Przez ponad sto lat kształtowały wyobrażenie o polskich królach. Czy Matejko wymyślił wizerunki władców
Poczet królów polskich Matejki to jedno z najbardziej rozpoznawalnych dzieł w historii polskiej sztuki, ale czy rzeczywiście pokazuje prawdziwe twarze władców? Prof. Bożena Czwojdrak wyjaśnia, na ile te wizerunki są zgodne z historią.
Spis treści: Nie było fotografii – były źródła pośrednie Co mówi współczesna nauka? Czy Matejko był świadkiem otwarć królewskich grobowców? Dziś wiemy więcej, jak wyglądali Jagiellonowie Posłuchaj całej rozmowy o Jagiellonach „Poczet królów i książąt polskich” to seria rysunków stworzona przez Jana Matejkę w latach 1890–1892. Cykl ten przedstawia 44 polskich władców – królów i książąt – a także cztery postacie kobiece: księżne i królowe. Posłuchaj nowego odcinka wideopodcastu National Geographic Polska. Rozmówczynią Łukasza Załuskiego jest prof. Bożena Czwojdrak, historyczka i mediewistka z Uniwersytetu Śląskiego. Nie było fotografii – były źródła pośrednie Matejko pracował w XIX wieku, przedstawiając postaci sięgające nawet wczesnego średniowiecza. Oczywiście nie dysponował żadnymi realistycznymi portretami większości władców. Dlatego opierał się na różnych typach źródeł: miniatury i iluminacje rękopisów – np. kroniki średniowieczne, gdzie pojawiały się schematyczne przedstawienia władców, monety i pieczęcie – szczególnie cenne, bo często powstawały za życia danego władcy, nagrobki i rzeźby – np. sarkofagi królewskie na Wawelu, wcześniejsze portrety (jeśli istniały) – zwłaszcza dla władców od XVI wieku wzwyż. W przypadku postaci takich jak Bolesław Chrobry czy Mieszko I, materiał ikonograficzny był bardzo skromny lub wręcz symboliczny. Matejko musiał więc uzupełniać luki własną wizją. Co mówi współczesna nauka? Współcześni historycy i archeolodzy są zgodni, że Jan Matejko z dużą starannością oddawał realia poszczególnych epok, szczególnie w zakresie ubioru oraz insygniów władzy – oczywiście w granicach wiedzy dostępnej w XIX wieku. Jednocześnie podkreśla się, że wygląd twarzy wielu przedstawionych władców ma charakter w dużej mierze hipotetyczny, zwłaszcza w przypadku postaci z najwcześniejszych okresów historycznych, dla których brak wiarygodnych źródeł ikonograficznych. Mimo tych ograniczeń dzieła Matejki mają ogromne znaczenie edukacyjne i kulturowe – to one w dużej mierze ukształtowały wyobrażenie Polaków o wyglądzie dawnych władców. Czy Matejko był świadkiem otwarć królewskich grobowców? Tak, choć uczestniczył tylko w otwarciu grobów dwojga polskich władców. – Jan Matejko był przy otwarciu grobowców Jadwigi Andegaweńskiej i Kazimierza Wielkiego. Można by więc podejrzewać, że tych dwoje królów Polski jest mniej więcej zbliżonych na wizerunkach malarza do ich faktycznych wyglądów – mówi prof. Bożena Czwojdrak i dodaje – Większości władców Matejko sobie po prostu wyobrażał. Badaczka epoki zwraca też uwagę, że w porównaniu z naszymi sąsiadami, na ziemiach Królestwa Polskiego nie powstawało wcale tak wiele wizerunków władców. Czesi w tym czasie malowali swoich królów i królowe na potęgę. – My mamy pecha, bo do nas praktycznie nie docierała z Zachodu kultura obrazu. Ja z zazdrością patrzę na moich kolegów historyków czeskich, którzy wydawali przy okazji rocznicy śmierci Karola Luksemburskiego wydawali albumy z wizerunkami swojego władcy. A my nawet nie wiemy, jak wyglądała Jadwiga Andegaweńska – mówi mediewistka w podcaście National Geographic Polska. Dziś wiemy więcej, jak wyglądali Jagiellonowie Dzięki projektowi National Geographic, którego celem była rekonstrukcja wizerunków władców z dynastii Jagiellonów, możemy przyjrzeć się obliczu królów i królowych z tej dynastii. Dynastia Jagiellonów przez niemal dwa stulecia wywierała decydujący wpływ na dzieje Polski, Litwy, Czech i Węgier, będąc okresem politycznej potęgi oraz rozkwitu kultury, często nazywanym złotym wiekiem. Znane nam z tradycji artystycznej wizerunki tych władców są jednak w dużej mierze efektem twórczej interpretacji. „Nowy Poczet Jagiellonów” podejmuje próbę odtworzenia ich wyglądu w oparciu o wiarygodne źródła historyczne, przywracając bardziej autentyczny obraz postaci, które odegrały kluczową rolę w historii regionu. Posłuchaj całej rozmowy o Jagiellonach Rozmowę z prof. Bożeną Czwojdrak poprowadził Łukasz Załuski, redaktor naczelny National Geographic Polska. Wideo z rozmową można obejrzeć poniżej, a także na naszym kanale YouTube i w serwisie Spotify. View Ediplayer on the source website Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Zimowe Igrzyska Olimpijskie to święto nie tylko dla kibiców. Mediolan udostępnia ukryte dzieło Leonarda da Vinci
Mediolan przygotował na czas zimowych Igrzysk coś wyjątkowego. Nie udostępniany zwiedzającym od wielu lat fresk autorstwa Leonarda da Vinci, będzie można zobaczyć aż przez 7 tygodni. Zwiedzający będą mieli unikatową szansę podziwiania malowidła dostępnego wyłącznie konserwatorom.
Podczas Zimowych Igrzysk Olimpijskich Mediolan–Cortina 2026, wyjątkowe dzieło Leonarda da Vinci zostanie na krótko udostępnione publiczności. Przez pięć tygodni, od 7 lutego do 14 marca, zwiedzający będą mogli zobaczyć rzadko dostępny mural autorstwa Leonarda, w komnacie zwanej „Salla delle Asse” w Castello Sforzesco (Zamku Sforzów) w Mediolanie. To miejsce na codzień pozostaje zamknięte z powodu trwających od wielu lat prac konserwatorskich. Fresk Leonarda ukryty na zamku w Mediolanie Monumentalne malowidło z końca XV wieku pokrywa sufit i ściany sali, niegdyś reprezentacyjnego pomieszczenia książęcej rezydencji, a dziś części muzealnego kompleksu. Włoska nazwa „Salla delle Asse” ozancza dosłownie „salę desek” i odnosi się do dawnego wystroju pomieszczenia, które było wyłożone drewnianymi panelami. Leonardo da Vinci rozpoczął pracę nad muralem w 1498 roku. Przedstawia on splątane pnie, gałęzie, korzenie i skały, tworzące iluzję naturalności na sklepieniu. Projekt nigdy nie został ukończony – już rok później Mediolan został zajęty przez wojska francuskie, a artysta musiał uciekać z miasta. Przez kolejne stulecia malowidło popadło w zapomnienie, przykryte warstwami tynku. Dzieło odkryto ponownie dopiero na przełomie XIX i XX wieku, gdy historycy i archeolodzy zaczęli usuwać tynk. Wczesne prace konserwatorskie polegały na uzupełnianiu wyblakłych fragmentów, co z czasem wzbudziło kontrowersje. Niektórzy badacze uznali, że przez przemalowania mural przestał być w pełni autentycznym dziełem Leonarda i stał się raczej jego późniejszą interpretacją. Dzieło Leonarda będzie można zobaczyć z rusztowań konserwatorskich W ramach specjalnych, zorganizowanych wizyt goście wejdą na około sześciometrowe rusztowania i będą mogli oglądać dzieło z bardzo bliskiej odległości – kilku centymetrów. Każda wizyta potrwa 30 minut, a uczestnicy będą musieli nosić kaski ochronne. Zwiedzający będą mogli też podglądać pracę konserwatorów. Odnawianie fresku odbywa się z użyciem specjalnego, japońskiego papieru ryżowego i demineralizowanej wody, aby usuwać sole, które przez wieki nagromadziły się w murach. Metoda ta pozwala delikatnie oczyścić powierzchnię, nie naruszając farb Leonarda. Mediolan celebruje Leonarda: będą jeszcze dwie wystawy Równolegle z otwarciem „Salli delle Asse”, muzea Zamku Sforzów będą działać normalnie. Zaplanowano otwarcie dwóch nowych wystaw poświęconych Leonardowi. Jedna z nich, multimedialna instalacja w tzw. Salach Panoramicznych, przybliży rolę artysty na dworze Sforzów. Druga, w Pinakotece, skupi się na uczniach i naśladowcach mistrza, prezentując m.in. dzieła Bernardina Luiniego, Andrei Solariego i Bernardo Zenalego. Po 14 marca sala z muralem zostanie znów zamknięta na około 18 miesięcy, aby zakończyć ostatni etap konserwacji. Jak podkreślają specjaliści, praca nad tym niezwykle delikatnym dziełem wymaga maksymalnej precyzji i odbywa się centymetr po centymetrze. Źródło: Smithsonian Magazine Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Luwr okradziony w biały dzień. Rabunków było dużo więcej – łupem złodziei padła nawet „Mona Lisa"
Luwr okradano już wiele razy, od samego początku jego istnienia. Złodzieje już od ponad stu lat wynoszą z najsłynniejszego muzeum świata bezcenne dzieła sztuki – często w biały dzień. Oto najważniejsze z nich.
Cztery minuty wystarczyły zuchwałym złodziejom, by dokonać jednego z najbardziej śmiałych przestępstw w historii sztuki. Rankiem 19 października 2025 roku ukradli bezcenne klejnoty z Luwru w Paryżu. Do napadu doszło w biały dzień, gdy słynne muzeum było otwarte dla publiczności. Celem złodziei była biżuteria, m.in. szmaragdowy naszyjnik i kolczyki, które Napoleon Bonaparte podarował swojej drugiej żonie, Marii Ludwice. Trwają gorące dyskusje, jak złodziejom udało się wymknąć ochronie jednego z najważniejszych muzeów świata. Ale to wcale nie pierwszy raz, gdy okradziono Luwr. Rewolucyjne początki Luwru i jego zbiorów Paryskie muzeum ma długą historię szokujących włamań i niewyjaśnionych kradzieży, mimo że zostało stworzone właśnie po to, by chronić narodowe dziedzictwo kulturowe po krwawej rewolucji. Choć historia budynku Luwru sięga XIII wieku, muzeum powstawało podczas Rewolucji Francuskiej, w czasie gorączki na punkcie egalitaryzmu. W 1792 roku buntownicy najechali królewskie rezydencje Ludwika XVI i Marii Antoniny i ogłosili powstanie republiki. Nagle cała królewska kolekcja sztuki stała się własnością nowego państwa i była zagrożona przez szabrowników pragnących zagarnąć lub zniszczyć wszelkie ślady francuskiej monarchii. Muzeum w Luwrze miało zabezpieczyć majątek państwowy w rewolucyjnym chaosie, a przy tym prezentować najcenniejsze skarby nowej, demokratycznej Francji. Jednak jego bogate zbiory od początku stanowiły pokusę dla złodziei dzieł sztuki. Z biegiem lat muzeum dorobiło się długiej listy problemów z bezpieczeństwem oraz kradzieży. Oto historia niektórych z najbardziej zuchwałych przestępstw w ostatnim stuleciu. Niemal wszystkie miały miejsce w biały dzień. Kradzież „Mony Lisy” w 1911 roku Szokująca kradzież „Mony Lisy” (wówczas mało znanego dzieła Leonarda da Vinci) wydarzyła się rankiem 11 sierpnia 1911 r. Był to dzień powszedni, a Vincenzo Peruggia, włoski imigrant, który przez krótki czas pracował w muzeum przy oprawianiu obrazów i wykonywaniu gablot, założył swój dawny roboczy uniform i wszedł do Luwru nie zatrzymywany przez nikogo. Dzieło wisiało wówczas w Salon Carré. Zdejmowanie obrazów do konserwacji lub fotografowania było czymś częstym i normalnym. Nikt nie zauważył zniknięcia „Mony Lisy” aż przez 24 godziny po tym, jak Peruggia opuścił muzeum z obrazem pod fartuchem! Przestępstwo wyszło na jaw dopiero wtedy, gdy zamożny mecenas pojawił się w Salon Carré, by malować widok galerii. Po „Monie Lisie” pozostały tylko haki, które mocowały jej specjalną gablotę, wykonaną przez samego złodzieja. Rozpoczęła się obława na ogromną skalę. Jak napisał historyk Aaron Freundschuh w artykule z 2006 r. w czasopiśmie „Urban History”, była to operacja „fantastycznie bezowocna”. Podejrzany: Pablo Picasso Jednym z dziwniejszych zwrotów śledztwa było krótkie przesłuchanie młodego Pabla Picassa. Choć Picasso nie ukradł obrazu Leonarda, wyszło na jaw, że miał związek z wcześniejszą kradzieżą z Luwru: kupił parę starożytnych iberyjskich głów posągów, skradzionych z muzeum kilka lat wcześniej. W obawie przed oskarżeniem o kradzież „Mony Lisy”, oddał je policji. Obraz odzyskano dopiero w 1913 r., gdy Peruggia próbował sprzedać go innemu muzeum. Okazało się, że przez cały czas ukrywał „Monę Lisę” w swoim paryskim mieszkaniu. Podczas procesu twierdził, że ukradł dzieło z pobudek patriotycznych wobec ojczyzny (Włoch). W rzeczywistości obraz powstał we Francji i został zakupiony przez króla Francji Franciszka I, w 1518 r. Zuchwały czyn Peruggi szybko uczynił „Monę Lisę” dziełem znanym w każdym domu. Naziści próbują złupić Luwr Niemiecka okupacja Francji w 1940 r. była czasem kolejnych poważnych strat: część zbiorów Luwru została zagrabiona. Dyrektor muzeum miał jednak plan. Zanim Paryż upadł, Jacques Jaujard uratował znaczną część kolekcji, wywożąc na wieś ponad 1800 drewnianych skrzyń z dziełami sztuki. Większość zbiorów przetrwała wojnę w bezpiecznych kryjówkach, a gdy naziści wkroczyli do Paryża w 1940 r., zastali muzeum w dużej mierze puste. Wysoko postawieni naziści położyli jednak rękę na kilku arcydziełach, takich jak „Niepokalane Poczęcie z Los Venerables” Bartolomé Estebana Murilla. Obraz ten podarowano w 1941 r. faszystowskiej Hiszpanii, w ramach wymiany. Naziści zrabowali też wiele dzieł francuskim obywatelom, wystawiając je w opustoszałym Luwrze. Seria kradzieży w biały dzień Problemy z bezpieczeństwem były zmorą Luwru także po II wojnie światowej. W 1966 r. skradziono antyczną biżuterię w trakcie transportu z powrotem do Francji, po wypożyczeniu jej do muzeum w Wirginii. Klejnoty odzyskano: znaleziono je w papierowej torbie na zakupy w Nowym Jorku. W styczniu 1976 r. włamywacze ukradli z muzeum flamandzki obraz, a w grudniu tego samego roku zamaskowani złodzieje zrabowali wysadzany klejnotami miecz, należący niegdyś do króla Karola X. Do Luwru weszli po rusztowaniach. Miecza nie odzyskano do dziś. Kolejna fala kradzieży nastąpiła nieco ponad dekadę później. W 1990 r. złodzieje zrabowali niewielki obraz Renoira, wycięty z ram w biały dzień, oraz 12 sztuk starożytnej biżuterii rzymskiej i kilka innych obrazów. Pięć lat później w ciągu jednego tygodnia zniknęły dwa obiekty. A w 1998 r. obraz Camille’a Corota został wycięty z ram i przepadł. Do dziś go nie odnaleziono. Od tego czasu muzeum próbowało wzmocnić zabezpieczenia. Czy skradzione skarby wrócą? Czy bezcenne klejnoty zostaną kiedykolwiek odzyskane? Według agencji Associated Press odnaleziono jeden przedmiot: uszkodzoną tiarę ze szmaragdów i diamentów, podarowaną niegdyś przez Napoleona III jego żonie, Eugenii. Złodzieje najprawdopodobniej zgubili ją podczas ucieczki. Los pozostałych dzieł pozostaje niepewny. Nawet jeśli nie wrócą od razu, historia pokazuje, że jest nadzieja: w 2021 r. odzyskano z prywatnej kolekcji w zachodniej Francji włoską renesansowa zbroję, skradzioną w 1983 r. Zmagania Luwru ze złodziejami oraz spór o to, jak najlepiej chronić narodowe skarby Francji, wydają się nie mieć końca. Źródło: National Geographic Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Panorama Racławicka to jedna z najbardziej wyjątkowych ekspozycji. Monumentalne dzieło zapiera dech
Panorama Racławicka to jedna z największych atrakcji Wrocławia. Żadna wycieczka po stolicy Dolnego Śląska nie może odbyć się bez wizyty w miejscu, gdzie eksponowane jest jedno z najsłynniejszych polskich dzieł sztuki. Malarski fenomen urzeka nie tylko ogromnymi rozmiarami, ale także niesamowitą dbałością o detale, które przenoszą oglądającego w sam środek historycznej bitwy. Poniżej przybliżamy historię Panoramy Racławickiej.
Spis treści: Dzieło wielu autorów Obraz, który krzewił ducha niepodległości Niezwykła ekspozycja Odzyskane dzieło trafiło do Wrocławia Panorama Racławicka, czyli nowy dom dla wybitnego dzieła Każda epoka początkuje inną modę w sztuce. Pod koniec XIX wieku uznaniem i podziwem cieszyły się przede wszystkim malarskie panoramy, uwieczniające ważne i podniosłe wydarzenia historyczne. Można wymienić wiele wspaniałych dzieł z tego okresu, ale żadne nie zapisało się w powszechnej świadomości tak mocno, jak słynna „Bitwa pod Racławicami”. Dzieło wielu autorów Inicjatorami powstania wybitnego dzieła byli lwowscy radni, którzy w 1893 roku, z okazji 100-lecia insurekcji kościuszkowskiej, zamówili je u Jana Styki, artysty doświadczonego w tworzeniu monumentalnych form malarskich. Obraz miał być główną atrakcją inauguracji Powszechnej Wystawy Krajowej we Lwowie, która miała odbyć się rok później. Styka, któremu powierzono kierownictwo nad projektem, miał pełną swobodę w doborze współpracowników. Jego prawą ręką został Wojciech Kossak, znakomity batalista. Do współpracy zaprosił także Ludwika Bollera, Tadeusza Popiela, Zygmunta Rozwadowskiego, Teodora Aksentowicza, Włodzimierza Tetmajera, Wincentego Wodzikowskiego i Michała Sozańskiego. Prace nad olbrzymim dziełem panoramicznym rozpoczęły się w sierpniu 1893 roku. Artyści podjęli skrupulatne przygotowania. Na miejscu bitwy dokładnie przeanalizowali topografię terenu, rozmieszczenie wojsk i przebieg walk. Mieli zapewnione wsparcie uznanych historyków, m.in. Tadeusza Korzona i Konstantego Górskiego. Podział ról kluczem do sukcesu Każdy artysta, który uczestniczył w racławickim projekcie, odpowiadał za inny aspekt panoramy. Jan Styka był autorem ogólnego zamysłu i nadzorował wykonanie malowidła, ale nie tylko. Spod jego pędzla wyszły kluczowe postaci obrazu, m.in. Tadeusz Kościuszko i chłopski przywódca Bartosz Głowacki. Kossak, jako ekspert od wizerunków koni, namalował m.in. wierzchowca Kościuszki. Był także autorem sztabu podążającego za naczelnikiem, kawalerii narodowej i rosyjskich żołnierzy, broniących armat. Boller, niemiecki pejzażysta, odpowiadał za krajobraz i niebo. Popiel naniósł na płótno drzewa i chłopskie chałupy. Nadzorowani przez Kossaka Axentowicz i Rozwadowski stworzyli sceny batalistyczne, Tetmajer i Wodziński – stroje ludowe chłopów walczących u boku naczelnika. Obraz, który krzewił ducha niepodległości W maju 1894 roku „Bitwa pod Racławicami” była gotowa. Dzieło namalowane w układzie cykloramicznym mierzyło 15 metrów wysokości i 114 metrów długości. Artyści niezwykle wiernie odtworzyli wszystkie detale, od strojów, przez oręż, aż po wizerunki kluczowych postaci. W rezultacie powstało dzieło niezwykłe, które, przypominając o zwycięstwie Kościuszki, jak żadne inne budziło w oglądających patriotyczne uczucia. Dla narodu pod zaborami artystyczna forma pokrzepienia serc miała szczególne znaczenie. Należy jednak podkreślić, że olbrzymi ładunek emocjonalny „Bitwy pod Racławicami” nie tkwił wyłącznie w przekazie dzieła, ale także w jego formie. Niezwykła ekspozycja Spoglądając na panoramiczne płótno, widzowie mogli odnieść wrażenie, że znaleźli się w samym centrum bitwy, którą stoczono pod Racławicami 4 kwietnia 1794 roku. Efekt immersji to nie tylko zasługa realizmu, wspaniałego operowania światłem i cieniem i elementów zacierających granicę między obrazem a przestrzenią przed nim, ale także wpływająca na perspektywę forma ekspozycji. Początkowo panorama była eksponowana w rotundzie o średnicy ok. 38 metrów, którą we Lwowie (w Parku Stryjskim) wybudowano według projektu Ludwika Baldwina-Ramułta. To dawało widzom możliwość spojrzenia na poszczególne sceny pod różnymi kątami i potęgowało magię dzieła. Odzyskane dzieło trafiło do Wrocławia Monumentalna panorama przetrwała II wojnę światową, ale nie bez szwanku. Największych uszkodzeń doznała w trakcie radzickich bombardowań miasta. Żeby uchronić płótno przed dalszą dewastacją, zwinięto je w rulon i ukryto w klasztorze benedyktynów. Po wojnie, z polecenia Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej odzyskane od ZSRR lwowskie dzieła sztuki, w tym „Bitwa pod Racławicami”, zostały przewiezione do Wrocławia. Wspaniała panorama dwa lata spędziła w magazynie kolejowym Wrocław-Brochów. Następnie przez kilkanaście lat była przechowywana w Muzeum Państwowym, później przemianowanym na Muzeum Śląskie i finalnie – na Narodowe. Wystawiano tylko pojedyncze fragmenty obrazu. Ze względów politycznych, przedstawienie całości dzieła obrazującego triumf Polski nad Rosją nie było możliwe, ale dyskusje na temat budowy miejsca stałej ekspozycji trwały. Decyzja w tym temacie zapadła w 1956 roku, ale prace rozpoczęły się dopiero na początku lat 70. Panorama Racławicka, czyli nowy dom dla wybitnego dzieła Niezbyt skomplikowana inwestycja przeciągała się w nieskończoność. Prace były wstrzymywane i przerywane, a na konserwację samego obrazu brakowało pieniędzy. W czerwcu 1980 roku płótno wywieziono do Warszawy. Dopiero po wydarzeniach sierpniowych nastąpiły zmiany w polityce, dzięki którym możliwe stało się wystawienie panoramy we Wrocławiu. W tym miejscu należy wspomnieć, że w dużej mierze przyczyniła się do tego działalność Społecznego Komitetu Panoramy Racławickiej, na czele którego stał prof. Alfred Jahn. Otwarcie ekspozycji nastąpiło 14 czerwca 1985 roku. Od tego czasu, Panorama Racławicka jest miejscem stałej ekspozycji „Bitwy pod Racławicami”. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Diabeł zakochany w sztuce. Hermann Göring stworzył imperium skradzionych dzieł
Historia zna wielu kolekcjonerów sztuki, lecz niewielu wzbudzało tak skrajne emocje. Hermann Göring, jeden z najbardziej znienawidzonych ludzi XX wieku, latami gromadził dzieła warte fortunę. Jego plan stworzenia w Carinhall imponującego muzeum runął w 1943 roku.
W tym artykule: Hitlerowcy planowali przejąć największe skarby europejskiej kultury Hermann Göring – wielki kolekcjoner Ucieczka z luksusowego muzeum Dalsze losy kolekcji Walka o przetrwanie Dzieła sztuki rabowano również w Polsce Kolekcjonerska pasja Hermanna Göringa rozwinęła się niedługo po zakończeniu I wojny światowej. Już wtedy późniejszy dowódca niemieckiego lotnictwa wojskowego zaczął zbierać pojedyncze obrazy i rzeźby, które stały się podwalinami jego kolekcji. Hitlerowcy planowali przejąć największe skarby europejskiej kultury W 1933 roku, po objęciu przez Hitlera stanowiska kanclerza, wspólnie opracowali plan, zgodnie z którym największe skarby europejskiej kultury miały znaleźć się w III Rzeszy. Aby rabunek bezcennych kolekcji przebiegał sprawniej, powołano Devisenschutzkommando, specjalną jednostkę odpowiedzialną za poszukiwanie na podbitych terenach bezcennych gobelinów, rzeźb, obrazów i innych obiektów. Równolegle z Devisenschutzkommando działało Einsatzstab Reichsleiter Rosenberg (ERR). Organizacja, którą kierował nazistowski ideolog Alfred Rosenberg, okradała z bezcennych woluminów wschodnie i zachodnie archiwa i biblioteki. W ten sposób ponad 2 miliony książek, wcześniej ocenionych pod kątem ideologicznym przez nazistowskich ekspertów, trafiło do Raciborza. To oni decydowali o dalszych losach spuścizny po „wrogach Rzeszy”. Göring miał więc łatwy dostęp do tych wszystkich skarbów, a jako ulubieniec Hitlera regularnie otrzymywał „prezenty”, w rzeczywistości będące łapówkami. Część zdobytych w ten sposób obrazów należących do „zdegradowanej sztuki” (niepasującej ideologicznie), m.in. dzieła Mattise'a czy Picassa, wymieniał na prace Tycjana i Rubensa. W trakcie przesłuchań twierdził, że nabywał je za pieniądze, jednak dalsze śledztwo wykazało, że marszałek kłamał. W 1939 roku liczącą blisko 200 arcydzieł kolekcję Göring ulokował w swojej rezydencji Carinhall. Na ścianach obok poroży dzikich zwierząt znajdowały się kompozycje Vermeera, Rembrandta, Lucasa Cranacha, Renoira i Moneta. W bibliotece umieszczono dwa stoły – jeden mahoniowy ze swastykami po bokach, drugi z nogami w formie penisów wciśniętych w kobiece piersi. Hermann Göring – wielki kolekcjoner Göring uważał się za człowieka renesansu. Marzył, by jego dworek stał się turystyczną mekką mającą bezpośrednie połączenie z Berlinem. Swoją kolekcję traktował jako spuściznę, a gromadzenie nowych dzieł wkrótce stało się obsesją. Dlatego zaczął je pozyskiwać w przemyślany, celowy i zorganizowany sposób. Chciał jak najszybciej i jak najmniejszym kosztem stać się posiadaczem największych zbiorów sztuki. Korzystając z wcześniejszych znajomości z żydowskimi marszandami, w zamian za opiekę, Göring kazał im kraść wskazane przez siebie dzieła znajdujące się w prywatnych i państwowych zbiorach. Łupem marszałka padła m.in. kolekcja Jacques'a Goudstikkera. Kenneth D. Alford, autor książek o zaginionych w trakcie wojny skarbach, podaje dokładne liczby. Według niego w 1945 roku Göring miał: 1375 obrazów, 108 gobelinów, 200 mebli, 250 rzeźb, 75 witraży, 175 innych dzieł. Szacunkową wartość kolekcji Göringa ocenia się dzisiaj na co najmniej kilkaset milionów euro. Zaginioną „Madonnę z Dzieciątkiem” Memlinga wyceniono w 2000 roku na 250 mln dolarów, „Madonna z Dzieciątkiem i Janem Chrzcicielem” Lucasa Cranacha starszego ma obecnie wartość 2,2 mln euro. Za najcenniejsze uchodzą „Para kochanków” van Gogha z 1913 roku (50 mln euro) i wyceniana na taką samą sumę „Wieża niebieskich koni” niemieckiego ekspresjonisty Franza Marca. Ucieczka z luksusowego muzeum Początek 1945 roku sprawił, że Göring zaczął myśleć bardziej realnie niż dotychczas. Dawny przyjaciel Hitlera widział straszne rzeczy. Niemieccy żołnierze uciekali w popłochu przed aliantami. Zabici i ranni leżeli w dołach przysypanych śniegiem i w błotnistych kałużach. Te sceny nie napawały marszałka optymizmem. Chciał za wszelką cenę zabezpieczyć to, co ukradł. Skoro nie mógł mieć wszystkiego, musiał zadbać o to, co nabył do tej pory. Był chciwy i próżny, a tymczasem stworzona przez niego machina pozyskiwania luksusowych przedmiotów przestała działać. Dlatego podzielił kolekcję na dwie części, z których jedną zabrał ze sobą do luksusowego pociągu zmierzającego w kierunku Berchtesgaden. Widząc z okien pociągu zamieszanie spowodowane napływem 14 tysięcy wagonów towarowych, marszałek postanowił wmieszać się w tłum. Dalsze losy kolekcji Tajemnicą poliszynela było, że Göring nikomu dobrowolnie nic nie podarował. Tymczasem po opuszczeniu wagonu, dał w prezencie osobistej pielęgniarce jeden ze swoich bezcennych obrazów, namalowane przez Vermeera płótno „Chrystus i jawnogrzesznica”. W 1945 roku stwierdzono, że nieznana praca Vermeera w rzeczywistości jest falsyfikatem! Do podrobienia dzieła przyznał się sam fałszerz, Han van Megeeren. Czyżby Göring znał tajemnicę „arcydzieła” i dlatego dał upominek pielęgniarce? Wiele na to wskazuje. Kłopoty Göringa dopiero się zaczynały. Stało się jasne, że marszałek nie zdoła ukryć wszystkich skarbów. Po raz kolejny musiał zdecydować, które przedmioty zostawić na stacji kolejowej, a które wysłać dalej, do Unterstein. Następnego dnia łupem mieszkańców Unterstein padły luksusowe wiktuały, drogie alkohole, papierosy, kawa i cukier. Dywany i francuskie kobierce rozcinano na części. Nie oszczędzono też złotych monet i obrazów. 4 maja do Berchtesgaden, gdzie na polecenie marszałka porzucono część skarbów, wkroczyli amerykańscy żołnierze ze 101. Dywizji Powietrznodesantowej. Kapitan Harry V. Anderson, szybko zdał sobie sprawę, że pozostawione w nieładzie obiekty w nieukończonym podziemiu dowodzenia są słynną kolekcją Göringa. Obrazy skonfiskowane z „jaskini Aladyna” zajmowały 40 pomieszczeń, na rzeźby przeznaczono jedynie 4 pokoje wraz z szerokim korytarzem. Walka o przetrwanie Był 9 maja 1945 roku. Do siedziby dowództwa amerykańskiej armii w Kitzbühel w Austrii przyjechał Göring. Hitler zarzucił mu zdradę stanu. Szukały go uzbrojone oddziały dywizji Waffen SS. Göring wszedł ciężkim krokiem, był niewyspany i zły. Początkowo mylnie sądził, że Amerykanie osadzą go w areszcie domowym, w luksusowych warunkach, do jakich przywykł. Zmuszony sytuacją przystąpił do negocjacji. W zamian za uwolnienie chciał przekazać informacje o planach i strategii III Rzeszy. „Tajne” informacje okazały się jednak bezwartościowe. Dlatego swobodę i korzystanie z rzeczy osobistych postanowił kupić za kilka drogich prezentów. Wśród nich były obrazy. Kolejne przesłuchanie miał przeprowadzić generał Arthur White. Ponieważ Göring nie znał angielskiego, chociaż dużo rozumiał, White zaproponował tłumacza. Został nim major Paul Kubala. White podejrzewał, że Göring pamiętał o zakopanych skarbach, ale celowo nic nie mówił. Kilka dni później zyskał dowód. Zaprosił go do domu, gdzie po raz pierwszy marszałek wspomniał o wartej wówczas 400 tysięcy dolarów „Madonnie z Dzieciątkiem” Hansa Memlinga. Niewielkie płótno mierzące niespełna 15 na 25 centymetrów Göring ukradł ze zbiorów Louisa de Rothschilda na rok przed wybuchem II wojny światowej. Udostępnione przez marszałka i przechodzące z rąk do rąk dzieło zniknęło. Rozpłynęło się jak we mgle! Mimo wielu starań, m.in. Herberta Stewarda Leonarda z monachijskiego oddziału MFA&A, instytucji poszukującej i zabezpieczającej skradzione dzieła sztuki, Memlinga, podobnie jak wielu innych obiektów z kolekcji Göringa, nigdy nie udało się odnaleźć. Część skradzionych obiektów znajduje się w prywatnych kolekcjach, niektóre, jak „Chałupy nad kanałem” Jana van Goyena, trafiły do innych muzeów, jeszcze inne, np. posąg Wenus, prezent od Mussoliniego, zakopano w pobliżu rezydencji Carinhall, którą wkrótce po wojnie zniszczono. Dzieła sztuki rabowano również w Polsce Latem 1939 roku do Warszawy, Krakowa i innych większych miast przyjechała grupa niemieckich historyków sztuki na czele z SS-Standartenführerem Kajetanem Mühlmannem. Oficjalnie stawili się na konferencje naukowe, nieoficjalnie, by oglądać prace, które można wywieźć z Polski. W ten sposób z kościoła Mariackiego zniknął „Ołtarz Mariacki” Wita Stwosza, zaginiony w 1939 roku i nie odnaleziony do dziś „Młodzieniec” Rafaela, prace Rembrandta, Dürera, Jacka Malczewskiego, Stanisława Wyspiańskiego i Jana Matejki. Łącznie blisko 63 tys. dzieł o wartości 30 mld dolarów. Los ukradzionych z Polski dzieł sztuki bywał różny: niektóre przypadkowo trafiają na aukcje, a stamtąd do muzeów, w których były przed wojną. Części dzieł, jak tych wywiezionych do Związku Radzieckiego, na przykład „Madonny Głogowskiej” Lucasa Cranacha wciąż nie udaje się odzyskać, jeszcze inne bezpowrotnie zniszczono. Kiedy w listopadzie 2010 roku świat obiegła wiadomość o odzyskanej „Żydówce z pomarańczami” Aleksandra Gierymskiego, nikt nie wiedział, gdzie po Powstaniu Warszawskim kompozycja się znajdowała. Wywieziona z Muzeum Narodowego w Warszawie pozostawała poza zasięgiem polskiego Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Wreszcie po latach obraz wystawiono w domu aukcyjnym Eva Aldag w Buxtehude pod Hamburgiem, skąd trafił do macierzystej galerii. Optymistycznie brzmią też opowieści o odzyskanym w 2023 roku dyptyku z Gołuchowa. Pochodzące z kolekcji Czartoryskich płótna „Mater Dolorosa” i „Ecce Homo” Dierca Boutsa po wybuchu II wojny światowej schowano w kamienicy przy ul. Kredytowej 12, gdzie mieszkała Maria Ludwika Czartoryska. Odkryte przez Niemców dzieło wywieziono do Muzeum Narodowego w Warszawie, gdzie znajdowało sie co najmniej do wybuchu powstania warszawskiego. W 2019 r. obrazy zidentyfikował pracownik MKiDN w zbiorach Museo Provincial de Pontevedra w Hiszpanii. Takich historii jest więcej. Prywatni kolekcjonerzy zwracają dzieła z ulgą. Krwawe pochodzenie pociąga ich mniej niż wartość złupionego w czasie wojny skarbu. Takie informacje cieszą. Polska jako jeden z nielicznych krajów wciąż nie odzyskała większości zrabowanych (m.in. przez świtę Göringa) dzieł sztuki. Winę za to ponosi ustanowione prawo – o ile kraje skandynawskie chętnie przekazują prace pierwotnym właścicielom, o tyle Niemcy i Rosjanie w ogóle o tym nie myślą. Jak widać, historia lubi się powtarzać. Źródło: National Geographic Polska
Te kwiaty są najsłynniejszym dziełem w dorobku van Gogha. To mistrzowska gra światłem
Słoneczniki van Gogha należą do najbardziej rozpoznawalnych dzieł holenderskiego postimpresjonisty i światowego malarstwa. Wiele osób kojarzy artystyczny dorobek mistrza pędzla właśnie z ułożonymi w glinianym wazonie kwiatami. Nie każdy jednak wie, że pod tym tytułem kryje się nie jeden, a cała seria obrazów. Jak Vincent van Gogh uczynił słoneczniki najsłynniejszymi kwiatami świata? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Słoneczniki zapewniły van Goghowi nieśmiertelność Słoneczniki van Gogha powstały w dwóch miastach Słoneczniki van Gogha, czyli dzieła wybitne Chętnych do podziwiania arcydzieła nie brakuje Krytycy sztuki nie mają wątpliwości, że cykl „Słoneczniki” stanowi jednoznaczny dowód kunsztu van Gogha, przejawiającego się mistrzostwem w operowaniu światłem i ograniczoną paletą ciepłych barw. Malując serię obrazów przedstawiających nieożywioną naturę, holenderski mistrz pędzla osiągnął spektakularne efekty. Kwiaty w jego interpretacji wydają się żywe, niemal można poczuć ich zapach. Nic dziwnego, że Jan Hulsker, badacz twórczości van Gogha, określił tę serię jako tą, która „być może bardziej niż jakiekolwiek inne jego obrazy, uczyniła go sławnym na całym świecie”. Słoneczniki zapewniły van Goghowi nieśmiertelność Są obrazy, które zna każdy, nawet osoby, które na co dzień nie obcują ze sztuką. „Mona Lisa” Leonarda da Vinci, „Guernica” Pabla Picassa czy „Krzyk” Edwarda Mucha – prawdopodobnie większość kojarzy każde z tych dzieł, tak samo jak większość myśli o van Goghu, gdy mowa o „Słonecznikach”. Dziś każdy może kupić reprodukcję słynnej martwej natury. Motyw słoneczników pojawia się na kubkach i koszulkach i chyba nikt nie ma wątpliwości że żółte kwiaty w glinianym wazonie, ustawionym na tle neutralnej ściany, wyszły spod pędzla holenderskiego mistrza. Ale gdyby przeciętnego obserwatora zapytać o inne obrazy van Gogha? Niektórzy wskażą na autoportret, namalowany po drastycznym zabiegu odcięcia ucha, który sam na sobie wykonał. Najprawdopodobniej niektórzy wymienią też „Gwiaździstą noc”. A przecież artystyczny dorobek sławnego postimpresjonisty obejmuje około 2000 (słownie: dwa tysiące) dzieł, obrazów, szkiców i rysunków! A jednak Vincent van Gogh jest kojarzony przede wszystkim z cyklem „Słoneczniki”. Arcydzieła z tej serii, podobnie jak inne płótna spod pędzla van Gogha, zdobyły uznanie dopiero po śmierci artysty. Co Vincent van Gogh widział w słonecznikach? Dlaczego holenderski artysta „zafiksował się” na punkcie żółtych kwiatów? Cóż, w XIX wieku słoneczniki były popularnymi kwiatami dekoracyjnymi, a motyw martwej natury był jednym z dominujących w sztuce. Nie można jednak nie wspomnieć, że ten pospolity kwiat inspirowały tylko nielicznych. Słoneczniki pojawiały się na płótnie, ale najczęściej w towarzystwie innych gatunków. Wielu malarzy po prostu uważało te kwiaty... właśnie, za pospolite. Vincent van Gogh widział w nich jednak coś zupełnie innego. W jego interpretacji, słoneczniki symbolizowały radość życia i idealizm i jako takie nie miały w sobie niczego pospolitego. Przenosząc je na płótno chciał, żeby oddziaływały na pomieszczenie tak jak witraże oddziałują na ponure wnętrza kościołów. Miały wprowadzać do niego światło i blask. Światło ożywiło martwą naturę Obrazy namalowane techniką olejną, choć nie odwzorowują kwiatów w stu procentach, mają w sobie niezaprzeczalną magię. Artyście udało się uchwycić moment padania promieni słonecznych na okazały bukiet, czyli chwilę, w której płatki zyskują głęboką, żywą barwę. Uzyskany efekt jest tym bardziej niesamowity, że autor nie bał się eksperymentować z fakturami. Podczas gdy blade tło jest niemal gładkie, to płatki wystają przed powierzchnię płótna. To celowy zabieg. Artysta nakładał farbę różnej grubości i podkreślił kontury kwiatów ciemniejszą barwą. To w połączeniu z mistrzowskim operowaniem refleksami świetlnymi tworzy wyraźny efekt trójwymiarowości. Słoneczniki van Gogha powstały w dwóch miastach Ile obrazów z cyklu „Słoneczniki namalował Vincent van Gogh”? Jedenaście. Najwybitniejsze dzieło w dorobku holenderskiego artysty jest utożsamiane przede wszystkim z jego pobytem w słynnym „Żółtym Domu”, jednak należy podkreślić, że van Gogh zaczął eksperymentować z motywem słoneczników zanim przyjechał do Arles. Prace namalowane w Paryżu W 1886 roku, po krótkim epizodzie pobierania nauk w Akademii w Antwerpii, Vincent van Gogh wyjechał do Paryża, gdzie przebywał jego brat, Theo. Tam poznał Paula Gaugina, Henriego de Toulouse-Lautreca i innych artystów, którzy zapoznali go z francuskim stylem malarstwa. Brat poznał go także z Georgesem Seuratem i Camillem Pissarro, którzy w tamtym czasie należeli do czołowych przedstawicieli szkoły impresjonistów. To właśnie w okresie paryskim zaczął kształtować się charakterystyczny styl van Gogha. Powstały wówczas takie dzieła, jak choćby „Portret Père Tanguy” czy „Autoportret przed sztalugą”. Wtedy też zaczął eksperymentować z martwą naturą. Późnym latem 1887 roku zaczął malować słoneczniki. Nie były to jeszcze słynne prace, przedstawiające kwiaty w glinianym wazonie. Początkowo van Gogh przenosił na płótno ścięte słoneczniki. Powstały wówczas: „Cztery ścięte słoneczniki” (sierpień-wrzesień 1887 r.), „Dwa ścięte słoneczniki (I)” (sierpień-wrzesień 1887 r.), „Dwa ścięte słoneczniki (II)” (sierpień-wrzesień 1887 r.), „Dwa ścięte słoneczniki (III)” (sierpień-wrzesień 1887 r.). Prace namalowane w Arles Po dwóch latach pobytu w Paryżu Vincent van Gogh zapragnął „patrzeć na przyrodę pod jaśniejszym niebem”. W lutym 1888 roku opuścił Paryż i udał się na południowy wschód. Zamieszkał w Arles, a jego pracownią stał się słynny „Żółty Dom”. Niewielkie miasteczko w regionie Prowansja-Alpy-Lazurowe Wybrzeże urzekło artystę słonecznymi pejzażami, co znalazło odzwierciedlenie w jego twórczości. W tamtym czasie powstały między innymi obrazy przedstawiające panoramę miasta i okolic, drzewa owocowe, wnętrze i zewnętrze domu van Gogha i krajobrazy. Artysta tworzył też portrety przyjaciół, między innymi listonosza Roulina. Kiedy powstały najsłynniejsze dzieła artysty, czyli „Słoneczniki”? Vincent van Gogh zaczął malować kwiaty w oczekiwaniu na przyjazd do Arles Paula Gauguina (w swojej siedzibie planował stworzyć coś w rodzaju artystycznej komuny). W liście zaadresowanym do Émile Bernarda, datowanym na 21 sierpnia 1888 r. napisał, że planuje udekorować studio pół tuzinem obrazów ze słonecznikami, na których surowe lub przełamane żółcie wybuchną na tle błękitów. O swojej pracy informował także brata. W Arles powstały kolejno następujące płótna: „Trzy słoneczniki w wazonie” (sierpień 1888 r.), „Martwa natura: wazon z pięcioma słonecznikami” (sierpień 1888 r.), „Martwa natura: wazon z piętnastoma słonecznikami (I)” (sierpień 1888 r.), „Martwa natura: wazon z dwunastoma słonecznikami (I)” (sierpień 1888 r.), „Martwa natura: wazon z piętnastoma słonecznikami (II)” (styczeń 1889 r.), „Martwa natura: wazon z piętnastoma słonecznikami (III)” (styczeń 1889 r.), „Martwa natura: wazon z dwunastoma słonecznikami (II)” (styczeń 1889 r.). Słoneczniki van Gogha, czyli dzieła wybitne Każdy kolejny obraz z cyklu jest podobny do poprzedniego, ale nie trzeba być historykiem sztuki, by dostrzec różnice, pojawiające się na poszczególnych płótnach. Na wszystkich można jednak dostrzec pewne cechy wspólne. Na obrazach dominują żywe, ciepłe barwy, zwłaszcza różne odcienie żółci, które kontrastują z wyraźnie chłodniejszym tłem. Każdą pracę charakteryzują grube pociągnięcia pędzla, które tworzą impastową fakturę i odpowiadają za efekty ekspresji i dynamiki. Kompozycja, na której skupił się artysta, każdorazowo jest prosta – pierwszoplanowym motywem są jaskrawe kwiaty (ścięte, w przypadku obrazów namalowanych w Paryżu, i ułożone w wazonie, gdy mowa o obrazach powstałych w Arles). Dlaczego van Gogh namalował aż jedenaście wersji „Słoneczników”? Czy chodziło tylko o stworzenie radosnej dekoracji do „Żółtego Domu”? Trudno powiedzieć. W tym miejscu należy jednak zaznaczyć, że holenderski postimpresjonista wielokrotnie powracał do tych samych przedmiotów, krajobrazów czy scen. Kunszt artysty zawarty w jednym obrazie Większość ekspertów zgodnie przyznaje, że najwybitniejszym dziełem w całym cyklu jest praca „Martwa natura: wazon z dwunastoma słonecznikami”, która powstała na początku 1889 roku. Na obrazie przeważają różne odcienie żółci, kontrastujące z chłodnym, dość bladym tłem. Ten obszar jest podzielony na dwie części. Na dolnej – żółtej – van Gogh przedstawił cześć wazonu. Kompozycja słoneczników w całości mieści się na górnej – błękitnej. Kwiaty, które malarz przeniósł na płótno, znajdują się w różnym stadium. Te świeże są jasne i wydają się lekkie. Z kolei tym, które zaczynają więdnąć, malarz nadał wyraźnie ciemniejszą barwę. Grubo nałożona farba i zdecydowane pociągnięcia pędzlem tworzą specyficzny efekt – kwiaty wydają się ciężkie, znacznie cięższe od świeżych. Chętnych do podziwiania arcydzieła nie brakuje W każdym muzeum, w którym pojawiają się słynne obrazy, ustawia się całkiem pokaźna kolejka ludzi, którzy na własne oczy chcą zobaczyć jeden z najsłynniejszych obrazów świata. „Słoneczniki” van Gogha można podziwiać w kilku muzeach na całym świecie. W tym miejscu należy wskazać na następujące placówki: Muzeum Vincenta van Gogha w Amsterdamie, Kröller-Müller Museum w Otterlo, National Gallery w Londynie, Kunstmuseum w Bernie, Sompo Japan Museum of Art w Tokio, Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku, Philadelphia Museum of Art. Należy podkreślić, że nie wszystkie obrazy są częścią stałych ekspozycji. „Słoneczniki” podróżują po całym świecie. Chcąc zobaczyć to arcydzieło na własne oczy, najlepiej udać się do muzeum w Amsterdamie, gdzie znajdują się w stałej kolekcji. Wielu chce zobaczyć, nieliczni mogą mieć Każde płótno z cyklu przedstawia bezcenną wartość kulturową, ale przecież wszystko można wycenić. Do prywatnej kolekcji dzieła van Gogha mogą włączyć tylko najmożniejsi tego świata. W 1987 roku jeden z obrazów został sprzedany na aukcji za 39,9 miliona dolarów, a od tamtego czasu wartość „Słoneczników” znacząco wzrosła. W Londynie wystawiany jest obraz „Martwa natura: wazon z piętnastoma słonecznikami”, namalowany w sierpniu 1888 roku. Wartość tego arcydzieła jest szacowana, uwaga, na 84 miliony dolarów! Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Czy „Gwiaździsta noc” Vincenta van Gogha to nocne niebo ujęte w ruchu? Tak sądzi polski astronom analizujący dzieło
Namalowana w trakcie pobytu w azylu dla psychicznie chorych „Gwiaździsta noc” Vincenta van Gogha jest jednym z najbardziej znanych i najczęściej analizowanych dzieł sztuki w historii. Zdaniem profesora Łukasza Wyrzykowskiego z Obserwatorium Astronomicznego Uniwersytetu Warszawskiego i Narodowego Centrum Badań Jądrowych, na obrazie można bez problemu rozpoznać ciała niebieskie. Jednak ich widok ujęty jest w czasie.
Spis treści: Krajobraz zza okna Baczny obserwator nieba Nowoczesne narzędzie w służbie XIX-wiecznej sztuki Kosmiczna improwizacja Sierpowaty Księżyc Saint-Rémy-de-Provence jest uroczym miasteczkiem w południowej Francji, w regionie Prowansja-Alpy-Lazurowe Wybrzeże. To właśnie tam, w dawnym klasztorze zmienionym na zakład psychiatryczny, leczył się w latach 1889–1890 Vincent van Gogh. Tam też powstało wiele jego obrazów z monumentalną w odbiorze, choć niewielką w formacie „Gwiaździstą nocą” na czele. – W tym obrazie jest coś magicznego, coś, co powoduje, że trudno oderwać od niego wzrok. A że mój zawód wiąże się z wpatrywaniem się w nocne niebo, dlatego zaczęło mnie zastanawiać, jakie niebo widział Vincent van Gogh, by móc namalować taki obraz. Postanowiłem przeanalizować obraz pod kątem astronomicznym. Nie byłem w tym pierwszy, takie badania prowadzono już wielokrotnie, ale dostępność nowoczesnych narzędzi astronomicznych pozwoliła spojrzeć na obraz w nowy sposób – mówi prof. Łukasz Wyrzykowski. W tym celu badacz przyjrzał się niebu z okresu od początku czerwca, kiedy malarz prawdopodobnie zaczął tworzyć pierwsze studia do obrazu, do 18 czerwca, gdy, według listu do brata, dzieło zostało już ukończone. Sprawdził również, co i pod jakim kątem widział van Gogh z okratowanego okna swojego pokoju. Krajobraz zza okna W trakcie pobytu w zakładzie Vincent van Gogh malował bardzo dużo, ale – ze względu na toksyczność farb, a tym samym możliwość otrucia się nimi – nie mógł malować sam w swoim pokoju. W pokoju mógł za to wykonywać szkice zaostrzonym patykiem do kaligrafii lub węglem. Szkice te służyły później za wzór do obrazów malowanych w pracowni, na którą pracownicy azylu przeznaczyli jeden z pokoi na parterze budynku. Dlatego cykl obrazów oddających widoki z okna pokoju był malowany częściowo ze szkiców, a częściowo z pamięci. Na wszystkich obrazach z tamtego okresu przewijają się dwa motywy. Pierwszy to charakterystyczny i niewysoki wapienny masyw Alpilles z czymś, co przypomina występ skalny, umieszczany przez malarza w prawej górnej części obrazów. Widoczny jest również mur dawnego klasztoru. – Aby określić, co dokładnie van Gogh widział z okna swojego pokoju porównywałem współczesne zdjęcia satelitarne tamtych terenów z obrazami namalowanymi w azylu. Pomogły mi również fotografie wykonane przez turystów odwiedzających azyl, którego część jest dostępna dla zwiedzających i miłośników twórczości malarza – mówi prof. Wyrzykowski. Obramowanie okna służyło van Goghowi za swoistą ramę do jego obrazów, ukazujących krajobraz rozciągający się przed artystą. Według prof. Wyrzykowskiego wiemy, że okno to wychodziło prawie dokładnie na wschód, z lekkim, zaledwie 15-stopniowym odchyleniem w stronę północną. Ten charakterystyczny, zamknięty okienną ramą krajobraz widać na większości malowanych w tamtym czasie obrazów, na których artysta niemal zawsze przedstawia odległe wzgórza oraz mur dawnego klasztoru. Te stałe elementy można dostrzec m.in. na tak znanych obrazach, jak „Pole pszenicy ze wschodzącym słońcem” lub „Pole pszenicy z siewcą”, oba z 1889 roku. Istnieją też wyjątki reprezentujące nieco inną kompozycję. Na przykład obrazy „Wschód Księżyca” oraz „Zielone Pole” przedstawiają krajobraz wysunięty nieco bardziej na południe. Można dostrzec na nich wyraźnie większą część masywu niż na większości obrazów. Baczny obserwator nieba Co dostrzegł astronom? Przede wszystkim, że namalowane w tamtym okresie widoki z okna udowadniają, iż Vincent van Gogh precyzyjnie oddawał położenie Słońca i innych ciał niebieskich o różnych porach dnia i nocy względem krajobrazu. Mamy też pewność, że z okna pokoju Vincenta van Gogha nie było widać żadnego cyprysa. Artysta faktycznie widywał i malował je wielokrotnie. Pojawiły się w jego twórczości podczas pobytu artysty w Arles i Saint-Rémy. Mówimy o okresie od lutego 1888 r. do maja 1890 r. Vincent van Gogh namalował wówczas m.in.: „Krajobraz z cyprysem” (czerwiec 1888) – jedno z jego wcześniejszych przedstawień cyprysów, powstałe w Arles; „Cyprysy” (czerwiec 1889) – jeden z najbardziej znanych wczesnych obrazów z tym motywem, przedstawiający falujące drzewa na tle nieba. Ten ostatni obraz musiał powstawać w niemal tym samym czasie, co „Gwiaździsta noc”. Z listu malarza do siostry Wilhelminy z 16 czerwca 1889 roku dowiadujemy się, że właśnie ukończył obraz, który rozpoczął zaledwie kilka dni wcześniej, gdy uzyskał możliwość przebywania poza pokojem i mógł ponownie malować w plenerze. Oba przedstawienia cyprysa są niemal identyczne, jakby pokazywały to samo drzewo. Jednak cyprys był elementem dodanym do krajobrazu „Gwiaździstej nocy”, artysta nie widział go ze swojego okna. Tak samo, jak nie widział z niego miasteczka położonego u podnóża masywu górskiego. Natomiast niebo, które widział i namalował artysta, było już całkiem bliskie temu, co obserwował ze swojego okna w dniach od 4 do 18 czerwca, kiedy to – według listów malarza – musiała powstać „Gwiaździsta Noc”. W liście do brata skatalogowanym pod nr 777, a napisanym między 31 maja a 6 czerwca 1889 roku, van Gogh napisał: „Tego ranka zobaczyłem z mojego okna wiejski krajobraz na długo przed wschodem słońca, tylko z poranną gwiazdą, która wyglądała na bardzo dużą”. W liście, napisanym do siostry z 16 czerwca napisał, że pracuje nad dwoma obrazami – „Zielonymi polami pszenicy z cyprysem”. Natomiast w liście do Theo (nr 782) datowanym na 18 czerwca napisał: „Mam wreszcie pejzaż z oliwkami i również nowe studium gwiaździstej nocy”. Nowoczesne narzędzie w służbie XIX-wiecznej sztuki Dzięki nowoczesnym narzędziom astronomicznym, jak choćby „Stellarium”, możemy bardzo szybko sprawdzić, co działało się na nocnym niebie danego dnia. – Przez wszystkie dni czerwca nad wschodnim horyzoncie nad ranem była widoczna Wenus, ale dopiero w dniach od 11 czerwca w tym kierunku wieczorem zaczął być widoczny Księżyc. Wieczorem 12 czerwca Księżycowi towarzyszył bardzo jasny Jowisz, a wyżej jasne gwiazdy Altair i Wega – wylicza astronom. Dodaje, że w kolejne dni Księżyc zbliżał się do Wenus na porannym nieboskłonie. Jednak kiedy obraz był już ukończony 18 czerwca, odległość na niebie między obiektami była jeszcze na tyle duża, że nie dałaby się one uchwycić na jednym ujęciu. Obserwacje nocnego nieba są możliwe tylko, jeśli widoku nie przesłaniają chmury. Dlatego należało sprawdzić, jaka była pogoda w połowie czerwca 1889 roku w Saint-Rémy. W tym celu profesor Wyrzykowski skontaktował się ze swoim kolegą – profesorem Stéphanem Basą z Laboratorium Astrofizyki w Marsylii. – Muszę przyznać, że gdy Łukasz zwrócił się do mnie z pytaniem o to, jaka pogoda była w Saint-Rémy w okresie, gdy Vincent van Gogh malował „Gwiaździstą noc”, odebrałem to z rozbawieniem, ale przede wszystkim z ciekawością. To bardzo słynny obraz, zwłaszcza w naszym regionie. Świetnie oddaje krajobraz, który wszyscy możemy tu zobaczyć. Początkowo naiwnie myślałem, że wszystko na temat tego obrazu jest już znane, ale okazało się, że tak nie jest – mówi Stéphane Basa. Dodaje, że samo odszukanie danych było – paradoksalnie – wyjątkowo proste. – Wystarczyło poprosić o archiwalne dane pogodowe w MétéoFrance. Kilka kliknięć i znalazłem właściwe miejsce, a następnie musiałem tylko wybrać najbliższą miejscowość względem Saint-Rémy-de-Provence, czyli Awinion. Muszę przyznać, że odkrywanie, jaka pogoda była ponad wiek temu i zestawianie tego z tym, co widział ze swojego okna malarz, było fascynujące. To naprawdę niesamowite – podkreśla astrofizyk. Kosmiczna improwizacja Według Łukasza Wyrzykowskiego, przygotowania do namalowania „Gwiaździstej nocy” trwały praktycznie przez kilka tygodni czerwca. Sam obraz przedstawia kolaż zmieniającego się nieba w tych dniach. W szczególności noc z 17 na 18 czerwca nadawała się do tych obserwacji najlepiej. Artysta namalował niebo nie w sposób, w jaki robimy fotografię, chwytając jeden konkretny moment, ale niejako w ruchu ciał niebieskich po nieboskłonie. Vincent van Gogh malował dynamiczne niebo, które się zmieniało z godziny na godzinę. – Dzięki wcześniejszym spostrzeżeniom z 4, 8 i 15 czerwca, o których to dniach wiemy, że były przynajmniej częściowo pogodne, a w szczególności studiując niebo od wieczora 17 czerwca do rana następnego dnia, możemy sprawdzić jaki układ gwiazd widział. 17 czerwca wieczorem, około 22:30, zrobiło się wystarczająco ciemno, by widać było gwiazdy. Artysta musiał wtedy też zobaczyć Drogę Mleczną wraz z Jowiszem, położonym nad masywem Alpines – wylicza naukowiec. Dodaje, że XIX wiek nie był okresem powszechnego dzisiaj zanieczyszczenia światłem, więc widok Drogi Mlecznej nie był czymś nadzwyczajnym. Bo ślimakowata, żarząca się smuga rozciągająca się nad nocnym miasteczkiem na obrazie, to właśnie wstęga Drogi Mlecznej. A konkretnie jej żywiołowe centrum. Van Gogh musiał malować całą noc, dodając kolejne zjawiska, jakie pojawiały się na niebie. – Już po północy 18 czerwca, konkretnie o godz. 2 w nocy, van Gogh musiał ponownie wyjrzeć przez okno, by zapamiętać układ gwiazd i planet. Dopiero wtedy domalował do nich zmyślony lub skompilowany z innych dzieł krajobraz. W końcu była noc, a Ziemia tonęła w mroku. Stąd na obrazie nie widać ani muru otaczającego azyl, ani domków, które zawsze pojawiały się na obrazach z okna. Zarys wzgórz i gór mógł zapożyczyć z wcześniejszych obrazów. Ewentualnie rzeczywiście był on już wtedy widoczny z lekką łuną od Księżyca oraz wschodzącego Słońca. Natomiast dodany zostaje cyprys oraz wioska – wyjaśnia profesor Wyrzykowski. Sierpowaty Księżyc Pozostaje jeszcze kwestia specyficznego kształtu namalowanego przez artystę Księżyca. Przypomina jaśniejący, mglisty, zamykający się rogalik, co nie kojarzy się nam z widokami Księżyca na czystym niebie. W nocy 17 na 18 czerwca 1889 r. Księżyc miał już około 20 dni, czyli był po pełni i zmierzał do ostatniej kwadry. Swoim wybrzuszeniem wskazywał kierunek na mające wkrótce wzejść Słońce. Ten fakt został poprawnie ujęty przez van Gogha na obrazie, ale – może w celu odróżnienia Księżyca od gwiazd i planet – zaznaczył jego naturę w sposób przesadny w formie nierzeczywistego rogalika. Ten zabieg pojawia się też na kilku innych obrazach z Księżycem. Dodajmy, że w nocy 16 na 17 czerwca 2025 roku na niebie będzie bardzo zbliżona konfiguracja do tej z czerwca 1889 roku. Wieczorem, w miejscach na to pozwalających, dostrzeżemy Drogę Mleczną. W środku nocy – znajdujący się w bardzo podobnej fazie i położeniu co na obrazie van Gogha Księżyc, a o świcie Wenus. Kto wie, może ta noc przyniesie nam nowe arcydzieło malarskie? Bo wiedząc już, w jaki sposób artysta malował, można łatwiej zrozumieć dlaczego „Gwiaździsta Noc” jest obrazem tak dynamicznym. W końcu artysta próbował uchwycić gwiazdy w ruchu. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Tajemnica obrazu „Dziewczyna z perłą”. Jaki jest jego związek ze starożytną Troją?
Co łączy słynny portret holenderskiego mistrza Vermeera ze starożytnym freskiem z Pompejów? Poznaj kod „Dziewczyny z perłą”.
Spis treści: Tajemnica popularności „Dziewczyny z perłą” Branka z „Iliady” w Pompejach Czy Vermeer mógł widzieć Bryzeidę? A jeśli to nie była Bryzeida? Ponadczasowe uchwycenie ludzkiego ducha To arcydzieło, wystawiane obecnie w muzeum Mauritshuis w Hadze, jest jednym z najsłynniejszych obrazów świata. Namalowana około roku 1665 „Dziewczyna z perłą” Jana Vermeera stanowi dziś wręcz ikonę malarstwa. Szeroka publiczność pokochała ją zwłaszcza po powieści i filmie kostiumowym pod tym samym tytułem, które były hitami księgarni i kin. Tajemnica popularności „Dziewczyny z perłą” Badacze wielokrotnie zastanawiali się nad popularnością tego obrazu. Ostatnio naukowcy stwierdzili, że „Dziewczyna z perłą” tak przykuwa uwagę, ponieważ występuje w niej fenomen neurologiczny nazwany trwałą pętlą uwagi (sustained attention loop). Na czym polega? Otóż nasza uwaga zapętla się na występujących w trójkącie dominujących elementach: oczach dziewczyny, jej ustach i perle. To powoduje, że trudno oderwać wzrok od malowidła. Zwraca uwagę także pozycja, w jakiej ukazana jest bohaterka. To portret en trois quarts, czyli w trzech czwartych. Kobieta jest nieco odwrócona od widza, lecz wciąż utrzymuje z nim kontakt wzrokowy. Zdaniem miłośników sztuki, stwarza to poczucie głębi i nadaje całej sytuacji atmosferę intymności. Nie wiemy jednak, kim była portretowana dziewczyna. Służącą, krewną, kochanką? A może klucz stanowi ucharakteryzowanie jej ubioru na wschodni? Czyżby miała to być jakaś postać biblijna? Pojawiały się sugestie, że portret przedstawia starożytną prorokinię Sybillę. Nic jednak nie udowodniono. Tajemnica tylko jednak służy ponadczasowości dzieła. To wszystko sprawia, że „Dziewczyna z perłą” przyciąga widza, zachwyca i nie daje o sobie zapomnieć. Obraz świadczy też o kunszcie i geniuszu Jana Vermeera. Dlatego dużym zaskoczeniem jest, że jego dzieło bardzo przypomina... pewien starożytny fresk z Pompejów. Branka z „Iliady” w Pompejach Przedstawia on sławetną Bryzeidę z „Iliady” Homera. W odróżnieniu od bohaterki „Dziewczyny z perłą”, wiele o niej wiemy. To branka, wojenna zdobycz, którą dowodzący w wojnie trojańskiej greckimi wojskami Agamemnon odebrał herosowi Achillesowi. – Wywołuje to szereg kolejnych zdarzeń. Obrażony Achilles, najpotężniejszy z herosów, wycofuje się z walki, przez co Trojanie osiągają przewagę. Achajowie w krytycznym momencie proszą o pomoc Achillesa, ale ten im odmawia. Jako wsparcie wysyła jednak na pole bitwy swojego przyjaciela, Patroklosa. Ten dokonuje wielu bohaterskich czynów, by finalnie zostać zabitym przez Hektora, syna Priama. Achilles postanawia powrócić do walki i pomścić przyjaciela. Wie jednak, że jeśli zabije Hektora, sam niebawem zginie. Nie bacząc na to, staje do walki... Bryzeida ma w tym wszystkim rolę tyleż ważną, co czysto przedmiotową. Jest pretekstem do konfliktu napędzającego fabułę. A przy tym jest ulepiona z samczych fantazji o pięknej, dobrej i wiernej niewolnicy, nagrodzie za męstwo na polu bitwy – opowiada Roman Żuchowicz, historyk i popularyzator nauki. Starożytne przedstawienie Bryzeidy, o którym mowa, pochodzi z tak zwanego „Domu Dramaturga” (Casa del Poeta Tragico) w Pompejach. Zdobiło niegdyś południową ścianę jego atrium. Jak wskazuje Żuchowicz, choć rezydencja nie należała do największych w mieście, właściciel zadbał o jej bogaty wystrój. Zdobiące ją malowidła skupiały się na tematach z mitologii greckiej, w szczególności z homeryckiej „Iliady”. Malowidła i dom powstały prawdopodobnie niedługo przed tragicznym wybuchem Wezuwiusza w 79 roku n.e. Bryzeida ukazana jest tam w pozycji en trois quarts. Ma duże oczy, wyraźnie zarysowane usta, w uchu błyszczący kolczyk, na głowie chustę. Całkiem jak „Dziewczyna z perłą” Vermeera! Czy to możliwe, że holenderski mistrz skopiował starożytnego mistrza? Czy Vermeer mógł widzieć Bryzeidę? Problem w tym, że „Dom dramaturga” odsłonięto dopiero w roku 1824. W czasach Vermeera nie tylko, że nie był nieznany – same Pompeje, zagrzebane w popiele, ledwie zaczęły budzić zainteresowanie naukowców. Nie zostały jeszcze odkopane, eksplorowane. Nie ma więc możliwości, by Vermeer znał fresk z „Domu dramaturga”. Może zatem istniały inne podobne starożytne wyobrażenia Bryzeidy, które mogły posłużyć twórcy „Dziewczyny z perłą” za inspirację? Niestety, nie ma drugiego tak intrygującego i pięknego jej wizerunku jak w Pompejach. – Trudno powiedzieć, by Bryzeida była w jakiś wyróżniający sposób przedstawiana w sztuce antycznej. Zwykle ma skromnie opuszczoną głową i zakryte włosy, ale tak przedstawiano wiele heroin. Że to w ogóle Bryzeida, często wiemy dzięki pozostawionym przez autorów podpisom albo dlatego, że pojawia się w charakterystycznych scenach. Jedną z nich jest oczywiście odebranie jej Achillesowi. Mamy kilka przedstawień analogicznych do tego z Pompejów, różnią się jednak detalami czy postaciami biorącymi udział w zdarzeniu. Jeśli nawet nawiązują do wspólnego pierwowzoru, jakiegoś niezachowanego obrazu, to raczej w sposób dość luźny. Trudno powiedzieć by było jakieś „kanoniczne” przedstawienie Bryzeidy z tak, a nie inaczej ułożoną głową i kolczykiem. Żeby nie sięgać dalej, warto zwrócić uwagę że postaci ukazane en trois quarts pojawiają się też na innych freskach pompejańskich, w tym tych z „Domu Dramaturga” – zauważa Żuchowicz. A jeśli to nie była Bryzeida? Nie wygląda więc na to, by Vermeer skopiował Bryzeidę z Pompejów. Przeczy temu jeszcze jeden ważny szczegół. Pompejańska Bryzeida nie jest portretem, jak „Dziewczyna z perłą”, lecz stanowi część większej sceny z wieloma postaciami. – Kompozycja przedstawia scenę przekazania branki. Siedzący centralnie Achilles wskazuje ręką ku heroldowi. Z prawej strony Patroklos wyprowadza za nadgarstki Bryzeidę. Scena ta jest wywiedziona z pierwszej księgi „Iliady” – opowiada Żuchowicz. A gdybyśmy brali pod uwagę nie tylko Bryzeidę jako starożytną inspirację dla Vermeera? Można przecież znaleźć wiele różnych pięknych i przyciągających uwagę antycznych wizerunków malarskich. Jak choćby portrety fajumskie czy fresk ze św. Anną (pochodzący z Faras i przechowywany w Warszawie). Niestety, te wyżej wymienione odkryte zostały długo po Vermeerze, a pod względem technicznym jednak różnią się od jego dzieła. – O ile potrafimy znaleźć dzieła antyczne, które spełniałyby kryteria pętli percepcji tak jak obraz Vermeera, o tyle trudniej potraktować to jako powtarzalny patent. Przed wiekami oczywiście uczono się podpatrując dzieła mistrzów czy korzystając ze wzorników. Jest to jednak na tyle skomplikowany do stworzenia efekt, że od jego zauważenia do powtórzenia jest daleka droga – zastrzega Żuchowicz. Ponadczasowe uchwycenie ludzkiego ducha Zapewne efekt osiągnięty przez Vermeera w „Dziewczynie z perłą” jest efektem wielu jego wcześniejszych prób. Dowód stanowi obraz „Głowa dziewczyny”, namalowany kilka lat wcześniej. Nie przyciąga jednak tak bardzo uwagi, nie jest równie wystudiowana i wyidealizowana. Może świadczyć, że Vermeer przeszedł własną drogę do doskonałości, nie oglądając się na starożytnych mistrzów. Trafny wydaje się więc komentarz, zamieszczony w Internecie przez włoskiego miłośnika sztuki, fizyka i finansistę dr. Gabriele Susinno: „Artyści często badają podobne tematy i metody niezależnie. Zachęca to nas do refleksji nad uniwersalnością ludzkiej ekspresji i nad sposobami, w jaki sztuka pokonuje czas (...) Pewne wybory estetyczne głęboko w nas rezonują, przekraczając granice historyczne i geograficzne. To świadectwo nieprzemijającej mocy sztuki, która potrafi uchwycić ludzkiego ducha w sposób, jaki wydaje się zarówno znajomy, jak i głęboko poruszający”. Źródła: Lexicon Iconographicum Mythologiae Classicae (LIMC), Artemis & Winkler Verlag, Zürich-München-Düsseldorf, 1981–1999 Gabriele Susinno, A Fresco from Pompeii That Seems to Have Inspired Vermeer, na: Linkedin.com Nasz ekspert Adam Węgłowski Adam Węgłowski – dziennikarz i pisarz. Były redaktor naczelny magazynu „Focus Historia”, autor artykułów m.in. do „Przekroju”, „Ciekawostek historycznych”. Wydał serię kryminałów retro o detektywie Kamilu Kordzie, a także książki popularyzujące historię, w tym „Bardzo polską historię wszystkiego” oraz „Wieki bezwstydu”. Napisał też powieść „Czas mocy” oraz audioserial grozy „Pastor” – rozgrywający się na przełomie wieków XVII i XVIII w Prusach. W swoich rodzinnych stronach, na Mazurach, autor umiejscowił także powieści „Pruski lód ” oraz „Upierz”.
Zwiedzanie Madrytu: ukryte atrakcje, nietypowe dzielnice i najlepsze miejsca
Madryt to nie tylko wielkie muzea i znane zabytki, ale także pełne życia dzielnice, ukryte atrakcje i alternatywna scena kulturalna. W artykule przedstawimy mniej znane, ale fascynujące miejsca stolicy Hiszpanii, takie jak Malasaña, Chueca i Lavapiés, oraz podpowiemy, gdzie warto zjeść i zrobić zakupy.
Spis treści: Najważniejsze atrakcje Madrytu poza utartym szlakiem Muzea, które warto odwiedzić w Madrycie Gdzie zjeść i robić zakupy w Madrycie? Życie nocne i kultura w Madrycie Noclegi w Madrycie – gdzie warto się zatrzymać? Madryt to miasto pełne różnorodności – od wielkich muzeów, przez alternatywne dzielnice, aż po kosmopolityczną atmosferę Lavapiés. Zwiedzanie stolicy Hiszpanii to nie tylko klasyczne atrakcje, ale również odkrywanie mniej znanych, choć równie fascynujących miejsc. Bez względu na to, czy interesują cię zabytki, zakupy, jedzenie czy życie nocne, Madryt ma coś do zaoferowania każdemu. Najważniejsze atrakcje Madrytu poza utartym szlakiem Madryt oferuje mnóstwo turystycznych hitów, ale warto zejść z utartych ścieżek i odkryć mniej znane zakątki miasta. Oto przewodnik po dzielnicach, które w pełni oddają różnorodność i klimat stolicy Hiszpanii. Lavapiés – kosmopolityczna dusza miasta Lavapiés to najbarwniejsza i najbardziej kosmopolityczna dzielnica Madrytu, gdzie spotykają się różne kultury i tradycje. Spacerując jej ulicami, trafisz na ośrodek społeczności muzułmańskiej, sklep z biżuterią z Tybetu, senegalską restaurację czy butik z kolorowymi tkaninami z Afryki Zachodniej. W odróżnieniu od bardziej turystycznych części miasta, Lavapiés zachowuje swoją lokalną tożsamość. Doskonale widać to podczas corocznej fiesty Las Mayas – święta o pogańskich korzeniach. Wówczas młode dziewczyny ubrane w kolorowe stroje zasiadają na ołtarzach przystrojonych kwiatami, symbolizując odrodzenie natury. Malasaña – serce madryckiej alternatywy Jeśli interesuje cię alternatywna strona Madrytu, to Malasaña jest idealnym miejscem do odwiedzenia. Dzielnica ta odegrała kluczową rolę w hiszpańskiej rewolucji kulturalnej lat 80., zwanej La Movida Madrileña, co do dziś jest widoczne w jej artystycznym duchu. Ulice pełne są butików vintage, oferujących ubrania z lat 80. i 90. A także kultowych barów, takich jak La Vía Láctea i El Penta, w których Pedro Almodóvar kręcił swoje pierwsze filmy. To także doskonałe miejsce na nocną zabawę w alternatywnych klubach, które tętnią życiem do białego rana. Chueca – elegancka dzielnica LGBT Chueca od lat 90. jest znana jako centrum życia LGBT w Madrycie. Choć pierwotnie była bardziej bohemiczna, obecnie zyskała nieco więcej elegancji i wyrafinowania. To tutaj, w barze Angelita możesz spróbować drinków molekularnych, a na ulicach znajdziesz ekskluzywne butiki młodych projektantów. Chueca ożywa szczególnie w czerwcu, kiedy odbywa się tutaj Pride, jedno z największych wydarzeń LGBT w Europie, przyciągające tłumy zarówno lokalnych mieszkańców, jak i turystów. Muzea, które warto odwiedzić w Madrycie Madryt to miasto pełne sztuki, a jego muzea należą do najbardziej prestiżowych na świecie. Oto kilka, które koniecznie trzeba zobaczyć. Museo del Prado – perła sztuki europejskiej Museo del Prado to miejsce, które przyciąga miłośników sztuki z całego świata. Znajdziesz tu setki arcydzieł, takich jak „Ogród rozkoszy ziemskich” Boscha czy prace Goyi i Velázqueza. To jedno z największych i najważniejszych muzeów sztuki na świecie. Museo Reina Sofía – współczesna sztuka w najlepszym wydaniu Dla miłośników współczesnej sztuki idealnym miejscem jest Museo Reina Sofía, które oferuje prace takich twórców jak Picasso, Dalí i Miró. Najważniejszym dziełem jest tutaj słynna „Guernica” Picassa, poruszające dzieło przedstawiające tragedię wojenną. Alternatywne centra kultury: Matadero i Tabacalera Madryt to nie tylko klasyczne muzea, ale także miejsca alternatywne. Matadero, dawniej rzeźnia, dziś jest jednym z najważniejszych centrów sztuki współczesnej, gdzie odbywają się wystawy, spektakle teatralne i koncerty. Z kolei Tabacalera, dawniej fabryka papierosów, stała się surowym, ale pełnym życia centrum artystycznym, gdzie prezentują swoje prace mniej znani artyści. Gdzie zjeść i robić zakupy w Madrycie? Madryt to prawdziwa mekka dla smakoszy i miłośników zakupów. Oto miejsca, które warto odwiedzić. Targi i restauracje – smaki Madrytu Nie możesz opuścić Madrytu bez wizyty na Mercado de San Miguel, jednym z najsłynniejszych targów w mieście. Znajdziesz tam tapas z owoców morza, lokalne wędliny i sery. Równie ciekawym miejscem jest Mercado de San Antón, oferujący specjały z Wysp Kanaryjskich w nowoczesnym wydaniu. Jeśli masz ochotę na deser, koniecznie odwiedź Chocolaterię San Ginés, gdzie serwują kultowe churros z gęstą czekoladą. Zakupy w stylu retro – second handy i butiki Madryt, a szczególnie Malasaña, to raj dla miłośników mody vintage. Ulice de Velarde i del Espíritu Santo są pełne second handów, które oferują niepowtarzalne ubrania i dodatki. Dla tych, którzy wolą nowoczesne pamiątki i hiszpańskie wzornictwo, warto odwiedzić El Moderno Concept Store czy DOOC. Życie nocne i kultura w Madrycie Madryt to miasto, które nigdy nie śpi, a jego życie nocne jest słynne na całym świecie. Oto miejsca, które warto odwiedzić, aby doświadczyć najlepszej zabawy. Kluby, bary i życie nocne w Malasañi Malasaña to miejsce, gdzie życie toczy się 24 godziny na dobę. Kultowe bary, takie jak La Vía Láctea czy El Penta, przyciągają miłośników alternatywnej sceny kulturalnej, a nocne kluby tętnią muzyką, nawiązując do szalonych lat 80. Noclegi w Madrycie – gdzie warto się zatrzymać? Madryt oferuje szeroką gamę miejsc noclegowych, od hosteli po luksusowe hotele. Oto kilka propozycji. Hostal La Casa de La Plaza – przyjemny, niedrogi hostel położony w sercu miasta, idealny dla turystów, którzy chcą być blisko głównych atrakcji. OK Hostel – położony tuż przy stacji metra La Latina, oferujący wygodne pokoje w przystępnych cenach. HC Hostel – jeden z najtańszych noclegów w Madrycie, idealny dla młodych podróżników.
„Ogród rozkoszy ziemskich”. Co ukrywa „poziomkowy obraz” Boscha?
To jeden z najbardziej tajemniczych obrazów w historii malarstwa. Znany dziś pod tytułem „Ogród rozkoszy ziemskich” jest ozdobą madryckiego muzeum Prado. Dzieło namalował ok. 1500 roku znany niderlandzki artysta Hieronim Bosch (1450–1516). W dziełach malarza często natrafić można na biblijną symbolikę, apokaliptyczną atmosferę, piekielne maszkarony, moralizatorski ton, oniryczną i surrealistyczną aurę. W „Ogrodzie” jest ich nad wyraz dużo.
W tym artykule: Co przedstawia „Ogród rozkoszy ziemskich” Tajemnicze interpretacje obrazu Boscha Co tak naprawdę mówi „Ogród rozkoszy ziemskich” Herezje i seksualne aluzje. Jakie tajemnice skrywa „poziomkowy obraz” Hieronima Boscha? Czy słynny „Ogród rozkoszy ziemskich” krytykuje zmysłowe przyjemności czy wręcz do nich namawia? A może sensem dzieła są poszukiwania alchemików? Co przedstawia „Ogród rozkoszy ziemskich” Dzieło Boscha jest tryptykiem, którego skrajne części pokazują rajski ogród oraz makabryczne piekło. Z drugiej strony skrzydeł obrazu – jako że jest składany – widać też stworzenie świata. Największe kontrowersje budzi środkowy panel tryptyku. To on nazywany jest „Ogrodem rozkoszy ziemskich” i od niego zaczerpnęło nazwę całe dzieło. Warto jednak zauważyć, że były i inne nazwy. Niektóre szczególnie podkreślały obecność na obrazie… poziomek. Zarówno dużych i małych, rosnących, jak i zerwanych. Dzieło nazywano choćby „Malowidłem z drzewkami poziomkowymi” czy „O próżnej sławie i ulotnym smaku poziomki”. Te owoce wielu znawców historii sztuki interpretowało jako symbole nietrwałości doczesnych przyjemności i ówczesną aluzję do doznań seksualnych. Wszak w „Ogrodzie rozkoszy ziemskich” widzimy mnóstwo nagich postaci oddających się relaksowi, pieszczotom, zabawie czy rozkosznemu lenistwu. Przy takim podejściu cały obraz wydawał się przestrogą. Ponieważ – według ówczesnych moralizatorów – ludzkość od rajskiego ogrodu właśnie przez próżne przyjemności życia doczesnego trafiała prosto do piekła. Zdaniem zwolenników tej interpretacji obrazu, Bosch nie wychwala w swoim dziele cielesnych przyjemności, lecz obnaża ich ubóstwo. Tajemnicze interpretacje obrazu Boscha Są też inne punkty widzenia. Obraz powstał na zamówienie niderlandzkiego arystokraty Henryka III z Nassau-Bredy. Następnie przejęli go habsburscy monarchowie Hiszpanii. Całe Niderlandy znajdowały się wówczas w hiszpańskiej strefie wpływów. Warto zauważyć, że Hieronim Bosch namalował swoje dzieło krótko po odkryciu Nowego Świata. Mogły go więc zainspirować także opowieści o cudach dalekich krain za oceanem. Na centralnym panelu widzimy przecież osobliwe budowle oraz staw przypominający Fontannę Młodości. To legendarny obiekt rodem jeszcze ze starożytnych opowieści, którego poszukiwali hiszpańscy konkwistadorzy za Atlantykiem. Może więc środkowy panel pokazuje marzenia związane z Nowym Światem? To bardzo ryzykowna interpretacja. Zdaniem badaczy, jeśli jest tu ukryta tajemnica, to gdzie indziej. Nie w obszarach geograficznych, lecz w obszarach nauki. Amerykańska historyczka sztuki prof. Laurinda Dixon próbowała odczytać całe dzieło jako nawiązanie do popularnej wówczas alchemii, szukającej Kamienia Filozoficznego, wiecznej młodości, kontaktu ze światem nadprzyrodzonym i innych tajemnic. Różne postacie i obiekty z obrazu przypominają – zdaniem prof. Dixon – instrumentarium i naczynia z laboratorium. Mogą też być metaforą alchemicznych procesów. Bosch nie musiał sam być alchemikiem, by wiedzieć, czego alchemicy poszukują i to skomentować. Skarb Montezumy – co Montezuma II zrobił ze swoim złotem? W 1981 r. w stolicy Meksyku odnaleziono wyjątkową złotą sztabkę. Czy tam właśnie może być ukryty skarb Montezumy i Azteków? Kim był Montezuma II i w jaki sposób przepadł jego legendarn... Co tak naprawdę mówi „Ogród rozkoszy ziemskich” Tymczasem szkocka badaczka Linda Harris sugerowała, że Bosch był wyznawca kataryzmu. Czyli nurtu religijnego, wytępionego w XIII wieku, a odrzucającego Kościół, potępiającego przyjemności życia i uznającego cały świat materialny za z gruntu zły. Odwrotnie niemiecki historyk Wilhelm Fraenger. Szukał związków między artystą a popularnym w Niderlandach heretyckim Bractwem Wolnego Ducha, wywodzącym się od tzw. adamitów, praktykujących wolną miłość. Dla nich rozkosze cielesne i akt płciowy były powrotem do rajskiej natury człowieka. Jak widać, interpretacje obrazu i intencji artysty są bardzo skrajne. Sam Bosch nigdy nie napisał, co naprawdę chciał w nim wyrazić. Dlatego warto zwrócić uwagę na bardzo wyważoną opinię niemieckiego historyka sztuki Carla Linferta. W albumie poświęconym Boschowi pisał o „Ogrodzie rozkoszy ziemskich” „Na środkowym panelu widać świat wciąż daleki od Sądu Ostatecznego, nawet od jego groźby. Przedstawieni nadzy ludzie wydają się rozkoszować radością i jednością. Nie widać po nich namiętności, oddają się jej co najwyżej przelotnie i bez nadmiernego apetytu. Nie niepokoi też ich żadne przeczucie, że los się odmieni. Powszechnej przyjaźni nie zakłócają ani żal, ani zazdrość. (…) Pomimo wielu postaci na obrazie, nie widać tłoku, a jedynie poczucie szczęścia ze wspólnoty. I choć większość z tych ludzi gdzieś zmierza, to wydaje się, że najchętniej staliby razem, czasem przytulali się lub tańczyli. Centralnym tematem obrazu jest poszukiwanie, poszukiwanie jednego człowieka przez drugiego” – pisał Carl Linfert. Źródła: Ernesto Frers, „Sekretne museum”, Wydawnictwo Cyklady, Warszawa, 2007, Justin Lewis-Anthony, „Circles Of Thorns. Hieronymous Bosch and Being Human”, Bloomsbury Publishing, 2008, Carl Linfert, „Bosch”, Thames & Hudson, 1989 Nasz ekspert Adam Węgłowski Adam Węgłowski – dziennikarz i pisarz. Były redaktor naczelny magazynu „Focus Historia”, autor artykułów m.in. do „Przekroju”, „Ciekawostek historycznych”. Wydał serię kryminałów retro o detektywie Kamilu Kordzie, a także książki popularyzujące historię, w tym „Bardzo polską historię wszystkiego” oraz „Wieki bezwstydu”. Napisał też powieść „Czas mocy” oraz audioserial grozy „Pastor” – rozgrywający się na przełomie wieków XVII i XVIII w Prusach. W swoich rodzinnych stronach, na Mazurach, autor umiejscowił także powieści „Pruski lód ” oraz „Upierz”.
Najstarsze figuratywne malowidła naskalne świata są jeszcze starsze. Nie pochodzą z Europy
Malowidła, na których ukazano ludzi w towarzystwie dzikiej świni, należą do jednych z najstarszych na świecie przedstawień narracyjnej sztuki naskalnej. Pochodzą z Indonezji. Są nawet bardziej wiekowe niż słynne obrazki z jaskiń Lascaux czy Chauveta.
W tym artykule: Gdzie doszło do „ludzkiej rewolucji”? Dzika świnia z wyspy Sulawesi w Indonezji. Prastara sztuka naskalna Coraz lepsze metody datowania Archeolodzy długo sądzili, że do rozkwitu ludzkiej kultury doszło około 45 tysięcy lat temu w Europie. To wówczas, wraz z pojawieniem się człowieka współczesnego, czyli Homo sapiens na tym kontynencie zaczęto wykonywać zaawansowane technologicznie narzędzia, biżuterię z zębów czy muszli, ale też figurki. Na zdecydowanie większą skalę niż wcześniej, grzebano zmarłych. Gdzie doszło do „ludzkiej rewolucji”? Jak się okazuje, to wydarzenie, określanie czasem jako „rewolucją górnego paleolitu” lub „ludzką rewolucją” nie odbyło się tylko w Europie. Z najnowszych badań wynika, że niektóre aspekty kultury symbolicznej ludzi pojawiły się nawet wcześniej w innych miejscach na świecie. Jednym z nich jest Indonezja w Azji. W ciągu ostatniej dekady archeolodzy dokonali tam niezwykłych odkryć. Namierzyli i wydatowali malowidła naskalne sprzed kilkudziesięciu tysięcy lat. To było spore zaskoczenie dla badaczy zajmujących się wczesną sztuką. „Ludzka rewolucja” objęła zatem 40 tysięcy lat temu nie tylko Europę. Taki obraz wynikał po prostu ze słabego stanu badań w innych lokalizacjach. Dzika świnia z wyspy Sulawesi w Indonezji. Prastara sztuka naskalna Zespół badaczy z Indonezji i Australii ogłosił właśnie na łamach prestiżowego czasopisma naukowego „Nature” nowe datowania sztuki naskalnej z Sulawesi w Indonezji. Malowidła te wykonano czerwoną farbą w jaskiniach Leang Bulu' Sipong 4 i Leang Karampuang. Te wykonane w drugiej pieczarze przedstawiają postaci podobne do ludzi wchodzące w interakcję z dziką świnią. Zwierzę wykonano w tak sugestywny sposób, że nawet udało się określić jego gatunek. Jest to świnia celebeska (łac. Sus celebensis). Badacze uważają, że ukazano w ten sposób jakąś opowieść. – Nie wiemy, co to była za historia. Być może była to relacja z prawdziwego polowania na dzika lub przedstawienie mitu lub wyimaginowanej opowieści. Niezależnie od tego, wydaje się, że dotyczy ona relacji między świniami a ludźmi, tak jak wyobrażali je sobie pierwsi ludzie na Sulawesi – piszą badacze na łamach „The Conversation”. Z analiz wynika, że przedstawienie to namalowano co najmniej 51 200 lat temu. Co to oznacza? Że jest to najprawdopodobniej najwcześniejsza na świecie narracyjna i figuratywna sztuka jaskiniowa. Znamy wcześniejsze bohomazy wykonywane przez człowieka i przodków Homo sapiens. Ale były to na przykład dość nieporadnie wykonane wzory geometryczne. Warte odnotowania są na przykład negatywy dłoni wykonane przez neandeartalczyków jakieś 64 tys. lat temu w hiszpańskiej jaskini Maltravieso. Nie ma jednak porównania do złożonych malowideł z Indonezji. Należy podkreślić, że nawet słynne galerie malowideł z pogranicza Francji i Hiszpanii, w Lascaux czy w Jaskini Chauveta są zdeydowanie późniejsze niż malowidła z Indonezji. To pokazuje, jak bardzo ograniczona była nasza wiedza o zdolnościach kognitywnych naszych paleolitycznych przodków jeszcze jakieś 10 lat temu. Wówczas to określono wiek pierwszych malowideł z Indonezji. Coraz lepsze metody datowania W archeologii kluczowe jest określenie wieku. Bez tego nie byłoby możliwe umieszczenie odkryć na osi czasu, a to jest dla badaczy najstarszej historii człowieka ważne, aby próbować rekonstruować dzieje człowieka. Największa sztuka naskalna na świecie? Gigantyczne węże wyryte w skałach nad brzegami rzeki Orinoko To mogą być największe naskalne ryty, jakie znamy. Pochodzą sprzed dwóch tysięcy lat, a znajdują się w Wenezueli, nad brzegami rzeki Orinoko. Niektóre z nich są większe od 10-piętrowego... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/najwieksza-sztuka-naskalna-na-swiecie-gigantyczne-weze-wyryte-w-skalach-nad-brzegami-rzeki-orinoko1-0365bd7.png" width="938" height="528" alt="Największa sztuka naskalna na świecie? Gigantyczne węże wyryte w skałach nad brzegami rzeki Orinoko" title="Największa sztuka naskalna na świecie? Gigantyczne węże wyryte w skałach nad brzegami rzeki Orinoko" /> Archeolodzy tworzą na przykład typologie naczyń ceramicznych i śledzą ich zmiany w czasie. Na tej podstawie są w stanie w przybliżeniu określić ich wiek. Jednak najważniejsze jest określenie wieku bezwzględnego – a to umożliwiają metody fizykochemiczne. Badacze przeszłości najczęściej korzystają z metody węgla radioaktywnego C14. Na przestrzeni lat była ona udoskonalana. Okazało się, że wiele próbek przebadanych kilkadziesiąt lat temu tak naprawdę było starszych, gdyż należało uwzględnić tak zwaną kalibrację. W przypadku malowideł naskalnych z jaskini Leang Bulu' Sipong 4 postarzono poprzednie wyniki badań o kilka tysięcy lat, chociaż zastosowano metodę uranowo-torową. Teraz naukowcy uznają, że scena polowania powstała co najmniej 48 tysięcy lat temu. Podobnie jak w przypadku malowideł z Leang Karampuang są one zdecydowanie starsze niż narracyjne malowidła z Europy. Analiza i datowanie próbek nie było prostym zadaniem. Wykorzystano nową metodę, która umożliwia określenie wieku nacieków na malowidłach. Zatem uzyskane daty dotyczą nie tyle samych malowideł, a substancji, które pojawiły się na nich później. Dlatego malowidła muszą być starsze niż nacieki. Metoda ta wykorzystuje laser sprzężony ze spektrometrem mas. Z pomocą wiązki lasera cieńszego kilkukrotnie od włosa pobrali węglan wapnia zalegający blisko malowidła. Następnie określili wiek próbki metodą uranowo-torową. Źródła: Nature, The Conversation Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Eye-tracking w badaniach średniowiecznych malowideł w Sudanie. Unikatowe badania polskiego archeologa
Unikatową wśród polskich archeologów metodę eye-trackingu, czyli okulografię, wykorzystał polski naukowiec do badania postrzegania średniowiecznych religijnych malowideł w Sudanie.
W tym artykule: Eye-tracking w Sudanie Miejsce badań: Stara Dongola Wyniki badań: kto i gdzie patrzy? Eye-tracking (zwany inaczej okulografią), jest metodą badawczą umożliwiającą śledzenie ruchów oczu i wnioskowanie na tej podstawie o pracy uwagi wzrokowej. Taka metoda rzadko kojarzona jest z historią i archeologią. Tymczasem postanowił ją wykorzystać swoich badaniach dr Tomasz Michalik z Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej (CAŚ) UW. Eye-tracking w Sudanie – Aby lepiej zrozumieć to, w jaki sposób kultura może wpływać na postrzeganie zabytków, przeprowadziliśmy badania eye-trackingowe w Starej Dongoli w Sudanie. Zaprosiliśmy do niego przedstawicieli kultur zachodnich – między innymi Niemców, Amerykanów, Hiszpanów – oraz lokalnych mieszkańców – opowiada National Geographic Polska dr Michalik. Według badacza było to pierwsze tego typu badanie w Sudanie przeprowadzone na stanowisku archeologicznym. Jego zdaniem eye-tracking jest cennym źródłem informacji o tym, jak wzrokowo poznajemy zabytki archeologiczne. Zadaniem ochotników było przyjrzenie się 17 malowidłom z XI–XIII wieku odkrytym na stanowisku. W ten sposób naukowiec chciał lepiej zrozumieć sposoby patrzenia na malowidła. Wyniki mają też posłużyć do zbudowania w przyszłości projektów edukacyjnych dotyczących malowideł, które byłyby dostosowane do potrzeb danej społeczności. – Pomimo tego, że wzrok jest jednym z głównych zmysłów dzięki, któremu poznajemy przeszłość, eye-tracking w archeologii jest wciąż rzadko stosowaną metodą. A w badaniach nad różnicami kulturowymi w postrzeganiu dziedzictwa archeologicznego Sudanu wręcz unikatową – zaznacza badacz. Dzięki okulografii możliwe było jest poznanie tego na co, w jakiej kolejności i jak długo patrzyła dana osoba na malowidle. Tym samym naukowiec dowiedział się, które obszary w szczególności wzbudziły zainteresowanie danej osoby, a które zostały pominięte. Miejsce badań: Stara Dongola Miejsce badań dr. Michalika nie było przypadkowe. Stara Dongola w przeszłości pełniła funkcję stolicy średniowiecznego królestwa Makurii (V–XIV wiek n.e.). Obecnie są to ruiny położone w północnym Sudanie. W VI wieku n.e. władcy Makurii przyjęli chrześcijaństwo, co mocno wpłynęło na kulturę materialną. Z okresu średniowiecza do naszych czasów przetrwały między innymi kościoły i klasztory. Część z nich zawiera unikatowe malowidła przedstawiające postacie i sceny biblijne, lokalnych władców czy duchowieństwo. Naukowcy wybrali jeden z takich klasztorów (znajdujący się na Komie H, czyli wzgórzu powstałym na skutek działalności człowieka) do badań okulograficznych. Analizy były elementem dwóch projektów: „Archeoorientalistyka” oraz „Kyriakós oíkos?”. Ten drugi był kierowany przez prof. Artura Obłuskiego z CAŚ UW w ramach grantu Narodowego Centrum Nauki. W zespole badawczym dr. Michalika poza naukowcami z Uniwersytetu Warszawskiego znaleźli się także badacze z Liverpool Hope University (dr Tobiasz Trawiński) oraz Universytetu w Dongoli (Mohammed Hassan Siedahmed). Ta zgubna używka dotarła do Sudanu na początku XVI w. Polscy archeolodzy odkryli jej ślady Najstarsze znane nasiona tytoniu w północno-wschodniej Afryce odkryli archeolodzy pracujący w ramach misji Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej UW. Do Sudanu trafiły w połowie XVII wieku z... Wyniki badań: kto i gdzie patrzy? Uczestnicy badania mieli za zadanie przyjrzenie się znajdującym się na ścianach malowidłom. W czasie zwiedzania mieli założony eye-tracker. – Badanie było dla nas szczególnie ciekawe, biorąc pod uwagę fakt, że współczesna kultura sudańska (związana z islamem) różni się od tej z czasów Makurii. Jednocześnie chrześcijaństwo nadal jest kulturowo obecne w wielu krajach zachodnich. Tym samym uważaliśmy, że różnice w kulturowej dostępności malowideł chrześcijańskich mogą wpływać na sposób postrzegania malowideł odkrytych w Starej Dongoli – mówi archeolog. Uzyskane wyniki pokazały naukowcom, że osoby z kultur zachodnich oraz Sudańczycy różnią się sposobem wzrokowego eksplorowania malowideł. – Osoby z Sudanu na początku w większym stopniu spoglądały na atrybuty przedstawionych postaci, pod koniec zaś mocno eksplorowały tło malowideł. Osoby z kultur zachodnich natomiast na początku skupiały się na ciałach i twarzach przedstawionych postaci, następie zaś na ich atrybutach – wyjaśnia dr Michalik. O jakich atrybutach mowa? Na przykład koronie na głowie, klucz u św. Piotra albo skrzydłach u aniołów. Uzyskane dane sugerują badaczom inny sposób budowania sensu obrazów w przypadku badanych grup. Sposób patrzenia osób z kultur zachodnich może być związany między innymi z ogólną znajomością przedstawień chrześcijańskich. Z pozyskanych informacji wynika, że przy opowiadaniu o malowidłach w przypadku osób z Sudanu warto rozpocząć tworzenie narracji od atrybutów. Bowiem te elementy naturalnie przyciągają uwagę. Z kolei dla osób z zachodu interesujące może być wyjaśnienie stylistyki przedstawiania twarzy. Istotne wydaje się również skupianie się na tych elementach malowideł, które były w mniejszym stopniu eksplorowane przez osoby z badanych grup – konkluduje dr Michalik. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Zamek Kliczków odrodził się niczym feniks z popiołów. Dziś to prawdziwy klejnot
Otoczony leśną głuszą zamek Kliczków to przykład miejsca, które łączy ducha przeszłości z nowoczesnością. Poznaj historię i odkryj uroki tej niesamowitej, neorenesansowej perły ziemi dolnośląskiej.
W tym artykule: Historia Zamku Kliczków Hotel w Zamku Kliczków Atrakcje Zamku Kliczków i okolic Zwiedzanie Zamku Kliczków Zamek Kliczków, mimo swoich rozmiarów, nie przytłacza. Wręcz przeciwnie – ma w sobie dużo ciepła i kameralności. Nic więc dziwnego, że osoby szukające spokoju i odprężenia, chętnie przyjeżdżają tutaj na aktywny wypoczynek wraz z całymi rodzinami. Zabytkowy obiekt, jak i jego okoliczne tereny, przyciągają przede wszystkim tych, którzy, choć na chwilę chcą zapomnieć o wszelkich problemach i oderwać się od codziennych obowiązków. Przejdź do dalszej części artykuł, by poznać nie tylko niezwykle bogatą historię zamku, ale także dowiedzieć się nieco więcej na temat pobliskich atrakcji. Historia Zamku Kliczków Zamek wzniesiono w okolicach 1290 roku przez księcia Bolka I Surowego. Legendy mówią, że w połowie XIV wieku czeska królowa Anna kazała ukryć tu swoje skarby. Wiedzieli o tym Rechenbergowie, którzy kupili zamek w 1391 r. Nowi właściciele szybko przystąpili do przebudowy siedziby, przy okazji szukając złota. Nie znaleźli niczego, ale udało im się zamienić obiekt w piękną renesansową rezydencję. Na początku XX wieku Kliczków uchodził za jeden z najwspanialszych majątków w okolicy. Znana była tutejsza biblioteka licząca 20 tys. woluminów, w tym oryginalne dzieła Lutra. Komnaty zapełniały zabytkowe włoskie meble, dzieła sztuki i trofea myśliwskie. Na przestrzeni lat zamek zmieniał właścicieli, przez co zmieniał się jego wygląd na zewnątrz czy w środku. W 1920 r. trafił w ręce rodziny Solms-Baruth, która straciła posiadłość podczas II wojny światowej. Na skutek nieudanego zamachu na Hitlera rodzinę aresztowano oraz skonfiskowano ich majątki, a różnego rodzaju bogactwa wywieziono. Następnie większość rzeczy została zniszczona przez radzieckich żołnierzy w 1945 roku, a reszta padła ofiarą szabrowników. Sam Kliczków nie ucierpiał w czasie wojny, jednak po tych tragicznych wydarzeniach popadł w ruinę, dodatkowo dwa zamkowe skrzydła zniszczył pożar pod koniec lat 40. minionego wieku. W 1999 r. wrocławska firma Integer postanowiła podnieść Kliczków z „popiołów”. Najważniejszym celem dla nowych właścicieli było zachowanie jego charakteru, tak aby magia nadal oddziaływała na przyjezdnych turystów, przekraczających jego mury. W dawnej ujeżdżalni umieszczono basen, którego ściany zostały przeszklone, dając iluzję wchodzącego do środka lasu. Poszczególne komnaty odtworzono z pietyzmem, do niektórych wstawiono nawet łoża z baldachimami. Z zamkiem wiąże się także pewna legenda. W dawnych czasach, gdy jeszcze na wyspie otoczonej bagnami stał niewielki zamek, mieszkał w nim rycerz Walgierz z piękną żoną. Pewnego dnia pan na zamku wyjechał na wojnę, pozostawiając połowicę pod opieką swego setnika, który trochę się zapomniał w wykonywaniu obowiązków. Postanowił więc zgładzić wracającego do domu rywala. Ten jednak umknął z pułapki, a setnika wraz ze zdradziecką żoną kazał zamurować w podziemiach. Od tej pory w piwnicach zamku zaczęła przechadzać się wychudzona zjawa… Wraz z nadejściem wiosny pod zamkiem pojawiają się rycerze, konie, szaleni mężczyźni na quadach i wszyscy ci, którzy pragną zażyć niecodziennych rozrywek w luksusowych warunkach. Miejscową tradycją stała się Gala Jeździecka, czyli karnawałowe spotkanie miłośników koni i święto Hubertusa połączone z pogonią za lisem. Hotel w Zamku Kliczków Historyczne Centrum Konferencyjno-Wypoczynkowe „Zamek Kliczków” ulokowane jest w Borach Dolnośląskich, w okolicach Bolesławca. Obiekt znajduje się nieopodal autostrady A4 i A18, co czyni go znakomicie skomunikowanym. Neorenesansowy zamek, usytuowany na samym końcu alei wysadzanej lipami pełni funkcję przede wszystkim hotelu i zaprasza przyjezdnych na niezapomniany wypoczynek. Całkowicie odrestaurowane wnętrza to idealne połączenie charakterystycznych dla danej epoki detali z nowoczesnymi udogodnieniami. Zamek w Kliczkowie liczy ponad 120 pomieszczeń i 7000 m kw. powierzchni, dzięki czemu jest największym zabytkowym obiektem hotelowym w Polsce, w którym swobodne poruszanie się wymaga... planu. Na terenie zamku znajdziemy również restaurację, kawiarnię oraz SPA, gdzie możemy zafundować ciału i duszy zabiegi kosmetyczne lub terapeutyczne. Ponadto do dyspozycji gości jest także kryty basen, centrum fitness, sauna fińska, bilard, bar oraz prywatny parking. Zamek w Oporowie to perła, z której możemy być dumni. Niewielu o nim wie Zamek w Oporowie to prawdziwa perła wśród polskich zamków, choć słyszało o nim niewielu. Wzniesiony na sztucznie usypanej wyspie obiekt należy do jednych z najlepiej zachowanych tego typu b... Atrakcje Zamku Kliczków i okolic Pod koniec XIX wieku przeprowadzono jedną z najpoważniejszych modernizacji w historii zamku. Nieruchomość została wzbogacona o park w stylu angielskim o powierzchni 80 hektarów. Na jego terenie znajduję się unikatowy na skalę europejską cmentarz dla koni, który powstał z inicjatywy rodziny zu Solms-Baruth. Do naszych czasów przetrwały dwa nagrobki oraz postawiony współcześnie monument, upamiętniający zasłużoną klacz Zacatcka. W dorzeczu Kwisy gnieździ się i odbywa lęgi prawie 155 gatunków ptaków. Wędkarze wspominają o pstrągach, szczupakach, węgorzach i miętusach w lokalnych wodach. W lasach żyją jelenie, sarny, dziki i daniele. Organizowane są także spływy pontonowe na wspomnianej rzece. Jak się okazuje, okolice zamku skrywają wiele niesamowitych miejsc i atrakcji do odkrycia. Chętni mogą się wybrać na spacer wokół zabytkowego budynku, zwiedzić Stajnię Książęcą, Folwark Zwierzęcy czy zobaczyć starą elektrownię wodną w Osiecznicy. Wybierając się wzdłuż rzeki, warto zahaczyć o wieżę widokową na Kwisie. Hotel w swojej bogatej ofercie proponuje także wypożyczenie rowerów. Trasy rowerowe zaprowadzą nas do Parowa, Lubaszowa czy Tomisława. Blisko Kliczkowa znajduje się Bolesławiec – słynący ze znanej na całym świecie ceramiki, Pustynia Kozłowska, Zamek Czocha i Zamek Grodziec. Zwiedzanie Zamku Kliczków Punktem obowiązkowym podczas pobytu w Kliczkowie jest oczywiście zwiedzanie zamku. Okazji do tego nie brakuje, ponieważ indywidualne oprowadzanie odbywa się przez cały tydzień – w dni robocze w godzinach: 11:00, 13:00 i 15:00. Z kolei w weekendy o 11:00, 12:30, 14:00 i 15:00. Koszt takiej atrakcji to 35 złotych za osobę. By rozpocząć zwiedzanie, musi zebrać się minimum czwórka chętnych poznać sekrety skrywane przez zamkowe zakamarki. Zamek Kliczków oferuje także zwiedzanie dla grup zorganizowanych, wyłącznie przy wcześniejszej rezerwacji terminu. W ofercie turystycznej są też wycieczki w językach angielskim i niemieckim. Co więcej, kilka razy w roku odbywa się także nocne zwiedzanie zamku. Warto śledzić aktualności i zapisać się na jeszcze ciekawsze wrażenia podczas odwiedzin późną porą. Zamek stawia zdecydowanie na kulturę – organizowanych jest tu wiele wydarzeń: spektakle, koncerty, festiwale, konkursy plastyczne, zawody ujeżdżania i wiele innych. Źródło: kliczkow.com.pl. Nasz ekspert Filip Nowek Z wykształcenia dziennikarz, chociaż na co dzień zajmuje się komunikacją marketingową. Pasjonat podróżowania. Autor przewodników po europejskich krajach i ciekawostek o największych miastach świata. Prywatnie miłośnik tenisa i wypadów do kina.
Jakim artystą był Vincent van Gogh? Ciekawostki o ekscentrycznym malarzu
Vincent van Gogh to bez wątpienia jedna z najbardziej nieprzeciętnych, a przy tym także najtragiczniejszych postaci w historii sztuki. Przez współczesnych uważany za jednego z największych geniuszy postimpresjonizmu, za życia nigdy nie zdobył należnego mu uznania. Był jednym z najbardziej płodnych malarzy. Mimo że zmarł przedwcześnie, pozostawił po sobie około 900 obrazów, a także liczne akwarele, rysunki i szkice. Jak żył i jak zmarł Vincent van Gogh? Ciekawostki o wielkim postimpresjoniście wymieniamy poniżej.
W tym artykule: Rodzina i rodzeństwo van Gogha Charakter van Gogha Choroby i zaburzenia Vincenta Van Gogha Dlaczego Vincent van Gogh obciął sobie ucho? Jak zmarł Vincent van Gogh? Co malował van Gogh? Nie miał szczęścia w miłości, nie wiodło się mu w pracy, zmagał się z poważnymi zaburzeniami. Koledzy nie widzieli w nim dojrzałego, w pełni ukształtowanego artysty. Za życia sprzedał zaledwie jeden obraz, mimo że miał do pomocy niezwykle utalentowanego handlarza dziełami sztuki w osobie swojego młodszego brata. Brzmi jak opis człowieka przepełnionego smutkiem i bez krzty talentu, czyż nie? Pierwsze – prawda, drugie – fałsz. Bo o ile Vincent van Gogh rzeczywiście zmagał się z poważnymi problemami, to niezwykłych umiejętności artystycznych nikt nie mógł mu odmówić. A że za życia nie zdobył należnego mu szacunku... cóż, tak właśnie bywa z wizjonerami, którzy wyprzedzają swoją epokę. Rodzina i rodzeństwo van Gogha Vincent Willem van Gogh urodził się 30 marca 1853 roku, we wsi Groot-Zundert na południu Holandii. Wychował się w religijnej rodzinie, hołdującej tradycyjnym zasadom. Matka przyszłego artysty, Anna Cornelia (z domu Carbentus), była kobietą szorstką i zasadniczą. Równie surowy był ojciec Vincenta, Theodorus van Gogh, pastor Holenderskiego Kościoła Reformowanego. Znane portrety, a wśród nich polski skarb narodowy. Wart jest fortunę Jakie są znane portrety w malarstwie? Oto cztery obrazy, które na trwałe zapisały się na kartach historii światowej sztuki. Najsłynniejszy z nich wart jest ponad 850 mln dolarów. Vincent, najstarszy z sześciorga dzieci van Goghów, odziedziczył imię po swoim bracie, który dokładnie rok wcześniej urodził się martwy. W dzieciństwie wraz z rodzicami często odwiedzał grób brata. Za każdym razem widział tablicę nagrobną ze swoim imieniem i nazwiskiem, co bez wątpienia było wyjątkowo obciążające dla wciąż kształtującego się umysłu. Być może to właśnie wizyty na cmentarzu stanowiły preludium do jego późniejszych problemów emocjonalnych. Anna i Theodorus doczekali się jeszcze pięciorga dzieci: trzech córek i dwóch synów. Vincenta łączyła silna relacja z młodszym o cztery lata Theo. Między chłopcami nawiązało się porozumienie, które trwało także w ich dorosłym życiu. Dowodem są zachowane listy, które Vincent napisał do swojego brata (łącznie jest ich ponad 650). Theo odegrał ważną rolę w życiu starszego brata, nie tylko artystycznym, ale także codziennym. Jako wpływowy handlarz dziełami sztuki, starał się sprzedać dzieła Vincenta. Bezskutecznie, ale i tak nie pozostawił brata na pastwę losu. Można powiedzieć, że stał się mecenasem jego sztuki. Każdego miesiąca przesyłał mu pieniądze na utrzymanie (które Vincent wolał wydawać na farby i płótna). Charakter van Gogha Vincent van Gogh określał swoją młodość jako „ponurą, zimną i jałową” i te słowa doskonale nakreślają charakter wielkiego artysty. Był osobą ponurego i pesymistycznego usposobienia, a przy tym – wrażliwą. Wyraźnie widać to w jego wczesnych dziełach. W pierwszej fazie swojej twórczej pracy, van Gogh oszczędnie operował kolorem. Najchętniej sięgał po ciemne, mroczne i ziemiste barwy. Otaczającą go rzeczywistość przedstawiał w formie karykatury. Doskonałym tego przykładem jest słynny obraz „Jedzący kartofle”. Jako dziecko był wycofany i nieposłuszny. Zdarzało się, że bez słowa znikał z domu. Włóczył się wówczas po okolicznych polach i łąkach i upajał pięknem natury. Dwukrotnie uciekał ze szkoły z internatem. Dlaczego? Ponieważ nie znosił swoich kolegów. Jego jedynym przyjacielem był młodszy brat. Często bywa tak, że większość dziecięcych przywar znika bez śladu po okresie dojrzewania. Nie w przypadku van Gogha. Także w dorosłym życiu Vincent był wycofany i aspołeczny. Takie cechy nie mogły sprawdzić się w handlu, a jednak van Gogh postanowił spróbować swoich sił w zawodzie sprzedawcy dzieł sztuki. Pracę zaoferował mu zamożny stryj, właściciel dobrze prosperującej firmy z siedzibą główną w Paryżu. Vincent trafił do filii w Hadze. Doskonale radził sobie z organizowaniem wystaw, ale zupełnie nie sprawdzał się w kontaktach z klientami. Był wobec nich grubiański i oschły. Za karę stryj przeniósł go do filii w Londynie, ale ta zmiana nie wywarła pozytywnego wpływu na jego pracę. Przeciwnie, van Gogh stał się jeszcze bardziej nieuprzejmy. Gdy nabywca chciał kupić obraz, który nie przypadł mu do gustu, otwarcie i szczerze krytykował wybór. Nie sprawdził się jako handlowiec, więc postanowił zostać misjonarzem. Niestety, także na polu krzewienia wiary nie odniósł żadnych sukcesów. Pracę na rzecz Kościoła skończył na etapie okresu próbnego. Przełożeni uznali, że jego zachowanie nie przystoi misjonarzowi. Trzeba jednak przyznać, że van Gogh w niczym nie zawinił. Dostojnikom kościelnym nie spodobało się, że chciał być blisko ludzi. Gdy udał się do ubogiej górniczej wioski w Belgii, sypiał w tym samym baraku, co górnicy. Być może w ten sposób chciał przełamać swój aspołeczny charakter. Choroby i zaburzenia Vincenta Van Gogha Pierwszy poważny epizod depresyjny nastąpił u van Gogha, gdy ten pracował w londyńskim oddziale firmy swojego stryja. Zakochał się wówczas w córce gospodyni, u której mieszkał. Dla Vincenta było to poważne uczucie i postanowił oświadczyć się swojej wybrance. Dziewczyna, która zawróciła mu w głowie, była już zaręczona i odrzuciła jego zaloty. Nie mogąc znieść mieszkania pod jednym dachem z kobietą, która go odtrąciła, wyjechał i bez słowa porzucił pracę. Kolejne załamanie przeżył, gdy władze kościelne zarzuciły mu niegodne zachowanie. Z głęboką depresją wrócił do rodzinnego domu. Theodorus nalegał wówczas na rozpoczęcie leczenia psychiatrycznego. To tylko pogłębiło problem. Vincent wpadł we wściekłość i na kilka miesięcy zerwał kontakt z prawie całą rodziną. Rozmawiał wyłącznie z Theo. Kolejny zawód miłosny tylko pogłębił problemy. Vincent zakochał się w swojej kuzynce. Starsza o osiem lat kobieta odrzuciła jego oświadczyny. Van Gogh nie zamierzał jednak poddać się i poprosił jej ojca o rozmowę. Swoje uczucie postanowił udowodnić przy pomocy świecy. Wsadził dłoń w płomień i zaczął błagać o zgodę na rozmowę z ukochaną, która potrwa nie dłużej, niż on wytrzyma. Pozwolenia nie otrzymał. Załamany, wyjechał do Hagi i związał się z uzależnioną od alkoholu, ciężarną prostytutką. Była to pierwsza kobieta, która nie odrzuciła jego uczuć. Zakończył ten związek dopiero pod presją rodziców. Dlaczego Vincent van Gogh obciął sobie ucho? Z niestabilnym stanem emocjonalnym van Gogha wiązany jest słynny epizod utraty ucha, który miał miejsce, gdy Vincent przebywał w Prowansji, w słynnym żółtym domu. Dlaczego van Gogh dokonał aktu samookaleczenia? Miało to związek z kłótnią z Paulem Gauguinem, ale przebieg wydarzeń z 23 grudnia 1888 roku nadal pozostaje zagadką. Według popularnej wersji, gdy doszło do sprzeczki między artystami, van Gogh miał zacząć wymachiwać brzytwą. Wzburzony wybiegł z domu i pospiesznie udał się do pobliskiego domu publicznego. To właśnie tam miał obciąć sobie małżowinę (lub kawałek małżowiny), zawinąć ją w chusteczkę i wręczyć prostytutce jako prezent. Według innej wersji, do utraty ucha przyczynił się sam Gauguin. Gdy podczas kłótni van Gogh sięgnął po brzytwę, ten miał dobyć szabli i jednym cięciem pozbawić go kawałka ciała. Wkrótce po tym incydencie żółty dom został zamknięty (pod naporem mieszkańców Arles), a van Gogh trafił do szpitala psychiatrycznego. Tam oprócz poważnych zaburzeń zdiagnozowano u niego także epilepsję. Jak zmarł Vincent van Gogh? Śmierć Vincenta van Gogha jest równie zagadkowa, co sam epizod z utratą ucha. W 1890 roku mieszkał w mieście Auvers-sur-Oise, w zaprzyjaźnionej gospodzie. 27 lipca wyszedł, by namalować kolejny obraz. Wrócił dopiero wieczorem, trzymając się za brzuch. Z pokoju artysty zaczął dobiegać głośny jęk. Gdy gospodarz wszedł do środka, zobaczył van Gogha leżącego i zakrwawionego. Zapytany, co się stało, miał odpowiedzieć, że postrzelił się sam. Vincent już wcześniej miał wspominać nielicznym znajomym o swoich samobójczych planach. Na jego dłoniach znaleziono ślady prochu, więc rzeczywiście wiele wskazuje, że artysta odebrał sobie życie. Należy jednak wspomnieć o podejrzeniach, według których miał zginąć z ręki szesnastoletniego Rene Secretana. Vincent van Gogh zmarł 29 lipca 1890 roku. Do końca czuwał przy nim jego brat, Theo. Co malował van Gogh? W historii zapisał się jako prekursor sztuki emocjonalnej, malarstwa kontrastowego i impastowego. Największe dzieła wybitnego artysty były tworzone w duchu postimpresjonizmu. Swoje malarstwo nacechował elementami realizmu, impresjonizmu i naturalizmu. Na swoich dziełach van Gogh uwieczniał pejzaże, krajobrazy miejskie, martwą naturę i ludzi. W swoim dorobku ma bogatą galerię autoportretów. Tworzył cykle tematyczne, a każdy z obrazów okraszał pełną nazwą. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Posąg Zeusa w Olimpii. Zaginiony cud świata, który zainspirował niezliczone imitacje
Posąg Zeusa w Olimpii był gigantyczny. Skąpany w złocie i kości słoniowej osiągał ponad 12 m wysokości. Olśnił starożytny świat, gdy powstał w V wieku p.n.e. Po 8 stuleciach zniknął. Jego los jest nadal nieznany.
W tym artykule: Fidiasz – mistrz rzeźby Fidiasz bierze się do dzieła Jak wyglądał bóg bogów – Zeus Posąg celem pielgrzymek Posąg greckiego boga Zeusa siedzącego na wspaniałym tronie wznosił się na kilkanaście metrów wewnątrz jego świątyni w sanktuarium w Olimpii. Był tak duży, że według geografa Strabona, gdyby Zeus wstał, jego głowa przebiłaby dach. Jego podobizna była wykonana pieczołowicie z wykorzystanie kości słoniowej i złota. W miejscu oczu umieszczono kamienie szlachetne. Dzieło było tak niesamowite, że posąg Zeusa został uznany za jeden z siedmiu cudów starożytnego świata w 225 r. p.n.e. przez różnych obserwatorów, w tym pisarza Antypatera z Sydonu i matematyka Filona z Bizancjum. Lista ta obejmowała również Wielką Piramidę w Gizie należącą do Cheopsa, Wiszące Ogrody w Babilonie i Latarnię Morską w Aleksandrii. Fidiasz – mistrz rzeźby Fidiaszowi, znanemu artyście i architektowi tamtych czasów, zlecono wykonanie najważniejszego dzieła świątyni w Olimpii: gigantycznego posągu Zeusa na tronie. Szczegóły dotyczące wczesnego życia Fidiasza są nieliczne. Urodzony w Atenach około 500 r. p.n.e., prawdopodobnie walczył w bitwie pod Salaminą lub Platejami przeciwko Persom. Jego służba wojskowa zyskała przychylność Kimona, bogatego ateńskiego polityka i wojskowego, który wybrał Fidiasza do budowy pomnika zwycięstwa pod Maratonem w Delfach. Renoma Fidiasza rozprzestrzeniła się w całej Grecji, a on sam otrzymał wiele projektów przed zleceniem w Olimpii. Fidiasz bierze się do dzieła Artysta wykonał posąg Zeusa w Olimpii w technice znanej jako chryzelefantyna. Wykorzystywała kość słoniową i złoto oraz inne drogie materiały. Fidiasz słynął z projektowania kolosalnych figur właśnie w ten sposób. Wśród jego najbardziej znanych dzieł, stworzonych mniej więcej w tym samym czasie, co posąg Zeusa, była rzeźba poświęcona Atenie w Partenonie w Atenach. Greccy rzemieślnicy zazwyczaj pracowali z kością słoniową na małą skalę. Kość słoniowa jest materiałem trudnym w obróbce. Rozwijanie różnych warstw zębiny, które składają się na kły słonia, w celu uformowania powstałego materiału wymaga umiejętności i wiedzy. Nie wiadomo dokładnie, jakiej techniki użył Fidiasz do manipulowania płytkami z kości słoniowej na tak dużą skalę. Piszący w II wieku n.e. grecki geograf Pauzaniasz twierdzi, że rozgrzewał kość słoniową, aby ją zmiękczyć. Inne źródła twierdzą, że przed rozpoczęciem pracy zwilżył kość słoniową, być może octem lub piwem. Jak wyglądał bóg bogów – Zeus Pauzaniasz, geograf grecki żyjący w II wieku naszej ery, napisał, że posąg Zeusa w Olimpii namaszczano oliwą z oliwek, która służyła również do ochrony zewnętrznej części z kości słoniowej i drewnianego wnętrza. Wokół podstawy posągu znajdował się zbiornik na ściekającą ciecz. Odbicie posągu w oleju sprawiało wrażenie, że wydawał się on jeszcze większy. Zagadką jest, w jaki sposób posąg oświetlano tak, by każdy, kto go oglądał był pod wielkim wrażeniem. Zaproponowano niezliczone rozwiązania, aby wyjaśnić tę zagadkę. Trudno wyobrazić sobie sztuczne światło, takie jak lampy, świece lub pochodnie, jako główne źródło. Sugerowano, że otwarte świetliki mogły znajdować się w dachu. Jednak to rozwiązanie wystawiłoby wnętrze na działanie warunków atmosferycznych i deszczu. Ze względu rozmiar posągu, górna część wznosiła się ponad poziom wejścia. Dlatego bezpośrednie światło z drzwi nie mogło padać na głowę Zeusa. Co więcej, światło docierało przez drzwi tylko o wschodzie słońca. W południe słońce było już zbyt wysoko, by promienie mogły bezpośrednio oświetlić sanktuarium. Ostatnie badania z użyciem światła ultrafioletowego i laserów wykazały, że cienkie, półprzezroczyste marmurowe płytki na dachu, umieszczone na drewnianej ramie, mogły przepuszczać słabe, ale stałe światło słoneczne przez cały dzień. Rozwiązanie to zapewniłoby wystarczającą ilość światła, aby wyeksponować wnętrze świątyni i posągi, jednocześnie chroniąc je przed żywiołami. Posąg celem pielgrzymek Wraz z ukończeniem świątyni i jej wspaniałego posągu, wcześniej małe sanktuarium stało się jednym z najważniejszych ośrodków religijnych w starożytnej Grecji. Pojawiający się na monetach w całym starożytnym świecie monumentalny Zeus królował jako jeden z najsłynniejszych posągów w starożytności. Stał się głównym modelem rzeźbiarskim dla siedzących bogów. Artyści pracujący tysiąclecia później nadal naśladowali pozę i gesty Zeusa w wielu dziełach sztuki. Wielka popularność posągu trwała aż do czasów rzymskich. Rozprzestrzenianie się chrześcijaństwa w IV wieku n.e. stało się dla niego największym zagrożeniem. Cesarz rzymski Teodozjusz I zdelegalizował pogańskie kulty w 391 r. n.e., nakazując opuszczenie wszystkich starożytnych sanktuariów – w tym Olimpii. Sanktuarium w Olimpii popadło w ruinę. Co stało się ze statuą? Jedna z wersji mówi, że eunuch na dworze Teodozjusza II (V wiek n.e.) kazał przenieść go do Konstantynopola (dzisiejszego Stambułu), ówczesnej stolicy Cesarstwa Wschodniorzymskiego. Posąg Zeusa był przechowywany w kolekcji „pogańskich starożytności”. Jakoś pod koniec V wieku przepadł, być może w czasie jednego z wielkich pożarów. Po 800 latach istnienia wspaniała rzeźba Fidiasza zginęła, ale nigdy nie została zapomniana. Źródło: National Geographic Redakcja: Szymon Zdziebłowski
To jeden z trzech najstarszych wizerunków Kopernika. Nowe ustalenia ekspertów
Słynny obraz przedstawiający Mikołaja Kopernika, który znajduje się w Toruniu, doczekał się precyzyjnego datowania. Okazało się, że to jeden z trzech najstarszych wizerunków astronoma.
W tym artykule: Zagadki słynnego obrazu Precyzyjne określenie wieku obrazu Kopernika Dzieje obrazu Kopernika Rocznica pretekstem do szerszych badań Badacze i badaczki z Wydziału Sztuk Pięknych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu postawili kropkę nad i w kwestii określenia wieku tzw. gimnazjalnego portretu Mikołaja Kopernika (1473-1543). Widać na nim mężczyznę w wieku ok. 35–40 lat. Uwagę zwracają wyraziste rysy oraz długie, ciemne i faliste włosy. Ciekawostką są jego oczy. Prawe umiejscowione jest wyżej od lewego. Ma na sobie czarną sutannę. Wokół szyi widać biały rąbek koszuli i czerwony kubrak bez rękawów. Jest on podbity białym futrem. Zagadki słynnego obrazu Mimo dużego zainteresowania obrazem i pogłębionych badań, od lat kryje on wiele zagadek. Na przykład nie wiadomo, kto go namalował. Cechy stylistyczne sugerują wpływy malarzy niderlandzkich lub flamandzkich. Dębowe podłoże obrazu dotarło do Torunia aż z Litwy lub z Białorusi. Ale jego droga była bardziej złożona. Najpierw w postaci półproduktu z portu w Kłajpedzie trafiło do Europy Zachodniej, a następnie jako podłoże obrazu przetransportowano je do Torunia. Na przestrzeni dziesiątków lat głowiono się też nad jego wiekiem. Niektórzy badacze sugerowali nawet, że powstał za życia Kopernika. Temu zagadnieniu poświęcony jest artykuł toruńskich ekspertów opublikowany w czasopiśmie naukowym „Journal of Cultural Heritage”. Uczeni opisali w nim badanie podłoża obrazu. Precyzyjne określenie wieku obrazu Kopernika Co prawda już w 1987 roku naukowcy pobrali próbkę do datowania dendrochronologicznego, ale teraz postanowili zweryfikować ówczesne ustalenia. Powtórna analiza malowidła, którą wykonano w 2023 r. z zastosowaniem współczesnych metod oraz baz danych, jednoznacznie potwierdziła, że ten wizerunek Kopernika powstał już po jego śmierci. – Wyniki badań dębowego podłoża obrazu przesunęły datę powstania obrazu o kolejną dekadę – do lat 80. XVI w., czyli ponad 40 lat po śmierci wielkiego astronoma w 1543 r. Górną granicę przedziału czasowego wyznacza z kolei 1594 rok, kiedy obraz wisiał już w Gimnazjum Akademickim w Toruniu – tłumaczą badacze z Wydziału Sztuk Pięknych UMK. – Tym samym potwierdzone zostało, że toruński portret należy do grupy trzech najstarszych wizerunków Mikołaja Kopernika – zaznacza zespół ekspertów. Dzieje obrazu Kopernika Portret Kopernika od około 1594 r. znajdował się w bibliotece Gimnazjum Akademickiego w Toruniu. Stąd obraz określa się jako „gimnazjalny”. Do 1724 r. szkoła mieściła się w budynkach dawnego klasztoru franciszkańskiego przy kościele Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny. Od 1725 r. gimnazjum działało w budynku dawnej akademickiej bursy (internatu) przy ulicy Piekary. Od 1855 r. malowidło przechowywano w nowym gmachu szkoły przy Zaułku Prosowym. W czasie okupacji niemieckiej podczas II wojny światowej obraz przeniesiono do Muzeum Miejskiego (obecnie Muzeum Okręgowe w Toruniu). W toku wojny w celu zabezpieczenia zabytku przed grabieżą portret wywieziono poza Toruń. W 1945 r. słynny obraz odnaleziono w składnicy w Wyrzysku. Następnie przekazano go do Muzeum Miejskiego. Obecnie można go oglądać w Sali Mieszczańskiej Ratusza Staromiejskiego w Toruniu. Jak wyglądał Mikołaj Kopernik i skąd o tym wiemy? Udało się odnaleźć czaszkę genialnego uczonego Był prawdziwym człowiekiem renesansu. Uprawiał medycynę i parał się ekonomią, sprawnie zarządzał ogromnymi włościami kościelnymi, dbał o warownię olsztyńską, a nawet – jako prawni... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/jak-wygladal-mikolaj-kopernik-i-skad-o-tym-wiemy-udalo-sie-odnalezc-czaszke-genialnego-uczonego-ryc-jan-matejko-wikimedia-commons-cc0-02bc056.jpg" width="938" height="675" alt="Jak wyglądał Mikołaj Kopernik i skąd o tym wiemy? Udało się odnaleźć czaszkę genialnego uczonego (ryc. Jan Matejko, Wikimedia Commons, CC0)" title="Jak wyglądał Mikołaj Kopernik i skąd o tym wiemy? Udało się odnaleźć czaszkę genialnego uczonego (ryc. Jan Matejko, Wikimedia Commons, CC0)" /> Rocznica pretekstem do szerszych badań Z okazji 550. urodzin Kopernika, które obchodzono 19 lutego br., malowidło poddano specjalistycznym badaniom konserwatorskim. Prace zaczęły się już w listopadzie 2021 r. Centrum Badań i Konserwacji Dziedzictwa Kulturowego Uniwersytetu Mikołaja udało się odkryć na przykład zagadkowy napis na tylnej stronie XVI-wiecznego obrazu. Głosił on: „Nicolaus Copernic Puld”, czyli „Mikołaj Kopernik brudny”. Dlaczego się tam znalazł? Zapewne był on związany z inwentaryzacją obiektu. Łacińskie słowo „puld” wskazywało na potrzebne prace oczyszczające. Najsłynniejszym dziełem Mikołaja Kopernika jest „De revolutionibus orbium coelestium” („O obrotach sfer niebieskich”). To w nim astronom zaprezentował teorię heliocentrycznej budowy Układu Słonecznego. Źródło: Portal Informacyjny UMK Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Dzieła, które stworzyli znani malarze są dziś warte miliony. Do tego grona należą też Polacy
Najbardziej znani malarze świata stworzyli podwaliny tej niezwykłej sztuki, rozwijali ją i dostosowywali do swoich czasów. Dziś każdy z nich jest symbolem epoki, w której tworzył, a ich największe dzieła jednym tchem wymieniają nie tylko znawcy malarstwa. Niektórzy byli podziwiani już w swoich czasach, inni zdobyli należne im uznanie dopiero po śmierci. O których artystach mowa? Poniżej wymieniamy nazwiska najznakomitszych malarzy.
W tym artykule: Leonardo da Vinci (1452–1519) Rafael Santi (1483–1520) Wincent van Gogh (1853–1890) Rembrandt (1606–1669) Pablo Picasso (1881–1973) Jan Matejko (1838–1893) Artur Grottger (1837–1867) Andrzej Wróblewski (1927–1957) Olga Boznańska (1865–1940) Nie każdy jest koneserem sztuki. Nie wszyscy potrafią ocenić obraz okiem krytyka, ale gdy wzrok zatrzymuje się na wybitnym dziele, nikt, nawet osoba będąca kompletnym laikiem w tym temacie, nie ma wątpliwości, że patrzy na pracę, która wykracza daleko poza ramy przeciętności i banału. W kanonie najwybitniejszych arcydzieł zapisały się płótna malarzy włoskich, francuskich, flamandzkich, ale także polskich. Leonardo da Vinci (1452–1519) Listę otwiera nazwisko prawdziwego człowieka renesansu. Malarz, rzeźbiarz, architekt, inżynier, wynalazca – specjalności Leonarda można wymieniać i wymieniać, ale dziś najbardziej interesuje nas pierwsza ze wskazanych. Swoją artystyczną drogę rozpoczął jako praktykant we florenckim atelier Verrocchio – najbardziej utalentowanego ze wszystkich florenckich malarzy tamtych czasów. Z czasem sam został nauczycielem, kształcąc nowych praktykantów w dziedzinie rysunku. Artystyczne życie włoskiego mistrza dzieli się na dwa okresy florenckie i mediolańskie oraz okres rzymski. Pozostawił po sobie dzieła, które do dziś wzbudzają ogromne emocje. „Mona Lisa”, „Ostatnia wieczerza” – tych tytułów nie trzeba nikomu przedstawiać. Jedno ze słynnych płócien znajduje się w zbiorach Muzeum Narodowego w Krakowie. Mowa o zachwycającej „Damie z gronostajem”. Rafael Santi (1483–1520) Rafael jest wymieniany jako jeden z najwybitniejszych przedstawicieli epoki renesansu i jeden z najwybitniejszych w historii. Pierwszym nauczycielem młodego Santiego był jego ojciec. Później opuścił rodzinne miasteczko Urbino, by pobierać dalsze nauki u Pietra Perugino w Perugii. Gdy wyjechał do Florencji, jego kariera zaczęła nabierać rozpędu. Sławę i prestiż w świecie sztuki zapewniło mu jednak dopiero zlecenie od papieża Juliusza II. Głowa Kościoła zleciła Santiemu wykonanie dekoracji watykańskich wnętrz. Powstałe wówczas freski, „Apoteoza Eucharystii” i „Szkoła ateńska”, należą do jego najznakomitszych dzieł, podobnie zresztą jak słynna „Madonna Sykstyńska”, „Święta Rodzina Franciszka I” i jego ostatni obraz „Przemienienie Pańskie”. Wincent van Gogh (1853–1890) Postimpresjonistyczne dzieła Vincenta van Gogha, emanujące żywą kolorystyką i silnie oddziałujące na emocje, bez dwóch zdań wyprzedziły swoją epokę. Dosłownie, bo artysta, którego obrazy dziś jest uważane są za istotne podwaliny sztuki współczesnej, za życia nie cieszył się dużą popularnością. Jego najbardziej znanym dziełem są słynne „Słoneczniki”, ale nie można pominąć też tytułów takich jak „Kwitnący migdałowiec” czy „Gwieździsta noc”. W swoim dorobku miał też niezliczone autoportrety. Rembrandt (1606–1669) Holenderski przedstawiciel baroku, nazywany „malarzem duszy”, był prawdziwym mistrzem w operowaniu techniką światłocienia, która tworzyła niezwykłą atmosferę jego dzieł i dodawała im dramatyzmu. Wielki artysta pozostawił po sobie 300 obrazów olejnych, tyle samo grafik i kilka tysięcy rysunków. Inspirowała go tematyka biblijna i mitologia, ale w swoim dorobku artystycznym miał także sceny rodzajowe, pejzaże i portrety. Najbardziej znane obrazy Rembrandta to m.in. „Żydowska narzeczona” i „Straż nocna”. Pablo Picasso (1881–1973) Nie ulega wątpliwości, że Picasso to jedna z najbardziej znaczących postaci w historii sztuki. Sławny malarz, grafik, rzeźbiarz i ceramik już w najmłodszych latach zdradzał niebywały talent artystyczny. Pierwsze nauki pobierał w Hiszpanii, później kształcił się w Paryżu. To właśnie w stolicy Francji zainspirował się dziełami postimpresjonistycznymi. Tworzył wówczas melancholijne dzieła, skupiające się na życiu ubogich (m.in. „Stary gitarzysta” i „Dwie siostry”). Prace z 1901–1904 są zaliczane do tzw. błękitnego okresu. Po 1904 roku twórczość Picassa wkroczyła w okres różowy. Powstały wówczas dzieła takie jak „Dziewczyna na kuli” i „Rodzina arlekina”. W 1907 roku, zainspirowany twórczością Paula Cézanne'a, rozpoczął eksperymenty z geometrycznymi formami. W ten sposób powstały podstawy kubizmu, wyrażone w dziełach takich jak „Panny Awinionu”. Jan Matejko (1838–1893) Jan Matejko przez ekspertów uważany jest za jednego z najwybitniejszych malarzy w historii, nie tylko polskiej, ale i światowej sztuki. Czołowy autor dzieł batalistycznych i historycznych stworzył ok. 300 obrazów wykonanych techniką olejną, pozostawił po sobie także kilkaset szkiców i rysunków. Matka artysty pochodziła ze spolonizowanej rodziny niemieckiej, a ojciec był czeskim emigrantem. Mimo to w rodzinnym domu Matejków ponad wszystko ceniono ideały niepodległościowe, a wykształcenie postaw patriotycznych było elementarnym obszarem wychowania. Matejko miał jasno sprecyzowany obszar zainteresowań już w 1852 roku, gdy rozpoczynał naukę w Szkole Sztuk Pięknych w Krakowie. Później kontynuował artystyczną edukację w Monachium, a następnie w Wiedniu, a przez cały ten czas fascynowało go malarstwo historyczne. Rozgłos na arenie międzynarodowej zyskał, zanim ukończył 30 lat. W 1865 roku został nagrodzony złotym medalem na dorocznym Salonie paryskim za dzieło „Kazanie Skargi”. W 1867 roku nagrodzono go złotym medalem za obraz „Rejtan – Upadek Polski”. Najbardziej znanym dziełem Matejki jest „Stańczyk”. Obraz ukończony w 1862 roku dobitnie wyraża głęboką troskę wówczas zaledwie 24-letniego artysty o losy kraju. Artur Grottger (1837–1867) Jeden z najwybitniejszych przedstawicieli polskiego nurtu malarstwa historycznego i czołowy malarz (ale także rysownik i ilustrator) okresu romantyzmu. Artur Grottger w swojej twórczości czerpał pełnymi garściami z narodowej historii, ukazując w swoich dziełach tragedię ogółu poprzez historię jednostki. Pomimo przedwczesnej śmierci, pozostawił po sobie niezwykle bogaty dorobek artystyczny. Jego najstarsza zachowana praca, „Egzekucja szpiega”, powstała w 1847 roku. W zbiorach znajduje się ponad 500 prac spod jego pędzla, a wśród najwybitniejszych wymienia się przede wszystkim dzieła z cyklu „Polonia” m.in. „Schronisko”, „Żałobne wieści” i „Na pobojowisku”. Andrzej Wróblewski (1927–1957) Andrzej Wróblewski to artysta niezwykły pod wieloma względami. Całe jego artystyczne życie wyraża rozdarcie między kilkoma nurtami, będące formą artystycznego buntu. W niektórych jego dziełach wyraźnie odznacza się figuracja, w innych dominują elementy abstrakcji. Właśnie to czyni sztukę Wróblewskiego niezwykłą i sprawia, że to nazwisko jest wymieniane wśród najwybitniejszych malarzy w powojennej Polsce. Wróblewski studiował na Wydziale Malarstwa i Rzeźby Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie i równolegle pobierał nauki z dziedziny historii na Uniwersytecie Jagiellońskim. Jego pierwsze obrazy były utrzymane w konwencji postimpresjonistycznej, ale szybko zaczął buntować się wobec koloryzmu. W swoim dorobku miał dzieła typowo surrealistyczne i z elementami abstrakcji geometrycznej (m.in. „Niebo nad górami” i „Segmenty”), jak i figuratywne, w których dominował motyw rodziny (jak choćby „Kolejka trwa”). Najbardziej wyrazistymi działami artysty są jednak obrazy z serii „Rozstrzelania”, w której autor odwołał się do okupacji. Olga Boznańska (1865–1940) Wymieniając najwybitniejszych artystów, którzy po mistrzowsku władali pędzlem, nie można pominąć Olgi Boznańskiej. Najwybitniejsza polska malarka okresu Młodej Polski i jedna z czołowych przedstawicielek modernizmu zadebiutowała w 1886 roku, w krakowskim Towarzystwie Przyjaciół Sztuk Pięknych. Swoje prace prezentowała nie tylko w Polsce, ale także w wielu europejskich krajach i Stanach Zjednoczonych. Laureatka wielu prestiżowych nagród zachwycała krytyków niepowtarzalnym stylem, w którym dominowały ciemne tony: odcienie brązu, szarości, zieleni i czerń z nielicznymi akcentami białymi i różowymi. Tematyka jej dzieł często skupiała się wokół martwej natury, wnętrz, czasami także na pejzażach. Jednak najbardziej wyrazistym elementem jej sztuki były portrety z wyraźnymi wpływami obrazów Whistlera. Wśród najwybitniejszych dzieł artystki należy wskazać na płótna takie jak „Dziewczynka z chryzantemami” i „Portret malarza Pawła Nauena”. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
„Dama z gronostajem” Leonarda da Vinci skrywa pewną tajemnicę. Jak obraz trafił do naszego kraju?
„Dama z gronostajem” to jedyny obraz Leonarda da Vinci, który znajduje się w polskich zbiorach. Dzieło wystawione w Muzeum Książąt Czartoryskich w Krakowie jest jednym z najcenniejszych portretów, które wyszły spod pędzla włoskiego mistrza renesansu.
W tym artykule: Kim jest kobieta z obrazu „Dama z gronostajem”? Zwierzę na obrazie to gronostaj czy łasiczką? Gdzie obecnie znajduje się „Dama z gronostajem”? Leonardo da Vinci to jeden z najsłynniejszych artystów wszech czasów. Włoski malarz zostawił po sobie wiele wyjątkowych obrazów, które do dziś przyciągają tłumy zwiedzających w muzeach, a niektóre z nich pobiły wszystkie możliwe rekordy cen dzieł sztuki na aukcjach. Jest jednak jeden portret, który włoski mistrz namalował prawdopodobnie ok. 1489 roku, wyjątkowy z zupełnie innego powodu. „Dama z gronostajem”, bo o niej mowa, to jedyny obraz Leonarda, który znajduje się w polskich zbiorach. Kim jest kobieta z obrazu „Dama z gronostajem”? Portret przedstawia Cecylię Gallerani. Chociaż pochodziła z nieszlacheckiej rodziny ze Sieny, odebrała gruntowne wykształcenie. Była przy tym piękna i inteligentna. Nic zatem dziwnego, że wodziła za nią oczami cała śmietanka intelektualna i szlachecka Mediolanu, do którego wyjechała z rodzicami. Cecylia uwielbiała filozofię i poezję. Sama też pisała wiersze, które niestety się nie zachowały. Biegle władała łaciną i greką. W 1489 roku poznała księcia Ludwika Sforzę, zamierzającego wkrótce wziąć ślub z Beatrice d’Este, księżną Bari. Mimo to niedługo Cecylia miała urodzić Ludwikowi syna Cesare'a. Gdy Gallerani była jeszcze brzemienna, Ludwik polecił, aby do czasu rozwiązania pozostała na dworze. Kilka miesięcy obecności kochanki Sforzy stało się tematem plotek i rodzinnych napięć. Władca Mediolanu nie mógł jednak zostawić swojej przyszłej żony. Dlatego przekazał Cecylii ziemię w Saronno i postanowił wydać ją za Ludwika Carminati de Brambilla, hrabiego Bergamino. Młody Cesare natomiast otrzymał od ojca pałac Carmagnola w Mediolanie, w którym zamieszkał wraz z matką i ojczymem. Cecylia do końca życia pisała wiersze i publikowała swoje teksty po włosku i po łacinie. Zmarła w Cremonie w 1536 roku. Zwierzę na obrazie to gronostaj czy łasiczką? Ludwik prawdopodobnie do samego końca darzył Cecylię uczuciem. Właśnie dlatego zlecił Leonardowi sportretowanie swojej kochanki. Malarz postanowił przedstawić poetkę trzymającą na rękach zwierzę z rodziny łasicowatych. Historycy sztuki są niemalże pewni, że to gronostaj, chociaż sprawa oczywista nie jest. Eksperci wskazują, że samo stworzenie ma być aluzją do przydomku księcia (Ermellino – gronostaj) oraz do nazwiska kochanki Gallerani, które przypomina nazwę galé w języku greckim, co oznacza „koci”. Naukowcy odkryli tajemnicę obrazów Leonarda da Vinci. Mistrz używał składnika, który masz w lodówce Najnowsze badania wykazały, że dawni mistrzowie malarstwa używali pewnego składnika, malując swoje obrazy olejne. Robili tak m.in. Leonardo da Vinci, Rembrandt i Sandro Botticelli. Z drugiej strony historycy zwracają uwagę, że przednia łapa ssaka nie przypomina łap zwierząt z rodziny łasicowatych. Według pewnej teorii w chwili, gdy Leonardo malował portret Cecylii Gallerani, kobieta była w ciąży z Ludwikiem, zaręczonym z Beatrice. Artysta w ten sposób chciał ów fakt zamaskować fakt. Przedmiotem dzieła była bowiem uroda Włoszki i wielka miłość mężczyzny do swojej wybranki. Być może zwierzę zostało przedstawione jako „powiernik i strażnik tajemnicy” kochanków. Warto również zwrócić uwagę na fakt, że w kulturze i sztuce gronostaj przez lata był symbolem czystości, z kolei łasiczka – macierzyństwa. Tak ekwilibrystyczny ruch mógł wykonać tylko Leonardo da Vinci. Gdzie obecnie znajduje się „Dama z gronostajem”? Nieznane są dokładne losy „Damy z łasiczką” do końca XVIII wieku. W 1788 roku obraz kupił książę Adam Jerzy Czartoryski. Był to prezent dla jego matki Izabeli. Arystokratka w 1801 roku otworzyła w Puławach pierwsze w Polsce muzeum publiczne, nazwane Domem Gotyckim, gdzie wystawiano „Damę”. W czasie powstania listopadowego dzieło Leonarda wywieziono do Paryża, aby nie zostało zrabowane przez zaborców. Pod koniec XIX wieku obraz wrócił do Polski. Przewieziono go do Krakowa, gdzie powstawało właśnie nowe muzeum rodziny Czartoryskich. W 1939 roku portret Cecylii został skonfiskowany przez nazistów. Przez kilka lat zdobił ścianę wawelskiej rezydencji Hansa Franka, a następnie wywieziono go do Niemiec. Polska odzyskała dzieło włoskiego mistrza dopiero w 1946 roku. Naukowcy odkryli pochodzenie matki Leonarda da Vinci? „Była czerkieską niewolnicą” Analiza dokumentów sprzed prawie 600 lat wykazała prawdopodobne pochodzenie matki Leonarda da Vinci. Włoski historyk twierdzi, że Caterina Buti del Vacca była księżniczką z Kaukazu, którą... W grudniu 2016 roku Fundacja Książąt Czartoryskich sprzedała Skarbowi Państwa całą swoją kolekcję – w tym portret namalowany przez Leonarda – za 100 milionów euro. Od 2012 obraz można było podziwiać na Wawelu, a od maja 2017 w Gmachu Głównym Muzeum Narodowego w Krakowie. W 2019 roku „Dama z gronostajem” wróciła na swoje pierwotne miejsce. Po wieloletnim remoncie znowu zawisła w sali Muzeum Książąt Czartoryskich. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Odkryto dwa mało znane portrety Rembrandta. Nie widziano ich od prawie 200 lat
W Wielkiej Brytanii zidentyfikowano dwa rzadkie, nieznane wcześniej obrazy Rembrandta. Portrety były częścią prywatnej kolekcji, a eksperci twierdzą, że mogą być warte kilkadziesiąt milionów złotych.
W tym artykule: Obrazy przez kilkadziesiąt lat znajdowały się w Warszawie Przez prawie 200 lat nikt nie widział portretów Drogo, chociaż daleko do rekordu Dwa niewielkiej wielkości portrety przedstawiają męża i żonę. Zostały namalowane w 1635 roku, a na obrazach widnieje podpis Rembrandta, jednego z najwybitniejszych malarzy w Europie i na świecie. Osoby przedstawione na dziełach miały być spokrewnione z najważniejszym malarzem holenderskiego „złotego wieku”. Obrazy przez kilkadziesiąt lat znajdowały się w Warszawie Mężczyzna to Jan Willemsz van der Pluym, a kobieta nazywała się Jaapgen Carels. Oboje pochodzili z Lejdy, miasta, które położone jest między Hagą a Amsterdamem. Starsze małżeństwo miało syna. Dominik van der Pluym ożenił się z kuzynką Rembrandta, Cornelią van Suytbroec. Młoda para doczekała się tylko jednego dziecka, Karela van der Pluyma. Chłopiec pobierał lekcję malarstwa od samego mistrza i sam został później, skądinąd bardzo znanym, malarzem. – Zupełnie się nie spodziewałem, że odkryjemy nieznane wcześniej obrazy. To niezwykłe, że te dzieła nie były wcześniej badane – mówi w rozmowie z Financial Times Henry Pettifer, wiceprezes Christie’s, który zajmuje się sprzedażą dzieł tzw. starych mistrzów. Obrazy przez ponad 200 lat były częścią prywatnych kolekcji. Aż do 1760 roku należały do rodziny van der Pluym. Po śmierci Martena ten Hove – prawnuka Jana Willemsza i Jaapgen – obrazy trafiły do Warszawy. Zakupił je Wincenty Potocki herbu Pilawa, polski podkomorzy nadworny koronny, generał-lejtnant wojsk Korony, starosta lubelski, z zamiłowania kolekcjoner sztuki. Przez prawie 200 lat nikt nie widział portretów Obrazy Rembrandta następnie kupił od Potockiego Baron d’Ivry. Znajdowały się w Paryżu aż do 1820. W tym samym roku kupił je brytyjski lord James Murray, pierwszy baron Glenlyon. W czerwcu 1824 roku arystokrata wystawił portery sprzedaż na aukcji w Christie’s. Kupcami okazała się anonimowa brytyjska rodzina. Portrety znajdowały się w jej kolekcji przez 199 lat. Teraz potomkowie pierwszych nabywców postanowili znowu oddać dzieła wielkiego mistrza na aukcję. Historia zapisana w obrazach. Dlaczego biała farba jest kluczem do zrozumienia przeszłości? Naukowcy odkryli, że na podstawie hydroksowęglanu ołowiu, który był stosowany jako pigment do białych farb, można dowiedzieć się wiele o holenderskich artystach "złotej ery" i rzeczywisto... – Ponownego odkrycia obrazów dokonano kilka lat temu, w ramach rutynowej wyceny przedmiotów, które znajdowały się w domu posiadaczy. Rodzina nie chce jednak, aby ujawniać jej tożsamość – mówi Henry Pettifer w rozmowie z CNN. – Dzieła sztuki od razu wzbudziły ogromne zainteresowanie, ponieważ nikt nie widział ich od blisko 200 lat. Co ciekawe, właściciele również byli zaskoczeni, że obrazy są tak mało znane – dodaje wiceprezes Christie’s. Drogo, chociaż daleko do rekordu Historia zatacza koło i znowu właśnie w domu aukcyjnym Christie’s obrazy Rembrandta zostaną wkrótce sprzedane. Eksperci szacują, że dzieła mogą osiągnąć wartość ok. 6,25–10 milionów dolarów, czyli ok. 26–41,5 mln złotych. Specjaliści z Rijksmuseum w Amsterdamie potwierdzili, że portrety są autentyczne i wyszły spod pędzla Rembrandta. Obrazy trafią na aukcję 6 lipca, ale przedtem zostaną wystawione w muzeach w Nowym Jorku i Amsterdamie. Chociaż cena obrazów wydaje się imponująca, nie będzie rekordowa. Najdroższe dzieło Rembrandta zostało sprzedane za 189,5 miliona dolarów, a nabywcą był rząd Holandii. Tym samym „De Vaandeldrager” po wielu latach wróciło z Francji do kraju. Natomiast w 2015 roku podwójny portret małżeństwa Maertena Soolmansa i Ooptjene Coppit sprzedano za 160 milionów dolarów. Jeśli jednak popatrzymy na najdroższe obrazy na świecie, Rembrandtowi daleko do podium. Tutaj pierwsze miejsce należy do Leonarda da Vinci. „Zbawiciel świata” włoskiego artysty został sprzedany w 2017 roku za 450,3 miliona dolarów. Na drugim miejscu jest „Interchange” Willema de Kooninga. Kwota za ten obraz w 2015 roku osiągnęła 300 milionów dolarów. Trzecie miejsce należy do Paula Cézanne’a. Dzieło „Gracze w karty” było w 2011 roku warte 250 milionów dolarów. Źródła: CNN, ARTnews. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Słynne rzeźby świata. Najstarsza figura powstała nawet 300 tysięcy lat temu
W starożytności rzeźbiarstwo było jedną z najważniejszych dziedzin artystycznych. W tym okresie powstało wiele figur i posągów, które stanowią przykład monumentalnych dzieł sztuki. Słynne rzeźby zdobią dziś wnętrza świątyń i budynków, a także znajdują się w najważniejszych muzeach na świecie.
W tym artykule: Rzeźbiarstwo jest najstarszą z dziedzin sztuki Najstarsze rzeźby na świecie Wenus z Willendorfu jest najbardziej znaną rzeźbą prehistoryczną Najsłynniejsze rzeźby okresu starożytności Nike z Samotraki i Wenus z Milo to najsłynniejsze rzeźby przedstawiające boginie Najsłynniejsze rzeźby nowożytności i XIX wieku Nie wiadomo dokładnie, jak wyewoluowała ludzka potrzeba sztuki i estetyki. Niektóre teorie głoszą, że podstawowe preferencje estetyczne Homo sapiens pojawiły się w celach przetrwania oraz zwiększenia sukcesu reprodukcyjnego. Dowodem może być fakt, że najstarsze rzeźby na świecie przedstawiają kobiety, które mają widocznie zarysowane kształty, a niektóre figurki różnią się proporcjami. Rzeźbiarstwo jest najstarszą z dziedzin sztuki Człowiek dążył bowiem do ukazania piękna w swojej istocie. Wraz z rozwojem naszego gatunku, ta estetyczna właściwość bytu stale się rozwijała. Arystoteles głosił, że piękno opiera się na wielkości, ładzie i proporcjach, jest doskonałością. Pięknem również jest „wszystko to, co będąc dobrem jest przyjemne, oraz to, co jest przyjemne dla wzroku i słuchu”. Św. Tomasz z Akwinu uważał, że „piękne są te rzeczy, które oglądane podobają się”. Z kolei francuski socjolog Pierre Bourdieu trafnie stwierdził, że piękno rozumiane jako to, co nam się podoba, to tylko społeczna iluzja lub wytwór socjalizacji i „wyrafinowanej polityki smaku”. Sztuka prehistoryczna to nie tylko rysunki naskalne. Jak wyglądała twórczość w okresie paleolitu i neolitu? Sztuka prehistoryczna – nieważne, czy mówimy o malarstwie naskalnym, czy o rzeźbie – była dowodem na rozwój duchowości człowieka. Łączona z obrzędami religijnymi, z płodnością, a n... Nie zmienia to jednak faktu, że potrzeba sztuki znalazła swoje odzwierciedlenie w wytworach człowieka. Uważa się, że to właśnie rzeźbiarstwo jest najstarszą z dziedzin sztuk plastycznych. Jego historia sięga czasów paleolitu. Naukowcy uważają, że figurka o ludzkich kształtach – Wenus z Tan-Tan, która została odnaleziona w 1999 roku w Maroku – jest jedną z pierwszych na świecie rzeźb wytworzonych przez człowieka. Najstarsze rzeźby na świecie Figurkę znaleziono na północnym brzegu rzeki Draa w pobliżu miasta Tan-Tan. Odnalazł ją niemiecki archeolog Lutz Fiedler. Ma zaledwie 6 centymetrów długości. wykonano ją z kwarcytu i pomalowano czerwoną ochrą. Badacze stwierdzili, że powstała ok. 300–500 tysięcy lat temu. Posążek nie ma głowy. Trudno również określić dokładnie jego płeć. Wielu naukowców uważa, że to najwcześniejsze w historii przedstawienie ludzkiego kształtu. Chociaż część badaczy podejrzewa, że rzeźba może być naturalnym tworem, który powstał na skutek erozji kamienia. Innym przykładem Wenus paleolitycznej jest Wenus z Berechat Ram. To drobna figurka o długości ok. 35 mm, którą w 1981 roku odnaleziono na wzgórzach Golan, znajdujących się na pograniczu Izraela, Syrii i Libanu. Wykonano ją z wulkanicznego tufu. Na jej powierzchni widać co najmniej trzy rowki, które wykonano przy użyciu ostrego kamienia. Badacze uważają, że wgłębienia te miały symbolizować kark i ramiona postaci, a ślady te ewidentnie dowodzą, że zostały stworzone przez człowieka. Naukowcy twierdzą, że powstała co najmniej 230 tys. lat p.n.e. Eksperci zwracają uwagę, że przy założeniu, że posążek przedstawia kobiecą figurę, byłaby to najstarsza w historii rzeźba. Prawdopodobnie została wykonana przez przedstawiciela Homo erectus. Wenus z Willendorfu jest najbardziej znaną rzeźbą prehistoryczną Jednak najsłynniejszą rzeźbą z okresu prehistorycznego jest niewątpliwie Wenus z Willendorfu. Ta mierząca nieco ponad 11 cm figurka jest zarazem najlepszym przykładem paleolitycznej rzeźby, która przedstawia postać kobiecą. Została znaleziona w 1908 roku w pobliżu miejscowości Willendorf w Austrii. Odkrywcą był Johann Veran, który był robotnikiem podczas ówczesnych prac drogowych. Została później zidentyfikowana i opisana przez Josepha Szombathy’ego. Uczony stwierdził, że figurka pochodzi z okresu oryniackiego i wyrzeźbiono ją z kamienia kredowego. Wenus została pomalowana czerwoną ochrą. Stworzono ją prawdopodobnie ok. 28–30 tys. lat p.n.e. Wyraźnie widać, że przedstawiona postać ma kręcone włosy, pokaźne piersi, brzuch i uda. Eksperci zgodnie podkreślają, że reprezentowała kanon piękna ówczesnych społeczeństw. Zaokrąglona sylwetka miała świadczyć o wysokim statusie społecznym, zamożności, a także płodności. Najsłynniejsze rzeźby okresu starożytności Rzeźbiarstwo stało się jedną z najważniejszych dziedzin sztuki w okresie starożytnym. Artyści tworzyli posągi i figury, które przedstawiały bogów, władców, filozofów, a także sceny narracyjne i symbole religijne. Rzeźby pełniły funkcje zarówno dekoracyjne, reprezentacyjne, estetyczne, jak i propagandowe i dydaktyczne. Najważniejszym ośrodkiem kulturowym, w którym rozwinęła się sztuka rzeźbiarska, była Grecja. To właśnie tutaj powstała jedna z najsłynniejszych rzeźb w historii – Wenus z Milo. Posąg został znaleziony przez greckiego farmera Jorgosa w 1820 roku w okolicach teatru na terenie akropolu w Adamas, w głównym porcie wyspy Milos. Statua została wykonana z marmuru paryjskiego. Ma 2,02 metra wysokości. Przedstawia półnagą boginię Wenus, która w mitologii rzymskiej utożsamiana była z Afrodytą. Reprezentowała miłość, wiosnę i roślinność. Nie wiadomo dokładnie, kto jest autorem rzeźby. Prawdopodobnie powstała ok. 130–100 r. p.n.e. Posągowi brakuje lewej i znacznej części prawej ręki. Historycy sztuki uważają, że w przeszłości w lewej dłoni trzymała jabłko, a kończyna była wsparta na kolumnie, która podtrzymywała jej ciężar. Od 1821 roku znajduje się w paryskim Luwrze. Nike z Samotraki i Wenus z Milo to najsłynniejsze rzeźby przedstawiające boginie Kolejną słynną rzeźbą starożytną jest Nike z Samotraki. To jedna z najbardziej znanych na świecie posągów z okresu hellenistycznego. Wykonana z marmuru rzeźba powstała około 190 r. p.n.e. Przedstawia boginię Nike, która według mitologii greckiej była uosobieniem zwycięstwa. Badacze ustalili, że figura oryginalnie była częścią znacznie większego pomnika. Niestety, w niewyjaśnionych okolicznościach została zniszczona lub nie przetrwała próby czasu. Najprawdopodobniej była jednym z fragmentów świątyni na cześć greckich bogów. Budynek miał upamiętniać zwycięstwo Rodyjczyków nad Seleucydami w 190 r. p.n.e. Rzeźba od 1884 roku znajduje się w Luwrze w Paryżu. Najsłynniejsze rzeźby nowożytności i XIX wieku Mówiąc o najsłynniejszych rzeźbach świata, nie sposób nie wspomnieć o Dawidzie. Rzeźba autorstwa Michała Anioła przedstawia biblijnego Dawida, który znajduje się chwilę przed walką z Goliatem. To, obok Piety, jedno z największych i najbardziej rozpoznawalnych dzieł, które wykonał ten renesansowy artysta. Posąg ma ponad 5 metrów wysokości i został wykonany z marmuru. Krytycy podkreślali niezwykłą staranność przedstawienia ludzkiego ciała. Myśliciel Auguste’a Rodina to niewątpliwie jedno z najsłynniejszych dzieł XIX wieku. Rzeźba wykonana w 1880 roku z brązu i marmuru przedstawia zamyślonego mężczyznę, który zmaga się z trudną sprawą. Wizerunek ten stał się na tyle rozpoznawalny, że doczekał się wielu odniesień w późniejszej kulturze. Rodin oparł tematykę swojej pracy na „Boskiej komedii” Dantego. XIX wiek należał również do Rafaella Montiego. Włoski rzeźbiarz wydał na świat monumentalne dzieło zatytułowane „Kobieta w welonie". Posąg powstał w 1860 roku. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Naukowcy odkryli tajemnicę obrazów Leonarda da Vinci. Mistrz używał składnika, który masz w lodówce
Najnowsze badania wykazały, że dawni mistrzowie malarstwa używali pewnego składnika, malując swoje obrazy olejne. Robili tak m.in. Leonardo da Vinci, Rembrandt i Sandro Botticelli.
W tym artykule: Renesansowi i barokowi artyści dodawali do swoich farb żółtka jaj Białko miało duży wpływ na właściwości farb olejnych Odkrycie rzuca nowe światło na historię sztuki Naukowcy już wielokrotnie udowadniali, że sztuka może być kluczem do zrozumienia przeszłości, a w malarstwie zapisana jest historia, często niewidoczna gołym okiem. Badania z 2021 roku wykazały, że na podstawie składu chemicznego białej farby, można dowiedzieć się wiele o życiu holenderskich artystów z tak zwanej złotej ery. Uczeni dokonali analizy kilkudziesięciu dzieł i odkryli, że niektórzy malarze byli zmuszeni podróżować po całej Europie w poszukiwaniu idealnych farb. Dlaczego? Okazuje się, że wydarzenia i konflikty z XVII wieku miały wpływ na dostawy rud ołowiu. Był to pierwiastek niezbędny do produkcji pigmentu białej farby. Renesansowi i barokowi artyści dodawali do swoich farb żółtka jaj Naukowcy od dziesięcioleci badają dzieła sztuki wielkich mistrzów. Szukają w nich odpowiedzi na pytania dotyczące życia twórców, które zostały ukryte wraz z ostatnim pociągnięciem pędzla. Jednak nie tylko skład chemiczny może być cenną wskazówką, ale również wszelkie uszkodzenia lub rysy widoczne na płótnie, lub ramie. Co ciekawe, na wielu obrazach artystów z epoki renesansu i baroku odkryto drobne ilości białka. Dotychczas uważano, że był to efekt niedbalstwa lub zanieczyszczeń, które pokryły obrazy po latach. Najnowsze badania niemieckich i francuskich naukowców wykazały jednak, że składniki te nie znalazły się tam przez przypadek. Białko miało duży wpływ na właściwości farb olejnych Badania zostały opublikowane na łamach czasopisma naukowego „Nature Communications”. Autorzy twierdzą, że malarze z XVI, XVII, a nawet z początku XVIII wieku celowo wykorzystywali jajka do przygotowywania swoich farb olejnych. – Istnieje bardzo mało źródeł na temat przygotowywania farb kilkaset lat temu. Dotychczas nie powstała również praca naukowa, która dokładnie zbadałaby ten proces – twierdzi Ophélie Ranquet, główna autorka badania z niemieckiego Karlsruher Institut für Technologie. Słynny obraz Rembrandta skrywał pewną tajemnicę. Nowoczesna technologia pomogła ją ujawnić „Straż nocna” to obraz Rembrandta i jedno z największych dzieł holenderskiego artysty. Naukowcy odkryli, że obraz może zdradzać pewną wskazówkę dotyczącą życia malarza. Badacze odkryli, że wykorzystując nawet niewielkie ilości kurzego żółtka, można uzyskać niemalże idealną farbę olejną. Autorzy dodają, że zabieg ten miał wpływ nie tylko na estetykę, ale też na długotrwałe właściwości farby. – Reakcje chemiczne, które zachodzą pomiędzy olejem, pigmentem a białkiem zawartym w żółtku, mają bezpośredni wpływ na lepkość farby i jej utlenianie. Pigment bieli ołowiowej, jest bardzo wrażliwy na wilgotne warunki, ale jeśli pokryje się go warstwą białka, stanie się na nią znacznie bardziej odporny. Dzięki temu farba jest dużo łatwiejsza do nałożenia na płótno – twierdzi Ophélie Ranquet. Odkrycie rzuca nowe światło na historię sztuki Na podstawie analizy obrazów Leonarda da Vinci, autorzy stwierdzili, że włoski artysta w ciągu swojej kariery eksperymentował ze składem farb, co da się zauważyć na poszczególnych pracach. Na obrazie „Madonna z goździkiem” widać, że zarówno matka, jak i dziecko mają charakterystyczne „zmarszczki”, które są spowodowane powolnym schnięciem farby olejnej. W tym wczesnym dziele Włocha naukowcy nie znaleźli żadnych śladów białka. Badacze stwierdzili, że tego efektu dałoby się uniknąć, gdyby do składu farby dodać śladowe ilości żółtka. Te z kolei są już obecne w późniejszych obrazach Leonarda. – Ponieważ w obrazach znajduje się znikoma ilość białka i jest trudna do wykrycia, uważamy, że nie jest to efekt zanieczyszczenia – podkreślają autorzy badania. Naukowcy odkryli, że żółtka do farb dodawał również Sandro Botticelli. Dowody na to odnaleziono m.in. w obrazie „Opłakiwanie Chrystusa”. Eksperci uważają, że nowe odkrycie zapewnia nie tylko znacznie lepszy wgląd w historię sztuki. Może być również niezwykle cenne dla konserwatorów, którzy zabezpieczają dzieła sprzed kilkuset lat. Źródło: Nature Communications Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Podczas remontu kuchni odkryto 400-letnie dzieło sztuki. „To odkrycie o znaczeniu narodowym”
Podczas remontu kuchni, w angielskim mieszkaniu w hrabstwie York, odnaleziono fryz, na którym znajdowały się malowidła, które powstały w XVII wieku. Przedstawiają sceny z poematu napisanego przeze Francisa Quarlesa.
W tym artykule: Malowidło przez lata było ukryte pod drewnianą płytą Dzieło sztuki nawiązuje do poematu brytyjskiego pisarza z XVII wieku Malowidło ma olbrzymie znaczenie narodowe To miał być rutynowy remont jednopokojowego mieszkania w zabytkowej kamienicy przy ulicy Micklegate w angielskim mieście York. Luke Budworth wraz ze swoją partnerką Hazel Mooney postanowili odświeżyć kuchnię, aby na dobre zadomowić się w nowym miejscu. Na czas renowacji musieli jednak opuścić swój lokal. Kilka dni później otrzymali telefon od wykonawców z pytaniem: „czy wiedzieliście, że w waszym mieszkaniu jest obraz?”. Nie wiedzieli. Lokatorzy od razu przyjechali na miejsce, aby sprawdzić, czym jest tajemnicze znalezisko. Malowidło przez lata było ukryte pod drewnianą płytą Okazało się, że malowidło znajdowało się na zakrytym fryzie, czyli poziomym pasie dekoracyjnym. Takie elementy często zdobiły świątynie i inne monumentalne budowle. Często malowano na nich symbole religijne, mitologiczne lub historyczne. Lukę Budworth twierdzi, że wiedział o istnieniu fryzu, ale zawsze sądził, że pełnił wyłącznie funkcję ukrycia rur na ścianie. Najdroższe obrazy na świecie. Dzieła sztuki, które osiągnęły astronomiczne ceny Większość z nich powstała w XIX i XX wieku. Najstarszy, a zarazem najdroższy ma ponad 500 lat. Oto 10 obrazów, za które zapłacono rekordowo wysokie ceny. Luke i Chloe wyciągnęli swoje narzędzia i zaczęli odkuwać wewnętrzną warstwę fryzu. Ta była zabudowana drewnianym panelem. Gdy oderwali ten fragment, ich oczom ukazał się sporych rozmiarów obraz, który stylem przypominał dzieła z epoki wiktoriańskiej. – Ten fragment był pomalowany, tak samo, jak reszta ściany. Zawsze myślałem, że nic tam nie ma. Byliśmy bardzo zaskoczeni, jak odkryliśmy te malowidła – mówi Budworth w rozmowie z CNN. Właściciel mieszkania postanowił dowiedzieć się więcej o dziele sztuki. Na pierwszy rzut oka ocenił, że musiał być bardzo stary. Nie przypuszczał jednak, że może być nawet starszy, niż kamienica, w której mieszkali. Dzieło sztuki nawiązuje do poematu brytyjskiego pisarza z XVII wieku Para skontaktowała się z lokalnymi historykami sztuki i badaczami. Okazało się, że malowidło mogło powstać ok. 1660 roku. Idąc na nim sceny, które nawiązują do książki Francisa Quarlesa „Emblematy” (ang. Emblems), która została napisana w 1635 roku. Kamienica, w której odnaleziono dzieło sztuki, została wybudowana w 1747 r. To oznacza, że wcześniej znajdował się tutaj inny, znacznie starszy budynek. – Wiedziałem, że mieszkamy w starym budynku, na bardzo starej i zabytkowej ulicy, której historią sięga jeszcze czasów rzymskich. Dlatego takie odkrycie może nie jest aż tak zaskakujące dla archeologów. Dla nas jednak to niezwykłe spotkanie z historią w naszym własnym mieszkaniu – mówi Luke Budworth. Malowidło ma olbrzymie znaczenie narodowe – To naprawdę szalone pomyśleć, że w tym miejscu wciąż znajdują się struktury, które poprzedzały wielki pożar Londynu i inne późniejsze wydarzenia – mówi Luke Budworth. Anglik dodaje jednak, że chociaż to niesamowite mieć w mieszkaniu takie malowidła, to obawia się, że nie będzie go stać na ich konserwację. Na razie otrzymał dodatkowe fundusze od brytyjskiego instytutu ochrony zabytków, aby mógł zabezpieczyć i ponownie zakryć fryz. W Anglii znaleziono 11 szkieletów bez głów. Były w innych miejscach W Wielkiej Brytanii archeolodzy odkryli kolejny cmentarz z czasów Cesarstwa Rzymskiego. To jednak nie jedyne znalezisko w okolicy. Fundacja Historic England zainteresowała się sprawą. Badacze przeprowadzili dochodzenie, które wykazało, że fryz po raz pierwszy został odkryty w 1998 roku. Poprzedni właściciele postanowili je ukryć, a później o nich zapomniano. – Uważamy, że to dzieło sztuki ma znaczenie narodowe. W Yorku malowidła ścienne są niezwykle rzadkie, dlatego odkrycie jest tym bardziej interesujące – mówi w rozmowie z BBC News Simon Taylor, badacz architektury w Historic England. Źródło: The Guardian Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Banksy potwierdził, że jest w Ukrainie. Stworzył tam już w sumie siedem nowych murali
Jedno z jego dzieł przedstawia małego judokę, który rzutem powala mężczyznę – prawdopodobnie Putina – ubranego w judogi. W sumie Banksy miał stworzyć co najmniej siedem nowych murali.
W tym artykule: Banksy przyznał, że to on jest autorem graffiti w Borodziance Anonimowy artysta mógł stworzyć w Ukrainie już co najmniej siedem dzieł Kim jest Banksy? W piątek 11 listopada w mediach społecznościowych zaczęły się pojawiać zdjęcia przedstawiające graffiti namalowane na zniszczonych budynkach w ukraińskiej Borodziance. Internauci zwracali uwagę na to, że ich styl przypomina murale słynnego Banksy’ego. Tego samego dnia artysta uliczny opublikował na swoim Instagramie zdjęcia, na których widać gimnastyczkę, która stoi na rękach na gruzach zniszczonego przez rosyjskie wojska budynku. W opisie czytamy tylko „Borodyanka, Ukraine”. Banksy przyznał, że to on jest autorem graffiti w Borodziance Borodzianka to osiedle typu miejskiego w obwodzie kijowskim, położone 30 km na północny zachód, które przed wojną zamieszkiwało nieco ponad 13 tysięcy osób. Po wybuchu wojny zostało zbombardowane przez siły rosyjskie, a ok. 90% mieszkańców uciekło. Zginęło co najmniej 200 osób, ale nieznana jest dokładna liczba ofiar. 26 marca 2022 roku rosyjscy żołnierze zaczęli wycofywać się z regionu, zostawiając po sobie miny w całym mieście. 1 kwietnia Ukraińcy wrócili do swoich domów, ale wiele z nich zostało zniszczonych i splądrowanych. Artysta, który od początku swojej kariery pozostaje anonimowy, potwierdził na łamach „The Art Newspaper”, że to on stworzył ten mural. Banksy’emu przypisuje się łącznie stworzenie już siedmiu murali w kraju, który od 24 lutego jest ogarnięty wojną wypowiedzianą przez prezydenta Rosji. Rosja i Ukraina: skomplikowana historia, która łączy i dzieli dwa kraje Stulecia rozlewu krwi, dominacja obcych sił i wewnętrzne podziały doprowadziły do tego, że Ukraina znalazła się w niepewnej sytuacji między Wschodem a Zachodem. Anonimowy artysta mógł stworzyć w Ukrainie już co najmniej siedem dzieł Inne graffiti przedstawia małego chłopca, który rzutem powala dorosłego mężczyznę. Obaj ubrani są w stroje do judo lub karate. Putin został przed laty honorowo odznaczony czarnym pasem przez World Taekwondo, ale ta decyzja w tym roku została cofnięta. Sam twórca nie odniósł się tego tego malowidła i jego symboliki. W Ukrainie pojawił się również mural dziewczynki w masce gazowej z gaśnicą. Znajdował się na kolejnym zniszczonym budynku. Nastolatka wygląda, jakby dopiero co wyszła z łazienki. Na głowie ma wałki kręcenia loków, a ubrana jest w szlafrok. Spogląda w stronę wybitego okna, przez które widać dom w ruinie. Dom, jakich w Ukrainie jest teraz wiele, tak samo jak dużo jest osób, które machina wojenna Putina wyrwała ze zwykłej codzienności. Charakterystyczny mural pojawił się również w Irpieniu. Widoczna na nim gimnastyczka stoi na jednej nodze na sporej dziurze w ścianie, a w ręku trzyma szarfę. To, co przykuwa uwagę, to kołnierz ortopedyczny widoczny na jej szyi. Kim jest Banksy? Banksy jest brytyjskim artystą, który specjalizuje się w sztuce ulicznej. Od początku swojej kariery pozostaje anonimowy. Według nieoficjalnych informacji może nazywać się Robert Banks, Robin Gunningham lub Robin Banksy. Jego prace pojawiały się już na całym świecie. M.in. w Betlejem, gdzie twórca namalował gołębicę w kamizelce kuloodpornej. Artysta chciał w ten sposób zwrócić uwagę świata na konflikt pomiędzy Palestyną a Izraelem, w którym cierpią często niewinni ludzie. Banksy w londyńskim metrze, przypomina o maskach. „Doceniamy, ale usunęliśmy graffiti” [WIDEO] W filmie opublikowanym na Instagramie Banksy pokazał cały proces tworzenia nowego dzieła. Tym razem tłem stał się wagon londyńskiego metra, a tematem – obowiązek zasłaniania twarzy zwią... Przekaz dzieł Banksy’ego jest zazwyczaj antywojenny, pacyfistyczny lub antykapitalistyczny. Ich symbolika jest dosłowna, minimalistyczna i bardzo emocjonalna. Trudno jednak jednoznacznie stwierdzić, które prace stworzył Banksy, ponieważ nie do wszystkich się przyznał. Źródło: CNN.
Słynny obraz Jana Vermeera jest fałszywką? Zaskakujące doniesienia ze Stanów Zjednoczonych
Narodowa Galeria Sztuki w Waszyngtonie twierdzi, że jeden z obrazów legendarnego holenderskiego mistrza w rzeczywistości nigdy nie wyszedł spod jego pędzla. Chodzi o dzieło „Dziewczyna z fletem”.
W tym artykule: Dziewczyna z fletem oficjalnie nie jest już obrazem Vermeera Badanie rzuca nowe światło na życie i twórczość holenderskiego mistrza Kto był autorem obrazu? Kim był Jan Vermeer? Dziewczyna z fletem przez setki lat był obrazem przypisywanym Janowi Vermeerowi. Holenderski malarz, którego twórczość przypadła na XVII wiek, miał stworzyć dzieło w latach ok. 1664–1667. Od dawna pojawiały się wątpliwości co do pochodzenia oraz autorstwa portretu kobiety. Po pierwsze, obraz nie został przez autora sygnowany. Po drugie – wraz z Dziewczyną w czerwonym kapeluszu są jedynymi malowidłami Vermeera, które miał namalować na desce, a nie na płótnie. Dziewczyna z fletem oficjalnie nie jest już obrazem Vermeera Budzący wątpliwości obraz w 1942 roku został podarowany Narodowej Galerii Sztuki w Waszyngtonie i od tego czasu znajduje się w jej kolekcji. Od blisko trzech dekad eksperci spierali się, czy Dziewczynę z fletem oraz Dziewczynę w czerwonym kapeluszu można w rzeczywistości przypisać holenderskiemu mistrzowi. Konserwatorzy sztuki wraz z zespołem naukowców postanowili wykorzystać pandemię koronawirusa, gdy muzea i galerię sztuki były zamknięte, aby dokonać skrupulatnej analizy tych dzieł. W sobotę 8 października przedstawiciele Narodowej Galerii Sztuki w Waszyngtonie zorganizowali konferencję, podczas której przedstawili wyniki swojej wielomiesięcznej pracy. Mikroskopowa analiza pigmentu dwóch obrazów Vermeera oraz badanie metodą zaawansowanego obrazowania wykazały, że tylko Dziewczyna w czerwonym kapeluszu wyszła spod pędzla Vermeera. Badanie rzuca nowe światło na życie i twórczość holenderskiego mistrza Naukowcy twierdzą, że ktokolwiek namalował Dziewczynę z fletem, chciał stworzyć obraz na wzór stylu holenderskiego mistrza. Badanie wykazało jednak, że tym, co odróżniało falsyfikat od innych prac Jana Vermeera, był sposób rozprowadzenia farby. U Holendra powierzchnia pozostawała gładka, natomiast w obrazie Dziewczyna z fletem powierzchnia była szorstka w wielu miejscach. Dotychczas uważano, że Jan Vermeer był samotnym artystą. Przez blisko 200 lat był zapomnianym malarzem, aby dopiero w XIX wieku zachwycić cały świat swoim relatywnie skromnym dorobkiem. Przez wszystkie lata twórczości namalował nieco ponad 30 obrazów. Historia zapisana w obrazach. Dlaczego biała farba jest kluczem do zrozumienia przeszłości? Naukowcy odkryli, że na podstawie hydroksowęglanu ołowiu, który był stosowany jako pigment do białych farb, można dowiedzieć się wiele o holenderskich artystach "złotej ery" i rzeczywisto... Najnowsza analiza może rzucać nowe światło na biografię artysty. Wszystko wskazuje bowiem na to, że Dziewczyna z fletem może i nie została stworzona przez Vermeera, ale nie oznacza to, że malarz nie czuwał nad jej powstaniem. Jedną z hipotez konserwatorów sztuki jest, że Holender mógł prowadzić pracownię, w której nauczał. Kto był autorem obrazu? Studio artysty miałoby znajdować się w Delft, mieście w zachodniej Holandii, z którym związany był przez całe swoje życie. Autorzy odkrycia twierdzą, że do błędu w ustaleniu autorstwa obrazu doszło dopiero w XX wieku. Kto zatem stworzył Dziewczynę z fletem? Musiał być to ktoś blisko związany z artystą, kto znał doskonale jego twórczość i czerpał z niej inspirację. Eksperci wskazują, że mogło być to dziecko Vermeera. Tutaj pojawia się kolejny problem, ponieważ Holender miał bardzo liczną rodzinę. Był ojcem jedenaściorga, a według innych źródeł aż piętnaściorga dzieci, z czego kilkoro zmarło niedługo po urodzeniu. Marjorie Wieseman, jedna z kuratorek galerii w Waszyngtonie w rozmowie z „The Art Newspaper” twierdzi, że autorem Dziewczyny z fletem może być najstarsze dziecko – córka Maria. Według ekspertki, w chwili skończenia obrazu mogła mieć 15–21 lat. Chociaż tajemniczy autor obrazu dobrze znał technikę i styl Vermeera, zabrakło mu precyzji lub umiejętności, aby dokładnie odtworzyć wszystkie cechy, które decydowały o oryginalności. Analiza pigmentu wykazała, że osoba odpowiedzialna za Dziewczynę z fletem nakładała farby w zupełnie inny sposób niż vermeerowski. Eksperci twierdzą również, że widać dużą różnicę w cieniach. Kim był Jan Vermeer? Jan Vermeer urodził się ok. 31 października 1632 roku w Delft. Zostawił po sobie skromny dorobek, ponieważ przypisuje mu się nieco ponad 30 dzieł. Uważany jest za mistrza światłocieni, który za pomocą pędzla odkrywał tajemnice ludzkiej duszy. Eksperci są pełni uznania wobec jego warsztatu, który jest pełen poezji i doskonałości. Malował głównie sceny rodzajowe. Oprócz tego stworzył dwa dzieła historyczne, dwa widoki miasta i dwie alegorie. Najbardziej znanymi obrazami są: Chrystus w domu Marty i Marii, Dziewczyna z perłą, Mleczarka oraz U stręczycielki. W Narodowej Galerii Sztuki w Waszyngtonie można obejrzeć wystawę czasową pt. „Sekrety Vermeera”. Do 8 stycznia 2023 roku można będzie obejrzeć cztery dzieła z kolekcji galerii ze stolicy Stanów Zjednoczonych: Ważąca perły, Kobieta pisząca list, Dziewczyna w Czerwony Kapeluszu oraz błędnie przypisywaną Vermeerowi Dziewczynę z fletem. Źrodło: Narodowa Galeria Sztuki w Waszyngtonie. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Archeolodzy znaleźli w Turcji sekretną komnatę kultu płodności. Pochodzi z czasów imperium nowoasyryjskiego
Naukowcy odnaleźli w środku starożytne malowidła, które pochodzą z epoki żelaza. Miejsce prawdopodobnie wciąż pozostałoby nieodkryte, gdyby nie pewien incydent sprzed 5 lat…
W tym artykule: We wnętrzu sekretnej komnaty odnaleziono malowidła z IX wieku p.n.e. Rysunki naskalne pokazują integrację imperium asyryjskiego z Anatolią Malowidło naskalne przedstawia bóstwa asyryjskie i lokalne Komnata prawdopodobnie była czymś w rodzaju świątyni kultu płodności Jak wyglądało imperium Asyryjczyków? W 2017 roku grupa szabrowników włamała się do jednego z domów w tureckiej wsi Başbük, która leży w południowo-wschodniej Turcji. Rabusie musieli doskonale wiedzieć, że pod budynkiem znajduje się podziemna komnata. Wycięli otwór w podłodze i już zamierzali wejść do wnętrza starożytnego kompleksu. Na szczęście na miejsce szybko przyjechała policja i zapobiegła kradzieży. We wnętrzu sekretnej komnaty odnaleziono malowidła z IX wieku p.n.e. Strach pomyśleć, co mogłoby się stać, gdyby złodzieje rozpoczęli plądrowanie obiektu. Konstrukcja ta jest bowiem bardzo niestabilna i mogliby uszkodzić większość cennych dzieł sztuki, które znajdują się w jej wnętrzu (nie mówiąc o tych, które przestępcy by sobie przywłaszczyli). Rok po tym zdarzeniu, grupa archeologów rozpoczęła prace badawcze w tym miejscu. Odkryto najstarsze malowidła naskalne w historii. Sprzed 40 tys. lat [ZDJĘCIA] W niedostępnej niszy w kompleksie jaskiń wapiennych w Indonezji odkryto prehistoryczne rysunki zwierząt i dwunożnych istot. Sceny przedstawiające polowanie lub ujarzmianie dzikich bestii są... We wnętrzu pomieszczenia, które ma ok. 30 metrów długości, znajdowały się bardzo rzadko spotykane malowidła naskalne. Uczeni datują je na IX wiek p.n.e. Jedno z nich przedstawia procesję bóstw, które czczono w imperium asyryjskim. Naukowcy twierdzą, że to dowód na to, jak silnie nowoasyryjska kultura wpływała na terytorium Anatolii (dzisiejszą Turcję). Rysunki naskalne pokazują integrację imperium asyryjskiego z Anatolią – Kiedy imperium asyryjskie sprawowało władzę w południowo-wschodniej Anatolii, gubernatorzy, aby dać wyraz swojej władzy, przedstawiali ją poprzez sztukę – twierdzi autor badania Selim Ferruh Adali, profesor historii z Uniwersytetu w Ankarze. Autorzy badań zwracają uwagę na bardzo ciekawy fakt. Rysunki naskalne z sekretnej, podziemnej jaskini nie są tylko przykładem wyrafinowanej sztuki z tamtego okresu. Pokazują również, jak ówczesne kultury integrowały się wzajemnie. Chociaż styl jest wyraźnie asyryjski, to widoczne są elementy lokalne. Bóstwa np. mają imiona aramejskie. Czy malowidła naskalne z epoki lodowcowej przedstawiają olbrzymy, które zamieszkiwały Ziemię wraz z ludźmi? Megafauna znana jest dziś archeologom i paleontologom nie tylko ze skamieniałości, ale również ze sztuki naskalnej, którą tworzyli ludzie. Tysiące lat temu pradawni malowali rysunki, które... Malowidło naskalne przedstawia bóstwa asyryjskie i lokalne – Te obrazy pokazują, jak we wczesnym okresie nowoasyryjskim wyglądały relacje pomiędzy Asyryjczykami a Aramejczykami – mówi prof. Adali. Według naukowca komnata w Başbük jest niezwykłym przykładem na to, jak imperialna władza potrafiła wejść w symbiozę z lokalną społecznością, nie niszcząc przy okazji jej dziedzictwa. Badacze zwracają uwagę na to, że asyryjska sztuka dworska miała wpływ na małe wioski i miasteczka. Główne malowidło przedstawia osiem bóstw. Największa postać ma ponad metr wysokości. Uczeni twierdzą, że widać tam boga księżyca Sîn, boga burz Hadad i bogini Atargatis. Cała trójka wywodzi się z lokalnych wierzeń. Wokół przedstawione są symbole z kultury asyryjskiej, które mają znaczenie religijne. – Wcześniejsze znaleziska z tego okresu nie wskazywały na integrację kultury anatolijskiej z asyryjską. Kiedy pierwszy raz zobaczyłem te rysunki, zadrżałem z wrażenia – mówił prof. Adali. Badacz dodaje, że ich odkrycie ma niezwykle duże znaczenie historyczne. Najstarsze malowidła skalne niszczeją w zastraszającym tempie. Winne zmiany klimatu Niektóre z najstarszych znanych na świecie dzieł naskalnych ulegają degradacji w zastraszającym tempie, a prawdopodobną przyczyną ich „znikania” są postępujące zmiany klimatu – wyka... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/na-zdjeciu-widac-jak-zluszczyl-sie-fragment-skaly-na-ktorym-nasi-przodkowie-pozostawili-slady-swoich-dloni-fot-linda-siagian-scientific-report-ea244e4.jpeg" width="938" height="625" alt="Na zdjęciu widać, jak złuszczył się fragment skały, na którym nasi przodkowie pozostawili ślady swoich dłoni (fot. Linda Siagian/Scientific Report)" title="Na zdjęciu widać, jak złuszczył się fragment skały, na którym nasi przodkowie pozostawili ślady swoich dłoni (fot. Linda Siagian/Scientific Report)" /> Komnata prawdopodobnie była czymś w rodzaju świątyni kultu płodności Cztery bóstwa nie zostały jeszcze zidentyfikowane, ale zdaniem profesora, grota może być kompleksem „kultu płodności” bóstw asyryjskich i aramejskich. To, co jest prawdopodobnie najważniejsze w tym odkryciu, to fakt, że malowideł nie stworzyli artyści imperium. Naukowcy sugerują, że rysunki powstały dzięki pracy lokalnych twórców, którzy poddani byli ówczesnym władzom. W ten sposób adaptowali elementy swojego folkloru. Autorzy badań mają nadzieję, że wkrótce uda im się odnaleźć więcej podobnych skarbów historii. Wciąż nie zbadano większości pokaźnej komnaty. Jak wyglądało imperium Asyryjczyków? Asyria była starożytnym państwem semickim, które istniało od drugiej połowy III tysiąclecia p.n.e. do pierwszej połowy I tysiąclecia p.n.e. Jej granice obejmowały dzisiejszą Syrię, północny Irak, zachodni Iran i południową Turcję, a w przeszłości północną Mezopotamię. Wyróżnia się trzy okresy istnienia imperium asyryjskiego: staroasyryjski – 2025–1750 p.n.e., średnioasyryjski – 1375–935 p.n.e., nowoasyryjski – 934–612 p.n.e. W okresie nowoasyryjskim państwo była znaczącą potęgą w regionie. Osiągnęła ją za panowania Sargona II. Kraj charakteryzowała niezwykle nowoczesna i majestatyczna architektura, jak na ówczesne czasy. Rządy Asyryjczyków uważane są za niezwykle despotyczne i okrutne. To za ich panowania zniszczono słynny Babilon. Źródło: Antiquity.