentowanych konfliktów pomiędzy naczelnymi, czyli rozgrywającą się w latach 1998–2008 wojnę pomiędzy szympansami Ngogo z Kibale i ich sąsiadami. W ciągu konfliktu zginęło co najmniej 21 szympansów z różnych pokoleń, a w 2009 roku Ngogo rozszerzyły swoje terytorium na obszar wcześniej zamieszkiwany przez rywali, powiększając je o 22%. Powiększenie terytorium po wygranym konflikcie przyniosło szympansom wymierne korzyści biologiczne. Badania wykazały, ze po zakończonej sukcesem wojnie samice zaczęły rodzić znacznie więcej młodych – ich liczba wzrosła z 15 do 37 w ciągu trzech lat po konflikcie. Co więcej, przeżywalność młodych również znacząco się poprawiła – śmiertelność spadła z 41% do 8% przed zakończeniem trzeciego roku życia. Według dr Michaela Wilsona z University of Minnesota, powodem tego zjawiska jest dostęp do większej ilości zasobów oraz eliminacja ryzyka zabicia młodych przez sąsiadujące grupy. Czy agresję mamy w genach? Wieloletnie badania nad szympansami udowadniają, że zachowania „wojenne” są wśród nich stosunkowo częste i mogą być ewolucyjnie uwarunkowane. A ponieważ szympansy są naszymi najbliższymi krewnymi, zjawisko to budzi pytania o źródła ludzkiej agresji i ewolucję konfliktów społecznych. Niektórzy naukowcy przekonują, że agresja międzygrupowa w świecie szympansów mogła pojawić się u wspólnego przodka ludzi i tych zwierząt. Z drugiej strony, szympansy, podobnie jak ludzie, wykazują zdolność do empatii i współpracy. Potrafią pocieszać towarzyszy w trudnych chwilach, co świadczy o głębokich korzeniach społecznych tych zachowań. Ludzi od szympansów różni umiejętność budowania bardziej złożonych relacji opartych nie tylko na rywalizacji, ale także na handlu, współpracy czy wymianie wiedzy. Dzięki temu udaje nam się unikać konfliktów na wielką skalę i tworzyć rozbudowane struktury społeczne. Warto jednak pamiętać, że z tyłu głowy czai się nasza zwierzęca natura… obyśmy jak najrzadziej dopuszczali ją do głosu. Źródło: PNAS, Live Science, Yale Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Juliane Koepcke przeżyła katastrofę samolotu i upadek z 3000 metrów. 10 dni spędziła w dżungli
Juliane Koepcke spadła z wysokości trzech kilometrów prosto do amazońskiej dżungli. Była jedyną osobą, która przeżyła katastrofę lotu LANSA 508. Przez 10 dni samotnie walczyła o życie, kierując się wiedzą, nie nadzieją.
Spis treści: Kim jest Juliane Koepcke? Cudowne ocalenie Juliane Koepcke Drugie życie 24 grudnia 1971 r. na lotnisku w Limie panował przedświąteczny ruch. Samolot LANSA 508 miał przetransportować pasażerów na wschód kraju, do Pucallpy, miasta położonego na skraju amazońskiej dżungli. Na pokładzie znajdowało się 92 podróżnych, w tym 17-letnia Juliane Koepcke i jej matka, Maria. Obie wybierały się na spotkanie z ojcem dziewczyny, który prowadził badania naukowe w tropikalnym lesie. Lot miał trwać nieco ponad godzinę. Niestety, maszyna wkrótce po starcie wpadła w burzową chmurę, a jeden z piorunów trafił w skrzydło samolotu. W ciągu kilku chwil konstrukcja uległa całkowitemu zniszczeniu. Spośród wszystkich osób na pokładzie przeżyła tylko Juliane, przypięta pasami do fotela, która spadła z wysokości ok. trzech kilometrów. Jej historia stała się jednym z najbardziej zadziwiających przypadków przetrwania w dziejach lotnictwa. Kim jest Juliane Koepcke? Juliane Koepcke urodziła się 10 października 1954 r. w Limie. Była jedynym dzieckiem niemieckich biologów, Marii i Hansa-Wilhelma Koepcke, którzy osiedlili się w Peru, by prowadzić badania nad bioróżnorodnością Amazonii. Jej dzieciństwo upłynęło między stolicą a terenową stacją badawczą „Panguana”, założoną przez rodziców. Od najmłodszych lat dziewczynka zdobywała praktyczne umiejętności związane z przetrwaniem w lesie. Rozpoznawała gatunki roślin, wiedziała, które owady są groźne, jak szukać wody i kiedy najlepiej się ukryć. Edukacja Juliane nie kończyła się na lekcjach w niemieckiej szkole w Limie. Równie istotne były doświadczenia wyniesione z wypraw do dżungli, gdzie towarzyszyła rodzicom w pracy badawczej. Bezpośredni kontakt z przyrodą kształtował jej sposób myślenia i przygotował do reagowania w nieprzewidywalnych warunkach. Wszystko to miało okazać się pomocne w dniu katastrofy. Cudowne ocalenie Juliane Koepcke Po rozbiciu Koepcke przez dłuższy czas pozostawała nieprzytomna. Gdy odzyskała świadomość, była ciężko ranna. Miała złamany obojczyk, głębokie rany na nogach i uraz oka. Nie miała przy sobie ani jedzenia, ani wody, ani żadnych środków medycznych. Przez kilka dni pozostała w miejscu upadku, próbując dojść do siebie. Kiedy jednak nikt nie pojawił się z pomocą, zrozumiała, że musi działać. Zdecydowała się ruszyć wzdłuż niewielkiego strumienia. Wiedziała, że każdy ciek wodny może doprowadzić do większej rzeki, a wzdłuż niej istnieje szansa na napotkanie ludzi. Jej marsz przez las trwał ponad tydzień. Nie miała żadnego pożywienia poza kilkoma cukierkami, które odnalazła pośród wraku. Szła boso, przez bagna, gęste zarośla, po mokrych i śliskich korzeniach. Ukąszenia owadów pokrywały całe ciało, a rany zaczęły się zakażać. Mimo to kontynuowała marsz. Jej wiedza wyniesiona z dzieciństwa była nieoceniona. Potrafiła unikać niebezpiecznych roślin, rozpoznawać ślady dzikich zwierząt, znaleźć wodę pitną. – Widziałam krokodyle na brzegu rzeki, ale byłam spokojna. Dzięki lekcjom ojca wiedziałam, że one nie atakują ludzi – mówiła później. – Czwartego dnia usłyszałam odgłos lądującego sępa królewskiego. Bałam się, bo wiedziałam, że lądują tylko wtedy, gdy jest dużo padliny. Wiedziałam, że to ciała z katastrofy – dodała. Po wielu dniach samotnej wędrówki Juliane dotarła do porzuconego obozowiska. Wkrótce na miejsce wrócili drwale. Gdy zobaczyli jej stan, nie zwlekali – zdezynfekowali rany benzyną i zabrali ją łodzią. Przeprawa przez dżunglę zajęła ponad jedenaście godzin. Dopiero w osadzie możliwy był transport lotniczy do szpitala. Z perspektywy czasu wielu badaczy i psychologów przyznało, że jej ocalenie nie było dziełem przypadku. Przetrwanie Juliane było wynikiem połączenia praktycznej wiedzy, psychicznej odporności i zdolności do podejmowania racjonalnych decyzji w skrajnych warunkach. Jak się później okazało, aż 14 pasażerów zdołało przeżyć upadek, ale nie doczekali się pomocy. Wśród nich była matka 17-latki. – 12 stycznia znaleźli jej ciało. Później dowiedziałam się, że ona również przeżyła wypadek, ale została ciężko ranna i nie mogła się poruszać. Zmarła kilka dni później. Strach pomyśleć, jak wyglądały jej ostatnie dni – podkreśliła. Drugie życie Po powrocie do Niemiec Juliane Koepcke poszła w ślady rodziców. Studiowała biologię, specjalizowała się w badaniach nad nietoperzami i ochronie środowiska. W 1980 r. obroniła doktorat na monachijskim Uniwersytecie Ludwika i Maksymiliana. Pracowała naukowo w Niemczech i Peru. Wróciła także do stacji Panguana, by kontynuować dzieło swoich rodziców i prowadzić badania w terenie. Po latach zdecydowała się opisać swoją historię w książce „Kiedy spadłam z nieba” („Als ich vom Himmel fiel”), wydanej w 2011 r. Jej przeżycia stały się także inspiracją dla dokumentu „W otchłani ciszy” w reżyserii Wernera Herzoga, który sam miał planować lot tym samym samolotem, ale w ostatniej chwili zmienił plany. Dziś Juliane Koepcke ma 70 lat. Mieszka w Monachium i pracuje w bibliotece Państwowego Muzeum Zoologicznego. Źródła: National Geographic Polska; Onet, BBC
Zwierzęta dżungli budzą fascynację. Mogą być piękne, ale i śmiertelnie niebezpieczne dla ludzi
Wilgotne lasy równikowe obfitują w niesamowite gatunki istot żywych. Jakie są zwierzęta dżungli i gdzie można je spotkać? Na te pytania odpowiadamy w dalszej części artykułu.
W tym artykule: Czym jest dżungla? Gdzie na świecie występuje dżungla? Zwierzęta dżungli afrykańskiej Zwierzęta dżungli azjatyckiej Zwierzęta dżungli południowoamerykańskiej Dżungla to jeden z najcenniejszych ekosystemów świata. Stanowi siedlisko niezliczonych, różnorodnych gatunków roślin i zwierząt. Od wieków pobudza też wyobraźnię twórców. Wystarczy wspomnieć „Księgę dżungli” czy legendę o Tarzanie. Naturalne, pierwotne piękno dżungli kusi, by zobaczyć ją z bliska. Należy jednak pamiętać, że człowiek nie jest tam mile widzianym gościem. Zwierzęta dżungli, choć fascynujące, mogą być bardzo groźne. Z drugiej strony, działalność człowieka zepchnęła wiele z nich na skraj zagłady. Zacznijmy jednak od początku. Czym jest dżungla? Słowo „dżungla” kojarzy nam się jednoznacznie. To bujny, gęsty, tropikalny las. Miejsce o ogromnej bioróżnorodności – zarówno roślin, jak i dzikich zwierząt. Słowo to pochodzi od sanskryckiego słowa „jangala”, co oznacza „nieużytek”. Jednak dokładna definicja jest inna. Mianem dżungli określano formacje roślinne występujące w nadrzecznych terenach północno-wschodnich obszarów Azji Południowej. Początkowo nazywano tak tylko pierwotne lasy nadrzeczne. Z czasem określenie to przylgnęło także do lasów wtórnych z okazałymi roślinami zielonymi, lianami i światłolubnymi krzewami. W końcu mianem dżungli zaczęto określać każdy wilgotny las równikowy. Gdzie na świecie występuje dżungla? Oznacza to, że dżunglę spotkamy nie tylko w Azji, lecz i na innych kontynentach. Największe jej skupiska na świecie to: dorzecze Amazonki w Ameryce Południowej, dorzecze Kongo w Afryce, Archipelag Malajski między Azją Południowo-Wschodnią a Australią. Są to miejsca odległe od siebie w sensie geograficznym. Mimo podobnego klimatu, ekosystemy dżungli mogą się więc znacznie różnić. Np. rośliny Amazonii nie są takie same jak te w dorzeczu Kongo. Podobnie wygląda to w przypadku zwierząt. Jakie więc są zwierzęta dżungli? Poniżej podajemy przykłady pogrupowane geograficznie. Zwierzęta dżungli afrykańskiej Szympans To najbliższy krewny człowieka. Dzieli nas tylko 2,7 proc. różnic w genomie. Obecnie żyją dwa gatunki tych małp – szympans (Pan troglodytes) i bonobo (Pan paniscus). Oba są zagrożone wyginięciem. Bonobo wyglądem są bardzo zbliżone do szympansów zwyczajnych. Są jednak od nich znacznie mniejsze, osiągając maksymalnie 45 kg wagi i do 60 cm długości. Ich sylwetka jest zdecydowanie smuklejsza, a kończyny dłuższe. Szympansy pędzają czas zarówno na drzewach, jak i na ziemi. Jedzą owoce i liście, ale w skład ich diety wchodzi także mięso. Polują głównie samce. Stosują przy tym zasadzki i obławy. Szympansy były pierwszym gatunkiem, u którego zaobserwowano umiejętność posługiwania się narzędziami. Opisała to wybitna badaczka Jane Goodall. Goryl Goryle żyją w lasach subtropikalnych Afryki. Wyróżnia się dwa gatunki – goryl wschodni (Gorilla beringei), potocznie zwany górskim, i goryl zachodni (Gorilla gorilla), określany też jako nizinny. Dorosły samiec waży od 140 do 200 kg, samice osiągają ok. 100 kg. Aby utrzymać taką masę, muszą większość dnia poświęcić na jedzenie. Są wszystkożerne, ale główna część ich diety składa się z liści, pędów i owoców. Goryle są zagrożone wyginięciem. Przyczyną jest wycinanie lasów, wojny domowe i kłusownictwo. Słoń leśny Słonie afrykańskie sawannowe (Loxodonta africana) i słonie afrykańskie leśne (Loxodonta cyclotis) są uważane za dwa odrębne gatunki. Wcześniej był to ten sam gatunek słonia afrykańskiego. Leśne słonie są trochę mniejsze. Samce rzadko mierzą powyżej 2,5 m w kłębie. Mają też zaokrąglone uszy oraz mniejsze, prostsze i skierowane lekko ku dołowi ciosy. Słoń afrykański leśny jest klasyfikowany jako krytycznie zagrożony wyginięciem. Największym zagrożeniem dla niego są kłusownicy, dostarczający handlarzom kość słoniową. Lampart To czwarty największy kot świata. Lampart plamisty (Panthera pardus) zamieszkuje Afrykę i Azję. Istnieje dziewięć podgatunków lamparta. Długość jego ciała (nie licząc ogona) wynosi 92–190 centymetrów. Ogon lamparta mierzy od 64 do 99 centymetrów. Masa ciała waha się od 21 do 70 kilogramów. Samce są większe i cięższe niż samice. Sierść lamparta jest lśniąca, pokryta ciemnymi cętkami bez plamek w środku. Prowadzi samotniczy tryb życia. To także gatunek zagrożony wyginięciem. Hipopotamek karłowaty Hipopotamy karłowate (Choeropsis liberiensis) wyglądem przypominają swych „pełnowymiarowych” kuzynów. Są jednak znacznie mniejsze. Ich waga nie przekracza 300 kg, a długość 175 cm. To samotnicy, prowadzący nocny tryb życia. Są roślinożercami. Na wolności żyje mniej niż 3 tys. hipopotamów karłowatych. Zagraża im utrata siedlisk i kłusownictwo. Zwierzęta dżungli azjatyckiej Gaur Gaur (Bos gaurus) to dzika odmiana azjatyckiego bydła. Jest większy od żubra czy bizona. Może mieć do 3 m długości ciała i 1,5 tys. kg wagi. Jego sierść jest szaro– lub rudobrązowa. Ma garb i duże rogi. Żyje w stadach na terenach porośniętych bambusami, krzewami i niskimi drzewami. Z racji zagrożenia podejmowane były próby sklonowania gaurów. Dzioborożec Dzioborożce wielkie (Buceros bicornis) rozmiarami przypominają indyki. Są czarno-biało-żółte, a nad dziobami mają ogromne żółto-czarne, lśniące hełmy. To od nich pochodzi nazwa gatunku. Dzioborożec ma nietypowy pomysł na wychowywanie piskląt. Po złożeniu jaj samica jest „zamurowywana” w dziupli drzewa przez samca za pomocą gliny. Odtąd przez 8 tygodni karmi on rodzinę. Pyton siatkowy Pyton siatkowy (Python reticulatus) to jeden z najdłuższych węży świata. Dawniej gady te mierzyły do 9 metrów, a teoretycznie mogłyby osiągnąć nawet 10 metrów. Obecnie przeciętny okaz żyjący na wolności osiąga niewiele ponad 6 metrów. Te węże zaliczane do dusicieli są w stanie zabić i pożreć człowieka. Tygrys Tygrys azjatycki (Panthera tigris) to jeden z największych współczesnych drapieżników. Dorosłe samce ważą do 300 kilogramów przy 3 metrach długości ciała, ale mogą być jeszcze większe. Tygrys jest w stanie skoczyć na 5 metrów wzwyż i aż 8-9 metrów w dal. Te groźne dla człowieka drapieżniki są dziś zagrożone. Utraciły aż 93 proc. swojego pierwotnego terytorium zajmującego niemalże całą kontynentalną część południowo-wschodniej Azji. W niewoli jest ich więcej niż na wolności. Orangutan Orangutany borneańskie (Pongo pygmaeus) są największymi zwierzętami żyjącymi wyłącznie na drzewach. Są inteligentne. Potrafią korzystać z narzędzi: używają liści do wycierania odchodów, wiązki liści jako parasola czy kija jako drapaczki pleców. Na wolności wykazują różne wzorce kulturowe. Samce osiągają średnio 75 kg wagi i 1,2–1,7 metra długości. Orangutan z Borneo znajduje się wśród gatunków zagrożonych wyginięciem. Dzieli go zaledwie krok od klasyfikacji jako wymarłego na wolności. Zwierzęta dżungli południowoamerykańskiej Tapir Tapiry anta (Tapirus terrestris) zamieszkują tereny Ameryki Południowej. Osiąga do 2,5 m długości i może ważyć nawet 320 kg. Jego zwracającą uwagę cechą budowy jest niewielka trąba, wykształcona z górnej wargi i nosa. Tapir chwyta nią swe pożywienie, czyli rośliny. To zwierzę nieparzystokopytne. Ma trzy palce z tyłu i cztery z przodu. Jaguar Jaguar (Panthera onca) to trzeci największy kot świata (po lwie i tygrysie). Osiąga długość do 185 cm i wysokość do 76 cm. Jego masa ciała może przekraczać 100 kg. Sprawnie pływa, uwielbia obszary bagienne i obfitujące w zbiorniki wodne. Poluje przede wszystkim na ziemi. Rdzawożółte futro pokryte cętkami stanowi w dżungli świetny kamuflaż i jaguara trudno wypatrzyć. Tukan Tukan wielki (Ramphastos toco) osiąga do 63 cm długości i 760 g wagi. Ma duży, żółto-pomarańczowy dziób z czarną końcówką. Tukany jedzą tropikalne owoce, rozsiewając nasiona roślin. Chętnie też plądrują gniazda innych ptaków, takich jak ary hiacyntowe. Wyjec płaszczowy Wyjce (Alouatta palliata) to małpy, które nazwę zawdzięczają zdolności do wydawania imponujących odgłosów. Dzięki temu nawołujące samce wydają się sporo większe niż naprawdę są. Dorastają do 63 cm długości i mogą ważyć do 9 kg. To roślinożercy. Żyją w koronach drzew, w stadach liczących 10–20 osobników. Ptasznik goliat Ptasznik goliat (Theraphosa blondi) to jeden z największych pająków na świecie. Dorosły osobnik może osiągać długość do 30 cm i masę 250 g. Młode osobniki charakteryzują się szarym ubarwieniem, dorosłe – brązowym o różnych odcieniach. Jad tego pajęczaka nie jest zagrożeniem dla życia lub zdrowia dorosłego człowieka.
Rośliny Amazonii – odkryj co stanowi florę dżungli amazońskiej
Amazonia – zielone płuca Ziemi – to najbardziej zróżnicowany gatunkowo biom na naszej planecie. W granicach jej obszaru mieści się więcej niż połowa wszystkich lasów deszczowych, a oprócz tego występują tam także tropikalne łąki, siedliska wydmowe, bagna i lasy palmowe. To wszystko sprawia, że na obszarze Puszczy Amazońskiej trudno jest znaleźć obok siebie dwóch przedstawicieli flory, reprezentujących ten sam gatunek. Jakie drzewa rosną w Amazonii? Poniżej wymieniamy i opisujemy najciekawsze gatunki.
W tym artykule: Klimat w Amazonii Rośliny Amazonii – Bertholletia excelsa Victoria amazonica Rośliny Amazonii – Ceiba pentandra Rośliny Amazonii – Dinizia excelsa Rośliny Amazonii – Heliconia episcopalis Rośliny Amazonii – Orchis Hevea brasiliensis Chelyocarpus ulei Ananas comosus Czy wiesz, że obszar Amazonii jest ponad 20-krotnie większy niż terytorium Polski? Ten niezwykły biom, położony w dorzeczu najdłuższej rzeki świata, rozciąga się w granicach 9 państw: Brazylii, Ekwadoru, Boliwii, Peru, Gujany, Gujany Francuskiej, Surinamu, Kolumbii, Wenezueli. Amazonia zajmuje powierzchnię przekraczającą 7 mln. km2. Aż 5,5 mln. km2. Puszczy Amazońskiej pokrywa las deszczowy. Nie należy zatem dziwić się, że mówimy tu o najbardziej zróżnicowanym biologicznie obszarze na Ziemi. Na kilometr kwadratowy amazońskiego lasu przypada ok. 90 tys. ton żywej biomasy, na którą składają się tysiące gatunków roślin. Do tej pory naukowcy opisali ponad 400 tys. występujących tam gatunków, a nie ulega wątpliwości, że wiele wciąż jeszcze czeka na odkrycie. Klimat w Amazonii Tak duża różnorodność gatunkowa jest zasługą tamtejszego klimatu. W Puszczy Amazońskiej właściwie nie występują pory roku. Panuje tam wilgotny klimat równikowy, dla którego charakterystyczna jest wysoka suma opadów i taka sama średnia wartość rocznych temperatur. Opady atmosferyczne w Amazonii rozkładają się dość równomiernie w ciągu roku, a ich suma zamyka się w przedziale od 2000 do 4000 mm. Częstym zjawiskiem są deszcze zenitalne, czyli powstające w następstwie odparowania wody i skroplenia pary wodnej. Także temperatura, osiągająca średnią wartość 25-28 stopni Celsjusza, jest wyrównana w ujęciu rocznym. Lasy deszczowe Amazonii dzielą się na piętra. Najwyższe tworzą korony wysokich drzew, przerastające o ok. 10 m sklepienie lasu. Panuje tam dość specyficzny klimat (suchy i wietrzny), który jest determinowany przez silne nasłonecznienie. Niższe piętro tworzą zwarte korony niższych drzew, osiągających wysokość do 45 m. Najniższe piętro, czyli podszycie, jest wyjątkowo skąpe pod względem występującej tam flory. Nic dziwnego, bo zwarta struktura wyższych pięter przepuszcza do podszycia zaledwie 1 proc. światła słonecznego. Nieco odmienne warunki panują w obszarach górskich. Jest tam nieco niższa temperatura, a wiatr jest silniejszy. To sprawia, że występujące tam drzewa są niższe, a podszycie – wyraźnie gęstsze. Puszcza Białowieska. Skarb polskiej natury Pobudza wyobraźnię turystów z Europy Zachodniej. Tam pierwotne lasy zostały setki lat temu wycięte i zmienione w pola uprawne. Puszcza Białowieska to dom dla dziesiątek tysięcy gatunków ro... Co rośnie w Amazonii? Przyjrzyjmy się z bliska kilku interesującym gatunkom. Rośliny Amazonii – Bertholletia excelsa Flora Amazonii najbardziej kojarzy się z wielkimi drzewami. Jednym z nich jest Bertholletia excelsa, czyli orzesznica wyniosła. Ten gatunek z rodziny czaszniowatych występuje niemal na całym obszarze Puszczy Amazońskiej, ale najliczniej w Boliwii, Peru i północnych oraz zachodnich stanach Brazylii. Potężne, wiecznie zielone drzewo osiąga do 50 m wysokości. Jego naprzeciwległe liście mają 60 cm długości i 15 cm szerokości. W ujęciu ekonomicznym i społecznym, najcenniejsze są jego owoce. Torebki o kształcie wydłużonym lub kulistym osiągają masę do 2 kg, a w ich zdrewniałej owocni mieści się do 24 nasion, których kształt przypomina segmenty cytrusów. Nasiona, o których mowa, są znane na całym świecie jako orzechy brazylijskie. Pozyskuje się je z dziko rosnących drzew, co jest dla nich największym zagrożeniem, tuż obok degradacji środowiska naturalnego. Intensywna eksploatacja sprawia, że proces naturalnej regeneracji dzikich okazów jest znacząco utrudniony. Victoria amazonica Kolejna niezwykła roślina na naszej liście to Victoria amazonica, czyli wiktoria amazońska (nazywana także wiktorią królewską). Ta bylina z rodziny grzebieniowatych jest jedną z najbardziej charakterystycznych roślin wodnych. Rdzenni mieszkańcy tamtejszych terenów nazywają ją „talerzami wodnymi”. Trzeba przyznać, że to określenie niezwykle trafnie opisuje jej wygląd. Jej pływające liście osiągają średnicę dochodzącą do 400 cm i charakteryzują się ogromną wypornością. Z zewnątrz mają intensywnie zielony kolor, z kolei część spodnia jest czerwona i pokryta kolcami. Ich brzegi są wywinięte. Ten mechanizm chroni je przed zalewaniem i w konsekwencji – przed zaburzeniem wymiany gazowej. Spodnia część każdego liścia jest zaopatrzona w listewki (składające się z napowietrzonej tkanki) układające się w charakterystyczne użebrowanie. Ten element służy wzmocnieniu blaszki liściowej i chroni ją przed uszkodzeniem. Przyglądając się wiktorii amazońskiej, można odnieść wrażenie, że jej liście unoszą się nie na wodzie, a nad wodą. Wynika to z faktu, że pod każdym z nich zbierają się gazy wydzielane przez roślinę, które rzeczywiście unoszą je nieznacznie nad lustrem. Rośliny Amazonii – Ceiba pentandra Następny interesujący gatunek jest przedstawicielem rodziny ślazowatych. Ceiba pentandra, czyli drzewo kapokowe (określane także jako puchowiec pięciopręcikowy) osiąga do 70 m wysokości, a średnica jego pnia to 3 m. Skąd wzięła się ta osobliwa nazwa? Ceiba pentandra rodzi dorodne owoce o kształcie przypominającym stożkową torebkę, które są wypełnione nasionami otoczonymi puchem. Składa się on z celulozy i ligniny. Jest lekki, sprężysty i może długo unosić się na wodzie. Ta właściwość sprawiła, że już w XIX wieku był on wykorzystywany do produkcji kamizelek ratunkowych. Ogromne wrażenie robią nie tylko niezwykłe owoce puchowca pięciopręcikowego, ale także jego pokrój. Potężne drzewo ma rozłożystą koronę, a jego pień, pokryty kolcami, jest zaopatrzony w masywne korzenie podporowe. Już na pierwszy rzut oka nasuwa skojarzenia z drzewami domami przedstawionymi w filmie „Avatar”. Warto jednak podkreślić, że kulturowe znaczenie „kapokowca” nie ogranicza się do czasów współczesnych. Dla Majów było to święte drzewo, a potwierdza to motyw kolców utrwalany na wielu przedmiotach rytualnych i codziennego użytku. Rośliny Amazonii – Dinizia excelsa Roślinność w Amazonii zaskakuje swoją potęgą i monumentalnością. W tym temacie, absolutnym rekordzistą jest Dinizia excelsa – przedstawiciel rodziny bobowatych. Jeszcze nie tak dawno temu sądzono, że ten gatunek może osiągać do 60 metrów wysokości i średnicę pnia wynoszącą 3 metry. W 2019 roku okazało się, że wcześniej odkrytym okazom sporo brakowało do największych. Ekspedycja, której przewodzili Diego Armando da Silva i Eric Goirgens, wyruszyła do północno-wschodniej Amazonii, by przekonać się, czy zdjęcia, które kilka lat wcześniej wykonano techniką lotniczego skanowania laserowego, rzeczywiście przedstawiają faktyczny obraz obszaru w pobliżu rzeki Jari. W rezultacie udało się odszukać 15 ogromnych drzew z gatunku Dinizia excelsa, których wysokość przekraczała 70 m. Rekordowy okaz mierzył 88,5 m, a zmierzony obwód jego pnia wyniósł 5,5 m. Rośliny Amazonii – Heliconia episcopalis Jedną z piękniejszych roślin w Amazonii jest Heliconia episcopalis – przedstawiciel rodziny helikoniowatych. Roślina osiąga do 2 m wysokości, a tym, co wyróżnia ją najbardziej, jest okazały kwiatostan. Składa się z płaskich, wzniesionych kwiatów o pięknej żółto-czerwonej barwie. Heliconia episcopalis jest tak atrakcyjna, że w krajach, w których panuje gorący i wilgotny klimat, hoduje się ją jako roślinę ozdobną. Rośliny Amazonii – Orchis Tę roślinę zna niemal każdy, ale nie wszyscy wiedzą, że ten piękny kwiat występuje w Amazonii. Orchis, czyli storczyk, w amazońskich lasach jest klasyfikowany jako epifit, czyli roślina rosnąca na gałęziach lub pniach drzew, która jednocześnie nie jest pasożytem. Dla niewielkich storczyków, to po prostu kwestia przetrwania – rośliny wspinają się po pniach, by dotrzeć do światła słonecznego, które niemal nie dochodzi do niższych partii lasu. Hevea brasiliensis W kontekście ekonomicznym, jedną z najważniejszych roślin Amazonii jest Hevea brasiliensis, czyli kauczukowiec brazylijski. Z kory 30-metrowego drzewa pozyskiwany jest sok mleczny, który zawiera do 40 proc. naturalnego kauczuku. Rdzenni mieszkańcy lasów deszczowych korzystali z właściwości tej substancji już w dawnych czasach, używając jej do uszczelniania łodzi i naczyń. Wykorzystanie kauczukowca na skalę przemysłową nastąpiło dopiero w XIX wieku. Chelyocarpus ulei Rośliny Amazonii to także palmy. Jednym z gatunków występujących w tamtejszych lasach (głównie w zachodniej części Amazonii) jest Chelyocarpus ulei. Osiąga wysokość do 8 metrów, jednak wypada podkreślić, że wiele okazów nie przekracza jednego metra. Charakteryzuje się rozłożystymi liśćmi w kształcie wachlarza. Ananas comosus Naszą listę zamyka roślina obradzająca w egzotyczne owoce, które są znane i lubiane na całym świecie. Ananas comosus, czyli ananas jadalny, w stanie dzikim rośnie w Brazylii. Osiąga do 150 cm wysokości. Ma długie, sztywne liście z ostrymi zakończeniami i fioletowo-czerwony kwiatostan. Jego owocem jest najczęściej beznasienna jagoda, zrośnięta z mięsistą osią kwiatostanu i przykwiatowymi liśćmi. Warto wiedzieć, że ananas jadalny jest także rośliną leczniczą. Z jej owocostanu łodygi pozyskiwana jest bromelina – mieszanina 5 enzymów proteolitycznych o działaniu przeciwobrzękowym, przeciwzapalnym i antyagregacyjnym. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Ile wiesz o dżungli? Oto najważniejsze informacje o tym wyjątkowym ekosystemie
Dżungla - jeden z najcenniejszych ekosystemów świata - stanowi dom dla niezliczonych gatunków roślin i zwierząt. Naturalne, pierwotne piękno tych lasów kusi, by zobaczyć je z bliska, należy jednak pamiętać, że człowiek nie jest tam mile widzianym gościem. W tak ekstremalnym środowisku, zagrożenie czyha na każdym kroku, nie tylko ze strony drapieżników, ale także bezkręgowców, w tym owadów, i roślin. Co to jest dżungla? Gdzie występują te niesamowite lasy i jakie zwierzęta je zamieszkują? Odpowiedź zamieszczamy poniżej.
W tym artykule: Charakterystyka dżungli Dżungle świata Jakie zwierzęta żyją w dżungli? Roślinność dżungli Jak przetrwać w dżungli? Niektóre obszary roślinne, jak choćby tundra, charakteryzują się skąpą szatą roślinną i całkowitym brakiem zalesienia. Na Ziemi istnieją też obszary zalesione, które jednak trudno nazwać różnorodnymi, czego świetnym przykładem jest tajga. W kwestii różnorodności gatunków roślin, dżungla stanowi ich absolutne przeciwieństwo. Charakterystyka dżungli Na przestrzeni lat, znaczenie słowa "dżungla" wyraźnie ewoluowało. Kiedyś, określano tak formacje roślinne występujące w nadrzecznych terenach północno-wschodnich obszarów Azji Południowej. Początkowo nazywano tak pierwotne lasy nadrzeczne, z czasem określenie to przylgnęło także do lasów wtórnych z okazałymi roślinami zielonymi, lianami i światłolubnymi krzewami, które wyrosły pod wpływem zniszczenia pierwotnej warstwy drzew, efektem czego był zwiększony dostęp światła. Z czasem, mianem dżungli (słowo to pochodzi od sanskryckiego słowa "jangala", co oznacza "nieużytek") zaczęto określać każdy wilgotny las równikowy. Czy jest to błąd? Cóż, w tej kwestii nie ma zgody, jednak w znacznej ilości publikacji naukowych słowo "dżungla" z premedytacją używane jest jako synonim dla wilgotnego lasu równikowego, więc należy przyjąć, że świat nauki rozszerzył jego znaczenie. Zatem, co to jest dżungla? Mając na uwadze powyższe, należy przyjąć, że mówimy tu o wiecznie zielonej formacji leśnej, występującej w strefie międzyzwrotnikowej. Dżungle świata Występowanie dżungli ogranicza się do kilku kontynentów, gdzie panują sprzyjające warunki do rozwoju tej formacji roślinnej. Charakterystyczny biom strefy równikowej rozwinął się w trzech głównych obszarach. Mowa o dorzeczu Amazonki (Ameryka Południowa), dorzeczu Kongo (Afryka) oraz o Archipelagu Malajskim (rozciągającym się między Azją Południowo-Wschodnią a Australią). Ponadto, dżungle występują w dorzeczu górnego Nigru (Afryka), w obszarze Zambezi (Afryka), w dorzeczu Orinoko (Ameryka Południowa) i w Ameryce Środkowej. Jakie zwierzęta żyją w dżungli? Dżungla charakteryzuje się największą różnorodnością zwierząt na naszej planecie. Naukowcy nieustannie odkrywają nowe gatunki i nie ma wątpliwości, że wciąż jeszcze zostało wiele do poznania. W dżungli występują przedstawiciele właściwie wszystkich rzędów, a każdy z nich jest reprezentowany przez większa liczbę gatunków niż gdziekolwiek indziej. Wśród niezliczonych bezkręgowców występują okazy, które onieśmielają swoimi rozmiarami. Bo co innego można powiedzieć o motylu nazywanym pawica atlas, którego skrzydła osiągają rozpiętość do 30 cm? O ile pięknie ubarwiony motyl gigant może wprawić w zachwyt, to 30-centymetrowy pająk wywoła raczej przerażenie. Ptasznik goliat, bo o tym mieszkańcu południowoamerykańskich lasów mowa, uważany jest za największego przedstawiciela swojego rzędu. Równie bogatą reprezentacją może poszczycić się rząd ssaków. Od licznych małp (w tym gatunków człekokształtnych), aż po drapieżne koty (jaguary, tygrysy i lamparty). Oprócz tego w dżungli występują najwspanialsze płazy i gady świata (w tym anakonda zielona, jeden z największych węży świata), niezliczone gatunki ryb i niemal 70 proc. wszystkich ptaków świata. Roślinność dżungli Naukowcy są zdania, że w dżungli występuje przynajmniej połowa, a być może nawet 2/3 wszystkich ziemskich roślin. O tym, jak bogata jest szata roślinna wilgotnych lasów równikowych, najlepiej świadczy fakt, że na jednym kilometrze kwadratowym występuje tam aż 400 gatunków drzew! Najwyższe piętro roślinności tworzą pojedyncze drzewa osiągające wysokość od 60 do 80 metrów, m.in. puchowiec pięciopręcikowy. Poniżej znajduje się piętro koron drzew, które tworzą gatunki wiecznie zielone, osiągające wysokość od 30 do 50 metrów - mahoniowce, palmy i hebanowce. Kolejne jest piętro średnie tworzone przez gatunki osiągające wysokość od 8 do 15 metrów. Najniżej znajduje się piętro zarośli i runa. Jak przetrwać w dżungli? Dżungla nie należy do najbardziej gościnnych środowisk. Mimo to, od zawsze fascynowała odkrywców i podróżników, a od pewnego czasu coraz większą popularnością cieszą się komercyjne wycieczki do tych egzotycznych zakątków. Nie można jednak wmawiać sobie, że wycieczka pod czujnym okiem przewodnika jest całkowicie bezpieczna. To jeden z największych błędów, które można popełnić, bo za swoje bezpieczeństwo odpowiadamy przede wszystkim my sami. Przede wszystkim, odpowiedni strój. Wysoka temperatura i znaczna wilgotność powietrza nie może być zachętą do zrzucania z siebie odzienia. Każda część ciała powinna być zakryta. Bluza lub koszula z długim rękawem wpuszczona do spodni z długimi nogawkami, wpuszczonymi w wysokie buty - to absolutna podstawa. Należy też pamiętać o osłonie głowy (najlepiej w tej roli sprawdza się kapelusz) i moskitierze przykrywającej twarz. Skoro o tym mowa - wyprawa bez skutecznego środka odstraszającego komary to zły pomysł. Kolejna rzecz - nawigacja. Gdy drzewa tworzą gęste poszycie, odbiorniki GPS okazują się nieprzydatne. Nie zawiedzie za to papierowa mapa, kompas i busola, ale najpierw należy nauczyć się używać tych przyrządów. Nie obejdzie się też bez umiejętności mierzenia dystansu bez specjalistycznych urządzeń. Nie można zapomnieć o wodzie, bez której nie przetrwamy zbyt długo. W dżungli nie ma dużego problemu z jej pozyskaniem, ale uwaga - każdą wodę należy tam traktować jako nieuzdatnioną. Nawet jeżeli czerpiemy ją z pozornie krystalicznie czystego strumienia, nie możemy mieć pewności, że nie rozwinęły się w niej bakterie. Jak uzdatnić wodę w terenie? Najprostszą i jednocześnie najskuteczniejszą metodą jest jej przegotowanie. Najważniejsze - należy mieć świadomość, że w tak ekstremalnym środowisku, jakim jest dżungla, uśmiercić może nas dosłownie wszystko. Nie jedz nieznanych ci owoców, staraj się nie dotykać roślin i unikaj wchodzenia do wody, nawet po to, by się wykąpać.
„Prawdziwy Tarzan” spędził w dżungli ponad 40 lat. Zmarł niedługo po powrocie do cywilizacji
Na co dzień nie zdajemy sobie sprawy z tego, jak wiele chorób cywilizacyjnych chorób nam grozi. 52-letni Ho Van Lang porównywany do Tarzana niedługo cieszył się dobrodziejstwami współczesnego świata.
W tym artykule: Wietnamski „Tarzan” uciekł do dżungli przed wojną Wyjątkowa przyjaźń ponad barierami Chyba każdy zna historię Tarzana – mężczyzny, który wychowywał się w dżungli. Jak się okazuje, podobna miała miejsce w prawdziwym życiu. Tym razem bez hollywoodzkiego happy endu. Wietnamski „Tarzan” uciekł do dżungli przed wojną Ho Van Lang uciekł z ojcem do dżungli w 1972 r. po kolejnym amerykańskim bombardowaniu w czasie wojny w Wietnamie. W sumie dwóch Wietnamczyków spędziło z dala od cywilizacji ponad 40 lat. Przez dziesięciolecia nie wiedzieli o tym, że wojna już się skończyła. Przed ucieczką do dżungli rodzina Langa żyła tak, jak inni. Dopiero z dala od cywilizacji mężczyźni nauczyli się polować i budować schronienie z materiałów dostępnych na łonie natury. Z czasem ograniczyli też ubiór do przepasek na biodrach. Przez 41 lat ojciec zachował swoje umiejętności językowe, za to syn znał tylko kilka podstawowych słów w języku Cua. Do najbliższego miasta weszli dopiero w 2013 r. Lang szukał pomocy dla swojego ojca, który miał poważne problemy zdrowotne. Mężczyzna zmarł 4 lata później z niewyjaśnionych przyczyn. Jego syn niewiele dłużej żył pomiędzy ludźmi. We wrześniu 2021 r. media podały informację o śmierci „prawdziwego Tarzana”. Miał 52 lata. Przyjaciel Langa, Alvaro Cerezo, odniósł się do jego śmierci w oświadczeniu dla prasy. Jak twierdzi, 52-latka zniszczyły wszystkie „pułapki nowoczesnego życia”, w tym wysokoprzetworzona żywność. – Jest mi bardzo smutno, że odszedł, ale czuję też ulgę, bo wiem, że cierpiał w ostatnich miesiącach – dodał. Wyjątkowa przyjaźń ponad barierami Ho Van Lang i Alvaro Cerezo poznali się w 2016 roku. Przedsiębiorca przez kilka dni uczył się wtedy od „prawdziwego Tarzana”, jak przetrwać w dżungli. Ich przyjaźń przetrwała kolejne lata. Cerezo opisał w książce aklimatyzację Langa ze społeczeństwem. Pomimo wielu różnic mężczyznom szybko udało się nawiązać silną więź. Lang nigdy nie spodziewał się, że ktokolwiek będzie zainteresowany jego umiejętnościami i był bardzo szczęśliwy, kiedy mógł się nimi podzielić. Cerezo nie ukrywa, że nie podobało mu się to, że jego przyjaciel wrócił do cywilizacji po ponad 40 latach. – Całe życie spędził w dżungli, a potem zaczął jeść przetworzoną żywność i pić alkohol – tłumaczył. Langa będzie wspominał jako „małe dziecko z umiejętnościami nadczłowieka”. Źródło: NY Post
Spędził 18 dni w australijskim gąszczu, bo zabłądził w drodze do domu. Żywił się tylko grzybami
Robert Weber trafił na pierwsze strony australijskich gazet po tym, jak odnalazł się 18 dni po zaginięciu. A właściwie został odnaleziony, bo na mężczyznę „obozującego” w pobliżu tamy w Queensland przypadkowo natrafił lokalny farmer.
Nieoczekiwana i nieplanowana przygoda Webera rozpoczęła się 6 stycznia. 58-letni mężczyzna wracał z Kilkivan Hotel do domu w miejscowości Narangba. Chcąc ominąć korki wybrał skrót i zjechał z głównej drogi. – Okazało się to błąd, ponieważ droga prowadziła donikąd – mówił Weber stacji ABC News. View oEmbed on the source website Z relacji mężczyzny wynika, że jechał wybranym „skrótem” przez około trzy godziny, aż w końcu samochód ugrzązł w błotnistej drodze. W czasie prób wypchnięcia auta, maszyna się zepsuła. Dalej Weber musiał podróżować pieszo. – Miałem zapas wody przez około trzy dni. Padał deszcz, więc zbierałem wodę w zbiornikach przy samochodzie i używałem plastikowej butelki, aby ją zassać. Ale kiedy wyschła, wyszedłem z samochodu, żeby poszukać źródła wody – powiedział Weber. W czasie poszukiwań źródła mężczyzna miał wypadek – stracił równowagę podczas wspinaczki po kamienistym nasypie. Zsunął się ok. 15 metrów w dół zbocza. Nie tylko boleśnie otarł prawie jedną czwartą pleców, ale też stracił część pozostałego ekwipunku. Został mu jedynie nożyk i butelka z wodą. Zapytany przez dziennikarzy, czy musiał zmagać się z jakimiś drapieżnikami stwierdził, że najbardziej uciążliwymi drapieżnikami okazały się… mrówki. – Wyobraź sobie, że leżysz na hamaku i czujesz się komfortowo, a nagle mrówki zaczynają cię atakować. Były okrutne. Prawie wyrwały mi ucho. Były najgorszym drapieżnikiem. Podniosłem czapkę i zobaczyłem cały ich rój. Obracałem się, żeby odpocząć w innym miejscu, a po dwóch lub trzech godzinach była to samo – opowiada Weber. 58-latek nie zrezygnował z poszukiwania wody, wiedząc, że jest ona gwarantem przetrwania. Znalazł kilka mniejszych źródeł, które wysychały po dwóch dniach, więc ostatecznie zatrzymał się dopiero w pobliżu tamy. Odżywiał się jedynie surowymi grzybami, które popijał wodą. Nic dziwnego, że w ciągu 18 dni stracił ponad 10 kilo – jak powiedział mediom. Weber powiedział też, że trzykrotnie widział i słyszał poszukujący go helikopter. Nie miał jednak narzędzi ani sposobu, aby dać służbom znać, gdzie się znajduje. – Poszukiwania kontynuowano pieszo i konno, czego nie wiedziałem. Byłem całkowicie zdruzgotany. Byli tuż przede mną, mogłem spojrzeć na pilota – opowiada Weber. Przyznaje, że był moment, w którym czuł pokusę, aby się poddać. Ostatecznie zwalczył negatywne myśli i obudził w sobie nadzieję i chęć na przetrwanie, a pomogły mu w tym myśli o dzieciach. Weber ma dwóch synów – w wieku 23 i 26 lat. Mężczyznę w sobotę odnalazł lokalny polityk i farmer - Tony Perrett, do którego należy część posiadłości, na której znajduje się zapora. Sierżant miejscowej policji Hans Van Kempem powiedział, że odnalezienie Webera po tak długim czasie było wyjątkowo radosną chwilą. Zapowiedział jednak, że teraz służby zbadają co zawiniło w trakcie poszukiwań, skoro aż przez 18 dni nie udało się policji znaleźć zaginionego, a pomóc musiał przypadek. ABC News podaje też, że nadal nie znaleziono psa pana Webera, który towarzyszył mu w podróży.
Na przełaj przez Dżunglę: Jak się przygotować?
Najłatwiejszym i zarazem najpowszechniejszym sposobem zwiedzania lasu równikowego jest droga wodna. Las poprzecinany jest licznymi rzekami i to właśnie płynąc nimi najwygodniej jest eksplorować dżunglę. Co prawda pokonywanie bystrzy na dzikich rzekach bywa śmiertelnie niebezpieczne, ale co do zasady spływ to „dżungla dla wygodnych”. Dużo trudniejsze będzie przejście lasu na własnych nogach. Ale nie trzymaj się wydeptanych ścieżek. Jeśli chcesz naprawdę zmierzyć się z „zielonym piekłem” i przeżyć prawdziwą przygodę, to idź na przełaj!
Sukces każdej trudnej wyprawy zależy od perfekcyjnego przygotowania, dlatego potraktuj je bardzo poważnie i nie odkładaj na ostatnia chwilę. Logistyka i formalności Gdy już zdecydujesz, gdzie chcesz pojechać i czego dokonać, to dowiedz się, jak zdobyć wizę i rozejrzyj się za biletem lotniczym. Musisz też opracować sposób dotarcia na miejsce startu wyprawy i zaplanować powrót po jej zakończeniu. Wszystkie te sprawy jesteś w stanie załatwić siedząc przed komputerem. Ale do pozostałych czynności musisz się ruszyć z miejsca. Ekwipunek Cokolwiek ze sobą zabierzesz, pamiętaj o dwóch najważniejszych zasadach: ekwipunek musi być JAK NAJLŻEJSZY i SPRAWDZONY. Jeśli nie masz czasu na testowanie nowych sprzętów, to ich nie kupuj. Lepiej zabierz to, czego już używałeś podczas innych wędrówek i co się sprawdziło. Druga rzecz to morale – jest bardzo wrażliwe na wagę twojego plecaka. Ważniejszy będzie komfort w trakcie marszu, niż podczas biwakowania. Dlatego zrezygnuj z takich rzeczy jak ręcznik, śpiwór, czy karimata. Liczy się każde 100 gram! Buty Wybór odpowiednich butów jest kluczowy, bo jeśli cię obetrą, to będziesz w tarapatach. Nie wystarczy, żeby były sprawdzone. Musisz przetestować je na mokro. W dżungli będziesz musiał wielokrotnie chodzić po bagnistym terenie, nierzadko brodząc strumieniami. Jeśli chcesz sprawnie poruszać się w dziewiczym terenie, to musisz liczyć się z całkowitym zamoczeniem butów, nawet, jeśli będą to kalosze. Dlatego przetestuj chodzenie w mokrych butach i sprawdź, czy po 2-3 dniach nie obcierają cię. Kto wie, czy nie ważniejszy od samych butów będzie dobór skarpet. Najlepsze trekingowe skarpety zrobione są z wełny merynosów z domieszką materiałów syntetycznych. Innym rozwiązaniem są skarpety neoprenowe, które nawet mokre będą zachowują sprężystość. Buty powinny być możliwie lekkie, ale jednak wysokie, żeby chroniły piszczele przed ciągłym ocieraniem się o gałęzie i liany. Możesz zainwestować w tzw. dżunglówki. Taki but nie jest wodoodporny, za to ma system szybkiego odprowadzania wody na zewnątrz (otwory po bokach i specjalnie perforowana wkładka). Ubranie W lesie równikowym panuje temperatura 24-30°C i wilgotność sięgająca 90%. W takich warunkach każdy wysiłek powoduje intensywne pocenie się. Dlatego korzystaj wyłącznie z szybkoschnących tkanin syntetycznych. Aby chronić się przed zadrapaniami powinieneś unikać krótkich rękawów i szortów. Dobrze sprawdzają się koszule z bardzo mocnego i odpornego na przetarcie nylonu. Hamak, czy namiot? Oba rozwiązania się sprawdzą. W namiocie będzie ci na pewno wygodniej, za to hamak daje możliwość noclegu nawet w bagnistym terenie. W obu przypadkach weź pod uwagę wagę tego sprzętu. Tu możesz wiele zaoszczędzić! Hamak wydaje się lżejszy, ale musisz zadbać też o dach nad głową, czyli tarp, który ochroni cię przed deszczem. Nie koniecznie musi to być markowy sprzęt z nowoczesnych materiałów. Wystarczy popularna plandeka o wielkości 2x3 m i grubości 60-90 g/m2 z oczkami na krawędziach, którą rozepniesz nad hamakiem przy pomocy cienkich linek. Jeśli hamak, to z moskitierą. Da ci ona psychiczny komfort izolacji od otoczenia. W praktyce owady w nocy nie stanowią większego zagrożenia. Pamiętaj, że Pigmeje podczas biwaku śpią jedynie na rozłożonych liściach, a prawdziwą ich troską są spadające gałęzie z wysokich drzew. Maczeta czy sekator? Nieodłącznym atrybutem dżunglołaza wydaje się maczeta. Dzięki wprawnym cięciom torujemy sobie drogę przez gąszcz krzewów i lian tworzących czasem istną zieloną ścianę. W praktyce maczetowanie jest zajęciem bardzo wyczerpującym, zwłaszcza dla nas – ludzi, którzy na co dzień nie posługują się tym narzędziem. Alternatywą jest użycie zwykłego sekatora do przycinania gałęzi w sadzie. Z powodzeniem stosują go naukowcy badający szympanse bonobo w kongijskiej dżungli. Dużo łatwiej jest przeciąć centymetrowej grubości lianę sekatorem niż maczetą. Ale maczeta ma także inne zastosowania, zwłaszcza podczas przygotowania biwaku. Na dobrą sprawę zastępuje także nóż. Dlatego polecam nosić w plecaku krótki i lekki model w praktycznej pochwie. Ognisko Ognisko to nieodłączny element biwaku – także w dżungli. Pozwoli ci zagotować wodę do przygotowania posiłku i wysuszysz na nim przemoczone ubranie. Nie do przecenienia jest także komfort psychiczny, jaki daje ogień w nieprzeniknionych ciemnościach lasu równikowego. Drewna jest co prawda pod dostatkiem, ale nie tak łatwo jest nim rozpalić ognisko, a to za sprawą dużej wilgotności. Przyda ci się rozpałka w postaci paliwa stałego w tabletkach lub ciekłego (99% alkohol lub benzyna). Nie rozpalisz tym drobnych gałązek – musisz rozłupać grubsze polano i wydłubać z samego środka kawałki suchego drewna. Gdy te się zajmą, większe kawałki gałęzi przyłóż do ognia środkami, bo nawet wyglądające na suche nie chcą się palić, gdy położymy je zewnętrzną stroną. W ten sposób ognisko dżunglowe przybiera formę gwiaździstą. Żywność i woda Nie licz na to, że las cię wyżywi – zabierz ze sobą saszetki z żywnością liofilizowaną oraz inne lekkie i łatwe do przygotowania produkty (np. nieocenioną kaszkę mleczno-ryżową dla dzieci, która rozpuszcza się nawet w zimnej wodzie). W lesie możesz napotkać rozmaite owoce, które spadły z wysokich drzew. Tylko część z nich nadaje się do jedzenia – najlepiej zapytać o to miejscowych. Woda jest ważniejsza od jedzenia, bez której nie przetrwasz kilku dni. Paradoksalnie, w lesie deszczowym możesz mieć problem ze znalezieniem jakiejkolwiek wody. Na przykład w równikowej Afryce w lipcu i sierpniu pada bardzo rzadko, więc jedynym źródłem wody są strumienie i ewentualnie bagniste oczka w ich pobliżu. Najbezpieczniej jest uzdatniać wodę przy pomocy filtra ceramicznego, np. firmy Katadyn. Dobrym rozwiązaniem są także popularne w ostatnim czasie filtry słomkowe. Osobiście piłem krystalicznie czystą wodę z małych leśnych strumyków bez żadnego uzdatniania i nigdy nie miałem z tego tytułu żadnych dolegliwości. A co z lianami dającymi wodę? To opcja wyłącznie awaryjna. Nawet, jeśli już wiesz, jak rozpoznać taką lianę, to nie tak łatwo na nią trafić. I nie licz na to, że woda będzie z niej lecieć w nieskończoność – uzyskasz nie więcej, niż pół litra. Nawigacja Nawigowanie w dżungli wyłącznie przy pomocy mapy i kompasu jest bardzo trudne. W tak gęstym lesie nie widać odpowiednich punktów odniesienia koniecznych przy orientacji w terenie i wyznaczaniu azymutu. Aby sprawnie się poruszać musisz być wyposażony w urządzenie GPS. Niezbędne będzie wcześniejsze sporządzenie mapy strumieni, których przebieg z dużym prawdopodobieństwem możesz ustalić na podstawie map dostępnych w internecie. Podczas wędrówki zapisuj tzw. waypointy wszystkich ważnych miejsc, do których w razie czego będziesz mógł wrócić: strumienie, ścieżki i ich rozwidlenia, potencjalne miejsca na biwak. Polecam mieć włączonego GPS-a przez cały czas w trybie zapisu ścieżki (track). Oprócz podstawowych danych, jak pokonany dystans czy średnia prędkość marszu, po powrocie będziesz mógł przeanalizować więcej statystyk, jak choćby deniwelację terenu. Zadbaj o wystarczającą ilość baterii. Foto/wideo - statyw, brak światła (energia) Jeśli chcesz w podstawowy sposób udokumentować swoją przygodę w dżungli, zabierz ze sobą wyłącznie małą kamerkę. Ale jeśli jesteś zapalonym fotografem, pewnie ciężko Ci będzie zrezygnować z zabrania swojej lustrzanki. Tylko nie trzymaj jej w plecaku, bo istnieje ryzyko, że nigdy jej stamtąd nie wyciągniesz. Lepiej mieć sprzęt pod ręką, choćby w podstawowy sposób zabezpieczony przed wilgocią. Sprawdzi się mała torebka z PCV zwijana na sposób worków kajakowych, którą przypniesz do pasa piersiowego plecaka. Jeśli po wyjęciu z torebki obiektyw zaparuje od wewnątrz - nie panikuj. Najczęściej po 20 minutach mgiełka sama ustępuje. Trening fizyczny Przygotowanie do każdej wyprawy polega na symulowaniu jej przebiegu. Chodzi o wykonywanie czynności podobnych do tych, które będziesz wykonywać w trakcie wyprawy, w możliwie podobnych warunkach. Dlatego podstawowym treningiem przed wędrówką przez dżunglę będzie marsz z plecakiem, najlepiej przez las. Spróbuj przejść przez młodnik i wyobraź sobie, że musisz tak iść przez cały dzień - to da ci pewne wyobrażenie o chodzeniu po dżungli. Jeśli już wiesz, ile będzie ważył twój ekwipunek, to zapakuj do plecaka podobny ciężar i maszeruj z nim 2-3 razy w tygodniu przez co najmniej godzinę. Jeśli na co dzień niewiele się ruszasz, to zacznij od lżejszej wagi i stopniowo zwiększaj obciążenia, aby uniknąć kontuzji. Twoim celem będzie doprowadzenie do formy, która pozwoli Ci na ciągły marsz w terenie z plecakiem nieco cięższym od docelowego przez dwie godziny bez odpoczynku. Warto dodatkowo wzmocnić mięśnie przez trening na siłowni, np. typu crossfit, najlepiej pod okiem instruktora. Dostosuj trening do swojego trybu życia i wykorzystuj nadarzające się okazje. Jeśli masz mało czasu, bo musisz chodzić do pracy na osiem godzin, a po powrocie musisz poświęcić czas rodzinie, to pokonuj drogę do pracy z plecakiem. A jeśli mieszkasz w wieżowcu, to zapomnij o windzie. Wejście na dziesiąte piętro z dwudziestoma kilogramami na plecach będzie świetnym treningiem. Trenuj w tych samych butach i skarpetach, które zabierzesz do dżungli. Przed wyprawą poświęć przynajmniej jeden weekend na dwudniowy marsz z nocowaniem w lesie. Przetestujesz wtedy cały ekwipunek. Zagrożenia Większość zagrożeń, z którymi kojarzona jest dżungla, są zdecydowanie przesadzone. Dzikie zwierzęta zwykle uciekają przed człowiekiem, a owady nie są aż tak niebezpieczne. Jednak każda dżungla jest inna. Zanim zanurzysz się w zieloną otchłań, zapytaj miejscowych, czego należy się obawiać. Na przykład w Afryce będą to słonie leśne i... kłusownicy, którzy na nie polują. W Amazonii strzeż się ukąszeń mrówki „calówki”. Z kolei w Azji spotkasz więcej węży, niż na innych kontynentach. Jednak bardziej prawdopodobne zagrożenia to: zabłądzenie, brak wody i skaleczenia. Dlatego zadbaj o dobre urządzenie GPS, a najlepiej zabierz także zapasowe. Telefon satelitarny także nie będzie przesadną ostrożnością. W krytycznej sytuacji będzie jedynym twoim ratunkiem. Pamiętaj, że w lesie z zasięgiem nie będzie łatwo - szukaj polanek, lub brzegów rzek. Noś ze sobą przynajmniej 2-3 litrowy zapas wody i uzupełniaj go przy każdej nadarzającej się okazji. Zaopatrz się w wygodny filtr. Na biwaku będziesz potrzebował znacznie więcej wody - choćby do umycia się, więc w miarę możliwości obozuj nad strumieniami. Podczas marszu stale będziesz odgarniał zagradzające ci drogę gałęzie i liany, które często mają różnego rodzaju kolce. Nie daj się pokaleczyć! W warunkach tropikalnych błahe zadrapania łatwo przeradzają się w paprzące się rany, czego konsekwencje mogą być nieobliczalne. Łatwo tego uniknąć - zawsze zakładaj rękawice ochronne. Dominik Szmajda Rocznik 1974, podróżnik, popularyzator i wydawca książek Kazimierza Nowaka. Specjalizuje się wyprawach w odludne i trudne rejony, głównie do Afryki. Samotnie, lub jako lider zespołu, zorganizował szereg wypraw rowerowych (Mauretania, Mali, Czad, Libia, Kamerun, Ural Polarny). Od kilku lat eksploruje lasy deszczowe Afryki Równikowej w formie spływów i trekkingów. W 2016 roku samotnie przeszedł Park Narodowy Odzala-Kokoua w Republice Konga pokonując 140 km dziewiczej dżungli. Na początku 2018 roku przepłynął ultralekkim pontonem 1100 km rzekami Lokoro, Momboyo i Kongo w Demokratycznej Republice Konga. Obecnie przygotowuje wyprawy autorskie dla aktywnych turystów. www.dominikszmajda.com www.facebook.com/dominik.szmajda.podroznik
Słodkowodne delfiny Inie tropią zdobycz w... lasach, korzystając z dorocznego wielkiego przyboru Amazonki.
Delfiny pływają między drzewami. Ich gibkie ciała przemykają wśród konarów, owijają się wokół żłobkowanych pni. Trawiastozielone ryby czmychają pomiędzy liście, a różowe jak malinowa guma do żucia delfiny kłapią za nimi długimi niczym dzioby zębatymi pyskami. I nie jest to jakiś magiczny, oniryczny pejzaż z kart powieści Márqueza tylko pora wysokiej wody w górnym biegu Amazonki, poniżej peruwiańskiego miasta Iquitos. Rzeka zalała tropikalną puszczę, więc słodkowodne delfiny mogą polować wśród drzew. Przodkowie Inia geofrensis, amazońskiego delfina, oddzielili się od swych oceanicznych pobratymców 15 mln lat temu, w miocenie. – Poziom morza był wtedy wyższy niż dziś – tłumaczy Healy Hamilton, biolożka z Kalifornijskiej Akademii Nauk w San Francisco – i duże obszary Ameryki Południowej, w tym nizina Amazonki, pozostawały zalane płytką warstwą słonawych wód. Potem, gdy morze się cofnęło, odcięci w dolinie rzeki przodkowie delfinów wyewoluowali w niezwykłe zwierzęta, mało podobne do popularnych butlonosów, gwiazd ekranu i oceanariów. Delfiny słodkowodne mają wydatne, baniaste czoła i cienkie, wydłużone dzioby, przydatne do łapania ryb w plątaninie gałęzi lub do wydłubywania skorupiaków z dennego mułu. Inaczej niż u ich oceanicznych pobratymców, u delfinów słodkowodnych kręgi szyjne nie są zrośnięte, co pozwala im odchylać głowy nawet pod kątem prostym – pożyteczna cecha, gdy trzeba się prześlizgiwać między pniami. Rzeczne delfiny mają szerokie płetwy piersiowe i uwstecznioną płetwę grzbietową (duża utrudniałaby przedzieranie się w ciasnych przestrzeniach). Mają też małe oczy – do orientacji w mętnej wodzie bardziej przydatna od wzroku jest echolokacja. Delfiny Inia, zwane w Brazylii boto, ważą do 200 kg i mierzą do 2,5 m długości. Są największe spośród czterech gatunków delfinów rzecznych. Pozostałe żyją w Gangesie i Indusie (Indie i Pakistan), w Jangcy (Chiny) oraz w La Placie (Argentyna i Urugwaj). Wszystkie są do siebie podobne, ale jest to podobieństwo powierzchowne, a gatunki należą do różnych linii rodowych. Badania DNA prowadzone m.in. przez Hamilton wykazały, że delfiny rzeczne wyewoluowały z archaicznych waleni morskich co najmniej trzykrotnie, niezależnie od siebie: najpierw w Indiach, potem w Chinach i w Ameryce Południowej, jeszcze przed pojawieniem się odrębnej grupy współczesnych delfinów morskich. Jest to przykład tzw. konwergencji ewolucyjnej – zjawiska, w którym odrębne genetycznie i geograficznie izolowane gatunki wytwarzają zbliżone cechy w wyniku przystosowania się do podobnego środowiska. Każdej wiosny delfiny amazońskie opuszczają koryto rzeczne, by posmakować szerszych wód. W rezerwacie Mamirauá dwa dopływy Amazonki zalewają co roku na wiele miesięcy dziesiątki tysięcy km2 puszczy, zamieniając dolinę w ogromne morze, z którego wystają tylko korony drzew. Na tym obszarze od 16 lat badania inii prowadzi Tony Martin z Uniwersytetu Kentu w Wielkiej Brytanii. Z brazylijską koleżanką Verą da Silva ustalili, że najdalej od głównego koryta rzeki zapuszczają się samice – być może po to, by schronić się przed agresywnymi, jaskraworóżowymi samcami. Samice są szarawe, różowy kolor samców – zdaniem Martina i da Silvy – to kolor blizn. – Samce walczą ze sobą brutalnie – opowiada Martin. Kąsają się po pyskach, ogonach, płetwach; rozszarpują sobie otwory oddechowe. Duże osobniki są całe pokryte bliznami. Tylko niewielki odsetek samców przybiera jaskraworóżową barwę, ale to one wzbudzają największe zainteresowanie płci przeciwnej. Różowa szata to nie jedyny sposób na wywarcie wrażenia na paniach. Zaloty polegają niekiedy na chwytaniu w pysk przedmiotów (roślin lub kawałków drewna), kręceniu z nimi piruetów i biciu o wodę. Miejscowa ludność uważa to za zabawę, ale Martin odkrył, że noszeniem przedmiotów zajmują się jedynie samce, i tylko w obecności samic. Co więcej, w trakcie tego rodzaju popisów prawdopodobieństwo wybuchu bójki między samcami jest 40-krotnie większe niż w pozostałych sytuacjach. Żadne inne ssaki (poza ludźmi i szympansami) nie noszą przedmiotów na pokaz – podkreśla Martin. – To jest jak chwalenie się przez mężczyzn posiadaniem wyścigowego auta – wyjaśnia. Delfiny rzeczne nie mają naturalnych wrogów – oprócz ludzi. W grudniu 2006 r. delfinowi chińskiemu z rzeki Jangcy, zwanemu baidżi, jako jedynemu przedstawicielowi rzędu waleni nadano status „funkcjonalnie wymarłego”. Oznacza to, że gatunek nie jest w stanie się odtworzyć, nawet jeśli jeszcze żyją gdzieś pojedyncze osobniki. Padł ofiarą zanieczyszczenia, śrub statków i łodzi, przegradzania rzeki zaporami i nadmiernego odłowu ryb. – Zagłada delfina chińskiego to odcięcie całego konara w drzewie rodowym waleni. To utrata 20 mln lat niezależnej ewolucji – ubolewa Hamilton. Żyjący w Gangesie rzeczny delfin suzu jest także poważnie zagrożony – przetrwało ich ledwie kilka tysięcy, a żyją w jednej z najbardziej zanieczyszczonych rzek naszej planety. Gatunek amazoński radzi sobie najlepiej. Martin ocenia jego liczebność na nie mniej niż 100 tys. osobników. Pogłowie spada jednak niepokojąco. W rezerwacie Mamirauá populacja, którą bada Martin, w ciągu ostatnich siedmiu lat zmniejszyła się o połowę. Na delfiny polują rybacy, używając ich mięsa jako przynęty na sumy, wiele ginie też w sieciach stawnych. A jeszcze niedawno było to nie do pomyślenia. W wierzeniach ludności doliny Amazonki boto to zwierzę magiczne. Umie zmieniać kształt, a nawet – przybrawszy ludzką postać – wyjść z rzeki i mamić ludzi, by poszli za nim do podwodnego czarownego miasta. Ponoć zakłada wtedy kapelusz, by ukryć baniaste czoło i otwór oddechowy. Dziś już nikt nie wierzy w takie historie. Szkoda, bo jeśli boto ma przeżyć, przydałyby mu się czarodziejskie zdolności. Mark Jenkins, 2009
Goa: "W hotelowym pokoju wita mnie gekon". Kraina stworzona przez bogów
Paraśurama, szóste wcielenie boga Wisznu, wypuścił strzałę w stronę Morza Arabskiego, nakazując falom, by się rozstąpiły. Miejsce, na które padła strzała, stało się nowym królestwem, które z czasem zaczęto nazywać Goa
Chłodna słodycz soku z arbuza rozkosznie gasi pragnienie. Jest 30°C, więc ukryłam się w cieniu na tarasie restauracji. I wcale nie myślę o tym, że w Warszawie jest minus 10. Prawie w ogóle nie myślę, trwając w absolutnym błogostanie. Patrzę na spokojne dziś morze, na gładki piasek plaży, na gęstwę palm i zaczynam rozumieć magię tych plaż. Jeszcze nie tak dawno masowo kwitły tu dzieci kwiaty, a dziś ściągają ci, co dość mają pośpiechu, wielkomiejskiego życia i nadmiaru dobrodziejstw cywilizacji. Zwyczajni turyści, ale i wszelkiego rodzaju oryginały z całego świata przyjeżdżają do Arambolu i innych miejsc na Goa, by leżeć w słońcu, popijać piwo w barach na plaży, a noce spędzać w stojących na niej bambusowych chatach, gdzie co prawda jest zakaz palenia trawki, ale przecież można wyjść na zewnątrz. Absolutnie wolni. Dzieci kwiatów prawie już nie ma, przetrwały jedynie najbardziej konsekwentne w wyborze takiej życiowej drogi okazy, które przybyły na Goa na przełomie lat 60. i 70., gdy setki tysięcy hipisów wyruszyło na wyprawę do Indii w poszukiwaniu love, peace and freedom. Droga z zaśnieżonego Okęcia do tego raju zajęła mi dziesięć godzin lotu i „postarzyła” mnie o cztery i pół godziny – o tyle w przód należy tu przesunąć zegarek. Ledwie dwa dni temu powitałam Nowy Rok. Po wyjściu z samolotu jak najszybciej pozbywam się swetra. Powietrze jest gorące i wilgotne. Na szczęście w busie, który wiezie mnie do hotelu w miejscowości Cavelossim, działa klimatyzacja. Za oknem migają kolorowe naszyjniki świateł rozpiętych na domach, hotelikach, restauracjach. Niemal przed każdym z tych budynków świecą białe gwiazdy betlejemskie, które znikną dopiero po 4 stycznia. Wielu mieszkańców Goa to chrześcijanie i Boże Narodzenie obchodzi się tu bardzo uroczyście. Położone na południowo-zachodnim wybrzeżu kraju Goa to najmłodszy z indyjskich stanów. Przez 450 lat był prowincją portugalską. 18 grudnia 1961 r. indyjska armia w ciągu kilku godzin dokonała inwazji na jego terytorium, a nazajutrz rząd ofi cjalnie ogłosił przyłączenie Goa do Indii. Portugalskiedziedzictwo widoczne jest tu na każdym kroku, także jako liczne kaplice, kościoły. Chrześcijanie stanowią obecnie około 30 proc. populacji. Wyznawców hinduizmu jest blisko 65 proc., muzułmanów – 3 proc. W hotelowym pokoju wita mnie gekon. Przyklejony nieruchomo do ściany pod sufi tem wygląda jak żółta broszka. Witaj! Liczę na to, że uwolnisz mnie od komarów i innych insektów, które dobrze się mają w tym wilgotnym, gorącym klimacie. Rano szybki chłodny prysznic stawia mnie na nogi, ale już za progiem czuję, że jestem w tropikach. To dzień na aklimatyzację – zatem plaża! Jedna z najpiękniejszych na Goa. Cicha, spokojna, czysta. Szeroki pas drobnego, białego piasku ciągnie się przez 10 km. Idę na spacer brzegiem ciepłego morza. W pobliżu mego hotelu skupiły się bary serwujące owoce morza i piwo o nazwie Kingfisher – zimorodek. Ten ptak o bajecznie kolorowym upierzeniu to jakby znak firmowy Goa. Tak nazywają się piwo i lokalne linie lotnicze. Grupa chłopców gra na piasku w krykieta – sport popularny w Indiach, ale nie tu – na Goa gra się w piłkę nożną! Przecież jeszcze 50 lat temu to była Portugalia… Zesztywniałe od ślęczenia przy komputerach, blade europejskie ciała przywracają do formy indyjscy masażyści. Za stosunkowo niewielką opłatą 700 rupii (około 14 dolarów) oferują turystom godzinny zabieg na plażowym łóżku. Czemu nie? Poddaję się ugniataniu i rozciąganiu całego ciała, od palców stóp po czubek głowy, i podnoszę się jak nowo narodzona. Pachnę kokosowym olejkiem, którym masażysta natarł mi nawet głowę. Teraz dopada mnie jego żona. Nim zdążyłam zaprotestować, rozłożyła wokół mnie cały swój kram: bransoletki i pierścionki na ręce i stopy, kolorowe puzderka. Wszystko very good price. Sąsiednie łóżka osaczyły jej koleżanki. „Może henna na dłonie? Amoże wzorek na paznokcie? Od tamtej kupiłaś biżuterię, a jeszcze nie oglądałaś mojej! Very good price…”. Niełatwo odmówić. Nazajutrz w planie kolejna plaża – słynna, bo filmowa. Odkąd Palolem Beach zagrała w filmie Krucjata Bourne’a, turyści muszą ją koniecznie zaliczyć. Już dawno wypłoszyli stąd hipisów, którzy, uciekając przed nimi, przenoszą się z jednej plaży na drugą. A na wybrzeżu Goa mają ich do dyspozycji kilkadziesiąt. Jazda na południe stanu do Palolem trwa półtorej godziny i dostarcza specjalnych emocji. Dopiero teraz widzę, jak wąska i kręta jest szosa, po której pędzą samochody, skutery i rowery, przechodzą ludzie, przebiegają psy i flegmatycznie snują się krowy. Portugalczycy podbili Goa w XVI w. W 1498 r. Vasco da Gama postawił stopę na plaży na Wybrzeżu Malabarskim, w pobliżu portu Kalikat, gdzie Arabowie i Chińczycy handlowali przyprawami, i założył tu faktorię. Handel pieprzem i innymi bezcennymi korzeniami stanowił dla Portugalii źródło ogromnych dochodów. W tym czasie Goa było pod rządami sułtana Bijapuru. W 1510 r. Portugalczycy pod wodzą komendanta Afonso de Albuquerque pokonali sułtana i przejęli całkowitą władzę nad stanem. Za żołnierzami podążyli misjonarze, z czasem coraz bardziej siłą wprowadzając chrześcijaństwo, ale przy okazji budując liczne kościoły, dzięki którym Goa zaczęto nazywać „Rzymem Wschodu”. Dziś chrześcijanie i hinduiści żyją tu w harmonii, wspólnie obchodząc swoje święta, a świątynie są odwiedzane przez wyznawców obu religii. Przy drodze, którą jadę, przed domami stoją bożonarodzeniowe szopki. Mijam stare portugalskie domy. Charakterystyczna architektura łączy cechy orientalne i europejskie. Urokliwe werandy porośnięte kwitnącymi bugenwillami, z kolumnami pokrytymi barwną ceramiką, balkony otoczone balustradami, czerwona dachówka. Ściany domów są różowe, fioletowe, zielone, czerwone, pomarańczowe. Niedawne monsunowe deszcze jak zwykle na wszystkich pozostawiły swój niszczący ślad. Jedne wyglądają dostatnio, inne są odrapane, ale nie należy dać się zwieść pozorom – wewnątrz często jest wręcz luksusowo. Goa to najmniejszy, ale najbogatszy stan w Indiach, a koszty utrzymania są niskie. Chętnie spędzają tu wolny czas coraz liczniejsi indyjscy milionerzy, którzy nie muszą się zadręczać wyrzutami sumienia, patrząc na slumsy. Przed wejściem na słynną plażę w Palolem siwowłosa Hinduska w sari za kilka rupii maluje czerwoną kropkę – bindi – na czole europejskiej turystki. W sanskrycie słowo bindu oznacza „trzecie oko”. Dziś to na ogół element dekoracyjny, ale w dawnych Indiach znak miał wymiar symboliczny – nosiły go zamężne kobiety, które podkreślały w ten sposób swój społeczny status. Niewielka, ale malownicza plaża otoczona jest bujną zielenią chylących się ku niej kokosowych palm. Liczne bary obsiedli turyści, racząc się homarami, krewetkami czy rekinem i gasząc pragnienie sokiem ze świeżych owoców mango, pomarańczy, arbuza lub chłodnym piwem. Wielu z nich spędza tanie wakacje w krytych palmowymi liśćmi bambusowych szałasach przy plaży, gdzie warunki są spartańskie, ale niewygody warte egzotycznych wrażeń. Te prawdziwie egzotyczne można znaleźć niedaleko Palolem, w rezerwacie przyrody, gdzie żółwie przypływają, by składać jaja na dziewiczej wciąż jeszcze plaży Galgibaga. Jest gorąco, więc dla orzeźwienia zamawiam lassi, słonawy napój wytwarzany z jogurtu i przypraw. A na lunch kawałki kurczaka w sosie doprawionym popularną w Indiach pikantną, intensywnie pachnącą masalą. Pora wracać. Po drodze mijam zielone pola ryżowe, na których brodzą czaple. Tych pól jest coraz mniej. Mieszkańcy Goa wolą żyć z turystyki. W rozległych stawach kwitną różowe lotosy. Jak barwne kwiaty wyglądają indyjskie kobiety. Patrzę na nie z zachwytem i zazdrością. Niemal wszystkie – dziewczyny i staruszki – noszą sari: intensywnie kolorowe, często wyszywane błyszczącymi dżetami. Nawet te najuboższe wyglądają w nich jak księżniczki. Kolejny ranek wita mnie mgłą, która szybko opada, gdy pokonuję busem drogę do stolicy stanu Goa – Panadźi. Sielski dotąd krajobraz zmienia charakter – pojawiają się fabryki leków i komputerów, salony samochodowe. Mijam rzekę Zuari i spinający ją most kolejowy. Sieć kolei w Indiach ma 62 tys. km, podróżują nią codziennie miliony pasażerów. Miasto, położone na lewym brzegu rzeki Mandavi, wspina się na wzgórza, na których stoją okazałe, przypominające pałace apartamentowce. Z ich tarasów indyjscy bogacze patrzą na swoje zacumowane na wodzie jachty. Wiele z tych statków to pływające kasyna. Liczne domy gry stoją też na brzegu. Rejsy statkami po rzece Mandavi są jedną z atrakcji Panadźi. To ich światła widziałam parę dni temu, gdy mój samolot wieczorem lądował na Goa. Panadźi w 1843 r. oficjalnie została administracyjną stolicą Indii Portugalskich, zastępując Goa, nazywane dziś Starym. W XVII w., podczas epidemii cholery i malarii, wicekról przeniósł swoją rezydencję do odległej o kilka kilometrów wioski Pangim. Pierwotna stolica jest dziś wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Tam właśnie teraz ruszam i już po chwili jestem pod jej urokiem. Wędruję zaułkami, zadzierając głowę ku piętrowo stojącym domom. Turyści o niewielkim budżecie szukają tu niepowtarzalnej atmosfery dawnych Indii Portugalskich, świetnej kuchni i tanich pokoi. Atrakcją Starego Goa iPanadźi są też kościoły. Barokowa bazylika Bom Jesus w Starym Goa, cel licznych pielgrzymek, kryje relikwie św. Franciszka Ksawerego, patrona misjonarzy. Katedra Sé, dedykowana św. Katarzynie, to największy kościół w Azji. Z kolei w Panadźi osobliwą sławą cieszy się kościół pod wezwaniem Niepokalanego Poczęcia stojący przy głównym placu w centrum miasta. Jego podwójne, białe zygzakowate schody dobrze znają wielbiciele bollywoodzkich filmów, w których służą za scenę tancerzom. Chwila odpoczynku na tych schodach i ruszam w drogę. Dziś środa, a więc legendarny pchli targ w Anjuna Beach. Zasłynął w latach 60., kiedy hipisi, gdy zabrakło im gotówki, sprzedawali na nim swoje markowe ubrania, buty i inne atrakcyjne dla miejscowych towary. Dziś handlują tu tylko Hindusi. Obcokrajowcy natomiast pozbywają się motocykli, na których objeżdżali Indie. Docieram na plac. Trudne do ogarnięcia wzrokiem kolorowe morze straganów i wielotysięczny tłum. Nawoływania kupców i turystów, którzy oglądają, mierzą, targują się i poszukują swoich zagubionych towarzyszy. W powietrzu intensywny zapach przypraw. Muzyka z lat 70., epoki dzieci kwiatów, prowadzi mnie ku plaży, nad którą w cieniu usadowiły się zatłoczone bary. Zanim wrócę do samochodu, zajrzę jeszcze do małej i cichej enklawy Tybetańczyków, gdzie kuszą wyroby ze srebra i półszlachetnych kamieni. Nazajutrz wyruszam do dżungli na spotkanie ze słoniami w wiosce Szanti. Czy mają coś przeciw temu, że występują w przedstawieniu dla spragnionych egzotyki turystów? Mam nadzieję, że chłopcy, którzy na nich teraz siedzą, doceniają inteligencję i dumę tych zwierząt. Jeźdźcy trzymają stopy za uszami olbrzymów i w ten sposób nimi kierują. Słonie tańczą, grają w piłkę, w kręgle, a na koniec malują obrazy. Nie zdecydowałam się na przejażdżkę na grzbiecie króla dżungli ani nie wykąpałam się z nim w jeziorze. Mam wrażenie, że polewając widzów trąbą jak prysznicem, zwierzęta rekompensują sobie upokorzenie. Shahakari Spice Farm to jedna z większych plantacji, na których uprawia się przyprawy. Umundurowany strażnik przy bramie pilnuje tutejszych skarbów. Naterenie plantacji rosną najdroższe na świecie dodatki do potraw: goździki, kardamon, gałka muszkatołowa i wanilia. Najcenniejszy jest szafran. Ruszam ścieżką pod baldachimem palm. Wilgoć w gorącym powietrzu wzmagają spryskiwacze. Na ziemi leżą owoce wielkości śliwki. To betel. Jego orzech żuje się, by zapobiec zmęczeniu. Obok na gałęzi kwitną drobne kwiatki goździków. Dalej rośnie muszkatołowiec. Gałkę muszkatołową z szafranem dodawano kiedyś do mleka młodej parze w noc poślubną. Dziś używa się jej do produkcji viagry. Nagryzam ziarenko pieprzu z kiści zerwanej z drzewa i prędko je wypluwam! Tymczasem pracownik farmy wspina się na czubek palmy kokosowej. Zrzuca teraz owoce, które z łoskotem spadają na ziemię. Za chwilę przekonam się, jak lekko cierpkie mleczko kokosowe wspaniale gasi pragnienie! Na koniec zaopatrzona w przyprawy i aromatyczne olejki opuszczam farmę. W planie mam dziś jeszcze wyprawę łódką po kanale łączącym rzeki Zuari i Mandavi. Mam nadzieję, że zobaczę mieszkające tu krokodyle. Łódź płynie powoli wzdłuż bagnistych brzegów, ale poza pstrymi zimorodkami nie dostrzegam tu żadnych oznak życia. Krokodyle zaszyły się głęboko i nie mają zamiaru się pokazać. Moi współpasażerowie mają coraz bardziej zawiedzione miny. Żartujemy, że trzeba by poświęcić kogoś na przynętę… Sternik chyba jest przygotowany na takie okoliczności. – Jest jeden mały! – krzyczy i kieruje łódź w stronę mulistego brzegu. Niczego nie widzimy. W końcu rzeczywiście – jest! Ukryty pod krzakami leży półmetrowej wielkości gad. I ani drgnie. Czekamy jeszcze chwilę, po czym odpływamy, nie bez pewnych podstaw podejrzewając, że pokazano nam dyżurnego krokodyla „made in China”. Gdy następnego wieczoru będę siedziała w samolocie do Warszawy, odpędzę od siebie myśli o śniegu i mrozie. Wrócę na plażę w Arambolu. Goa nadal pozostaje słonecznym rajem, a rozwój turystyki nie zniszczył jego charakteru. Choć nie brak tu luksusowych hoteli, wybrzeża nie szpecą wieżowce, a zapędy deweloperów zostały w porę powstrzymane. Na plaże wróciły zagrożone jeszcze niedawno przez nielegalne polowania żółwie, które od listopada do marca składają tu jaja. Co rok małe żółwiki wyłaniają się z piasku, by podążyć do morza. Pięć rezerwatów przyrody i jeden park narodowy pozwalają obserwować setki gatunków fauny i flory. Magia Goa trwa. Danuta Śmierzchalska
Architekci z Dubaju znów działają na wyobraźnię. Zbudują hotel, we wnętrzu którego powstanie... dżungla [GALERIA]
Las deszczowy na pustyni? To możliwe w Dubaju. Zobacz wizualizacje.
ZOBACZ GALERIĘ >>> Dubaj jest naj. Tu ma być najwięcej, najwyżej, najbardziej fantazyjnie... Cena nie gra roli. Nikogo już nie dziwi wyspa w kształcie palmy albo sztucznie naśnieżane stoki, gdy temperatura za oknem sięga nawet 50 stopni. Tym razem projektanci z Dubaju postanowili zaskoczyć nas jeszcze bardziej. We wnętrzu położonego na pustyni hotelu zamierzają posadzić… las deszczowy. Bujny i tropikalny. Wśród egzotycznych zarośli powstanie specjalna strefa wypoczynku, tak by goście hotelu mogli poczuć się, jak podczas wyprawy do Amazonii. Efekt mają potęgować fontanny, dźwięki i animacje. Szczyt wyobraźni Rosemont Five Star Hotel & Residences będą tworzyć dwie 53-piętrowe, szklane wieże. W jednej z nich zaaranżowanych zostanie 448 pokoi, w drugiej - 280 luksusowych apartamentów. We wnętrzach hotelu powstanie również planetarium oraz wizualizacje przedstawiające podwodny świat. Celem projektantów jest połączenie nowoczesnego designu i cyfrowej technologii ze światem przyrody. „Kto bogatemu…” Hotel powstanie w stolicy Zjednoczonych Emiratów Arabskich. Planowany termin ukończenia prac? Rok 2018. Koszt inwestycji to, bagatela, 550 mln dolarów. Autorami tego projektu są architekci z pracowni ZAS Architects. Trzeba przyznać - fantazji im nie brakuje.
Młody podróżnik zaginął w dżungli Kostaryki. Szuka go ojciec
Poszukiwacz przygód opowiada o dwuletnich poszukiwaniach swojego syna, który zaginął w Kostaryce.
W XXI wieku śmierć jest tematem tabu. Nie chcemy o niej myśleć, nie chcemy o niej rozmawiać, najchętniej wyeliminowalibyśmy ją, podobnie jak starość, z naszego życia. Nie wyobrażamy sobie, że dotknie nas albo kogoś z naszych najbliższych, nie wymagamy od dzieci, żeby chodziły na pogrzeby. Jednak na swój sposób jest też pociągająca, szczególnie gdy ma miejsce gdzieś na końcu świata. Bo jak inaczej wytłumaczyć chęć uczestnictwa turystów w rytualnych pochówkach odbywających się chociażby w Indiach albo w Indonezji? Zapewne jednym z takich powodów jest widowiskowość tych ceremonii i fakt, że nie zawsze są smutne. Tana Toradża na Celebes są w stanie za celebrowanie śmierci zapłacić bardzo dużo. Najważniejszym wydarzeniem w ich życiu nie są narodziny członka społeczności ani ślub, tylko... ceremonia pogrzebowa. To nie jest zwykła żałobna stypa, jaką znamy z naszych realiów, tylko wielki festyn, który kosztuje fortunę. Aby wyprawić krewnego na tamten świat, wiele rodzin popada w długi. Właśnie w ten sposób wyraża swój szacunek dla zmarłego. W dzień Wszystkich Świętych stawimy się przy grobach bliskich, żeby zapalić znicze, a potem w rodzinnym gronie powspominać drogie nam osoby. Obejrzymy udekorowane chryzantemami i bratkami grobowce rozświetlone tysiącami lampek. Zadumamy się nad własnym życiem. Wyobraźmy sobie, że śmierci nie ma. Czy wtedy nasze życie wydawałoby się nam równie piękne i cenne? Agnieszka Franus
SPIS TREŚCI: Wywiad z Krzysztofem Mroziewiczem – o Fidelu Castro i jego Kubie, na której parasolki mogłyby rodzić pomarańcze.Rozmawia Danuta Śmierzchalska Skarb Sasów. Kto zakopał skarb złożony z dziwnie pogiętych złotych okuć mieczy? Epoka legendarnego króla Artura ma jeszcze wiele tajemnic. Tana Toradża. W tej społeczności zabalsamowany zmarły może czekać – w domu! – na pogrzeb miesiącami. A wszystko przez to, że na urządzenie pochówku trzeba małej fortuny. Obróceni w proch. W płomieniach, żołądkach sępów, a czasem innych ludzi... Wyprawa na tamten świat jest kluczowym zagadnieniem w każdej kulturze. Ziemie rzadkie. Na tych metalach opierają się nowoczesne technologie. Ale nie dość, że jest ich mało, to jeszcze większość złóż kontrolują Chiny. Tymczasem potrzeby rosną... Rekin wielorybi. Choć ogromne, żywią się morską drobnicą. A rybacy wcale nie drżą na myśl o spotkaniu z nimi. A nawet podkarmiają je, jak kaczki. Saamowie. W nowoczesnej Norwegii trudno być pasterzem i nomadą. A jednak wielu Saamów chce żyć tak jak ich wędrujący za reniferami przodkowie. Ötzi. Choć zmarł ponad 5 tys. lat temu, wciąż trzyma się nieźle. A lekarze nie dają mu spokoju, próbując za pomocą najnowocześniejszych metod wydrzeć tajemnice jego i czasów, w których żył. Tylko dla prenumeratorów: Rzeki USA. Dzikie i malownicze – kiedyś takie były wszystkie. Dziś ostatnich ich fragmentów przed zabudową, tamami i mostami bronią zapaleńcy.
Dla Indianina śmierć nie jest końcem życia – ot jeden z etapów... rozwoju, przez który się po prostu przechodzi dalej.
Śmierć to przejście z jednego normalnego stanu w inny – także normalny. Bo cóż jest nienormalnego w byciu nieboszczykiem, albo duchem? – zapyta Indianin. Nikt z nas nie zapłacze nad bryłką lodu, że już nie jest wodą. Nikt nie będzie płakał po wodzie, która wyparowała. Podobnie Indianie nie płaczą po duszach, które „wyparowują” w zaświaty. Po śmierci są pewne rytuały, które należy wykonać. I żadnym z nich nie jest płacz. Przeciwnie – płacz jest jak najbardziej niewskazany, bo „przytrzymuje” zmarłego na tym świecie. Dopóki płaczesz po kimś, on nie może spokojnie odejść. Dopóki płaczesz, myślisz, kochasz, zmarły tkwi jedną nogą w ziemskim świecie; jak w potrzasku. To bolesne tkwienie – rozdarcie między „byłem” a „jestem”. Ponadto my – żywi – jeśli trzymamy się kurczowo zmarłego to... możemy być wciągnięci w zaświaty, oderwani od tu i teraz. Dlatego po śmierci Indianina zaplata się wejście do jego szałasu łykiem z lian, a z przeciwnej strony robi nowe wejście, którego zmarły nie zna. Szałas obsypuje się popiołem, aby duch pomyślał, że wszystko spłonęło i nie wracał. Zasiada się nocami wokół jego ogniska, wbija palisadę ze strzał i śpiewa pieśni odpędzające ducha. Przez kilka kolejnych dni wdowa wstaje nocą, śpiewa głośno i szuka w obejściu śladów męża – wszelkich pozostałości po nim. Zbiera je i rytualnie niszczy. Naczynia, z których jadał - rozbija, a skorupy zagrzebuje w ziemi. Trofea myśliwskie pali, łamie strzały… I wypluwa łzy. Wypluwa tak długo, jak długo chce się jej płakać. W końcu żal mija i zmarły zostaje uwolniony do zaświatów – rodzi się do nowego życia w Krainie Zmarłych. To koniec ziemskiego żywota. I początek żywota wiecznego. Dopiero wtedy ducha uwolnionego od ziemskich powiązań można spokojnie zaprosić z powrotem do domu. Stany pośrednie i brak zdecydowania, kim się jest, są niebezpieczne. Powinno się być albo chłopcem, albo wojownikiem; albo dziewczynką, albo kobietą… Albo człowiekiem, albo duchem. Indianie nie boją się duchów i obcują z nimi dość swobodnie – tak jak obcuje się z mgłą, dymem czy wiatrem. W indiańskim rozumieniu świata, duch jest straszny tylko na tyle, na ile straszny bywa człowiek. Jeśli więc Indianie boją się niektórych duchów, to robią to w ten sam sposób, w jaki boją się niektórych ludzi. Dla Indianina bowiem duch pozostaje tą samą osobą, którą był za życia – z tymi samymi wspomnieniami, upodobaniami, przyzwyczajeniami, cechami charakteru… tylko już bez ciała. Jeśli więc ktoś był nieprzyjemny za życia, pozostanie takim także po śmierci. Nasza własna matka czy babka to na pewno duchy miłe i przyjazne, a poza tym skłonne nam pomagać – tak Indianie rozumieją to, co nasza teologia określa słowami „świętych obcowanie”.
Na Borneo możesz spotkać małpy, które wyglądają niczym sędziwi mędrcy, powąchać największy kwiat świata, zaprzyjaźnić się z łowcami głów, zdobyć szczyty i głębiny, spłynąć rzeką w dżungli, zaznać luksusu i niewygód. Na tej wyspie na pewno przeżyjesz wspaniałą przygodę!
Na Borneo możesz spotkać małpy, które wyglądają niczym sędziwi mędrcy, powąchać największy kwiat świata, zaprzyjaźnić się z łowcami głów, zdobyć szczyty i głębiny, spłynąć rzeką w dżungli, zaznać luksusu i niewygód. Na tej wyspie na pewno przeżyjesz wspaniałą przygodę! Czysto, nowocześnie. Uprzejmi i mówiący po angielsku urzędnicy imigracyjni, dwupasmowa droga z lotniska, a na niej dużo japońskich aut terenowych, klimatyzowane domy towarowe i świeżo wybudowane apartamentowce. Na billboardach uśmiechnięci Chińczycy wysyłają SMS-y. Gorąco, duszno, parno, szaro i ani śladu dżungli, dzikich plemion czy orangutanów. Jestem w Kota Kinabalu, malezyjskiej, północnej, części Borneo. (Reszta wyspy należy do Indonezji i niewielkiego sułtanatu Brunei). Kota Kinabalu, zwane przez mieszkańców KK, okazuje się nieciekawym betonowym blokowiskiem z knajpkami i tanimi hotelami dla backpackersów. Droższe obiekty wybudowano przy plażach pod miastem albo na okolicznych wyspach. W KK najciekawszy jest chyba ożywający wieczorem targ filipiński, który swą nazwę zawdzięcza królującym tu, legalnym bądź nie, emigrantom z tego kraju. Wśród straganów z egzotycznymi owocami i warzywami można zjeść równie egzotyczną świeżą rybę z rusztu oraz wszelkie możliwe wyroby rzemieślnicze. Na Borneo rozwój przemysłu drzewnego, kopalnie rud miedzi, cyny, boksytu i żelaza i stale rozrastające się plantacje palmy oleistej doprowadziły do znacznej poprawy sytuacji ekonomicznej jego mieszkańców. Właściwie nie ma tu bezrobocia, zarobki są coraz lepsze. Teraz nawet krajanie z kontynentalnej Malezji nie mogą przebywać na wyspie dłużej niż dwa miesiące, chyba że otrzymali specjalne zezwolenia na pracę. W stanie Sabah, w którym leży KK, przy drewnianych domach na palach cumują łodzie ze 100-konnymi silnikami, obok parkują najnowsze modele dżipów. Tradycyjne wsie, kampungi, znikają w szybkim tempie i ustępują miejsca nowoczesnej architekturze. Nie ma się co temu dziwić – w końcu już za panowania Brytyjczyków Borneo nadawało ton rozwoju wielu azjatyckim ośrodkom. W ówczesnej stolicy, Sandakanie, założono jedną z pierwszych linii telefonicznych w Azji (po Hongkongu i Szanghaju). Wynajętą łodzią płynę do osady na wysepce Pulau Gaya oddalonej o kilka kilometrów od KK. Jeszcze 10 lat temu zamieszkiwało ją około 25 tys. filipińskich uchodźców, ale ich liczba gwałtownie spadła po tym, jak malezyjski rząd przeprowadził akcje wysiedleńcze. Życie wioski tradycyjnie toczy się na dwóch poziomach: dołem pływają łodzie, kobiety piorą i zmywają naczynia, dzieciaki pluskają się w wodzie. Nad nimi rozpościerają się wąskie deski-deptaki, które mają zaledwie szerokość stopy i niepokojąco się uginają. Wygląda na to, że tutaj mieszkają sami cyrkowcy. Kroki trzeba stawiać szybko i pewnie, sekunda nieuwagi może zakończyć się, w najlepszym razie, kąpielą w morzu. Krążą plotki, że na wyspie rezydowali terroryści, ale nawet jeśli tak było, lub jest, spotykam się wyłącznie z serdecznością i gościnnością. Po drugiej stronie Pulau Gaya wybudowano na palach kilkanaście eleganckich willi, a goście wożeni są motorówką na prywatną plażę. Pełen luksus: na życzenie serwowane są tam kolacje przy zachodzącym słońcu. Granitowa góra Kinabalu wyrastająca spośród płaskiej dżungli podsyca moją ciekawość. To jedno z najwyższych wzniesień w Azji Południowo-Wschodniej (4101 m n.p.m.) ambitnie obrałem za cel mojego pierwszego trekkingu. Wcześniej zarezerwowałem pobyt w Parku Narodowym Góry Kinabalu i dostałem płatne zezwolenie na wejście na szczyt (razem z przewodnikiem, ubezpieczeniem kosztuje ono około 170 zł). Teraz przy bramie ośrodka w pół godziny załatwiam wszelkie formalności. Przewodnik formuje grupę i każdemu wręcza imienny identyfi kator. Po powrocie czekają na nas certyfi katy zaświadczające o zdobyciu góry. Startujemy z wysokości około 1000 m. Jest parno i wilgotno. Przedzieramy się przez bambusowe zarośla, kluczymy wśród wielkich paproci i rododendronów. Ten otaczający nas gąszcz skrywa ponad połowę istniejących na świecie rodzin roślin. Storczyki mienią się kolorami, a największy z mięsożernych dzbaneczników może podobno pomieścić kilka litrów wody i zabić zwierzę wielkości szczura. Po kilku godzinach zaczyna padać deszcz. Chwilę później już wieje i zacina, a temperatura z 40° spada do 20°C. Nocujemy w schronisku na wysokości 3100 m n.p.m., a o 3.00 nad ranem ruszamy dalej. Trzymając się lin, mozolnie, niemal w mroku, trawersujemy kolejne odcinki biegnące po szarej, nagiej skale. Dygocząc z zimna, wyobrażam sobie maratończyków, którzy każdego roku w zawodach Mount Kanibalu Climbathon pokonują tę trasę w niespełna cztery godziny. A my robimy co w naszej mocy, by wrócić do schroniska, zanim popołudniowy deszcz zamieni granit w ślizgawkę... Na szczycie szaleje porywisty wiatr. Wtuleni w siebie i w granitowe głazy czekamy na świt. Wraz z pierwszymi promieniami słońca wiatr milknie i kilkaset metrów pod nami ukazuje się wspaniale oświetlona z góry gruba warstwa chmur. Schodzimy do bazy. Podnosząca się chmura odkrywa przed nami tętniącą życiem dżunglę. Kąpiel w gorących źródłach Poring, bijących na terenie Parku Narodowego Góry Kinabalu, podobno doskonale działa na zmęczone po wysiłku mięśnie. Wskakuję do basenu i próbuję się zrelaksować. Otoczenie jest rajskie – lecznicze źródła obudowano kompleksem dla turystów, do którego należą farma motyli, ogród botaniczny z 1200 gatunkami storczyków i ptaszarnia. Szkoda tylko, że wszystko cuchnie siarką niczym piekielne czeluście. Z serwowanych tu atrakcji wybieram spacer po kładkach zawieszonych 40 m nad ziemią między drzewami lasu deszczowego. Grzechem byłoby nie skorzystać z szansy oglądania okolicy z perspektywy orangutana. Ta ruda włochata małpa żyje tylko na Borneo i sąsiedniej Sumatrze, na ziemię schodzi niechętnie. Kolejnego dnia wyruszam do najdzikszej części malezyjskiej dżungli. Przez parę godzin jedziemy samochodem terenowym przez plantacje palmy oleistej, potem nad rzeką Kinabatangan przesiadamy się na łodzie. Po dwóch godzinach docieramy do obozowiska składającego się z kilku drewnianych chatek. Jesteśmy w samym sercu dżungli. Umawiamy się z właścicielem łodzi, że za kilka dni damy znać, kiedy ma po nas przyjechać. Wieczorem przy ognisku nad rzeką grillujemy ryby, warzywa, gotujemy ryż. 200 m dalej mały orangutan przygotowuje sobie posłanie na jednej z bujnych koron drzew – małpy te każdego dnia nocują w innym miejscu. Są olbrzymie. Samce, które z zasady są mało towarzyskie, mogą osiągać 180 cm wzrostu i masę ponad 100 kg. Gdyby oceniać iloraz inteligencji na podstawie mimiki, orangutany mogłyby uchodzić za najmądrzejsze istoty świata. Z przerzedzonymi czuprynami i ciągle zafrasowanym obliczem wyglądają niczym mędrcy spędzający czas na rozważaniach nad istotą życia. Niestety, tym łagodnym z natury zwierzętom grozi zagłada. Ludzie porywają na sprzedaż dzieci małp i co roku drastycznie zmniejszają ich terytorium, wycinając dżunglę. Osierocone orangutany (młode stają się samodzielne dopiero, gdy osiągną ósmy rok życia) są przewożone do rozsianych na całym Borneo ośrodków badań. Kiedyś sam przez godzinę bawiłem się w jednej z takich placówek z maluchami, które zachowywały się jak ludzkie dzieci. Znowu leje. Na Borneo deszczowych jest około 270 dni w roku. Gdy przestaje padać, natychmiast robi się parno i gorąco nie do wytrzymania, więc z dwojga złego wolę, jak pada. Po dżungli poruszamy się drewnianym dwuosobowym czółnem i wyprawiamy się na kilkugodzinne spacery. Jestem z Chrisem, 40-letnim malajskim przewodnikiem. Żyje tu samotnie, ma kilka domów, łodzi i od czasu do czasu przyjmuje gości z „innego świata”, naukowców poszukujących nowych gatunków, wybitnych fotografów. Pokazuje mi National Geographic z artykułem poświęconym małpom nosaczom, którym smętnie zwisa wydatny narząd powonienia, dedykacją dla niego za trud i poświęcenie podczas przeprawy przez tropikalną puszczę. Chris nie może się nadziwić, że ktoś „obcy” na własne życzenie przyjeżdża tutaj na dwa miesiące, żeby robić zdjęcia. Z rozbawieniem wspomina transport kilku skrzyń sprzętu fotograficznego łodzią: Me not important, my cameras very, very important! – naśladuje fotografa NG. O wschodzie słońca wypływamy posłuchać odgłosów dżungli. Suniemy przez mgłę unoszącą się nad wodą. Gdy zaczyna opadać, najpierw dostrzegamy soczyste zielone liście, a potem kolorowe kwiaty. Zwierząt spotykamy niewiele: kilka makaków i wielką śpiącą zamyśloną sowę. Chris w ciągu dwóch godzin wiosłowania wypowiada tylko jedno zdanie: – Moja wyspa zmienia się, słonie przychodzą coraz rzadziej, nosorożca nie widziałem już od lat. – Za to później opowiada, że tutaj niemal w każdej rodzinie ktoś zajmuje się wyrębem rzadkich gatunków drzew, że to ciężka praca i jest dużo wypadków. Ale za jedną dobrze ściętą sztukę można dostać nawet 200 dolarów, czyli więcej niż średnią pensję. Samolotem lecę z KK do Parku Narodowego Mulu. Nie ma tu osób zwiedzających w pojedynkę, same grupy turystów. Postanawiam dotrzeć do największej atrakcji tego miejsca – tajemniczych pinakli. Droga tam i z powrotem zajmuje mi pół dnia, ale 50-metrowe bajkowe, wapienne iglice, które przebijają się ponad tropikalną roślinność, sprawiają, że zapominam o ciężkiej zadyszce. Nie przeszkadza mi nawet, że mogę podziwiać je tylko z małego zatłoczonego tarasu widokowego. Do Parku Narodowego Niah z kompleksem wspaniałych jaskiń również docieram samolotem. Po raz kolejny zaskakuje mnie profesjonalizm tutejszej branży turystycznej. Na terenie parku wszystko oznakowane w sposób amerykański, tyle że w dwóch językach. Przez dżunglę do jaskiń prowadzą wygodne drewniane pomosty. W grotach w oczy rzucają mi się przymocowane do sufitu długie drewniane pale. Do czego służą? Okazuje się, że w sezonie wykwalifikowani pracownicy dokonują ekwilibrystycznej sztuki zbierania z nich ptasiego guano, przysmaku dodawanego do zup. Szczególnie ceniony jest on w Chinach i w Japonii. Kilogram guano na czarnym rynku osiąga zawrotne ceny. W drodze między Niah a rzeką Ai kierowca wynajętego przeze mnie dżipa zatrzymuje się przy drewnianym znaku z napisem „Raflezja”. Ten największy na świecie kwiat ma prawie metr średnicy. Rozkwita rzadko, a jego mięsiste i purpurowe płatki mogą przetrwać najwyżej tydzień. Potem zaczynają gnić, wydzielając woń rozkładającego się mięsa. Smród przyciąga mrówki i inne owady, które wchodzą na kwiat i w ten sposób go zapylają. Idziemy szukać kolejnych zwalistych 10-kilogramowych okazów. Te gnijące oczywiście omijamy szerokim łukiem. W regionie rzeki Ai mieszka słynne plemię Ibanów, legendarnych łowców głów. Choć Malezję zwiedzam od ponad dwóch tygodni, aby do nich dotrzeć, kolejny raz muszę pokazać paszport i dostać pieczątkę. Od kilku godzin płynę w drewnianym czółnie rzeką Rjang, a przewodnik opowiada mi, że wioskę Ibanów tworzy jedno domostwo – 30–40-metrowy drewniany budynek na palach, longhouse, w którym w wydzielonych pomieszczeniach może mieszkać od kilku do nawet 50 rodzin. Kiedy koło południa dobijamy do osady, panuje w niej cisza i spokój. Dzieciaki śpią w hamakach. Ale już wieczorem, gdy rodziny schodzą z pól, robi się gwarno. Poszukuję wzrokiem charakterystycznych rytualnych kwiatów, wytatuowanych na plecach starszych mężczyzn. Do lat 60. XX w. Ibanowie mordowali przedstawicieli sąsiadujących plemion, a trwały malunek na plecach był nagrodą za przyniesienie ściętej głowy. Symbolem męskości był również tatuaż na grdyce. Do tej pory pod sufitem longhouse'a gdzieniegdzie wiszą ludzkie czaszki, mające zapewniać wiosce bezpieczeństwo. Jako że dobry zwyczaj nakazuje pojawić się z prezentami dla wspólnoty, przybywam z papierosami, chipsami, warzywami i owocami. Szef wioski uroczyście dzieli podarki między rodziny. Gdy tradycji staje się zadość, mieszkańcy porywają mnie do rytualnego tańca. Zaczyna się impreza. Jej stałym elementem są trzykrotnie powtarzane toasty: u-haaa, u-haaa, u-haaa! Wydawałoby się słaby ryżowy bimber tuaku potrafi ściąć najmocniejszą nawet głowę... Teraz już się nie dziwię, że trwający około tygodnia festiwal obfitości uchodzi za jedną z największych balang w dżungli Borneo. Po dwóch dniach spędzonych w towarzystwie Ibanów organizm podpowiada mi, że powinienem odpocząć. Wybieram pięknie położony longhouse Hiltona. Cudownie jest pływać w luksusowym basenie zatopionym w samym środku dziczy… Kuching to chyba najmilsze miasto na całej wyspie. Nowoczesne, malowniczo położone nad rzeką, bogate i bardzo spokojne. Są tu: chińskie świątynie, fort, kolonialne rezydencje, wspaniałe ogrody, hotele i restauracje z pysznymi owocami morza. Kuching to także raj dla miłośników pamiątek. Poza tradycyjnym rzeźbionym kotem, symbolem miasta, sprzedaje się tu atrybuty plemion zamieszkujących Sabah i Sarawak (stany należące do Malezji): oryginalne długie drewniane dmuchawki, tarcze wojowników, rekwizyty szamanów oraz meble wykorzystujące ornamentykę plemienną. W kilkunastu sklepach na głównej ulicy można płacić kartą, a nawet zamówić transport zakupów do Polski. Niedaleko stąd znajduje się niewielki i bardzo stary Park Narodowy Bako. Dostać się tam można tylko od strony wody, najlepiej wcześnie rano, przed przypływem. Wynajmuję łódź i przez dwa dni zwiedzam dobrze przygotowane urokliwe szlaki i dzikie plaże. Czas na ostatnią wyprawę w głąb lądu. Tym razem w górę rzeki Rejang nowoczesnymi, smukłymi, krytymi łodziami zmierzamy do Miri, gdzie przypadkiem trafiamy na coroczny piknik mniejszości etnicznych, zamieszkujących Borneo. Niestety, festiwal przypomina nasze imprezy odpustowe z taką różnicą, że tutaj na ogromnej huśtawce z liny buja się kilka osób i można wziąć lekcję chińskiej kaligrafii. Poznałem tam panią Marię, Polkę, która zakochała się w Malaju służącym w regimencie brytyjskim i w 1946 r. przyjechała na Borneo na stałe. Po miesiącu spędzonym na wyspie, czasem w luksusie, czasami w dziczy, i po przyjemnych niespodziankach, jakie mnie tu spotkały, jestem pewien, że jeszcze tu wrócę. Zobacz również: Indonezja - Przewodnik, Malezja - Przewodnik Nasza społeczność też tam była Zajrzyj do galerii: Stwór z Borneo Borneo i orangutany Borneo
Kilka informacji dla chcących odwiedzić Malezję i Borneo.
Powierzchnia: 743 tys. km2. Największa wyspa Archipelagu Malajskiego. Jej północna część (stany Sarawak i Sabah) należy do Malezji. Język: Językiem urzędowym jest bahasa melayu (malajski). Angielskiego używa się powszechnie. Liczne grupy etniczne mówią swoimi własnymi językami i dialektami. Wszystkie rozkłady jazdy na dworcach kolejowych i autobusowych oraz tabliczki z nazwami ulic mają również napisy w języku angielskim. Waluta: Malajski ringgit (MYR). Jeden ringgit to 100 sen. 1 PLN = 1,216 MYR Przy pobytach nieprzekraczających 90 dni nie ma obowiązku posiadania wizy. Od turystów z Europy władze imigracyjne nie żądają przedstawienia środków finansowych na każdy dzień pobytu. Średnia temperatura przez cały rok wynosi ok. 30°C i właściwie nigdy nie spada poniżej 20°C. W malezyjskich prowincjach Borneo występują dwa monsuny: północno-wschodni oraz południowo-zachodni. Na Sarawaku, gdzie pada najsilniej, opady są najwyższe między październikiem a marcem. Nie ma bezpośrednich lotów z Polski do Kota Kinabalu i Kuching. Najlepsze połączenia lotnicze do KK są z Frankfurtu i Londynu z przesiadkami w Kuala Lumpur lub Singapurze. Najtańsze bilety kosztują ok. 4000 zł wraz z opłatami lotniskowymi. Obowiązuje ruch lewostronny. Ze stanu Sarawak do Sabah trzeba jechać przez Brunei. Autobus: komunikacja działa sprawnie. Autobusy państwowe kursują na liniach lokalnych, a trasy dalekobieżne obsługują przewoźnicy prywatni. Codziennie jest wiele połączeń między Sibu, Bintulu i Miri. Samochód: kultura jazdy Malezyjczyków jest dość wysoka. Łatwo jest wypożyczyć auto. Najtańszy i najpopularniejszy w tym kraju proton saga (pojemność 1,3 dm3) kosztuje ok. 150 MYR za dzień (900 MYR za tydzień), nie ma limitu kilometrów. Cena pokrywa też ubezpieczenie i autocasco. Statek: Nie ma regularnych połączeń promowych między Półwyspem Malajskim a Borneo. Lokalne promy i statki kursują z półwyspu na wysepki w pobliżu wybrzeża Borneo i na rzekach w Sabahu i Sarawaku. Po Rejang i Baram pływają szybkie statki pasażerskie. Tam, gdzie nie mogą one dotrzeć, pływa się łodziami z silnikiem, co znacznie podnosi koszty wyprawy – ceny paliwa w mało dostępnych miejscach Borneo są wysokie. Nocleg w hotelu B&B kosztuje 30–50 zł, w trzygwiazdkowym od 120 do 180 zł. Amatorzy pełnego luksusu muszą wyłożyć powyżej 300 zł. Malezyjczycy uwielbiają jeść, w kuchni korzystają z doświadczeń swoich sąsiadów, oryginalnie je modyfikując. Serwują więc indyjskie curry z mleczkiem kokosowym, chińskie zupy z makaronem, a do wielu potraw (m.in. do satay – mięsa z rożna) dodają słodkie dipy z orzeszków ziemnych. Zamiast wieprzowiny jedzą mięso kozie i jagnięcinę. Należy zdejmować buty, gdy wchodzi się do miejsc kultu religijnego lub do domów prywatnych. Podczas zwiedzania obiektów religijnych nogi i ramiona powinny być zakryte (także u mężczyzn). Poza basenem nie należy nosić krótkich spodni. Tylko prawą ręką powinno się jeść, dawać coś czy kogoś dotykać. Lewa ręka jest uznawana za nieczystą. Nie ma zwyczaju wręczania napiwków, w restauracjach i hotelach dolicza się do rachunku 10 proc. za obsługę. Różnica czasu w Malezji w stosunku do Polski wynosi plus siedem godzin. Do Malezji najlepiej zabrać dolary amerykańskie, ale nie powinno być również problemów z wymianą innych popularnych walut. Banki działają sprawnie. Waluty można wymieniać w kantorach, bankach, hotelach i większych sklepach. W miastach dostępne są bankomaty, w wielu placówkach można płacić kartami kredytowymi. W przeciwieństwie do innych krajów azjatyckich w Malezji nie należy się targować przy zakupie artykułów codzienne-go użytku. Co innego podczas kupowania pamiątek, nawet jeśli mają wywieszkę z ceną. Z Borneo warto przywieźć drewniane rzeźby, rękodzieło plemienne, wyroby z plecionki. Kraj uchodzi za jeden z najbezpieczniejszych w Azji Południowo-Wschodniej. Można pić wodę prosto z kranu. Bezpieczniej jednak kupić mineralną w plastikowych butelkach. Lecznictwo państwowe jest stosunkowo tanie, ale na niskim poziomie. Usługi lekarzy prywatnych są płatne, łatwo dostępne na bardzo dobrym poziomie. Ceny: od 40 zł za wizytę u internisty, 90 zł za poradę specjalisty. Nie są wymagane szczepienia ochronne; www.szczepienia.pl. www.mymalaysiaparadise.com www.borneoexpress.com http://borneoinformation.blogspot.com Zobacz również: Malezja - przewodnik
Minkebe expedition - marsz przez puszcze Gabonu
– Słyszysz? On tu jest. – Szept Tomka budzi mnie koło północy. – Niemożliwe. Boją się ognia – mamroczę w odpowiedzi. – Nic nie słyszę. Głośny pomruk za cienką ścianką namiotu oznacza jedno: ewakuację!
Dźwięki suwaków rozpinanych w nerwowym pośpiechu, trzask, cmokanie naszego tragarza Nestora bez wątpienia oznaczające sygnał do ucieczki, chaos, strach, bieganina i kompletna ciemność. Jest nów. Boso, w samej bieliźnie uciekamy w głąb dżungli, rozcinając sobie stopy. Któryś z Pigmejów pierwszy zbliża się do paleniska, roznieca ogień. Zza pni wychylają się dobrze widoczne w blasku płomieni wystraszone twarze. Siedzimy pół godziny przy ognisku. Nagle krzyk Augustina, trzask i kolejna ewakuacja. Słoń przebiegł przez gęste krzaki tuż koło obozu. Nie bał się ognia. Dopiero wtedy przypominam sobie relację z Megatransectu – szaleńczej ekspedycji amerykańskiego ekologa Michaela Faya przez równikowe puszcze Kotliny Konga – o słoniu przewalającym się niczym pociąg towarowy przez obozowisko i o ranach odniesionych przez Faya. Zrozumiałem, że popełniliśmy kardynalny błąd – rozbiliśmy się na mukongo, ścieżce słoni. Od tej chwili nasza wyprawa przez puszczę Gabonu, do której zainspirował nas Megatransect, nabiera innego wymiaru. Minkébé to nazwa jednej z najbardziej dziewiczych, najmniej poznanych, spektakularnych puszcz równikowych świata. Wiele zespołów przyrodników eksplorowało jej południowe krańce, koncentrując się na rejonie inselbergów – kopulastych granitowych wzgórz wynurzających się z morza zieleni. My chcemy przejść całą puszczę. Naszą Minkebe Expedition rozpoczęliśmy 13 lipca 2008 r., wylatując do Libreville, stolicy Gabonu. Tam czas pochłonęły nam: załatwianie dokumentów, laminowanie map i liczne spotkania: z Jurkiem Flisem – misjonarzem i tłumaczem, z polskim konsulem honorowym w Gabonie – Andrzejem Dębskim, oraz przedstawicielami WWF-u. – To nie węże są największym zagrożeniem. Czarną mambę bardzo trudno spotkać, żmija gabońska nie atakuje niesprowokowana. Przez 11 lat mojej pracy nie zdarzyło się żadne ukąszenie. Musicie być za to wyjątkowo ostrożni przy spotkaniach ze słoniami – Pauwel den Wachter, z którym korespondowaliśmy na długo przed przylotem, wspierał nas bezcennymi informacjami i radami, goszcząc naszą trójkę w siedzibie WWF-u. – Myślisz, że zobaczymy słonie? – upewnialiśmy się. – Minkébé zamieszkuje największa populacja w całej Afryce, prawdopodobnie 30 tys. osobników – odpowiedział wpatrzony w rozłożone na biurku mapy. – I nie zapominajcie o mrówkach. W razie ataku uciekajcie za wodę – dodał bezbarwnym tonem. Przygotowania do wyprawy zaczęliśmy pół roku wcześniej. Analizowaliśmy skąpą literaturę o Minkébé, wysyłaliśmy niezliczone maile, wreszcie odbyliśmy długą wizytę w siedzibie Królewskiego Towarzystwa Geograficznego w Londynie, które udostępniło swe archiwa i wystawiło nam list rekomendacyjny – niezwykle pomocny przy ubieganiu się o pozwolenia na działania na terenie Parku Narodowego Minkébé. Po kilku intensywnych dniach w Libreville pojechaliśmy z naszym ekwipunkiem do Oyem oddalonego ok. 400 km od stolicy. Czerwona, zakurzona, wyboista droga przebija się przez dżunglę pokrywającą trzy czwarte powierzchni kraju. Księżyc oświetlał rzędy mijanych przez nas ciężarówek załadowanych monstrualnymi pniami. Drewno to po ropie główny towar eksportowy Gabonu, przy którego pozyskiwaniu znajduje zatrudnienie co czwarty mieszkaniec tego półtoramilionowego kraju. W Oyem nasza wyprawa stanęła pod poważnym znakiem zapytania. Konserwator Parku Narodowego Minkébé, od którego zależało wydanie finalnych pozwoleń, zakwestionował ważność naszych dokumentów. Tyle wysiłku na marne? Po długich negocjacjach telefon do ministerstwa wyjaśnił wątpliwości. Mogliśmy jechać do Minvoul, ostatniego miasteczka przed parkiem. Zawsze chciałem zobaczyć taką afrykańską prowincję. W Minvoul ulice były rozświetlone jaskrawymi żółtymi, niebieskimi i czerwonymi światłami. To one tworzą nocny krajobraz gabońskich miast. Zewsząd dobiegało wściekłe dudnienie – Afryka nie byłaby Afryką bez głośnej, natarczywej muzyki. Kobiety wystawiały garkuchnie, wydobywający się z nich gęsty dym słał się po ulicy. Zbliżała się noc, dżungla zaczynała swój koncert. Miasteczko jest znane w Gabonie jako ośrodek medycyny ludowej, w którym stosuje się święty korzeń ibogi. Ten niezwykle mocny narkotyk powoduje halucynacje i, w co wierzą wyznawcy rozpowszechnionego tu kultu Bwiti, pomaga skontaktować się z duchami przodków, dotrzeć do najdalszych zakamarków podświadomości i zacząć żyć, respektując duchy i moce lasu. W Minvoul nieczęsto pojawiają się biali, toteż wieść o naszym przybyciu lotem błyskawicy obiegła miejscowość. Dopadł nas lokalny przedstawiciel WWF-u, który już wszystko wiedział, więc nic nie musieliśmy mu tłumaczyć. Stwierdził, że pomoże nam się uporać z priorytetowym zadaniem, jakim jest skompletowanie zespołu dobrych tragarzy – silnych, wytrzymałych, cierpliwych, pracowitych i znających puszczę. Mnożyły się pytania: Ile kilometrów dziennie zdołamy pokonać? Ilu tragarzy potrzebujemy? Ile żywności? Nikt nie potrafił rozwiązać podstawowych i zarazem najtrudniejszych zagadek logistycznych i aprowizacyjnych. W miejscowej auberge (schronisku), gdzie nocowaliśmy, rozłożyliśmy i sprawdziliśmy sprzęt. Zrobiliśmy ostatnie zakupy na bazarze i przejrzeliśmy prowiant, który miał wystarczyć na 20 dni. Zapadła też decyzja – pójdzie z nami sześciu tragarzy: dwóch Bantu, a więc Beatrox i Mepst, oraz czterech Pigmejów: Alex, Nestor, Augustine i Pepe. Z naszymi nowymi towarzyszami wyprawy umówiliśmy się następnego dnia o 8.00 rano. Plan marszu był następujący – z Minvoul, położonego na skraju puszczy, będziemy się kierować na południowy wschód przez inselbergi do Débarcadere Point na rzece Oua. Stamtąd spłyniemy pirogami do miejscowości Makokou. W linii prostej wynosi to ok. 195 km. Ile będzie w rzeczywistości? Nie wiadomo. O ustalonej godzinie nie było nikogo. Po chwili pojawili się Beatrox i Mepst, ale zaraz zniknęli w poszukiwaniu reszty. Poprzedniego dnia tragarze dostali zaliczkę i po prostu pili w barze. Przyszli kompletnie pijani. Przerażała mnie myśl o 20-dniowym marszu przez dżunglę z niesubordynowanymi Pigmejami. Pierwszego dnia dotarliśmy do osady Bitugi. O jej istnieniu dowiedzieliśmy się dopiero w Minvoul, bo nie zaznaczono jej na żadnych dostępnych nam wcześniej mapach. Dojścia do wsi broniła szeroko rozlana Ntem, którą musieliśmy przepłynąć dłubankami. Owe pół godziny miarowego wiosłowania okazało się rodzajem preludium dobitnie uświadamiającym mi, w co się pchamy. Pirogi były tak niestabilne, że najmniejszy ruch groził zatopieniem naszego cennego ekwipunku. – Nie możesz zrobić tego później? – cedził przez zęby Tomek siedzący za mną z aparatem w ręku, gdy drapiąc się po głowie, uruchomiłem prawdziwą wodną huśtawkę. Bituga okazała się skupiskiem kilku prymitywnych chat otoczonych gęstwiną lasu wdzierającą się na ściany domostw. – Czy możemy kupić trochę manioku i jakieś mięso dla całej grupy? – pytaliśmy naczelnika. – Nie mają nic na sprzedaż – tłumaczył Beatrox. – To co jedzą? – dopytywałem się. Po chwili zobaczyłem kosz wypełniony wielkimi pędrakami. W końcu udało nam się kupić indyka. Wieczorem mieszkańcy urządzili rytualne tańce mające przynieść pomyślność ekspedycji. Nad ogniem wpadali w trans, dźwięk bębnów niósł się po dżungli, a horyzont rozświetlały błyskawice. Gdy wzeszedł księżyc, Pigmeje rozeszli się do domów. Wstajemy o świcie, czasem wcześniej. Rozniecamy ognisko i przygotowujemy śniadanie – ryż, makaron, kuskus, sardynki z puszki i sos czekoladowy. Przez pierwsze kilka dni jemy też korzenie manioku. Poza tym mamy 6 kg fu fu – mąki maniokowej, a także: suszone ryby, trochę ciastek, przyprawy, trzy puszki mięsa, worek fasoli, budynie, kisiel, kawę, herbatę, cukier. Dziennie pokonujemy średnio 6 km. Odpowiadam za nawigację. Pierwszy idzie maczeter, za nim ja z GPS-em i mapami. Pod koniec dnia mamy siebie nawzajem dość – on moich ciągłych komend, ja jego usprawiedliwianych pomyłek w wyborze drogi. Za nami podąża reszta grupy, którą trudno utrzymać w zwartej kolumnie, głównie ze względu na z natury niezdyscyplinowanych i chadzających własnymi ścieżkami Pigmejów. Czasem cały dzień brniemy przez gęstwinę monstrualnych traw, w których nie ma czym oddychać. Nieraz po wyjściu z jednego bagna, gdzie grzęźniemy po pas z ciężkimi bagażami na plecach, wchodzimy w kolejne grzęzawisko. Nie ma drzew, za którymi można by się ukryć w razie spotkania słoni. – Aleks, mukongo! – krzyczę poirytowany, gdy ten utyka w kolejnych chaszczach rozrywających ekwipunek, ubrania i skórę. Mukongo to słowo-klucz, najczęściej powtarzany wyraz podczas tej wyprawy. W języku baka oznacza ścieżkę słoni. W Minkébé tworzą one gęstą sieć leśnych „autostrad”. Gdy korzystamy z mukongo, nie musimy tak często używać maczet. Plecaki zrzucamy koło 14.00–15.00. Wszyscy są już wykończeni. Zwykle godzinę zajmuje nam wycięcie polanki pod obóz, po czym Pigmeje strugają w okamgnieniu ławki i pale, nad kuchnią rozwieszamy obszerną płachtę i długo siedzimy przy ogniu. Śpimy w namiotach. Pierwszego dnia napotykamy na drodze kilka szałasów, w jakich Pigmeje przebywają podczas polowań. – Poznaję to miejsce – mówi Pepe. – Tu się wychowałem. Pepe powrócił do domu. Na początku jedynie słyszymy szelesty w krzakach, ale po dwóch dniach regularnie dostrzegamy świeże tropy słoni. Puszcze Gabonu zamieszkuje słoń afrykański leśny – mniejszy i ciemniejszy, z bardziej okrągłymi uszami niż jego pobratymiec z sawanny. Oba gatunki (dla niektórych podgatunki) różnią się też ciosami, które u słonia leśnego są skierowane bardziej do dołu. Spotykamy je niemal codziennie. Poruszają się zaskakująco cicho. Po ostrzegawczym krzyku maczetera grupa natychmiast się rozpierzcha. Zwierzęta zwykle odchodzą, zostawiając nas w spokoju. Ale gdy atakują, poziom adrenaliny osiąga maksimum. Pewnego razu, siedząc w obozowisku, słyszymy dobiegające z lasu krzyki i przeraźliwy skowyt, przypominający ryk pantery. Mylimy się co do źródła dźwięku. Przerażone twarze wracających do obozu Pigmejów mówią same za siebie. Słonie zaatakowały naszych tragarzy – trzech na trzech. Musieli się ratować paniczną ucieczką po lianach. Nestor i Augustine, urodzeni łowcy, po założeniu obozu zwykle wychodzą na rekonesans. Widzą i słyszą to, czego my nie jesteśmy w stanie zarejestrować naszymi zmysłami. Wiedzą, jaki wąż syczy, gdzie są słonie, pierwsi dostrzegają zwierzynę, patrząc na ślady, potrafią ocenić, czy pantera szła ścieżką rano, czy wieczorem, w mgnieniu oka odnajdują właściwą drogę. Czasem wydaje się, że krążymy bez sensu, po czym Pigmeje doprowadzają nas dokładnie do celu. Ich podstawową zasadą jest – nigdy nie wychodzić do puszczy w pojedynkę. Dziewiątej nocy budzi mnie rozległy harmider w pobliskiej dolinie. Wieczorem Pigmeje napili się kawy, co powinno było mnie zastanowić. Nabili maczetę na kij, improwizując oszczep, i urządzili krwawą jatkę. Ofiarą padł dorodny samiec dzikiej świni, źródło mięsa na następne pięć dni. Nasze osłabione organizmy potrzebują solidnej dawki energii, więc w ślad za Pigmejami przystępujemy rankiem do prawdziwej uczty. Jest to jednak uczta podszyta strachem – tereny północnego Gabonu były wielokrotnie nawiedzane przez śmiercionośny wirus Ebola. Naukowcom dotychczas nie udało się ustalić, jakie zwierzę jest jego rezerwuarem i w jaki sposób przenosi się on na człowieka. Po opuszczeniu systemu rzek Ntem i Kye obieramy azymut na rzekę Mvoung. Pokonujemy strome góry pozbawione mukongo. Coraz częściej przecinamy bai – rozległe polany odwiedzane przez zwierzynę szukającą wodopoju. Na bai wypatrujemy pytonów, które osiągają do 7 m długości. Monotonną walkę z gęstwiną przerywają trzy wydarzenia. Pigmeje znajdują dziką barć, z której wyjmują plastry z miodem – prawdziwy rarytas, zwłaszcza że skończył się nam cukier. Na jednym z górskich grzbietów odnajdujemy kości słonia i dwa piękne ciosy. To niezbity dowód na to, że nie dotarli tu kłusownicy. Niedługo później, idąc ze wzrokiem utkwionym w ziemię, w prześwicie lasu cudem dostrzegam rozległe trawiaste zbocze. Po wyczerpującej wspinaczce w otępiającej duchocie stajemy na szczycie wielkiej bezimiennej góry, skąd podziwiamy zwarty zielony dywan Minkébé. Nie możemy uwierzyć, że przedzieramy się przez ten piekielny gąszcz. – Światło! – krzyczę szczęśliwy jak dziecko, uzmysławiając sobie, że od kilkunastu dni żyjemy w depresyjnym mroku. Brak cukru fatalnie wpłynął na naszą kondycję, a brak papierosów poważnie obniżył morale grupy. Pigmeje, nałogowi palacze, stali się nieznośni i drażliwi. Fakt, że na tak wymagające „manewry” nie zabraliśmy wystarczająco dużo papierosów, nie jest tylko zwykłym przeoczeniem. To fundamentalny błąd – tak jak nasza niewiedza, że dla tych leśnych ludzi liczy się tylko tu i teraz, a robienie planów jest im zupełnie obce. Wszystkich nas kosztowało to wiele nerwów. Tuż przed Mvoung niemalże wpadamy na słonia. Krzyk, hałas, strach i widoczny przez ułamki sekund kolos, któremu stanęliśmy na drodze, wychodząc z gęstych krzaków. Ratując się ucieczką, głęboko ranię dłoń. Nie mogę zatamować krwawienia. Leżę na ziemi, ale na nic zdają się moje krzyki, jako że reszta grupy, łącznie z Mepstem odpowiedzialnym za apteczkę, pognała w przeciwnym niż ja kierunku. Kiedy wracają, jestem już poważnie osłabiony. Musimy wszyscy odpocząć – postanawiamy zostać cały dzień nad rzeką Mvoung i zregenerować siły. Już wiemy, że nie znajdziemy lasu katedralnego. Kompleks olbrzymich drzew w środku Minkébé, którego istnienie przyrodnicy jedynie podejrzewają, był jednym z celów wyznaczonych nam przez WWF. Las miał się znajdować na naszej trasie przed rzeką Mvoung. Skupiamy się więc na pozostałych zadaniach. Dokumentujemy na zdjęciach i materiale filmowym jeden z ostatnich nietkniętych obszarów planety i uwieczniamy odchodzące w niepamięć zwyczaje Pigmejów. Szukamy też śladów kłusownictwa, np. łusek po nabojach, by zaznaczyć współrzędne tych miejsc. Mamy teraz jeden cel: dotrzeć do inselbergów. Nad potokiem rozbijamy główny obóz, z niego wspinamy się na najwyższy – Grand Inselberg (760 m według radzieckich map, nasz GPS wskazuje 719 m n.p.m.). Zdobycie szczytu traktujemy jak osobistą koronację, nagrodę i ucztę dla oka, o której marzyliśmy od początku wyprawy. Długie godziny wpatrujemy się w dywan dżungli pod naszymi stopami, delektujemy się ciszą i omnipotencją przyrody. Spędzamy noc na szczycie, Pigmeje zostają na dole. Stojąc na wąskiej skalistej półce, podziwiamy zachód słońca. Pod nami ryczą słonie. Wsłuchujemy się też w dziwny, nowy dla nas dźwięk. Niesie się, jak szacujemy, nawet na kilkadziesiąt kilometrów. W końcu nie mamy wątpliwości: to wyrąb lasu. Droga z inselbergów do punktu spotkania z ekipą pirogerów na rzece Oua to już tylko walka z głodem, kontuzjami i ze zmęczeniem. Przez dwa długie dni brniemy przez niekończące się bagna, gąszcze, kolce, a wieczorem czeka nas nagroda w postaci znienawidzonych sardynek. Alex ma lekki nawrót malarii, którą natychmiast torpedujemy tabletkami. Odliczamy kilometry, działamy jak automaty. Którejś nocy budzi mnie deszcz – rzęsisty, ciężki, hałaśliwy. Ale czy deszcz może walić o podłogę namiotu? Atakują nas termity! Przepędzony żarem z ogniska wściekły żywy dywan zapada się pod ziemię. Koło południa 20. dnia wyprawy docieramy do umówionego miejsca. Wszyscy w milczeniu wpatrują się w punkt na wąskiej, pełnej mielizn i zawalonej konarami rzece Oua. Pirogerzy wypłynęli poprzedniego dnia, w sprzyjających warunkach droga w górę rzeki zajmie im dwie doby. Czy dopłyną? Nie mamy z nimi żadnego kontaktu. Zjadamy ostatnie puszki sardynek. Nestor i Alex wracają z rekonesansu. Twierdzą, że trzeba iść w dół rzeki, bo pirogi tu się nie przedrą. Wybucha ożywiona dyskusja, podczas której analizujemy plany awaryjne. Pierwszy: ewakuacja do dróg kompanii drzewnych kilkadziesiąt kilometrów na zachód. Drugi: budujemy tratwę i płyniemy w dół Oua. Trzeci, ostateczny: liczymy na pomoc konsula i helikopter. Leżymy, głodujemy, chodzimy wte i wewte, nasłuchując. Czy to dźwięk silnika? Nie, to brzęczą muchy. Wreszcie drugiego dnia oczekiwania słuch nas nie myli. Z daleka dobiega przerywane warczenie motoru. O wirtuozerii pirogerów przekonujemy się, spływając w dół rzeki. Trudno właściwie mówić o spływie. Minkébé nie folguje nam do samego końca – mijamy konary, głazy, przedzieramy się przez gąszcz, błądzimy w wodnych labiryntach Oua, przeciągamy łodzie nad zwalonymi ogromnymi pniami, tracimy siły, wypychając je ze ślepych odnóg. Późnym wieczorem nasza 14-osobowa grupa rozbija ostatni obóz nad rzeką. O 4.00 rano wsiadamy do pirog, w których spędzimy cały dzień. Po kilku godzinach zmagań rzeka wreszcie robi się szersza i głębsza. Z przerażeniem stwierdzamy, że w ciągu doby poziom wody w Oua opadł o jakieś 20–30 cm. Jeszcze jeden dzień i byłaby niespławna. Nad rzeką pojawiają się pierwsi rybacy i w końcu wypływamy na potężną, majestatyczną Ivindo. Wstaję na nogi i po trzech tygodniach spędzonych w dżungli, kiedy powinienem mieć po uszy jej monotonii, wpatruję się w osłupieniu w krajobraz. Po raz kolejny dociera do nas, że ujrzeliśmy cud natury, zagubiony Eden, perłę Afryki. Nasza ekspedycja dobiega końca. Dopływamy do ujmującego Makokou, miasteczka, które nie zasypia. Idziemy na barwne ulice jeść, pić i tańczyć.
Jest tak czarna i gęsta, że nie widać gwiazd. Jej spokój burzy otaczający mnie zewsząd trudny do opisania hałas. Tysiące syków, bzykań, cykan, pohukiwań łączy się w jedną, intensywną, głośną, wibrującą i niepokojącą melodię. To pierwotne brzmienie dżungli Taman Negara.
Taman Negara- malezyjska arka Noego Im dłużej go słucham i lepiej rozpoznaję pojedyncze tony, tym mocniej upewniam się, że lista jego twórców jest nieskończona. Jestem z grupą 10 podróżników i turystycznych wyjadaczy, razem mamy na sumieniu niejedną niebezpieczną wyprawę i niejeden przerażający turnus, ale nawet z tym bagażem doświadczeń pierwsze, co przychodzi teraz do głowy, to wziąć nogi za pas. Przed ucieczką powstrzymuje mnie obecność przewodnika, który podobno zna Taman Negara jak nikt inny. Groźne dla nas dęwięki są dla niego drogowskazami w położonym w samym sercu Półwyspu Malajskiego, odciętym z trzech stron wodą, najstarszym i najbardziej dzikim z tropikalnych lasów deszczowych Azji, a może i świata. Zaś noc to najlepsza pora, żeby poznać jego tajemniczych mieszkańców. Powoli, potykając się o rozmyte w mroku głazy, wyruszam więc na nocne safari. Każdy wyłaniający się z ciemności kształt na nowo rozbudza moją wyobraźnię. Poskręcane konary przypominają karykaturalnie wygięte ludzkie kończyny, a lepkie od mieszaniny wilgoci i własnych soków liście są niczym twarze czarnych charakterów z filmów fantasy. Do tego jeszcze czające się wokół życie, którego słyszalna obecność przyprawia mnie o dreszcze. Dość powiedzieć, że na blisko 4,4 tysiącach km2 tego parku narodowego skrywa się 150 tys. gatunków owadów, w tym samych motyli około tysiąca, 200 gatunków ssaków, 300 gatunków ptaków, 140 węży, w tym 17 jadowitych, 100 jaszczurek i wiele innych – często jeszcze nieopisanych bądź znanych jedynie z akademickich podręczników – stworzeń. Idziemy gęsiego wąską, wyciętą w leśnej gęstwinie ścieżką, którą rozjaśnia nam snop światła rzucany od czasu do czasu przez ciężką, żółtą ręczną latarkę, w jaką wyposażony jest przewodnik. To potęguje wrażenia, podobnie jak padająca od kilku godzin mżawka, która nasączyła gliniaste podłoże do tego stopnia, że ślizgamy się po nim niczym po lodowisku. Jeden zły ruch – ostrzega nasz opiekun – i zjedziemy po stromym zboczu wprost do wezbranej od deszczu, brązowej od osadów, wartko płynącej odnogi rzeki Tembeling. Atrakcja wątpliwa, nawet jeśli docenimy, że pływa tam ponad 200 gatunków ryb – wśród nich 12-kilogramowe kelahy wielkie – a na brzegu możemy spotkać wylegującego się dwumetrowego warana. W odróżnieniu od swych indonezyjskich braci jest podobno niegroźny, naturalnie nieśmiały i płochliwy. Utytłani błotem, pozbawiani krwi przez przysysające się do nóg nie wiadomo kiedy i jak, czatujące na liściach pijawki nie tracimy rezonu, pokonując kolejne przeszkody – gigantyczne korzenie drzew, które muszą utrzymać i dożywić równie gigantycznych rozmiarów pnie i korony. Jest późny wieczór, a dżungla wciąż pulsuje niczym popularne kurorty w pełni turystycznego sezonu. Pomimo mroku nasz przewodnik wyłuskuje jej tajemniczych i gadatliwych mieszkańców. Złapana w krąg światła mała, za to obdarzona wyjątkowo mocnym głosem, zielona żabka wcale nie wydaje się przestraszona. Łypie na nas z pobłażaniem wielkimi oczami świadoma swojej mocy – najmniejszy kontakt z jej skórą skończy się zatruciem pokarmowym. Włochata gąsienica też nas ignoruje – dotknięcie jej spowoduje wysypkę. Patyczaki lub modliszki bronią swej prywatności, próbując zlać się z otoczeniem. Udają gałęzie, zeschnięte liście, fragmenty kory, jednak przed wzrokiem lub może raczej zawodową intuicją naszego przewodnika nie uchroni nawet najbardziej perfekcyjny kamuflaż. Niektóre zwierzęta same się dekonspirują – barwne niczym dzienne motyle ćmy wielkości nietoperzy nie mogą się oprzeć i przywabione światłem przecinają nam drogę, zalotnie poruszając skrzydłami. Jadowite skorpiony, jak podkreśla prze-wodnik – bardzo, bardzo niebezpieczne – dogrzewają się w butwiejących pniach drzew, cierpliwie czekając na ofiary. Inni nocni łowcy – wielkie, włochate pająki – zaczajają się na ptaki z nadzieją, że być może spłoszone nagłym ruchem przelecą nad ich kryjówką. Ptaki jednak, oświetlone znienacka, wcale się nie płoszą. Siedzą nastroszone na gałęziach, strzepują wodę z piór i z ciekawością obserwują naruszających ich spokój intruzów. Nasz przewodnik opisuje kolejne wyłaniające się z mroków gatunki, jednak mimo niewątpliwych wizualnych zalet bezkrwawego polowania na małą zwierzynę nocna wyprawa w dżunglę pozostaje największym wyzwaniem dla zmysłu słuchu. W czasie pory deszczowej, a tej właśnie doświadczam w Malezji, niebo spowite jest chmurami w kolorze ołowiu, leje się z niego mniej lub bardziej intensywnie przez całą dobę. I to właśnie dźwięki, jakie wydają miliony kropli deszczu spadających na miliony liści, o różnej wielkości, miąższości i kształtach, wraz z odgłosami wszelkiej maści żywych istot tworzą zapadającą w pamięć fascynującą i przejmującą atmosferę dżungli. W świetle poranka Taman Negara wygląda jak intensywnie zielony parujący dywan utkany we wzory o różnym nasyceniu tego koloru, rozłożony na malowniczych wzgórzach (najwyższy szczyt Gunung Tahan wznosi się blisko 2200 m n.p.m.). Ja jestem 40 metrów nad ziemią i walczę z lękiem wysokości, pokonując 3,6-kilometrowy system rozpiętych między drzewami wiszących pomostów. Przypominają mi się sceny z Indiany Jonesa i zastanawiam się, czy niepozorne deski, po których stąpam, nie zarwą się pode mną. Szybko jednak zapominam o rozterkach. Widok, jaki się stąd roztacza, jest oszałamiający. Z platform umieszczonych między kolejnymi odcinkami tej stworzonej dla turystów trasy podziwiam morze wiecznej zieleni. Przez jej szczelny baldachim z trudem przedziera się światło do równie bogatego wnętrza, które pogrążone w półmroku w porównaniu z nocą bardzo się wyciszyło. Choć na tej wysokości jestem bezpieczna, wiem, że pode mną może skrywać się coś, co właśnie rozważa mnie jako potencjalny obiad. W końcu w Taman Negara żyją tygrysy, czarne pantery, pytony zdolne połknąć w całości jelenia, i śmiertelnie jadowite kobry. Są tu też słonie azjatyckie, tapiry wyglądające jak skrzyżowanie świni z miniaturowym słoniem oraz bardzo rzadki, widziany zaledwie raz przez strażnika parku sumatrzański nosorożec, najmniejszy z krewniaków. Śmigające po koronach drzew małpy są prawdziwym nocnym i dziennym utrapieniem dla mieszkających na obrzeżach parku turystów. Zgodnie ze swoją złośliwą naturą bawią się, skacząc po dachach, gdy my chcemy spać, lub gryzą, gdy akurat okazujemy im sympatię. Wcale się nas nie boją, wyrywają torebki z jedzeniem, nachodzą w domkach, kradną różne przedmioty. Potrafią nawet wyrwać aparat fotograficzny i wynieść go w dżunglę. W powietrzu ich ruchy nabierają gracji, a obecność oznajmiają uginające się lekko bądź sprężynujące gałęzie. Najbardziej jednak w dżungli fascynujące są rośliny i ich niesamowity życiowy potencjał. Zobaczymy tu znane z domowych parapetów gatunki w nienaturalnej dla nas skali i te nieznane, których ogólna liczba sięga 10 tys.W Taman Negara rośnie najwyższe drzewo świata – tualang – osiągające spektakularne 80 metrów wysokości. Poczciwe, delikatne, wrażliwce fikusy benjaminy, ozdoby naszych mieszkań, tutaj mają zdecydowanie gorszą opinię. Zwane są mafią, zapewne dlatego, że bez skrupułów mordują inne drzewa, oplatając ofiary tak ściśle i wysysając z nich soki tak długo, aż te uschną, a po śmierci żerują nadal na ich truchle. Lubią atakować grupowo, nie szkodząc sobie nawzajem. Produkują nasiona, które uwielbiające je ptaki wydalają wraz z kałem, często na inne drzewa. Na takim podłożu kiełkują młode figowce. Szybko wypuszczają łodygi i liście z niezwykłą siłą pnące się ku słońcu i podłożu. Gdy korzenie rośliny osiągną grunt, stanie się ona niezależnym od żywiciela albo tego, co z niego pozostało, bytem. Liany też nie mają najlepszej reputacji. Ich stalowy uścisk wprawdzie nie zabija, ale hamuje przyrost ofiar. Niestety, twórcy Tarzana nieco przesadzili z ich możliwościami. Władca dżungli nie mógł ich wykorzystywać w powietrznych ewolucjach, a przynajmniej nie w prezentowany na filmach sposób. Rosną bowiem z dołu do góry, nie można więc się na nich rozhuśtać. Bardziej niż do efektownego przefrunięcia z jednego drzewa na drugie nadają do skoku o tyczce, choć i to wątpliwe. Znaczne fragmenty Taman Negara porastają też malownicze bambusowe „łąki”. Ta niezwykła trawa, podobnie jak występujący tu rattan, odgrywa bardzo ważną role w malezyjskiej gospodarce. Buduje się z niej domy, robi meble, przedmioty codziennego użytku i ozdoby, a nawet jedzenie. W ogóle puszcza dla znawców materii jest prawdziwym supermarketem i apteką. Można tu znaleęć rośliny, których liście tamują krwawienie, polerują paznokcie, służą jako detergenty, trują, zapobiegają biegunkom, pobudzają potencję albo nadają mięsu przyjemny zapach. Natkniemy się tu też na drzewa produkujące żywicę, która po zakrzepnięciu pali się niczym olej. Znajdziemy grzyby świecące w ciemnościach i wiele innych niezwykłych roślin. Na ich właściwościach najlepiej znają się Orang Asli – nieśmiali ludzie lasu, jedyni, którym malezyjski rząd przyznał prawo mieszkania i polowania w Taman Negara. Prawdopodobnie przybyli tu setki lat temu z Nowej Gwinei. Na obszarze parku żyje ich około 700 w grupach mniej więcej 20-osobowych. Tylko taka liczba zapewnia samowystarczalność. Orang Asli są niewysocy, dobrze zbudowani, mają ciemną karnację, czarne kręcone włosy, szerokie nosy. Nie zmienili obyczajów przez wieki, a ich życiem rządzi tabu. Tabu każe im budować wciąż takie same domy, ze szpiczastymi pokrytymi palmowymi liśćmi dachami dla mężczyzn i półokrągłymi dla kobiet. Sypiać na platformach umieszczonych kilkadziesiąt centymetrów nad ziemią, co chroni przed wężami, jaszczurkami i innymi pełzającymi stworzeniami. Polować, jak ich prapradziadowie, za pomocą wysuszonych bambusów, z których robią 1,5-metrowe wyrzutnie do zatrutych jadem z Antaris toxicaria strzał. Zabijać głównie małpy, ptaki wiewiórki i inne zwierzęta żyjące na drzewach raz na 4 dni, a te żywiące się padliną zostawiać w spokoju. Urozmaicać dietę owocami, np. durianem, którego ze względu na bardzo intensywny i nieprzyjemny zapach zabrania się trzymać w publicznych miejscach, oraz innymi nasionami i owocami. A w końcu to tabu wymusza na nich przeprowadzkę, gdy w okolicy zaczyna brakować żywności. Orang Asli starają się bowiem dbać o środowisko, w którym żyją. To jedno z niewielu plemion niekorzystających ze zdobyczy cywilizacji i niewiedzących, co to technika, z której Malezja tak przecież słynie (większość sprzętu elektronicznego dostępnego w naszych sklepach produkowana jest właśnie tu). Są prości, otwarci, łatwowierni. Wspólnie opiekują się dziećmi, polują, jedzą i dzielą się zarobioną gotówką. Władze Malezji wielokrotnie próbowały ucywilizować ludzi lasu, edukując ich dzieci. Nigdy im się to jednak nie udało. Nawet czterolatki wylatywały ze szkoły już po tygodniu, gdyż wbrew surowym zakazom paliły papierosy. Przyzwyczajone, że okadzanie się i palenie to jedyny sposób, aby w dżungli walczyć z insektami, nie były w stanie docenić zalet edukacji. Dziś ci ludzie są dla odwiedzających ich wioskę turystów niczym żywa muzealna ekspozycja. Można ich podglądać, robić zdjęcia, częstować dzieci cukierkami i kontemplować ich niezwykłą egzystencję w tym przedziwnym edenie wykształconym w ciągu 130 mln lat ewolucji, w którym każdy element jest częścią wielkiego, perfekcyjnie działającego mechanizmu. No to w drogę Przygoda w dżungli - Samolotem – do Kuala Lumpur latają Malaysia Airlines, Australian Airlines lub KLM. Niestety, nie ma bezpośredniego połączenia z Polski, więc trzeba się liczyć z przesiadką w jednym z miast europejskich. Cena biletu to ok. 3 tys. zł. Kurs – Taman Negara - Kuala Lumpur od Taman Negara dzielą 3 godziny jazdy samochodem. Można więc wynająć auto, za ok. 150/900 RM (ringgitów) za dzień/tydzień plus 100 RM kaucji. Przepisy ruchu drogowego są podobne jak w Wielkiej Brytanii. Przy większej grupie można też po- myśleć o wzięciu taksówki za ok. 1 RM za 1 km (1 RN = 0,27 dol.). - Na obrzeżach Taman Negara znajduje się wiele ośrodków turystycznych. Można w nich przenocować w dość komfortowych warunkach w domkach lub na niewielkich polach namiotowych. Są tam też restauracje. - Przykładowe ośrodki to Mutiara Taman Negara, www.mutiarahotels.com . 3 dni 2 noce w domku jednoosobowym 780 RM/dwuoso- bowym 900 RM, Taman Negara Resort, tam znajduje się siedziba dyrekcji parku. www.tamannegararesort.com - Warto zastanowić się nad wykupieniem tzw. pakietu, który obejmuje m.in. transport z Kuala Lumpur w obie strony. Koszt takiej wycieczki (3 dni, 2 noce w ładnym domku dla jednej osoby to ok. 800 RM, dla dwóch taniej – ok. 600 RM). Za fotografowanie na terenie parku trzeba zapłacić 5 RM, zaś za wstęp 1 RM. - Nie jest wymagana, jeżeli nie chcemy zostać w Malezji dłużej niż 3 miesiące. Paszport musi być ważny co najmniej 6 miesięcy. Ambasada Malezji, ul. Gruzińska 3, Warszawa tel. 22 61731 44, mwwarsaw@it.com.pl PODRÓŻ DO AZJI Do poczytania Z przewodnikiem „Azja południowo-wschodnia” (1) wyprawisz się koleją przez malezyjską dżunglę, odkryjesz świat luksusowych kurortów i przyrody na wyspach Langkawi. Z kolei Beata Pawlikowska w „Blondynce Tao” (2), zaprasza na Rainforest Challenge, rajd samochodami terenowymi. Cena det: 69 zł (1), 59 zł (2), dla prenumeratorów: 59 zł (1), 49 zł (2). Zamówienia: (0*22) 607 02 62, www.nationalgeographic.pl
Chodzi na bosaka, ale tylko latem. Pstrokate koszule kupuje na wagę w ciuchlandzie. Wstaje o 6.00 rano, czyta Stary Testament i pije yerba mate. Nie lubi, gdy się zdrabnia jego imię. Ma dwa koty, które z łóżka wygania, ale jak mu się położą obok klawiatury komputera, to ich nie przepędza. Słynie z niewyparzonego języka i słabości do dzikich plemion.
Z Wojciechem Cejrowskim rozmawia Agnieszka Franus Kim chciałeś zostać, gdy byłeś małym chłopcem? Wojciech Cejrowski: Papieżem, by udowodnić światu, że Polak potrafi. Potem milionerem (udało się). Pisarzem (również). Teraz bardzo chciałbym wykładać na uniwersytetach jako profesor antropologii. Taki wiek – człowiek zebrał pewną porcję wiedzy i nadszedł czas, aby się nią dzielić. Od ponad 20 lat niemal co roku poszukujesz dzikich plemion w Ameryce Południowej. Czy one jeszcze tam żyją? Mam nadzieję, że tak. W przeciwnym razie zaprzestałbym organizowania wypraw. Ale moja nadzieja słabnie. Jeszcze dziesięć lat temu właściwie każdy wyjazd kończył się sukcesem. Dzisiaj najczęściej wracam z niczym. Zamiast szamana znajduję gościa z paczką przeterminowanej aspiryny. A zamiast przepasek biodrowych – nylonowe gatki. Przeszkadzają Ci majtki u Indian? Sam je chyba nosisz. Nieprawda. Przed wejściem na terytorium dzikich ubieram się tak jak oni. Niedawno pojechałem do nich w przepasce, którą kupiłem specjalnie na tę okazję. Wysiadłem z czółna w wiosce, o której mój przewodnik opowiadał, że to już ostatnia w pełni tradycyjna osada. Świeciłem gołym tyłkiem, myśląc, że robię na nich dobre wrażenie, a wódz przywitał mnie w spodenkach Adidasa. Niby wszyscy tam mówili po indiańsku, mieli szamana, ale... tylko ja miałem przepaskę. Biali wyprawiają się na koniec świata, żeby doświadczyć prawdziwej dzikości, a okazuje się, że „straszny” wódz ma kino domowe i pasjami ogląda amerykańskie seriale. Sami mieszkamy w wygodnych, ciepłych domach, a od innych oczekujemy, że będą ganiać nago po dżungli i polować na małpy? O co nam chodzi? Tęsknimy do czasów, w których żyliśmy w szałasach? Nie jeżdżę w poszukiwaniu dzikości. Dzikość gryzie, kłuje i zabija, moczy nocną ulewą i uwiera w tyłek przy siedzeniu. Wyjeżdżam, bo żal mi, że ten świat ginie. Życie Indianina w dżungli jest bardzo trudne, ale on jest tam u siebie. Pozostaje wolnym człowiekiem. Niby nic nie ma, ale jednocześnie niczego mu nie brakuje. Po ucywilizowaniu ląduje zaś na samym dole drabiny społecznej, bez szans na poprawę swego losu. Nie umie czytać, nie ma dokumentów, nie ma pieniędzy, nie ma prawa własności do ziemi, na której mieszka. Jaka przyszłość czeka dzikich mieszkańców Amazonii? Myślę, że w ciągu dziesięciu lat ostatnie plemię pierwotne się ucywilizuje i będzie to proces dobrowolny. Indian nie trzeba przymuszać do wychodzenia z lasu – oni sami tego chcą. Nie zatrzymam ich, ale wiem, co będzie dalej. W Ameryce Północnej ten proces zaowocował utratą kultury, korzeni i tożsamości. W latach 70. XX w. młodzi Apacze pragnący nauczyć się języka swoich przodków korzystali ze słowników napisanych przez białych. Amazońscy Indianie po wyjściu z lasu chcą jak najszybciej zapomnieć o swojej indiańskości. A kiedy ich kultura plemienna zniknie, może ktoś zapragnie się dowiedzieć, jak żyli jego przodkowie. I wtedy sięgnie po moje książki i zdjęcia. Chcę ocalić te resztki kultur skazanych na zagładę dlatego, że one mnie FASCYNUJĄ. Opowiedz coś więcej o tych fascynacjach. Zachwyca mnie indiańska umiejętność dostrajania się do przyrody. Biały człowiek stara się ją ujarzmiać, a dla Indianina „środowisko naturalne” jest domem i nie wymaga zmiany. Harmonia kontra hegemonia – pasjonujące starcie różnych filozofii życia. Podobny konflikt obserwuję w Meksyku, gdzie nasz pośpiech i chęć pomnażania dóbr stają oniemiałe wobec latynoskiej maniany i minimalizmu. Podróżuję – by obserwować, jak się ludzie fundamentalnie różnią. I to było powodem pierwszego wyjazdu? Zmotywowała mnie gorąca nienawiść do śniegu. Gdy tylko nadarzyła się okazja, uciekłem w tropiki. Było to w lutym roku 1985. Wówczas w jaskiniach na Jukatanie szukałem przezroczystych rybek, które całe życie mieszkają pod ziemią w kompletnych ciemnościach. Dlaczego wybrałeś Amazonię, a nie Azję lub Afrykę? Kocham Amazonię, choć to trudna kochanka i męczące współżycie. Afryka i Azja to kontynenty, ludy i kultury, które nie do końca pojmuję. Zbrodnie Japończyków za czasów II wojny światowej, Chińczyków, Pol Pota w Kambodży, ludobójstwo w Rwandzie. Fizyczne pastwienie się nad drugim człowiekiem, upodlenie jednostki przekraczające wyobrażenia – żaden reżim nie musiał posuwać się tak daleko. Aby utrzymać władzę, wystarczyłoby o wiele mniej przemocy. Będąc w tropikach, nie tęsknisz za domem? Nigdy. Choć czasami brakuje mi konkretnych osób. Lubię egzotykę, a Polska ze wszystkimi swoimi zaletami nigdy nie będzie dla mnie krajem egzotycznym. Za granicą nikt mnie też nie rozpoznaje na ulicy ani w pociągu, a w Polsce często. Pod względem kulturowym też bliżej mi do Ameryki niż do Europy. Ja się tu u Was czuję obco. W jakim sensie obco? Nie rozumiem europejskiego kina, nie wciąga mnie europejska literatura, nie czuję Waszej muzyki. Za to słucham bluesa, country i salsy, oglądam kino hollywoodzkie, a czytam prawie wyłącznie książki wydane w USA. Co takiego mają oni, czego my nie mamy? Witalność i wolność osobistą. Europa jest starym kontynentem, zmurszałym intelektualnie i bardzo zorganizowanym. Powszechny socjal odbiera ludziom potrzebę podejmowania decyzji, konkurowania o byt. W Ameryce trzeba sobie radzić samemu i stąd ten ferment intelektualny, ideowy, artystyczny. Ameryka silnie oddycha oboma płucami – północnym i południowym, a Europa chrycha starzyzną. Z Europy się „wyjeżdża w szeroki świat”, a do Europy się "przyjeżdża na stary kontynent”. Co więc powstrzymuje Cię przed emigracją? Rodzice. Oni nie wyjadą ze mną na drugi koniec świata. A zatem moim obowiązkiem jest zostać w Polsce przynajmniej jedną nogą. Najbardziej cenisz u innych? Poczucie humoru – jest ono świadectwem inteligencji, a z inteligentnym człowiekiem warto rozmawiać i zawsze można się dogadać. Ja często robię z siebie durnia. Czasami celowo – kiedy przypływam do indiańskiej wioski i nie wiadomo, jak mnie przyjmą tubylcy, staram się ich rozbawić – człowiek zabawny nie jest groźny. Ta przepaska biodrowa, którą kupiłem, była damska. I ja o tym wiedziałem. Ubrałem się w nią z premedytacją – dla śmiechu. Śmiali się? Aż im od tego bąble z nosów szły. A potem jeszcze przez kilka tygodni wybuchali śmiechem na każde wspomnienie. Jak się dociera do dzikich plemion? Najpierw tydzień łodzią na motorze, potem tydzień na wiosłach, a następnie kilka dni piechotą. Trzeba mieć indiańskiego przewodnika, który zna kilka indiańskich języków, umie polować i ma u swoich pobratymców na tyle duży autorytet, by wprowadzić mnie bezpiecznie do wioski, a potem... bezpiecznie wyprowadzić. Bo trafić do dzikich jest łatwo, trudniej stamtąd wrócić do domu. Co tam porabiasz? Robię to, co oni, nawet jeśli nie do końca potrafię. Poprzez współuczestnictwo staję się częścią ich społeczności – trochę sztucznie wkomponowaną w system, ale jednak mile widzianą. Poluję więc, łowię ryby, zbieram maniok, buduję szałasy, wyplatam kosze i staram się to wszystko fotografować. Najpierw jednak muszę przez kilka dni celować do ptactwa z długiego obiektywu, zanim Indianie przekonają się, że ta moja „dmuchawka” nie służy do zabijania. Na dalekie podróże trzeba mieć pieniądze. Skąd je bierzesz? Robię interesy, mam nieruchomości, wynajmuję powierzchnie biurowe, prowadzę firmy... Pieniądze zarabiałem od dziecka, bo uważałem, że jak ma się własne, to nie trzeba prosić o nie rodziców. Dawniej zbierałem szkło, hand-lowałem dolarami (nielegalnie), pracowałem na czarno za granicą, szmuglowałem bawełniane gacie z Meksyku. Nawet dzisiaj wszystkie wyprawy finansuję z własnych pieniędzy, bez sponsorów. Po powrocie staram się „spieniężyć urobek intelektualny”. Ale nigdy nie biorę z góry. Można o mnie powiedzieć „fantasta”, ale na pewno nie „naciągacz”. A ile taka wyprawa kosztuje? Muszę kupić łódź, bo nie opłaca się jej wynająć na 5 tygodni. Silnika do łodzi też mi nikt nie pożyczy bez gwarancji zwrotu, a w Amazonii łodzie się często wywracają na podwodnych pniach, zaś silniki obrywają i toną. Po zakończeniu wyprawy taki silnik jest honorarium dla przewodnika. Muszę też kupić dwie–trzy beczki paliwa, prowiant na początek drogi, strzelbę i naboje, sól dla Indian (to doskonała waluta, a nie zaśmieca ich kultury tak jak szklane paciorki i lusterka). Czasami, gdy wyprawa jest piesza, wynajmuję tragarzy. Dwa lata temu w Boliwii miałem ich sześciu. Czyli średnio wydaję około 5 tys. dolarów. Wyjeżdżasz samotnie lub tylko z żoną. Dlaczego? Nie da się efektywnie podróżować po dżungli dużą grupą. Kiedy spotykam wyprawy składające się z 20 osób i wielkich pakunków, nie wierzę, że przed taką ekipą Indianie nie uciekną, gdzie pieprz rośnie. Czy ktoś bez doświadczenia dotrze do takich miejsc? Nie ma szans. Po 23 latach treningu udaje mi się jedna wyprawa na trzy, cztery... Ale Ty wynajmujesz przewodnika. Z nim chyba podróżuje się łatwiej? Czyżby? Przewodnik nie będzie nikogo nosił na rękach, gdy trzeba wiele dni iść przez dżunglę. Nie wyśpi się za nikogo w hamaku, do którego pada deszcz. A może zje za kogoś te niejadalne świństwa, które przygotował na kolację, bo nic innego poza jaszczurką nie udało mu się upolować? Czy Indianie pytają Cię, jak wygląda świat poza ich puszczą? Pytania Indian ograniczone są ich zakresem znajomości świata, więc interesuje ich, jakie żyją u nas zwierzęta, jakie mamy kobiety, łodzie, łuki i strzały. Co im odpowiadasz? Opowiadam im tylko tyle, by nie zburzyć świata, w którym żyją; nie zarazić chęcią wyjścia z puszczy. Najczęściej trochę straszę – chorobami, klęskami żywiołowymi, wojnami „plemiennymi”. Najgorsze jest to, że wcale nie muszę przy tym kłamać. Nasz (Wasz) świat jest dziwny, niebezpieczny. Tyle tylko, że oswojony – przyzwyczailiśmy się do zagrożeń cywilizacyjnych i nie zastanawiamy się, dokąd on zmierza. Czy jest coś, co Ci ewidentnie u Indian przeszkadza? Oj, tak (śmiech). Nie zachowują dystansu fizycznego i nie ma u nich pojęcia prywatności. To niezwykle męczące, że nawet sprawy intymne musi się robić w towarzystwie. W dodatku z wzajemnością. Kiedy oni kopulują w hamaku obok, tak że cały szałas się trzęsie, jest mi głupio. A rano przy śniadaniu nikt poza mną nie jest zażenowany wspomnieniem ostatniej nocy. Ciągle mówimy o ludziach. A co z przyrodą? W dżungli obserwując przyrodę, najczęściej zastanawiam się, czy da się zjeść. Potem – czy ona może zjeść mnie. Tapir jest fascynującym i pięknym zwierzęciem w zoo, ale jak się go spotka na wolności, trzeba uciekać. W chwilach wolnych podziwiam przyrodę Amazonii jak każdy – ona jest tak kolosalnie intensywna! I mam nawet sporo dowodów – zdjęcia okropnie słodkich landszaftów, zachodzące słońce, kolorowe motylki, gwiazdy nocą. Czy poza podróżowaniem masz jakieś hobby? Bardzo lubię oglądać amerykańskich stend-aperów. Stand up comedy to forma rozrywki/sztuki nieznana w Europie. Polega ona na tym, że na pustej scenie staje facet z mikrofonem i gada, gada przez półtorej godziny, a widownia w tym czasie wyje ze śmiechu. Takie występy (nagrane na DVD) są moją ulubioną formą rozrywki i można powiedzieć hobby, choć to nie kolekcjonerstwo. Czy Ty też jesteś takim facetem z mikrofonem? Owszem. Stoję na scenie zupełnie sam. Przed publicznością, która nie bardzo wie, czego się spodziewać i przez pierwsze pół godziny jest ogólnie zaskoczona, że „spotkanie z pisarzem” wygląda jakoś inaczej niż zwykle. A ja kocham te czary, jakie powodują odpowiednio dobrane słowa. Mówię coś i wywołuję śmiech. Śmiech, który nie milknie przez 90 minut. Wywoływanie radości to ogromna frajda. Jaką podróż poleciłbyś osobie, która pracuje za biurkiem i ma dwa, trzy tygodnie urlopu w roku? Meksyk! Przez wiele lat mówiłem: Polska moja matka, Meksyk moja żona. Jako dorosły człowiek zakochałem się w nowym kraju. Gdyby Polska zniknęła, to miałbym swoje miejsce na ziemi. Meksykanie mają – tak jak Polacy – ułańską fantazję i wszystko robią z uśmiechem od ucha do ucha! A ja lubię śmiech, podobnie jak meksykańską architekturę, kolory (trochę zbyt pstrokate), kuchnię (trochę zbyt pikantną), roślinność, zapach, kolor wody... Kocham ten kraj, tak jak się powinno kochać ojczyznę, ojcowiznę. Poszedłbym bronić Meksyku, gdyby zaszła potrzeba. Przeżywam bardzo każdą tamtejszą katastrofę. Meksyk jest jedną z moich rzeczy osobistych. Jaki naprawdę jest Wojciech Cejrowski, nie wie nikt. Ojciec mówi o nim komediant, zaś mama – birbant i leser, który nawet minuty nie przepracował na etacie. Ma wiernych fanów oglądających każdy jego program i kupujących kubki z WC Kwadransa, ale też zagorzałych wrogów. On sam uważa się za inteligentnego lenia. Więc aby się lenić i trawić życie na przyjemnościach, zaczął pracować w wieku 16 lat. Dziś ma 43 lata, a na koncie ponad 30 wypraw, które sam sfinansował. Zawsze jest gotowy do wyjazdu. Dlaczego? Po prostu tam, gdzie się wybiera, wszystko jest tańsze i tak naprawdę oprócz karty kredytowej i aparatu fotograficznego niczego nie potrzebuje (ubrania w puszczy są przecież zbędne). Ale potrafi też planować swoje wyprawy latami. Pomysł przejścia piechotą puszczy Darien (bieguna dżungli) czekał 6 lat. Z kolei wyprawa do Hibarosów (dawni łowcy głów) nie doszła do skutku od dekady. W podróży przydaje mu się znajomość kilku języków obcych i umiejętność imitowania lokalnych akcentów – w Kolumbii uchodzi np. za Meksykanina, a w Nowym Jorku za przedstawiciela mniejszości włoskiej. Gdy nie podróżuje, pisze książki (nim się urodzą – trwa u niego słoniowa ciąża literacka, która zaowocowała już 7 dziełami), robi audycje radiowe i programy telewizyjne (zachęca w nich do chodzenia na bosaka – taniej i nie pleśnieją stopy). Nie ma telefonu komórkowego ani zegarka. Ten ostatni wyrzucił po tym, jak pewien Indianin powiedział mu: „Wiesz, gringo, wy macie zegarki, a my mamy czas”. Nie robi planów, bo tylko wtedy życie jest wieczną niespodzianką. I ma całe stosy marzeń (m.in. wyprawa na Borneo, Księżyc i zaproszenie na obiad do królowej brytyjskiej), gdyż jak się ich ma tysiące, to co chwila spełnia się jedno z nich.