Noworodek ma ich aż 270. Dlaczego dorośli „gubią” ponad 60 kości?
Nie wszystkie kości noworodka są na stałe. Oto mechanizm, dzięki któremu nasze ciało rośnie, zmienia się i adaptuje od pierwszych chwil życia.
Spis treści: Ile kości ma noworodek, a ile dorosły człowiek? Jak zmienia się nasz układ kostny? Nasze ciało to niezwykła maszyna biologiczna. Jej rozwój rozpoczyna się już w łonie matki. Jednym z najbardziej intrygujących faktów dotyczących ludzkiej anatomii jest to, że noworodki mają znacznie więcej kości niż dorośli. Co się dzieje z kośćmi, gdy dorastamy? W pewnym sensie je tracimy, ale tak naprawdę nadal tworzą nasz szkielet. Ile kości ma noworodek, a ile dorosły człowiek? Zgodnie z ustaleniami medycyny noworodki rodzą się z około 270 niezrośniętymi strukturami kostnymi, w tym dużą liczbą chrząstek. W miarę dojrzewania część z tych elementów zrasta się, tworząc solidne, pojedyncze kości. Dlatego też dorosły człowiek ma 206 kości. To zjawisko nie jest błędem natury. Mowa raczej o genialnej adaptacji ewolucyjnej. Ewolucja szkieletu pozwala ciału dziecka na wzrost, elastyczność i bezpieczne przejście przez kanał rodny podczas porodu. Jest to również mechanizm ochronny, który zapobiega uszkodzeniom mózgu. Wczesne dzieciństwo to czas największego tempa wzrostu. Niezrośnięte struktury kostne pozwalają ciału dopasować się do szybko zmieniających się proporcji. Proces zrastania się kości nie przebiega równomiernie w całym ciele. Najwcześniej zrastają się kości czaszki, a dokładniej ciemiączka, które zaczynają się zamykać już kilka tygodni po urodzeniu. Największe z nich — przednie ciemiączko — zanika zwykle do 18. miesiąca życia. Łączenie się dwóch lub więcej kości w jedną, trwale zrośniętą strukturę to proces nazywany fuzją kostną. Zachodzi on stopniowo, przez całe dzieciństwo i młodzieńcze lata. Proces fuzji kostnej zazwyczaj kończy się między 20. a 25. rokiem życia. U niektórych osób trwa nieco dłużej, w zależności od genetyki, diety i stylu życia. Szczególnie późno zrastają się kości nadgarstków oraz płytki nasadowe w długich kościach. Jak zmienia się nasz układ kostny? Ogromną rolę odgrywają tu czynniki dziedziczne. Określają m.in. tempo wzrostu oraz prawdopodobieństwo wystąpienia zaburzeń. U chłopców ten proces często trwa dłużej niż u dziewcząt. To tłumaczy ich późniejszy, ale intensywniejszy skok wzrostowy. Co wpływa na prawidłowy rozwój układu kostnego? Z pewnością aktywność fizyczna. Ruch stymuluje wzrost kości i zwiększa ich gęstość mineralną. Dzieci aktywne fizycznie rzadziej doświadczają problemów z układem kostnym. Prawidłowy rozwój kości wspiera również dieta bogata w wapń, witaminę D oraz białko. Nieprawidłowy proces fuzji może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych, w tym krzywicy czy osteoporozy młodzieńczej. Wczesna diagnostyka i leczenie są kluczowe dla zdrowia układu kostnego dziecka. Źródła: PubMed, ScienceDirect
Mózgi małych dzieci rejestrują wspomnienia. „Mogą one nadal istnieć w dorosłości”
Jako dorośli nie pamiętamy nic z najwcześniejszego dzieciństwa. Jednak najnowsze badania naukowców wykorzystujące rezonans magnetyczny (MRI) wykazały, że już od roku wzwyż tworzymy wspomnienia. Dlaczego więc w późniejszym życiu nie mamy do nich dostępu?
W tym artykule: Jak się bada pamięć niemowlaków? Kiedy nasz mózg tworzy pierwsze wspomnienia? Dlaczego nie mamy dostępu do najwcześniejszych wspomnień Istnieje pewien rodzaj amnezji, na który cierpią absolutnie wszyscy. To tak zwana amnezja dziecięca. Czyli niezdolność przypomnienia sobie jakichkolwiek wydarzeń z pierwszych dwóch–trzech lat naszego życia. Dopiero po upływie tego czasu formują się wspomnienia, które potrafimy przywołać w dorosłości. Zagadka dziecięcej amnezji od dawna intryguje psychologów dziecięcych. Co sprawia, że nie mamy dostępu do zdarzeń z naszego najwcześniejszego dzieciństwa? Dotychczas naukowcy podejrzewali m.in., że wiąże się to z pracą hipokampu – części mózgu odpowiedzialnej za powstawanie wspomnień. Zakładano że u bardzo małych dzieci hipokamp jest jeszcze niedostatecznie rozwinięty, by tworzyć i przechowywać wspomnienia. Jednak wyjaśnienie może być zupełnie inne. Najnowsze badania, których wyniki zostały opublikowane w prestiżowym czasopiśmie naukowym „Science”, wskazują, że już od około pierwszego roku życia nasz hipokamp bardzo dobrze radzi sobie z tworzeniem wspomnień. Jak się bada pamięć niemowlaków? Udowodnienie tego wymagało sporej pomysłowości i cierpliwości. Do badania aktywności różnych części mózgu służy obrazowanie metodą rezonansu magnetycznego. By przeprowadzić je skutecznie, badany nie może się poruszać. Co jest niewykonalne w przypadku bardzo małych dzieci. Zespół kierowany przez Nicka Turk-Browne’a, profesora psychologii na Uniwersytecie Yale, opracował więc własną metodę uspokojenie maluchów, które mają znaleźć się wewnątrz skanera MRI. Udoskonalono ją przez całe lata. Naukowcy wykorzystywali smoczki, kocyki, pluszaki, poduszki, wsparcie rodziców, a nawet psychodeliczne wzory tła, aby utrzymać uwagę dzieci. Mimo to maluchy się wierciły, a obrazy wychodziły rozmazane. Trzeba więc było przeprowadzić setki sesji. Kiedy nasz mózg tworzy pierwsze wspomnienia? W badaniach wzięło udział 26 dzieci w wieku czterech miesięcy do dwóch lat. Każdemu pokazywano wpierw zdjęcie ludzkiej twarzy, przedmiotu albo jakieś sceny. Następnie dziecko widziało to samo zdjęcie zestawione z innym, które było dla niego nieznane. Okazało się, że im większa była aktywność hipokampa, gdy niemowlę oglądało nową fotografię, tym następnie dłużej patrzyło na nią, gdy pokazywano mu ją ponownie. Ponieważ niemowlęta poświęcają więcej czasu na przyglądaniu się znajomym rzeczom, naukowcy przypuszczają, że zapamiętywały to, co widziały. Dotyczyło to 11 z 13 dzieci mających roczek i więcej, ale nie tych młodszych. Najwyraźniej 12 miesięcy jest granicą, dopiero powyżej której nasz hipokamp robi się zdolny do tworzenia wspomnień. Dlaczego nie mamy dostępu do najwcześniejszych wspomnień Co się z nimi dzieje w późniejszym życiu? Przepadają raz na zawsze? To jeden z największych sekretów ludzkiej pamięci. – Istnieje ekscytująca możliwość, że te wspomnienia nadal istnieją w dorosłości. Po prostu nie jesteśmy w stanie do nich dotrzeć – komentuje współautor badania Tristan Yates, neurobiolog z Uniwersytetu Columbia w Nowym Jorku. W późniejszych latach mózg może umieścić to, co widzimy i słyszymy, w kontekście i odpowiednio skategoryzować wspomnienie. U maluchów jest inaczej. – Nawet przejście od raczkowania do chodzenia zmienia cały twój pogląd na świat – zauważa Yates. Swoisty „problem z odczytem” może być więc spowodowany „niedopasowaniem między tym, jak wspomnienie zostało początkowo zapisane, a wskazówkami przywoływania lub metodami wyszukiwania, których mózg używa, aby spróbować odzyskać wspomnienie” – mówi Turk-Browne cytowany przez nature.com. Naukowiec zamierza teraz sprawdzić, czy małe dzieci mogą rozpoznać klipy wideo nagrane z ich własnej perspektywy w wieku niemowlęcym. Źródła: Science, nature.com, ScienceAlert Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”.
Znaleziono dowody, że w tym starożytnym kraju zmuszano dzieci do pracy. Najmłodsze miały 7 lat
Na ceramicznych naczyniach sprzed 4500 lat odkryto odciski palców. Badania wykazały, że należały do kilkuletnich dzieci, które pracowały jako garncarze.
Spis treści: Badania w starożytnej Syrii Dzieci w pracy Garncarze w wieku 7 lat Od czasów starożytnych dzieci brały aktywnie udział we wszelkich pracach nie tylko rolnych, ale i rzemieślniczych. To, co dziś może zatrważać, dawniej było normą, a najmłodsi nie byli traktowani jako dzieci, lecz mali dorośli. Tak zresztą było aż do czasów nowożytnych. Dziecko, tak samo zresztą, jak macierzyństwo jest w pewnym sensie konstruktem społecznym, który utworzył się w wyniku zmiany w myśleniu m.in. o okresie dzieciństwa. W XVII i XVIII wieku coraz częściej podkreślano wagę tego etapu w życiu człowieka. Koncepcja dzieciństwa stała się bardziej rozpowszechniona w XIX wieku, wraz z wprowadzeniem praw dzieci, takich jak zakaz pracy w fabrykach i wprowadzenie obowiązkowej edukacji. Badania w starożytnej Syrii Archeolodzy z Uniwersytetu w Tel Awiwie i naukowcy z Muzeum Narodowego w Kopenhadze odkryli ostatnio dowody, które pokazują, jak dzieci były wykorzystywane do pracy w starożytnej Syrii. Badacze przeanalizowali 450 naczyń ceramicznych, które wykonane zostały w wiosce Hama, znajdującej się nieopodal miasta Ebla, najważniejszego ośrodka północnej Syrii. W III tysiącleciu p.n.e., było to silne państwo semickie i ważne centrum handlowe. Wyniki tych badań opublikowano w czasopiśmie naukowym „Childhood in the Past”. Dzieci w pracy W wyniku badań naukowcy wykazały, że na ponad dwóch trzecich naczyń znajdowały się odciski palców należących do dzieci. Wiele z nich mogło mieć zaledwie 7 lub 8 lat. Autorzy sugerują, że kilkulatkowie byli najprawdopodobniej autorami tych wyrobów, którzy pracowali w lokalnym zakładzie garncarskim. – O dzieciństwie myślimy z poczuciem nostalgii. Tęsknimy za jego prostotą i beztroską. Jednak ta nostalgia przesłania nasze postrzeganie tego, co oznacza życie jako dziecko w szerszym ujęciu – mówi Akiva Sanders, autor badania z Uniwersytetu w Tel Awiwie. – Ostatnie archeologiczne badania etnograficzne dotyczące dzieci zaczęły opowiadać historię dzieciństwa z jego złożonościami. Podkreślały one sprawczość dzieci w przeszłości oraz różnorodność tego, co oznaczało bycie dzieckiem w czasie, przestrzeni i kategoriach społecznych. A także to, jak bycie dzieckiem różni się od bycia dorosłym – dodaje badacz. Garncarze w wieku 7 lat Sanders uważa, że w szczytowym okresie, mniej więcej od 2400 do 2000 r. p.n.e., miasta związane z królestwem Ebla zaczęły stawiać na pracę dzieci w celu przemysłowej produkcji ceramiki. Młodzi pracowali w warsztatach od siódmego roku życia. Byli specjalnie szkoleni, aby tworzyć kubki, które miały jednolitą formę i były używane nie tylko w życiu codziennym, a także na królewskich bankietach. – Na początku wczesnej epoki brązu w Lewancie i Mezopotamii powstały jedne z pierwszych miast-królestw na świecie – mówi Sanders. – Chcieliśmy wykorzystać odciski palców na ceramice, aby zrozumieć, w jaki sposób procesy takie jak urbanizacja i centralizacja funkcji rządowych wpłynęły na demografię przemysłu ceramicznego – tłumaczy naukowiec. Interesującym wnioskiem, który płynie z badań, jest to, jak zmieniał się wiek dzieci, wraz ze zmianami politycznymi w regionie. W Hama początkowo garncarze mieli około 12 i 13 lat, przy czym połowa z nich jest poniżej 18. roku życia. Pracują niemal po równo chłopcy i dziewczęta. – Ta statystyka zmienia się wraz z powstaniem Królestwa Ebla. Wtedy widzimy, że garncarze zaczynają produkować coraz więcej naczyń przeznaczonych na wytworne bankiety – mówi Sanders. Zapotrzebowanie na te produkty cały czas rosło, a więc potrzebni byli dodatkowi pracownicy. Właśnie dlatego najprawdopodobniej zatrudniano coraz młodsze dzieci. – Królestwo zaczęło nie tylko coraz bardziej polegać na pracy dzieci, ale dzieci były również szkolone, aby wytwarzać kubki jak najbardziej do siebie podobne. To zjawisko obserwujemy również w trakcie rewolucji przemysłowej w Europie i Ameryce. Bardzo łatwo jest kontrolować dzieci i uczyć je określonych ruchów, aby stworzyć standaryzację w rękodziele – wyjaśnia Sanders. Źródło: Arkeonews. Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Wychowanie dziecka przez zwierzęta jest możliwe. Jednak nie kończy się to dobrze dla człowieka
Historie o ludziach wychowanych przez zwierzęta są znane z literatury i filmów, ale czy mają one odzwierciedlenie w rzeczywistości? Niestety, takie przypadki zdarzają się, ale zwykle kończą się tragicznie.
W tym artykule: Wychowany przez kury Emocjonalne zatarcie da się odpracować Odizolowanie i ratunek Tarzan i Mowgli to fikcyjne przykłady ludzi wychowanych przez zwierzęta, którzy ostatecznie powrócili do cywilizacji i żyli długo i szczęśliwie. Jednak dzisiaj takie historie dotyczą głównie dzieci, które są skrajnie zaniedbane i często mieszkają w miastach lub wioskach, a nie w lasach. Wychowany przez kury W dokumencie „Dzikie dzieci” emitowanym na kanale Discovery World, mieszkaniec wioski Nausori na wyspie Fidżi opowiada o chłopcu, którego zostawiono w domu zamkniętego z kurami. Po roku chłopiec zaczął zachowywać się jak kura, gdakał, machał rękami jak skrzydłami i grzebał w piasku. W 1982 roku został znaleziony na ruchliwej drodze i trafił do domu opieki na obrzeżach Suvy, stolicy Fidżi. Okazało się, że nazywa się Sujit Kumar i został zamknięty w kurniku, gdy miał dwa–trzy lata. Prawdopodobnie miał napady padaczkowe, a jego rodzice uważali, że jest opętany przez demony, więc pozbyli się go z domu. Matka popełniła samobójstwo, a ojciec został zamordowany. W domu opieki Sujita przywiązywano do słupa lub gwoździa w ścianie i nazywano Kurczakiem. Przez ponad 20 lat miał swobodę poruszania się tylko po swoim pokoju. W 2004 roku Elizabeth Clayton z Nowej Zelandii, psycholog i prezes klubu Rotary w Suvie, usłyszała o jego historii i postanowiła go przygarnąć. Sujit trafił do ośrodka dla upośledzonych dzieci, a potem zamieszkał w domu Clayton. Tam rozpoczęto rehabilitację, która pozwoliła mu pozbyć się ptasich zachowań. Ma teraz ponad 50 lat, ale wciąż gdacze, kiedy widzi jedzenie lub czuje strach. Nadal nie potrafi mówić, ale znalazł spokój. Jak twierdzi brytyjska antropolog Mary-Ann Ochota, dzikie dzieci są w stanie otrząsnąć się z wczesnej traumy, jeśli trafią w przyjazne miejsce i pod fachową opiekę. Można je również nauczyć mówić, jeśli nastąpi to na odpowiednio wczesnym etapie rozwoju. Niestety, dla Sujita było na to za późno. Surykatki, orki i motyle. Jak zwierzęta uczą swoje młode? Zwierzęta robią wiele niesamowitych rzeczy. I właśnie to jak się uczą tych rzeczy, najbardziej intryguje naukowców. Część umiejętności jest dziedziczona. Choćby motyl danaid wędrowny,... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/surykatki-z-afryki-subsaharyjskiej-zyja-w-grupach-spolecznych-liczacych-do-30-zwierzat-w-ktorych-praktyczna-nauka-jest-czescia-pracy-rodzicow-i-innych-doroslych-pomocnikow-631fca8.jpg" width="938" height="663" alt="Surykatki z Afryki Subsaharyjskiej żyją w grupach społecznych liczących do 30 zwierząt, w których praktyczna nauka jest częścią pracy rodziców i innych dorosłych pomocników." title="Surykatki z Afryki Subsaharyjskiej żyją w grupach społecznych liczących do 30 zwierząt, w których praktyczna nauka jest częścią pracy rodziców i innych dorosłych pomocników." /> Emocjonalne zatarcie da się odpracować Podobny los spotkał Oksanę Malaję, urodzoną w 1983 roku w wielodzietnej rodzinie na Ukrainie. Dziewczynka cierpiała na zaburzenia rozwoju i została odrzucona przez swoich rodziców alkoholików. Przez pięć lat mieszkała w zagrodzie z półdzikimi psami, które przygarnęły ją i dały jej względne poczucie bezpieczeństwa. Kiedy ją odnaleziono w 1991 roku, miała osiem lat, ale wyglądała na dużo młodszą. Była brudna, zaniedbana i agresywna, nie potrafiła chodzić na dwóch nogach. Po przewiezieniu do kliniki psychiatrycznej pod Odessą poddano ją wieloletniej terapii, podczas której nadrabiała braki w edukacji, socjalizacji i nauce języka. Wiele zaległości udało się odpracować, choć niemożliwe okazało się zatarcie emocjonalnego nieprzystosowania, które m.in. nie pozwala dziewczynie wytrwać w długich, harmonijnych relacjach z innymi ludźmi. Wielkim sukcesem było natomiast to, że Oksana nauczyła się płynnie mówić. Eric Lenneberg, lingwista i neurolog, stworzył teorię lingwistyczną, która mówi o zdolności człowieka do przyswojenia języka. Według niej istnieje określony czas, w którym można się nauczyć mówić. Jeśli nie nastąpi to przed zakończeniem okresu dojrzewania, dana osoba nigdy nie będzie posługiwała się płynnie językiem. Oksana trafiła pod fachową opiekę w wieku ośmiu lat. Według językoznawcy Danuty Mikulskiej, autorki metody porozumiewania się językiem migowym z niemowlętami, krytycznym okresem jest czas do około 12. roku życia, kiedy to czynny pozostaje tzw. mechanizm przyswajania języka, wrodzony i uniwersalny dla wszystkich języków i kultur. Po tym czasie mechanizm ten zanika. Jednak aby język został przyswojony, konieczne jest też wsparcie społeczne, a tego z reguły brakuje „dzikim dzieciom”. Traian Caldarar, romski chłopiec, uciekł od bijącego go ojca i przez trzy lata mieszkał z psami w lasach Transylwanii. Po odnalezieniu w 2002 roku poszedł do normalnej szkoły, gdzie szybko dostosował się do rówieśników, a jego ulubionym przedmiotem stała się matematyka. Według profesora lingwistyki Wayne'a O'Neila z Massachusetts Institute of Technology, dzieci rozwijają kompetencję fonologiczną do nauki swojego pierwszego języka pod koniec pierwszego roku życia, a pomiędzy rokiem czwartym a siódmym otwiera się „okienko” nauki. Jednakże, jeśli dziecko jest w tym czasie wyizolowane, nauka nie przebiega już prosto ani instynktownie. Odizolowanie i ratunek Mikulska dodaje, że dzieci, które wychowywały się wśród zwierząt, zdołały nauczyć się od nich pewnych technik komunikacji. W najgorszej sytuacji są ludzie, którzy w dzieciństwie zostali całkowicie odizolowani od otoczenia. Przykładem jest Genie, dziewczynka urodzona w 1957 r. w Kalifornii, którą psychopatyczny ojciec przez 13 lat przetrzymywał związaną w ciemnym pokoju. Nigdy się do niej nie odzywał, nie pozwalał też na to bratu Genie i jej niewidomej matce. W 1970 r. matce udało się wynieść dziewczynkę z domu. Trafiła do opieki społecznej. Przez kolejne lata terapeuci i rodziny zastępcze starali się ją socjalizować, w tym nauczyć mówić. Udało jej się z trudem przyswoić zaledwie kilkadziesiąt podstawowych słów, ale znacznie większe postępy poczyniła w języku migowym, którego nauczyła ją jedna z opiekunek. David Rigler, terapeuta Genie, uważał, że nauka przyniosłaby o wiele lepsze rezultaty, gdyby od początku postawiono na język migowy. Język migowy jest pod wieloma względami dużo bardziej naturalny dla osób, które nie zetknęły się wcześniej z mową. Mikulska uważa, że można tu znaleźć analogię do wielu żyjących w Polsce głuchych dzieci, z którymi pracowała. Dzieci takie, wychowywane przez słyszących rodziców, często od małego są uczone mowy i czytania z ruchu warg, a nie naturalnego dla nich migania. Taką metodę wciąż szeroko stosuje się w naszym kraju, a nieświadomi jej szkodliwości rodzice utrwalają tę patologię. Mikulska twierdzi, że nie da się nauczyć języka przez obserwację ust. Dzieci, którym serwuje się taką naukę, zamykają się w świecie ciszy, nie rozumiejąc, co się do nich mówi w obcym dla nich języku. Rezultaty są zatrważające: takie dzieci trafiają w wieku siedmiu lat do szkół dla głuchych jako osoby nieznające żadnego języka. Dopiero tam uczą się porozumiewać z rówieśnikami, używając języka migowego. Pomiędzy nami żyją więc ludzie, którzy są współczesną odmianą dzikich dzieci!
Nieoczywiste przedmioty szkolne na świecie. Gdzie szachy są w programie nauczania?
Chociaż szkoły na całym świecie mają pewne wspólne przedmioty, takie jak matematyka i nauki biologiczne, często mogą różnić się od siebie i zaskakiwać. Wpływ na to ma kilka czynników, m.in. poziom zamożności danego kraju, ale również kultura, tradycja i ustrój polityczny.
W tym artykule: Armenia Chiny Wietnam Kenia Edukacja jest niezwykle ważnym elementem życia dzieci i młodzieży. To właśnie w szkole zdobywamy potrzebną wiedzę, rozwijamy nasze umiejętności i uczymy się współpracy. Szkoła na etapie dzieciństwa jest praktycznie niezbędna, ponieważ to szansa na rozwój zarówno psychiczny, jak i fizyczny. Właśnie dlatego tak ważny jest sprawny i dobrze działający system edukacji, zapewniający młodym pokoleniom szkołę, która nauczy ludzi, jak myśleć, a nie co myśleć. W szkołach w większości krajów na świecie dzieci uczy się przede wszystkim matematyki, języka ojczystego, języka obcego, nauk technicznych i biologicznych. Są jednak państwa, które ze względu na różne czynniki kulturowe lub na skutek decyzji władz wprowadziły do szkół niekonwencjonalne przedmioty szkolne. Armenia Ormianie są bardzo dobrymi szachistami, a sama gra jest w tym kraju niezwykle ważna. Tak bardzo, że w 2011 roku ówczesny prezydent Armenii Serż Sarkisjan postanowił wprowadzić szachy do szkół, jako obowiązkowy przedmiot. Tym samym kraj ten stał się pierwszym państwem na świecie, w którym uczniowie już od najmłodszych lat uczą się grać w tę strategiczną grę. Czy przedszkola szkodzą dzieciom? Wyniki dziesięcioletnich badań wzbudziły kontrowersje Wczesna edukacja przedszkolna może być niekorzystna dla dzieci sugerują badania opublikowane w biuletynie Amerykańskiego Towarzystwa Psychologicznego. Maluchy posłane do przedszkola przed uko.. Szachy bowiem mają niezwykły wpływ na ludzki mózg. Wiele lat ćwiczeń i gry poprawią naszą pamięć, uczy strategicznego i krytycznego myślenia, mądrego podejmowania decyzji i rozwija kreatywność. Co więcej, szachy mają również pozytywny wpływ na nasze zdrowie. Badania wykazały, że regularne rozwiązywanie łamigłówek i granie szachy zapobiega chorobie Alzheimera. Chiny Chiny już od czasów starożytnych przywiązywały olbrzymią wagę do potęgi ludzkiego rozumu. Dzięki temu w kraju tym rozwijały się różne dziedzin nauki, m.in. medycyna i matematyka. Dziś oczywiście szkoła wygląda zupełnie inaczej niż w przeszłości, ale nadal widać duże przywiązanie do tradycji. W chińskich szkołach, oprócz tradycyjnych przedmiotów, uczy się kaligrafii, której nauka trwa przez cały okres szkoły podstawowej. Podobnie jak w Armenii, W Chinach również naucza się gry w szachy, lecz w odmianie lokalnej – Xiangqi. W niektórych szkołach dzieci uczą się również jazdy konnej. Wietnam Edukacja w Wietnamie trwa 12 lat. To 5 lat szkoły podstawowej, 4 lata gimnazjum i 3 lata szkoły średniej. Co ciekawe, uczniowie chodzą do szkoły aż sześć razy w tygodniu – od poniedziałku do soboty. W kraju oprócz podstawowych przedmiotów naucza się „technologii”. W Hiszpanii powstaje pierwsza szkoła dla pasterek. Chodzi o ożywienie wsi Dziewięciomiesięczny kurs pasterstwa obejmuje prawie 500 godzin szkolenia online oraz jeden weekend w miesiącu, podczas którego odbywają się zajęcia praktyczne, w otoczeniu gór i dolin Kant... I gimnazjum – ekonomia domu, II gimnazjum – leśnictwo i akwakultura, III gimnazjum – przemysł, IV gimnazjum – przedmiot technologiczny do wyboru. Władze twierdzą, że przedmiot ma na celu pokazanie związku między teorią a praktyką działów krajowej gospodarki. Kenia Kenia jest krajem, który w dużym stopniu opiera się na rolnictwie i jest jednym z bogatszych państw Afryki. Edukacja jest dla Kenijczyków dużo szansą lepszą przyszłość i dobrą pracę. Istnieją tam trzy typy szkół średnich: publiczne, prywatne i harambee (zarządzane przez prywatne organizacje, które nie mają państwowego finansowania). Kenia to nie tylko safari. Co warto zobaczyć i czym się zachwycić? Kenia to piękny, afrykański kraj, który turystom kojarzy się głównie z safari i podziwianiem dzikiej przyrody. Podróże do Kenii są coraz częstsze. Jak zaplanować podróż do Kenii, by by... Jednak szkoły prywatne w Kenii są niezwykle drogie, dlatego dostęp do nich mają dzieci z bardzo zamożnych rodzin. W kenijskiej szkole oprócz suahili, matematyki, dwóch przedmiotów ścisłych i jednej przedmiotu humanistycznego, który jest do wyboru, naucza się rolnictwa. Co ciekawe, w wielu szkołach uczniowie mają zajęcia takie jak: budownictwo, mechanika, obróbka metalu i drewna oraz elektronika, a nawet „umiejętności życiowe”.
Czy przedszkola szkodzą dzieciom? Wyniki dziesięcioletnich badań wzbudziły kontrowersje
Wczesna edukacja przedszkolna może być niekorzystna dla dzieci sugerują badania opublikowane w biuletynie Amerykańskiego Towarzystwa Psychologicznego. Maluchy posłane do przedszkola przed ukończeniem 5. roku życia mają w późniejszych latach więcej problemów z nauką i zachowaniem oraz uzyskują gorsze wyniki testów.
W tym artykule: Przedszkola szkodzą dzieciom w późniejszym wieku Przedszkola wpływają na wyniki w nauce i zachowanie Wyniki sprzeczne z innymi badaniami nad edukacją przedszkolną Przedszkola szkodzą dzieciom? To zależy od jakości „Przedszkola szkodzą dzieciom” – to twierdzenie, które w ostatnich tygodniach często pojawia się w amerykańskich mediach. Kontrowersyjne nagłówki odwołują się do badania przeprowadzonego przez naukowców z Uniwersytetu Vanderbilta (VU) w Tennessee, które po ponad 10 latach doczekało się publikacji ostatecznych wyników. Przedszkola szkodzą dzieciom w późniejszym wieku Naukowcy z VU śledzili losy prawie 3000 uczniów, którzy w latach 2009–2010 rozpoczęli edukację na poziomie pre-K, w ramach bezpłatnego stanowego programu edukacyjnego. Pre-K to etap edukacji wczesnoprzedszkolnej, obejmujący okres przed ukończeniem przez dziecko 5. roku życia. Badania zostały podzielone na dwie fazy. Pierwsze wyniki, opublikowane w 2015 roku, dotyczyły rozwoju dzieci do czasu ukończenia przez nie trzeciej klasy szkoły podstawowej. Już wtedy wykazano „nieznaczny negatywny wpływ edukacji przedszkolnej na późniejsze wyniki w nauce”. Niestety, wyniki drugiej części badania, opublikowane pod koniec stycznia tego roku, potwierdziły pierwsze spostrzeżenia. Beton na fińskich placach zabaw zastąpiono ściółką. To wpłynęło na odporność dzieci Miesiąc biegania po ściółce leśnej pokrywającej place zabaw kilku przedszkoli w Finlandii pozwoliło korzystnie zmienić działanie układu immunologicznego grupy maluchów w wieku 3-5 lat. Przedszkola wpływają na wyniki w nauce i zachowanie Na poziomie szóstej klasy szkoły podstawowej absolwenci stanowego programu przedszkolnego mieli niższe wyniki w nauce. Sprawiali też więcej problemów behawioralnych i mieli więcej zaleceń dotyczących edukacji specjalnej (konsultacje z pedagogiem, korepetycje) niż ich rówieśnicy, którzy nie uczęszczali do przedszkola. To wnioski płynące z badanie opublikowanego w biuletynie Amerykańskiego Towarzystwa Psychologicznego. „Między trzecią a szóstą klasą dzieci, które uczęszczały do przedszkola, radziły sobie gorzej na standardowych testach, rzadziej uczęszczały do szkoły, częściej dopuszczały się wykroczeń dyscyplinarnych i potrzebowały więcej usług w zakresie edukacji specjalnej” – czytamy na stronie VU. Co istotne, różnice w wynikach testów były stosunkowo niewielkie. Dzieci, które miały za sobą edukację przedszkolną, uzyskiwały wyniki zaledwie o 1–4% słabsze od swoich klasowych kolegów. To wynik lepszy niż ten, jaki uzyskano w pierwszej części badania po klasie trzeciej. Niepokoi za to kwestia problemów behawioralnych uczniów. Sami autorzy nie próbują wskazywać ich źródła. Ale eksperci niezwiązani z badaniem zauważają, że dzieci, które wcześnie rozpoczęły edukację w placówkach mogą być nią „zmęczeni”. Niewykluczone także, że na późniejsze zachowanie w szkole przekładają się złe doświadczenia z pierwszych lat przedszkola. Wskazują tu m.in. na trudne rozstania z rodzicami, niewystarczającą opiekę czy niedostosowanie trybu nauki do wieku i możliwości dzieci. W Hiszpanii powstaje pierwsza szkoła dla pasterek. Chodzi o ożywienie wsi Dziewięciomiesięczny kurs pasterstwa obejmuje prawie 500 godzin szkolenia online oraz jeden weekend w miesiącu, podczas którego odbywają się zajęcia praktyczne, w otoczeniu gór i dolin Kant... Wyniki sprzeczne z innymi badaniami nad edukacją przedszkolną Wyniki nowego badania okazały się tym bardziej kontrowersyjne, że stoją w sprzeczności z innymi podobnymi badaniami. W tym z wynikami metaanalizy 22 różnych badań poświęconych wpływowi edukacji przedszkolnej na przyszłe osiągnięcia dzieci. Metaanaliza dotyczyła badań przeprowadzonych w latach 1960-2016. Wykazała, że dzieci uczęszczające do przedszkoli rzadziej potrzebowały dodatkowego wsparcia edukacyjnego i rzadziej powtarzały klasy. Za to częściej kończyły szkołę średnią. Dzieci przedszkolne uznano także za lepiej przygotowane do rozpoczęcia nauki w szkole. Zarówno pod względem umiejętności pisania i czytania, jak i predyspozycji społeczno-emocjonalnych. Z kolei badanie opublikowane w 2021 roku, dotyczące programu edukacji przedszkolnej w Bostonie, wykazało, że uczęszczanie do przedszkola nie wpłynęło na wyniki testów w okresie dojrzewania. Natomiast poprawiło wyniki uzyskiwane przez uczniów w szkole średniej i na studiach. Jeszcze inne badania skupiały się na afroamerykańskich dzieciach pochodzących z rodzin o niskich dochodach. Te wykazał, że dzieci, które korzystały z darmowego programu przedszkolnego, w późniejszych latach osiągały lepsze wyniki w testach na inteligencję niż ich rówieśnicy, którzy nie zakwalifikowali się do programu. Jako młodzi dorośli rzadziej też łamali prawo, a ponadto zdobywali lepiej płatną pracę. To naprawdę ma znaczenie! Im więcej zieleni za oknem, tym lepsze wyniki w nauce Uczniowie szkół średnich, korzystający z klas wychodzących na tereny zielone, uzyskują lepsze wyniki testów niż ci, którzy mają lekcje w salach bez okien lub z widokiem na przestrzeń zab... Przedszkola szkodzą dzieciom? To zależy od jakości Wyniki nowych badań skomentował jeden z czołowych ekspertów zajmujących się edukacją wczesnoszkolną i psychologią dziecięcą, Steve Barnett, dyrektor National Institute for Early Education Research. Barnett przestrzegł przed przenoszeniem wniosków z badania w Tennessee na przedszkola w ogóle. Zauważył, że istotnymi czynnikami, które mogły wpłynąć na wyniki badań, były poziom finansowania i jakość programu pre-K prowadzonego w Tennessee. I tak na przykład w stanie New Jersey roczny budżet na jedno dziecko uczęszczające do przedszkola to prawie 15 tys. dolarów. Tymczasem w Tennessee to nieco ponad 4,5 tys. dolarów. Taka różnica ma bezpośredni wpływ na jakość opieki i standard placówki. Innym kluczowym elementem może być program nauczania. Choć krajowe i stanowe regulacje przewidują pewne minimum, które dziecko powinno opanować w pierwszych latach nauki, to wiele przedszkoli nie spełnia tych wymagań. Część placówek nie potrafi też dopasować trybu nauki do możliwości małych dzieci. To z kolei może skutkować kiepskimi wynikami w nauce i budzić niechęć do dalszej edukacji. Barnett podkreśla więc, aby „nie zniechęcać się do przedszkoli na podstawie jednych badań”. Warto jednak zainteresować się jakością przedszkola, do którego chcemy posłać dziecko. Źródła: American Psychological Association, Vanderbilt University.
Dzieciństwo na świeżym powietrzu gwarantuje zdrowie psychiczne w dorosłości? Przyroda zmienia budowę mózgu
Jak wynika z badań istnieje związek między czasem spędzonym wśród natury w dzieciństwie a zdrowiem psychicznym w dorosłości.
W tym artykule: Spacer po lesie procentuje! Przyroda dosłownie zmienia mózg Do dziś uważam, że jedzenie smakuje lepiej, gdy jest spożywane na świeżym powietrzu. Znam też powód tej skłonności - otóż jako dziecko większość czasu spędzałam, bawiąc się na tzw. podwórku, a na posiłki do domu wpadałam tylko na chwilę, żeby nie tracić czasu na zabawę (a tę przecież można kontynuować z kanapką w dłoni). Dziś uważam, że jestem szczęściarą, mając takie wspominania z dzieciństwa. Potwierdza to najnowsze badanie naukowców z Instytutu Zdrowia Globalnego w Barcelonie, opublikowane na łamach International Journal of Environmental Research and Public Health. Jest to jedno z pierwszych badań, które podejmują ten temat i wskazują na realny związek między mniejszym kontaktem z przyrodą w dzieciństwie a gorszym zdrowiem psychicznym w wieku dorosłym. Spacer po lesie procentuje! Naukowcy zebrali dane od niemal 3,6 tys. osób z czterech różnych krajów europejskich. Badanym zadali pytania o to, czy jako dzieci spacerowali po lasach, parkach narodowych, wędrowali po górach lub bawili się na podwórku. Następnie uczestnicy zostali poproszeni o wykonanie testu psychologicznego, który miał określić, czy w ciągu ostatniego miesiąca czuli się rozdrażnieni, zmęczeni albo przygnębieni. Jak się okazało, uczestnicy badania, którzy uzyskali lepsze wyniki w testach zdrowia psychicznego, w dzieciństwie spędzali więcej czasu wśród przyrody (ta zależność utrzymywała się nawet jeśli jako dorośli spędzali mniej czasu na świeżym powietrzu). Badania należy traktować jedynie jako szkic, ale o solidnych podstawach. Wątpliwości może budzić to, że uczestnicy opowiadali o swoich wspomnieniach, a te mogły być stronnicze lub zniekształcone. Zdaniem autorów, dopiero badania podłużne(mające na celu badanie tych samych jednostek na przestrzeni długiego czasu, by zaobserwować zachodzące u nich zmiany), pozwolą obiektywnie ocenić powiązania między kontaktem z naturą w dzieciństwie a zdrowiem psychicznym i fizycznym w późniejszym życiu. Podobne wnioski sugerowało badanie przeprowadzone na terenie Danii. Wynikało z niego jednoznacznie, że osoby zamieszkujące obszary pozbawione zieleni są dużo bardziej narażone na zaburzenia psychiczne. Inne dociekania, tym razem amerykańskie, wskazały na związek między przebywaniem w otoczeniu zieleni a niższym ryzykiem depresji. Jak to wyjaśnić? Przyroda dosłownie zmienia mózg Zdaniem ekspertów, ekspozycja na zieleń jest skorelowana ze zmianami strukturalnymi w rozwijającym się mózgu dziecka. To na razie hipoteza, ale bardzo prawdopodobna. Nasi praprzodkowie żyli w dżunglach i sawannach, w związku z czym stale obcowali z naturą w jej najdzikszym wydaniu. Nasze mózgi są więc ewolucyjnie przystosowane do tego, by rozwijać się w otoczeniu przyrody. Tak naprawdę dopiero w ciągu ostatnich kilkuset lat przenieśliśmy się do miast (obecnie 73% Europejczyków mieszka na obszarach miejskich, a do roku 2050 będzie to ok. 80 proc.). - Nasze mózgi nie są na to gotowe, co tworzy pewnego rodzaju napięcie, czy wręcz stres. Istnieją zatem przekonujące dowody na to, że organizacja naszych miast i odcięcie od natury może zaszkodzić zdrowiu psychicznemu. Nie bez powodu naukowcy z Instytutu Zdrowia Globalnego wzywają decydentów do zapewnienia przestrzeni zielonych wokół szkół i uwzględniania w programie nauczania godzin spędzonych na łonie natury. Nasze mózgi do prawidłowego rozwoju potrzebują zieleni. Źródło: Science Alert
"Najgorszą rzeczą w byciu chłopcem jest to, że się kradnie i napastuje kobiety". Wyznania dzieci z całego świata
Jeśli zależy ci na szczerej odpowiedzi, jak płeć kształtuje przeznaczenie, spytaj 9-latka.
Mając 9 lat, dziewczynka z Kenii już wie, że rodzice wydadzą ją za mąż dla pieniędzy, a przyszły małżonek może ją bić. Dziewięciolatek z Indii ma świadomość, że już niedługo koledzy będą go namawiać, by molestował kobiety na ulicy. Opisując swe największe marzenia, plany na przyszłość, chłopcy nie sądzą, że płeć przeszkodzi im w ich realizacji. Dziewczynki widzą to inaczej. Zobacz galerię i przeczytaj, co mówią dzieci. U progu zmian, tuż przed dojrzewaniem, sposób, w jaki 9-latek mówi o swoim świecie, jest dobitny i szczery. Słychać w nim, że doskonale zdaje sobie sprawę ze swoich możliwości – ale i ograniczeń, które narzuca mu płeć. Aby poznać dziecięcą perspektywę, National Geographic dotarł do 80 domów na czterech kontynentach, od slamsów Rio de Janeiro po drapacze chmur Pekinu, i zadał te same pytania różnym 9-latkom. Odpowiadali szczerze, nie ważyli słów. Co jest najlepsze w byciu dziewczyną? Avery Jackson odgarnia z oczu ufarbowany na tęczowo kosmyk i myśli nad odpowiedzią: – Wszystko w byciu dziewczyną jest fajne! Co jest najgorsze w byciu dziewczyną? – Kiedy chłopaki mówią: „To nie dla dziewczyn”. Jak wtedy, gdy po raz pierwszy brałam udział w miejskim biegu z przeszkodami. Przez pierwsze cztery lata życia Avery była chłopcem i czuła się z tym źle. Wspominając kolegów i koleżanki z przedszkola, którzy nie chcieli się z nią bawić, bo „ich mamy mnie nie lubiły”, wciąż czuje smutek. Odkąd w 2012 r. ujawniła się jako osoba transpłciowa, Avery z Kansas City znalazła się w centrum dyskusji o gender. O gender rozmawiają dorośli, ale dzieci, podobnie jak Avery, w tej kwestii mają też wiele do powiedzenia. – Dziewięciolatki mogą być niebywale elokwentne i mądre – mówi Theresa Betancourt, wykładowca zdrowia dziecięcego i praw człowieka z Harvardu. – Muszą mierzyć się z presją rówieśników i nauką odpowiedzialności, ale nie starają się jeszcze, jak nastolatki, dostosować do reszty, nie ulegają autocenzurze. Zapytany o najlepsze i najgorsze strony bycia chłopcem, Sunny Bhope, którego mama właśnie przygotowuje ryż nad dymiącym paleniskiem w ich małym domu w pobliżu Mumbaju w Indiach, mówi, że najbardziej nie lubi, gdy od chłopców oczekuje się seksualnego napastowania kobiet w miejscach publicznych [obraźliwych gestów, wulgarnych zaczepek, „przypadkowego” dotyku]. Dla Yiqi Wang z Pekinu największa korzyść z bycia dziewczyną jest taka, że „zachowujemy się bardziej spokojnie i odpowiedzialnie niż chłopcy”. Juliana Meirelles Fleury z Rio ceni sobie z kolei to, że „możemy wejść do windy pierwsze”. Jak twoje życie zmieniłoby się, gdybyś był dziewczyną zamiast chłopcem (bądź na odwrót)? Lev Hershberg z Jerozolimy wyjaśnia, że gdyby był dziewczyną, na pewno nie lubiłby komputerów. – Ale mógłbym grać w gumę – dodaje jego kolega Shimon Perel. Gdyby była chłopcem, Pooja Pawara z obrzeży Mumbaju jeździłaby na hulajnodze, a Yan Zhu z chińskiej wioski Yaqueshui pływałaby w rzece, która według jej babci jest za zimna dla dziewczynek. To, że nie jest chłopakiem, sprawia, że Laundra Montovani nie może bawić się na ulicach faweli, gdzie dochodzi do przemocy i strzelanin. Eriah Big Crow z plemienia Oglala Lakota, która mieszka w rezerwacie Pine Ridge w Dakocie Południowej, cichutkim głosem wyznaje, że nie ma rzeczy, której nie może robić, bo chłopcy i dziewczynki mogą robić „dokładnie to samo”. Mniej optymizmu ma Anju Malhotra, główna doradczyni UNICEF zajmująca się problematyką płci i rozwoju. Nawiązując do nierównego traktowania mężczyzn i kobiet, mówi: – Niestety na horyzoncie nie widać jeszcze, by zjawisko to miało ustać. Ale są postępy. – W ostatnich dekadach dla mieszkańców poniżej 10. roku życia szanse na świecie w niektórych dziedzinach wyrównują się, choćby w edukacji podstawowej – twierdzi Claudia Cappa z UNICEF-u. – Ale statystyki obejmują tylko te dzieci, które przeżyły – dodaje Cappa i odwołuje się do przypadków aborcji ze względu na płeć, jakie wykonuje się w niektórych krajach na żeńskich płodach. Jednak gdy dzieci kończą 10 lat, różnica w podejściu do chłopców i dziewcząt zamiast minimalizować się, znacznie się pogłębia. – Po osiągnięciu wieku dojrzewania sprawy mają się zupełnie inaczej – mówi Cappa i wskazuje na uderzające dysproporcje między obiema płciami, jeśli chodzi o dostęp do edukacji w szkołach średnich, ryzyko przemocy czy przymus wczesnego małżeństwa. – To właśnie wtedy kończy się dzieciństwo i stajemy się kobietą lub mężczyzną. Kim chcesz być, kiedy dorośniesz? Lokamu Lopulmoe z kenijskiej wioski nieopodal jeziora Turkana mówi, że kiedy dorośnie, jej rodzice otrzymają za nią posag i nawet jeśli trafi na męża, który będzie ją bił, „rodzicom na pociechę zostaną pieniądze”. Zaledwie 500 km dalej na strzeżonym osiedlu w Nairobi Chanelle Wangari Mwangi siedzi w swym pokoju pełnym pucharów i marzy o zgoła innej przyszłości – chce zawodowo grać w golfa i „pomagać biednym”. W Kanadzie William Kay z Ottawy widzi siebie za kilkanaście lat na stanowisku bankiera albo „informatyka geniusza”. Yunshu Sang z Pekinu marzy, by zostać policjantką. – Ale w tej pracy większość to mężczyźni, więc pewnie nie będę mogła – dodaje. W Pensylwanii w miasteczku Selinsgrove początkująca dziennikarka Hilde Lysiak na srebrno-różowym rowerze tropi nowiny w okolicy – przypuszcza jednak, że chłopiec reporter „od policji uzyskałby więcej informacji ”. Co sprawia, że jest ci smutno? Tomee War Bonnet z plemienia Oglala Lakota robi się smutna, gdy widzi, jak ludzie się zabijają. Skąd u 9-latki takie myśli? Z historii rezerwatu, w którym samobójstwa zdarzają się i 12-latkom. Ranii Single z Mumbaju jest przykro, gdy bije ją młodszy brat. Lamia al Najjar, która żyje w prowizorycznym domu w Strefie Gazy, wyjaśnia, że czuje smutek, gdy widzi, „jak domy wokół są niszczone”, co miało miejsce podczas walk w tym rejonie w 2014 r. Kiedy czujesz największe szczęście? Najwyższe pozycje na liście zajmują: rodzina, Bóg, jedzenie… piłka nożna. I przyjaciele. Inne odpowiedzi mówią wiele o prywatnym życiu dzieci. Jedno z nich uwielbia narady plemienne, inne najbardziej kocha wielkanocne jajka. Dla Amber Dubue z Ottawy największym szczęściem jest „pokój do biegania”. A Maria Eduarda Cardoso Raimundo z Rio, której rodzice się rozwiedli, czuje się najszczęśliwsza, kiedy „mama i tata stoją obok, przytulają i radzą, co robić”. – W wieku dziewięciu lat u dzieci rozwija się empatia, uczciwość i umiejętność odróżnienia dobra od zła – mówi Bede Sheppard z oddziału ds. praw dzieci Human Rights Watch. Sheppard współpracowała z nieletnimi, którzy zmuszani byli do ciężkiej pracy, z młodymi uchodźcami i dziećmi żyjącymi w nędzy. – Ci najbardziej nękani i krzywdzeni często wykazują się największą dozą empatii i bezinteresowności – dodaje. Lopeyok Kagete, kenijski pasterz znad jeziora Turkana, marzy o dzieleniu się pieniędzmi i takiej ilości mięsa, które wyżywiłoby wszystkich ludzi. Sunny Bhope, mimo że mieszka ze swoją indiańską rodziną w jednym pokoju, chciałby w przyszłości „zapewniać schronienie bezdomnym”. Gdy 9-letnie dziewczynki i chłopcy opisują swe życia i mówią o sobie nawzajem, wiele z ich wypowiedzi się pokrywa. Chłopcy wpadają częściej w tarapaty, dziewczyny więcej czasu spędzają na czesaniu włosów – zgadzają się obie strony. Sprawy te są częścią ich codziennego życia, podobnie jak inne, poważniejsze problemy. Gdybyś mógł/mogła zmienić jedną rzecz na świecie, co by to było? Clara Fraga z Rio zamieniłaby złodziei w „dobrych ludzi”. Abby Haas oswobodziła swój rezerwat w Dakocie Południowej z „bandytów”. Kieran Manuel Rosselli z Ottawy „zniszczyłby terrorystów”. Smutna treść i poważny ton niektórych wypowiedzi sprawiają wrażenie, jakby rozmówcami byli dorośli, a nie 9-letnie dzieci. – Gdybym tylko mogła coś zmienić – mówi Hang Wang z Chin – nie czułabym się już nigdy samotna. Marzenia opisywane przez większość bez względu na geografię i płeć podsumowała Avery Jackson. – Jeśli świat należałby do mnie, sprawiłabym, żeby nikt nie znęcał się nad słabszymi.
Te zdjęcia poruszają czułą strunę, jaką jest wspomnienie własnego dzieciństwa. Daj się wzruszyć [GALERIA]
Fotografka potrafi zatrzymać w kadrze dzieciństwo i pokazać emocje, które nawet opornych wprawiają w nostalgię.
Zobacz GALERIĘ >>> Fotografia dziecięca Wszyscy znamy ten moment, kiedy znajomi zaczynają zasypywać nas zdjęciami nowo narodzonego dziecka. Życzenia świąteczne, urodziny – każda okazja okazuje się dobra, by obdarzyć rodzinę i znajomych zdjęciami brzdąca. Czemu by tej naturalnej, macierzyńskiej potrzeby dokumentowania pierwszych chwil życia dziecka nie przekuć w coś twórczego? Fotografia dziecięca to przecież bardzo inspirująca dziedzina sztuki. Ile jest tam emocji, ile prawdziwości! Z tej myśli zrodził się pomysł, by powołać Akademię Fotografii Dziecięcej. To społeczność, która skupia fotografujące mamy. Chodzi o wymianę umiejętności i koncepcji. „Wszystko, czego potrzebujesz to (…) zrozumienie, że dobra fotografia, to taka, która zapamiętuje i przekazuje emocje” – czytamy na stronie Akademii. Mistrzyni emocji Jedną z instruktorek Akademii jest Karolina Wawrzyniak, znana również jako Carol. Fotografka prowadzi jeden z najważniejszych kursów - “Sekrety fotografowania emocji”. Wawrzyniak fotografowaniem zajęła się z miłości do tego co przemija i z zachwytu nad kadrami, które opowiadają historie. Takie właśnie są jej zdjęcia.Już na pierwszy rzut oka można zauważyć, że fotografka doskonale rozumie swoich modeli. Stara się pokazać, jak zwykłe, codzienne sprawy, w oczach dzieci nabierają znaczenia. Wawrzyniak zatrzymuje w kadrze nie czas, ale emocje. Choć w dużej mierze to efemeryczność dokumentowanych chwil wpływa na niezwykły nastrój tych zdjęć – ciepły, nostalgiczny, sentymentalny i… w istocie taki, jakim przesiąknięte było nasze dzieciństwo. Te zdjęcia poruszają bowiem czułą strunę, jaką jest wspomnienie własnego dzieciństwa. Więcej: FB
Pediatrzy w USA domagają się zakazu chodzików dla dzieci: "Te urządzenia powodują urazy"
Najnowsze badania ujawniają jak bardzo ryzykowne może być ich używanie. Mimo wyraźnych ostrzeżeń na opakowaniach oraz materiałów wyjaśniających niebezpieczeństwa związane z nieprawidłowym używaniem chodzików wciąż dochodzi do urazów dzieci właśnie z ich powodu.
- Dobra wiadomość jest taka, że liczba wypadków stale maleje w ciągu ostatnich 25 lat – mówi epidemilog Gary Smith z Nationwide Children's Hospital – Jednak rodziny muszą zrozumieć, że te urządzenia powodują urazy u dzieci i nie powinny być używane. Sam główny cel chodzików jest tym, co sprawia najwięcej problemów. Zbyt ułatwiona mobilność maluszków może sprawić, że znajdą się w niebezpiecznych sytuacjach, na które rodzice nie zdążą zareagować: schody, ostre przedmioty w zasięgu rączek i inne zagrożenia. Zebrawszy dane z pogotowia USA z lat 1990-2014 Smith ze swoim zespołem jako pierwsi zbadali efekty wprowadzonych za oceanem obowiązkowych zasad używania chodzików dla dzieci. Przez 24 lata do lekarzy trafiło 230 676 dzieci poniżej 15 miesiąca życia właśnie z powodu tych urządzeń. 90% z tych urazów dotyczyło głowy i szyi, najczęściej były zadrapania tkanki miękkiej, wstrząśnienia oraz uszkodzenia głowy. Większość wypadków w statystykach stanowią upadki ze schodów. W 1997 roku wprowadzono standard bezpieczeństwa nakazujący projektowanie chodzików tak by były szersze niż ościeżnice drzwi, lub żeby posiadały mechanizmy zatrzymujące gdy jedno z kółek spadnie z jakiejkolwiek krawędzi. W 2010 dodano do tego znacznie ostrzejsze regulacje, wprowadzono obowiązkowe spowalniacze. Według badań obie te zmiany przyniosły efekty, liczba wypadków spadła w USA z ponad 20 tysięcy w 1990 do około 2 tysięcy w 2014. Najbardziej, bo aż o 91% spadła ilość obrażeń związanych z upadkiem ze schodów na przestrzeni lat 1990-2003. Natomiast po drugiej zmianie zanotowano kolejny spadek wszystkich urazów związanych z chodzikami o 22%. Wraz ze zmianami samego urządzenia pojawiały się nowe propozycje dla rodziców, między innymi stacjonarne zabawki, które zaczęły wypierać chodziki. Na zmianę z pewnością miało wpływ rozpowszechnianie informacji o zagrożeniach. Starsze badania wskazywały, że w 59% spośród rodzin, gdzie doszło do urazów dzieci przez chodziki, wiedziało o zagrożeniach przed wypadkiem. Dodatkowo około 32% rodziców stwierdzało, że po wydarzeniu nie pozbyło się urządzenia i dziecko dalej z niego korzystało. Badacze ostrzegają, że chodziki niosą za sobą jeszcze jedno zagrożenie: mogą negatywnie wpływać na rozwój dzieci, opóźniając wykształcanie przez nie odpowiednich zdolności umysłowych i motorycznych. - Chodziki dla dzieci dają możliwość szybkiego poruszania się (nawet do 1,2 m/sek) dzieciom, które nie są jeszcze gotowe pod względem rozwoju. Pomimo zmniejszenia się liczby przypadków urazów wciąż dochodzi do poważnych wypadków związanych z tym produktem – wyjaśnia Smith – Dlatego wspieramy wezwanie organizacji American Academy of Pediartrics do zupełnego zakazu produkcji i importu chodzików dla dzieci do USA. Źródło: Science Alert
Komórki starzeją się szybciej u osób, które miały ciężkie dzieciństwo. Badanie nad metylacją DNA
Badania pokazują, że traumy z dzieciństwa odchorowujemy przez całe życie. Dzieci z trudnych domów mają znacznie więcej problemów ze zdrowiem, nawet gdy pochodzą z bogatszych krajów z dostępem do medycyny.
Wpływ środowiska społecznego na chemię naszego organizmu to fascynujące zagadnienie i nie brakuje badających go zespołów. Mechanizmy zależności między tym w jakich warunkach socjologicznych dorastamy a zachowaniem komórek to wciąż zagadka. Jeden z ciekawych procesów, który jest właśnie pod lupą badaczy, to metylacja DNA – proces kluczowy dla rozwoju organizmów i tworzenia się nowych komórek. Można w skrócie powiedzieć, że decydowane jest wtedy, które geny i w jakiej kolejności będą aktywowane. Nowe badanie, którego wyniki opublikował American Journal of Epidemiology sugeruje, że proces ten może podlegać wpływowi tego w jakich warunkach dorastamy. Autorkami badań są Amanda Hughes z Uniwersytetu w Bristolu oraz Meena Kumari z Uniwersytetu w Essex. Jak starzeją się komórki? Wszystkie komórki w ciele człowieka, od krwi przez skórę po neurony, mają ten sam genetyczny kod. Zatem czym się różnią? Odpowiedź brzmi: ekspresją genów. To właśnie proces aktywowania konkretnych genów, które decydują o cechach i zadaniach tworzącej się komórki. Proces ten jest zróżnicowany nie tylko w mikroskali, tłumaczy dlaczego identyczne genetycznie bliźnięta mogą się różnić wizualnie. W procesie metylacji dochodzi do modyfikacji genetycznego kodu poprzez dodanie lub ujęcie części kodu genetycznego, dzięki czemu zmienia się to, która jego część zostanie wykorzystana. Wraz z procesem starzenia się organizmu zmienia się rozdysponowanie grup metylowych, a wraz z nimi proces tworzenia się nowych komórek. Dlatego na podstawie badań metylacji DNA w krwinkach można określić wiek danej osoby mając do dyspozycji tylko jej komórki. To tak zwany “wiek biologiczny. Im wyższy, tym większe zagrożenie chorobami związanymi z wiekiem oraz śmiertelnością. Badania pokazują, że na proces metylacji mają wpływ także czynniki zewnętrzne: stres, dieta, a nawet zanieczyszczenie środowiska. Także środowisko społeczne może mieć wpływ na procesy wewnątrz komórek i tym samym na nasze zdrowie i proces biologicznego starzenia się. Nowe dane Badacze użyli danych 1099 brytyjskich dorosłych szukając odpowiedzi na pytanie, które wymiary nierówności społecznoekonomicznych mogą przełożyć się na różnice w procesie metylacji DNA. Mając już próbki krwi dysponowali także informacjami o warunkach życia badanych osób w ostatnich 12 latach. To pozwoliło wziąć pod uwagę między innymi różnice w warunkach edukacji, finansowych i zatrudnienia. Informacje o badanych zawierały także zapis jak wyglądał społeczny, zawodowy i majątkowy status ich rodziców, gdy analizowani mieli 14 lat. Okazało się, że jedynie ostatni z wymienionych czynników łączył się z postępowaniem procesu metylacji DNA. Jednostki, których rodzice pracowali w nudnych, rutynowych miejscach zatrudnienia, byli biologicznie o rok starsi od tych, których rodzice mieli stanowiska zarządzające lub pracowali jako specjaliści. Natomiast ci, których rodzice nie żyli, lub nie pracowali, byli starsi biologicznie o 1,85 lub 2,4 lat. Przedział w tym wyniku spowodowany jest tym, że równolegle stosowano dwa algorytmy do obliczeń. Analiza brała pod uwagę także takie czynniki jak BMI (body mass index), palenie papierosów oraz realny wiek badanych. Wyniki pokazały, że metylacja DNA to proces podatny na wpływy czynników zewnętrznych we wczesnej fazie rozwoju człowieka. Utwierdza się i stabilizuje jednak wraz z nadejściem dorosłości. Następne pytanie brzmi: które czynniki socjoekonomiczne w dzieciństwie mają największy wpływ? Czy jest to kwestia zamieszkania, diety, stresu, klimatu w domu? Te badania są dopiero przed naukowcami, podobnie jak odnalezienie odpowiedzi na pytanie, które czynniki mogłyby wywołać efekt odwrotny i zahamować proces starzenia się biologicznego. Niezależnie od dalszych analiz, wynik właśnie opublikowanych potwierdza to jak ważne jest wspieranie dzieci oraz wyrównywanie szans na wczesnych etapach. Przekłada się to nie tylko na możliwości społecznoekonomiczne, ale zwyczajnie na to jak długo będą żyły oraz w jakim zdrowiu. Rodzina dysfunkcyjna czy patologiczna? W dobie internetu, portali społecznościowych i kłótni na grupach zainteresowań bardzo często nadużywa się słowa „patologia”. Internauci kochają oceniać się nawzajem i przylepiać łatkę „patologii” osobom odbiegającym od ich norm, najczęściej biedniejszym, w trudniejszej sytuacji. Jednak sformułowania „dysfunkcyjna” i „patologiczna” dotyczące rodziny mają swoje definicje, stąd przypominamy je by rozwiać mity i wątpliwości. W rodzinie dysfunkcyjnej pojawiają się zaburzenia relacji między członkami, na tyle silne by mieć wpływ na samopoczucie fizyczne i psychiczne rodziców oraz dzieci. Rodzina patologiczna to skrajna odmiana takiej dysfunkcji. Mówi się o niej w przypadku przemocy (fizycznej i psychicznej), alkoholizmie, narkomanii czy wykorzystywaniu seksualnym. Rodzina dysfunkcyjna nie zapewnia dzieciom poczucia bezpieczeństwa, nie daje im warunków do prawidłowego rozwoju. Gdy w tej podstawowej komórce społecznej dochodzi do poważnych zaburzeń wpływających na relacje (nałogi, choroby psychiczne, stres, konflikty, przerost ambicji, niedojrzałość i wiele innych) konsekwencje dotykają wszystkich jej członków. Przykładowo: konflikt rodziców wpływa na dzieci, generując poczucie braku bezpieczeństwa, może wpływać na poczucie własnej wartości i zaburzać procesy tworzenia relacji z innymi. O rodzinie patologicznej najczęściej mówi się w przypadku występowania przemocy domowej, narkomanii, alkoholizmu, przemocy na tle seksualnym, zmuszaniu dziecka do uczestnictwa lub obserwowania aktów przemocy i nierządu. Błażej Grygiel Źródło: Science Alert
W baśniowej krainie dzieci i zwierząt. Te zdjęcia zabierają nas w podróż do świata, którego nie ma
​Fotografka wykorzystała ujęcia zwierząt rodem z National Geographic, by przedstawić dzieciństwo swoich maluchów jako magiczne chwile. Brzmi tajemniczo? Powinno.
ZOBACZ GALERIĘ >>> W magicznej krainie dzieci i zwierząt Niemal wszyscy marzyliśmy kiedyś, by znaleźć się w baśniowej krainie zwierząt. Wyruszyć z nimi po wielką przygodę, mieć ich za swoich przyjaciół, niczym w Opowieściach z Narnii. Anneliese Nicole – fotografka - postanowiła zamienić marzenia swoich dzieci w rzeczywistość. Anneliese jest miłośniczką zwierząt, żoną i matką. Mieszka w Traverse City w stanie Michigan. Fotografią zainteresowała się niedawno, bo w 2014 roku, kiedy jej dzieci miały 2 lata. To one stały się inspiracją do stworzenia baśniowych fotografii. Zatrzymać dzieciństwo Fotografce zależało na tym, by przedstawić dzieciństwo jako magiczne chwile. Chciała uchwycić te nieograniczoność wyobraźni, która zazwyczaj mija wraz z końcem dzieciństwa. Pytana, dlaczego wybrała akurat tę tematykę, odpowiada: - Dzieciństwo trwa bardzo krótko. Poczułam, że nie mogę pozwolić na to, by beztroska moich dzieci przeminęła bez udokumentowania. Chcę jak najwięcej tego magicznego czasu zatrzymać w kadrze. Zdjęcia tworzone są na zasadzie kontrastu. Pokazują dzieci jako kruche, niewinne istoty w zestawieniu z dzikimi, kierującymi się instynktem zwierzętami. Jednocześnie tej z pozoru niebezpiecznej sytuacji towarzyszą stonowane kolory, a między bohaterami fotografowanej sceny czuć ciepło i pozytywne emocje. Początkowo Anneliese wykonywała zdjęcia jedynie swoim dzieciom. Z czasem zaczęli się do niej zgłaszać kolejni chętni na magiczne sesje. Dziś na profilu Annelise Nicole Photography można znaleźć kilkaset zdjęć dzieci, dorosłych, bliskich i obcych, wszystkich, którzy chcieli wyruszyć w magiczną podróż do baśniowej krainy dzieciństwa. Kontrowersje? I tu pojawia się pytanie: jak powstają te niezwykłe obrazy? Czy to nie jest niebezpieczne – dla dzieci, dla zwierząt? Anneliese zapewnia, że zarówno dzieci, jak i zwierzęta są całkowicie bezpieczne. Całość rozgrywa się bowiem w wyobraźni i w… programie graficznym. Fotografka z pełną świadomością wykorzystuje dobrodziejstwa tego typu programów, by wyrazić to, co stworzyła bujna wyobraźnia. Do wykreowania tego baśniowego świata posłużyły artystce zdjęcia zwierząt w ich naturalnym środowisku – typowe ujęcia National Geographic – oraz samodzielnie wykonane portrety maluchów. Anneliese tak dobiera pozy i umiejętnie łączy elementy, by zdjęcia oddawały urok dziecięcych marzeń. Bartosz Dziewanowski/hg
Dzieciństwo: co to jest? Kiedy się zaczyna? Kiedyś "nie widziano niczego nagannego w wykorzystywaniu pracy dzieci, nawet kilkuletnich"
Rola dziecka w ludzkiej społeczności zmieniała się na przestrzeni wieków. Nigdy jednak nie była tak znacząca jak dziś. Świat wyraźnej opozycji dziecko – dorosły odchodzi w przeszłość. Granice pomiędzy tymi dwoma etapami życia człowieka powoli się zacierają.
Co dzieci muszą robić? Można zapytać o to je same: Dzieci muszą jeść zupę, to ich obowiązek; a jeść słodycze to prawo (Kacper, 6 lat). Lepiej spytaj, co to znaczy opiekować się dzieckiem. To dawać mu się bawić (Ida, 4 lata).I dawać mu jeść, zmieniać pieluchy, chodzić na lody, pizzę, do kina (Ewelina, 10 lat). Dorośli muszą dzieciom kupować ubrania, dawać pieniążki (Łukasz, 13 lat).No i lekarstwa, gdy są chore (Kacper, 6 lat). Jak dzieci są chore, jeden dorosły musi z nimi zostać, a drugi iść do pracy (Ida, 4 lata). Takich odpowiedzi udzieliły polskie dzieci na pytania o ich prawa oraz o obowiązki dorosłych wobec nich. Dziś już trzyletnie dzieci uczone są w przedszkolach, co im wolno. W listopadzie 1989 r. Zgromadzenie Ogólne ONZ przyjęło Konwencję o prawach dziecka, ratyfikowaną także przez Polskę. – W naszym kraju, podobnie zresztą jak i w całej Europie, dzieci zyskują coraz bardziej znaczącą pozycję w rodzinie – mówi dr hab. Beata Łaciak z Uniwersytetu Warszawskiego, socjolog, która bada świat społeczny dzieci we współczesnej Polsce. – Są traktowane osobowo, mają więcej praw, otacza się je dobrami. W Polsce rodzi się coraz mniej dzieci, a w efekcie dorośli coraz bardziej się na nich skupiają. Kierują do nich reklamy, przekonują o wartości zakupów i wszechstronnie edukują. Dzieciństwo jest bardziej komfortowe, ale jednocześnie coraz mocniej obciążone obowiązkami. Edukacja zajmuje dziś 10–12 godzin dziennie! Zastraszająco duża jest liczba dodatkowych zajęć. I to wprowadzanych bardzo wcześnie. Dzieci szybko wkraczają w świat dorosłych. Ten proces zaczął się już w okresie PRL-u, ale gwałtownie przyspieszył po roku 1989, gdy wprowadzono kapitalizm. Ile więc trwa dzieciństwo dziś, a ile trwało kiedyś? Według ONZ „dziecko” oznacza każdą istotę ludzką w wieku poniżej 18 lat, chyba że zgodnie z prawem odnoszącym się do dziecka uzyska ono wcześniej pełnoletność. W rzeczywistości ta definicja nie jest przyjmowana tak rygorystycznie. – Polskie prawo karne traktuje jak dorosłych osoby, które ukończyły 17 lat. A rozpatruje się projekt obniżenia tej granicy do 15 lat – mówi Beata Łaciak. – Zakazane jest współżycie seksualne z osobą poniżej 15. roku życia. Jeśli sąd zezwoli, kobieta może jednak wyjść za mąż już w wieku 16 lat, zyskując pełnię praw obywatelskich. Ja na użytek badawczy określam jako dziecko osobę przed okresem dojrzewania, czyli 11–12-letnią. Inni naukowcy za kres dzieciństwa uznają osiągnięcie samodzielności. W takim ujęciu dzieckiem może być nawet 40-letni kawaler, który wciąż pozostaje na garnuszku mamusi. – Dzisiaj obserwuję dwa przeciwstawne procesy – opowiada Beata Łaciak. – Z jednej strony wydłuża się okres niesamodzielności. Ludzie bardzo długo są na utrzymaniu rodziców. Z drugiej jednak dzieciństwo zrobiło się bardzo krótkie, ponieważ małe dzieci bardzo szybko wkraczają w świat dorosłych. Właściwie to zaciera się granica między tymi sferami. Jeszcze do niedawna dzieci chroniono np. przed przemocą czy erotyką. Dziś takie wątki pojawiają się w bajkach. Można wręcz mówić o powrocie do punktu wyjścia, do czasów, gdy światy dziecka i dorosłego nie były oddzielone. W starożytności, najogólniej rzecz biorąc, okres przed pełnią dorosłości dzielono na: niemowlęctwo, dzieciństwo i młodzieńczość. Niemowlęta zazwyczaj nie miały żadnych praw. – W starożytnej Sparcie kobiety myły nowo narodzone dzieci nie wodą, lecz winem, aby sprawdzić ich kondycję. Uważano, że dzieci chore na epilepsję po zetknięciu się z czystym winem dostawały konwulsji – opowiada dr Jerzy Sulim, etnograf. – Jeśli dziecko nie przeszło pozytywnie drobiazgowych badań przeprowadzanych przez konsylia starszyzny, jeśli źle wyglądało, było zniekształcone i pomarszczone, skazywano je na śmierć przez zrzucenie z wysokiej skały. W całej starożytnej Grecji przyjmowano, że syna wychowuje się zawsze, nawet jeśli jest się biednym, córkę zaś można porzucić, nawet jeśli jest się bogatym. Bardzo często zdarzało się, że niechciane bobasy wkładano do glinianych naczyń i wynoszono do lasu. Podobna sytuacja panowała w Egipcie. Tu istniała pewnego rodzaju „reguła urodzin” polegająca na tym, że jeśli dziecko nie rodziło się w określonym terminie, zaraz po porodzie można się go było pozbyć tak jak wybrakowanego przedmiotu. Zachował się list z 1 r. n.e., w którym Egipcjanin Hilarion pisał do żony: musisz wiedzieć, że jestem jeszcze w Aleksandrii. Nie niepokój się! (…) gdybyś urodziła, to jeśli będzie chłopiec, zostaw, jeśli dziewczynka, wyrzuć. – Dziecko było całkowicie zależne od ojca – mówi prof. Dorota Żołądź-Strzelczyk, historyk wychowania z Uniwersytetu im. A. Mickiewicza w Poznaniu i autorka książki Dziecko w dawnej Polsce. – On miał prawo przyjąć je do rodziny lub odrzucić, ukarać je, a czasem nawet zabić. Już w starożytności przyjął się – dla nas trudny do zaakceptowania – zwyczaj krępowania niemowląt powijakami. Wełnianymi opaskami owijano: palce, ramiona, nadgarstki, klatkę piersiową, nogi najpierw osobno, a potem jeszcze raz razem, stopy, kostki... – Niejednokrotnie dziecko było tak mocno skrępowane, że nie mogło się ruszać – mówi prof. Żołądź-Strzelczyk. – W założeniu miało to chronić przed skrzywieniem różnych części ciała. Często jednak prowadziło do wywichnięcia stawów. Zwyczaj ten był popularny jeszcze w XVIII-wiecznej Francji. Skutki takiego opakowania były jak najgorsze – pisze Elisabeth Badinter w Historii miłości macierzyńskiej. – Pasy okrężne wbijają swoje ostre brzegi w skórę niemowlęcia i kiedy się je rozwija, całe ciałko okazuje się poorane, zaczerwienione i poranione. Zwoje bielizny wpychane między uda powodują to samo i przeszkadzają w odpłynięciu moczu i ekskrementów od ciała. Stąd zaczerwienienia i skrofuliczne wrzody. (...) Tak opakowane dziecko przez większość czasu zanosiło się od płaczu i dostawało konwulsji. – W Polsce ten zwyczaj nie był tak powszechny – opowiada prof. Żołądź-Strzelczyk. – Zachowała się nawet relacja podróżnika francuskiego, który pisze, że polskie dzieci rzadko płaczą i zdaje się, że to dlatego, że się ich nie obwija powijakami. Mają wielką swobodę ruchów, podczas gdy we Francji są jak spętane. – Wśród niemowląt panowała ogromna śmiertelność. Wiele umierało z braku higieny i leków. Szacuje się, że w dawnej Polsce dorosłość osiągało średnio co trzecie dziecko. Maria Kazimiera, słynna ze swej urody Marysieńka, pierwszemu mężowi, Janowi Zamoyskiemu, urodziła trzy córeczki – wszystkie zmarły w dzieciństwie. Z Janem III Sobieskim miała czternaścioro dzieci, z których do dorosłości przeżyło jedynie czworo. Elisabeth Badinter twierdzi, że śmierć dziecka była w dawnych czasach odbierana jako niemal banalny wypadek, który zrekompensują następne narodziny. A w księgach, w których ojciec rodziny spisywał i komentował wszystkie wydarzenia dotyczące swoich bliskich, zgony dzieci są albo odnotowane bez komentarzy lub przy akompaniamencie pobożnych formułek, inspirowanych, jak się wydaje, bardziej przez uczucia religijnie niż przez rozpacz. Tymczasem w historii Polski, jak udowadnia prof. Żołądź-Strzelczyk, można odnaleźć przykłady prawdziwego smutku po śmierci dzieci. – Najsłynniejsze są Treny Jana Kochanowskiego, który opłakuje śmierć swej 2,5-letniej córeczki: Wielkieś mi uczyniła pustki w domu moim, Moja droga Orszulo, tym zniknieniem swoim. Pełno nas, a jakoby nikogo nie było: Jedną maluczką duszą tak wiele ubyło. Mamy też zapiski w prywatnych pamiętnikach. Z XVII w. znane są np. refleksje Chrapowickiego po śmierci córki: O dzień nieszczęśliwy w domu naszym, któregośmy najmilszą córeczkę naszą Ludowisię przebyli, jedyną pociechę rodziców nas utrapionych, o czym pisać żal nie dopuszcza niewymowny. Wydaje się, że jak zawsze, bywało różnie. Wszystko zależało od rodziców, ich uczuciowości, stosunku do dziecka. Jeśli dziecko przetrwało okres niemowlęcy, dość szybko wchodziło w świat dorosłych. W starożytności i średniowieczu obie sfery nie były wyraźnie od siebie oddzielone. – Nie istniały zabawy dziecięce – tłumaczy prof. Żołądź-Strzelczyk. – Proszę pamiętać, że wówczas ludzie nie chodzili do kina, teatru, nie słuchali radia, nie oglądali telewizji, większość też nie czytała książek. Długie zimowe wieczory dorośli wypełniali wspólną zabawą. Czasem włączali do niej dzieci. To samo dotyczy zabawek. Jedną z najstarszych zabawek na ziemiach polskich jest grzechotka. Początkowo miała ona wyłącznie funkcję magiczną. Pomagała odstraszać złe duchy. – A ponieważ najbardziej narażone na ich ataki było słabe dziecko, grzechotkę wkładano do kołyski – wyjaśnia prof. Żołądż-Strzelczyk. Jeśli już robiono dzieciom zabawki, to naśladowały one elementy ze świata dorosłych. Mogły to być drewniane koniki czy lalki. – Również dziecięce stroje były odwzorowaniem ubrań dorosłych – dodaje badaczka. – Zarówno chłopcy, jak i dziewczynki biegali w sukienkach. Dopiero później młodzieńcy przebrali się w spodnie. Na ziemiach polskich za czasów pogańskich istniał zwyczaj postrzyżyn siedmioletnich chłopców. Miał on być społecznie przyjętym kresem dzieciństwa. Chłopca zabierano od matki i oddawano pod całkowitą opiekę ojca. Gdy nasz kraj przyjął chrześcijaństwo, obyczaj ten zaczął stopniowo zanikać. Ale wiek 7 lat, znaczony wypadaniem zębów mlecznych, nadal stanowił pewną cezurę. Mniej więcej od 7. roku życia [dzieci] wkraczały do wielkiej ludzkiej wspólnoty, z młodymi i starymi przyjaciółmi dzieliły powszednie prace i zabawy – pisał Phillippe Aries w Historii dzieciństwa. – W społeczeństwie feudalnym dzieci bardzo wcześnie włączano do życia dorosłych – potwierdza prof. Żołądź-Strzelczyk. – Nie widziano niczego nagannego w wykorzystywaniu pracy dzieci, nawet kilkuletnich. Był to najczęściej wysiłek ponad ich siły. Tak właśnie było na wsi, gdzie dzieci bardzo wcześnie przyuczano do prac domowych i gospodarczych. Córki i synowie chłopów paśli zwierzęta i drób, pomagali w ogrodzie, obejściu i domu. Kręgi bogatsze najczęściej bardziej chroniły dzieci mniej więcej do 7. roku życia. Ale i to nie zawsze. Wśród arystokracji panował zwyczaj zawierania małżeństw dziecięcych. Jadwiga Andegaweńska już w wieku 4 lat zaręczyła się z Wilhelmem Habsburgiem. Gdy jako dziesięciolatka została królową Polski, związek ten anulowano. W zamian, gdy skończyła ledwie 12 lat, nakazano jej poślubić 35-letniego Władysława Jagiełłę. – Przeciętnie za czas dojrzałości do małżeństwa uważano 14–15 lat w przypadku chłopców i 12 lat w przypadku dziewczynek – mówi prof. Żołądź-Strzelczyk. Dopiero w XVI w. nastąpił zwrot w podejściu do dzieciństwa. Elity zaczęły dostrzegać wagę edukacji. Powstałe wtedy zakony jezuitów i oratorian zajmują się nauczaniem, i to nie dorosłych, jak zakony żebracze czy dominikanie w średniowieczu, lecz głównie dzieci i młodzieży – pisze Aries. – Ta literatura i propaganda wpoiła rodzicom poczucie odpowiedzialności przed Bogiem za dusze, a nawet i ciała swoich dzieci. Od tej chwili uznaje się, że dziecko nie jest dojrzałe do życia, że trzeba je poddać specjalnemu reżymowi, swoistej kwarantannie, zanim pozwoli mu się wejść w świat dorosłych. Ta zmiana była jednak dopiero początkiem drogi. Polegała raczej na zyskiwaniu świadomości, że dzieciństwo jest odrębne niż na przyznaniu maluchom praw. Szkoły bywały okrutne. W XVI-wiecznej Anglii nauczyciele sprawowali nad dziećmi całkowitą kontrolę. Kary cielesne uważano za coś zupełnie normalnego. – Zdaniem dzieci szkoła była więzieniem, a nauczyciele bestiami – twierdzi dr Sulim. – Zdarzały się przypadki śmiertelnych pobić chłopców przez opiekunów, którzy nie znali umiaru w wymierzaniu kary. Podobnie sytuacja przedstawiała się w XVII-wiecznej Holandii. Jeśli chodzi o samo nauczanie i kompetencje nauczycieli – nie stawiano im dużych wymagań. – Nikt nie sprawdzał wykształcenia ani poziomu moralnego kandydata na belfra. Bardzo często „nauczyciel” nie potrafił wymienić liter alfabetu ani objaśnić uczniom ich prawidłowej wymowy. Dopiero w 1655 r.wyszło rozporządzenie, które wymagało od nauczycieli umiejętności pisania, czytania, pisma drukowanego i odręcznego, czterech działań matematycznych, śpiewania psalmów i „dobrej” metody nauczania. Oczywiście, szkoły nie były sobie równe. W biednych dzielnicach miejskich była jedna, wspólna klasa, a dzieci kucały na gołej ziemi lub się na niej kładły. W bogatych dzielnicach szkoły składały się z kilku klas, nauczyciel siedział za pulpitem, a dzieci w ławkach – opowiada dr Sulim. Podobnie jak w Anglii, nauczyciel dysponował bardzo bogatym zestawem kar. W szkołach, do których uczęszczały dzieci biedne lub sieroty, w użyciu był pręgierz albo drewniany klocek z odpowiednim otworem, w którym za karę umocowywano nogę malucha. Często musiał chodzić z tym ciężarem po ulicy przez kilka dni. Niemal do końca XVIII w. we Francji modne było wysyłanie zaraz po porodzie dzieci do mamek na wieś lub na obrzeża miast, by odebrać je stamtąd dopiero po 4–5 latach. Elisabeth Badinter podaje, że w r. 1780 na 21 tysięcy dzieci urodzonych w Paryżu aż 19 tysięcy zostało wywiezionych na prowincję. Najbiedniejsze z nich przechodzą od razu okrutną próbę podróży na wieś – pisze autorka książki Historia macierzyństwa – (...) przewożone są w ścisku, zaledwie nakrytymi wózkami, w takiej liczbie, że nieszczęsne mamki muszą iść za nimi pieszo. Dzieci te, wystawione na zimno, upał, wiatr i deszcz, ssą wyłącznie mleko marnej, wskutek zmęczenia i niedożywienia karmicielek, jakości. Najsłabsze z maleństw nie wytrzymywały takiego traktowania i często przewoźnicy już po kilku dniach wracali, by oddać je martwe rodzicom. (...). Po dotarciu na miejsce były źle karmione, rzadko przewijane, usypiane syropem z maku, brudne i chore. – W Polsce mamki częściej trzymano w domach – prof. Żołądź-Strzelczyk podaje kolejny dowód na nieco lepsze traktowanie dzieci w naszej części Europy. Ale i we Francji nadchodziła przemiana. Co najdziwniejsze, sprawcą jej był człowiek, który własną piątkę dzieci oddał do sierocińca. Nazywał się Jean Jacques Rousseau i w 1762 r. opublikował książkę Emil, czyli o wychowaniu, w której położył podwaliny pod ideę rodziny opartej na miłości macierzyńskiej. Francuskie arystokratki pod jej wpływem zaczęły same karmić piersią swe dzieci. Zaprzestano też krępowania niemowląt powijakami. Stopniowo w całej Europie, w tym i Polsce, górę wzięła nowa koncepcja dzieciństwa. – Kulturowo wydzielono je jako okres niezależny od dorosłości – mówi dr hab. Beata Łaciak. – Uznano za czas niewinności, swobody, który należy chronić. Tematy takie jak przemoc czy seks stały się niewłaściwe dla dzieci. Powstała literatura dziecięca. Wprowadzono obowiązek szkolny. W 1900 r. Ellen Key, Szwedka, opublikowała książkę Stulecie dziecka, w której postulowała, by nadchodzący wiek XX stał się okresem dzieci. Pisała: (...) nowe pokolenie, jego powstanie, pielęgnacja i wychowanie stanie się pierwszorzędnym zadaniem społeczeństwa, że wkoło tego zadania skupiać się będą prawa i obyczaje, urządzenia i instytucje społeczne, że z tego stanowiska wreszcie rozstrzygać się będą wszelkie zawiłe kwestie i uchwalać wszelkie rezolucje. I cytowała słowa współczesnej jej dramatopisarki: Wiek przyszły będzie wiekiem dziecka (...) Gdy zaś dziecko zdobędzie przynależne sobie prawa, moralność się udoskonali. Książka Ellen Key jest dziś uważana za kamień milowy nowoczesnej pedagogiki. Choć bowiem dwie wojny światowe, które zdziesiątkowały ludność Europy po wydaniu Stulecia dziecka, nie oszczędzały również najmłodszych obywateli, to jednak wiek XX rzeczywiście przyznał maluchom takie prawa, jakich nigdy w historii nie miały. W krajach rozwiniętych niemal wszystkie dzieci uczą się w szkołach, a wiele również w przedszkolach. Znęcanie się i wykorzystywanie seksualne są karalne. Maluchy mają zapewnioną bezpłatną opiekę medyczną. Nowe leki zdecydowanie zmniejszyły ich śmiertelność. W Polsce nie przekracza ona już 0,7 proc. (w porównaniu do 65 proc. w dawnych czasach!). – Można też mówić o procesie „wyzwalania się” dzieci – twierdzi Beata Łaciak. – Badani przeze mnie rodzice mówią, że swoje dzieci wychowują bardziej liberalnie, niż sami byli wychowywani. Twierdzą też, że więcej rozmawiają i mają z nimi lepszy kontakt. Dzieci jest coraz mniej, przez co zyskują coraz bardziej znaczącą pozycję w rodzinie. Współczynnik dzietności – czyli liczba nowo narodzonych dzieci przypadająca na jedną kobietę – systematycznie się zmniejsza. W dawnej Polsce rodziny miały średnio 3–5 dzieci (nie licząc tych, które zmarły). W roku 1960, gdy prowadzono już oficjalne statystyki, na jedną kobietę przypadało 2,98 dziecka. W roku 1990 liczba ta spadła do 1,99, a w 2005 – do zaledwie 1,24! Kobiety później też decydują się na pierwsze dziecko. Wiek pierwiastek w r. 1970 wynosił średnio 22,5 roku, a w 2005 – 25,4. W dużych miastach, wśród inteligencji, jest on jeszcze wyższy. Kobiety często decydują się na dziecko, gdy skończą studia, parę lat popracują, kupią mieszkanie. – I to też może być przejawem troski o potomstwo – mówi Beata Łaciak. – Rodzice chcą zapewnić dziecku wszystko, co możliwe: lepsze warunki mieszkaniowe, edukację. Są przekonani, że nie mogą mu niczego odmówić. I dlatego odkładają decyzję o powiększeniu rodziny, aż będą „ustawieni”. Nie twierdzę, że to dobrze. Tak po prostu jest. Ponieważ coraz więcej pieniędzy jest przeznaczanych na jedno dziecko, zostało ono dostrzeżone przez rynek jako konsument. Nie dość bowiem, że rodzice sami dużo wydają na zabawki, że niejednokrotnie pozwalają pociechom na wybór tego, co im się podoba w sklepie, to jeszcze od najmłodszych lat dają im kieszonkowe. – Dzieciństwo się komercjalizuje – podsumowuje Beata Łaciak. – 13-latek ma już prawo założyć konto bankowe. Zabawki coraz bardziej przypominają rzeczy ze świata dorosłych. Są dziecięce kosmetyki – kremy, szminki, cienie do powiek. Chłopięce samochody są dziś odwzorowaniem prawdziwych modeli. Swoją ofertę dla maluchów przygotowują już firmy odzieżowe, bary szybkiej obsługi, kina. Przed wypuszczeniem produktu dziecięcego na rynek prowadzone są specjalne badania, tak samo jak w przypadku rzeczy dla dorosłych. – Nawet w kreskówkach są dziś poruszane takie same problemy jak w filmach dla starszych – twierdzi Beata Łaciak. Czasem nie sposób odróżnić produktu dla dzieci od tego dla dorosłych. Dzieci chętnie oglądają serial M jak miłość, a dorośli Shreka. Na pierwszą komunię standardowym prezentem jest dziś w Polsce laptop lub telefon komórkowy. Na 30 przebadanych dzieci z klas II–IV tylko dwoje nie miało swojej „komórki”. A dla niektórych to był już drugi model, lepszy, bardziej modny. – W środowisku starszych dzieci panuje kult marek – opowiada Beata Łaciak. – Gadżety konkretnej firmy stają się wyznacznikami pozycji społecznej młodego człowieka w jego środowisku. Tę koniunkturę napędzają sami producenci zabawek. Lalki często mają dżinsy z wyraźną marką Levis. Na słoiczkach z jedzeniem dla plastikowych dzidziusiów widnieje etykieta Bobofruit. „Doroślenie” świata dzieci objawia się też poprzez nakładanie na nie obowiązków. – Rodzice obciążają maluchy ponad siły – dodaje Beata Łaciak. – Z jednej strony to efekt edukacji, która stawia coraz wyższe wymagania, z drugiej – skupienia na dziecku, traktowania go jak inwestycji. – Często poprzez potomstwo chcą spełnić własne ambicje z młodości. Zdarza się, że dzieci nie są w stanie sprostać zbyt dużym oczekiwaniom – mówi dr Ewa Wojdyłło, psycholog. – Ciągła krytyka i niezadowolenie zabijają w nich poczucie własnej wartości, a to może doprowadzić do stresu lub patologii. Proszę mnie źle nie zrozumieć – ja nie namawiam do braku ambicji. Od dziecka trzeba wymagać. Chodzi tylko o zachowanie harmonii i umiejętność dostrzeżenia w nim cech indywidualnych, które pomogą mu się zrealizować. – Zawsze byli źli i dobrzy rodzice – komentuje prof. Żołądź-Strzelczyk. – Być może kiedyś mniej kochali swoje pociechy, być może inaczej miłość wyrażali, ale mimo wszystko potrafili o nie dbać. A czarny obraz dzieciństwa nie całkiem należy do przeszłości. Spójrzmy dookoła… Dzisiejsze dzieci uciekają przed złym lub zbyt wymagającym światem w narkotyki. 14-letnia Dominika z jednego z warszawskich ośrodków pogotowia opiekuńczego ma na swoim koncie sześć ucieczek z domu – coraz dłuższych i coraz dramatyczniejszych. Nie pochodzi z rodziny patologicznej, gdzie ojciec bije, a matka pije lub odwrotnie. Przeciwnie: jedynaczka, bogaty dom, pełna rodzina. Matka Dominiki spytana na rozprawie, czy to prawda, że pierwszą nieobecność córki zauważyła dopiero w trzy dni po jej zniknięciu, stwierdziła, że owszem, ale nikt ze służby nie poinformował jej o tym fakcie wcześniej. Osoby, które w pierwszym okresie swojego życia doświadczyły psychicznego i fizycznego okrucieństwa oraz braku miłości, łatwiej mogą stać się oprawcami. W chwili obecnej najwięcej takich dzieci znajduje się w Afryce, gdzie ciągle dochodzi do krwawych konfliktów i wojen, a dzieci porywane są z rodzinnych domów i siłą wcielane do rozmaitych rebelianckich armii. Mali wojownicy przechodzą drobiazgowe szkolenie, które polega na tresurze i terrorze. Odcięte od rodziny, przyjaciół i znajomych, z dala od ludzi, jeśli nie nauczą się zabijać, to same zostaną zabite. Maczeta i karabin to przyjaciel, który pomaga przeżyć. – Brałem udział w kilku bitwach w Sudanie. Staliśmy pierwsi, za nami byli dowódcy. Kazano nam biec w stronę lecących kul. Bałem się, koło mnie koledzy padali martwi. Nie wiem, jak przeżyłem. Dowódcy bili nas za to, że kucaliśmy ze strachu przed kulami przeciwnika. Mówili, że jeśli jeszcze raz ktoś z nas podczas ataku padnie na ziemię, sami nas zabiją. W Sudanie walczyłem przeciwko Dinkom i innej ludności cywilnej. Nie wiem, dlaczego z nimi walczyliśmy. Tak mi kazano – wspomina Timothy, lat 14. Dzieci z krajów Trzeciego Świata borykają się jeszcze z niedożywieniem, brakiem wody pitnej, opieki medycznej. W Polsce dorosłość nie wkracza w dzieciństwo w aż tak brutalny sposób. W świecie Zachodu plagą stały się rozwody. David Blankenhorn – autor książki Ameryka bez ojców – twierdzi, że w USA 40 proc. dzieci dorasta w domach bez ojców. – W krajach Europy Zachodniej, gdzie jest dużo rozwodów i rodzin rekonstruowanych, dzieci mają więcej dziadków, zarówno od swych biologicznych rodziców, jak i przybranych. Jednocześnie coraz rzadziej zajmują się oni wnukami – mówi Beata Łaciak. – U nas wciąż są włączani w opiekę nad dziećmi. Odgrywają ważną rolę w świecie maluchów, ale jednak inną niż dawniej. – W czasach mojego dzieciństwa maluchy nigdy nie zostawały same – wspomina 97-letnia pani Barbara, która doczekała się pięciorga dzieci, sześciorga wnucząt i czworga prawnucząt. – Gdy mama z tatusiem wyjeżdżali do stolicy, zajmowały się nami moja babka i ciotki. Wszystkie były już w podeszłym wieku, więc jedne nie dosłyszały, inne nie dowidziały, ale zawsze można było na nie liczyć. Najważniejsze dla nas były lojalność i bliskość. Teraz właściwie nie ma już dużych rodzin. Duża rodzina odchodzi w zapomnienie. Dzisiaj dziecko nie mieszka z dziadkami, a raczej ich odwiedza. – Póki jest małe, świat dziadków jest dla niego atrakcyjny – twierdzi Beata Łaciak. – Ale gdy dorasta, kontakt z nimi staje się coraz trudniejszy. Ich światy są zbyt różne. Niegdyś starsze pokolenie odgrywało rolę nauczycieli, przekazywało wiedzę. Dziś to młodzi uczą dziadków, jak używać komórki czy wysłać e-maila. 6-letni Kacper i 4-letnia Ida tak daleko nie zaszli w swojej edukacji. Uwielbiają spędzać wakacje u dziadków. I to tam, na wsi, odpowiadali na pytania o swoje prawa. Do zebrania przyłączyło się też ich rodzeństwo cioteczne, 4-letnie bliźniaki Maja i Marek oraz sąsiedzi: 10-letnia Ewelina i 13-letni Łukasz. Kolejne pytanie brzmiało: Co to jest dziecko? My jesteśmy dzieci! (marek, 4 lata) Dziecko to mały człowiek. (Łukasz, 13 lat).​
Majówka naturalnie! W tym roku mamy szczęście. Wystarczy wziąć trzy dni urlopu, żeby mieć szansę na aż dziewięciodniowy wyjazd. A czy gdziekolwiek na świecie jest piękniejsza wiosna niż tu w Europie? W każdym razie my na majówkę polecamy właśnie nasz kontynent i oczywiście Polskę, która jak wiadomo, jest najpiękniejsza. A skoro wiosna, to czas ruszyć w naturę, która właśnie obudziła się do życia i zachwyca soczystą świeżą zielenią. To też idealny moment na obserwacje ptaków, które zdążyły przylecieć z odległych krajów. Na początek proponuję zanurzyć się w rumuński fragment delty Dunaju, drugiej pod względem powierzchni delty w Europie, wciąż dzikiej, gdzie pośród labiryntu grobli, trzcinowisk i bagien spotkamy flamingi, ibisy czy pelikany. Konkurencją jest Szlak Królewski w Szwecji – jego przejście to wielka uczta dla oczu, odpoczynek od wszelkich pokus cywilizacji. Szlak wzdłuż lewadów na Maderze, chyba najbardziej zielonej z naszych wysp, to z kolei nieziemskie widoki. Poszukiwaczom tajemnic polecamy szlak kaledoński w Szkocji, a miłośnikom gotyckich historii szlak katedr we Francji. Przejechałam go w całości – była to moja pierwsza długa zagraniczna, właśnie majówkowa wyprawa. Jej celem był klasztor Mont Saint-Michele, ale po drodze były: cydr, camembert, boulangerie, białe klify w Etretat, które kochał impresjonista Claude Monet, i mnóstwo innych wrażeń, czego i Wam życzę.