Jedyna rzeka świata płynąca przez 10 państw. To fenomen europejskiego krajobrazu
Dunaj to druga najdłuższa rzeka Europy, przepływająca przez 10 państw i 4 stolice. Poznaj jej rolę w historii, ekologii, gospodarce i współczesnych wyzwaniach klimatycznych.
Spis treści: Znaczenie Dunaju w historii i gospodarce Europy Ekosystem i ochrona przyrody w dorzeczu Dunaju Dunaj wobec zmian klimatu: powodzie i wyzwania przyszłości Turystyka, kultura i atrakcje związane z Dunajem Dunaj to fascynująca rzeka o długości 2888 km, która łączy Europę Środkową i Południowo-Wschodnią. Przepływa przez różnorodne krajobrazy, wiele stolic oraz regionów o bogatej historii i wyjątkowej faunie i florze. Jest żywą arterią handlu, miejscem o ogromnej wartości przyrodniczej i jednym z kluczowych elementów gospodarczych kontynentu. Współcześnie Dunaj mierzy się z wyzwaniami ekologicznymi i klimatycznymi, ale wciąż pozostaje symbolem współpracy międzynarodowej i dziedzictwa kulturowego Europy. Znaczenie Dunaju w historii i gospodarce Europy Dunaj od wieków odgrywa fundamentalną rolę w dziejach kontynentu. Od czasów starożytności rzeka była ważnym szlakiem handlowym, a w jej dolinie rozwijały się potężne cywilizacje i imperia. Przez wieki była zarówno granicą, jak i arterią łączącą narody. Dziś Dunaj przepływa przez 10 państw: Niemcy, Austrię, Słowację, Węgry, Chorwację, Serbię, Bułgarię, Rumunię, Mołdawię, Ukrainę. Cztery europejskie stolice leżą nad jego brzegami: Wiedeń, Bratysława, Budapeszt i Belgrad. Fakt ten czyni z Dunaju wyjątkowy przykład transgranicznego cieku wodnego o ogromnym znaczeniu politycznym i gospodarczym. Dunaj jako szlak handlowy i droga żeglugowa Już od starożytności Dunaj służył jako ważna droga handlowa, umożliwiająca transport towarów, ludzi i idei. Współcześnie jego znaczenie w transporcie nie zmalało – jest jedną z głównych arterii żeglugi śródlądowej w Europie. Długość żeglownego odcinka rzeki rozpoczyna się od miasta Ulm w Niemczech i biegnie aż do ujścia do Morza Czarnego, a liczne porty rzeczne ułatwiają wymianę towarów. Obok funkcji transportowej Dunaj stanowi kluczowe źródło wody dla rolnictwa i przemysłu. Woda z rzeki nawadnia rozległe, suche tereny w Bułgarii, Rumunii, na Węgrzech i w Serbii. Dodatkowo na Dunaju działa wiele elektrowni wodnych, z których największą jest kompleks Żelazna Brama na pograniczu Rumunii i Serbii. Ekosystem i ochrona przyrody w dorzeczu Dunaju Dunaj to nie tylko gospodarka i historia, lecz także jeden z najbardziej zróżnicowanych ekosystemów Europy. W jego dorzeczu żyje ponad 5 tys. gatunków roślin i zwierząt, z których wiele jest rzadkich lub zagrożonych. Przykładem jest jesiotr dunajski – ryba, której naturalne siedliska w Europie znacząco się zmniejszyły. Ważnym elementem są mokradła i tereny zalewowe – naturalne filtry wody i obszary łagodzące skutki powodzi. Na bułgarskim odcinku rzeki znajduje się ponad 100 wysp, z których większość porastają lasy lub pastwiska, pełniąc funkcje przyrodnicze i gospodarcze. Wyjątkowe gatunki roślin i zwierząt oraz obszary chronione Ekosystem Dunaju chroniony jest w licznych parkach narodowych, rezerwatach i projektach międzynarodowych. Najbardziej znana jest delta Dunaju, która znajduje się na liście światowego dziedzictwa UNESCO. Jest to jeden z największych i najlepiej zachowanych obszarów podmokłych Europy, będący domem dla setek gatunków ptaków i ryb. Dzięki współpracy międzynarodowej podejmowane są działania na rzecz ochrony cennych gatunków i siedlisk oraz poprawy jakości wody. Międzynarodowa Komisja Ochrony Dunaju koordynuje prace państw dorzecza, co przynosi wymierne efekty ekologiczne. Dunaj wobec zmian klimatu: powodzie i wyzwania przyszłości Zmiany klimatyczne coraz mocniej wpływają na dynamikę i funkcjonowanie Dunaju. Rosnąca liczba ekstremalnych zjawisk pogodowych powoduje powodzie, gwałtowne przybory i spadki poziomu wód, co zagraża zarówno ludziom, jak i przyrodzie. W sierpniu 2023 roku poziom wody w Budapeszcie wzrósł o ponad 2,5 metra w ciągu kilku dni z powodu obfitych opadów i wezbrania dopływów. Takie sytuacje stają się coraz częstsze, a eksperci alarmują, że zmiany klimatu mogą nasilać ich częstotliwość. Rekordowe poziomy wody, powodzie i działania na rzecz bezpieczeństwa Najwyższy poziom Dunaju w Budapeszcie odnotowano w grudniu 2023 roku – aż 6,93 metra. Powódź zimowa była efektem zarówno intensywnych opadów, jak i gwałtownego topnienia śniegu. Reakcją państw są inwestycje w infrastrukturę przeciwpowodziową, poprawę systemów ostrzegania i odbudowę naturalnych terenów zalewowych. Istotne jest także wdrażanie długofalowych strategii adaptacji do zmian klimatu, obejmujących współpracę międzynarodową i edukację społeczeństw w zakresie bezpieczeństwa wodnego. Turystyka, kultura i atrakcje związane z Dunajem Dunaj od wieków fascynował artystów, podróżników i badaczy. Rzeka łączy wiele kultur i narodów, będąc inspiracją dla twórców i miejscem licznych wydarzeń. Stolice nad Dunajem, wyspy i atrakcje przyrodnicze Przez Dunaj przebiegają szlaki turystyczne, ścieżki rowerowe i liczne trasy wodne. Wiedeń, Bratysława, Budapeszt i Belgrad przyciągają miliony turystów, a panorama Dunaju w Budapeszcie również została wpisana na listę UNESCO. Wyspy na Dunaju, zwłaszcza te na bułgarsko-rumuńskim odcinku, stanowią unikatowe miejsca wypoczynku i rekreacji. Delta Dunaju jest prawdziwym rajem dla miłośników przyrody – to miejsce obserwacji ptaków, połowów ryb i aktywnej turystyki ekologicznej. Szlak żeglugowy na Dunaju to także okazja do odkrycia mniejszych miejscowości, zamków i rezerwatów, które odgrywają ważną rolę w zachowaniu dziedzictwa kulturowego regionu. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po świecie podróżuje w poszukiwaniu smaków lokalnych kuchni. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Pierwsze takie znalezisko z Austrii. Szczególny rodzaj rzymskich umocnień
Archeolodzy odkryli nad Dunajem w Dolnej Austrii świetnie zachowane pozostałości po rzymskich fortyfikacjach. Była to placówka militarna położona na daleko wysuniętym przyczółku Imperium Rzymskiego.
Spis treści: Ödes Schloss – odkryte na nowo Jak wyglądał rzymski przyczółek? Do znaleziska doszło niedaleko Carnuntum – stolicy rzymskiej prowincji Panonia, a od II wieku Górnej Panonii. Dziś jest to stanowisko archeologiczne w północno-wschodniej Austrii. Ödes Schloss – odkryte na nowo Ödes Schloss znane jest archeologom od XIX wieku. Na powierzchni widoczne są relikty murów. Jednak w czasie wykopalisk w 1850 roku przekopano tylko niewielki fragment stanowiska. Nie sądzono, że fortyfikacje są aż tak złożone. Nowe badania naukowców z Austriackiej Akademii Nauk i Parku Archeologicznego Carnuntum rzucają również nowe światło na strategiczne znaczenie Szlaku Bursztynowego i militarną ochronę dunajskiego limesu. Oznacza to, że Ödes Schloss pełniło funkcję fortu znajdującego się na przyczółku, nad samą granicą. Zadaniem załogi było monitorowanie przeprawy przez rzekę, które uważano za strategicznie ważne. Z tych baz wojska rzymskie mogły obserwować też okoliczne tereny wiejskie. Szczególnie wzdłuż Limesu Dunajskiego, takie instalacje były ważne dla obrony granicy i kontroli szlaków handlowych. Jak wyglądał rzymski przyczółek? Części murów fortu zachowały się do wysokości 2,65 metra. Budowla powstała w dwóch fazach. Pierwsza faza sięga około 170/180 r. n.e., kiedy cesarz Marek Aureliusz wzmocnił granicę rzymską przed plemionami germańskimi podczas wojen markomańskich. Przebudowy dokonano około roku 260 n.e., czyli za panowania za cesarza Galiena. Znaleziska archeologiczne obejmują stemplowane cegły z numerami legionów XIV i XV, monety, ceramikę i kilka małych znalezisk z brązu. – Dowodzą one ogromnego strategicznego znaczenia Carnuntum w rzymskim systemie wojskowym. Dostarczają też nowych danych na temat bezpieczeństwa militarnego połączenia na osi północ-południe – podkreśla Eduard Pollhammer, archeolog i dyrektor naukowy Carnuntum. Zdaniem badaczy jest to pierwszy tego typu fort z obszaru Austrii. Do tej pory podobne stanowisko położone na dunajskim limesie było znane tylko z Iža-Leányvár na Słowacji. Źródło: Austriacka Akademia Nauk Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Rejs po Dunaju – wyjątkowa podróż wzdłuż największej rzeki Europy
Rejs po Dunaju to nie tylko podróż po jednej z największych rzek Europy, ale także okazja do odkrycia pięknych miast, zamków i krajobrazów. Zobacz, jakie atrakcje czekają na trasie od Budapesztu, przez Wiedeń, aż po malowniczą dolinę Wachau i Ratyzbonę.
Spis treści: Dlaczego warto wybrać rejs po Dunaju? Trasa rejsu po Dunaju – od Budapesztu do Ratyzbony Atrakcje na trasie rejsu po Dunaju Dostosowanie rejsu dla rodzin Koszty i szczegóły organizacyjne Rejs po Dunaju to nie tylko podróż, ale i wyjątkowe doświadczenie, które pozwala odkryć najpiękniejsze miejsca Europy w komfortowych warunkach. Od Budapesztu, przez Wiedeń, aż po Ratyzbonę, każdy przystanek oferuje niezapomniane atrakcje, a podróżowanie po rzece daje wyjatkową możliwość cieszenia się krajobrazami w pełnym relaksie. To doskonały wybór dla każdego – od rodzin z dziećmi po miłośników historii i wina. Dlaczego warto wybrać rejs po Dunaju? Rejs po Dunaju to doskonała opcja zarówno dla miłośników historii, rodzin z dziećmi, jak i pasjonatów wina i natury. Dunaj, druga pod względem długości rzeka Europy, przepływa przez serce kontynentu, oferując unikatową perspektywę na różnorodność kulturową, architektoniczną i przyrodniczą krajów, które przecina. Podczas tej podróży możesz podziwiać barokowe miasta, średniowieczne zamki i winnice doliny Wachau. W odróżnieniu od tradycyjnych wycieczek, rejs po rzece zapewnia relaksujący sposób podróżowania. Statek pełni funkcję mobilnego hotelu, co oznacza, że pasażerowie mogą cieszyć się widokami z pokładu, bez konieczności codziennego pakowania się czy organizowania transportu. To idealna opcja dla osób poszukujących komfortu i wrażeń turystycznych w jednym. Trasa rejsu po Dunaju – od Budapesztu do Ratyzbony Rejs po Dunaju oferuje kilka popularnych tras. Jedną z najczęściej wybieranych jest ośmiodniowa podróż z Budapesztu do Ratyzbony, z przystankami w Wiedniu, dolinie Wachau i Pasawie. Oto kluczowe punkty tej trasy: Budapeszt: rejs rozpoczyna się w Budapeszcie, gdzie można podziwiać wspaniałą panoramę miasta, w tym neogotycki parlament oraz zamek na wzgórzu. Wieczorny widok na rozświetlone miasto stanowi idealne wprowadzenie do podróży​. Wiedeń: stolica Austrii oferuje pasażerom bogactwo barokowej architektury oraz liczne atrakcje turystyczne, takie jak katedra św. Szczepana, pałac Hofburg czy opera wiedeńska. Podczas wolnego popołudnia warto odwiedzić park Prater, znany z Diabelskiego Młyna​. Dolina Wachau: jeden z najbardziej malowniczych odcinków Dunaju, otoczony winnicami produkującymi renomowane austriackie wina. W Krems, jednym z miasteczek doliny, warto wypożyczyć rower i zwiedzić lokalne winnice​. Pasawa: miasto położone u zbiegu trzech rzek – Dunaju, Inn i Ilz – przyciąga turystów uroczymi brukowanymi uliczkami oraz bogatą ofertą gastronomiczną. Warto tu także zapoznać się z lokalnymi tradycjami, np. wziąć udział bawarskiej zabawie w karczmie​. Ratyzbona: uznawana za jedno z najlepiej zachowanych średniowiecznych miast w Europie, Ratyzbona stanowi ostatni przystanek rejsu. Jej gotyckie katedry i brukowane ulice zapraszają do odkrywania bogatej historii​. Atrakcje na trasie rejsu po Dunaju Każdy przystanek na trasie rejsu po Dunaju oferuje wyjątkowe atrakcje: Zamki i pałace: podczas rejsu mijasz liczne zamki, osadzone na nadbrzeżnych wzgórzach, które przypominają o średniowiecznej historii regionu. Jednym z najciekawszych punktów jest Zamek Wyszehrad na Węgrzech, z którego roztacza się piękny widok na Zakole Dunaju​. Kultura wina: dolina Wachau to region znany z produkcji win, szczególnie rieslinga i grüner veltlinera. Warto skorzystać z okazji, aby odwiedzić lokalne winnice i skosztować tych wyjątkowych trunków​. Lokalne tradycje: w Pasawie można poczuć ducha bawarskich tradycji, uczestnicząc w lokalnych imprezach i degustując regionalne przysmaki, takie jak kiełbaski czy pieczona wieprzowina​. Dostosowanie rejsu dla rodzin Rejs po Dunaju jest również idealnym rozwiązaniem dla rodzin z dziećmi. Statki oferują liczne udogodnienia i zajęcia dla najmłodszych, dzięki czemu dzieci nie nudzą się podczas podróży. Na pokładzie dostępni są animatorzy, a w trakcie przystanków organizowane są specjalne atrakcje dla najmłodszych, co pozwala rodzicom w pełni cieszyć się podróżą​. Koszty i szczegóły organizacyjne Koszt rejsu po Dunaju zaczyna się od 8 tys. zł za osobę za ośmiodniową wyprawę, obejmującą pełne wyżywienie oraz pięć wycieczek lądowych. Warto również zwrócić uwagę na elastyczność rezerwacji, którą oferuje coraz więcej operatorów, co pozwala na swobodne planowanie podróży w zależności od okoliczności​.
Najdłuższy dopływ Dunaju ma ponad 900 km długości. Przepływa przez pięć krajów
Najdłuższy dopływ Dunaju płynie przez terytorium pięciu państw, a jego wody zasilają także inne ważne cieki. Mówimy tu o dziewiętnastej najdłuższej rzece Europy, która pod tym względem tylko nieznacznie ustępuje Wiśle. Jaki jest najdłuższy dopływ Dunaju? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Jaki jest najdłuższy dopływ Dunaju? Źródło najdłuższego dopływu Dunaju Przebieg Cisy Wezbrania i powodzie Geografia zlewni Cisy Dunaj jest długą najdłuższą rzeką Europy. Pod tym względem ustępuje jedynie Wołdze. Wstęga o długości 2888 km przepływa przez dziesięć państw, od Niemiec, gdzie wypływa w górach Schwarzwaldu, aż po Ukrainę i Rumunię, gdzie rozbudowaną deltą uchodzi do Morza Czarnego. Po drodze zasila ją 31 jeden dopływów o długości powyżej 140 km, czternaście lewo- i siedemnaście prawobrzeżnych. Który z nich jest najdłuższy? Jaki jest najdłuższy dopływ Dunaju? Tytuł najdłuższego dopływu Dunaju dzierży Cisa – dziewiętnasta pod względem długości rzeka Europy. Mierzy 966 kilometrów i przebiega przez terytorium pięciu państw: Ukrainy, Rumunii, Słowacji, Węgier i Serbii. Jest więc ponad trzy razy dłuższa niż Wieprz i ponad osiem razy dłuższa niż Krzna – rzeki, które łączy najdłuższy kanał w Polsce. Powierzchnia zlewni to 157218 km kw., a średni przepływ u ujścia wynosi 776 m3/s. Do drugiej najdłuższej rzeki Europy uchodzi w okolicach serbskiej wsi Novi Slankamen, między Nowym Sadem a Belgradem. Cisa jest najdłuższym dopływem Dunaju, ale pod względem objętości niesionej wody plasuje się na drugim miejscu. W tej kategorii ustępuje tylko Sawie, która dostarcza 1513 m3/s. Źródło najdłuższego dopływu Dunaju Cisa rozpoczyna swój bieg w odległości około 4 km na północ od miasteczka Rachów na Zakarpaciu (w Beskidach Połonińskich). Powstaje z połączenia dwóch potoków źródłowych, Czarnej Cisy i Białej Cisy. Pierwszy bierze początek w Gorganach, natomiast drugi – Czarnohorze. Przebieg Cisy Rzeka dzieli się na trzy odcinki: górny, środkowy i dolny. Pierwszy jest mierzony do ujścia Samoszu, drugi – do ujścia Maruszy, a trzeci – do ujścia. Odcinek górny Wstęga najdłuższego dopływu Dunaju początkowo wije się przez góry i zmierza na południe. Załamuje się u ujścia Vișeu i tam skręca na zachód. Na tym odcinku wyznacza 62-kilometrową granicę między Ukrainą a Rumunią. W okolicach Sihotu Marmaroskiego wpływa do Kotliny Marmaroskiej. Dalej w okolicach Chustu (między masywem Tupego a górami Oaș) wkracza do Kotliny Panońskiej. Początkowo przepływa przez Nizinę Zakarpacką (ukraińską część kotliny), by dalej wpłynąć na Równinę Satmarsko-Berehowską po stronie węgierskiej. Tam zawija się na północ i właśnie na tym odcinku przyjmuje swój pierwszy duży dopływ, czyli rzekę Samosz. Chiny znoszą wizy dla Polaków. Teraz podróżowanie stanie się łatwiejsze Kurczy się lista państw świata, które wymagają od obywateli Polski posiadania wizy, niezbędnej do przekroczenia ich granicy. Rząd Chin podjął decyzję o włączeniu Polski do programu ruch... Odcinek środkowy W pobliżu miast Czop i Zakośny osiąga najdalej wysunięty na północ punkt. Stamtąd skręca na południowy zachód i przepływa między dwiema równinami: Bodrogköz i Rétköz. Na tym odcinku wyznacza odcinek węgiersko-słowackiej granicy o długości 6,5 kilometra. Dalej dociera do podnóża góry Tokaj i tam przyjmuje kolejny wielki dopływ – rzekę Bodrog. Dalej na południowym zachodzie przecina wielki sztuczny zbiornik wodny Cisa i zaczyna skręcać na południe. W miejscu, w którym uchodzi do niej Zagyva, przyjmuje bieg równoległy do Dunaju. Łączy się z dwoma kolejnymi wielkimi dopływami, Kereszem i Maruszą. Odcinek dolny Za ujściem Maruszy przecina granicę Węgier i Serbii. Na tym odcinku oddziela dwie historyczne krainy: Baczkę i Banat. Mniej więcej w połowie drogi między Nowym Sadem a Belgradem uchodzi do Dunaju. Wezbrania i powodzie Przez długi czas rzeka tworzyła szeroką terasę zalewową i przyczyniała się do występowania niszczycielskich powodzi. Nie miała wówczas stałego koryta, bo podczas wezbrań nurt swobodnie przemieszczał się po terasie. By temu zapobiec, w XIX wieku przystąpiono do regulacji Cisy. Współcześnie jest uregulowana na większości swojego biegu. Wezbrania występują wczesną wiosną i mają związek z topnieniem pokrywy śnieżnej w Karpatach. Zdarzają się także wczesnym latem, w okresie zintensyfikowanych opadów deszczu. Niekiedy na górnej Cisie zdarza się trzecie maksimum opadowe – w październiku. Powodzie najczęściej powodowało pierwsze wezbranie, które spotykało się z wezbraniem Dunaju. Rzeka nie mogła przyjąć wód Cisy. W związku z tym ta zaczynała gwałtownie przybierać, co powodowało katastrofalne w skutkach powodzie. W tym miejscu warto przypomnieć o powodzi z 1879 roku, która zniszczyła Segedyn, największe miasto położone nad Cisą. Geografia zlewni Cisy Cisa na prawie całej długości jest rzeką nizinną. Jedynym wyjątkiem jest odcinek źródłowy. Spadek wynosi zaledwie kilka centymetrów na kilometr, co przekłada się na powolny i spokojny nurt rzeki. Na odcinku między Dombrádem na Węgrzech a ujściem jest dostępna dla żeglugi. Cisa jest niezwykle ważnym dopływem Dunaju, nie tylko z uwagi na jej długość i objętość niesionej wody, ale także ze względu na położenie geograficzne. W obszarze zlewni Cisy leży wiele dużych miast, w tym: Użhorod (Ukraina), Preszów (Słowacja), Koszyce (Słowacja), Kluż-Napoka (Rumunia), Timisoara (Rumunia), Târgu Mureș (Rumunia), Arad (Rumunia), Oradea (Rumunia), Miszkolc (Węgry), Debreczyn (Węgry), Segedyn (Węgry), Subotica (Serbia), Zrenjanin (Serbia). Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Największa wyspa na Słowacji ma ponad 1300 km kwadratowych. Czemu warto ją odwiedzić?
Žitný Ostrov, czyli Wyspa Żytnia, leży na południowym zachodzie Słowacji, za Bratysławą, przy granicy z Węgrami. Nie myślcie jednak, że jest to jakiś spłachetek lądu – ma ponad 1300 km kwadratowych.
W tym artykule: Termalna wyspa Zalety Dunajskej Stredy Wielkie koty i motory Młyny nad wodą Smaki pogranicza Wyspa, paradoksalnie, w jakimś sensie znajduje się i na Dunaju, i – z powodu swojej rozległości – obok niego. Jest to po prostu ziemia pomiędzy głównym korytem Dunaju a tzw. Małym Dunajem. Czyli jego odnogą, która wpada do Wagu, który z kolei łączy wody z właściwym Dunajem. Czasem Słowacy, z pewną przesadą, mówią, że jest to największa rzeczna wyspa w Europie. W istocie jest to aluwialna równina, składająca się z kilkuset wysp podzielonych niewielkimi rzekami, starorzeczami i kanałami. W 1992 uruchomiono wybudowaną przy niej zaporę Gabčikovo, która miała stabilizować Dunaj, chronić tereny przed powodziami, a hydroelektrownia – wytwarzać prąd. Dziś zaspokaja ona 8 proc. słowackiego zapotrzebowania na energię elektryczną. Samą zaporę warto zobaczyć. Wiatr rozpędzony nad masą spiętrzonej słodkiej wody zapewnia prawdziwie morskie doznania. Termalna wyspa Mimo że Wyspę Żytnią definiuje Dunaj, nie tylko jego wody są na niej istotne. Pod ziemią są tu bowiem ogromne zasoby wody pitnej. A ponadto pełno tu źródeł termalnych. Wykorzystuje je np. Thermal Corvinus, aquapark w miejscowości Velký Meder. Na ten ogromny teren rekreacyjny składa się kilkanaście basenów termalnych mających różną temperaturę wody (w tym basen fala i basen dzika rzeka) w sąsiedztwie 80-hektarowego parkowego lasu. Miejsce to oferuje mnóstwo wodnych atrakcji dla dzieci. Są wśród nich rozmaite zjeżdżalnie, dysze, trampoliny, ścianka wspinaczkowa nad wodą i największy w Słowacji 600-metrowy park linowy Tarzana. Inna termalna propozycja to Thermalpark w największej na Wyspie Żytniej miejscowości Dunajská Streda. Na powierzchni kilkunastu hektarów znajdują się tam naturalne jeziorko, a przede wszystkim baseny z wodą termalną o temperaturze od 24 do 39 stopni, wydobywaną z głębokości 1600 m. Oprócz tego, że służy ona do celów rekreacyjnych, korzystnie wpływa także na schorzenia narządów ruchu. Thermalpark ma baseny zewnętrzne i wewnętrzne. A poza tym proponuje m.in. trzy rodzaje sauny, jacuzzi, masaże itp. Ja zafundowałem sobie tam prawdziwą popołudniową sesję odnowy biologicznej. Ale można tu zakotwiczyć na dłużej, bo kąpielisko dysponuje także hotelem oraz rozległym kempingiem. Zalety Dunajskej Stredy Szef Thermalparku w Dunajskej Stredzie przekonuje, że jego ośrodek może być dogodnym miejscem na krótszy lub dłuższy przystanek w drodze na popularne wśród naszych rodaków chorwackie wybrzeże. Znajduje się bowiem mniej więcej w połowie drogi z centralnej Polski nad Adriatyk (300 km od naszej granicy). Ale może też stanowić dobrą bazę dla zwiedzania zakątków południowo-zachodniej Słowacji. Mamy tu sielskość wiejskiej doliny Dunaju, obszar rolniczy, ale ciekawy ze względu na kulturowe pogranicze słowacko-węgierskie. Ponad połowę populacji Žitnego Ostrova/Csallókӧz stanowią Madziarzy, a tablice informacyjne są tam oczywiście dwujęzyczne. Wyspa Żytnia jest też atrakcyjna dla amatorów ornitofauny. Jest tu obszar chronionego krajobrazu Dunajské Iuhy (Dunajskie Łęgi), składający się z kilku oddzielnych enklaw dzikiej natury. Chyba najciekawszym jego fragmentem jest odcięte w połowie XIX w. starorzecze, czyli Čičovské mŕtve rameno, największy naturalny zbiornik wodny w kraju. Jednym z moich zaskoczeń było zresztą bogactwo ptaków widoczne na całej wyspie. Niezwykle kręty Mały Dunaj jest dogodny dla rodzinnej kajakowej rekreacji. To także doskonały teren dla miłośników rowerów. Z Bratysławy do Komarna, wzdłuż Dunaju, biegnie część europejskiej drogi Eurovelo 6. Ale są też inne, lokalne trasy, na tyle spokojne, że można się cieszyć się na nich samotnością. Wielkie koty i motory Urozmaiceniem pobytu na wyspie może być wizyta w Malkia Parku, leżącym w miejscowości Orechová Potôň. Jest to atrakcyjny wizualnie azyl dla dzikich zwierząt, przede wszystkim wielkich kotów, ale nie tylko. Stworzenia te trafiły tam z mniej i bardziej legalnych przedsięwzięć, np. rozrywkowych, ale też podejrzanych hodowli. Przebywają w Malkii w warunkach możliwie jak największej swobody i troski o ich dobrostan. Atrakcją dla gości jest np. możliwość uczestniczenia w karmieniu lwów i podejście naprawdę blisko wielkiego kota. Niemal po sąsiedzku, także w Orechová Potôň, można zaserwować sobie dawkę zupełnie innego rodzaju wrażeń, jadąc na Słowacki Ring. To uniwersalny tor wyścigowy z międzynarodowymi homologacjami, o długości blisko 6 km, na którym organizowane są większej i mniejszej rangi wyścigi. Jest też osobne centrum gokartów. Istnieje możliwość spróbowania swoich sił z wykorzystaniem pojazdu własnego lub wynajętego. Młyny nad wodą Ryk silników na Ringu okazał się zbyt męczący? Powrót do sielskości zapewni np. okolica młyna wodnego Dunajský Klátov. To ustronne miejsce z krystalicznie przejrzystą wodą i bujną wodną roślinnością. Zapewniam, że tchnie niezwykłym spokojem. Na odnodze Małego Dunaju w XIX w. powstał tam młyn z dolnym napędem. Nieczynny już, ale stanowiący minimuzeum. Podobnych młynów jest na Wyspie Żytniej więcej – na przykład w miejscowościach Jelke czy Tomášikovo. Zazwyczaj są to konstrukcje z dolnym napędem, które wymagały silnego prądu i sporego przepływu wody. Ale, jak już powiedzieliśmy, wody na Wyspie Żytniej nie brakuje. Smaki pogranicza Turysta, jak wiadomo, jeść musi i lubi, bo ciekaw jest też nowych wrażeń smakowych. Miałem okazję spróbować kulinarnych restauracji Corvin w Velkym Mederze. Menu zmienia się tam z tygodnia na tydzień, a szef kuchni proponuje dania zarówno kuchni lokalnej, jak i europejskiej. Zjadłem tam zwykłego, zdawałoby się, kurczaka, który został jednak zaserwowany i smakował jak najbardziej wyszukane danie. Nie bez powodu lokal w 2023 roku wygrał plebiscyt na najlepiej karmiący na Żytniej Wyspie. Inną restauracją godną polecenia jest Villa Rosa w Dunajskej Stredzie. Ambicją tego lokalu jest powrót do starych smaków Kukkonii (to dawna nazwa regionu). Proponuje dania lokalne, serwując np. mięso świń węgierskiej rasy mangalica z miejscowych hodowli. Warto też zajrzeć na Farmę Kukkonia w miejscowości Orechová Potôň, gdzie serwują gościom dania z lokalnych, w tym własnych produktów, także wegetariańskie. No i oczywiście wszędzie warto spróbować win z lokalnych winnic. Na koniec wspomnijmy, że całkiem niedaleko Wyspy Żytniej znajdują się trzy stolice – Bratysława, Budapeszt i Wiedeń, mogące zapewnić wielkomiejski kontrapunkt dla pobytu na wiejskiej w istocie naddunajskiej wyspie. I może nawet podkreślić jej walory.
Legiony rzymskie: 400 lat wojen z plemionami germańskimi wzdłuż Dunaju
Legiony rzymskie zajmowały jedną stronę rzeki, a lud germański drugą. To właśnie wzmocniona przez forty i wieże strażnicze rzeka o długości 2850 km utworzyła północną granicę imperium.
W tym artykule: Legiony rzymskie: Kim byli barbarzyńcy Legiony rzymskie: August na granicy Legiony rzymskie: Obsada fortów Legiony rzymskie: Wojny z Dakami Legiony rzymskie: Stając się Rzymianinem Filmy o legionach rzymskich Wypływający ze Schwarzwaldu w Niemczech, a następnie płynący przez Europę Dunaj ciągnie się przez 2850 kilometrów, zanim dotrze do Morza Czarnego. Rzeka ta, druga co do długości w Europie, ukształtowała historię kontynentu w takim samym stopniu, jak ukształtowała jego krajobraz. Dunaj stworzył naturalną granicę, a władcy Rzymu, począwszy od pierwszego cesarza Augusta, wykorzystali ją do oznaczenia miejsca, w którym kończy się Rzym i zaczyna granica. Sztuczna inteligencja „wskrzesiła” rzymskich cesarzy. Oto fotografie Nerona, Kaliguli i innych Kanadyjski operator filmowy, projektant wirtualnej rzeczywistości i artysta – Daniel Voshart – postanowił wykorzystać narzędzia sztucznej inteligencji do odtworzenia wyglądu władców star... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/projekt-bazowal-na-rzezbach-i-opisach-historycznych-fot-voshart-com-roman-emperor-project-25e505e.jpeg" width="938" height="528" alt="Projekt bazował na rzeźbach i opisach historycznych (fot. voshart.com/ROMAN-EMPEROR-PROJECT)" title="Projekt bazował na rzeźbach i opisach historycznych (fot. voshart.com/ROMAN-EMPEROR-PROJECT)" /> Po jednej stronie rzeki mieszkali Rzymianie, po drugiej zaś ludy barbarzyńskie. Plemiona germańskie, które żyły na północ od Dunaju, nie były rozróżniane przez pisarzy rzymskich. Ich kultura i praktyki nie interesowały Rzymu. Jedyne, co Rzym chciał zrobić, to trzymać barbarzyńców z dala od siebie, ponieważ koncentrował się na rozszerzaniu i pielęgnowaniu swojego imperium. Legiony rzymskie: Kim byli barbarzyńcy Ludy barbarzyńskie nie były jedną wielką grupą społeczną. Byli to ludzie z wielu różnych kultur, o różnej tożsamości etnicznej pochodzący z całej Europy i Azji. Koczowniczy Hunowie pochodzili najprawdopodobniej z okolic Kazachstanu, Wandalowie z Polski i Skandynawii, a Piktowie z Wielkiej Brytanii. Sarmaci natomiast migrowali na zachód z Iranu. Obraz „barbarzyńcy" jako owłosionego mężczyzny o dzikim spojrzeniu, który komunikuje się za pomocą pomruków i krzyków pochodzi ze starożytnej Grecji. Greckie słowo barbaros było używane do określenia ludzi spoza Grecji, których język był niezrozumiały i brzmiał jak „bar, bar, bar". Późniejsi pisarze rzymscy przyjęli ten termin i używali go w znaczeniu „inny", odnosząc się zarówno do ludzi spoza Rzymu, jak i tych niecywilizowanych. Dla rzymskich pisarzy ludy barbarzyńskie uosabiały brak dyscypliny. Rzymscy wojownicy byli natomiast szkoleni, by szczególnie cenić tę cechę i się jej podporządkować. Historyk Tacyt napisał w dziele „Germania" z pierwszego stulecia n.e.: „Germanowi nie jest tak łatwo zaorać ziemię i cierpliwie czekać na żniwa, jak rzucić wyzwanie wrogowi i zostać zranionym za swoją nagrodę. Uważa, że nudne i pozbawione ducha jest powolne gromadzenie w pocie czoła tego, co można szybko uzyskać przez utratę odrobiny krwi". W skrócie: Tacyt wierzył, że barbarzyńca wolałby kraść i zabijać dla potrzebnych mu dóbr, niż samemu je wytwarzać. Plemiona germańskie, które żyły nad Dunajem, nie były monolityczne. Było ich wiele i różniły się od siebie. Niektóre były potężniejsze od innych, takie jak Markomanowie (m.in. słynne wojny markomańskie), Kwadowie i Cheruskowie. Większość z nich używała języków germańskich, które prawdopodobnie różniły się od siebie (historycy nie znaleźli żadnego piśmiennictwa tych kultur). Praktykowali oni różne religie. Mieli różne motywy wchodzenia w interakcje z Rzymianami, gdyż niektórzy próbowali handlować, a inni tworzyć sojusze. Cześć z nich dążyła do konfliktu z Rzymem, podczas gdy inni woleli nie wchodzić z nim w żadne relacje. Plemiona germańskie walczyły ze sobą tak samo chętnie, jak walczyły z Rzymem. Wódz Cherusków Arminius w 9 r. n.e. dążył do zawarcia paktu z królem Markomanii w celu przeprowadzenia wspólnego ataku na imperium. Ten jednak odmówił, a osiem lat później w roku 17 n.e., Arminius zaatakował i pokonał Markomanów wysyłając ich króla na wygnanie do Włoch. Legiony rzymskie: August na granicy Rzymskie legiony nie istniały od początku republiki. Za jej czasów Rzym rozszerzył się jednak na nowe terytoria i zajął nowe prowincje - najpierw we Włoszech, następnie w Afryce Północnej, w południowej Europie i na Bliskim Wschodzie. Kiedy August został pierwszym cesarzem Rzymu w 27 r. p.n.e., uznał, że ochrona tych terytoriów jest niezbędna do utrzymania potęgi Rzymu. Opracował on więc nową strategię wyznaczania i obrony granic imperium. Jeśli chodzi o obronę granic, priorytetem cesarza była północna granica Półwyspu Apenińskiego. Plemiona germańskie, migrujące do dzisiejszych południowych Niemiec i Austrii, odważnie przeprowadzały ataki na przygraniczne osady, niekiedy uderzając wewnątrz samego półwyspu. Do tego czasu ekspansja rzymska odbywała się głównie drogą morską w kierunku zachodnim, południowym i wschodnim, zaniedbując kontynent europejski, który był podatny na ataki. August sprowadził więcej żołnierzy, wystawiając ich przeciwko barbarzyńcom w kampanii na rzecz zdobycia tego regionu i stworzenia możliwej do obrony granicy dalej na północ. Gdy kampania przebiegała pomyślnie, August przeniósł legionistów za Dunaj, stawiając sobie za cel dotarcie do rzeki Łaby dalej na północ i wschód. W 9 r. n.e. trzy rozbite rzymskie legiony (około 15 tys. żołnierzy) dowodzone przez generała Warusa wpadły w zasadzkę i zostały unicestwione przez barbarzyńców w Bitwie w Lesie Teutoburskim. Dla Augusta i jego następców, porażka pod Teutoburgiem (jedna z największych w historii imperium) wyraźnie pokazała, że plemiona germańskie są groźnym wrogiem. Rzymianie wycofali się na południe, a August wyznaczył stałą północną granicę wzdłuż brzegów Dunaju. Od tego czasu rzymska strategia na północy została ukierunkowana bardziej na obronę granicy niż na rozszerzanie imperium. Wraz z Renem na wschodzie, Dunaj pozostanie granicą cesarskiej Europy na ponad cztery wieki. Jako naturalną obronę Rzym wykorzystał w pierwszej kolejności szerokość rzeki, wynoszącą prawie 460 metrów na dużej części jej biegu. Następnie August powołał patrol graniczny, tworząc flotę w celu zabezpieczenia szlaku wodnego. Zbudował szereg fortów, wież strażniczych i stacji sygnalizacyjnych do wykrywania i powstrzymywania ataku lub wzywania posiłków. Służyły one również do monitorowania przepływu ludności, regulowania handlu i pobierania opłat celnych. System ten, znany jako limes, pierwotnie stanowił ufortyfikowaną drogę wojskową. Z czasem zaczął oznaczać sieć instalacji obronnych, w tym murów, fortów i palisad, zbudowanych przez Rzymian na granicach imperium wzdłuż Dunaju, a także w innych miejscach. Teren pomiędzy bazami legionistów a fortami pomocniczymi usiany był małymi fortami i wieżami strażniczymi. Wzdłuż Dunaju i Renu było znacznie mniej tego typu budowli niż tych, które zostały udokumentowane na innych ufortyfikowanych granicach, takich jak Mur Hadriana w Wielkiej Brytanii. Chociaż niektóre forty zostały prawdopodobnie zniszczone na skutek erozji, wydaje się, że duża szerokość rzeki była wystarczającą przeszkodą dla każdego napastnika. Strategia ochrony granic wzdłuż Dunaju została opracowana przez Augusta z myślą o maksymalnej elastyczności, dążąc do utrzymania pokoju poprzez połączenie bezpieczeństwa, handlu i dyplomacji. Nawet coś takiego, jak przyznanie pożądanego dostępu do rynków może wiązać się z zapewnieniem bezpieczeństwa na granicach, będąc dodatkowym zabezpieczeniem przed bardziej wrogimi plemionami oddalonymi od Rzymu. Faworyzowane plemiona uzyskiwały prawo do łatwiejszego przekraczania granicy pod warunkiem, że były to mniejsze i nieuzbrojone grupy, podczas gdy inni mogli sprzedawać towary na targowiskach wyłącznie pod dozorem uzbrojonej straży Legiony rzymskie: Obsada fortów Organizacja legionów rzymskich była dość specyficzna. Kiedy armia terytorialna została podzielona na legiony, każdy z nich liczył około 5 tysięcy żołnierzy stałych oraz oddziały pomocnicze. Główna baza graniczna wzdłuż Dunaju mogła pomieścić nawet 6 tysięcy żołnierzy, znacznie więcej niż wioski i przysiółki w strefie przygranicznej. W obrębie legionu istniała piechota, kawaleria i jednostki mieszane znane jako kohorty i ala, z których każda liczyła od 500 do 1000 żołnierzy. Jeśli chodzi o legiony rzymskie ciekawostki na ich temat dotyczą chociażby najmniejszych oddziałów w ramach tej struktury. Były one nazywane numeri i składały się z około 200 barbarzyńców, którzy walczyli z własnym wyposażeniem i według własnych zwyczajów, a nie w stylu rzymskim. Główne bazy były dużymi kompleksami o powierzchni około 20 hektarów, zbudowanymi na planie prostokąta z zaokrąglonymi narożnikami. Największe z nich to tzw. castra, jak np. Lauriacum na limesie dunajskim w Austrii. Składały się one z budynku kwatery głównej, rezydencji dowódcy, baraków, stodół, stajni, magazynów, szpitala, łaźni i latryn. Castra często obejmowały również osady lokalnych plemion poza murami, które prowadziły działalność gospodarczą na potrzeby obozu. Mniejsze osady warowne miały ten sam format co castra, ale miały jedynie około jednej piątej ich wielkości i mieściły tylko jedną kohortę (lub dwie w wyjątkowych przypadkach). Mieściły się w nich przeważnie te same budynki, co w bazach legionowych, bez szpitala i łaźni. Małe forty były zajmowane przez oddziały kohorty i numeri. Wzdłuż granic rzecznych, takich jak Dunaj, wszystkie te budowle były rozmieszczone nieregularnie, w zależności od ukształtowania rzeki. Codzienne życie żołnierskie zorganizowane było wokół czuwania: osiem wart w ciągu dnia, które wymagały od zmieniających się grup stania na straży podczas trzygodzinnych zmian. W programie były również szkolenia. Rekruci odbywali codziennie dwa treningi, jeden rano i jeden po południu, trwające tyle co warta, które obejmowały szkolenie w zakresie używania broni i jazdy konnej. Poza szkoleniami każdy z żołnierzy miał stałą pracę. Zadania specjalne mogły zmienić żołnierską rutynę. Papirus znaleziony w Egipcie przedstawia działania prowadzone przez żołnierzy w jednej z jednostek pomocniczych nad Dunajem na początku II w. n.e. Część z nich zajmowała się ochroną przedstawicieli cesarstwa, dwie grupy podróżowały do Galii w celu pozyskania odzieży i zboża, trzy inne wyruszyły na północ od Dunaju - jedna do nadzorowania upraw, jedna do przeprowadzenia rozpoznania, a kolejna na nieokreśloną wyprawę. Legiony rzymskie: Wojny z Dakami Legion rzymski początkowo nie miał dużej styczności z walką. Dla rekrutów, którzy rozpoczęli służbę na granicy nad Dunajem, przez większą część pierwszego wieku n.e. akcja ograniczała się prawdopodobnie do ataków bandytów lub odosobnionych wtargnięć barbarzyńców. Jednak ci, którzy służyli w roku 85 n.e. stanęli w obliczu pierwszej z trzech wojen przeciwko królestwu Dacji (obecnie teren Rumunii), najsilniejszemu królestwu na północ od Dunaju. Dakowie nie mieli żadnego języka pisanego, więc większość wiedzy na ich temat pochodzi z badań archeologicznych nad ich osadami. Źródła rzymskie dostarczają informacji o kulturze Daków, ale należy zwrócić uwagę na ich uprzedzenia (Tacyt ostrzegał, że są "ludem, któremu nigdy nie można ufać"). Dakowie byli uznaną, regionalną potęgą znaną z doskonałych wyrobów metalowych i bogatych kopalni. Ich siły najeżdżały rzymskie miasta graniczne wzdłuż Dunaju, co zmusiło Rzym do działania. Dowodzeni przez króla Decebala Dakowie zaatakowali rzymską prowincję Mezja, położoną na południe od Dunaju. Zwyciężyli w dwóch bitwach przeciwko imperium, ale cesarz Domicjan pokonał ich w 88 r. n.e. Konflikt ten zakończył się raczej pokojem niż całkowitą porażką, a Dakowie nadal stanowili zagrożenie dla rzymskich własności wzdłuż granicy. Cesarz Trajan stoczył dwie oddzielne wojny przeciwko Dakom. Pierwsza toczyła się w latach 101-102 n.e. Król Decebal i Trajan zawarli traktat, który następnie został złamany przez króla. W drugim konflikcie Trajan i jego rzymskie legiony pokonały Daków. W niesamowitym pokazie organizacji i inżynierii, siły Trajana zbudowały pierwszy stały most na Dunaju, aby ułatwić dostawy zaopatrzenia dla wojska. Dziesiątki tysięcy żołnierzy zniszczyło Daków i przywróciło rzymską kontrolę nad tą częścią Dunaju. Łupy zostały przywiezione z powrotem do Rzymu i wykorzystane do budowy Kolumny Trajana, 39-metrowego pomnika, który do dziś stoi na Forum Trajana w Rzymie. Kolumna jest pokryta płaskorzeźbami przedstawiającymi 155 scen, które obrazują różne elementy kampanii Trajana. Mniej więcej połowa scen ukazuje rzymskie wojsko, które maszeruje, walczy i dokonuje poświęceń. Ich przeciwnicy, Dakowie, również się tam pojawiają, co stanowi jedno z najlepszych wizualnych źródeł tego, jak wyglądali barbarzyńcy. Ich kudłate brody kontrastują z gładko ogolonymi rzymskimi twarzami. Inne płaskorzeźby pokazują bardziej praktyczne troski codziennego życia na granicy: zbieranie zboża, wycinanie lasów i budowanie fortów. Legiony rzymskie: Stając się Rzymianinem Rzymskie legiony pod dowództwem Trajana pokazały swoją siłę, co stało się ostrzeżeniem dla innych plemion germańskich położonych wzdłuż rzeki. Przez większą część następnego stulecia system graniczny spełniał swoją funkcję chroniąc i regulując granice, co z kolei sprzyjało pogłębianiu się relacji między Rzymem a plemionami germańskimi żyjącymi nad Dunajem. Za panowania Marka Aureliusza (od 161 r. n.e.) polityka państwowa pozwoliła zwiększyć liczbę barbarzyńców (nieuzbrojonych i w małych grupach), którzy przekraczali Dunaj i osiedlali się na pustych ziemiach, gdzie zakładali rodziny, prowadzili gospodarstwa i płacili podatki. Ich synowie mogli zaciągać się do armii rzymskiej, a ich potomkowie często awansowali na wysokie stanowiska wojskowe lub administracyjne. Włączenie plemion germańskich do cywilizacji rzymskiej było postrzegane jako sposób na ochronę imperium, poprzez zapewnienie osobom niegdyś z zewnątrz udziału w jego dalszym sukcesie. Wybuch wulkanu przyczynił się do upadku Republiki Rzymskiej Rok przed zamordowaniem na schodach rzymskiego senatu ostatniego władcy Republiki Rzymskiej na terenie dzisiejszej Alaski wybuchł wulkan i zmienił pogodę na Ziemi. Naukowcy badający utrwalone ... Rzymska polityka imigracyjna stale ewoluowała, często w sposób sprzeczny, ale zawsze kierując się praktycznością. Plemiona, które z jednej strony były znienawidzone, mogły ostatecznie stać się kandydatami na obywateli rzymskich. Tacyt cytuje cesarza Klaudiusza opowiadając się w Senacie w roku 48 n.e. za wpuszczeniem członków galijskiej arystokracji: „Moi przodkowie skłaniają mnie do rządzenia zgodnie z tą samą polityką sprowadzania do tego miasta wszystkich dostrzegalnych wartości, niezależnie od tego, gdzie się je znajdzie". Limes dunajski nadal funkcjonował jako północna granica, a kolejni władcy wzmacniali go poprzez budowę nowych fortyfikacji. Cesarstwo zaczęło słabnąć w III wieku, gdy sam Rzym zaczął popadać w chaos. Między rokiem 235 a 284 n.e., cesarze panowali średnio 18 miesięcy. Ta niestabilność odciągała uwagę Rzymu od granicy. Wizygoci (zachodni Goci) wykorzystali to i zaatakowali Dacię w 270 r. n.e. Chociaż cesarz Aurelian pokonał Wizygotów, oddał im terytorium na północ od Dunaju. W międzyczasie mniejsze plemiona barbarzyńców za Dunajem i Renem tworzyły potężne konfederacje: południowi Germanie przekształcili się w grupę Alemanów, a plemiona środkowego Renu we Franków. W roku 260 n.e. Alemanie przełamali się przez północne umocnienia stworzone przez Hadriana, przesuwając granicę rzymską z powrotem do Dunaju i Renu. Limes popadł w ruinę, ale w latach 300. cesarze próbowali go wzmocnić. Kiedy Rzym upadał sto lat później, limes dunajski wciąż stał. Filmy o legionach rzymskich Według rankingu przygotowanego przez serwisy filmowy IMDB najpopularniejsze filmy i seriale o legionach rzymskich to: „Gladiator" (2000), reż. Ridley Scott, „Zmartwychwstały" (2016), reż. Kevin Reynolds, „Rzym" (2005–2007), serial HBO, „Ben-Hur" (2016), reż. Timur Bekmanbetov, „Brytania" (2017), serial epix Źródło: NationalGeographic.com: Barbarians and Rome's legions battled along the Danube for 400 years 15 ciekawostek o rzymskim Koloseum Koloseum to jedna z najbardziej imponujących budowli starożytnego świata. Co warto wiedzieć na temat Koloseum? Ciekawostki, które każdy powinien znać, wymieniamy w poniższym zestawieniu. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/15-ciekawostek-o-rzymskim-koloseum-fot-emmanuele-ciancaglini-ciancaphoto-studio-getty-images-9c6ad3f.jpeg" width="938" height="626" alt="15 ciekawostek o rzymskim Koloseum (fot. Emmanuele Ciancaglini/Ciancaphoto Studio/Getty Images)" title="15 ciekawostek o rzymskim Koloseum (fot. Emmanuele Ciancaglini/Ciancaphoto Studio/Getty Images)" /> Makabryczne odkrycie: w Anglii wykopano 40 szkieletów. Wszyscy zmarli mieli odcięte głowy... Ludzkie szczątki znajdowały się na cmentarzu z czasów Imperium Rzymskiego w angielskim hrabstwie Buckinghamshire. Archeolodzy twierdzą, że ciała należały głównie do przestępców i wszys... Niezwykłe znalezisko w Grecji. Opady deszczu pomogły odnaleźć starożytny posąg Marmurowy posąg odnaleziono w starożytnym greckim mieście Epidauros. To prawdopodobnie bogini zdrowia Higieja.
Czy może być jakiś pożytek z odwołanego samolotu? Oczywiście! Ja tak trafiłam do samego serca Węgier!
Barbara Żukowska, redaktor National Geographic Travelera, opowiada o tym, czym zachwycił ją Dunaj. Nici z oglądania Baszty Rybackiej, wzgórza Gellerta, ulicy Váci Utca – jednym słowem tego wszystkiego, co w Budapeszcie zobaczyć należy. Przyleciałam kilka godzin później, niż planowałam, i musiałam obejść się smakiem. Tak przynajmniej myślałam na początku. Czasu było akurat tyle, żeby przejść się po pełnej zieleni i zabytków Wyspie Małgorzaty (tam był mój hotel) plus jeszcze na coś naprawdę ekspresowego. Postawiłam na rejs motorówką po Dunaju. Wybór był całkiem naturalny. Znajdowałam się przecież na środku rzeki, pomiędzy Budą i Pesztem. Zapadał zmierzch, włączyły się już iluminacje, ale niebo było jeszcze granatowe. Idealny moment. Na początku łódź płynęła powoli, jakby dla rozgrzewki, a później ruszyła pełną parą, zostawiając na wodzie białą spienioną grzywę. Na brzegach przesuwał się jaśniejący niczym widmo budynek parlamentu, mieniące się światłami Muzeum Sztuki Nowoczesnej, w niebo strzelały światła laserów. Nad głową regularnie migał któryś z budapeszteńskich mostów. Patrzyłam na miasto z poziomu rzeki i już wiedziałam, że nie chcę się od niej oddalać. Powyżej Budapesztu rzeka skręca na zachód, tworząc gigantyczny łuk zwany Zakolem Dunaju. Niektórzy widzą w nim zarys serca. I rzeczywiście, jak się przyjrzeć na mapie, można zobaczyć komorę, dwa przedsionki. Między nimi, we wgłębieniu, leży miasteczko Wyszehrad, znane ze spotkań Grupy Wyszehradzkiej. Dalej, przy ujściu wyimaginowanej tętnicy, jest miasto Esztergom, pierwsza stolica Węgier. Nie mam już wątpliwości, gdzie bije serce tego kraju. Następnego dnia ruszam w górę Dunaju, do leżących nad nim sielskich miejsc i miasteczek. Z Budapesztu najbliżej jest do Szentendre. To miasto uciekinierów ze stolicy, artystów i kościołów różnych wyznań, wąskich uliczek i ciekawych muzeów. Jednym z nich jest skansen. Wiem, skansen nie brzmi za ciekawie, kojarzy się z czymś starym i zakurzonym. Ale nie w tym przypadku. Oddalam się nieco od rzeki, żeby zobaczyć żywe muzeum etnograficzne pod gołym niebem. Jest tam wiatrak z dyżurnym młynarzem, drewniane i murowane domki, zagroda ze zwierzętami. Najwięcej emocji, nie tylko u dzieci, które przyszły tu z przedszkolną wycieczką, wzbudza tradycyjne węgierskie bydło z niesamowicie długimi rogami. Są też nie mniej tradycyjne świnie mangalice. Ich szczecina jest tak gęsta i kręcona, że przy odrobinie nieuwagi można je pomylić z owcami. W głębi skansenu widać protestancki kościół z XVI w. Staruszek został tu przeniesiony aż z drugiego końca Węgier – z Mand. Stał tam nad małą rzeką, teraz zaparkował w pobliżu Dunaju. Ciekawostką jest to, że nie ma fundamentów. Tak było też w oryginale. Kiedy przychodziła powódź, zabierała świątynię, ale jej nie niszczyła. Gdy woda opadała, mieszkańcy przyciągali ją na miejsce na linach. Skansen ma więcej takich ciekawostek, ale żeby je poznać, trzeba się nieźle nachodzić. Teren jest bardzo rozległy, na szczęście kursuje tam kolejka wąskotorowa. To dobre miejsce, żeby w krótkim czasie zobaczyć, jak wyglądało codzienne życie na Węgrzech. I znaleźć się bliżej natury. Łagodne wzgórza wokół muzeum są obstawione domkami tych, co uciekli z Budapesztu. Jadąc lub płynąc dalej w górę Dunaju, natkniemy się na Wyszehrad. Nie mam wątpliwości, dlaczego właśnie tu spotkała się Grupa Wyszehradzka, by dyskutować o ważkich sprawach politycznych. Z ufortyfikowanego wzgórza roztacza się taki widok na rzekę, że nie sposób oderwać oczu. W końcu muszę to jednak zrobić. Skusiła mnie wycieczka po Wyszehradzie na segwayach. Na początku ujeżdżenie dziwnego rumaka na dwóch kołach wydaje się trudne, ale dzięki żyroskopowi, który ten wynalazek utrzymuje w równowadze, da się wierzchowca opanować. Robię kilka ostrożnych kółek, a później ruszam już odważniej za przewodnikiem po stromych ulicach i wzdłuż brzegu Dunaju. Przekonuję się, że segway jest bardzo intuicyjny i wrażliwy na każdy ruch. Prawdziwym sprawdzianem okazuje się jednak brukowany podjazd do zamkowych wrót. Wieczorną atrakcją na zamku jest pokaz zręczności łuczników, kuszników i różnych zabijaków w strojach wzorowanych na średniowiecznych. W takich popisach łatwo popaść w kicz, ale grupie rekonstrukcyjnej z Wyszehradu to nie grozi. Celują do tarcz w biegu, walczą wręcz, wciągają do zabawy widownię. Wino (i sok) leją się szerokim strumieniem – wśród widzów krążą bowiem młodzieńcy w strojach z epoki i z dzbanami w ręku. Po pokazie na zamku jedynym właściwym miejscem na zakończenie wieczoru wydaje się restauracja Renaissance stylizowana na średniowieczną. I tam właśnie zmierzam – w blasku pochodni i przy dźwięku bębnów, bo scenariusz pokazu zawiera także odprowadzenie widzów do knajpy. Choć bardziej przydałoby się to raczej po wizycie w restauracji. Cały wystrój wygląda jak żywcem przeniesiony z dawnej epoki, jest nawet dziewczyna przygrywająca na flecie. Stół ugina się od węgierskiego jadła i ciężkich glinianych naczyń i półmisków. Nawet palinka i wino są podawane w glinianych czarkach. Klimat jest wyjątkowy, więc nic dziwnego, że budapeszteńczycy przyjeżdżają tu specjalnie na niedzielne obiady. Po kameralnym Wyszehradzie Esztergom wydaje się być metropolią. To wrażenie potęguje ogromna bazylika wzniesiona na wzgórzu nad brzegiem Dunaju. Wzgórze było pierwotnie zbyt małe, żeby świątynia mogła się zmieścić, dlatego trzeba było je sztucznie powiększyć. W „dosypanej” części zbudowano rozległe piwnice, w których przechowywano wino. Później przez wzgórze przebito prawie 100-metrowej długości wysoki tunel i drogę, by ułatwić połączenie między dwiema częściami miasta. W latach 50. piwnice zajęli komuniści i zrobili tam skład militarny. Zamiast szlachetnych trunków w podziemiach gromadzili czołgi. Tunele i piwnice o imponującej powierzchni 3,7 tys. m² przetrwały do dziś i znów króluje w nich wino pod różną postacią. Jest wystawa poświęcona jego produkcji, są automaty, w których można kupić kieliszek trunku, działa też Prímás Pince – restauracja gourmet z nowoczesną kuchnią węgierską, której bliżej jednak do francuskiej. W bazylice można zwiedzać nie tylko imponujące wnętrze, ale też wielgachną kopułę pokrytą zaśniedziałą miedzianą blachą. Kiedy się wejdzie na górę, wszystko wokół jest zielone. Wzgórza, trawniki, kopuła. W tej zieleni mieni się w słońcu Dunaj, czerwienieją dachy domów. Na drugim brzegu jest już Słowacja i miasteczko Štúrovo oszpecone kominami fabryk. Rzeka oddziela dwa światy, dwa wrażenia estetyczne. Wyniosły, piękny Esztergom i płaskie Štúrovo, które z daleka wygląda jak nieco poszarzałe. Jeśli ktoś myśli, że Węgry są płaskie jak stół, nad Dunajem zmieni zdanie. Przeprawiam się na drugi brzeg rzeki, do Parku Narodowego Dunaj-Ipola. Najwyższe wzniesienie ma tu 938 m. Zanim zacznę wdrapywać się na zalesione wzgórza (do hotelu), zatrzymuję się w Nagybörzsöny. (Naprawdę można się tej nazwy nauczyć, mnie się kojarzy z „nagim burżujem”, podobnie zresztą się ją wymawia). Tam warto zajrzeć do sklepu z... dżemami. Właścicielka, Monika Schvab, przeprowadziła się tu z Budapesztu razem z mężem. Wcześniej przyjechali na wakacje i zakochali się w tym miejscu. Zaczęli robić dżemy i sprzedawać. Miały takie wzięcie, że teraz produkują 90 ich rodzajów i eksportują m.in. do Wielkiej Brytanii. A jak brakuje owoców, kupują z Polski, bo u nas jest świetna na przykład czarna porzeczka. Wybór przetworów jest rzeczywiście ogromy, a jakie oryginalne zestawienia smaków: wiśnie z czarną czekoladą, truskawki z rozmarynem, morele z palinką. Próbuję i kupuję, także na prezenty – węgierskie z polską nutą. Następnego dnia jadę z biegiem Dunaju, do miasta Vác. Tam wchodzę do Galerii Sajdika Ferenca i doznaję olśnienia. Oglądam pełne humoru rysunki ptaków (węgierski artysta je uwielbiał), ludzi i scenek rodzajowych. Skądś już znam tę kreskę. Kiedy widzę pomarańczowy „pompon”, pojawia się wspomnienie z dzieciństwa. Ten pompon, który raz udawał perukę, raz mopa, raz kudłatego psa, widywałam w wieczorynkach. To przyjemne uczucie, kiedy dawno niewidziane obrazy materializują się nagle w węgierskiej galerii w Vácu. I w takim artystycznym klimacie pozostaję już do końca. Zwiedzam galerię, gdzie na honorowym miejscu wiszą dzieła artysty o nazwisku Gyula Hincz. Był przyjacielem Picassa, wielu prace Węgra uważa jednak za lepsze. Oglądam zbiory ceramiki, wyrobów z brązu, rzeźby, obrazy wykonane w różnych technikach. Nie mogę uwierzyć, że w takim małym mieście jest tyle ciekawego do zobaczenia. Śpieszę się, ale czas ucieka. Więcej i tak nie zdołam zwiedzić. Muszę na czas wrócić do Budapesztu, bo mało prawdopodobne, żeby mój samolot był odwołany.