„Czarna śmierć” w USA. Dżuma znów uderzyła w Arizonie
Płucna postać dżumy zabiła mieszkańca stanu Arizona. W USA nadal notuje się sporadyczne przypadki tej jednej z najgroźniejszych chorób zakaźnych. Do zarażenia dochodzi przez kontakt z chorymi i martwymi zwierzętami lub ukąszenie pchły.
Spis treści Mieszkaniec Arizony zmarł na dżumę płucną Jak dochodzi do zarażenia dżumą? Gdzie dżuma wciąż występuje i jak się przed nią chronić? Dżuma to ciężka choroba zakaźna, którą kojarzymy głównie z katastrofalnymi epidemiami z czasów średniowiecza. Jednak w przeciwieństwie do np. ospy prawdziwej, nigdy nie została całkowicie wyeliminowana. Jej przypadki nadal występują w wielu miejscach świata, w tym w krajach rozwiniętych – o czym przypomina najnowszy śmiertelny przypadek z USA. Mieszkaniec Arizony zmarł na dżumę płucną Według oficjalnych informacji przekazanych przez stanową służbę zdrowia, mieszkaniec stanu Arizona w USA zmarł na dżumę płucną. To pierwszy odnotowany zgon z powodu tej choroby w regionie od 2007 roku – przekazał Departament Zdrowia i Usług Społecznych Hrabstwa Coconino. Władze zapewniają, że ryzyko zarażenia pozostaje niskie, lecz ze względu na dobro rodziny zmarłego nie podają szczegółów. Według amerykańskich Centrów Kontroli i Prewencji Chorób (CDC), w USA rocznie zdarza się średnio siedem przypadków zakażenia dżumą u ludzi. Dżuma, znana jako „Czarna Śmierć”, w XIV wieku zabiła niemal połowę populacji Europy i była postrachem przez wiele kolejnych stuleci. Ostatnia pandemia tej choroby rozpoczęła się w Chinach na przełomie XIX i XX wieku. Potem, wraz z odkryciem bakterii wywołujących dżumę i upowszechnianiem się antybiotyków, choroba stopniowo wygasała. Jak dochodzi do zarażenia dżumą? Występują trzy różne formy tej ciężkiej choroby zakaźnej, wywoływanej przez bakterię Yersinia pestis. Dżuma dymienicza to najczęstsza postać, która przenosi się przez ugryzienie zakażonej pchły. Nieleczona może przejść w postać septyczną lub płucną, obie bardzo groźne i nieleczone prowadzące szybko i prawie zawsze do śmierci. Zakażenie dżumą może nastąpić także drogą kropelkową, przez kontakt z chorymi osobami lub zwierzętami. Tak było w przypadku poprzedniego zgonu w Arizonie w 2007 roku, gdy ofiara miała kontakt z martwym, zakażonym zwierzęciem. Gdzie dżuma wciąż występuje i jak się przed nią chronić? W XX i XXI wieku dżuma nadal pojawia się sporadycznie w niektórych rejonach świata. Najwięcej przypadków odnotowuje się w Afryce, Azji środkowej i obu Amerykach, głównie na obszarach wiejskich o ograniczonym dostępie do opieki zdrowotnej. W Afryce szczególnie narażone są kraje takie jak: Demokratyczna Republika Konga, Madagaskar i Uganda. W USA dżuma pojawia się głównie w południowo-zachodnich stanach, jak Nowy Meksyk, Arizona czy Kolorado. W Europie choroba zanikła. Ostatnie naturalne ogniska wygasły na początku XX wieku, a od tego czasu przypadki dżumy to jedynie pojedyncze zachorowania „importowane” przez osoby powracające z innych krajów. Australia także jest terytorium wolnym od dżumy. Choroba nadal stanowi zagrożenie, ale dzięki antybiotykom śmiertelność wśród zarażonych mocno spadła i wynosi 5 proc. w postaci dymieniczej i poniżej 20 proc. w postaciach septycznej i płucnej. Ryzyko epidemii w Europie i krajach rozwiniętych pozostaje bardzo niskie. Rezerwuarem dżumy pozostają dziś przede wszystkim zwierzęta. Profilaktyka przed zakażeniem to stosowanie repelentów na bazie środka DEET, chroniących przed ugryzieniami pcheł, oraz unikanie kontaktu z martwymi zwierzętami. Poza tym oczywiście unikanie kontaktu z chorymi i miejsc, w których zgłoszono przypadki zakażeń. Źródło: BBC Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Już w neolicie dżuma infekowała ludzi. Dlaczego wtedy nie powodowała epidemii?
Dżuma może liczyć aż 5 tysięcy lat. W neolicie to psy, a nie pchły mogły stanowić źródło zakażeń ludzi. Ale wtedy nie powodowało to masowych zgonów.
Spis treści: Komputer bada genomy pałeczki dżumy Pies zakażał dżumą? Odmienność genetyczna dawnej dżumy Wielka epidemia dżumy rozpanoszyła się w Europie kontynentalnej i Północnej w średniowieczu. Według wielu badań ówczesna zaraza mogła pochodzić z Azji Środkowej. Została wywołana przez pchły pasożytujące na szczurach śniadych, gnieżdżących się na ówczesnych statkach handlowych. Czarna śmierć rozprzestrzeniła się w zastraszającym tempie i pochłonęła miliony ofiar. Teraz naukowcy z Uniwersytetu Kiel w Niemczech odkryli, że pałeczka dżumy (Yersinia pestis), zbierająca śmiertelne żniwo w średniowieczu, w czasach jeszcze dawniejszych mogła pochodzić od psów. Psy polowały bowiem na gryzonie, które mogły być pierwotnymi nosicielami bakterii. W neolicie, około 5 tysięcy lat temu, pałeczka dżumy nie powodowała jednak epidemii. Była też nieco inna pod względem budowy genomu niż ta późniejsza. Komputer bada genomy pałeczki dżumy Badacze przeprowadzili sekwencjonowanie genomów szczątków mieszkańców dawnej osady Warburg z terenu dzisiejszych Niemiec. Szczątki pochodziły z odrębnych grobów sprzed 5500–4800 lat. Sekwencjonowania, czyli odczytu poszczególnych odcinków DNA dokonano za pomocą metody wspomagania komputerowego MALT. W ten sposób naukowcom udało się porównać genom neolitycznej bakterii z tymi z olbrzymiej bazy NCBI. Amerykańska baza zawiera niemal 40 tysięcy kompletnych genomów bakterii i wirusów. Dlaczego do badania niezbędne były ludzkie szczątki? W celu wyizolowania prehistorycznego szczepu bakterii z DNA pochowanych osób. Bakteria może pozostawić ślad w genomie człowieka. Oznacza on styczność z patogenem. Przeanalizowano również prehistoryczne szczątki psa z terenu dzisiejszej Szwecji. I okazało się, że zwierzę było zakażone pałeczką dżumy. Pies zakażał dżumą? – Wylesianie, będące konsekwencją rozwoju rolnictwa, zmieniło krajobraz Europy Środkowej i Północnej – mówi Ben Krause Kyora z Uniwersytetu Kiel. – To z kolei przyczyniło się do pojawienia się nowych gatunków gryzoni. Mogły one być naturalnymi nosicielami pałeczki dżumy – wskazuje naukowiec. Ludzie neolitu nie mieli bezpośredniego kontaktu z gryzoniami. Zmiana krajobrazu na bardziej stepowy ułatwiała jednak prehistorycznym psom polowanie na te zwierzęta. W neolicie liczba psów, jak wskazują badacze na łamach czasopisma naukowego „Communications Biology”, gwałtownie wzrosła. Część z nich mogła zostać udomowiona przez człowieka. W ten sposób pałeczka dżumy mogła przedostać się do ówczesnych osad. Pytanie, czy zakażenia dżumą w czasach neolitu to ślad po długotrwałej epidemii, podtrzymywanej przez kontakty międzyludzkie na terenie dawnej Eurazji, nadal pozostaje otwarte. Ale opisywane badanie nie wskazuje na to. Analiza genomu ówczesnej pałeczki dżumy oraz jej śladów w badanych odcinkach DNA łącznie z białkami wskazuje raczej, że bakteria nie zaadaptowała się wówczas do przenoszenia się między ludźmi. W przypadku dawnego psa wynik również nie jest jednoznaczny. Naukowcom udało się odtworzyć jedynie 8% genomu bakterii z jego szczątków. Odmienność genetyczna dawnej dżumy Co ciekawe, analiza genomów bakterii z dwóch stanowisk w Warburgu ujawniła, że te szczepy pałeczki dżumy są odmienne – wyewoluowały osobno. Genomy pałeczki dżumy różnicowały się więc jeszcze zanim doszło do zainfekowania ludzi. Potwierdza to fakt, że prehistoryczne szczepy pochodziły z różnych, oddalonych od siebie grobów. Naukowcy twierdzą, że to wszystko wskazuje, iż ślad różnych genetycznie bakterii w analizowanych genomach ludzi neolitu oznacza niezależne infekcje. Tym bardziej, że osoby, u których stwierdzono obecność bakterii nie były ze sobą spokrewnione. Co więcej, w badaniu szczątków z innych grobów nie odnaleziono śladów patogenu. Oczywiście, jak podkreślają badacze, brak śladu bakterii w prehistorycznym ludzkim genomie nie jest jednoznaczny z brakiem zakażenia. Ślady biologiczne mogą przecież ulec degradacji. Ale niewielka liczba wyników pozytywnych na obecność pałeczki dżumy – jedynie dwa na 175 przebadanych szczątków – sugeruje, że groby nie służyły pochówkom po masowych infekcjach. Epidemii więc w neolicie nie było. Źródła: Communications Biology, Uniwersytet Kiel.
Dżuma dziesiątkowała Europejczyków nie tylko w średniowieczu. Po raz pierwszy mogła uderzyć w epoce kamienia
Pierwsza wielka epidemia dżumy mogła wybuchnąć tysiące lat przed dżumą Justyniana z VI w. n.e. Analiza DNA z neolitycznych pochówków sugeruje, że dżuma szalała w Europie już kilka tysięcy lat przed naszą erą.
W tym artykule: Trzy epidemie dżumy Skąd się wzięła dżuma? Choroba atakująca kolejne pokolenia To jedna z największych zagadek dotyczących epoki neolitu. Ok. 5-6 tys. lat temu gwałtownie zmniejszyła się liczba ludności zamieszkującej wówczas Eurazję. Duża część ludzkich osad została na zawsze porzucona. Co było przyczyną tzw. neolitycznego załamania? Naukowcy mają różne teorie na ten temat. Wskazywano np. na pogarszające się warunki rolnicze, trudności z uprawą zbóż albo wojny. Jednak regularnie powracało jeszcze inne wyjaśnienie: atak jakiejś wyjątkowo zjadliwej zakaźnej choroby. Na pierwszym miejscu wśród kandydatek znajdowała się dżuma. Na to, że taki scenariusz jest coraz bardziej prawdopodobny, wskazuje praca opublikowana dzisiaj w prestiżowym czasopiśmie naukowym „Nature”. Jej autorzy ze Szwecji i Danii przedstawiają nowe dowody na to, że pierwsza epidemia dżumy wybuchła już ok. 3 tys. lat p.n.e. Czyli kilka tysięcy lat wcześniej niż sądzono. Trzy epidemie dżumy Dotychczas dżumę uważano za przekleństwo naszej ery. Pierwsza wielka epidemia tej choroby (zwana dżumą Justyniana) wybuchła w Cesarstwie Bizantyjskim w VI w. n.e. Jej kolejne fale nękały ludzi przez następne dwieście lat. Choroba mogła pochłonąć nawet 100 mln istnień, w tym 40 proc. mieszkańców Konstantynopola. W VIII w. ogniska dżumy wygasły i Europejczycy mogli o niej na kilkaset lat zapomnieć. Jednak w XIV w. dżuma uderzyła ponownie. Przypuszcza się, że pojawiła się w Azji Środkowej, skąd przez Krym trafiła do południowej Europy. Szybko rozprzestrzeniła się na cały kontynent. Ta epidemia została nazwana czarną śmiercią – od charakterystycznego objawu, czyli ciemnych guzów pojawiających się w pachwinach chorego. Czarna śmierć zdziesiątkowała średniowieczną populację Europy. W dużych miastach takich jak Paryż czy Londyn mogła umrzeć nawet połowa mieszkańców. W sumie choroba zabiła nawet jedną trzecią ówczesnej ludności. Dżuma nękała Europejczyków – choć na mniejszą skalę – również w kolejnych stuleciach. Po raz trzeci masowo zaatakowała w Chinach i Indiach już w XIX w. Zabiła wówczas 10 mln ludzi. W 1894 r. nastąpił naukowy przełom: bakteriolog Alexandre Yersin zidentyfikował bakterię wywołującą chorobę – Yersinia pestis. Niedługo później opracowano szczepionkę. Skąd się wzięła dżuma? W historii ludzkości były więc trzy wielkie epidemie dżumy. Tylko czy na pewno? Zdaniem naukowców z Uniwersytetu Kopenhaskiego i Uniwersytetu w Göteborgu dżuma mogła wywołać epidemię również w neolitycznej Europie. Do takich wniosków doprowadziła ich analiza DNA pozyskanego z kości i zębów 107 osób, które zmarły ok. 5 tys. lat temu. Większość pochówków pochodziła z terenów dzisiejszej Szwecji. – Analizy pokazują, że 18 z tych osób, czyli 17 proc., w chwili śmierci było zarażonych dżumą – mówi Frederik Seersholm, współautor pracy. – Nasze wyniki wskazują też, że najmłodszy ze szczepów choroby miał potencjał wywołania epidemii – dodaje badacz. Zarazy, które dziesiątkowały ludzkość Dżuma Justyniana, Czarna śmierć. Przyjrzyjmy się bliżej paru zarazom, które przyczyniły się do zdziesiątkowania ludzi na świecie. Choroba atakująca kolejne pokolenia Badania DNA pozwoliły również odtworzyć relacje między zmarłymi. Dzięki temu dowiedzieliśmy się, że dżuma nękała więcej niż jedno pokolenie. W jednej z analizowanych rodzin na przestrzeni sześciu generacji dżuma pojawiła się aż trzykrotnie. – Kwestia możliwego pokrewieństwa pomiędzy osobami, których kości i zęby odnaleziono w grobowcach megalitycznych, jest przedmiotem dyskusji od co najmniej 200 lat. Było wiele teorii i spekulacji, ale teraz, dzięki DNA, mamy twarde dane – podkreśla Karl-Göran Sjögren z Uniwersytetu w Göteborgu. Zdaniem Frederika Seersholma nowe badanie obala teorie wykluczające dżumę jako przyczynę neolitycznego załamania. – Nie możemy – jeszcze – udowodnić, że dokładnie tak się stało. Ale fakt, że możemy teraz pokazać, że to mogło się wydarzyć [czyli że to dżuma mogła zdziesiątkować dawnych Europejczyków – przyp. red.], jest znaczący – uważa Seersholm. Źródło: EurekAlert, Nature Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
W Niemczech odkryto prawdopodobnie największy masowy grób w Europie. Pochowano w nim ponad 1000 osób
Archeolodzy z Niemiec twierdzą, że odkryli prawdopodobnie największy masowy grób, jaki kiedykolwiek odnaleziono w Europie. Wstępne badania wykazały, że pogrzebano w nim ofiary epidemii czarnej śmierci.
W tym artykule: 8 jam epidemicznych, w których pochowano nawet 2000 osób Masowy grób pochodzi z okresu między XIV a XVII w Dżuma była konsekwencją wojny trzydziestoletniej Yersinia pestis, czyli czarna śmierć NIemieccy archeolodzy prowadzili wykopaliska w centrum Norymbergi. Prace poprzedzały budowę nowego osiedla mieszkalnego. W pewnym momencie natknęli się na jamę, w której znajdowały się ludzkie szczątki. Badacze zaczęli kopać dalej. Okazało się, że kości jest znacznie więcej. Po kilku dniach odkopali w sumie ok. 1000 szkieletów. 8 jam epidemicznych, w których pochowano nawet 2000 osób W komunikacie prasowym potwierdzono, że do tej pory zidentyfikowano łącznie osiem jam. Archeolodzy twierdzą, że były to najprawdopodobniej ofiary epidemii dżumy. – Te osoby nie zostały pochowane na zwykłym cmentarzu. Chociaż w Norymberdze odkryliśmy w przeszłości nekropolie przeznaczone dla zmarłych w wyniku czarnej śmierci – powiedziała w rozmowie z CNN Melanie Langbein, pracowniczka wydziału ochrony dziedzictwa kulturowego w Norymberdze. Langbein przekazała, że w jednym grobie znajdowało się ok. 200–250 ciał. Archeolodzy przyznają jednak, że liczba ta może się zwiększyć i przewidują, że na odkrytym stanowisku prawdopodobnie pochowano nawet 1500–2000 osób. Konieczna jest jeszcze dokładna identyfikacja poszczególnych kości. – Oznacza to dużą liczbę zmarłych, których należało pochować w krótkim czasie, bez względu na chrześcijańskie praktyki pochówku – powiedziała badaczka z Niemiec. Masowy grób pochodzi z okresu między XIV a XVII w Naukowcy, którzy podjęli się analizy szczątków przyznali, że dokładne datowanie szkieletów może być bardzo trudne. Przede wszystkim dlatego, że do XIV wieku w Norymberdze epidemie dżumy pojawiały się regularnie. Średnio co 10 lat. CNN podaje, że wyniki datowania jednego grobu wykazało, iż ofiary choroby zakaźnej zmarły między końcem XIV a początkiem XVII wieku. Pomocne okazały się jednak artefakty, które znajdowały się w jamach grobowych. To głównie przedmioty osobiste, takie jak fragmenty ceramiki i monety, które mogły powstać w XVI lub XVII wieku. Najważniejszym odkryciem okazała się jednak notatka z 1634 r., która dość szczegółowo opisuje wybuch epidemii. Naukowcy przekazali, że anonimowy mężczyzna napisał, iż w latach 1632–1633 zginęło około 15 000 osób. Człowiek dopisał, że prawie 2000 osób zostało pochowanych w pobliżu miejsca obecnych wykopalisk. Archeolodzy, którzy brali udział w badaniach przyznają, że byli bardzo zaskoczeni odkryciem masowego grobu. – Nic nie wskazywało na to, że na tym polu znajdowały się pochówki. Kiedy odkryto pierwsze szczątki, myślałem, że mogły być to ofiary nalotów bombowych z czasów II wojny światowej – powiedział Julian Decker, pracownik wykopalisk w Norymberdze. – Osobiście spodziewam się, że znajdziemy nawet co najmniej 2000 szkieletów. To oznacza, że będzie to największy masowy grób w Europie – dodał. Dżuma była konsekwencją wojny trzydziestoletniej Melanie Langbein powiedziała dziennikarzowi CNN, że epidemia lat 1632–1633 mogła być gorsza niż poprzednie z powodu skutków wojny trzydziestoletniej. – Norymberga była otoczona przez różne wojska. Ludność żyła w bardzo złych warunkach higienicznych – wyjaśniła. Dżuma w Europie zabiła co najmniej 100 mln ludzi. Tylko w jeden sposób można było powstrzymać epidemię Wielkie epidemie wielokrotnie nękały naszą cywilizację. Jedną z najstraszniejszych była dżuma w Europie. W XIV wieku zabiła co trzeciego mieszkańca Starego Kontynentu. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/gdzie-zaczela-sie-czarna-smierc-naukowcy-odkryli-miejsca-pochodzenia-szczepu-dzumy-jest-tam-do-dzis1-50cdf20.jpeg" width="908" height="700" alt="Gdzie zaczęła się Czarna Śmierć? Naukowcy odkryli miejsca pochodzenia szczepu dżumy. Jest tam do dziś" title="Gdzie zaczęła się Czarna Śmierć? Naukowcy odkryli miejsca pochodzenia szczepu dżumy. Jest tam do dziś" /> Wojna trzydziestoletnia trwała od 23 maja 1618 do 24 października 1648 roku. W konflikcie brało udział Święte Cesarstwo Rzymskie, zwane również I Rzeszą. Wspierane było przez inne protestanckie państwa europejskie (takie jak Szwecja, Dania, Republika Zjednoczonych Prowincji, Francja). Ich przeciwnikiem była katolicka dynastia Habsburgów. W wojnie – oprócz przyczyn religijnych – chodziło przede wszystkim o osłabienie austriackiej dynastii habsburskiej. Częściowo udało się to zrobić. Skutkiem wojny było wzmocnienie pozycji Francji i Szwecji, a także uznanie niepodległości Zjednoczonych Prowincji Niderlandów. Z drugiej strony, Habsburgowie przeprowadzili rekatolicyzację Czech i umocnili swoją pozycję w tym państwie. Wojnę trzydziestoletnią zakończył pokój westfalski podpisany w 1648 roku. Yersinia pestis, czyli czarna śmierć Badania szkieletów z masowego grobu w Norymberdze wykazało, że pochowano w nich „reprezentatywną próbkę ówczesnego społeczeństwa”. Archeolodzy uważają, że pozwoli im to zbadać charakterystyczne cechy XVII-wiecznej populacji miasta. – W grobach znajdują się szczątki dzieci i starców, mężczyzn i kobiet. Zaraza nie wybierała ze względu na płeć, wiek czy status społeczny – twierdzą autorzy odkrycia w rozmowie z niemieckim „Der Spiegel”. Naukowcy twierdzą, że następnym krokiem będzie zbadanie genomu dżumy. Zaraza nie pozostawia widocznych śladów na kościach ofiar. Oczekuje się jednak, że analiza DNA kości potwierdzi obecność Yersinia pestis, czyli pałeczki dżumy. Ta bakteria odpowiedzialna jest też za epidemię, która zdziesiątkowała Europę w latach 1347–1352. Uważa się, że była to najbardziej śmiercionośna pandemia w historii. Historycy szacują, że podczas jej trwania zmarło nawet 50% ludności Europy. Źródła: CNN, Der Spiegel. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Dżuma w Europie zabiła co najmniej 100 mln ludzi. Tylko w jeden sposób można było powstrzymać epidemię
Wielkie epidemie wielokrotnie nękały naszą cywilizację. Jedną z najstraszniejszych była dżuma w Europie. W XIV wieku zabiła co trzeciego mieszkańca Starego Kontynentu.
W tym artykule: Objawy dżumy Skąd wzięła się dżuma w Europie? Rola zbóż w rozprzestrzenianiu dżumy Jak próbowano sobie radzić z dżumą Związek chorób genetycznych z dżumą Trzecia epidemia dżumy W latach 1348–1352 przetoczyła się przez Europę Czarna Śmierć, czyli druga wielka epidemia dżumy w historii ludzkości. W październiku 1347 r. do sycylijskiego portu Messyna zawinęło kilka okrętów wiozących uciekinierów z Kaffy na Krymie. Załoga i wszyscy pasażerowie byli chorzy lub zarażeni. Do końca 1348 r. epidemia ogarnęła znaczną część zachodniej Europy. W Polsce szalała głównie na Pomorzu i w Gdańsku. Dżuma w Europie pochłonęła jedną trzecią ówczesnej ludności. W samej Florencji w ciągu zaledwie sześciu miesięcy zmarło od 45 do 75 proc. mieszkańców. W Hamburgu, Londynie i Paryżu zginęła co druga osoba. Ogromna liczba zmarłych sparaliżowała gospodarkę. Jednak historycy oceniają, że długofalowe skutki epidemii pozytywnie wpłynęły na rozwój Europy. Prawdopodobnie to wskutek wywołanych przez dżumę zmian społecznych rozpoczął się renesans. Objawy dżumy Ta choroba ma dwie podstawowe odmiany. Ludzie najczęściej chorowali na dżumę dymieniczną. Do objawów należało: owrzodzenie węzłów chłonnych, zwłaszcza w pachwinach, wysoka gorączka i delirium. Od zarażenia do śmierci mijał zazwyczaj tydzień. Śmiertelność wynosiła od 30 do 60 proc. Jeszcze bardziej niebezpieczna była dżuma płucna. Miała 90-procentową śmiertelność. Ta postać choroby rozprzestrzeniała się poprzez zakażenie kropelkowe, ale jak wskazują pewne świadectwa, źródłem zakażenia mogła być również żywność. W przypadku tej odmiany śmierć następowała po 24 godzinach. Swoją nazwę Czarna Śmierć zawdzięcza najbardziej charakterystycznemu objawowi, jakim są ciemne plamy na ciele chorego. Nazwa ta przylgnęła do dżumy w wyniku epidemii, która w XIV w. dotknęła Europę. Skąd wzięła się dżuma w Europie? Dżuma została zaobserwowana po raz pierwszy około 224 roku p.n.e. w Azji środkowej oraz zachodniej. Wywołują ją pałeczki bakterii Yersinia pestis, przenoszonej przez pchły żerujące na małych gryzoniach, takich jak szczury. Bakterie zakażają węzły chłonne. Prowadzi to do pojawienia się opuchlizny, zwłaszcza na szyi, wewnętrznej stronie ud i pod pachami. W miarę osłabienia organizmu chorego, pojawiają się gorączka, ból głowy i dreszcze, a także wymioty, biegunka i silne bóle. Zaraza najprawdopodobniej pochodzi z Chin. Przez pewien czas nie opuszczała tego regionu. Jednak w VI w. na pokładach statków handlowych wpływających do Konstantynopola przybyły szczury zainfekowane dżumą. Wybuchła wówczas tzw. zaraza Justyniana, uznawana za jedną z najstraszliwszych epidemii w historii świata. Była to pierwsza wielka epidemia dżumy. Zabiła ona od 25 do 50 mln ludzi na przestrzeni 200 lat, podczas gdy populacja świata w chwili wybuchu zarazy nie przekraczała 200 mln osób. Bizantyjski uczony Prokopiusz pisał: „W tamtych czasach szalała zaraza, która niemal unicestwiła rodzaj ludzki.” Rola zbóż w rozprzestrzenianiu dżumy Powiązanie dżumy ze szczurami nie wyjaśniało do końca, jak roznosiła się choroba. Przeciętny szczur w ciągu życia nie wędruje dalej niż kilkaset metrów od miejsca urodzenia. W jaki więc sposób dżuma w ciągu kilku lat przeniosła się z Indii i Chin do Europy? O tym pisze m.in. Thor Hanson w książce „Triumf nasion”. Szczur śniady jest wszystkożerny. Zboże jest jednym z jego ulubionych pokarmów. Pchły na ogół nie żyją dłużej niż kilka tygodni. Jednak w przypadku ich odmiany szczurzej mogą przetrwać nawet ponad rok. Larwy pcheł też nauczyły się żywić zbożem. W ten sposób nawet podczas długich morskich podróży, w trakcie których wszystkie zakażone szczury ginęły, ich pchły mogły przetrwać. Potem zakażały nowe szczury już w portach docelowych. To nie szczury przyczyniły się do rozprzestrzenienia czarnej śmierci? Naukowcy odnaleźli nowego winowajcę Czarna śmierć była jedną z najdłuższych i najbardziej śmiercionośnych epidemii w historii ludzkości. Nawiedziła Europę w XIV wieku i w ciągu kilkuset lat doprowadziła do znacznego wylu... Szybki pochód epidemii dżumy miał związek z handlem zbożem. Z tego powodu nie dotarła ona tylko do najbardziej oddalonych peryferii oraz do części Królestwa Polski, które zamknęło granicę. Lokalne epidemie zdarzały się jeszcze później, aż do XX wiek. Wybuchały w takich miejscach jak Glasgow, Liverpool, Sydney czy Bombaj. To miasta portowe, w których na dużą skalę odbywał się handlem zbożem. Jak próbowano sobie radzić z dżumą Z powodu wszechobecnego, ohydnego odoru zwłok powszechnie wierzono, że dżuma w Europie roznosi się przez „morowe” powietrze. Próbowano odpędzać śmiertelne wyziewy, spalając jałowiec, liść laurowy, sosnę, orzeszki bukowe, liście cytryny, rozmaryn, kamforę i siarkę. Ci, których stać było na kosztowne olejki aromatyczne, zanurzali w nich chustki i obwiązywali tkaniną twarze. Bicie dzwonów i wystrzały armatnie miały „odpędzać złe powietrze”. Papież Klemens VI, który urzędował w Awinionie, podczas zarazy przesiadywał pomiędzy dwoma paleniskami. Mogło to rzeczywiście zapobiegać zachorowaniu, bo bakterie giną w wysokiej temperaturze. Jednak większość tych metod była nieskuteczna. Guy de Chauliac, przyboczny medyk papieża Klemensa VI pisał: „Dla lekarzy daremne to było i haniebne, bowiem nie śmieli oni odwiedzać pacjentów ze strachu przed chorobą. A gdy ich odwiedzali, nic tym nie osiągali i nikogo nie umieli uleczyć”. Jedynymi stosowanymi wówczas terapiami było upuszczanie krwi oraz nacinanie nabrzmiałych pęcherzy na skórze. Niekiedy też inhalacje ziołami i kąpiele w wodzie różanej lub occie. Pewien angielski kronikarz tak opisywał przybycie zarazy do jego kraju: „W miastach portowych i nadmorskich miejscowościach nie został prawie nikt żywy”. Ofiar śmiertelnych przybywało tak szybko, że w wykopywanych w naprędce zbiorowych mogiłach zwłoki dorosłych przekładano zwłokami dzieci, aby wykorzystać całą wolną przestrzeń. W „Kronice Czarnej Śmierci” z 1348 r. Wilhelm z Dene pisał: „Mężczyźni i kobiety nosili własne potomstwo do kościoła i wrzucali do kopanych tam masowych mogił.” Skuteczna okazywała się jedynie izolacja źródeł zakażenia. Kiedy w czasie epidemii do portu w Wenecji przypłynął okręt, był zmuszony czekać – na kotwicy na nabrzeżu – przez pełne 40 dni. Po włosku – „quaranta giorni”. Dopiero jeśli okazywało się, że po tym czasie wszyscy na pokładzie są zdrowi, pozwalano na zejście załogi na ląd i wypakowanie ładunku. Tak powstało słowo kwarantanna. Związek chorób genetycznych z dżumą Żniwo, jakie zbierała dżuma w Europie, wskazuje na istnienie specyficznych mechanizmów obronnych obecnych u potomków tych, którzy ją przeżyli. Taka adaptacja powinna dotyczyć przynajmniej jednej z dróg infekcji. Albo mechanizmu namnażania się bakterii. Część badaczy sądzi, że hemochromatoza umożliwiała przeżycie epidemii takich chorób, jak dżuma. Hemochromatoza to choroba uwarunkowana genetycznie. Gen odpowiedzialny za hemochromatozę częściej występuje wśród osób pochodzenia europejskiego. Ludzie cierpiący na hemochromatozę mają za dużo żelaza. Ich organizmy gromadzą żelazo w tkankach, a to prowadzi do uszkodzeń wątroby, serca, trzustki czy stawów. Powoduje to jednak też, że z żelaza nie mogą skorzystać bakterie takie jak Yersinia pestis. Osoby obciążone wadliwym genem były mniej podatne na zakażenie dżumą. Jeśli do niego doszło, miały większe szanse na wyzdrowienie. DNA sprzed 4000 lat ujawnia tajemnice „Czarnej Śmierci”. Już wtedy ludzi atakowała najgroźniejsza bakteria Naukowcy znaleźli DNA bakterii powodujących dżumę w szczątkach z epoki brązu. Odkrycia dokonano, badając masowe miejsca pochówku w Wielkiej Brytanii. Złożone w nich zwłoki pochodzą sprz... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/dna-sprzed-4000-lat-ujawnia-tajemnice-czarnej-smierci-juz-wtedy-ludzi-atakowala-najgrozniejsza-bakteria-fot-getty-images-1a79b73.jpg" width="938" height="657" alt="DNA sprzed 4000 lat ujawnia tajemnice „Czarnej Śmierci”. Już wtedy ludzi atakowała najgroźniejsza bakteria (fot. Getty Images)" title="DNA sprzed 4000 lat ujawnia tajemnice „Czarnej Śmierci”. Już wtedy ludzi atakowała najgroźniejsza bakteria (fot. Getty Images)" /> Inni naukowcy twierdzą, że przed dżumą mogła chronić też mukowiscydoza. To choroba, za którą odpowiada mutacja jednego genu. Występuje on raczej powszechnie (według pewnych szacunków aż u 10% białej populacji). Większość z nosicieli ma jego tylko jedną kopię. Żeby mukowiscydoza się rozwinęła, człowiek musi mieć dwie jego kopie, czyli odziedziczyć je po obojgu rodzicach. Przodkowie wszystkich chorych wywodzą się z północy Europy. Czyli z tych obszarów Starego Kontynentu, które niegdyś najbardziej ucierpiały od dżumy. Mukowiscydoza mogła chronić przed dżumą na trzy sposoby: utrudniała przedostanie się zarazków do płuc. Jednym z symptomów mukowiscydozy jest wyjątkowo gęsty i lepki śluz. Powoduje on zaburzenia trawienia i wchłaniania, ale też utrudnia wchłonięcie zarazków z pokarmem lub powietrzem; pewne objawy mogły odstraszać pchły. Choroba atakuje gruczoły potowe i jej efektem jest bardzo słony smak potu; poprzez działanie na trzustkę chronione były również narządy wewnętrzne. Trzecia epidemia dżumy Trzecia epidemia dżumy pojawiła się w chińskiej prowincji Junnan w 1855 r. Rozprzestrzeniła się również na Indie, powodując łącznie ponad 12 mln zgonów, z czego ponad 10 mln w samych Indiach. W 1894 r. szwajcarski bakteriolog Alexandre Yersin zdołał zidentyfikować bakterię wywołującą chorobę, od jego imienia nazwaną Yersinia pestis. U schyłku XIX w. w Indiach opracowano szczepionkę przeciw dżumie. Współcześnie choroba ta wciąż występuje w ponad 20 krajach Azji i Afryki. Czasami jest wykrywana u dzikich gryzoni także w Europie czy Ameryce. Źródło: archiwum NG, „Triumf nasion”.
DNA sprzed 4000 lat ujawnia tajemnice „Czarnej Śmierci”. Już wtedy ludzi atakowała najgroźniejsza bakteria
Naukowcy znaleźli DNA bakterii powodujących dżumę w szczątkach z epoki brązu. Odkrycia dokonano, badając masowe miejsca pochówku w Wielkiej Brytanii. Złożone w nich zwłoki pochodzą sprzed 4 tysięcy lat.
W tym artykule: Odkrycie w piątkowy wieczór Kiedy dżuma zaatakowała ludzi Sekrety dżumy sprzed naszej ery Lekarstwo na dżumę Pierwsze miejsce pochówku znajduje się w pobliżu miejscowości Kendal w hrabstwie Kumbrii, na północy Anglii. Tam, w naturalnym szybie przykrytym kopczykiem, znaleziono szczątki czterdziestu osób. Drugi masowy cmentarz jest zlokalizowany na południowym zachodzie Anglii, w hrabstwie Somerset. Tam również pochowano dziesiątki ciał. Na co zmarli ci ludzie? Jak się okazało, w obu miejscach spoczywają osoby zabite przez dżumę. A konkretnie przez bakterię Yersinia pestis, powodującą tę chorobę. Wykazało to DNA pobrane z zębów zmarłych. Znaleziono w nim materiał genetyczny bakterii Yersinia pestis. Pochodzi aż sprzed 4 tysięcy lat. Tym samym naukowcy odkryli najstarsze ślady dżumy na terenie dzisiejszej Wielkiej Brytanii. Odkrycie w piątkowy wieczór Odkrycia dokonała Pooja Swali, doktorantka w Instytucie Francisa Cricka w Londynie. Wraz z zespołem badała pozostałości zębów pobrane z 34 szkieletów z obu miejsc pochówku. W trzech przypadkach próbki zawierały materiał genetyczny bakterii dżumy. Zarazy, które dziesiątkowały ludzkość Dżuma Justyniana, Czarna śmierć. Przyjrzyjmy się bliżej paru zarazom, które przyczyniły się do zdziesiątkowania ludzi na świecie. Pierwszą nosicielką choroby była kobieta pogrzebana w Kumbrii. Gdy zmarła, miała 35–45 lat. Dwie pozostałe próbki zostały pobrane w Somerset. Pochodziły ze szkieletów dwójki dzieci, w wieku 10 i 12 lat. Swali wspomina, że pracowała w laboratorium w późny piątkowy wieczór, gdy uświadomiła sobie znaczenie swojego odkrycia. – Miałam swoją eurekę, jednak w pobliżu nie było nikogo, żeby się tym podzielić – opowiada na łamach „Guardiana”. – To była chwila – wow! Mamy najstarszy genom dżumy w Wielkiej Brytanii! Kiedy dżuma zaatakowała ludzi Kiedy DNA zostaje wystawione na działanie czynników zewnętrznych, szybko się rozpada. Możliwe jest więc, że pozostałe osoby znalezione w obu miejscach pochówku również zostały zaatakowane przez bakterie Yersinia pestis. Tylko nie udało się ich już znaleźć. Datowanie radiowęglowe wykazało, że trzy osoby zmarłe z powodu dżumy żyły w tym samym okresie, mniej więcej 4 tysiące lat temu. Wcześniejsze badania wskazywały, że dżuma atakowała mieszkańców Eurazji 5–2,5 tysiąca lat temu. W przypadku dzisiejszej Wielkiej Brytanii pierwsza udokumentowana epidemia to dżuma Justyniana, która rozpętała się w połowie pierwszego milenium naszej ery. Zaraza rozpoczęła się wówczas w Etiopii i Egipcie. Postępowała na północ, rozprzestrzeniając się w Cesarstwie Wschodniorzymskim, Galii, Brytanii, a także w Persji. Sekrety dżumy sprzed naszej ery Za czasów cesarza Justyniana – który sam zachorował na dżumę w 542 roku i wyzdrowiał – ludzie najprawdopodobniej zapadali na dżumę dymieniczną. Jednak cztery tysiące lat temu w Wielkiej Brytanii chorzy mieli mniej szczęścia. Atakował ich starszy szczep Yersinia pestis. Analizy DNA wykazały, że wszystkie trzy osoby z Kumbrii i Somerset, które zmarły na dżumę, zostały zakażone bakteriami pozbawionymi dwóch genów – yapC i ymt. Chorowały więc najprawdopodobniej na dżumę płucną. Ta odmiana choroby, jeśli jest nieleczona, prawie zawsze jest śmiertelna. To nie szczury przyczyniły się do rozprzestrzenienia czarnej śmierci? Naukowcy odnaleźli nowego winowajcę Czarna śmierć była jedną z najdłuższych i najbardziej śmiercionośnych epidemii w historii ludzkości. Nawiedziła Europę w XIV wieku i w ciągu kilkuset lat doprowadziła do znacznego wylu... Geny yapC i ymt sprawiają, że dżuma może być przenoszona przez pchły. Owe geny pojawiły się dopiero w późniejszych szczepach, które wywoływały wielkie epidemie dżumy. Najgroźniejsza z nich wybuchła w Europie w połowie XIV wieku. Liczba jej ofiar była tak wysoka, że ta pandemia przeszła do historii jako Czarna Śmierć. Według niektórych szacunków zmarła wówczas połowa mieszkańców Starego Kontynentu. Lekarstwo na dżumę Choroba powracała falami w kolejnych wiekach, aż do współczesności. Kilka lat temu jej ognisko wykryto np. w Madagaskarze. O tym, co powoduje dżumę, ludzie dowiedzieli się dopiero pod koniec XIX wieku. Podczas epidemii dżumy w Hong Kongu bakterie Yersinia pestis odkryli równocześnie Alexandre Yersin i Shibasaburo Kitasato. Kilka lat później Yersin opracował pierwszą skuteczną metodę leczenia dżumy. Dzisiaj bakterię Yersinia pestis skutecznie zwalczają antybiotyki. Źródła: Nature Communications, Guardian. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
To nie szczury przyczyniły się do rozprzestrzenienia czarnej śmierci? Naukowcy odnaleźli nowego winowajcę
Czarna śmierć była jedną z najdłuższych i najbardziej śmiercionośnych epidemii w historii ludzkości. Nawiedziła Europę w XIV wieku i w ciągu kilkuset lat doprowadziła do znacznego wyludnienia naszego kontynentu. Co umożliwiło pałeczkom dżumy rozprzestrzenianie się tak szybko i tak długo?
W tym artykule: Czym była czarna śmierć i jakie były jej skutki? Naukowcy twierdzą, że szczury nie odegrały kluczowej roli w rozprzestrzenianiu dżumy Kto był głównym winowajcą transmisji dżumy? Pałeczka dżumy (Yersinia pestis) to bakteria, która jest odpowiedzialna za trzy duże epidemie w Europie. Pierwsza z nich, nazywana dżumą Justyniana, trwała w okresie od VI do VII wieku i wybuchła w Cesarstwie Bizantyjskim. Epidemia przyczyniła się do śmierci ok. 40% mieszkańców Konstantynopola. Następnie rozprzestrzeniła się na resztę Europy, gdzie odpowiadała za śmierć niemalże połowy populacji. Czym była czarna śmierć i jakie były jej skutki? Od 750 roku Europejczycy nie doświadczali żadnych większych epidemii, aż do XIV wieku. To wtedy nadeszła tzw. czarna śmierć. Jedna z największych zaraz w dziejach ludzkości. Bakteria Y. pestis zaczęła rozprzestrzeniać się w latach 1338–1353. Siała spustoszenie w Europie aż do XIX wieku. Według ekspertów epidemia czarnej śmierci doprowadziła do śmierci nawet 60% Europejczyków. Uważa się, że mogło zginąć od 75 do 200 milionów ludzi. Wirus Ebola pozostawał uśpiony w organizmie człowieka przez 7 lat. Stał się źródłem nowej epidemii Byłam naprawdę zszokowana – tak ekspertka ds. wirusologii zareagowała na wiadomość, że wirus Ebola mógł pozostawać uśpiony w organizmie swojego nosiciela przez siedem lat. Na takie wyja... Badacze twierdzą, że pierwsze ognisko czarnej śmierci pojawiło się w Azji Środkowej, prawdopodobnie w Chinach lub Kirgistanie. Z Państwa Środka przez Jedwabny Szlak w 1346 roku pałeczka dżumy miała dostać się na Krym, a stamtąd dotrzeć do całej Europy. Dotychczas uważano, że za dynamiczne i długotrwałe rozprzestrzenianie choroby odpowiedzialne były szczury śniade oraz pchły, które na nich pasożytowały. Teraz naukowcy podali tę teorię w wątpliwość. Naukowcy twierdzą, że szczury nie odegrały kluczowej roli w rozprzestrzenianiu dżumy Najnowsze badania zostały opublikowane na łamach czasopisma naukowego „Proceedings of the National Academy of Sciences”. Naukowcy twierdzą, że warunki środowiska w Europie uniemożliwiłyby pałeczkom dżumy przetrwanie w rezerwuarach zwierzęcych na tyle długo, aby choroba rozprzestrzeniała się tak szybko. – Niezależnie od tego, jak zaczęły się różne fale czarnej śmierci w Europie, szczury i inne gryzonie poruszają się znacznie wolniej niż tempo przenoszenia się choroby na całym kontynencie – twierdzi Samuel Cohn, badacz z University of Glasgow. – Dwa czynniki sprawiają, że Europa jest niekorzystnym obszarem dla istnienia długotrwałych rezerwuarów dżumy. Po pierwsze, biochemia gleby. Po drugie, relatywnie mała różnorodność gryzoni, jeśli porównamy ją z tymi m.in. w Chinach i Stanach Zjednoczonych – piszą naukowcy w swojej pracy. Badacze twierdzą, że brak odpowiednich gatunków żywicieli bakterii może być główną przyczyną braku rezerwuarów dżumy w Europie XXI wieku. Kto był głównym winowajcą transmisji dżumy? Naukowcy twierdzą, że szczury mogły odegrać rolę w rozprzestrzenianiu Y. pestis, ale nie była to rola kluczowa. Autorzy badania postanowili sprawdzić właściwości gleby, warunki klimatyczne oraz odmiany gryzoni w średniowiecznej Europie. Badacze sugerują, że wysokie stężenie pierwiastków, takich jak miedź, żelazo, magnez i wapń w glebie, oraz bardzo wysokie lub bardzo niskie pH gleby, chłodniejszy klimat i mniejsze opady deszczu mogą umożliwiać rezerwuarom bakterii dżumy przetrwanie. Te warunki spełniają kraje Azji Środkowej. Ale nie Europa. Gdzie zaczęła się Czarna Śmierć? Naukowcy odkryli miejsca pochodzenia szczepu dżumy. Jest tam do dziś Czarna Śmierć mogła zabić nawet 200 milionów ludzi. Skąd dżuma przyszła do Europy? <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/gdzie-zaczela-sie-czarna-smierc-naukowcy-odkryli-miejsca-pochodzenia-szczepu-dzumy-jest-tam-do-dzis-71357b8.jpeg" width="938" height="528" alt="Gdzie zaczęła się Czarna Śmierć? Naukowcy odkryli miejsca pochodzenia szczepu dżumy. Jest tam do dziś" title="Gdzie zaczęła się Czarna Śmierć? Naukowcy odkryli miejsca pochodzenia szczepu dżumy. Jest tam do dziś" /> Naukowcy sugerują, że kolejne „porcje” dżumy mogły być regularnie transmitowane z Azji do Europy, głównie w wyniku wzmożonego handlu międzynarodowego. Ponadto uczeni twierdzą, że najważniejszym i najgroźniejszym rezerwuarem był sam człowiek. Eksperci podkreślają również, że w okresie czarnej śmierci dżuma wielokrotnie mutowała. Dlatego trudno dokładnie określić, jak przebiegała transmisja i dlaczego ta epidemia była dużo bardziej śmiercionośna, niż inne spowodowane pałeczką dżumy. Badacze mają nadzieję, że dalsze badania pomogą im w końcu rozwiązać tę zagadkę. Źródło: PNAS. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Gdzie zaczęła się Czarna Śmierć? Naukowcy odkryli miejsca pochodzenia szczepu dżumy. Jest tam do dziś
Czarna Śmierć mogła zabić nawet 200 milionów ludzi. Skąd dżuma przyszła do Europy?
W tym artykule: Czarna Śmierć trwała 500 lat Środkowa Azja, ale nie Chiny. Skąd przyszła dżuma? Ryzyko pandemii dżumy W 2020 r. nagła pandemia koronawirusa wywołała panikę na całym świecie. Szczęśliwe dwa lata później wracamy do upragnionej normalności. W większości krajów nie obowiązują już pandemiczne obostrzenia. Choć COVID-19 nadal zabija, można powiedzieć, że obszedł się z ludzkością dość łagodnie, jeśli porównamy go na przykład z Czarną Śmiercią. Czarna Śmierć trwała 500 lat Pandemia dżumy dymieniczej przeszła w XIV w. przez Azję, Europę i Afrykę Północną. Czarna Śmierć doprowadziła do śmieci milionów ludzi. Szacunki wahają się od 75 milionów do nawet 200. Wśród objawów dżumy dymieniczej wyróżniano: wysoką gorączkę, poty, dreszcze, ogólne osłabienie, powiększenie węzłów chłonnych. Dżuma dotarła do krajów położonych nad Morzem Śródziemnym w 1347 r. na statkach przewożących towary ze Złotej Ordy – historycznego państwa mongolskiego. Choroba wywoływana przez bakterię Yersinia pestis rozprzestrzeniała się głównie przez pchły szczurów. Jednym z ognisk choroby była Wenecja. Motyw masek doktorów plagi do dziś jest wykorzystywany na weneckim festiwalu karnawałowym. Pandemia trwała aż do XIX w. Jej początki od dawna są przedmiotem dyskusji naukowców. Jedna z najpopularniejszych teorii mówi, że choroba dotarła do Europy z Chin. Ostatnie odkrycia archeologów i genetyków wskazują jednak na inny kraj. Wielkie epidemie w dziejach ludzkości dowodzą, że szczepienia są niezbędne Ludzkość od dawna walczy z epidemiami. Chociaż medycyna znacząco rozwinęła się na przestrzeni lat, to jednak wciąż za mało, aby powstrzymać wszystkie patogeny powodujące choroby zakaźn... Środkowa Azja, ale nie Chiny. Skąd przyszła dżuma? Z badań wynika, że pandemia dżumy prawdopodobnie miała swój początek na terenie dzisiejszego Kirgistanu. Pierwszym tropem były nagrobki w pobliżu jeziora Issyk Kul. Inskrypcje mówią, że nieznana choroba spustoszyła lokalną społeczność w latach 1338–1339. W ramach międzynarodowych badań naukowcy przeanalizowali DNA znalezionych ludzkich szczątek. Dla uzupełnienia zebrali również dane historyczne i archeologiczne z dwóch miejsc, w których pojawiało się słowo „zaraza” – w języku syryjskim „mawtānā”. Już pierwsze wyniki potwierdziły ich przypuszczenia. U pochowanych w 1338 r. wykryto bakterie Yersinia pestis. Pełna analiza genomu bakterii wykazała, że była ona bezpośrednim przodkiem szczepu, który osiem lat później spowodował Czarną Śmierć w Europie. Ta pandemia była odpowiedzialna za śmierć połowy ówczesnej populacji na kontynencie. Dżuma wykryta u wiewiórek w Colorado. Służby ostrzegają Tydzień po wykryciu dymieniczej dżumy u pasterzy owiec w Chinach, strach przed średniowieczną zarazą padł na mieszkańców Stanów Zjednoczonych. U wiewiórki w Colorado wykryto bakterie Yers... Ryzyko pandemii dżumy – Znaleźliśmy nie tylko przodka Czarnej Śmierci, ale także przodka większości szczepów dżumy, które krążą obecnie na świecie – powiedział prof. Johannes Krause z Instytutu Antropologii Ewolucyjnej im. Maxa Plancka w Lipsku, cytowany przez „The Guardian”. Naukowcy odkryli również, że najbliższy żyjący krewny śmiercionośnego szczepu przetrwał u gryzoni zamieszkujących ten sam region wokół gór Tian Shan. Kilkaset lat później pojedynczy ludzie nadal chorują na dżumę dymieniczą. Ryzyko kolejnych pandemii ograniczyła jednak bardziej zaawansowana higiena i mniejsza ekspozycja na szczurze pchły. Historia zna oczywiście inne epidemie, jednak żadna nie powtórzyła skali dżumy. Część naukowców uważała, że Czarna Śmierć nie była wywołana przez bakterie, lecz przez wirusy. Miały one wywoływać gorączkę krwotoczną. Hipoteza ta wróciła kilka lat temu przy okazji wzrostu zachorowań na Ebolę. Wirusowa hipoteza dotycząca Czarnej Śmierci nie została jednak potwierdzona przez naukowców. Badania przeprowadzone w Kirgistanie potwierdzają bakteryjne pochodzenie tej pandemii. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
To był najgorszy rok w historii ludzkości, ale okazuje się, że nie dla pewnej kultury
Trzy lata temu historyk Michael McCormick uznał, że 536 r. n.e. był to najgorszy rok w historii. Najnowsze badania pokazują, że nie dla wszystkich. Kultura Anasazi mogła skorzystać na tragedii reszty świata.
W tym artykule: Najgorszy rok w dziejach Kultura Anasazi Praca zespołowa Na przestrzeni tysiącleci było wiele takich lat, które moglibyśmy określić jako najgorsze dla ludzkości. W XIV wieku w wyniku epidemii czarnej śmierci zginęło nawet 60% ludności Europy. W 1918 pandemia grypy hiszpanki przyczyniła się do nawet 100 milionów zgonów, głównie dorosłych. W 1939 r. wybuchła wojna, podczas której w ciągu 6 lat zginęło ponad 60 milionów ludzi, w tym doszło do Zagłady ok. 6 milionów Żydów (nawet 11 mln łącznie). Oczywiście tragedii ludzkich oraz ofiar nie można porównywać ani ujmować im cierpienia. W 2018 r. historyk z Uniwersytetu Harvarda, Michael McCormick stwierdził, że spośród tych wszystkich okrutnych lat, których doświadczyła ludzkość, najgorszy był rok 536. Jednak nie dla wszystkich… Najgorszy rok w dziejach McCormick uznał, że 536 r. był „początkiem jednego z najgorszych okresów życia, jeśli nie najgorszym rokiem.” W owym roku nad Europą, Bliskim Wschodem i częścią Azji pojawiła się tajemnicza mgła, która pogrążyła świat w mroku na wiele miesięcy. Słońce było prawie niewidoczne, a średniowieczni kronikarze opisywali, że trudno było odróżnić dzień od nocy. Temperatury gwałtownie spadły. Rozpoczęła się najzimniejsza dekada od 2300 lat, co przyniosło katastrofalne skutki. Pojawiły się susze i nieurodzaj, w Chinach latem padał śnieg, ludzie zaczęli głodować. W 541 roku dżuma dymienicza dotknęła Cesarstwo Wschodniorzymskie, w tym jego stolice Konstantynopol. Tak zwana dżuma Justyniana rozprzestrzeniała się błyskawicznie, wyniszczając nawet połowę populacji Bizancjum, co również mogło mieć wpływ na jego szybszy upadek. W 2018 roku zespół naukowców odkrył, że w 536 roku na Islandii doszło do olbrzymiej erupcji wulkanu. Popiół i materiał piroklastyczny rozprzestrzeniły się nad półkulą północną. Badacze stawiają również hipotezę, że w podobnym okresie miała miejsce erupcja Ilopango na terenie obecnego Salwadoru, która również przyczyniła się do dalszych katastrofalnych wydarzeń na całej półkuli północnej. W trakcie tego roku i lat kolejnych, wiele osób ucierpiało, ale najnowsze badania pokazują, że żyła wtedy kultura, która mogła skorzystać na tej sytuacji. Kultura Anasazi Najnowsze badania zostały opublikowane w czasopiśmie Antiquity. Archeologiwe i antropologowie z dwóch amerykańskich uniwersytetów odkryli, że pomimo trudnych warunków życia w Ameryce Północnej, starożytna kultura Anasazi, potomkowie Indian Pueblo, mocno się wówczas rozwinęła. Tak przystosowali się do nowych okoliczności, że dobrze prosperowali przez kolejne stulecia. Aby dowiedzieć się jak udało im się to zrobić, badacze wykopali i zbadali skamieniałości z 230 wykopalisk w regionie Wyżyny Kolorado. Zespół naukowców korzystając z metody zwanej datowanie radiowęglowe, przyjrzał się 842 pozostałościom po pożywieniu. Były to między innymi kukurydza, fasola, owoce kaktusów i różnego rodzaju ziarna. Na podstawie badań ilościowych, badacze stwierdzili, że na przełomie VI i VII wieku, starożytni Indianie z kultury Anasazi stawali się coraz lepszymi farmerami. Uprawiali coraz więcej owoców i warzyw. Badacze przyznali, że stali się wręcz ekspertami w dziedzinie uprawy kukurydzy i fasoli. Co więcej, tworzyli innowacyjną jak na tamte czasy infrastrukturę agrarną. Praca zespołowa Naukowcy stwierdzili, że od 536 r. potomkowie Indian Pueblo również cierpieli z powodu wyjątkowo niskich temperatur i suszy. Jednak w ciągu kilku dekad zorganizowali się w większą i bardziej spójną cywilizację. Dzięki temu wspólnie poszukiwali nowych rozwiązań i dzielili się doświadczeniami. Reuven Sinensky, antropolog z Uniwersytetu Kalifornijskiego wyjaśnia, że ludność ta opracowała wyjątkowe jak na tamte czasy technikę radzenia sobie z pogodą. Rolnicy uprawiali plony w różnych miejscach po to, aby zwiększyć szanse na to, żeby przynajmniej jedna z upraw przetrwała. Zaczęli też pracować w większych zespołach, aby zintensyfikować rolnictwo. -Współpraca na taką skalę nie była wcześniej powszechna, a w kulturze Anasazi stała się normą - mówi Sinensky. Badacze dodają również, że po kilkudziesięciu latach od erupcji wulkanów, zaczęło robić się cieplej i bardziej wilgotno. Stworzyło to doskonale warunki do dalszego rozwoju, dla dobrze zorganizowanej już kultury. Źródło: Antiquity
Wielkie epidemie w dziejach ludzkości dowodzą, że szczepienia są niezbędne
Ludzkość od dawna walczy z epidemiami. Chociaż medycyna znacząco rozwinęła się na przestrzeni lat, to jednak wciąż za mało, aby powstrzymać wszystkie patogeny powodujące choroby zakaźne. Co gorsza epidemie przez rozwój cywilizacji przestają być lokalne i zaczynają przekształcać się w pandemie. Jak dawni lekarze walczyli z epidemiami, jak robią to dziś? Czy kiedyś ostatecznie wygrają tę walkę? Skąd wziął się ruch antyszczepionkowy?
W tym artykule: Epidemie dzisiaj: nowe wyzwania w walce z chorobami zakaźnymi Jak szczepionki wyeliminowały epidemię ospy? Polio – choroba z którą wciąż nie wygraliśmy Dlaczego szczepienia przeciw polio budzą sprzeciw w Pakistanie? Jak powstał ruch antyszczepionkowy? Jakie są jego konsekwencje? Afera z wąglikiem, czyli czym może grozić badanie wirusów w laboratoriach Historia dżumy – co się zmieniło po epidemii czarnej śmierci? Epidemie dzisiaj: nowe wyzwania w walce z chorobami zakaźnymi Choroby zakaźne mają swoje ulubione epoki. Średniowiecze wybrały dżuma i trąd. Potem na scenę weszły ospa prawdziwa i kiła. Gruźlica zbierała swoje żniwo przez cały wiek XIX. Początek XX to czas pandemii grypy, w tym najbardziej znanej hiszpanki. Śmierć z powodu chorób zakaźnych przez wieki była normą. We współczesnych czasach atakują wirusy. Antybiotyki usunęły większość chorób zakaźnych wywoływanych przez bakterie, ale na wirusy nie działają. Aby się z nimi zmierzyć, świat musiał poczekać na stworzenie szczepionek przeciwko tym zarazkom. To nie oznacza jednak, że wygraliśmy wojnę z patogenami. Chociaż arsenał medyczny się powiększa, a lekarze mają już do dyspozycji całą gamę broni – nie wiadomo na jak długo wystarczy tej amunicji w walce z wielkimi epidemiami. I nie ma się co łudzić – patogeny nigdy nie znikną. Po pierwsze dlatego, że takie są prawa przyrody, a po drugie – bo sami robimy wiele, żeby się tak nie stało. Patogeny uznane za niemal wyeliminowane ze środowiska, jak np. wirus polio, wracają. Podnoszą głowę także choroby, na które powinniśmy się szczepić, ale tego nie robimy, np. odra. Pojawiają się nowe patogeny, jak ebola czy – zupełna nowość – wirus zika. Na domiar złego, epidemie przestają być lokalne. Dziś nowy szczep grypy, który pojawi się w Azji, w ciągu kilkunastu godzin może już trafić do Europy. Przeleci tam komfortowo samolotem wraz z pasażerem, którego wcześniej zakaził. Nowe patogeny pojawiają się w rolnictwie i wraz z drobiem, bydłem czy trzodą chlewną przekraczają granice. Wirusy będące do tej pory typowo zwierzęcymi m.in. z powodu zagęszczenia ludności przeskakują na człowieka, co sprzyja powstawaniu epidemii. Oczywiście to nie dzieje się z dnia na dzień, ale współczesny świat bardzo ułatwia im atak na szeroką skalę. Jak szczepionki wyeliminowały epidemię ospy? Pierwszym i dotychczas jedynym zwycięstwem człowieka nad wirusami było wprowadzenie powszechnych szczepień przeciwko ospie prawdziwej. Przed erą szczepień umierało na nią w samej Europie 400 tys. ludzi rocznie. U 25 proc. chorych choroba kończyła się zgonem. Jak bardzo ludzkość chciała się pozbyć epidemii ospy, dowodzi sam fakt, na co ludzie się godzili, by tylko zmniejszyć ryzyko zachorowania. Pierwsze próby szczepienia przeciwko ospie prawdziwej w Polsce rozpoczęły się już w XVII w. Wtedy polegały na celowym wywoływaniu jej łagodnej postaci, by organizm nabrał odporności. Robiono to, zdrapując strupy z osób chorych. Suszono je i ścierano na proszek, a następnie mieszano z ziołami i wcierano zdrowym osobom w śluzówkę nosa. To było niebezpieczne (osoba zakażona mogła czasem zakazić rodzinę), ale ryzykowano. Kolejnym sposobem była tzw. wakcynacja: do szczepienia pobierano materiał od chorej krowy. Szczepienia były coraz skuteczniejsze. Dzięki nim ospa prawdziwa została usunięta z powierzchni ziemi pod koniec lat 70. XX w. Akt całkowitego zwalczenia choroby podpisano 9 grudnia 1979 r. Dokonała tego międzynarodowa komisja, której przewodniczył Polak, prof. Jan Kostrzewski. Wyeliminowanie epidemii ospy prawdziwej potwierdzono pół roku później, 8 maja 1980 r. Takiego sukcesu nie powtórzono niestety z polio, zwanym inaczej chorobą Heinego-Medina lub nagminnym paraliżem dziecięcym. Polio – choroba z którą wciąż nie wygraliśmy Polio jest bardzo groźną chorobą neurologiczną wywoływaną przez wirusy. Istnieją trzy szczepy dzikiego polio, z których żaden nie może przetrwać przez dłuższy czas poza ludzkim ciałem. Jak podaje Światowa Organizacja Zdrowia: jeśli patogen nie będzie mógł znaleźć osoby niezaszczepionej, to po prostu „wymrze”. W 1988 r. pod auspicjami ONZ została powołana Światowa Inicjatywa na rzecz Walki z Polio (GPEI). Przewidywano, że do roku 2000 problem epidemii polio przestanie istnieć. Dzięki masowym szczepieniom choroba zniknęła z Ameryki już w połowie lat 90., zaś z Europy w 2002 r. W Indiach wyeliminowano ją w 2011 r. W Afryce do niedawna pojawiało się rocznie kilkaset nowych przypadków polio, dlatego za sukces należy uznać to, że od sierpnia 2014 r. nie wystąpiły kolejne. Jeszcze w 1988 r. odnotowywano zakażenia dzikimi szczepami polio w 125 krajach, a na chorobę zapadało ponad 350 tys. ludzi. Od tamtej pory udało się ograniczyć liczbę zachorowań o 99 proc. Obecnie istnieją tylko dwa endemiczne ogniska polio na świecie: w Afganistanie i Pakistanie. Do niedawna wirus występował też w Nigerii, ale od półtora roku nie odnotowano tam żadnego zachorowania i jeśli ten stan utrzyma się przez następny rok, WHO będzie mogła ogłosić, że kolejny kraj jest od polio wolny. (Zgodnie z przepisami można to zrobić po trzech latach bez nowych zakażeń). Niestety w eradykacji wirusa przeszkadzają dwa czynniki: wojna i poglądy. W 2015 roku zakażenie wirusem u dwójki dzieci potwierdziły władze Ukrainy, a jest to zapewne wierzchołek góry lodowej. Szacuje się, że tylko połowa dzieci na Ukrainie jest w pełni uodporniona na polio. Istnieją dwie szczepionki przeciw polio. Jedna zawiera fragmenty wirusa, a druga zarazek żywy, tyle że osłabiony. Wirus na Ukrainie jest o wiele łagodniejszy, choć może z czasem mutować i rozprzestrzeniać się w środowiskach, co może spowodować powstanie epidemii. Dlaczego szczepienia przeciw polio budzą sprzeciw w Pakistanie? Coraz cięższą sytuację z polio mamy także w Pakistanie. W połowie stycznia 2016 r. co najmniej 14 osób zginęło, a 23 zostały ranne w zamachu przeprowadzonym przed ośrodkiem szczepień. Zespół pracowników z policyjną ochroną miał właśnie wyjechać do miasta na trzydniową akcję szczepień, aby zapobiec powstaniu epidemii. Dlaczego obrano taki cel? Odpowiedzi jest kilka. Po pierwsze, szczepienia wspierają głownie organizacje międzynarodowe. W ich pracownikach widzi się tam wrogów islamu. Miejscowa ludność podejrzewa ich o szpiegostwo na rzecz zachodnich wywiadów. Skutkiem takiego myślenia może być udawana kampania szczepień zorganizowana przez pakistańskiego lekarza Szakila Afridi (zwerbowanego przez amerykańskie CIA). Doprowadziło to wywiad USA do kryjówki przywódcy Al-Kaidy Osamy bin Ladena w 2011 r. Amerykanie chcieli mieć pewność, że w miejscu, które chcą zaatakować, rzeczywiście ukrywa się Osama. Posiadłość była pilnie strzeżona, domownicy zachowywali wszelkie środki ostrożności. Jedynym sposobem pozwalającym się upewnić, że służby znalazły to, czego szukały, było pobranie DNA od dzieci mieszkających z domniemanym szefem Al-Kaidy. Materiał genetyczny miał zostać porównany z DNA siostry bin Ladena, która zmarła w Bostonie w 2010 r. Pomysł fałszywego programu szczepień w teorii był genialny. Aby wyglądał jak najbardziej naturalnie, w okolicy zaszczepiono liczne dzieci. Nie były to szczepienia przeciwko polio, ale wirusowemu zapaleniu wątroby typu B. Na dokładkę tajemnicą wywiadu USA pozostanie, czy pobranie DNA w ogóle się powiodło i przyniosło spodziewane informacje. Według niektórych specjalistów od szczepień podstęp wywiadu na lata zahamował proces usuwania z tamtych rejonów m.in. polio. Może to sprzyjać wybuchowi epidemii. Ludność na próby jakichkolwiek szczepień, mających na celu zahamowanie epidemii, reaguje dziś co najmniej wrogo. Jak powstał ruch antyszczepionkowy? Jakie są jego konsekwencje? Pół wieku temu świat błagał o nowe szczepienia przeciwko chorobom zakaźnym. Naukowcy stawali na głowie, by coś znaleźć. Po pierwsze szczepionki, choć niedoskonałe, z prawdziwymi skutkami ubocznymi, ustawiały się kolejki. Współcześnie kraje Zachodu ogarnęła gorączka ruchów antyszczepionkowych. Wywołał ją lekarz oszust Andrew Wakefield. Używając sfabrykowanych danych, wykazywał związek między szczepionką MMR (przeciwko odrze, śwince i różyczce) a autyzmem. W 1998 r. na łamach prestiżowego pisma The Lancet Wakefield opublikował swoje wnioski. Oczywiście ośrodki naukowe od razu rzuciły się by badania te potwierdzić. Bezskutecznie. On sam też nigdy ich nie powtórzył. W 2010 r. The Lancet odciął się od publikacji, a nawet usunął ją ze swojego archiwum. A rok później Brytyjska Komisja Medyczna ogłosiła, że wykreśla Andrew Wakefielda i jego współpracownika Johna Walkera-Smitha z rejestru lekarzy. Komisja uznała, że ich wspólna praca była nieetyczna, nieuczciwa i niegodna profesji, jaką wykonywali. Ale cóż z tego? Ludzie uwierzyli Wakefieldowi. Pokłosiem ich aktywności były liczne epidemie odry m.in. w Niemczech czy Wielkiej Brytanii, ponieważ wystraszeni rodzice odmawiali szczepień swoich dzieci. W ciągu trzech lat od publikacji w Wielkiej Brytanii tylko 72 proc. dzieci otrzymało szczepionkę przeciwko odrze. To zbyt mało, by utrzymać zarazek w ryzach. Wirus odry przestaje stwarzać zagrożenie powstaniu epidemii dopiero wtedy, gdy zaszczepionych jest minimum 95 proc. populacji! W najbliższych latach Polska może zejść poniżej tego progu. Z danych WHO wynika, że w 2011 r. w 36 krajach europejskich zarejestrowano 26 tys. przypadków zakażenia odrą. Panika dotycząca tej choroby pojawiła się też w naszym kraju. W 2014 r. 12 tys. polskich dzieci nie przeszło obowiązkowych szczepień, zanotowano też 110 zachorowań. Cztery lata wcześniej było zaledwie 13 przypadków odry, w 2011 r. – już 38. Przed erą szczepień liczba zachorowań na odrę sięgała u nas do 200 tys. rocznie. Umierało około 300 dzieci, tysiące miały powikłania wymagające długotrwałej hospitalizacji. To m.in. zapalenie płuc, zapalenie oskrzeli, krtani, ucha środkowego, biegunka. Ale najgorsze są bardzo poważne powikłania neurologiczne: zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu. Odległym w czasie powikłaniem odry jest podostre stwardniające zapalenie mózgu – choroba nieuleczalna. Co gorsza, objawy pojawiają się dopiero po kilkunastu latach od zachorowania. Według szacunków WHO odra powoduje 10 proc. wszystkich zgonów, wywołanych różnymi przyczynami, wśród dzieci poniżej 5. roku życia. Jeśli rodziców unikających szczepień będzie przybywać, epidemia odry powróci. To pewne. Afera z wąglikiem, czyli czym może grozić badanie wirusów w laboratoriach Dodatkowo musimy pilnować tego, co uczeni trzymają w laboratoriach, aby nie wywołać kolejnej epidemii w dziejach ludzkości. W czerwcu 2014 r. pracownicy amerykańskiego Centrum Kontroli Chorób i Prewencji (CDC) mogli zostać narażeni na kontakt z żywymi bakteriami kolejnego zabójcy, wąglika. – To nie miało prawa się stać – mówił Agencji Reutera dr Paul Meechan, dyrektor w CDC ds. bezpieczeństwa środowiska. Specjalna jednostka naukowców pracująca na co dzień w laboratoriach o najwyższym stopniu zabezpieczeń nie dochowała procedur. Skutkiem tego było narażenie nieświadomych zagrożenia ludzi na kontakt z potencjalnie śmiercionośnymi wirusami. A to mogłoby spowodować wybuch nowej epidemii w dziejach ludzkości. Do ekspozycji doszło w kwaterze głównej CDC w Atlancie. Pracownicy laboratoriów o niższym stopniu zabezpieczeń, do których przekazano szalki z laseczkami wąglika, byli przekonani, że próbki zawierają zabite bakterie. Nie mieli więc adekwatnych strojów do kontaktu z żywymi zarazkami. Sprawa wyszła na jaw, gdy zawierające bakterie wąglika szalki były zbierane do usunięcia. Okazało się, że na pożywce rosną żywe kolonie bakterii. Agencja podobno testowała nowy sposób zabijania wąglika. Jak widać, nieskuteczny. Sprawa była jednak na tyle poważna, że w wyjaśnienie, jak doszło do pozostawienia żywych bakterii, włączyło się FBI. Afera wąglikowa idealnie wpasowała się w gorącą debatę na temat sensowności wykonywania doświadczeń z udziałem zabójczych zarazków. Marc Lipsitch, epidemiolog z Harvard School of Public Health, razem z Alison Galvani, epidemiolożką z Uniwersytetu Yale, przekonywali, że ryzyko takich badań może przeważać nad korzyściami. Twierdzili, że wcześniej czy później niebezpieczne zarazki wymkną się z najbardziej chronionego laboratorium i rozprzestrzenią po świecie. Zawini zwykły ludzki błąd. Uczeni oszacowali, że ryzyko (na 10 laboratoriów najwyższego zabezpieczenia w USA, które prowadzą eksperymenty z groźnymi zarazkami), iż w ciągu 10 lat co najmniej jedna osoba zostanie zainfekowana, wynosi aż 20 proc. Pół biedy, jeśli natychmiast się zorientuje i zostanie poddana kwarantannie. A jeśli opuści laboratorium? Ilu ludzi zakazi po drodze przyczyniając się do wybuchu kolejnej epidemii? Marc Lipsitch najbardziej obawia się eksperymentów nad tzw. zdobywaniem funkcji zarazków. Polegają one na tworzeniu ich bardziej zakaźnych form niż te, które są w naturze, i studiowaniu materiału genetycznego w zaciszu laboratoriów. Są to np. mutacje, które pozwalają wirusom zagnieździć się w górnych drogach oddechowych człowieka, co ułatwia im rozprzestrzenianie się podczas kaszlu czy kichania. Są również korzyści z takich badań. Uczeni mogą pracować nad mutacjami, które czynią wirusy bardzo niebezpiecznymi, nie czekając na to, „co by było, gdyby było”. I szybciej zapobiegać wybuchowi kolejnej wielkiej epidemii. Mogą przygotować się na taką okoliczność i np. spróbować zwiększyć przeżywalność zakażonych osób. Takie doświadczenia mogą też przyspieszyć tworzenie szczepionek. Ale ich przeciwnicy twierdzą, że „podkręcone” zarazki nie są do tego potrzebne. A szczepionki można tworzyć bez materiału zakaźnego. Światowa Organizacja Zdrowia także po raz szósty odłożyła datę zlikwidowania próbek wirusów ospy prawdziwej oficjalnie przetrzymywanych w dwóch laboratoriach na świecie. Wirus jeszcze nie zostanie zniszczony, bo potrzebny jest do badań nad nowymi lekami przeciwwirusowymi. To na wypadek, gdyby ktoś chciał wykorzystać ospę jako broń biologiczną. Poza tym, według WHO, nie wiadomo, czy ktoś jeszcze nie przechowuje wirusa ospy – celowo lub nieświadomie, w zapomnianych magazynach, ryzykując wybuch epidemii. Niszcząc wirus, możemy stracić coś, o czym jeszcze nie wiemy – bronią próbek zwolennicy ich przechowywania. Niektórzy też nie wierzą, że wirus da się usunąć raz na zawsze. Miliony ludzi zmarło na ospę, wszędzie są ich groby. A nikt tak naprawdę nie wie, jak długo wirus ospy może przetrwać w ludzkim ciele po śmierci swej ofiary. Historia dżumy – co się zmieniło po epidemii czarnej śmierci? Kiedyś choroby zakaźne były istotnym czynnikiem selekcyjnym w ludzkiej populacji. Czarna śmierć, czyli światowa epidemia dżumy, między 1347 a 1351 r. uśmierciła 50 mln Europejczyków. Tym samym w ciągu kilku lat Europa „odchudziła” się o 30–50 proc. ludności. Jaki to miało wpływ na tych, którzy ocaleli? Po epidemii żyjący poradzili sobie doskonale. Ich potomkowie żyli znacznie dłużej i byli zdrowi jak nigdy dotąd. Naturalna katastrofa, jaką była globalna epidemia, wyeliminowała z populacji osoby starsze i schorowane. Zostawiła młode, w okresie rozrodczym i prawdopodobnie bardziej odporne na tę chorobę (i tę lepszą odporność ludzie przekazali potomstwu). Sharon DeWitte z Uniwersytetu Karoliny Południowej badała, w jaki sposób śmierć tylu osób wpłynęła na życie tych, którzy przetrwali na terenie Londynu. Z wcześniejszych badań wiadomo, że jego mieszkańcy przed wybuchem epidemii wiedli ciężkie życie. Część zbadanych przez uczonych ofiar dżumy miała oznaki krzywicy, anemii, zęby w fatalnym stanie i była niedożywiona. Dr DeWitte przebadała 600 szkieletów należących do londyńczyków pochowanych na cmentarzach z XI–XIII w. Okazało się, że warunki ich życia po kataklizmie bardzo się poprawiły. Ponieważ tuż po epidemii nie było komu pracować, skończyła się era wyzysku, przynajmniej na terenie Anglii. – Rosło wynagrodzenie za pracę, a spadały za to ceny jedzenia czy rzeczy materialnych – tłumaczy dr DeWitte. Podaje też, że między początkiem XIV w. a końcem XV płace wzrosły ponad trzykrotnie. I na takim poziomie utrzymywały się aż do czasów rewolucji przemysłowej. Ci, którzy przetrwali epidemię czarnej śmierci, wygrali więc podwójny los na loterii. Żyli, a ich stan zdrowia powodowany rosnącym dobrobytem znacznie się poprawił. Wzrosła też długość życia. Odbyło się to jednak ogromnym kosztem i współczesny świat nie przyjmuje do wiadomości, że coś takiego mogłoby się powtórzyć. W świecie, w którym wydawałoby się, że to człowiek jako gatunek ma nad wszystkim kontrolę, karty rozdają mikroby i wirusy ryzykując powstawanie kolejnych wielkich epidemii. Toczy się wojna światów.
Przypadek dżumy w Kalifornii. Prawdopodobnie od ugryzienia pchły
Niespełna miesiąc po wykryciu dżumy u wiewiórek Colorado kolejny przypadek tej choroby odkryto w stanie Kalifornia. Niestety, tym razem u człowieka. Mieszkającą w mieście South Lake Tahoe osobę musiała ugryźć pchła przenosząca bakterie Yersinia pestis, szczepu odpowiedzialnego za pandemie dziesiątkujące niegdyś populację świata.
Jak donosi ”Los Angeles Times”, chory lub chora (lekarze nie zdradzili płci) osoba musiała zostać ugryziona przez owada w okolicach rzeki Truckee, gdzie często wyprowadzała swojego psa. Diagnozę, czyli dymieniczą postać dżumy, potwierdziły już władze hrabstwa El Dorado, którego mieszkańcem jest zarażona osoba. View oEmbed on the source website W przeciwieństwie do dużo groźniejszej, płucnej, dżuma dymienicza przenosi się właśnie poprzez pchły które żyły wcześniej na małych zwierzętach futerkowych jak wiewiórki czy susły a potem ugryzły człowieka. Ewentualnie można zarazić się jedząc mięso chorego zwierzęcia. Dokładnie to stało się kilka razy w ostatnich dwóch miesiącach w Mongolii i Chinach Choć dżuma pochłonęła w historii miliony istnień ludzkich, dziś wykryta w przeciągu 24 godzin daje się pokonać antybiotykami. I tak też się stało w tym przypadku. Pacjent/ka z South Lake Tahoe znajduje się pod opieką medyczną, ale odizolowano ją w jej własnym domu. Ostatni zgłoszony służbom medycznym przypadek dżumy u człowieka odnotowano w Kalifornii w 2015 roku, gdy para zwiedzająca park narodowy Yosemite weszła w kontakt z zainfekowanym zwierzęciem lub żyjącymi na jego ciele pchłami. Choć w ostatnich latach nie było doniesień o przenoszeniu dżumy na człowieka, to między 2016 a 2019 rokiem w różnych miejscach wokół jeziora Tahoe odnajdywano wiewiórki zainfekowane Yersinia pestis. Na terenach, jak opisywane tutaj, gdzie dżuma jest chorobą endemiczną w populacji dzikich zwierząt władze zawsze proszą właścicieli zwierząt domowych o szczególną uwagę i kontrolowanie pupili. Szczególnie koty są narażone na ugryzienia pcheł, podrapanie czy ugryzienie przez inne dzikie zwierzęta. Nieleczone antybiotykami mogą same paść ofiarą dżumy. Psy rzadziej chorują, ale mogą przenosić pchły. View oEmbed on the source website Czarna śmierć” w XIII i XIV wieku zabiła na naszym kontynencie 50 milionów ludzi. W 1855 roku wybuch trzeciej pandemii dżumy w Chinach, a później w Indiach, doprowadził do śmierci 12 mln osób. Wśród najczęstszych symptomów wymienia się nagłą wysoką gorączkę, dreszcze, ból głowy, nudności i opuchliznę w pachwinach (zaatakowane są węzły chłonne). Wystąpić mogą od 2 do 7 dni do zakażenia. Choroba ta zabija obecnie 11 na 100 zarażonych osób, przy czym więcej w regionach słabo rozwiniętych. Jeżeli nie jest leczona, zabija 30 do 60 proc. zarażonych. Od 1928 do 2018 roku w Mongolii odnotowano 692 przypadki dżumy, z czego 513 osób zmarło.
Dżuma wykryta u wiewiórek w Colorado. Służby ostrzegają
Tydzień po wykryciu dymieniczej dżumy u pasterzy owiec w Chinach, strach przed średniowieczną zarazą padł na mieszkańców Stanów Zjednoczonych. U wiewiórki w Colorado wykryto bakterie Yersinia pestis, szczep odpowiedzialny w historii ludzkości za śmierć milionów. Na szczęście dziś wykryta w przeciągu 24 godzin daje się pokonać antybiotykami.
Informacja o zadżumionej wiewiórce dotyczy miasta Morrison w hrabstwie Jefferson, na zachód od miasta Denver. Odkryto ją po tym, jak jeden z mieszkańców odnalazł 12 martwych wiewiórek w jednym miejscu. Jedna z nich miała w sobie wspomniane wyżej bakterie. Przedstawiciele służby zdrowia hrabstwa Jefferson proszą o zachowanie szczególnego bezpieczeństwa podczas obchodzenia się ze zwierzętami, zarówno dzikimi (jak owe wiewiórki) jak i domowymi pupilami. Pchły żyjące na zwierzętach Yersinia pestis mogą przeskakiwać na ludzi i kąsając zarażać. Ostatni taki przypadek w tym regionie odnotowano kilka lat temu, ostatnio u nieświszczuków, zwanych potocznie pieskami preriowymi. View oEmbed on the source website Infekcja może nastąpić też przez kontakt bezpośredni z krwią lub tkankami zarażonego osobnika. Szczególnie koty są narażone na ugryzienia pcheł, podrapanie czy ugryzienie przez inne dzikie zwierzęta. Nieleczone antybiotykami mogą same paść ofiarą dżumy. Psy rzadziej chorują, ale mogą przenosić pchły. Wśród najczęstszych symptomów wymienia się nagłą wysoką gorączkę, dreszcze, ból głowy, nudności i opuchliznę w pachwinach (zaatakowane są węzły chłonne). Wystąpić mogą od 2 do 7 dni do zakażenia. Jeżeli zadba się o czystość wokół domu (sprzątanie odpadków, źródeł pożywienia dla dzikich zwierząt), unika bezpośredniego kontaktu i zawczasu odwiedzi weterynarza/lekarza – można z dżumą sobie dość dobrze radzić. View oEmbed on the source website Nazywana Czarną Śmiercią, choroba w XIII i XIV wieku zabiła dziesiątki milionów ludzi w Europie. W 1855 roku wybuch trzeciej pandemii dżumy w Chinach, a później w Indiach, doprowadził do śmierci 12 mln osób. Światowa Organizacja Zdrowia uznała ją za wygaszoną dopiero w 1981 roku, gdy liczba zgonów spadła poniżej 200 rocznie. Po wynalezieniu antybiotyków, siła niszcząca dżumy dymieniczej osłabła. Obecnie zabija 11 na 100 zarażonych osób, przy czym więcej w regionach słabo rozwiniętych. Jeżeli nie jest leczona, zabija 30 do 60 proc. zarażonych. Ostatnio na Madagaskarze w 2017 roku odnotowano 300 chorych, z czego zmarło mniej niż 10 proc.
Dżuma w Chinach. Rząd wprowadza obostrzenia
Władze chińskiego miasta Bayannur uruchomiły “pandemiczne” procedury bezpieczeństwa po tym jak u pasterza owiec wykryto zapalenie węzłów chłonnych charakterystyczne dla dymieniczej postaci dżumy. Zostaną one w mocy do końca roku.
Nazywana Czarną Śmiercią, choroba w XIII i XIV wieku zabiła dziesiątki milionów ludzi w Europie. W 1855 roku wybuch trzeciej pandemii dżumy w Chinach, a później w Indiach, doprowadził do śmierci 12 mln osób. View oEmbed on the source website Światowa Organizacja Zdrowia uznała ją za wygaszoną dopiero w 1981 roku, gdy liczba zgonów spadła poniżej 200 rocznie. Po wynalezieniu antybiotyków, siła niszcząca dżumy dymieniczej osłabła. Obecnie zabija 11 na 100 zarażonych osób, przy czym więcej w regionach słabo rozwiniętych. Jeżeli nie jest leczona, zabija 30 do 60 proc. zarażonych. Wykryty 5 lipca przypadek pasterza z regionu Wewnętrznej Mongolii choć tylko jeden, zmusił lokalną administrację do wprowadzenia w mieście stanu nadzwyczajnego (wskazujący na rosnące zagrożenie poziom 3 w 4-stopniowej skali). Ostrzega się mieszkańców przed polowaniem, zjadaniem czy transportowaniem potencjalnie zainfekowanych zwierząt. Szczególnie dotyczy to potencjalnie chorych świstaków, na których żyją pchły przenoszące bakterię Yersinia pestis, szczep odpowiedzialny za dżumę (same zarażają się kąsając gryzonie). O pasterzu wiadomo jedynie, że poddany został kwarantannie i przebywa w szpitalu. View oEmbed on the source website Według serwisu Global Times władze badają jeszcze jeden potencjalny przypadek dżumy dymieniczej. Tym razem chodzi o 15-latka, którego pies upolował chorego świstaka a u nastolatka pojawiła się później wysoka gorączka. Inne symptomy dżumy dymieniczej to opuchnięte węzły chłonne na szyi i pachwin, dreszcze, nudności oraz ogólne osłabienie ciała. View oEmbed on the source website Czy grozi nam pandemia dżumy? Wątpliwe, bo od dawna notuje się najczęściej pojedyncze przypadki. W listopadzie zeszłego roku w tym samym regionie Chin wykryto dwa przypadki dżumy płucnej, jedynej odmiany zdolnej przechodzić z człowieka na człowieka (drogą kropelkową). Na Madagaskarze w 2017 roku odnotowano 300 chorych, z czego zmarło mniej niż 10 proc.
Zawsze wracała, choć wiele razy ją pokonywaliśmy! Czarna śmierć
Jestem chorobą niebezpieczną, bezlitosną. Pochłonęłam miliony istnień i wciąż stanowię zagrożenie. Doczekałam się nawet sławnej książki nazwanej moim imieniem. Kim jestem?
Dżuma to zakażenie bakteryjne, które występuje głównie u gryzoni i i ich pcheł, ale z pomocą tych ostatnich może czasami przeskakiwać na ludzi. Kiedy to się stanie, konsekwencje potrafią być przerażające. Nie bez przyczyny epidemie dżumy to najsłynniejsze epizody chorób w naszej historii. Najbardziej znaną jest średniowieczna pandemia Czarnej Śmierci, która przetoczyła się przez Azję i Europę. Dotarła do Europy pod koniec lat czterdziestych XIV wieku, zabijając około 25 mln osób. W kolejnych stuleciach powracała wielokrotnie, zwłaszcza w miastach, chociażby jako Wielka Zaraza w Londynie (1665-66), podczas której zginął jeden na pięciu mieszkańców. Zaczęło się w Bizancjum Pierwsza udokumentowana pandemia to Dżuma Justyniana, która zaczęła się w 541 roku naszej ery. Nazwana na cześć cesarza bizantyńskiego Justyniana I, według starożytnych historyków zabijała nawet do 10 000 osób dziennie w Konstantynopolu (obecnie Stambule). Według współczesnych szacunków do VIII wieku spowodowała śmierć połowy ludności w Europie. Przyczyna choroby nie została odkryta aż do ostatniej globalnej epidemii, która wybuchła w Chinach w 1855 roku i oficjalnie zakończyła się dopiero w 1959 roku. Pierwszy przełom nastąpił w Hong Kongu w 1894 roku, gdy naukowcy wyizolowali odpowiedzialne za nią bakterie - pałeczki dżumy - Yersinia pestis. Kilka lat później w Chinach lekarze zaobserwowali u szczurów bardzo podobne do ludzkich objawy zarazy, a jednocześnie zauważyli, że chore osoby często były pogryzione przez pchły. Zwierzęta przenoszące dżumę to myszy, wielbłądy, wiewiórki, pieski preriowe, króliki i wiewiórki, ale najbardziej niebezpieczne dla człowieka są szczury, zwłaszcza miejskie. Choroba jest zazwyczaj przenoszona przez występujące u szczurów pchły, Xenopsylla cheopis. Rodzaje dżumy Dżuma dymienicza, najczęstsza postać tej choroby, zwana jest też dżumą gruczołową ze względu na boleśnie powiększone węzły chłonne, które pojawiają się w okolicach pachwiny, pach lub szyi. Zakażenie dżumą posocznicową, która rozprzestrzenia się w krwiobiegu, następuje za pośrednictwem pcheł lub kontaktu z osobą zakażonej dżumą lub jej płynami ustrojowymi. Dżuma płucna, najbardziej zakaźny typ, to zaawansowane stadium dżumy dymieniczej, podczas którego choroba zaczyna być przekazywana bezpośrednio drogą kropelkową, poprzez wydzielinę płucną wydobywającą się podczas kasłania. Nieleczona dżuma dymienicza zabija około 50 procent zarażonych. Dwie pozostałe postaci choroby są prawie zawsze śmiertelne bez leczenia antybiotykami. Pałeczka dżumy jest wyjątkowo zjadliwa, nawet w porównaniu z blisko spokrewnionymi bakteriami. Dzieje się tak, ponieważ jest zmutowaną odmianą, która nie jest w stanie przeżyć poza zarażonym zwierzęciem, ani wniknąć i ukryć się w komórkach ciała swojego gospodarza. Aby to zrekompensować, Y. pestis korzysta z liczebności i możliwości wyłączenia układu odpornościowego swojej ofiary. Czyni to poprzez wstrzykiwanie toksyn do komórek obronnych, takich jak makrofagi, których zadaniem jest wykrywanie infekcji bakteryjnych. Kiedy te zostaną unieszkodliwione, bakteria może mnożyć się bez przeszkód. Organizmy ofiar są tak przeciążone, że zostają praktycznie zatrute na śmierć w wyniku gromadzenia się bakterii w gęstych skrzepach pod skórą, z których pchły mogą je pobrać wraz z krwią. Inne nieprzyjemne skutki uboczne to gangrena, pękające gruczoły wypełnione ropą i płuca, które dosłownie się rozpuszczają. Dżuma w naszych czasach Dżuma nadal występuje w różnych częściach świata. W 2003 roku zachorowało na nią ponad 2100 osób, z czego zmarło 180. Obserwuje się ją przede wszystkim w Afryce. Ostatni odnotowany poważny wybuch miał miejsce w 2006 roku w Demokratycznej Republice Konga w Afryce Środkowej, a w jego wyniku zmarło co najmniej 50 osób. Również w Stanach Zjednoczonych, Chinach, Indiach, Wietnamie, Mongolii i kilku innych państwach zostały potwierdzone przypadki dżumy u ludzi w ostatnich latach. W przypadku podania na czas odpowiednich antybiotyków większość ludzi przeżywa. Dobre warunki sanitarne i zwalczanie szkodników pozwalają zapobiegać epidemiom, ponieważ do ich wybuchu potrzebne są zatłoczone, brudne i zaszczurzone miejsca. Istnieją obawy, że bakterie dżumy potencjalnie mogłyby być wykorzystane jako broń biologiczna w przypadku uwolnienia w formie aerozolu.
Dżuma Justyniana, Czarna śmierć. Przyjrzyjmy się bliżej paru zarazom, które przyczyniły się do zdziesiątkowania ludzi na świecie.
Tekst: Agnieszka Budo Dżuma Justyniana Zdaniem historyków w połowie VI w. Cesarstwo Bizantyjskie nawiedzone zostało przez epidemię dżumy dymieniczej, w wyniku której śmierć poniosło wówczas blisko 40% mieszkańców Konstantynopola. Jak uważają badacze, pandemia tej dżumy miała charakter ogólnoświatowy i dotarła m.in. do Afryki Północnej, środkowej części Azji i Europy, w której przyczyniła się do śmierci nawet 60% mieszkańców. Na całym świecie zabiła około 100 milionów osób. Czarna śmierć Tak mówiono o epidemii dżumy, która wybuchła w średniowiecznej Europie i przyczyniła się do śmierci blisko 50 milionów jej mieszkańców. Wszystko zaczęło się na Krymie, z którego dżuma szybko rozprzestrzeniła się nie tylko na Europę, ale i Afrykę Północną, zabijając w sumie około 200 milionów ludzi. Czarna śmierć zapoczątkowała wielką falę epidemii dżumy, które pojawiały się na świecie regularnie aż do XVIII w. Wielka dżuma mediolańska 1629 roku W pierwszej połowie XVII w. północną część Włoch opanowała epidemia dżumy, która uśmierciła około 280 tysięcy ludzi. Wielu historyków uważa, że za wybuch tej epidemii odpowiedzialni byli niemieccy i francuscy żołnierze, którzy "przywlekli" ją, wkraczając do miejscowości Mantua, podczas operacji związanej z trwającą w tym czasie wojną trzydziestoletnią. Tylko w Mediolanie z powodu dżumy zmarło około 60 tysięcy osób, natomiast w Wenecji epidemia uśmierciła prawie 46 tysięcy ludzi. W obu przypadkach była to niemal połowa populacji obydwu miast. Ospa prawdziwa Ospa prawdziwa, nazywana inaczej czarną ospą (Variola vera) to wirusowa choroba zakaźna o ostrym przebiegu, wywoływana przez jedną z dwóch odmian wirusa ospy prawdziwej (variola minor lub variola maior). Do największych epidemii tej choroby doszło w XVI wieku w Ameryce Południowej i Północnej. To właśnie ospa prawdziwa zdziesiątkowała społeczność Azteków - zabiła większość azteckich wojowników, władcę Cuitláhuaca i ponad 75% całkowitej populacji Meksyku. W imperium Inków przyczyniła się do śmierci 95% społeczeństwa. W 1633 roku epidemia czarnej ospy dotarła do Ameryki Północnej. W Plymouth w stanie Massachusetts chorobą zaatakowani zostali rdzenni Amerykanie. W 1636 roku zaraza dotarła do jeziora Ontario i ziemi Irokezów, zbierając milionowe żniwo śmierci. Najstraszniejsze epidemie (aż sześć) czarnej ospy miały jednak miejsce dopiero w Bostonie w latach 1636 – 1698. Podczas pandemii, które przetoczyły się przez osiemnastowieczną Europę zmarło blisko 60 milionów ludzi. W Polsce czarna ospa pojawiła się po raz ostatni w 1963 r. we Wrocławiu. Nie była to oczywiście epidemia rodzima - pierwszy chory przywlókł chorobę z Indii. Zachorowało wówczas 99 osób, z czego zmarło 7. Ostatnim dużym zarzewiem ospy na starym kontynencie była epidemia w byłej Jugosławii, do której doszło w 1972 r. Ogniskiem zakażenia okazał się pielgrzym, który powrócił z Bliskiego Wschodu. Epidemia zaatakowała wówczas 175 osób, z których zmarło 35. W chwili obecnej jedyne próbki ospy prawdziwej znajdują się w Instytucie Preparatów Wirusowych w Moskwie oraz w Centrum Kontroli Chorób w Atlancie i są pilnie strzeżone. Zawsze jednak istnieje ryzyko, że ktoś nieodpowiedzialny i pozbawiony wyobraźni użyje tych próbek, jako broni biologicznej, ze względu na: dużą śmiertelność, jaką mogą wywołać (do 80%), dużą zakaźność, brak odporności współczesnych populacji i trudności w jej rozpoznaniu we wczesnym etapie. Jak podają pewne źródła w samej tylko Rosji, wojskowe zapasy tego wirusa w latach 70. i 80. wynosiły około 20 ton. Wielka zaraza w Londynie 1665-1666r. Zdaniem naukowców wszystko zaczęło się od Niderlandów, w których w 1654 roku pojawiła się nieznana zaraza. Jej bakteria przewieziona została do Anglii na holenderskich statkach handlowych. Do wybuchu wielkiej epidemii w Londynie doszło jednak dopiero w latach 1665-1666. Wielu badaczy uważa, że zarazą tą była dżuma, wywołana przez bakterię Yersinia pestis, której głównymi roznosicielami były wówczas szczury. W wyniku epidemii dżumy w stolicy Anglii śmierć poniosło ponad 100 tysięcy ludzi, czyli jedna piąta całej populacji miasta. W najgorszych tygodniach zaraza uśmiercała nawet około siedmiu tysięcy osób. XIX- wieczna fala zachorowań na dżumę W XIX wieku dżuma zaczęła niebezpiecznie rozprzestrzeniać się w prowincji Junnan w Chinach. Po upływie kilku miesięcy opanowała kolejne kontynenty. W samych tylko Indiach i Chinach zabiła przeszło 12 milionów ludzi. Dzisiaj pandemia ta uznawana jest za największą pandemię dżumy zaraz po dżumie Justyniana i czarnej śmierci. Ataki cholery w XIX wieku Od 1816 roku do wczesnych lat 60. XIX wieku cholera zdziesiątkowała mieszkańców Indii, Europy i Ameryki Północnej. Od 1817 roku przez kolejne cztery dekady przyczyniła się w Indiach do śmierci około 40 milionów ludzi. W Europie i Ameryce Północnej spowodowała zgon ponad 100 tysięcy osób. Cholera (Cholerae) to ostra, zaraźliwa choroba przewodu pokarmowego, której przyczyną jest spożycie pokarmu lub wody skażonej Gram-ujemną bakterią – szczepami przecinkowca cholery (Vibrio cholerae), produkującego enterotoksynę. W 2001 roku WHO odnotowało na świecie 184 311 przypadków cholery, w wyniku której zmarło 2728 osób. Tyfus dziesiątkuje Europę w XX wieku Do dnia dzisiejszego najwięcej zachorowań na tyfus plamisty, nazywany inaczej durem plamistym (Typhus exanthematicus), odnotowuje się w Afryce i w Azji, gdzie co roku liczba chorych sięga kilku tysięcy. Wyróżniamy dwa rodzaje tyfusu: tyfus plamisty europejski, wywołany przez Rickettsia Prowazeki, a przenoszony przez wszy ludzkie - o charakterze epidemicznym i tyfus plamisty szczurzy, wywołany przez Rickettsia Prowazeki varietas mooseri, przenoszony przez pchły, o charakterze endemicznym. Historycy twierdzą, że to właśnie epidemia tyfusu przyczyniła się bezpośrednio do odwrotu Napoleona z Rosji. W wyniku tej zarazy śmierć poniosło wówczas ponad 400 tysięcy żołnierzy. W XX wieku szacuje się, że tyfus spowodował śmierć wielu milionów ludzi w Europie. Tylko podczas I wojny światowej w wyniku choroby zmarło trzy miliony osób. Jak łatwo zauważyć do największych epidemii tyfusu dochodziło przede wszystkim podczas wojen i klęsk żywiołowych. Bardzo często tyfus pojawiał się również w więzieniach. W latach 20. XX wieku polski biolog, profesor Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie, Rudolf Stefan Weigl, opracował szczepionkę przeciwtyfusową, która do czasu wymyślenia antybiotyków była jedyną ochroną przed tą chorobą. Grypa 1918-1919 Ptasia i świńska grypa to nic w porównaniu z największą pandemią grypy w historii ludzkości, która uderzyła w 1918 r. „Hiszpanka”, bo tak ją nazwano, zaatakowała niemal wszystkie kontynenty, zabijając ponad 100 milionów ludzi. Ebola – gorączka krwotoczna Ebola, zaliczana do wirusowych gorączek krwotocznych, to choroba zakaźna o bardzo wysokiej śmiertelności. Pierwsze przypadki tej choroby odnotowano w 1976 r. w Zairze, w okolicach Yambuku nad rzeką Ebolą. Spośród 318 chorych zmarło 280 osób. Wirus pojawił się nagle i równie nagle zniknął. W tym samym roku ebola pojawiła się również w Sudanie, zabijając ponad 50% chorych ludzi. W 1994 r. epidemia spowodowana biotypem Ebola-Zaire wystąpiła w kopalniach złota, położonych w lasach deszczowych na terenie Gabonu. Spośród 52 zarażonych osób, zmarło 31. Rok później, w 1995 r. doszło do wybuchu kolejnej dużej epidemii w pobliżu Kikwit w Zairze. Zanotowano tam 315 zachorowań i aż 250 zgonów. W lata 2000-2003 epidemia eboli wybuchła w Afryce Środkowej. W sumie, podczas czterech epidemii, zakażeniu uległo 300 osób, z czego 253 zmarły. W 2007 r. doszło do wybuchu epidemii w Demokratycznej Republice Konga i w Ugandzie, w której laboratoryjnie potwierdzono występowanie nowej odmiany wirusa u 9 osób. I tak oto wielkie epidemie od stuleci niosą śmierć milionom mieszkańców naszej planety. Miejmy tylko nadzieję, że wirusy zamknięte w doskonale pilnowanych laboratoriach nigdy nie wydostaną się na światło dzienne.
Chiny: Trzeci przypadek dżumy w ciągu tygodnia
28 osób poddano kwarantannie po zdiagnozowaniu dżumy u mieszkańca regionu Wewnętrzna Mongolia. 55-letni mężczyzna zaraził się bakteriami Yersinia pestis jedząc mięso dzikiego królika.
O kolejnym już w listopadzie przypadku Czarnej Śmierci doniosła chińska agencja informacyjna Xhinhua. Mieszkaniec regionu Huade trafił na oddział zakaźny. Miejscowi lekarze zapewniają, że nosi w sobie najczęstszą formę dżumy, czyli dymieniczą. Nie jest ona przenoszona z człowieka na człowieka jak płucna. Zarazić się nią można po ugryzieniu pchły albo przez kontakt z zakażonymi tkankami. Tak było teraz, a według władz chińskich, także i w przypadku dwóch innych mieszkańców Mongolii Wewnętrznej, o których media doniosły 12 listopada. W maju tego roku dżuma zabiła w Chinach dwie osoby zakażone po zjedzeniu surowej nerki świstaka. W chińskiej medycynie ludowej uważa się ją za lek. Teraz pod ścisłą obserwacją lekarzy w Pekinie i mieście Ulanqab znajduje się kilkudziesięciu potencjalnie zakażonych oraz trzy osoby chorujące. Ponoć ich przypadki łączy jedynie fakt, że to mieszkańcy tego samego regionu kraju. View oEmbed on the source website – Zagrożenie epidemią jest minimalne – przekonują chińskie służby medyczne. Szybkie leczenie antybiotykami jest konieczne by zapobiec przeistoczeniu się – w wyniku komplikacji - dżumy dymieniczej w wersję płucną. W XIV wieku zabiła 50 milionów ludzi w Europie a Światowa Organizacja Zdrowia nazywa ją chorobą nawracającą. Według WHO zaraża się nią przynajmniej 1000 osób rocznie. W najgorszym, w ostatnich dekadach, 2003 roku zachorowało na nią ponad 2100 osób, z czego zmarło 180. Między rokiem 2010 a 2015 zostało zgłoszonych 3248 zachorowań. Najbardziej zagrożone jej występowaniem są trzy kraje: Demokratyczna Republika Konga, Madagaskar i Peru. Odkrywano ją też w USA i Wietnamie. W Chinach przypadki dżumy są nieliczne, choć w 2014 roku po zarażeniu się 38-letniego mężczyzny płucną formą choroby odgrodzono kordonem sanitarnym dużą część miasta Yumen na północnym zachodzie kraju. View oEmbed on the source website Choroba rozprzestrzenia się wraz z przenoszącymi ją (a właściwie zarażone pchły) gryzoniami. Za wzrost populacji szczurów w Mongolii Wewnętrznej odpowiadają coraz dłuższe susze. W lecie 2018 roku ten obszar Chin wielkości Holandii był dosłownie zadeptany przez szkodniki. Wyrządzone wówczas szkody oszacowano na 600 mln yuanów, czyli 330 mln zł. - W przypadku podania na czas odpowiednich antybiotyków większość ludzi przeżywa. Dobre warunki sanitarne i zwalczanie szkodników pozwalają zapobiegać epidemiom, ponieważ do ich wybuchu potrzebne są zatłoczone, brudne i zaszczurzone miejsca – zauważa National Geographic.