National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-02-04T08:20:09.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Zdążyć, nim media społecznościowe zniszczą psychikę młodzieży. Wnioski z francuskiego raportu
items: Inkaskie mumie dzieci przebadano w klinice. Odkryto brutalną historię rytuału
items: Tani opał, ale wysoka cena dla zdrowia. „Spadek funkcji poznawczych w kilku obszarach mózgu”
items: „Kotki i psiecka nie zastąpią ci dziecka”… bo nigdy nawet nie próbowały. Badania dowodzą, że posiadanie psa zwiększa szansę na rodzicielstwo
items: Nauka matematyki przez zabawę? Badania potwierdzają skuteczność planszówek
items: Rejs bez dzieci staje się standardem? Znana linia zamyka pokład dla najmłodszych
items: Chłopiec czy dziewczynka u władzy? Tak dzieci widzą autorytet – naukowcy przebadali kilkaset dzieci
items: Rodzisz w styczniu? Twoje dziecko ma dwukrotnie większą szansę, by zostać drugim Robertem Lewandowskim
items: Nowa epidemia odry nadchodzi? To efekt braku szczepień
items: Gen stulatków może pomóc chronić dzieci chore na progerię. Przełom w medycynie
items: Inkowie złożyli nastolatkę w ofierze. Naukowcy zrekonstruowali jej wygląd
items: Twój ojciec palił, gdy był nastolatkiem? Teraz ty będziesz starzeć się szybciej
items: Paracetamol w ciąży nie powoduje autyzmu – badanie obejmujące 2,5 miliona dzieci to potwierdza
items: To nie dzieci zmieniają język. Naukowcy wskazują winnych wśród dorosłych
items: Nie tylko geny? Kto naprawdę decyduje o płci dziecka
items: Steward nagrywał nastolatki w samolocie. Został skazany na 18,5 roku więzienia
items: Polski robot skradł dziecięce serca. ReXio nie przypomina maszyny – to ich przyjaciel
items: Co znaleźli przy „lodowym księciu”? Tak bogatego pochówku nikt się nie spodziewał
items: Dwulatek dołącza do klubu Mensa jako najmłodszy członek w historii. Czy będzie geniuszem?
items: Najstarsza matka w Polsce urodziła bliźniaki w wieku 60 lat. Nie jest jednak światową rekordzistką
items: Niezwykła rola dzieci w tworzeniu sztuki naskalnej. Kontaktowały się z duchami
items: Mózgi małych dzieci rejestrują wspomnienia. „Mogą one nadal istnieć w dorosłości”
items: Rodzice nie traktują swoich dzieci tak samo. Lepiej mają córki oraz starsze z rodzeństwa
items: Na dwór Jana Kazimierza trafił chłopiec wychowany przez niedźwiedzie. Ile jest prawdy w tej historii?
items: Znaleziono dowody, że w tym starożytnym kraju zmuszano dzieci do pracy. Najmłodsze miały 7 lat

Zdążyć, nim media społecznościowe zniszczą psychikę młodzieży. Wnioski z francuskiego raportu
type: item
date: 2026-02-04T08:19:11.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Ludzie
subject: dojrzewanie
subject: dzieci
subject: media
description: Nasilające się zaburzenia lękowo-depresyjne, w tym myśli samobójcze, obniżona samoocena, szukanie ucieczki w używkach. Media społecznościowe wykorzystują podatność młodych ludzi i nasilają niektóre charakterystyczne dla tego wieku problemy. Mechanizmy te najmocniej wpływają na nastoletnie dziewczynki.
encoded: Spis treści: Zarabianie na młodzieńczych emocjach Testowanie norm społecznych Utrzymać zaangażowanie odbiorcy Szczególnie narażone są dziewczęta Australia jest pierwszym krajem na świecie, który wprowadził zakaz korzystania z mediów społecznościowych dla młodzieży poniżej 16. roku życia. Platformy takie jak TikTok, Instagram, Facebook, X (Twitter) czy YouTube muszą zablokować dostęp nieletnim lub będą płacić ogromne kary. Podobne zakazy mają być niedługo wprowadzone przez rządy Francji, Danii, Hiszpanii, Grecji i Malezji. Polski projekt stosownej ustawy ma być gotowy do końca lutego tego roku. To dobrze, bo problem jest wielki i palący. Zarabianie na młodzieńczych emocjach W grudniu 2025 roku ukazał się raport francuskiej Narodowej Agencji ds. Bezpieczeństwa Żywności, Środowiska i Pracy (Anses) zatytułowany „Wpływ korzystania z mediów społecznościowych na zdrowie psychiczne nastolatków”. Analizuje on mechanizmy stojące za narzędziami marketingu cyfrowego zaprojektowanymi tak, by trafiać w specyficzne słabości emocjonalne okresu dojrzewania i jest efektem wielu lat pracy i metaanalizy ogromnego materiału badawczego. Wnioski z niego płynące nie są zbyt optymistyczne. – Okres dojrzewania jest czasem szczególnej wrażliwości, ponieważ mózg nadal się rozwija. Nastolatki przechodzą zmiany w sposobie przetwarzania emocji i funkcjonowania układów nagrody. Są również bardziej wrażliwe na kontekst społeczny, co sprzyja podejmowaniu ryzyka w obecności rówieśników. To także okres zwiększonego ryzyka wystąpienia zaburzeń psychicznych – powiedziała w rozmowie opublikowanej na łamach „The Conversation” Olivia Roth-Delgado, jedna z autorek omawianego raportu. Testowanie norm społecznych Jak podkreśla jej kolega Thomas Bayeux, w okresie dojrzewania rozwija się kultura konfrontacji z innymi, potrzeba komunikacji i kształtowania tożsamości poprzez testowanie norm społecznych. – Wszystko to dotyczy szczególnie grupy wiekowej 11–17 lat – podkreśla badacz. W rozmowie z francuskimi dzienni…

shutterstock2654281779-cf2c95d.jpg
width: 7680
height: 4320

Inkaskie mumie dzieci przebadano w klinice. Odkryto brutalną historię rytuału
type: item
date: 2026-02-03T09:16:15.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: dzieci
subject: inkowie
subject: mumia
subject: peru
subject: religie
subject: wulkany
description: Zamrożone inkaskie mumie dzieci od lat fascynują naukowców, ale dopiero teraz udało się zajrzeć do ich wnętrza bez naruszania ciał. Zespół kierowany przez dr Dagmarę Sochę z Uniwersytetu Warszawskiego wykorzystał tomografię komputerową. Wyniki badań podważają niektóre dotychczasowe wyobrażenia o enigmatycznym religijnym rytuale capacocha.
encoded: Spis treści: Pierwszy taki przypadek Wymuszona mumifikacja? Cios w głowę i walka z chorobami Z zamrażalnika do… kliniki Czym był rytuał capacocha? Najnowszy artykuł opublikowany w „Journal of Archaeological Science: Reports” przedstawia przełomowe wyniki badań czterech zamarzniętych mumii dzieci odkrytych na wulkanach Ampato i Sara Sara w Peru. Zespół naukowców, kierowany przez dr Dagmarę Sochę z Uniwersytetu Warszawskiego po raz pierwszy zastosował tomografię komputerową (CT), by nieinwazyjnie zbadać ofiary inkaskiego rytuału capacocha. Pierwszy taki przypadek Najbardziej sensacyjne okazało się ustalenie dotyczące mumii określanej „Ampato 4”. Tomograf dał wgląd w jej wnętrzności. Okazało się, że brakowało części kości, a te, które zostały, były przemieszczone. Zamiast organów wewnętrznych, w jamie brzusznej znajdowały się kamienie oraz fragmenty tkanin. Takie działania świadczą o tym, że była to celowa mumifikacja. To pierwszy znany przypadek celowej mumifikacji ofiary capacocha. Wymuszona mumifikacja? Dlaczego Inkowie wykonali mumifikację? Naukowcy przypuszczają, że dziewczynka zginęła w innym miejscu i została pochowana, a jej ciało po jakimś czasie zostało odkopane i spreparowane, by mogło przetrwać długą podróż. Mogło to mieć związek z przesiedleniami grup etnicznych. Przesiedleńcy zabierali ze sobą mumie przodków, by oswoić nowy, obcy krajobraz. „Ampato 4” mogła pełnić podobną rolę – stała się wiecznym strażnikiem góry i symbolem pamięci wspólnoty. Cios w głowę i walka z chorobami Wyniki badań pozostałych mumii są również wstrząsające i pokazują brutalną stronę rytuału. Wszystkie badane dzieci zginęły w wyniku silnego uderzenia w głowę. U ośmioletniej dziewczynki tomograf wykazał krwiak śródmózgowy. Z kolei słynna „Dama z Ampato”, o której rekonstrukcji twarzy pisaliśmy jakiś czas temu, miała liczne obrażenia czaszki, klatki piersiowej i miednicy. Te urazy powstały w chwili śmierci, co sugeruje rytualną przemoc. Badania wykazały jednak coś jeszcze: ofiary nie …

mumia-57851e9.jpg
width: 1575
height: 1050

Tani opał, ale wysoka cena dla zdrowia. „Spadek funkcji poznawczych w kilku obszarach mózgu”
type: item
date: 2026-01-17T14:13:07.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Nauka
subject: dzieci
subject: Kuchnia
subject: mózg
subject: węgiel
subject: zanieczyszczenia powietrza
description: Dym z kuchni może szkodzić mózgowi, nawet po dekadach. Nowe badania wskazują, że dzieci wychowane w domach, gdzie używano węgla lub drewna do gotowania, mogą w dorosłości mieć gorszą pamięć i niższą sprawność poznawczą. Odpowiada za to zanieczyszczenie powietrza wewnątrz pomieszczeń. Potwierdza to badanie przeprowadzone wśród tysięcy osób.
encoded: W krajach o niskich dochodach ludzie nadal używają paliw stałych, takich jak węgiel, drewno i odpady roślinne, do gotowania i ogrzewania. Wynikające z tego zanieczyszczenie powietrza w pomieszczeniach naraża dzieci na działanie dymu i pyłów w kluczowych etapach rozwoju mózgu. – Prawie 30% światowej populacji, czyli około 2,4 miliarda ludzi, nadal gotuje bez użycia czystych paliw. Nasze odkrycia wskazują, że dorastanie w zadymionym domu może upośledzać zdrowie mózgu i zdolności poznawcze przez całe życie – mówi Xu Zong, badacz z Uniwersytetu Helsińskiego. Swoje wnioski opublikował właśnie na łamach „Social Science & Medicine”, wiodącego międzynarodowego czasopisma poświęconemu zdrowiu i medycynie społecznej. Szerokie badanie – tysiące Chińczyków Naukowiec zebrał dane dotyczące dużej grupy dorosłych mieszkańców Chin. Przeanalizował informacje dotyczące ponad 7 tys. osób w wieku 45 lat i starszych. Sprawdził warunki panujące w ich domach w dzieciństwie. Uczestników zapytano o to, jakich paliw używano w ich rodzinnych domach do gotowania, zanim ukończyli 17. rok życia. Porównano osoby wystawione na dym z węgla i drewna z tymi, które miały dostęp do czystej energii, np. prądu lub gazu.Aby wyniki były rzetelne, wzięto pod uwagę m.in. wiek, płeć, palenie papierosów, picie alkoholu oraz poziom wykształcenia i zarobki badanych osób. Kolejno przeprowadzono testy sprawności umysłowej. Naukowcy ocenili kondycję mózgów uczestników, badając ich pamięć epizodyczną (zdolność zapamiętywania) oraz ogólną sprawność umysłową, w tym orientację w czasie i umiejętność liczenia. Do analizy wyników wykorzystano algorytm „causal forest”, czyli metodę uczenia maszynowego, która potrafi wykryć skomplikowane i nieoczywiste związki między zanieczyszczeniem a pracą mózgu. Domowe zanieczyszczenie groźne też w przyszłości Osoby narażone w dzieciństwie na zanieczyszczenie powietrza w pomieszczeniach z paliw stałych uzyskiwały znacznie gorsze wyniki w testach poznawczych w wieku dorosłym. – Związek t…

shutterstock2427010283-ae4eec7.jpg
width: 4817
height: 3336

„Kotki i psiecka nie zastąpią ci dziecka”… bo nigdy nawet nie próbowały. Badania dowodzą, że posiadanie psa zwiększa szansę na rodzicielstwo
type: item
date: 2026-01-15T13:00:36.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Ludzie
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: dzieci
subject: pies
subject: rodzice
subject: rodzicielstwo
description: W niektórych konserwatywnych kręgach społecznych funkcjonuje pogląd, że spadająca dzietność to wina młodych ludzi, którzy adoptują psy czy koty i poświęcają im dużo uwagi. Nowe badania z hukiem obalają tę tezę – posiadanie zwierząt, w szczególności psów, znacznie zwiększa szansę na decyzję o dziecku.
encoded: Naukowcy z Tajwanu postanowili sprawdzić, czy rzeczywiście istnieje korelacja pomiędzy liczbą niemowląt a psami wożonymi w wózkach. Przeanalizowali zatem rządowe dane podatkowe z milionów gospodarstw domowych, śledząc terminy rejestracji zwierząt i urodzeń dzieci. Czy zastępujemy sobie niemowlęta szczeniakami? Psy w wózkach dziecięcych i mit o spadku dzietności Osoby decydujące się na posiadanie psów i kotów stają się kozłem ofiarnym – z powodu kryzysu demograficznego. W wielu miastach nierzadko można zobaczyć zwierzęta ubrane w eleganckie stroje i pchane w wózkach. Dla wielu osób to wystarczy, by przyjąć, że rozpieszczone psy stały się substytutem ludzkich dzieci. – Młodzi ludzie się nie kochają. Zamiast tego kochają swoje psy, noszą je ze sobą, nie zawierają małżeństw i nie mają dzieci – grzmiał Kim Moon-Soo, minister pracy Korei Południowej w 2023 roku. W podobnym tonie wypowiadał się papież Franciszek, nazywając decyzję o posiadaniu zwierząt zamiast dzieci „samolubną” i ostrzegając przez nadchodzącą „demograficzną zimą”. Czy pies może być „dzieckiem na próbę?” Autorzy badania chcieli sprawdzić, ile prawdy jest w popularnym stereotypie. Na tapet wzięli miliony gospodarstw domowych w Tajpej. Ich badanie wykazało, że posiadanie zwierząt, a zwłaszcza psów, nie oznacza rezygnacji z posiadania dzieci. Wręcz przeciwnie – osoby, które rejestrowały psy, w ciągu następnych kilku lat znacznie częściej rejestrowały także dziecko. Osoby bez zwierząt decydowały się na ten krok rzadziej. – W Tajpej mówi się żartobliwie, że jeśli widzisz wózek w parku, to większa szansa, że jest w nim pies niż dziecko – mówi Ming-Jen Lin, jeden z autorów badania. Analiza danych wykazała jednak, że zwierzęta domowe często stanowią „próbę generalną” dla osób rozważających rodzicielstwo. Młode pary, które planują dzieci, coraz częściej decydują się najpierw na adopcję lub kupno psa, aby sprawdzić swoje kompetencje opiekuńcze i odpowiedzialność. To nowe podejście różni się od tradycyjnych modeli ro…

shutterstock1683571948-d8133ab.jpg
width: 4239
height: 2826

Nauka matematyki przez zabawę? Badania potwierdzają skuteczność planszówek
type: item
date: 2026-01-14T14:58:07.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Nauka
subject: dzieci
subject: gry
subject: matematyka
description: Naukowcy z Uniwersytetu Oregonu nie mają wątpliwości: niektóre gry planszowe zwiększają umiejętności matematyczne u dzieci. Na wysnucie takich wniosków pozwoliła obszerna analiza wyników osiemnastu badań mierzących wpływ tzw. gier liczbowych na zdolności liczenia u dzieci w wieku od czwartego do ósmego roku życia. Rezultat pracy naukowców nie tylko podkreśla zalety takiej formy spędzania czasu, ale również daje sygnał, jakie elementy gier planszowych najbardziej sprzyjają najmłodszym.
encoded: Analizy nad wpływem rozgrywek planszowych na zdolności matematyczne były już przeprowadzane w 2023 roku. Brytyjskie wydawnictwo naukowe „Taylor & Francis” w tamtym czasie opublikowało zbiorcze wyniki badań prowadzonych przez ponad dwadzieścia lat. Już wtedy naukowcy starali się dowieść, że regularne granie w różnorodne tytuły planszowe pomaga w nauce matematyki i pozwala lepiej zrozumieć działania zachodzące na liczbach. Badania te stały się podstawą do późniejszych analiz, w trakcie których badacze z Uniwersytetu Oregonu określili konkretny typ gier wpływający na zdolności matematyczne. Jakie gry planszowe były analizowane? Autorzy analizy skupili się na badaniach, w trakcie których wykorzystywane były tzw. liniowe gry planszowe z liczbami. Taka forma rozgrywki polega na stopniowym przemieszczaniu się po planszy zgodnie z rosnącymi liczbami. To, o ile pól do przodu (lub do tyłu) porusza się dany gracz, zależy od indywidualnych reguł gry. Wygrywa ten, kto jak najszybciej dotrze na pole końcowe, mające najwyższą liczbę. W trakcie badań używano m.in. bardzo prostej gry pt. „Wielki wyścig”, której zasady polegają na rzucaniu kostką i przesuwaniu pionka o wskazaną liczbę pól. W 18 badaniach wzięło udział ponad 1700 dzieci w różnym wieku. Próba obejmowała graczy od czwartego do ósmego roku życia. Konkretne typy gier oraz długość rozgrywek różniły się pomiędzy poszczególnymi badaniami. W niektórych z nich sprawdzano na przykład umiejętności posługiwania się liczbami (wykonywania działań matematycznych) po zakończeniu gry planszowej. W ten sposób badacze mogli określić wpływ tej nietypowej formy edukacji na zdolności matematyczne dzieci. Kiedy gra działała słabiej? Mnogość analizowanych przypadków pozwoliła badaczom określić szereg czynników wpływających na edukacyjną skuteczność gier planszowych. Niektóre z nich sprawiały, że nauka poprzez rozgrywkę w jednych badaniach działała lepiej, a w innych słabiej. Efektywność liniowej planszówki zależała m.in. od czasu i częstotli…

shutterstock1419396152-563f86c.jpg
width: 6000
height: 4000

Rejs bez dzieci staje się standardem? Znana linia zamyka pokład dla najmłodszych
type: item
date: 2026-01-14T13:28:10.000Z
creator: Sabina Zięba
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: dzieci
subject: podróże
subject: rejsy
subject: statki
description: Rejsy wycieczkowe od lat należą do jednej z najpopularniejszych form wypoczynku na świecie. Na pokładach statków spotykają się zarówno seniorzy, pary, jak i rodziny z dziećmi, a rekordy popularności biją choćby rejsy organizowane przez Disney Cruise Line, które od lat stawiają na ofertę skierowaną do najmłodszych. Teraz jednak jedna ze znanych linii rejsowych decyduje się na wyraźny zwrot w strategii – w jej nowej ofercie nie będzie miejsca dla dzieci. Na statkach pojawią się wyłącznie dorośli pasażerowie.
encoded: Wypoczynek w formule „tylko dla dorosłych” od dawna budzi emocje i dzieli opinię publiczną. Jedni krytykują restauracje, hotele czy kurorty ograniczające wstęp dla rodzin z dziećmi, inni podkreślają, że taka forma urlopu pozwala na prawdziwy reset, ciszę i oderwanie się od codziennego zgiełku. Teraz podobne podejście coraz wyraźniej zaznacza swoją obecność również na morzu. Jedna z renomowanych linii rejsowych postanowiła stworzyć ofertę, która ma zapewnić pasażerom spokojne, kameralne otoczenie – bez animacji dla najmłodszych, dziecięcego gwaru i kompromisów w kwestii ciszy na pokładzie. Oceania Cruises stawia na rejsy tylko dla dorosłych Coraz więcej linii rejsowych uważnie przygląda się zmianom w strukturze swoich pasażerów, a jednym z wyraźniejszych trendów ostatnich lat jest rosnące zainteresowanie długimi, spokojnymi podróżami wśród osób starszych. Właśnie na ten segment zdecydowała się postawić Oceania Cruises, luksusowa linia obsługująca osiem statków kursujących m.in. po Europie, Alasce, Karaibach, Ameryce Południowej, Azji, Afryce i Australii. Firma ogłosiła, że wszystkie nowe rezerwacje będą dostępne wyłącznie dla osób, które ukończyły 18 lat. Decyzja nie oznacza jednak gwałtownego zerwania z dotychczasowymi klientami – rezerwacje dokonane przed 7 stycznia 2026 roku, obejmujące niepełnoletnich pasażerów, pozostaną ważne. Jak podkreślił Jason Montague, dyrektor ds. oferty premium w Oceania Cruises, zmiana jest bezpośrednią odpowiedzią na głosy samych gości. „Nasi pasażerowie wielokrotnie podkreślali, że spokojna atmosfera na pokładach jest jednym z głównych powodów, dla których do nas wracają” – zaznaczył w oficjalnym oświadczeniu. Przejście na ofertę wyłącznie dla dorosłych ma więc wzmacniać kluczowe wartości marki: ciszę i podróżowanie w tempie sprzyjającym odkrywaniu świata, a nie masowej rozrywce. Linia wskazuje również, że nowa polityka pozwoli lepiej „zarządzać oczekiwaniami” pasażerów i uniknąć nieporozumień co do charakteru rejsów. W praktyce dla w…

cruise-da6f229.jpg
width: 5416
height: 3713

Chłopiec czy dziewczynka u władzy? Tak dzieci widzą autorytet – naukowcy przebadali kilkaset dzieci
type: item
date: 2026-01-11T14:14:34.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Nauka
subject: dzieci
subject: kobiety
subject: mężczyźni
subject: psychologia
description: Czy przedszkolaki uważają, że chłopcy powinni rządzić światem? Naukowcy zbadali, jak setki dzieci dzielą cenne nagrody między „szefa” a „podwładnego”. Wyniki rzucają nowe światło na to, jak w naszych głowach rodzi się poczucie równości i czy faktycznie faworyzujemy mężczyzn u władzy.
encoded: Nierówności na tle płci są na porządku dziennym. Nawet w dążącej do równości Unii Europejskiej z jakiegoś powodu kobiety zarabiają średnio o 12% mniej za godzinę pracy niż mężczyźni. W naszym kraju luka płacowa jest niższa od średniej unijnej i wynosi 7,8%. Z jakiego powodu kobiety zarabiają mniej na tym samym stanowisku? Bo są kobietami, nie ma na to innego wytłumaczenia. Nierówności dotyczą również dostępu kobiet do awansów na najwyżej płatne stanowiska. Trafia ich tam zdecydowanie mniej niż mężczyzn. Skąd biorą się takie różnice? Kiedy zaczynają się pojawiać takie nierówności? Czy dzieci uznają męską dominację nad kobietami za uzasadnioną? Ten temat rozpoznali naukowcy, którzy postanowili zbadać sprawę u kilkulatków i dowiedzieć się, czy już w tym wieku widoczne są przejawy dyskryminacji. Badania w przedszkolach Badacze z francuskich uniwersytetów postanowili sprawdzić, czy dziecięce intuicje wspierają „męski przywilej”, czy może kierują się zupełnie innymi zasadami. Wyniki opublikowano na łamach czasopisma „Child Development”. W badaniu wzięło udział 653 dzieci w wieku od 3 do 8 lat z Francji. Zostały one zrekrutowane z obszaru metropolitalnego Lyonu we Francji. Naukowcy przeprowadzili testy w konkretnych placówkach edukacyjnych i wychowawczych, którymi były: 10 przedszkoli, 9 szkół publicznych, 1 centrum rekreacji. Jak zbadać tendencje nierówności? Naukowcy opowiedzieli dzieciom historię o dwóch postaciach, które wspólnie planowały zabawę. Jedna z nich – postać dominująca – zawsze narzucała swoje zdanie i wybierała gry. Druga – postać podległa – musiała się dostosować. Postacie te były rówieśnikami dzieci, co ułatwiało badanym identyfikację z sytuacją. Kluczowym momentem był podział nagród. Dzieci otrzymały trzy naklejki, które miały rozdzielić między bohaterów. Trzy to liczba nieparzysta, więc nie dało się ich podzielić po równo – ktoś musiał dostać więcej. Komu dać bonus? Skutecznemu liderowi czy podwładnemu? Naukowcy sprytnie zmieniali płeć postaci w różnych…

shutterstock2141806575-0f49adc.jpg
width: 6000
height: 4000

Rodzisz w styczniu? Twoje dziecko ma dwukrotnie większą szansę, by zostać drugim Robertem Lewandowskim
type: item
date: 2026-01-02T08:57:47.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: dzieci
subject: piłka nożna
subject: Sport
subject: urodziny
description: Urodziliście się w grudniu lub pod koniec roku i zastanawiacie się, czemu nie zostaliście profesjonalnymi piłkarzami? Okazuje się, że to nie przypadek – wśród zawodników krajowych reprezentacji jest wielokrotnie więcej osób urodzonych w pierwszym kwartale roku. Czy styczeń daje supermoce?
encoded: Według badań Uniwersytetu Strathclyde w rozgrywkach UEFA bierze udział prawie dwa razy więcej zawodników urodzonych w styczniu niż w grudniu – mimo tego, że oba miesiące charakteryzuje podobny wskaźnik urodzeń. Nie chodzi jednak o znaki zodiaku czy temperament. Dlaczego dzieci urodzone w styczniu mają przewagę w sporcie? Badania prowadzone niezależnie w wielu krajach potwierdzają, że dzieci urodzone na początku roku mają istotną sportową przewagę nad rówieśnikami z jego końca. Przewaga ta wynika z tzw. efektu względnego wieku, czyli różnicy rozwojowej pomiędzy najstarszymi a najmłodszymi zawodnikami w danej kategorii wiekowej. W praktyce oznacza to, że dzieci urodzone w styczniu są niemal o rok starsze niż ich „rówieśnicy” urodzeni w grudniu. W młodym wieku to ogromna różnica rozwojowa, która ma wyraźny wpływ na późniejsze sukcesy sportowe. Są wyżsi, silniejsi, mają więcej doświadczenia. Euro 2024 pełne koziorożców, wodników i ryb Co łączy Cristiano Ronaldo, Ardę Gülera i Jamala Musialę? Wszyscy byli gwiazdami rozgrywanych w Niemczech mistrzostw Europy 2024 i wszyscy… urodzili się w lutym. Szkockie badanie przyjrzało się temu, ile z uczestników turnieju piłkarskiego faktycznie ma urodziny na początku roku. W samym turnieju dysproporcja była widoczna, ale efekt był szczególnie zauważalny w składach reprezentacji U-17. Analiza składów z mistrzostw Europy wykazała, że w okresie od stycznia do marca urodziło się ponad cztery razy więcej zawodników niż w okresie od października do grudnia. Szczególnie dobrym przykładem są sami mistrzowie, czyli Włochy, których 20-osobowa kadra składała się z 11 zawodników urodzonych w pierwszym kwartale roku i tylko jednego urodzonego w grudniu. – Rok może wydawać się niewielką różnicą, ale w przypadku młodzieży oznacza, że zawodnicy urodzeni w styczniu spędzili na boisku prawie o 10% więcej czasu niż zawodnicy urodzeni w grudniu – przypomina Aidan Rooney, jeden z twórców badania. Miesiąc urodzenia to nie wyrok: z wiekiem przewaga zanika…

FABRIC-KOLAZ-32-46-c95e430.jpg
width: 2700
height: 1800

Nowa epidemia odry nadchodzi? To efekt braku szczepień
type: item
date: 2025-10-28T08:50:07.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: antyszczepionkowcy
subject: choroby
subject: choroby zakaźne
subject: dzieci
subject: nowa zelandia
subject: odra
subject: szczepionki
description: Wszystko wskazuje na to, że Nowa Zelandia może wkrótce mierzyć się z epidemią odry – podobną, jaka wybuchła w 2019 roku. Wtedy umierały na nią głównie dzieci. Ten wyspiarski kraj zmaga się, podobnie jak Polska, nie tylko z niskim poziomem zaszczepienia najmłodszych, ale i dawnymi brakami systemowymi, których żniwa zbierają obecne pokolenia. Czego możemy się nauczyć od nowozelandczyków, żeby uniknąć podobnej sytuacji w naszym kraju?
encoded: Nowa Zelandia stoi w obliczu możliwej epidemii odry. Niedawne potwierdzenie nowych, niezwiązanych z międzynarodowymi podróżami przypadków choroby sugeruje, że groźny wirus zaczął się już rozprzestrzeniać w społecznościach. Na alarm bije Health New Zealand, czyli publiczny system opieki zdrowotnej wyspiarskiego kraju. Wirus odry błyskawicznie roznosi się po społeczeństwie Nowe przypadki odry wykryte w Nowej Zelandii niebezpiecznie przypominają wydarzenia z 2019 roku. Wtedy to najludniejsze miasto kraju – Auckland – przeżyło największą od 1997 roku epidemię odry. Odnotowano ponad 2000 przypadków choroby, a nawet 35% zainfekowanych wymagało hospitalizacji. Mimo tego, że większość wcześniej była zdrowa. U wielu pacjentów wystąpiły poważne komplikacje: zapalenie mózgu, utrata ciąży czy wymóg intensywnej terapii u dzieci. Co jeszcze bardziej niepokojące, osoby, które przeszły wtedy odrę, w kolejnych latach częściej były hospitalizowane i częściej otrzymywały recepty na antybiotyki. Z Nowej Zelandii choroba zawędrowała do Samoa, gdzie spowodowała 5 700 zachorowań i niemal 100 zgonów. 87% z nich stanowiły dzieci do 5. roku życia. Jak zapobiec rozprzestrzenianiu się odry? Aby zapobiec szerzeniu się odry po jej pojawieniu się w danym kraju niezbędny jest poziom odporności populacyjnej sięgający około 95%. Osiąga się go dzięki szczepieniom: w Polsce obowiązuje dwudawkowe, obowiązkowe szczepienie dzieci – pierwszą dawkę szczepionki na odrę podaje się w 13.–15. miesiącu życia, a drugą przed ukończeniem 6. roku życia. To zapewnia ochronę przed ciężką chorobą na poziomie 98–99% na całe życie. Dlaczego poziom zaszczepienia w Nowej Zelandii jest niski? Niestety, w Nowej Zelandii nie udało się osiągnąć tego progu. Szczepienia MMR (odra, świnka, różyczka), czyli główne narzędzie walki z chorobą, prowadzone są w tym kraju od 1969 roku, jednak dopiero od 2005 roku funkcjonuje narodowy rejestr szczepień. Braki systemowe sprawiły, że nawet 80% osób urodzonych w latach 80. i 90. może nie b…

FABRIC-KOLAZ-32-13-e859ab8.jpg
width: 2700
height: 1800

Gen stulatków może pomóc chronić dzieci chore na progerię. Przełom w medycynie
type: item
date: 2025-10-17T07:59:26.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: choroby
subject: dzieci
subject: leczenie
subject: medycyna
subject: Zdrowie
description: „Gen długowieczności” obecny u osób żyjących wyjątkowo długo może pomóc ratować dzieci zmagające się z rzadką chorobą. Progeria, bo tak nazywa się schorzenie powodujące przedwczesne starzenie się dzieci, skraca życie do około 14 lat. Do tej pory nie było na nią skutecznego lekarstwa, ale dzięki odkryciu naukowców może się to zmienić.
encoded: Przełom w leczeniu rzadkiej choroby. Zespół progerii Hutchinsona-Gilforda może stać się uleczalny dzięki genom pozyskanym od „superstulatków”. Wszystko dzięki pracy naukowców z Uniwersytetu w Bristolu i IRCCS MultiMedica. Progeria powoduje przedwczesne starzenie Progeria Hutchinsona-Gliforda (HGPS) jest rzadką chorobą genetyczną polegającą na – w dużym skrócie – szybkim starzeniu się dzieci. Spowodowana jest mutacją w genie LMNA, która powoduje produkcję toksycznego białka zwanego progeryną. Ta uszkadza jądra komórkowe i powoduje szybszą degradację. Choroba zyskała światowy rozgłos za sprawą filmu „Ciekawy przypadek Benjamina Buttona”. Osoby dotknięte progerią umierają zwykle około 13.–15. roku życia z powodu problemów z sercem. Są jednak wyjątki, takie jak Sammy Basso, który był najstarszą znaną osobą z progerią. Ten włoski biolog zmarł 5 października 2024 roku w wieku 28 lat. Leczenie zespołu Hutchinsona-Gliforda Obecnie jedynym zatwierdzonym lekiem na progerię jest lonafarnib, który zapobiega gromadzeniu się progeryny. Naukowcy z Bristolu we współpracy z włoskim IRCCS MultiMedica starali się sprawdzić, czy jest jakaś inna droga leczenia: postanowili wykorzystać geny stulatków, które potencjalnie mogłyby chronić chore dzieci. Użyli w tym celu genu LAV-BPIFB4, który występuje u niektórych osób powyżej 100. r.ż. – znanego jako „gen długowieczności”, z którym wiązana jest dłuższa niż przeciętnie oczekiwana długość życia. Badania wykazały, że pomaga on utrzymać zdrowie serca i naczyń krwionośnych w okresie starzenia. Pierwsze rezultaty były obiecujące Najpierw sprawdzono działanie genu u myszy. Zespół badawczy był w stanie wykryć wczesne problemy z sercem – bardzo podobne do tych, które występują u dzieci zmagających się z progerią. Okazało się, że wstrzyknięcie „genu długowieczności” pomagało poprawić to, jak serce się rozkurcza i napełnia krwią. Zmniejszył on zwłóknienie serca, ograniczył liczbę starzejących się komórek i stymulował wzrost nowych naczyń krwionośnych…

GettyImages-1140588158-7a1aa73.jpg
width: 6016
height: 4016

Inkowie złożyli nastolatkę w ofierze. Naukowcy zrekonstruowali jej wygląd
type: item
date: 2025-09-30T09:14:00.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: ameryka południowa
subject: archeologia
subject: dzieci
subject: mumia
subject: odkrycia archeologiczne
subject: peru
subject: religie
subject: wierzenia
subject: Wolny czas
description: Zagadkowy rytuał Inków i twarz sprzed wieków. Naukowcy zrekonstruowali wygląd nastoletniej dziewczyny, która została złożona w ofierze ponad 500 lat temu. Niemal żywa twarz dziewczyny odsłania tajemnice jednego z najbardziej poruszających rytuałów prekolumbijskiej cywilizacji.
encoded: Spis treści: Kim była Dama z Ampato? Niezwykła historia inkaskiej mumii dziewczynki Rekonstrukcja twarzy Damy z Ampato: Nowe spojrzenie na inkaską ofiarę z dzieci Rytuał capacocha: Dlaczego Inkowie składali dzieci w ofierze na szczytach gór? Halucynogeny i symboliczne dary: Jak przygotowywano dzieci do rytuału capacocha? Hologramy i VR na wystawie: Wirtualna podróż szlakiem inkaskiego rytuału capacocha Choć od jej śmierci minęło ponad pięć wieków, dzięki współczesnej technologii możemy dziś spojrzeć w oczy jednej z najbardziej znanych ofiar inkaskiego rytuału capacocha. Nastolatka, znaleziona wysoko w Andach, była częścią religijnego obrzędu, który wymagał złożenia dzieci w ofierze bogom. Jej doskonale zachowane ciało, wydobyte z wiecznie zamarzniętej ziemi, pozwoliło badaczom nie tylko ustalić przyczynę śmierci, ale też odtworzyć jej wygląd z niezwykłą dokładnością. Kim była Dama z Ampato? Niezwykła historia inkaskiej mumii dziewczynki Był 1995 rok. Amerykański archeolog i antropolog Johan Reinhard wyruszył w góry w okolicach Arequipy na południu Peru. Razem z peruwiańskim przewodnikiem Miguelem Zarate wdrapali się na górę Ampato, która ma ponad 6 tys. m n.p.m. Liczyli na ciekawe znaleziska, bo pobliski czynny wulkan doprowadził do topnienia czapy lodowców. Tuż pod samym szczytem badacze dostrzegli niewielkie brązowe zawiniątko, przypominające worek z tkaniny. Okazało się, że był to szczelnie zawinięty płaszcz, który skrywał doskonale zachowaną zamarzniętą mumię dziewczynki. Jej grobowiec znajdował pierwotnie kilkaset metrów wyżej. Uległ on zniszczeniu, a zawartość usunęła się wzdłuż zbocza. Dama z Ampato miała na sobie suknię, szal i ozdobny pas oraz skórzane mokasyny. Na ramionach ofiary znajdowały się dwie szpile, które spinały szatę. Tuż obok mumii były też trzy figurki wykonane ze złota i potłuczone fragmenty naczyń. Znalezisko szybko stało się sensacją. Dziewczynkę nazwano Damą z Ampato lub po prostu Juanitą. Od kilku dekad jej szczątki są przechowywane w spe…

inkaska-nastolatka-1a794ac.jpg
width: 1350
height: 900

Twój ojciec palił, gdy był nastolatkiem? Teraz ty będziesz starzeć się szybciej
type: item
date: 2025-09-30T07:40:37.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: dzieci
subject: palenie
subject: papierosy
subject: plemniki
subject: Zdrowie
description: Czy błędy młodości ojców mogą wpływać na życie dzieci? Okazuje się, że palenie papierosów w wieku nastoletnim uszkadza plemniki, a wady te przekazywane są przez mężczyzn ich potomkom – nawet, jeśli ci rodzą się dużo później. Kiedy palenie papierosów szkodzi najbardziej i jak wpływa na los kolejnego pokolenia?
encoded: Dzięki badaniom zaprezentowanym na kongresie Europejskiego Towarzystwa Pulmonologicznego (ERS) w Amsterdamie dowiedzieliśmy się, że osoby, których ojcowie palili papierosy w trakcie swojego dojrzewania, starzeją się szybciej niż przeciętnie. Naukowcy doszli do zaskakujących wniosków, które jeszcze bardziej odstręczają od palenia. Dług przeszłości spłacany przez kolejne pokolenia Lekarze z Towarzystwa Pulmonologicznego odkryli, że osoby, których ojcowie zaczęli palić w wieku 15 lat lub wcześniej, wykazywały oznaki szybszego starzenia biologicznego w porównaniu z ich wiekiem chronologicznym. Ma mieć to związek z uszkodzeniami w rozwijających się plemnikach u chłopców, które na późniejszym etapie życia posłużą do spłodzenia potomstwa. Dzieci ojców-palaczy były średnio od 9 miesięcy do roku biologicznie starsze niż powinny. Jeśli same dodatkowo paliły, to różnica była większa i sięgała nawet 15 miesięcy. Co ciekawe, kluczowy okazał się wiek tytoniowej inicjacji ojców – gdy zaczynali oni palić w późniejszym wieku, badacze zaobserwowali jedynie niewielki wzrost tempa starzenia ich dzieci. Nieistotne okazało się też to, czy matki paliły przed ciążą. Badania nad paleniem papierosów – W nowym badaniu chcieliśmy ustalić, czy palenie przez rodziców w okresie dojrzewania może również wpływać na biologiczne starzenie się ich przyszłych dzieci – opowiada dr Juan Pablo López-Cervantes z Uniwersytetu w Bergen w Norwegii. Naukowcy do mierzenia procesu starzenia wykorzystali znaną metodę – zegary epigenetyczne. Zmiany w DNA pozwalają prześledzić nie tylko zmiany związane z upływającym czasem, ale także potencjał rozwoju chorób wieku podeszłego, np. demencji czy nowotworów. Przebadano 892 osoby w wieku od 7 do 50. Średni wiek badanego wynosił 28 lat. Każdy z nich przekazał próbki krwi i z każdym został przeprowadzony szczegółowy wywiad. Chłopcy szkodzą swoim dzieciom – To przyspieszone starzenie biologiczne jest ważne, ponieważ w poprzednich badaniach powiązano je z wyższym ryzykiem c…

GettyImages-2219281222-296f0cf.jpg
width: 1854
height: 1236

Paracetamol w ciąży nie powoduje autyzmu – badanie obejmujące 2,5 miliona dzieci to potwierdza
type: item
date: 2025-09-26T13:27:14.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: ból
subject: ciąża
subject: donald trump
subject: dzieci
subject: leki
description: Wbrew temu, co z największych mównic świata głoszą niektórzy, paracetamol przyjmowany w ciąży nie powoduje zwiększenia ryzyka wystąpienia autyzmu u dzieci. Badania obejmujące miliony ciąż udowadniają, że nawet prezydent Stanów Zjednoczonych może się mylić.
encoded: Donald Trump zasugerował ostatnio, że acetaminofen (w Polsce znany szerzej jako paracetamol, a w Stanach Zjednoczonych jako Tylenol) stosowany przez kobiety w ciąży ma przyczyniać się wzrostu ilości diagnoz autyzmu. Zaproponował, by zamiast ulżyć sobie w bólu, matki „przeczekały” trudny czas gorączki. Wywołało to ostry sprzeciw środowiska naukowego, według którego nie ma twardych dowodów naukowych na temat powiązań paracetamolu z rozwojem neurologicznym dzieci. Są za to odwrotne. Największe badanie nad środkami przeciwbólowymi Badanie opublikowane w 2024 roku w prestiżowym czasopiśmie „Journal of the American Medical Association” objęło niemal 2,5 miliona urodzeń w latach 1995–2019 w Szwecji. Nie wykazało dowodów na to, że stosowanie paracetamolu w ciąży zwiększa ryzyko wystąpienia autyzmu u dziecka. To największe analizy naukowe przeprowadzone w tym temacie. 7,5% matek przyznało się do stosowania paracetamolu w ciąży. Naukowcy przeanalizowali dodatkowo wszystkie zmienne, które mogły wpłynąć na wyniki analizy statystycznej – uwzględnili między innymi czynniki zdrowotne, takie jak gorączkę czy ból, które mogły wpływać na to, czy zażywane były środki przeciwbólowe. Przyjrzeli się następnie wynikom rozwoju neurologicznego urodzonych dzieci: sprawdzano, czy częściej diagnozowano u nich ADHD, autyzm czy niepełnosprawność intelektualną. Stosowanie paracetamolu a rozwój rodzeństwa Długi czas trwania badania pozwolił porównywać ze sobą nawet rodzeństwa: dzieci urodzone przez tę samą matkę, u której paracetamol był stosowany w jednej ciąży, a w drugiej nie. To bardzo ważne, ponieważ rodzeństwo dzieli ze sobą bardzo wiele – od wspólnych genów, po środowisko, w którym się wychowuje. Dzięki temu łatwiej było oszacować, czy na zwiększone ryzyko rozwoju neurologicznego miał wpływ sam lek, czy cechy rodzinne lub stan zdrowia. Czy paracetamol powoduje autyzm? Pierwsze wyniki badań przykuły uwagę naukowców. Okazało się, że u dzieci, których matki przyznały się do stosowania paraceta…

GettyImages-1197693392-282b763.jpg
width: 6720
height: 4480

To nie dzieci zmieniają język. Naukowcy wskazują winnych wśród dorosłych
type: item
date: 2025-09-10T10:08:00.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: dzieci
subject: język
description: Od wielu lat w lingwistycznym świecie panuje przekonanie, że to małe dzieci i popełniane przez nie błędy są motorem napędowym zmian, jakie zachodzą w językach świata. XIX-wieczni językoznawcy twierdzili nawet, że gdyby dzieci perfekcyjnie uczyły się języka, ten pozostawałby w swojej czystej formie. Dzięki nowym badaniom wiemy, że to wcale nie najmłodsi są odpowiedzialni za zmiany w języku, którym wszyscy się posługujemy.
encoded: Językoznawcy, historycy czy psychologowie – wszyscy badacze, szukając przyczyn zmian zachodzących w mowie, zwalali winę na dzieci i ich niedoskonałości językowe. Dzięki badaniom przeprowadzonym w Instytucie Psycholingwistyki im. Maxa Placka w Nijmegen wiemy, że to nie one zmieniają polszczyznę i inne języki. Kto zmienia język polski i czy mamy na to jakiś wpływ? Język polski przechodzi radykalne zmiany – mierzymy się z falą anglicyzmów, pojęć związanych z drapieżnie rozwijającą się technologią czy internetową nowomową, która staje się specyficzna dla międzynarodowych grup zasiedlających social media. Gdyby jednak świat stał w miejscu, a do naszych rąk nie trafiły smartfony i komputery, to język… i tak by się zmieniał. Każdy z nich ewoluuje, a współczesny angielski jest tak daleko – jeśli nie dalej – od mowy Szekspira, jak współczesny polski od „Daj, ać ja pobruszę, a Ty poczywaj”. Do tej pory w świecie lingwistów panował jednak konsensus. Uważano, że to małe dzieci, jako czyste językowe karty, mają największy wpływ na zmiany w polszczyźnie. Okazało się, że nie jest to prawda – prawdziwym motorem zmian ma być codzienne używanie języka przez osoby starsze. Co to znaczy? Zamieszanie w polszczyźnie Limor Raviv, Damian Blasi i Vera Kempe – autorzy badania – nie mają wątpliwości, że błędy popełniane przez małe dzieci podczas nauki języka ojczystego nie utrwalają się i nie mają wpływu na szerszą społeczność. – Zmiana języka jest bardziej prawdopodobna w wyniku sposobów, w jaki dorośli i nastolatkowie adaptują się do zmieniającego się społeczeństwa, wprowadzają innowacje i wchodzą w interakcje w rzeczywistych sytuacjach komunikacyjnych – twierdzą autorzy, zwracając uwagę na kontekst biznesowy i pozabiznesowy. Kto jest więc winien? Starsi nastolatkowie i młodzi dorośli. Naukowcy podkreślają ich ekspresję twórczą i elastyczność jako potencjalne czynniki, które umożliwiają zakorzenienie i utrwalenie nowych form językowych. Ich rodzice chcą za nimi nadążyć i tak oto nowe formy …

GettyImages-532782339-e35acf4.jpg
width: 5760
height: 3840

Nie tylko geny? Kto naprawdę decyduje o płci dziecka
type: item
date: 2025-09-01T09:01:48.000Z
creator: Rachel Fairbank
subject: Nauka
subject: dzieci
subject: matka
subject: płeć
subject: rozmnażanie
subject: syn
description: Płeć dzieci wpływa na decyzje rodzicielskie bardziej, niż przypuszczano. Badania pokazują, że rodzice częściej decydują się na powiększenie rodziny, jeśli pierwsze dzieci są tej samej płci.
encoded: Spis treści: Rodziny z dziećmi tej samej płci. Dlaczego niektóre rodziny decydują się na kolejne dzieci? Czy preferencje rodziców wpływają na decyzje prokreacyjne? Historyczne wzorce rodzinne i preferencje dotyczące płci Biologiczne predyspozycje — czy mają znaczenie? Jak organizm wpływa na płeć dziecka? Choć z biologicznego punktu widzenia płeć dziecka to kwestia przypadku, nowe dane sugerują, że rodzicielskie preferencje mogą istotnie wpływać na liczbę urodzeń w rodzinie. Zależności te są widoczne w badaniach prowadzonych od XIX wieku aż do dziś. Czy chodzi o biologię, czy raczej o społeczne oczekiwania? Rodziny z dziećmi tej samej płci W teorii poczęcie dziecka to rzut monetą: 50 procent szans na chłopca i 50 procent na dziewczynkę. W praktyce rodziny z samymi synami albo samymi córkami pojawiają się znacznie częściej, niż wynikałoby z przypadku. Nowe badania opublikowane w czasopiśmie „Science Advances” wskazują, że te „przechylone” układy niekoniecznie są statystycznym wybrykiem. — Dorastając, zauważyłam taki wzorzec [rodzin z samymi chłopcami albo samymi dziewczynkami] i zawsze się zastanawiałam, czy to czysty przypadek, czy stoi za tym jakiś biologiczny mechanizm — mówi Siwen Wang, badaczka z Harvard T.H. Chan School of Public Health i współautorka pracy. W badaniu analizowano dane z Nurses’ Health Study II i III — długoterminowych projektów, które od dekad zbierają informacje od pielęgniarek, w tym o liczbie dzieci i czasie ciąż. W ramach analiz 58 007 kobiet urodziło 146 064 dzieci, co daje średnio 2,5 urodzenia na kobietę. Naukowcy znaleźli więcej rodzin z samymi chłopcami lub samymi dziewczynkami, niż można by oczekiwać. Tego efektu nie dało się wyjaśnić samym przypadkiem. — Dane ostatecznie pokazały, że to może nie być tak losowe jak rzut monetą — mówi Wang. Dlaczego niektóre rodziny decydują się na kolejne dzieci? Uczeni próbują teraz wyjaśnić, dlaczego tak się dzieje. Jedna możliwość to czynniki biologiczne — niektórzy rodzice mogą mieć predyspozycję d…

2025-08-29-151757-Are-you-destined-to-be-a-boy-mom-Heres-what-the-science-says.--National-Geogr-8582579.png
width: 779
height: 516

Steward nagrywał nastolatki w samolocie. Został skazany na 18,5 roku więzienia
type: item
date: 2025-07-24T11:58:16.000Z
creator: Sabina Zięba
subject: Traveler
subject: dzieci
subject: loty samolotem
subject: podróżowanie z dziećmi
subject: stewardesa
subject: więzienie
description: Z pozoru rutynowy lot stał się początkiem śledztwa, które odsłoniło szokującą skalę nadużyć ze strony członka załogi. Przez wiele miesięcy 37-letni steward nagrywał nieletnie pasażerki, ukrywając telefon z włączoną kamerą pod naklejkami sugerującymi awarię techniczną.
encoded: Spis treści: Steward nagrywał nastolatki w toalecie Kara dla przestępcy seksualnego Choć nowoczesne technologie ułatwiają codzienne życie, coraz częściej bywają wykorzystywane też przez przestępców seksualnych. Jednym z najbardziej niepokojących przykładów pozostaje przypadek 37-letniego stewarda, który na pokładzie samolotu American Airlines ukrył telefon z włączoną kamerą w toalecie. Rejestrował nieletnie dziewczynki, maskując urządzenie naklejkami sugerującymi awarię techniczną. Do naruszenia prywatności doszło w przestrzeni objętej ścisłymi procedurami bezpieczeństwa, a sprawa szybko obiegła światowe media. Steward nagrywał nastolatki w toalecie 2 września 2023 roku jedna z ofiar po raz pierwszy zorientowała się, że została nagrana, co doprowadziło do aresztowania stewarda. Otóż na pokładzie samolotu linii American Airlines lecącego z Charlotte w Karolinie Północnej do Bostonu, 37-letni członek załogi zaproponował 14-letniej pasażerce skorzystanie z toalety w klasie biznes, choć dziewczynka leciała klasą ekonomiczną. Poinformował ją przy tym, że deska sedesowa „jest zepsuta”. Kiedy dziewczynka weszła do wskazanej toalety, zauważyła naklejki na spodzie deski klozetowej – były to czerwone oznaczenia z napisem „nieczynny sprzęt cateringowy” oraz odręczny napis: „deska uszkodzona”. Dopiero po skorzystaniu z toalety i spuszczeniu wody dziewczynka dostrzegła pod naklejkami ukryty telefon z włączoną latarką. 14-latka zrobiła wówczas zdjęcie całej konstrukcji i przekazała informację rodzicom, którzy również znajdowali się na pokładzie. Jej ojciec następnie skonfrontował się z Thompsonem, który – według ustaleń śledczych – zabrał telefon z toalety i przywrócił go do ustawień fabrycznych, próbując w ten sposób zniszczyć dowody. Mimo tego, rodzice szybko powiadomili pracowników pokładowych, a sprawa trafiła w ręce służb federalnych. Kara dla przestępcy seksualnego W trakcie śledztwa wyszło na jaw, że Thompson nagrywał dziewczynki przez co najmniej dziewięć miesięcy. Na jeg…

steward-759ec6e.jpg
width: 6456
height: 4304

Polski robot skradł dziecięce serca. ReXio nie przypomina maszyny – to ich przyjaciel
type: item
date: 2025-06-14T06:29:45.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Technologia
subject: dzieci
subject: roboty
subject: terapia
description: ReXio to czteronożny robot, który zamiast służyć wojsku, trafił do sal terapeutycznych – i tam podbija serca dzieci. Jego ruchy przypominają zachowania zwierząt, a terapeuci dostrzegają w nim ogromny potencjał wspierania rozwoju najmłodszych.
encoded: Spis treści: Od laboratorium do sali terapii Terapia z uśmiechem i… tuptaniem Projekt naukowy, nie komercyjny produkt Rewolucja robotyczna jest nieuchronna. W świecie nowoczesnych technologii roboty coraz częściej pełnią funkcje nie tylko przemysłowe czy militarne, lecz także społeczne i terapeutyczne. Dobrym przykładem tej zmiany jest ReXio, czteronożny robot opracowany przez studentów i pracowników Politechniki Śląskiej. Zamiast przemierzać poligony, trafił… na sale terapeutyczne. Od laboratorium do sali terapii ReXio początkowo nie był planowany jako robot terapeutyczny dla dzieci. Jak tłumaczy mgr inż. Łukasz Gałeczka z Wydziału Mechanicznego Technologicznego Politechniki Śląskiej, projekt wystartował jako eksperyment badawczy. Robot miał skanować pomieszczenia i wspierać zadania operacyjne w zastosowaniach wojskowych. Pomysł jego nowego zastosowania zrodził się podczas prezentacji możliwości ruchowych robota. Terapeuci szybko dostrzegli w nim ogromny potencjał. Sposób poruszania się i zachowania Rexia przypominały dzieciom zwierzę, co pobudzało ich ciekawość i zachęcało do interakcji. Mózgi małych dzieci rejestrują wspomnienia. Praca z robotem może im naturalnie pomóc z zdrowym rozwoju. – Choć początkowo panował sceptycyzm, pierwsze sesje pokazały, że ReXio przyciąga uwagę najmłodszych nie jako narzędzie technologiczne, lecz jako „przyjaciel” – mówi nam Łukasz Gałeczka. Sercem ReXio jest platforma Unitree Go1 Edu – lekka, zwinna, z wyraźnie „zwierzęcym” chodem. Dzięki dziesięciu kamerom i zestawowi czujników ciśnienia w łapach, robot nie tylko widzi w pełnym zakresie 360°, ale także czuje, jak porusza się po podłożu. Trzy wbudowane jednostki obliczeniowe pozwalają na jednoczesną analizę obrazu, sterowanie ruchem i interakcję z użytkownikiem. Terapia z uśmiechem i… tuptaniem Podczas sesji terapeutycznych ReXio wykorzystuje swoje możliwości do budowania relacji z dzieckiem. Potrafi „zadzierać głowę”, spokojnie oczekiwać czy energicznie biec, motywując dzieci do r…

rexio-go1-1f316e7.png
width: 900
height: 600

Co znaleźli przy „lodowym księciu”? Tak bogatego pochówku nikt się nie spodziewał
type: item
date: 2025-06-03T10:19:18.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: bawaria
subject: dzieci
subject: grób
description: Miał błękitne oczy i jasne włosy. Pochowano go 1300 lat temu w grobie z bogatymi darami, wśród których był jedwab i srebrne bransolety. W momencie śmierci chłopiec miał zaledwie półtora roku. Już wiemy, dlaczego tak szybko zmarł.
encoded: Spis treści: Grób jak dom – jak pochowano dziecko? Bogate wyposażenie „księcia”. Jedwab i srebro Do odkrycia doszło w 2021 roku w Mattsies. Tak bogaty grób z obstawą kamienną zaskoczył naukowców. Dlatego w celu dokładnych badań postanowiono przetransportować go w całości do laboratorium. W tym celu zamrożono go z pomocą ciekłego azotu. Dlatego nazwano go „lodowym księciem”. Od tego czasu w sterylnych warunkach trwają analizy grobu, wydobytego wraz z otaczającą go ziemią. Naukowcy ogłosili szereg zaskakujących informacji. Grób jak dom – jak pochowano dziecko? Zespół konserwatorów, archeologów i techników wykopaliskowych z Bawarskiego Urzędu ds. Ochrony Zabytków (BLfD) pozyskał mnóstwo informacji z zmrożonego ciała dziecka. – Wyniki badań pokazują teraz w imponujący sposób, jak wiele informacji można uzyskać z tak niezwykłego znaleziska grobu dzięki odpowiednim metodom wydobycia i intensywnej analizie – mówi prof. inż. Mathias Pfeil, konserwator generalny BLfD. Dziecko spoczywało w komorze grobowej wykonanej z płyt kamiennych w dawnej rzymskiej posiadłości ziemskiej. Jego forma przypominała niewielki domek uszczelniony zaprawą wapienną – to spora rzadkość w tamtym czasie. Dziecko żyło prawdopodobnie między 670 a 680 r. n.e. Z badań wynika, że miało niebieskie oczy i jasne włosy. Z analiz izotopów strontu w jego zębach i profilu DNA można wywnioskować, że chłopiec pochodził z rejonu, w którym umarł. Rozwój jego uzębienia wskazuje, że był karmiony piersią aż do śmierci w wieku półtora roku. Pomimo wzmacniającego odporność działania mleka matki, spotkał go los częsty w czasach przednowoczesnych. Zmarł na skutek przewlekłej infekcji, która rozwinęła się z zapalenia ucha środkowego. – Śmierć chłopca musiała wstrząsnąć jego znaczącą w regionie rodziną. Najwyraźniej podjęła ona wielkie wysiłki, aby zorganizować dziecku pogrzeb odpowiadający jego statusowi społecznemu – skomentował prof. Pfeil. Bogate wyposażenie „księcia”. Jedwab i srebro W komorze grobowej chłopca złożono n…

ksiaze-0a5e8b1.png
width: 900
height: 600

Dwulatek dołącza do klubu Mensa jako najmłodszy członek w historii. Czy będzie geniuszem?
type: item
date: 2025-06-02T13:01:29.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Ludzie
subject: dzieci
subject: inteligencja
subject: rekordy
subject: rekordy guinnessa
description: W wieku, gdy większość maluchów dopiero buduje pierwsze, krótkie zdania, dwuletni Brytyjczyk Joseph Harris-Birtill potrafi już czytać całe książki. Zaczyna też naukę alfabetu Morse’a, interesuje się starożytną greką i układem okresowym pierwiastków. Właśnie dostał się do Mensy, czyli stowarzyszenia ludzi o wysokim ilorazie inteligencji.
encoded: Spis treści: Syn naukowców Matryce Ravena Los małego geniusza Urodzony 23 listopada 2021 roku Joseph Harris-Birtill właśnie został najmłodszym w historii członkiem Mensy, ekskluzywnego klubu, który przyjmuje tylko osoby z IQ 132 lub wyższym. W dniu przyjęcia liczył zaledwie 2 lata i 182 dni. Tym samym trafił do Księgi Rekordów Guinnessa. Syn naukowców – Szybko stało się jasne, że jest wyjątkowy. Po raz pierwszy przewrócił się na bok w wieku pięciu tygodni, powiedział swoje pierwsze słowo w wieku siedmiu miesięcy i przeczytał swoją pierwszą książkę na głos, od okładki do okładki, w wieku półtora roku – powiedziała matka Harrisa-Birtilla, Rose, w wywiadzie dla Guinness World Records. Dostrzegając wyjątkowe zdolności syna, rodzice chłopca – Rose i David – zwrócili się do brytyjskiego oddziału Mensy z prośbą o poradę dotyczącą rozwijania potencjału Josepha. Dodajmy, że oboje rodzice są wykładowcami prestiżowego szkockiego Uniwersytetu Św. Andrzeja. – Przeglądałam internet w poszukiwaniu dodatkowego wsparcia dla syna i znalazłam informację, że Mensa oferuje zasoby i członkostwo dla dzieci o wysokich zdolnościach – powiedziała Rose. – Mamy nadzieję, że to osiągnięcie da mu poczucie dumy, gdy będzie starszy. To bardzo niezwykłe wyróżnienie, a cała zasługa należy się jemu! Mensa nie tylko udzieliła wsparcia rodzinie, ale także przyjęła młodego chłopca do swojej społeczności, oficjalnie czyniąc go najmłodszym członkiem najstarszej i największej na świecie organizacji skupiającej osoby o wysokim IQ, w wieku 2 lat i 182 dni. Joseph w chwili przyjęcia był o 13 dni młodszy od poprzedniej rekordzistki Isli McNabb, która została przyjęta do organizacji w wieku 2 lat i 195 dni, po tym jak jej inteligencję oszacowano na 99. percentyl. Matryce Ravena Przypomnijmy, że aby się zakwalifikować, kandydaci muszą zdać specjalny, standaryzowany test IQ lub przedstawić wystarczające dowody, aby przekonać zarząd Mensy, że należą do 2% najinteligentniejszych osób w populacji. Oznacza to, że tes…

dwulatek-mensa-32ae4ee.jpg
width: 1000
height: 667

Najstarsza matka w Polsce urodziła bliźniaki w wieku 60 lat. Nie jest jednak światową rekordzistką
type: item
date: 2025-05-26T09:38:27.000Z
creator: Igor Szulim
subject: Ludzie
subject: Nauka
subject: ciąża
subject: dzieci
subject: Edukacja
subject: matka
subject: polska
description: Najstarsza matka w Polsce urodziła dzieci w wieku, w którym większość kobiet cieszy się z roli babci. Jej przypadek stał się tematem licznych dyskusji – od medycznych po światopoglądowe.
encoded: W tym artykule: Ile lat miała najstarsza matka w Polsce, gdy urodziła? Kim była najstarsza matka w Polsce? Najstarsza matka świata Matki rekordzistki Zmiany cywilizacyjne, a przede wszystkim ogromne postępy w leczeniu niepłodności, sprawiają, że coraz więcej kobiet decyduje się na ciążę dopiero po 40., a nawet 50. roku życia. Czy istnieją jakiekolwiek wiekowe granice macierzyństwa? Współczesna medycyna przełamuje kolejne bariery i pozwala cieszyć się potomstwem nawet emerytkom, co udowodniła zarówno najstarsza matka w Polsce, jak i światowa rekordzistka. Ile lat miała najstarsza matka w Polsce, gdy urodziła? Dojrzałe macierzyństwo wciąż budzi wiele emocji, zwłaszcza gdy jest to pierwsza pociecha zaawansowanych wiekiem rodziców. Podobnie było w przypadku Barbary Sienkiewicz, która dekadę temu została okrzyknięta „najstarszą matką w Polsce”. Aktorka w 2015 r., mając 60 lat, urodziła bliźnięta. Jak sama przyznała w jednym z wywiadów, decyzję o późnym rodzicielstwie podjęła w pełni świadomie, po wcześniejszej konsultacji z lekarzem. – Pierwszy moment, kiedy zapragnęłam być mamą, pojawił się podczas rozmowy z moim lekarzem, który powiedział: „Pani ma młody wiek biologiczny”. Zdziwiłam się. I to na tyle mocno zostało w mojej psychice, że wiedziałam i czułam, że mam jeszcze czas. Czułam w 100 proc., że dam radę. Gdybym tego nie czuła, to na pewno bym nie realizowała do końca swojej decyzji i chęci. I tak się stało. Wbrew wiedzy niektórych lekarzy ginekologów – przekonywała po latach w rozmowie z „Wieczornym Expressem”. Kim była najstarsza matka w Polsce? Gdy na świecie pojawiły się dzieci Barbary Sienkiewicz, rozgorzała ogólnopolska dyskusja na temat późnego macierzyństwa. Sama zainteresowana starała się nie komentować sprawy. Nigdy nie zdradziła, czy dzieci przyszły na świat dzięki metodzie in vitro. Nie ujawniła także, kim jest ich ojciec. – To jest moja tajemnica i moja decyzja – mówiła w „Wieczornym Expressie”. Zanim zasłynęła jako najstarsza matka w Polsce, Barbara Si…

GettyImages-140444007-1120510.jpg
width: 2100
height: 1405

Niezwykła rola dzieci w tworzeniu sztuki naskalnej. Kontaktowały się z duchami
type: item
date: 2025-04-03T14:15:15.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: dzieci
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pradzieje
subject: sztuka
description: Nawet kilkuletnie dzieci współtworzyły słynne pradziejowe malowidła naskalne. Te przedstawienia powstawały kilkadziesiąt tysięcy lat temu. Archeolodzy mają odpowiedź, dlaczego uczestniczyły w tym maluchy.
encoded: Spis treści: Dzieci w jaskiniach z malowidłami naskalnymi Specjalna rola dzieci w pradziejach Dowody na udział dzieci w tworzeniu malowideł Malowidła naskalne powstawały w Europie i w Azji kilkadziesiąt tysięcy lat temu. Najbardziej znane są przedstawienia z Jaskini Chauveta i Lascaux. Są tam piękne galerie ukazujące między innymi dzikie zwierzęta. Naukowcy od lat gromadzą coraz więcej dowodów na to, że w tej zagadkowej praktyce uczestniczyły dzieci. Zespół badaczy z Uniwersytetu w Tel Awiwie zajmujących się archeologią prehistoryczną zaproponował nowatorską hipotezę dotyczącą przyczyny obecności kilkulatków w pieczarach. Dzieci w jaskiniach z malowidłami naskalnymi Wiele przedstawień sztuki naskalnej powstało kilkadziesiąt, a nawet ponad 100 metrów w głębi ziemi. Dostanie się do wielu podziemnych komór nastręczało wielu trudności. Prowadzące do nich tunele były ciasne, zimne i naszpikowane ostrymi krawędziami, czyli po prostu niebezpieczne. Dlaczego więc ludzie w pradziejach zabierali tam swoje małe dzieci? Do tej pory większość hipotez wskazywała na aspekt edukacyjny i wychowawczy – poznawanie tradycji i zwyczajów społeczności. – Uważamy jednak, że dzieci odgrywały w tych jaskiniach również wyjątkową rolę kulturową. Małym dzieciom przypisywano bowiem szczególne cechy w świecie duchowym, umożliwiające im komunikowanie się z bytami z zaświatów, które, jak wierzono, były dostępne w głębi jaskiń – tłumaczą autorzy analizy. Specjalna rola dzieci w pradziejach Według nich dzieci brały udział w tworzeniu malowideł jaskiniowych, ponieważ były postrzegane jako mediatorzy między światem fizycznym i duchowym. Taki wniosek badacze wyciągnęli między innymi na podstawie analiz tradycyjnych (rdzennych) społeczności, czyli z użyciem narzędzi znanych z etnologii. – Rdzenne kultury na całym świecie, przez całą historię i prehistorię, postrzegały dzieci jako „aktywnych agentów” – mediatorów między tym światem a bytami zamieszkującymi świat przyrody, podziemny świat i kosmos jako cał…

thumbnail1.-Finger-paintings-made-by-children-in-Rouffignac-Cave-14000-to-20000-years-ago-5d748bd.jpg
width: 1600
height: 1063

Mózgi małych dzieci rejestrują wspomnienia. „Mogą one nadal istnieć w dorosłości”
type: item
date: 2025-03-21T12:58:16.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Ludzie
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: dzieci
subject: dzieciństwo
subject: mózg
subject: neurologia
subject: niemowlaki
subject: pamięć
subject: psychologia
description: Jako dorośli nie pamiętamy nic z najwcześniejszego dzieciństwa. Jednak najnowsze badania naukowców wykorzystujące rezonans magnetyczny (MRI) wykazały, że już od roku wzwyż tworzymy wspomnienia. Dlaczego więc w późniejszym życiu nie mamy do nich dostępu?
encoded: W tym artykule: Jak się bada pamięć niemowlaków? Kiedy nasz mózg tworzy pierwsze wspomnienia? Dlaczego nie mamy dostępu do najwcześniejszych wspomnień Istnieje pewien rodzaj amnezji, na który cierpią absolutnie wszyscy. To tak zwana amnezja dziecięca. Czyli niezdolność przypomnienia sobie jakichkolwiek wydarzeń z pierwszych dwóch–trzech lat naszego życia. Dopiero po upływie tego czasu formują się wspomnienia, które potrafimy przywołać w dorosłości. Zagadka dziecięcej amnezji od dawna intryguje psychologów dziecięcych. Co sprawia, że nie mamy dostępu do zdarzeń z naszego najwcześniejszego dzieciństwa? Dotychczas naukowcy podejrzewali m.in., że wiąże się to z pracą hipokampu – części mózgu odpowiedzialnej za powstawanie wspomnień. Zakładano że u bardzo małych dzieci hipokamp jest jeszcze niedostatecznie rozwinięty, by tworzyć i przechowywać wspomnienia. Jednak wyjaśnienie może być zupełnie inne. Najnowsze badania, których wyniki zostały opublikowane w prestiżowym czasopiśmie naukowym „Science”, wskazują, że już od około pierwszego roku życia nasz hipokamp bardzo dobrze radzi sobie z tworzeniem wspomnień. Jak się bada pamięć niemowlaków? Udowodnienie tego wymagało sporej pomysłowości i cierpliwości. Do badania aktywności różnych części mózgu służy obrazowanie metodą rezonansu magnetycznego. By przeprowadzić je skutecznie, badany nie może się poruszać. Co jest niewykonalne w przypadku bardzo małych dzieci. Zespół kierowany przez Nicka Turk-Browne’a, profesora psychologii na Uniwersytecie Yale, opracował więc własną metodę uspokojenie maluchów, które mają znaleźć się wewnątrz skanera MRI. Udoskonalono ją przez całe lata. Naukowcy wykorzystywali smoczki, kocyki, pluszaki, poduszki, wsparcie rodziców, a nawet psychodeliczne wzory tła, aby utrzymać uwagę dzieci. Mimo to maluchy się wierciły, a obrazy wychodziły rozmazane. Trzeba więc było przeprowadzić setki sesji. Kiedy nasz mózg tworzy pierwsze wspomnienia? W badaniach wzięło udział 26 dzieci w wieku czterech miesięcy do …

GettyImages-1164969828-22a0883.jpg
width: 1024
height: 768

Rodzice nie traktują swoich dzieci tak samo. Lepiej mają córki oraz starsze z rodzeństwa
type: item
date: 2025-01-17T11:02:49.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Ludzie
subject: Nauka
subject: dzieci
subject: psychologia
subject: rodzice
subject: rodzicielstwo
subject: rodzina
description: Zapytany, każdy rodzic odpowie, że kocha wszystkie swoje dzieci równie mocno. Jednak nie zawsze traktuje je w taki sam sposób. Jak pokazuje nowe badanie, rodzice faworyzują niektóre z rodzeństwa.
encoded: Spis treści: Jak badano, co się dzieje wewnątrz rodziny Mniej czujne rodzicielskie oko Córki mają łatwiej niż synowie Jak kochać i traktować tak samo Naukowcy mają złe wiadomości dla synów. Niekoniecznie są oni ulubieńcami swoich rodziców. Tak wynika z badań, których wyniki zostały opublikowane w czasopiśmie naukowym „Psychological Bulletin”. Badanie wskazuje, że rodzice mogą faworyzować część rodzeństwa. Lepszego traktowania mogą spodziewać się córki oraz starsze z dzieci. A także te z nich, które są bardziej zgodne i bardziej sumienne. Wcześniejsze badanie wykazało, że nierówne traktowanie dzieci może mieć na nie negatywny wpływ. Dotyczy to szczególnie z dzieci, które są traktowane gorzej od pozostałych. Nierówne traktowanie wpływa na ich poczucie własnej wartości, ale również pogarsza relacje między rodzeństwem. Jak badano, co się dzieje wewnątrz rodziny? Autorami najnowszego artykułu są Alexander Jensen z amerykańskiego Brigham Young University i McKell Jorgensen-Wells z Western University w Kanadzie. Przygotowali oni metaanalizę, w której wykorzystali m.in. 30 recenzowanych artykułów na opracowywany temat. Łącznie objęły one ponad 19 tys. uczestników ze Stanów Zjednoczonych, Kanady oraz zachodniej Europy. Naukowcy wzięli pod uwagę kolejność pojawienia się dzieci w rodzinie, ich deklarowaną płeć, a także temperament i osobowość. Na temat tych dwóch ostatnich wypowiadali się rodzice. Z kolei w większości przypadków to dzieci dostarczyły informacji o tym, które z rodzeństwa jest faworyzowane. Mając wszystkie te dane, badacze mogli sprawdzić, w jaki sposób są one ze sobą powiązane. Mniej czujne rodzicielskie oko Co łatwo zrozumieć, jeśli chodzi o poziom uwagi rodzice mniej kontrolują starsze rodzeństwo. Starsze dzieci mają większą autonomię i są mniej nadzorowane. Ma to istotne skutki dla młodszych członków rodziny. „Zróżnicowana kontrola, niezależnie od tego, czy jest odpowiednia pod względem rozwojowym, czy nie, wiąże się z niższą samooceną i większą liczbą probl…

shutterstock581286055-d7e4dfd.jpg
width: 1000
height: 667

Na dwór Jana Kazimierza trafił chłopiec wychowany przez niedźwiedzie. Ile jest prawdy w tej historii?
type: item
date: 2024-11-16T13:23:35.000Z
subject: Historia
subject: dzieci
subject: dzikie zwierzęta
subject: niedźwiedzie
subject: zwierzęta
description: W drugiej połowie XVII w. litewskie bory zamieszkiwali ponoć ludzie zachowujący się jak zwierzęta. Jeden z nich trafił nawet na dwór polskiego króla.
encoded: Spis treści: Pół człowiek, pół zwierzę Chłopiec-niedźwiedź był postrzegany jako bestia Dzikie dzieci poruszały się na czterech kończynach Dzikie dziecko podarowane królowi Francji Kraj obfitujący w potwory Nieustanne wojny w połowie XVII wieku zrujnowały większość ziem Rzeczypospolitej. Nie inaczej było w przypadku województw podlaskiego i trockiego. Pod koniec 1659 roku splądrowały je wojska moskiewskie dowodzone przez Iwana Chowańskiego. Wyludnienie regionu odczuwane było jeszcze wiele lat później. W 1663 roku chłopi skarżyli się stolnikowi wielkiemu litewskiemu Marcjanowi Aleksandrowi Ogińskiemu na zagrażające ludziom niedźwiedzie, które w wielkiej liczbie rozmnożyły się w okolicznych lasach. Poproszono o pomoc wojsko, które wkrótce zaczęło urządzać polowania na niebezpieczne zwierzęta. Podczas jednego z nich doszło do niezwykłego wydarzenia. W nieprzebytej puszczy żołnierze natknęli się na grupę niedźwiedzi zaciekle broniących swojego potomstwa. Ku zdziwieniu ludzi Ogińskiego wśród niedźwiadków znajdowało się także… ludzkie dziecko, około ośmioletni chłopiec! Nie umiał chodzić ani mówić. Do tego był cały pokryty włosami, niby sierścią. Wieści o dziwnym chłopcu szybko dotarły na dwór królewski i wzbudziły duże zainteresowanie królowej. Ludwika Maria Gonzaga, żona dwóch kolejnych polskich królów, i jedna z najbardziej wpływowych kobiet w Rzeczypospolitej XVII wieku, nigdy nie została szczęśliwą matką. Dzieci, których doczekała w związku z Janem Kazimierzem, Maria Teresa i Jan Zygmunt, zmarły jeszcze w niemowlęctwie. Być może z tego powodu królowa nie szczędziła funduszy na dobroczynność. To ona sprowadziła do Polski Zgromadzenie Sióstr Miłosierdzia, potocznie zwane szarytkami, które opiekowały się chorymi dziećmi i sierotami. Nie wiemy, czy powodowała nią zwykła ciekawość, czy może także współczucie i chęć pomocy. Niemniej chłopiec-niedźwiedź na wyraźne życzenie monarchini został sprowadzony na dwór i otoczony królewską opieką. Pół człowiek, pół zwierzę Historie d…

Dina-Sanichar-wychowany-przez-wilki-fot-Autor-nieznany--29007c2.jpeg
width: 1024
height: 576

Znaleziono dowody, że w tym starożytnym kraju zmuszano dzieci do pracy. Najmłodsze miały 7 lat
type: item
date: 2024-10-16T08:32:56.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: dzieci
subject: dzieciństwo
subject: odkrycia archeologiczne
subject: starożytność
subject: syria
description: Na ceramicznych naczyniach sprzed 4500 lat odkryto odciski palców. Badania wykazały, że należały do kilkuletnich dzieci, które pracowały jako garncarze.
encoded: Spis treści: Badania w starożytnej Syrii Dzieci w pracy Garncarze w wieku 7 lat Od czasów starożytnych dzieci brały aktywnie udział we wszelkich pracach nie tylko rolnych, ale i rzemieślniczych. To, co dziś może zatrważać, dawniej było normą, a najmłodsi nie byli traktowani jako dzieci, lecz mali dorośli. Tak zresztą było aż do czasów nowożytnych. Dziecko, tak samo zresztą, jak macierzyństwo jest w pewnym sensie konstruktem społecznym, który utworzył się w wyniku zmiany w myśleniu m.in. o okresie dzieciństwa. W XVII i XVIII wieku coraz częściej podkreślano wagę tego etapu w życiu człowieka. Koncepcja dzieciństwa stała się bardziej rozpowszechniona w XIX wieku, wraz z wprowadzeniem praw dzieci, takich jak zakaz pracy w fabrykach i wprowadzenie obowiązkowej edukacji. Badania w starożytnej Syrii Archeolodzy z Uniwersytetu w Tel Awiwie i naukowcy z Muzeum Narodowego w Kopenhadze odkryli ostatnio dowody, które pokazują, jak dzieci były wykorzystywane do pracy w starożytnej Syrii. Badacze przeanalizowali 450 naczyń ceramicznych, które wykonane zostały w wiosce Hama, znajdującej się nieopodal miasta Ebla, najważniejszego ośrodka północnej Syrii. W III tysiącleciu p.n.e., było to silne państwo semickie i ważne centrum handlowe. Wyniki tych badań opublikowano w czasopiśmie naukowym „Childhood in the Past”. Dzieci w pracy W wyniku badań naukowcy wykazały, że na ponad dwóch trzecich naczyń znajdowały się odciski palców należących do dzieci. Wiele z nich mogło mieć zaledwie 7 lub 8 lat. Autorzy sugerują, że kilkulatkowie byli najprawdopodobniej autorami tych wyrobów, którzy pracowali w lokalnym zakładzie garncarskim. – O dzieciństwie myślimy z poczuciem nostalgii. Tęsknimy za jego prostotą i beztroską. Jednak ta nostalgia przesłania nasze postrzeganie tego, co oznacza życie jako dziecko w szerszym ujęciu – mówi Akiva Sanders, autor badania z Uniwersytetu w Tel Awiwie. – Ostatnie archeologiczne badania etnograficzne dotyczące dzieci zaczęły opowiadać historię dzieciństwa z jego …

Ebla-mlodzi-garncarze-4546b1c.jpg
width: 1200
height: 842