Duchowe życie Polaków. Czy po śmierci trafimy do nieba?
Z roku na rok przybywa w Polsce osób niewierzących i niepraktykujących. Jednocześnie wielu z nas uważa duchy i inne istoty nadprzyrodzone za realne zjawisko. Ilu Polaków tak naprawdę wierzy, że istnieje niebo? Jak wygląda życie duchowe Polaków? Tutaj poznacie odpowiedź.
Co kilka lat Centrum Badania Opinii Społecznej (CBOS) publikuje raporty dotyczące religijności Polaków. Ostatnie badanie przeprowadzono w 2024 roku na grupie ponad 1000 osób. Wyniki zestawiono z analizami z poprzednich lat. Dzięki temu wiemy, jaka jest tendencja w wierze Polaków. Coraz mniej ludzi w kościołach Z badań CBOS wynika, że większość Polaków wciąż uważa się za wierzących, ale ta liczba się zmniejsza. Od 2019 roku odsetek wierzących spadł i przestał przekraczać 90%. Liczba osób niewierzących wyraźnie rośnie – obecnie jest to 14%. Polacy coraz rzadziej chodzą regularnie do kościoła. Odsetek Polaków praktykujących co tydzień osiągnął najniższy poziom w historii pomiarów i wynosi obecnie 34%. Coraz więcej wierzących praktykuje nieregularnie, tylko od święta. Liczba osób wierzących, ale praktykujących nieregularnie (38%), zrównała się z liczbą praktykujących regularnie (39%) i jest najwyższa w historii badań. Głównym powodem odejścia jest obojętność. Polacy, którzy odchodzą od Kościoła, najczęściej deklarują, że dzieje się tak z powodu braku potrzeby, obojętności i straty zainteresowania, a dopiero w drugiej kolejności z powodu krytyki Kościoła jako instytucji. Zaledwie 1% respondentów zadeklarowało przynależność do innej wiary niż katolicka. Jednak 1,8% pytanych odmówiło podania, z jakim wyznaniem się utożsamia. Połowa z nas trafi do nieba? Nieco mniej „techniczny” obraz polskich wierzeń przedstawia badanie firmy Ipsos z 2023 roku. Poziom osób wierzących jest w nim niższy w porównaniu do badania CBOS – ogółem 76% Polaków identyfikuje się w nim z jakąkolwiek religią. Ponad połowa Polaków (54%) zadeklarowała wiarę w istnienie nieba. Jednak nie zadano pytania, czy respondenci uważają, że trafią tam po śmierci. Nieco mniej osób uważa, że istnieje diabeł (41%) i piekło (44%). Z analizy wynika, że osób pokolenia gen Z (najmłodszego) identyfikujących się jako katolicy jest o 28 punktów procentowych mniej niż w przypadku najstarszego pokolenia, czyli boomerów. Mówimy zatem o przepaści pokoleniowej. – Badanie Ipsos wskazuje, że religia odgrywa pozytywną rolę w życiu większości Polaków. Nadaje sens i pomaga przezwyciężać problemy, takie jak choroby czy nieprzewidziane wypadki. Pozytywna strona religii objawia się również w fakcie, że Polacy chętniej wierzą w niebo niż w piekło. Jednocześnie maleje społeczna waga religii, o czym świadczy m.in. spadek liczby respondentów uważających ludzi wierzących za lepszych obywateli – mówi Joanna Skrzyńska z Ipsos Polska Siły nadprzyrodzone – obecne w życiu Polaków W tym samym badaniu Ipsos zapytano Polaków, czy wierzą w różne rodzaju istoty nadprzyrodzone: duchy, demony czy wróżki. 47% Polaków odpowiedziało twierdząco, co jest zbliżone do średniej na całym świecie. Co ciekawe w Polsce gen Z (najmłodsze pokolenie) jest bardziej skłonne do wierzenia w niebo, piekło, diabła i nadprzyrodzone byty niż starsze pokolenia (boomerzy), co jest trendem obserwowanym w skali globalne. A jednocześnie w tej młodej grupie jest najmniej zdeklarowanych katolików. Klątwy w Polsce – nadal żywe Niezależnie od wiary – w rozumieniu zinstytucjonalizowanej religii – wśród Polaków powszechne jest przekonanie o tym, że „niewyjaśnione zjawiska” naprawdę istnieją. Wiara rodaków w takie zjawiska jest powszechna i doznania nadprzyrodzone deklaruje połowa respondentów, co wynika z badania wykonanego na zlecenie kanału CI Polsat z 2017 roku. Niektóre z opisanych doświadczeń są z pogranicza religii. Mowa o spotkaniach z demonami czy zmarłymi, bo wiele osób uważa, że do takich wydarzeń naprawdę doszło. Kopalnią informacja na temat „domowej” wiary Polaków jest książka Tomasza Kwaśniewskiego zatytułowana „W co wierzą Polacy” (Znak 2019). Wyłania się z niej obraz społeczeństwa zapatrzonego we wróżki, jasnowidzów i szeptuchy. Ponad połowa Polaków zaczytuje się w horoskopy, a co szósta osoba – ma przy sobie zawsze magiczny amulet. Kwaśniewski wykonał nawet ciekawy eksperyment. Z pomocą wynajętej w Internecie wróżki chciał na kogoś rzucić klątwę. Długo szukał osoby, która by się na to zgodziła. Bo mimo że to przecież bujda na resorach, to z jakiegoś powodu nikt nie chciał być poddany takiej „próbie” i znaleźć się pod wpływem działania nadprzyrodzonych mocy. Źródła: CBOS, Ipsos, National Geographic Polska Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Dlaczego niektóre budynki wydają się nawiedzone? To nie duchy: to mózg nas straszy
Niektóre przestrzenie – mimo braku duchów – wywołują irracjonalny niepokój. Naukowcy tłumaczą, że to nie magia, lecz mechanizmy działania ludzkiego mózgu. Poznaj tajemnice architektury, która wytrąca nas z równowagi.
Spis treści: Jak mózg bada przestrzeń? Skąd bierze się niepokój w opuszczonych budynkach? Gdy dezorientacja uruchamia lęk Dlaczego mózg „błądzi” w takich miejscach? Instynkty pierwotne w nowoczesnych przestrzeniach Zwykle myślimy o domach i hotelach jako o miejscach bezpiecznych i przewidywalnych. Wystarczy jednak wejść w ciemny korytarz, a tętno przyspiesza, zanim zdążymy to sobie uświadomić. Naukowcy twierdzą, że te odczucia to nie zabobon, ale mózg błędnie odczytujący otoczenie. Eksperci pokazują, jak architektura – za sprawą ścian, światła i dźwięku – potrafi zmylić zmysły i zamienić znane miejsca w coś niepokojąco obcego. Jak mózg bada przestrzeń? Gdy wchodzimy do nowego miejsca, zmienia się powietrze i światło. Na moment ciało zastyga – to chwila, gdy przekraczamy próg budynku, którego nie znamy. Tak się dzieje, ponieważ mózg niemal natychmiast zaczyna budować wewnętrzną mapę przestrzeni – wyjaśnia Lisa Giocomo, profesor neurobiologii na Stanford University School of Medicine. Pomagają w tym ściany, narożniki i wyraziste punkty orientacyjne. Gdy taka mapa już powstanie, mózg nakłada na nią znaczenia zaczerpnięte z pamięci i doświadczenia. Rozpoznajemy budynek jako restaurację, więc oczekujemy, gdzie zamówić lub odebrać jedzenie. Ta mapa służy mózgowi nie tylko do ustalenia, gdzie jesteśmy teraz, ale też dokąd możemy pójść w tej przestrzeni w przyszłości – dodaje Giocomo. To nieustanne przewidywanie tego, co dalej (zwane przetwarzaniem predykcyjnym), daje nam poczucie bezpieczeństwa. Gdy jednak przestrzeń łamie te oczekiwania, system się zacina. A nasze poczucie bezpieczeństwa słabnie. Skąd bierze się niepokój w opuszczonych budynkach? – Mózg jest wyczulony na ślady rozkładu. W starych hotelach, dworach czy opuszczonych salach subtelne bodźce – zapach stęchlizny, pleśni i kurzu – sygnalizują biologiczny rozpad. Podpowiadają, że przestrzeń nie nadaje się do zamieszkania – mówi Beth Tauke z University at Buffalo, badaczka percepcji przestrzeni. Dołóżmy echo kroków, które potęguje poczucie izolacji. Na koniec chłodne, wilgotne powietrze – przywodzące na myśl podziemia. Zrujnoane budynki wywołują skojarzenia ze śmiercią. Myślami wracamy do tych, którzy tu bywali – i do tego, co się stało. Ta narracyjna pustka, połączona z niepewnością wzrokową, pobudza sieć spoczynkową układu nerwowego (default mode network) – system odpowiedzialny za wyobraźnię i pamięć – nadając przestrzeni niemal nawiedzony charakter – tłumaczy Tauke. Mózg dopowiada sobie historie, żeby zrozumieć ruinę. A te historie zwykle skręcają w stronę zagrożenia. Gdy dezorientacja uruchamia lęk Wiele rzekomo nawiedzonych miejsc nie ma punktów orientacyjnych, na których polegamy podczas nawigacji. W korytarzach każdy zakręt wygląda tak samo. Długie hale z powtarzalnymi ścianami, drzwiami i obrazami po obu stronach zostawiają nas bez pewności, gdzie byliśmy i dokąd można pójść. Bez punktów orientacyjnych i widocznego końca mózgowi trudno określić, gdzie jesteśmy w przestrzeni – mówi Tauke. Pojawia się dezorientacja i poczucie braku bezpieczeństwa. Badanie z 2021 roku dotyczące formy architektonicznej i zmysłów wykazało, że zmiany krzywizn i oświetlenia wpływają na pobudzenie fizjologiczne – gdy poruszamy się przez określone pomieszczenia, rośnie czujność. Architekci korzystali z tych zasad od dawna, świadomie lub nie – od dezorientującej symetrii Sali Lustrzanej w Wersalu po dudniące pustki budynków brutalistycznych. Powtarzalność potęguje niepokój. Środowisko staje się zbyt przewidywalne, by wydawało się prawdziwe. Tak rodzi się to niepokojące wrażenie czegoś prawie, ale jednak nie całkiem znajomego. Jednolite oświetlenie potrafi zniwelować głębię i cienie, osłabiając wskazówki przestrzenne – mówi Tauke. Brak ruchu i dźwięku sygnalizują "dziwność" środowiska. Dlaczego mózg „błądzi” w takich miejscach? System mapowania przestrzeni w mózgu opiera się na stałości – podkreśla Giocomo. Gdy pojawia się niepewność, coś narusza nasze przewidywania – na przykład nagły, niespodziewany ślepy zaułek – albo gdy bodźce są sprzeczne, jak wtedy, gdy ściany zdają się przesuwać szybciej lub wolniej, niż wskazuje ruch naszego ciała, rodzi się dyskomfort i niepokój – dodaje. „Nawiedzone przestrzenie” często zawierają korytarze wracające do punktu wyjścia, przypadkowe ślepe zaułki lub idealnie symetryczne skrzyżowania czy wielkie, zrujnowane schody opadające w ciemność. Psychologicznie ciemna klatka schodowa oznacza zejście do nieświadomości, gdzie kryją się wyparte lęki – mówi Tauke. Nawet bez realnego zagrożenia ten obraz niesie suspens. Ciemność spłaszcza pole widzenia. Oczy i ciało dostarczają wtedy sprzecznych sygnałów do układu przedsionkowego, który odpowiada za równowagę. Gdy światła jest mało lub cienie zamazują stopnie, kora wzrokowa otrzymuje niepełne informacje o głębi, kontraście i krawędziach – wyjaśnia Tauke. Niedopasowanie między oczekiwanym a rzeczywistym – na przykład tam, gdzie powinna być kolejna krawędź stopnia – tworzy błędy przewidywania, które nakręcają uwagę i pobudzenie. Instynkty pierwotne w nowoczesnych przestrzeniach Bardzo wysokie pomieszczenia także wywołują niepokój, bo mózg ma trudność z oceną skali i lokalizacją potencjalnych zagrożeń. Dodajmy echo – a efekt się pogłębia. Echo oznacza, że dźwięk dochodzi z wielu stron z niewielkimi opóźnieniami. Trudniej wtedy namierzyć źródło – także ewentualne niebezpieczeństwo – mówi Sina Esteky z Miami University, badaczka zachowań i projektowania. Akustyka dużych pomieszczeń może sprawić, że znajome odgłosy brzmią obco lub zniekształcają się. Zmysły pracują wtedy na podwyższonych obrotach. Pozostajemy w lekkim stanie czujności. Przestrzenie ciasne generują inny rodzaj stresu. W ciasnocie mamy ograniczone możliwości poruszania się i ucieczki, co uruchamia reakcje stresowe nawet bez realnego zagrożenia – wyjaśnia Esteky. „Ewolucyjnie bycie uwięzionym oznaczało podatność na drapieżniki.” Te instynkty wpisują się w teorię perspektywy i schronienia (prospect–refuge), według której preferujemy miejsca oferujące jednocześnie szeroki widok i poczucie osłony. Schody są tu wzorcowym przykładem. Strome spadki kojarzą się z urwiskami, a nawet do pułapkami, w które można wpaść. Krzywizny i kształt litery L zasłaniają pole widzenia przed drapieżnikami. Brak poręczy sugeruje brak czegoś, czego można się chwycić – jak roślin czy skalnych krawędzi. Zejście po schodach ujawnia to jeszcze wyraźniej. Na górze czujemy kontrolę. W połowie – niewiadoma w dole i za plecami odbiera poczucie schronienia. Na dole pojawia się ulga, bo mózg znów potwierdza stabilność i drogi ucieczki – dodaje Tauke. Podobnie działają pomieszczenia bez okien. Bez widoku na zewnątrz tracimy wskazówki przestrzenne i czasowe – światło dzienne, informacje o pogodzie i potencjalnych drogach ewakuacji. Pokoje bez okien odbierają nam perspektywę, tworząc wrażenie odcięcia od szerszego świata i niemożności oceny zewnętrznych warunków czy zagrożeń – mówi Esteky. To odcięcie wzmacnia poczucie zamknięcia, lekką klaustrofobię lub niepokój. Świadomość, jak głęboko przestrzeń kształtuje emocje, sprawia, że architekci i neurobiolodzy projektują dziś budynki z myślą o nastroju – kojące szpitale, uspokajające węzły komunikacyjne, a nawet miejsca pracy zmniejszające przeciążenie sensoryczne. Te same zasady, które potrafią sprawić, że korytarz wydaje się złowieszczy, mogą też uczynić pokój kojącym. Źródło: National Geographic
Duchy i zjawy w starożytnym Rzymie. Poznajcie opowieści o nawiedzonych domach sprzed dwóch tysięcy lat
Duchy w starożytnym Rzymie były obecne nie tylko w ludowych podaniach, ale także w tekstach wielkich autorów. Pliniusz Młodszy, Cyceron czy Swetoniusz opisywali zjawy i nawiedzenia, które dziś brzmią jak scenariusze horrorów. Ale czy naprawdę w nie wierzyli?
Spis treści: Duchy w tekstach rzymskich historyków i filozofów Nawiedzone domy i folklor antyczny Znaczenie właściwego pochówku Duchy, zjawy i... polityka? Sceptycyzm i zjawiska w domu Pliniusza Wierzysz w duchy? Takie pytanie zadał około 100 r. n.e. swojemu przyjacielowi znany rzymski prawnik i polityk Pliniusz Młodszy. – Bardzo chciałbym wiedzieć, czy uważasz, że istnieją duchy. Czy przybierają kształty albo formę jakiegoś boskiego bytu, czy są tylko nierealnymi obrazami, które odzwierciedlają nasze lęki. Pliniusz pisał do swojego przyjaciela Sury, rzymskiego senatora, dzieląc się trzema zasłyszanymi opowieściami o duchach. Jedna z nich mówiła o mężczyźnie, któremu zjawa przepowiedziała zarówno polityczny awans, jak i tragiczną śmierć. Druga opowiadała o domu i brzęku łańcuchów ducha, który go nawiedzał. Trzecia zaś o wydarzeniach, które miały się rzekomo rozegrać w samym domu Pliniusza – ale o tym później. Duchy w tekstach rzymskich historyków i filozofów Historie o duchach pojawiają się w wielu rzymskich tekstach. W przeciwieństwie do dzisiejszych thrillerów są jednak często zaledwie kilkuzdaniowe. Na przykład: rzymski historyk Plutarch, opisując życie ateńskiego wodza, mimochodem wspomniał o greckiej łaźni, którą po zabójstwie zaczęto uważać za nawiedzoną. – Przez długi czas ukazywały się tam zjawy, a w tym miejscu słychać było jęki, jak opowiadali nasi ojcowie. Dlatego nakazano zamurować bramy łaźni. I po dziś dzień mieszkańcy okolicy twierdzą, że czasem widują widma i słyszą niepokojące odgłosy. Ale co starożytni Rzymianie naprawdę sądzili o duchach? Poszukaliśmy wskazówek, przyglądając się historii o zjawach, które krążyły w starożytnym Rzymie. Nawiedzone domy i folklor antyczny – W liście Pliniusza znajduje się wspaniała opowieść o nawiedzonym domu. Ten motyw przewija się przez całe antyczne piśmiennictwo – mówi Daniel Ogden, profesor historii starożytnej na Uniwersytecie w Exeter i autor książki Magic, Witchcraft and Ghosts in the Greek and Roman Worlds. W liście do Sury Pliniusz relacjonował zasłyszaną historię o domu w Atenach, który nawiedzało widmo brzęczące przeraźliwie głośnymi łańcuchami. Dom opustoszał, aż pewnego dnia wprowadził się tam filozof. Gdy nocą pisał przy blasku lampy, usłyszał, jak brzęk łańcuchów zbliża się coraz bardziej. W końcu duch ukazał mu się w pokoju. Ogden postrzega historię o nawiedzonym domu z listu Pliniusza jako część tradycji folklorystycznej, która zaczęła się w starożytnej Grecji i trwała po upadku zachodniej części Cesarstwa Rzymskiego około 476 r. n.e. Opowieści o nawiedzonych domach w tej tradycji mają zwykle podobne elementy, na przykład postać bohatera. W pogańskich historiach, takich jak u Pliniusza, bohaterem jest filozof. W chrześcijańskiej wersji z końca V wieku — biskup. Najwcześniejszą dużą rzymską historią o nawiedzonym domu jest Mostellaria, czyli Dom nawiedzony, komedia dramatopisarza Plauta około 200 r. p.n.e. Sztuka najpewniej opiera się na zaginionej greckiej komedii Phasma z końca IV lub początku III wieku p.n.e. To sugeruje, że folklor o nawiedzonych domach sięga co najmniej tak daleko. W Mostellarii zniewolony sługa próbuje przekonać przesądnego pana, który właśnie wrócił z długiej podróży, żeby nie wchodził do domu, bo ten jest nawiedzony. W rzeczywistości kłamie, by ukryć wybryki syna pana, który urządzał w domu hulanki podczas nieobecności ojca. Znaczenie właściwego pochówku Choć opowieść zniewolonego sługi jest komicznie sprzeczna sama w sobie, uwypukla inny powracający motyw rzymskich historii o duchach: nieodpowiedni pochówek. – Właściwy pochówek był niezwykle ważny – podkreśla Debbie Felton, profesor filologii klasycznej na Uniwersytecie Massachusetts w Amherst i autorka książki Haunted Greece and Rome: Ghost Stories from Classical Antiquity. – W rzymskich historiach o duchach pozostanie niepogrzebanym lub pochowanie „nie tak, jak trzeba” było najpewniejszą przyczyną nawiedzenia. Historia Pliniusza o nawiedzonym domu też zawiera wątek niewłaściwego pochówku. Zamiast uciec ze strachu, filozof pozwolił duchowi zaprowadzić się w pewne miejsce na zewnątrz. Tam widmo zniknęło. Rankiem filozof poprosił miejscowych urzędników, by rozkopali wskazany punkt. Odnaleziono ludzkie szczątki spętane łańcuchami. Gdy zapewniono im godny pochówek, nawiedzenia ustały. Duchy, zjawy i... polityka? Nawet jeśli nikt cię nie nawiedza, rzymskie opowieści sugerują, że warto zadbać o właściwy pochówek każdego napotkanego ciała. Duch może potem odwdzięczyć się pomocą. Rzymski mówca i polityk Cyceron zapisał w 44 r. p.n.e. wczesny przykład takiej historii, należącej do folklorystycznego gatunku „wdzięcznego zmarłego”. W dialogu Cycerona De divinatione (O wróżbiarstwie) poeta Simonides znajduje trup. Zapewnia mu porządny pochówek. Po wszystkim duch ostrzega go, by nie wyruszał w planowany rejs, bo statek zatonie. Simonides słucha i unika śmierci – przynajmniej swojej. – Szkoda tylko, że nie ostrzegł reszty pasażerów – zauważa z przekąsem Felton w swojej książce. Nie wszystkie postacie nadprzyrodzone były duchami zmarłych. Rzymianie zapisywali też opowieści o wielkich, półboskich zjawach. Historyk Swetoniusz pisał, że Juliusz Cezar ujrzał taką zjawę przed przekroczeniem Rubikonu i rozpoczęciem wojny domowej. A Pliniusz w liście do Sury zaczyna od historii o widmie, które trafnie przewidziało czyjś polityczny awans. Obie opowieści przedstawiają sukcesy bohaterów jako wynik przeznaczenia lub losu. Brzmią bardziej jak propaganda polityczna niż straszne historie. Sceptycyzm i zjawiska w domu Pliniusza Podobnie jak dziś, starożytni Rzymianie różnili się w poglądach na temat życia po śmierci i tego, czy duch zmarłego (lub inna istota) może ukazywać się żywym. Uczeni zwracają jednak uwagę, że z trzech głównych zachowanych opowieści o nawiedzonych domach dwie są komediowe lub satyryczne. Kpiąc z takich historii, zakładają, że publiczność już zna koncepcję nawiedzonych domów – zapewne z ustnych opowieści. Ich ton sugeruje też, że nie wszyscy w nie wierzyli. Na przykład ostatnia ważna rzymska historia o nawiedzonym domu pojawia się w dialogu Lukiana, satyryka z II wieku ze syryjskiej części imperium. W fragmencie znanym jako Philopseudes (Miłośnik kłamstw) filozof opowiada słuchaczowi, jak trafił na nawiedzony dom w Koryncie. Podobnie jak bohater Pliniusza, mówi, że zakończył nawiedzanie, odnajdując szczątki ducha i doprowadzając do właściwego pogrzebu. Sceptyczny rozmówca mu nie wierzy. Być może to zaproszenie, by czytelnicy także poddali w wątpliwość zasłyszane opowieści o widmach. A w co wierzył sam Pliniusz? Wskazówek można szukać w ostatniej „historii o duchach” z jego listu, tej z jego własnego domu. Pliniusz pisał, że dwie osoby nocujące w jego posiadłości – zniewolony chłopiec i brat pewnej służącej – budziły się w różne dni z obciętymi we śnie włosami. Obok wciąż leżały ścięte kosmyki. Oboje twierdzili, że w nocy widzieli tajemnicze postacie. Pliniusz zakończył list do Sury prośbą o jasną odpowiedź, czy ten wierzy w duchy. – Nie zostawiaj mnie w zawieszeniu i niepewności. Piszę do ciebie właśnie po to, by zakończyć moje wątpliwości. Nie dowiemy się, co wydarzyło się naprawdę w domu Pliniusza (ani jak odpowiedział mu Sura). Felton ma jednak swoją teorię. – Myślę, że ktoś zrobił Pliniuszowi psikusa. A on po prostu tego nie załapał. Źródło: National Geographic
Nieszkodliwa zabawka czy potężne narzędzie? Tabliczka ouija już od dwóch wieków daje głos duchom
Tabliczka ouija to dla wielu zwykła zabawka – gra towarzyska, która świetnie sprawdza się podczas halloweenowej imprezy. Nie brakuje też ludzi, którzy w tej niepozornej planszy widzą coś więcej. Dla nich jest narzędziem do kontaktów z zaświatami. Narzędziem, które może przynieść wiele korzyści lub niewyobrażalnych szkód. Skąd wzięła się plansza do wywoływania duchów? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Osobiste tragedie wodą na młyn spirytyzmu Amerykańska zabawka z chińskimi korzeniami Jakimi zasadami rządzi się tabliczka ouija? Chęć nawiązania kontaktu ze zmarłymi jest tak stara, jak same religie. Ouija to plansza z nadrukowanymi literami alfabetu, cyframi od 0 do 9, kilkoma symbolami i słowami: „tak”, „nie” i „do widzenia”. Obsługiwana ruchomym wskaźnikiem, wygląda jak niepozorna zabawka i tym jest w istocie. Mimo to, wielu ludzi, nawet tych, którzy nie deklarują przynależności religijnej, uważa, że za jej pośrednictwem można porozmawiać ze zmarłymi. Niektórzy nawet lękają się jej bardziej niż ognia. Osobiste tragedie wodą na młyn spirytyzmu Tabliczka ouija często bywa kojarzona z tajemniczym, starożytnym artefaktem, jednak to stosunkowo nowy „wynalazek”. Plansza do przywoływania duchów powstała w XIX wieku w Stanach Zjednoczonych. Po wojnie secesyjnej w USA zapanował prawdziwy boom na spirytyzm, zwłaszcza wśród kobiet. W bratobójczych walkach, toczonych między Unią a Konfederacją zginęło około 620 tys. żołnierzy. W całym kraju nie brakowało szukających pocieszenia wdów i matek w żałobie, które chciały jeszcze raz porozmawiać z najbliższymi im mężczyznami. Skoro istniał popyt, rynek musiał zareagować podażą. Początkowo łącznikiem z zaświatami byli media – ludzie o rzekomej wyjątkowej wrażliwości, która umożliwiała im nawiązanie kontaktu z duszami zmarłych. Seanse spirytystyczne stały się wówczas czymś powszechnym w całym kraju. Odbywały się nawet w Białym Domu, gdzie Mary Todd, żona Abrahama Lincolna, próbowała porozmawiać ze zmarłym 11-letnim synem. Zaczęły wówczas powstawać różne narzędzia ułatwiające rzekomą komunikację z zaświatami, w tym także tzw. „tablice mówiące”. Media wykonywali je samodzielnie, często w mało profesjonalny sposób. Aż w końcu pewien przedsiębiorca dostrzegł w zainteresowaniu spirytyzmem szansę dla siebie. „Stałe łącze” z zaświatami W 1890 roku Charles Kennard, biznesmen z Baltimore, dostrzegł potencjał komercyjny w standaryzacji i masowej produkcji narzędzia, pozwalającego rozmawiać z duchami. 28 maja prawnik Kennarda, Elijah J. Bond, złożył wniosek patentowy na „tablicę mówiącą”, a pięć miesięcy później zarejestrowana została firma Kennard Novelty Company. Samą nazwę tabliczki, która stała się jej znakiem towarowym, podobno wymyślono podczas jednego z seansów spirytystycznych z użyciem wczesnego prototypu zabawki. Gdy padło pytanie o nazwę tablicy, wskaźnik miał wskazać pięć liter: O, U, I, J i A. Na pytanie o znaczenie tego słowa miała paść odpowiedź: szczęście. Tabliczka ouija, reklamowana jako cudowna plansza, pozwalająca na bezpieczny kontakt z zaświatami, trafiła na podatny grunt i z miejsca stała się hitem. Od 1991 roku właścicielem znaku towarowego jest amerykańskie przedsiębiorstwo Hasbro, drugi największy na świecie producent zabawek. Amerykańska zabawka z chińskimi korzeniami Masowa produkcja tablic do wywoływania duchów rozpoczęła się w XIX wieku, ale podobne rytuały były praktykowane znacznie wcześniej. Za odległych przodków współczesnych seansów spirytystycznych z użyciem tabliczki ouija można uznać chińską praktykę fuji, której korzenie sięgają 1100 roku. Pod tą nazwą kryje się coś w rodzaju pisma automatycznego, używanego do komunikacji z duchami przodków lub bóstwami. Praktyka ta polegała na prowadzeniu bambusowego rysika po piasku lub popiele kadzidła. Powstałe w ten sposób znaki interpretowano jako wiadomości od świata duchowego. W ten sposób cesarski dwór uzyskiwał przepowiednie i rady, ale nie tylko. Rytuał fuji służył też rozwiązywaniu sporów czy diagnozowaniu chorób. Mało tego, w ten sposób powstawały nawet utwory poetyckie. Jakimi zasadami rządzi się tabliczka ouija? W jaki sposób ouija „przemawia” do uczestników seansu? Dwa widoczne na planszy symbole, słońce i księżyc, wskazują, czy przywołany byt jest przyjazny czy wrogi. Księżyc oznacza dobrego ducha, natomiast słońce – nastawionego nieprzyjaźnie lub istotę demoniczną. Słowa „tak” i „nie” są odpowiedziami na pytania zamknięte. Ciągi liter i cyfr układają się natomiast w bardziej złożone odpowiedzi. Zwrot „do widzenia” służy zamknięciu seansu i należy go użyć każdorazowo. Bez tego przywołana istota może pozostać w świecie żywych, a wywoływanie duchów nie skończy się dobrze. Co na to nauka? Jest oczywiste, że ouija to nic innego jak zabawka. Mimo to nie brakuje relacji osób, które twierdzą, że mimo iż nie poruszały wskaźnikiem, otrzymywały odpowiedzi na zadane pytania. Zatem może jednak mamy tu do czynienia z czymś więcej? Nauka ma na to wyjaśnienie, a jest nim reakcja ideomotoryczna. Zjawisko to sprawia, że osoba wykonuje nieświadome ruchy pod wpływem myśli lub wyobrażeń. Pod wpływem swoich oczekiwań i wierzeń, uczestnicy seansu całkowicie nieświadomie popychają wskaźnik i w ten sposób powstają odpowiedzi na ich pytania – najczęściej takie, jakich oczekują. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Biała dama z Kórnika to duch hrabiny Teofili Działyńskiej. Zjawa każdej nocy wychodzi z obrazu
Biała dama to postać, która od lat jest obecna w folklorze. Wiele osób zna przynajmniej jedną opowieść o odzianej w białe szaty zjawie, przechadzającej się po swoich dawnych włościach. Bezsprzecznie, najbardziej znanym straszydłem jest to, które nawiedza zamek w Kórniku. Kim była tamtejsza biała dama? Poniżej odpowiadamy na to pytanie.
Spis treści: Biała dama to nie jeden duch Kim była biała dama z Kórnika? Legenda o białej damie z Kórnika Legendy o duchach i upiorach towarzyszą wielu polskim zamkom i pałacom. Opowieści z dreszczykiem przyciągają turystów jak magnes opiłki żelaza i nic dziwnego. W końcu kto nie chciałby przeżyć przygody życia i na własne oczy zobaczyć „prawdziwą” istotę nie z tego świata? Widmowi rycerze, czarne psy, upiory okrutnych rządców – większość zamków ma swoją własną marę. Wśród opowieści o straszydłach szczególnie wyróżnia się postać białej zjawy, błąkającej się wśród zamkowych ruin lub po pałacowych komnatach. To właśnie ona – słynna biała dama. Biała dama to nie jeden duch O czym właściwie mowa? Wbrew pozorom, nie chodzi tu o jedną zjawę. Tym terminem określa się duchy kobiet, najczęściej pochodzących z arystokratycznych rodów. W legendach polskich widmowe postaci w białych sukniach najczęściej nawiedzają miejsca związane z ich życiem, w których wydarzyła się straszna historia. To właśnie tragiczna śmierć nie pozwala im zaznać spokoju i opuścić ziemskiego padołu. Białe damy nawiedzają między innymi: zamek w Bobolicach, gdzie zjawa w białej szacie – bratanica Krezów – pojawia się na kamiennym balkonie, zamek w Niedzicy, na którego dziedzińcu i w kaplicy pojawia się duch inkaskiej księżniczki Uminy, zamek w Chęcinach, w którym biała dama szuka ukrytego skarbu, zamek w Ogrodzieńcu, gdzie Olimpia, córka Seweryna Bonera, rzuciła się z wieży, gdy ojciec sprzeciwił się jej związkowi z ubogim rycerzem. Każda z tych opowieści może wywołać gęsią skórkę, jednak najstraszniejsza towarzyszy dawnej rodowej rezydencji Górków i Działyńskich, która wznosi się na niewielkiej wyspie w Kórniku. Kim była biała dama z Kórnika? Zamek ten rzekomo nawiedza duch hrabiny Teofili z Działyńskich, pierwszej wybitnej zarządczyni na kórnickich włościach. Córka Teresy Tarłówny i Zygmunta Działyńskiego urodziła się 28 grudnia 1714 lub 1715 roku. W 1732 roku poślubiła starostę łęczyckiego Stefana Szołdrskiego. Para doczekała się jednego dziecka – syna Feliksa. Gdy chłopiec miał rok, jego ojciec zmarł. Teofila przez długi czas nie myślała o ponownym zamążpójściu, a w okolicy aż huczało od plotek o płomiennych romansach wdowy. Podobno spotykała się ze swoim ogrodnikiem, a nawet z miejscowym proboszczem. Po raz drugi stanęła przed ołtarzem 1748 roku. Poślubiła starostę borzechowskiego Aleksandra Hilarego Potulickiego, jednak ich małżeństwo nie przetrwało próby czasu. Hrabianka podobno była rozczarowana drugim mężem, który upodobał sobie rozrzutne życie, a i on inaczej wyobrażał sobie związek z panią na zamku w Kórniku. Chciał przejąć kontrolę nad ziemiami należącymi do żony, ale nie udało mu się. Para rozstała się w 1754 roku. Dobra zarządczyni Poza Kórnikiem, do Teofili należał także szereg innych ziem, m.in. Bnin, Runowo, Czołowo, Mieczewo, Kamionki, Czmoń i Radzewo. Świetnie radziła sobie z zarządzaniem podległym jej majątkiem. Dbała nie tylko o własne kieszenie, ale także o dobrostan chłopów. Z jej inicjatywy powołano straż ogniową, wykopano studnię na rynku i wybudowano wiele ceglanych budynków. Chcąc zabezpieczyć domy mieszkańców, zarządziła budowę ceglanych kominów. Jedną z najważniejszych jej decyzji było zniesienie pańszczyzny na rzecz czynszu w formie płaconego przez chłopów podatku. Była otwarta na inne wyznania. Na jej włościach mogli swobodnie osiedlać się niemieccy i żydowscy osadnicy. Co więcej, mogli zakładać własne szkoły i budować świątynie. Teofila Działyńska zmarła 26 listopada 1790 roku. Po jej śmierci, Feliks Szołdrski zobowiązał proboszcza w Kórniku do cotygodniowego odprawiania mszy w intencji matki. Wkrótce po jego śmierci, gdy nikt już nie opłacał nabożeństw, zwyczaju tego zaniechano. Legenda o białej damie z Kórnika Tyle faktów, czas na opowieść o duchu hrabiny. W Kórniku do dziś krąży legenda o zjawie przechadzającej się po zamkowych komnatach. Biała dama ma być duchem hrabiny, który pokutuje za występek, którego dopuściła się za życia. Gdy pewnego dnia Kórnik nawiedził pożar, Teofila ulitowała się nad chłopami, którzy utracili dorobek, i przekazała im cegły niezbędne do budowy pieców. Miała pozyskać je z dawnego zamku myśliwskiego Górków. Zamku nawiedzanego przez złe duchy, pragnące ukrytego tam skarbu. Te w ramach kary miały nałożyć na hrabinę klątwę i skazać ją na wieczną tułaczkę po dawnej posiadłości. Odzyska wolność dopiero, gdy ktoś odnajdzie skarb. Istnieją także inne wersje tej opowieści. Te głoszą, że biała dama pojawia się jako duch opiekuńczy. Według innej opowieści, Teofila pokutuje za romanse i nocami błąka się, poszukując kolejnych kochanków. Co dzieje się na zamku w Kórniku? Podobno tuż przed północą Teofila Działyńska wychodzi z ram obrazu wiszącego w sali jadalnej. W postaci bezcielesnej, do białego rana błąka się po warowni. Zawsze towarzyszy jej czarny rycerz, który zajeżdża pod zamek na czarnym koniu. Gdy wstaje świt, hrabina wraca na obraz, a jej towarzysz rozpływa się w powietrzu. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Poveglia to miejsce z wyjątkowo mroczną historią. Niewielką wyspę podobno nawiedzają duchy
Poveglia jest miejscem z wyjątkowo mroczną historią. Z azylu zmieniła się w wyludniony skrawek lądu, by po latach stać się miejscem przymusowej izolacji wielu osób. Na jej temat powstało wiele niepokojących legend, podsycanych faktem, że wstęp na nią jest zakazany. Zamiast odstraszać, niepokojące opowieści tylko potęgują zainteresowanie tajemniczą wyspą. Jaka historia towarzyszy temu miejscu? Poniżej odpowiadamy na to pytanie.
Spis treści: Gdzie znajduje się Poveglia? Dlaczego wyspa Poveglia jest uważana za nawiedzoną? Historia Poveglii Co dalej z Poveglią? Na świecie jest wiele miejsc, które wzbudzają niepokój. Do takich należy choćby indyjska dolina Parvati, nazywana „doliną śmierci”. W Polsce złą sławą owiany jest choćby Nosal – góra samobójców. Nie brakuje u nas także miejsc rzekomo nawiedzonych. Za każdym stoi mroczna historia, która pobudza wyobraźnię i prowokuje poszukiwaczy przygód i badaczy zjawisk paranormalnych. Należy jednak podkreślić, że pod względem złej sławy nawet najbardziej nawiedzone miejsca w Polsce nie mogą równać się z Poveglią. Gdzie znajduje się Poveglia? Poveglia to mała, mierząca zaledwie siedem hektarów wyspa w Lagunie Weneckiej, zlokalizowana między Wenecją a Lidio. Płynący jej środkiem kanał dzieli ją na część północną i południową. Brzmi jak wstęp do opisu miejsca obfitującego w atrakcje turystyczne? Tylko pozornie. Prowincja Wenecja znajduje się wysoko na liście najciekawszych destynacji na południu Europy, ale Poveglia nie figuruje w większości przewodników turystycznych. Niezamieszkana wyspa nie jest szturmowana przez przyjezdnych. Nic dziwnego, bo nie łatwo znaleźć śmiałka, który zgodziłby się odbyć płatny rejs swoją łodzią. Mimo to (a może właśnie dlatego) nie brakuje chętnych, którzy na Poveglii chcieliby przeżyć przygodę swojego życia. Niektórym udaje się tam dostać, czego dowodzą zamieszczane w internecie foto- i wideorelacje. Dlaczego wyspa Poveglia jest uważana za nawiedzoną? Poveglia ma reputację jednego z najbardziej nawiedzonych miejsc na świecie. Mówi się, że tamtejsze lasy wyrosły na prochach chorych na dżumę, a po korytarzach ruin dawnego szpitala psychiatrycznego do dziś snują się zjawy – duchy osób, które kiedyś miały być tam poddane okrutnym kaźniom. Opowieści o niesamowitych zjawiskach są tam powtarzane od dawna. Nawet dzisiaj niektórzy Włosi wierzą, że na wyspie straszy. Atmosferę niepokoju dodatkowo potęguje fakt, że przebywanie tam jest nielegalne. Ruiny dawnego szpitala psychiatrycznego prezentują się złowrogo, a po zmroku nawet najodważniejszych mogą przyprawić o gęsią skórkę. Nocną atmosferę wszechobecnej grozy dodatkowo potęguje brak jakichkolwiek źródeł światła i absolutna cisza, którą chwilami przełamują pohukiwania sów i inne odgłosy dzikich zwierząt. W takim miejscu wyobraźnia działa na wysokich obrotach i łatwo przypisać nadprzyrodzone cechy całkowicie normalnym zjawiskom. Tym bardziej, że dookoła nie brakuje artefaktów mrocznej przeszłości. Jednym z najbardziej wyrazistych jest kamienna płyta z wyrytym napisem: „Ne fodias vita functi contagio requiescunt”, co oznacza: „Nie kop, tu spoczywają zmarli, którzy za życia cierpieli zarazę”. Drastyczna historia tego miejsca stała się podwaliną historii niesamowitych. Prawdą jest, że obowiązuje zakaz wstępu na wyspę, ale zarządzenie to nie ma nic wspólnego z rzekomymi zjawiskami paranormalnymi. Wyjaśnienie jest prozaiczne – tamtejsze zabudowania znajdują się w fatalnym stanie. Nie jest też prawdą, że Włosi unikają tego miejsca jak „diabeł święconej wody”. Północna część wyspy, gdzie podobno kremowano i grzebano ofiary dżumy, dość często bywa odwiedzana, o czym świadczą choćby liczne paleniska, na które można się tam natknąć. Trzeba jednak pamiętać, że przebywanie tam jest niebezpieczne i nikomu nie polecamy eksploracji Poveglii. Warto natomiast zapoznać się z historią tego miejsca. Historia Poveglii Po raz pierwszy Poveglia została wymieniona w kronikach datowanych na 421 rok. Według zapisów, mieszkańcy Este i Padwy mieli schronić się tam przed inwazją ludów barbarzyńskich. Cztery stulecia później populacja wyspy zaczęła rosnąć, a Poveglia zyskiwała na znaczeniu. Rozwój tego obszaru został zahamowany w 1379 roku, gdy flota genueńska przypuściła atak na Wenecję. Mieszkańców wyspy ewakuowano wówczas na Giudeccę. Przez kolejne stulecia wyspa pozostawała niezamieszkana. W 1527 roku doża Andrea Gritti przekazał ją mnichom z Camaldolese, jednak ci odmówili przyjęcia ofiary. Dopiero w 1645 roku władze Republiki Weneckiej postanowiły zagospodarować teren Poveglii. Wzniesiony został tam ośmiokątny fort, będący elementem umocnień chroniących wejścia do laguny. Poveglia izolatką dla chorych na dżumę Przeznaczenie wyspy zmieniło się w XVIII wieku, gdy znalazła się pod jurysdykcją Urzędu Zdrowia Publicznego (Magistrato alla Sanità). W 1776 roku Poveglię zmieniono w punkt kontrolny statków wpływających do Wenecji. Na mocy przepisów sanitarnych kontroli poddawano zarówno towary, jak i pasażerów. Pierwsze przypadki dżumy na jednostkach wpływających do laguny odnotowano w 1793 roku. W rezultacie na wyspie zaczęto izolować osoby dotknięte czarną śmiercią. Nie dotyczyło to tylko przybywających do Republiki. Na Poveglię trafiali także mieszkańcy, u których stwierdzono symptomy choroby, a także ciała zmarłych. Według różnych źródeł, na północy wyspy pochowano zwłoki i prochy ok. 150 tys. osób, jednak należy podkreślić, że są to dane niepotwierdzone. Pewne jest natomiast, że wyspa pełniła funkcję lazaretu aż do 1814 roku. Poveglia jako szpital psychiatryczny Ponowne wykorzystanie wyspy w charakterze stacji kwarantannowej miało miejsce w XX wieku, jednak przeznaczenie Poveglii szybko uległo zmianie. W 1922 roku istniejące zabudowania zostały przekształcone w azyl dla osób wymagających leczenia długotrwałego i psychiatrycznego. Placówka działała przez 46 lat. W trakcie jej funkcjonowania na jaw wyszły przerażające fakty. Miały być tam praktykowane zabiegi niemające nic wspólnego z praktyką medyczną. Jeden z lekarzy miał poddawać chorych eksperymentom, którym bliżej było do tortur niż do terapii. Wkrótce sam miał postradać zmysły. Podobno czuł fetor gnijącego mięsa i widywał duchy, nie tylko ofiar swoich nieludzkich eksperymentów, ale także chorych na dżumę, którzy ponad sto lat wcześniej zakończyli na wyspie swój żywot. Podobno doktor nie poradził sobie z załamaniem nerwowym i wyskoczył z okna dzwonnicy. Co dalej z Poveglią? Po zamknięciu szpitala w 1968 roku wyspa przez krótki czas była wykorzystywana do celów rolniczych. Jednak szybko opustoszała i do dziś pozostaje niezamieszkana i nieeksploatowana. Co jakiś czas pojawiają się pomysły na zagospodarowanie tego terenu. W 2014 roku Poveglia miała być wydzierżawiona na 99 lat. Miał na niej powstać luksusowy hotel. Dwa lata później stowarzyszenie Poveglia per Tutti (Poveglia dla każdego) zaczęło domagać się ponownego jej otwarcia i zorganizowania tam centrum rekreacyjnego. Żaden z tych pomysłów nie doczekał się realizacji. Poveglia wciąż pozostaje opuszczona i owiana aurą grozy, napędzającą interes lokalnym przewoźnikom, którzy wbrew zakazowi organizują rejsy na zamkniętą wyspę, żądając za swoje usługi wygórowanej opłaty. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Koniec XIX wieku obfitował w dziwne zjawiska. Niektórzy próbowali nawiązać kontakt z duchami
Pod koniec XIX w. ludzkimi umysłami zawładnęły spotkania z duchami. Duby smalone teozofów posłużyły potem zbrodniczym ideologiom.
W tym artykule: Kim była Helena Bławatska Teozofia i rzekoma wiedza od duchów Substytut religii Szanowani ludzie wierzyli w duchy Moda na spirytyzm Wywoływanie duchów Rasistowska ideologia Ideologia III Rzeszy Znad drzwi straszył wypchany nietoperz. Ze ścian zwisały liście imitujące dżunglę. W zielonym gąszczu majaczyły sylwetki węża, tygrysa i posążki Buddy. 7 września 1875 r. do dziwacznie przystrojonego nowojorskiego apartamentu przy 47. ulicy weszło 19 osób. Zebrali się, by zapoczątkować nową erę w dziejach ludzkości. Znali się dobrze, więc bez zbędnych ceregieli uchwalili statut, wybrali władze i przekazali światu wiadomość o powołaniu Towarzystwa Teozoficznego. Nazwa stowarzyszenia, utworzona ze zbitki greckich słów: theos i sophia, oznacza „mądrość Boga”. Jego członkowie nie mieli wątpliwości, że poznali najgłębszą prawdę o świecie, kosmosie i człowieku. Nie zamierzali jej ukrywać. Wręcz przeciwnie: chcieli ją upowszechniać, by na Ziemi wreszcie zapanowały braterstwo i sprawiedliwość. A konkretnie, prawdę tę odkryła gospodyni spotkania Helena Bławatska, korpulentna 44-letnia dama o błękitnych, hipnotyzujących oczach. Nie był to jeszcze czas równouprawnienia kobiet, więc w zarządzie jako współprzewodniczący zasiedli obok niej prawnik William Judge i emerytowany pułkownik Henry Steel Olcott. Kim była Helena Bławatska O Bławatskiej wiadomo tyle, ile sama ujawniła. A ponieważ miała wyjątkową zdolność mieszania fikcji z rzeczywistością, bardzo trudno je od siebie oddzielić. Urodziła się w Jekaterynosławiu. Była córką rosyjskiej szlachcianki Jeleny Fadiejewej i służącego w carskiej armii niemieckiego oficera Petera von Hahna. W jej późniejszych konfabulacjach rodzice awansowali do rangi książąt. Władcy umysłów. Jak powstają i działają nowe religie Fenomen duchowości polega na tym, że człowiekowi można wmówić dowolne rzeczy, których udowodnić się nie da i nie można im zaprzeczyć Po wczesnej śmierci matki Helenę wychowywali dziadkowie, którzy jak najszybciej znaleźli jej męża. W wieku 17 lat panna von Hahn została panią Bławatską, żoną wicegubernatora Erywania. Prawie trzy razy starszy małżonek nie zdołał wzbudzić w nastolatce choćby odrobiny uczucia. Nie pozwoliła mu się tknąć, a kilka miesięcy po ślubie wyjechała do Egiptu. Według jej wersji – uciekła. Nie miała jednak problemów ze sfinansowaniem wyprawy, więc raczej uzyskała zgodę męża. Ten się łudził, że podróż zmieni jej stosunek do niego, a przede wszystkim ukoi rozedrgane nerwy i przywróci równowagę psychiczną. Miał powody do niepokoju, gdyż młoda żona spędzała długie godziny na rozmowach z niewidzialnymi mędrcami. Przekazywali jej tajemną wiedzę. Nazywała ich mahatmami. Wyprawa do Egiptu niczego nie zmieniła, ale okazała się początkiem wieloletnich peregrynacji. Bławatska dotarła do Libanu, Syrii, Iraku, Turcji. Twierdziła, że wszędzie spotykała się z mistrzami duchowymi, którzy wprowadzali ją w świat swoich wierzeń i misteriów. Poznała doktrynę druzów, derwiszów, Koptów. Raczej trudno uwierzyć, by mistycy, którzy nie zdradzają sekretów nikomu prócz wiernych uczniów, podzielili się nimi z nieznaną osobą, w dodatku kobietą. O swych przygodach opowiadała jednak tak przekonująco, że zachwyconym słuchaczom nawet na myśl nie przyszło kwestionowanie jej wiarygodności. Po dwóch latach wróciła do Europy, uzyskała rozwód i podczas pobytu w Londynie spotkała ucieleśnionego mahatmę. Przybrał postać „wysokiego Hindusa”, który rozpoznał ją i zaprosił do Tybetu, do Centrum Mądrości Mistrzów. Chociaż tybetolodzy zgodnie twierdzą, że nigdy tam nie była, Bławatska do końca życia zapewniała, że w przebraniu dotarła do klasztorów, gdzie starzy lamowie, jako wcielenie mahatmów, przekazali jej tajemną wiedzę. Salon, w którym ukonstytuowało się Towarzystwo Teozoficzne, nazwała na ich cześć Lamaserium. Relacje o spotkaniach z duchami mają swoje naukowe wytłumaczenie Zaskakująco wielu ludzi wierzy w duchy. Badanie przeprowadzone w 2017 roku przez Chapman University wykazało, że aż 52% Amerykanów wierzy, że duchy mogą nawiedzać ludzi! Mało tego, liczb w... Teozofia i rzekoma wiedza od duchów Już kilka lat po powstaniu organizacja miała filie w Europie, obu Amerykach i Australii. Bławatska przeniosła wówczas jej centralę z Ameryki do Indii, by być bliżej duchowych mistrzów. Otrzymywała od nich już nie tylko przekazy słowne, lecz również pisemne pojawiające się samoistnie na kartkach papieru. Sytuacja nieco się skomplikowała, gdy służący odkryli przypominający pocztę pneumatyczną system zapadni i skrzynek, a eksperci z londyńskiego Towarzystwa Badań Psychologicznych po analizie charakteru pisma orzekli, że teksty wychodzą spod ręki teozofki. Nie miało to większego wpływu na jej zwolenników: uznali, że padła ofiarą zemsty niezadowolonych pracowników. Na wszelki wypadek Bławatska zrezygnowała jednak z pisemnych seansów i odtąd twierdziła, że dzięki niewidzialnym mędrcom posiadła zdolność odczytywania Kronik Akaszy – kosmicznego archiwum, w którym za sprawą magnetycznej siły każdego człowieka zapisywane są na „falach światła astralnego” wszystkie wydarzenia od początku świata. Tym, co w niej wyczytała, podzieliła się w dziele życia – wydanej w 1888 r. „Doktrynie tajemnej”. Dwutomowa, napisana zawiłym językiem księga ma ponad półtora tysiąca stron. Bławatska przekonywała, że pierwsi ludzie byli istotami eterycznymi, niewidzialnymi i bezpłciowymi. Zniszczył ich kosmiczny kataklizm, po którym odrodzili się już jako rasa mniej doskonała, mająca prócz ducha tzw. ciało astralne. Historia powtarzała się pięciokrotnie, a po każdym unicestwieniu powstawała gorsza, bardziej skażona rasa. Trzecia żyła na Lemurii. Czwarta na Atlantydzie, a z jej niedobitków, którzy ocaleli na dalekiej północy, zrodzili się Aryjczycy (Ariowie). Epoka lodowcowa zmusiła ich do wędrówki na południe, gdzie kładli fundamenty pod wielkie cywilizacje: Egiptu, Indii, Persji, Grecji. W wyniku rozmaitych zawirowań i skażenia dziewiczej natury seksem powstawały kolejne podrasy, coraz bardziej przywiązane do materii, zapominające o uwięzionym w ich ciałach duchu, boskiej iskrze. Zadaniem teozofów miało być powstrzymanie tej degradacji człowieka i zawrócenie ewolucji w stronę ducha. Misję tę powierzyli im ukryci mistrzowie, którzy – jak się okazało – są wcieleniami dawnych mieszkańców Atlantydy i Ariów, żyjącymi w tybetańskiej krainie Szambala. Tam z pokolenia na pokolenie przekazują wiedzę praprzodków: doktrynę tajemną. Substytut religii Z naukowego punktu widzenia był to pseudointelektualny bełkot, z kościelnego: nowa wersja starych herezji gnostyckich, odradzających się podczas każdego kryzysu chrześcijaństwa. Kościół od reformacji tracił monopol na prawdę ostateczną, w epoce Oświecenia zaczęła mu wyrastać świecka konkurencja w postaci tajnych związków – od różokrzyżowców po masonerię. W połowie XIX w. fundamentami światopoglądu religijnego jeszcze mocniej zatrzęsły teoria ewolucji i rewolucja przemysłowa. Wynalazki XIX wieku. 10 pomysłów, które zrewolucjonizowały świat Wiek XIX był przełomowym okresem w historii ludzkości. To wtedy powstały setki nowych patentów, które ukształtowały współczesną cywilizację. Oto najważniejsze wynalazki XIX wieku. Triumf racjonalizmu i materializmu rodził jednak romantyczną tęsknotę za wielką tajemnicą. Wszędzie, od Nowego Jorku po Syberię, na zakonspirowanych spotkaniach zbierali się więc okultyści, odkrywający na nowo sekretne pisma i misteria starożytnych Egipcjan, perskich magów, greckich mistyków, żydowskich kabalistów. Teozofia znakomicie wpisywała się w ten klimat. Z jednej strony odrzucała sprzeczne z nauką dogmaty religijne, z drugiej przypominała o istnieniu religii starszych niż chrześcijaństwo: buddyzmu i hinduizmu. Doktryna tajemna wiele od nich zapożyczyła, co dodawało jej powagi, a domieszka egzotyki zwiększała zainteresowanie opinii publicznej. Dla wielu ludzi odchodzących z różnych powodów od Kościołów chrześcijańskich teozofia stała się substytutem religii, a „Doktryna tajemna” – Biblią. Opasłą, mętną księgę każdy mógł odczytywać po swojemu. Kogo odstręczały baśniowe opowieści o Atlantydzie, mógł się skupić na reinkarnacji i duchowym samodoskonaleniu. Dlatego teozofia znalazła wyznawców nie tylko wśród nawiedzonych ezoteryków. Do jej orędowników należał laureat literackiego Nobla William Butler Yeats, który przybrał nawet mistyczne imię Diabolus est Deus Inversus (Diabeł to rewers Boga). Szanowani ludzie wierzyli w duchy Członkiem Towarzystwa był wybitny holenderski malarz i teoretyk sztuki Piet Mondrian. Obrazy, które sprowadził do układów linii prostych i geometrycznych plam w trzech kolorach, to teozofia przełożona na język sztuki. Rosyjski artysta Nikołaj Roerich w poszukiwaniu Szambali przemierzył Himalaje, Indie, pustkowia Centralnej Azji. Potem założył międzynarodowe Towarzystwo Agni Jogi, propagujące nasyconą mistyką prawosławia odmianę teozofii. Teozofii ulegali nie tylko bujający w obłokach artyści, ale też ludzie twardo stąpający po ziemi. William Gladstone, czterokrotny brytyjski premier, tak przejął się dywagacjami o Atlantydzie, że na posiedzeniu rządu wystąpił o sfinansowanie jej poszukiwań. W Polsce zaangażowanym teozofem był gen. Michał Tokarzewski-Karaszewicz, dowódca konspiracyjnej Służby Zwycięstwu Polsce i zastępca gen. Andersa w Armii Polskiej na Wschodzie. Ironią losu, jako jeden z trzech polskich teozofów miał prawo noszenia symbolu najwyższego wtajemniczenia: srebrnej swastyki. Z oczywistych względów nigdy jej nie założył. Moda na spirytyzm W 1848 r. amerykańskie gazety opublikowały sensacyjne wiadomości z miasteczka Hydesville. Podekscytowani reporterzy informowali, że trzy siostry: Kate, Leah i Margaret Fox nawiązały kontakt z duchami i potrafią się z nimi porozumiewać za pomocą specjalnego kodu. Niewidzialne istoty odpowiadały na zadawane im pytania stukaniem lub przesuwaniem przedmiotów. Nie znano jeszcze fotografii, więc artykuły ilustrowano rysunkami unoszących się w powietrzu stolików i krzeseł. To działało na wyobraźnię, a potrzeba niezwykłości była tak powszechna, że po kilku miesiącach siostry Fox znalazły naśladowców. Wywołanie ducha nie wymagało już mozolnej lektury tekstów ezoterycznych, wystarczyły świece, stolik i medium. Świat dosłownie oszalał na punkcie spirytyzmu. Najtęższe umysły epoki ze śmiertelną powagą zapewniały, że rozmawiały z duchami. Prezydent Lincoln konsultował się ze zmarłym synem, lord Balfour, brytyjski premier, „nawiązał kontakt” z nieżyjącą od lat kochanką. Przekazywała mu wiadomości mową i pismem automatycznym. Tak go tym uwiodła, że w końcu rzucił politykę i u schyłku życia całkowicie poświęcił się ezoteryce. Czarny kot nie wszędzie symbolizuje pecha. Poznaj wierzenia o mocy kotów w różnych kulturach świata Przez setki lat czarny kot i inne koty aż nazbyt często spotykały się z niezrozumieniem. Dla jednych były symbolem nieszczęścia, dla innych talizmanem przynoszącym szczęście, lecz zawsze,... Do wyjątkowo zaangażowanych spirytystów należał Arthur Conan Doyle, twórca najbardziej racjonalnej postaci literackiej – Sherlocka Holmesa. Prywatnie był całkowitym przeciwieństwem mistrza dedukcji. Regularnie rozmawiał ze zmarłą żoną, a po I wojnie światowej także z poległym synem. Za ich radą ożenił się po raz drugi i wraz z małżonką objeżdżał świat, od Australii po Afrykę Południową i USA, by wygłaszać prelekcje o duchach. Stałym doradcą obojga został arabski dżin o imieniu Phineas. Interesującym zestawem rozmówców mógł się pochwalić Victor Hugo, który po dobrowolnym wygnaniu na wyspę Jersey został członkiem tamtejszej wspólnoty spirytystów, kierowanej przez medium Delphine de Girardin. Zaczął jak wszyscy, od przywołania bliskiej osoby: córki Leopoldine, która utonęła w Sekwanie. Rozpoznał jej głos i odtąd już z pełnym przekonaniem konwersował z Molierem, Machiavellim, Galileuszem, a nawet starożytnym dramaturgiem Ajschylosem. Przebieg rozmów zapisywał w niechętnie dziś przypominanym dziełku „Wirujące stoliki z Jersey”. Wywoływanie duchów Charles Dickens spotykał się z przebywającą w zaświatach szwagierką Mary Hogarth, czeski malarz Alfons Mucha miał zawsze na podorędziu stosowne akcesoria, by w razie potrzeby pogawędzić z duchami, Władysław Reymont praktykował jako medium, a wdzięczni spirytyści sfinansowali jego pierwszą zagraniczną podróż. Karol May, notoryczny blagier i autor bestsellerowych powieści o Winnetou, urządzał seanse we własnym domu. Pewnego razu gość z innego świata zakazał jemu i żonie uprawiania seksu. Był to jednak porządny duch, gdyż kilkanaście lat później, gdy małżonkowie się rozwiedli, a May zbił fortunę, kazał mu wypłacać żonie dożywotnią rentę. U schyłku życia siostry Fox ujawniły, że dopuściły się manipulacji. Nie wywoływały stukających duchów, ale odgłosy te powstawały dzięki umiejętnemu strzelaniu palcami stóp. Nie zrobiło to już większego wrażenia na spirytystach. Oni wiedzieli swoje. Z mroków okultyzmu wynurzały się nie tylko poczciwe duchy zmarłych i niewidzialni mędrcy. Pojawiały się też upiory. W Niemczech, po wywołanej przez romantyków fascynacji kulturą ludową i pragermańską, mnożyli się samozwańczy prorocy, usiłujący reanimować dawne kulty pogańskie, a raczej swoje o nich wyobrażenie. Ich „doktryny tajemne” były mieszaniną urojeń i dywagacji na temat najnowszych odkryć. Rasistowska ideologia W 1786 r. angielski językoznawca William Jones zauważył zdumiewające podobieństwa między większością języków europejskich i staroindyjskim sanskrytem. Wysnuł z tego logiczny wniosek, że posługujące się nimi narody musiały mieć wspólnego przodka. Wkrótce odkryto, że ów tajemniczy lud, o jaśniejszej od Indusów karnacji skóry, w sanskrycie jest określany jako Arya. Słowo pochodzi prawdopodobnie od wyżyny Aryan, której nazwę zawdzięcza również Iran, ale niemieckim ezoterykom i filozofom skojarzyło się z Ehre – honorem. Stąd był już tylko krok do stwierdzenia, że lud Aryan, czyli Ariowie lub Aryjczycy, to rasa panów. Jeszcze większe poruszenie wywołało odkrycie, że do rodziny języków indoeuropejskich nie należy hebrajski. Dzięki temu można już było otwarcie zakwestionować pogląd o pochodzeniu wszystkich ludzi od jednych prarodziców. „Każda rasa została stworzona oddzielnie” – głosili domorośli antropolodzy. Adolf Lanz, założyciel Zakonu Nowej Świątyni, czyli Nowych Templariuszy, dodawał: „Żydzi przez swoją religię chcieli całą ludzkość uczynić swymi potomkami, lecz nauka wreszcie udowodniła, że ta próba się nie powiodła”. Nie powiodła się dzięki temu, że germański lud w obrzędach, baśniach, sagach przechował pradawną, autentyczną wiarę i mądrość. Tego dziedzictwa należało strzec i bronić. Filozofowie średniowiecza byli kontrolowani przez Kościół. Jednak niektórzy z nich bronili wyższości rozumu Filozofia średniowiecza wyrosła na fundamentach antyku. Mimo że przez długi czas była postrzegana jako niedoskonała kopia starożytnych prądów myślowych, to dziś większość historyków ... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/filozofowie-sredniowiecza-najwazniejsi-mysliciele-i-ich-tezy-ryc-james-william-edmund-doyle-wikimedia-commons-public-domain-93cde47.jpg" width="813" height="700" alt="Filozofowie średniowiecza – najważniejsi myśliciele i ich tezy (ryc. James William Edmund Doyle, Wikimedia Commons, public domain)" title="Filozofowie średniowiecza – najważniejsi myśliciele i ich tezy (ryc. James William Edmund Doyle, Wikimedia Commons, public domain)" /> Dodatkowego impulsu do snucia tych fantasmagorii dostarczyła darwinowska teoria ewolucji, z której wyłuskano przede wszystkim wątek walki o byt. Według Wilhelma Marra, autora wydanej w 1879 r. broszury „Zwycięstwo żydostwa nad germańskością”, rasy nie tylko istnieją obok siebie, lecz toczą odwieczną walkę o dominację. Wygrają ją, tak jak w naturze, silniejsi – albo Aryjczycy, albo Semici. Ideologia III Rzeszy Drętwe wywody trafiały do już przekonanych, nie były jednak w stanie porwać mas do walki o czystość rasową. Paliwa do przekształcenia pseudonaukowej teorii w porywającą tłumy ideę dostarczyła dopiero teozofia, z jej doktryną ewoluowania wyższych, uduchowionych ras w coraz bardziej przywiązane do materii i twierdzeniem, że spadkobiercami Atlantydów są Aryjczycy. Bławatska i jej następcy dawali każdemu szansę odkrycia w sobie boskiej iskry, dzięki czemu ludzkość wzniesie się ponad wszelkie podziały, zawróci z drogi ku upadkowi i osiągnie stan braterstwa. Germańscy okultyści zinterpretowali doktrynę tajemną w zupełnie inny sposób. Skoro twórcami wszystkich wielkich cywilizacji byli Aryjczycy, do nich powinna należeć władza nad światem. Inne rasy to podludzie, którzy muszą się im podporządkować. Niemieccy ezoterycy przełomu wieków przejęli od dawnych gnostyków dualistyczną wizję odwiecznych zmagań dobra i zła, światłości i ciemności, ducha i materii – utożsamiając te siły z rasą aryjską i przeciwstawną semicką, a mistyczną moc aryjskiego ludu z krwią. Od zachowania jej czystości miało zależeć zwycięstwo w ostatniej, ogarniającej cały świat wojnie, po której – tak jak głosi Apokalipsa – nastanie milenijne królestwo pokoju i sprawiedliwości: Tysiącletnia Rzesza.
W Japonii odnaleziono „zabójcę demonów”. To ponad 2-metrowy miecz do walki ze złymi duchami
Podczas wykopalisk w pobliżu japońskiego miasta Nara archeolodzy odkryli ponad 2-metrowy miecz, który pochodził z IV wieku n.e. Badacze twierdzą, że broń była przeznaczona do walki ze złymi duchami i demonami.
W tym artykule: Archeolodzy odnaleźli miecz do walki z potworami Broń miała być wykorzystana przez zmarłego w krainie śmierci Dakō rzadko były wykorzystywane w walce Wierzenia i tradycje Japonii w okresie Yamato, czyli od ok. 250 do 710 r. n.e. były oparte na mitologii. Shintō, czyli droga bóstw, charakteryzowała się politeizmem i kultem m.in. animizmu oraz szamanizmu. W świecie wielu bogów swoje miejsce odnajdywały również demony, duchy i najróżniejsze stworzenia. Nie wszystkie jednak były dobre. Niektóre swoją obecnością zwiastowały chaos i zamęt, zniszczenie lub śmierć. Japończycy wierzyli, że za pomocą świętych przedmiotów i artefaktów, takich jak amulety, talizmany lub tabliczek, można ochronić się przed złymi siłami. Archeolodzy odnaleźli miecz do walki z potworami Okazuje się jednak, że nie samą magią zwalczano potwory, ale również żelazem. Archeolodzy z Japonii prowadzili w listopadzie 2022 roku wykopaliska w pobliżu miasta Nara, na wyspie Honsiu. To stolica prefektury, z której w okresie Yamato dwór cesarski zarządzał całym krajem. Badaczom udało się odnaleźć tam olbrzymi kopiec pogrzebowy sprzed ponad 1600 lat. Jednak największą uwagę naukowców przykuło to, co znajdowało się w jego wnętrzu. Przerażająca mumia syreny odnaleziona w Japonii. Czy stworzenie było prawdziwe? Mumia tego makabrycznego stworzenia ma już ponad 300 lat. Naukowcy od wielu miesięcy próbowali dowiedzieć się, czy była to hybryda zwierzęcia lub zwykłe oszustwo? Najnowsze badania w końcu... W grobowcu znajdował się żelazny miecz, który miał prawie 230 centymetrów długości. Przypomina flamberg z charakterystyczną pofalowaną głownią, która wygląda jak płomienie. – Byłem zaskoczony tym odkryciem. Był prawie dwukrotnie większy niż jakikolwiek inny miecz, który znaleziono w Japonii – mówi w rozmowie z Live Science Riku Murase, archeolog z Nara Archaeological Research Center. Broń miała być wykorzystana przez zmarłego w krainie śmierci Archeolodzy uważają jednak, że żelazny miecz był zbyt duży, aby ktokolwiek mógł nim władać. Badacze sugerują, że mógł zostać wykuty, aby złożyć go razem z pochowanym człowiekiem. Po śmierci broń miała służyć zmarłemu w walce w zaświatach ze złymi duchami lub demonami. Autorzy odkrycia twierdzą, że miecz mógł być tak zwanym dakō. Miecze dakō również miały płomieniste klingi. W przeszłości odnajdywano je na terenie całej Japonii, również w grobowcach. Naukowcy twierdzą, że taki rodzaj pochówku wraz z mieczami dakō był powszechny w pierwszym okresie Yamato, czyli Kofun. Nazwa tej epoki pochodzi od charakterystycznych kurhanów w kształcie dziurek od klucza, które budowano dla rządzącej w tych czasach elity. Najwięcej takich grobowców powstawało na przełomie IV i V w. Dakō rzadko były wykorzystywane w walce Japońskie kurhany (kofuny) były naprawdę duże. Najmniejsze miały ok. 10–15 metrów średnicy, a w całym kraju zbudowano ich ponad 160 tysięcy. Ten, który odkryto w prefekturze Nara, nazwano Tomio Maruyama. Jego średnica wynosi aż 10 metrów i ma blisko 10 metrów wysokości. Archeolodzy są przekonani, że został wybudowany dla członków rodziny cesarskiej Yamato. Co ciekawe, w tak wielkim kurhanie nie odnaleziono żadnych ludzkich szczątek. Badacze odkopali jedynie grobowiec, w którym znajdował się miecz. Oprócz tego odkryto żelazne narzędzia, naczynia, przedmioty wykonane z miedzi oraz duże lustro. Jego rama była wykonana z brązu i miała okrągły kształt, przypominający tarcze. Badacze podejrzewają, że ten artefakt również mógł być utożsamiany z magią i walką ze złymi duchami. Eksperci przyznają, że miecze dakō miały zazwyczaj charakter reprezentacyjny, chociaż zdarzały się takie, które były używane w walce. Kształt głowni mógł nawiązywać do smoka lub węża, a więc istot, które były w starożytnej Japonii uważane za magiczne. Japończycy wierzyli, że taka klinga pomoże im w walce. Trudno nie oprzeć się jednak wrażeniu, że japońscy rzemieślnicy zapomnieli, że do walki z potworami, najlepiej sprawdzają się miecze srebrne… Źródło: Nara Archaeological Research Center Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Wierzysz w duchy, demony i komunikację ze zmarłymi? To może mieć związek z kiepską jakością snu
Osoby, które są przekonane o istnieniu zjawisk paranormalnych, mają pewną wspólną cechę. Badania na dużej grupie wykazały, że łączą je różnego typu kłopoty ze snem.
W tym artykule: Jak przeprowadzono badanie nad zjawiskami paranormalnymi? Paraliż senny a wiara w kosmitów Czy istnieje życie po śmierci? Wbrew pozorom, nauka zajmuje się zjawiskami paranormalnymi. Dla badaczy fascynujące jest przede wszystkim, dlaczego w nie wierzymy. Czy ma to związek z naszym wiekiem, wykształceniem, a może miejscem urodzenia? I co konkretnie mamy na myśli, gdy wspominamy o zjawiskach paranormalnych? Na potrzeby nowego badania, opisanego w czasopiśmie naukowym „Journal of Sleep Research”, ich lista została ściśle określona. Znalazły się na niej: wiara w duchy, wiara w demony, przekonanie, że dusza żyje po śmierci, wiara w możliwość komunikacji ze zmarłymi, przeświadczenie, że kosmici odwiedzili Ziemię, doświadczenie śmierci (ang. near-death experience, NDE). To ostatnie to odczucia, jakich czasami doznają osoby w stanie śmierci klinicznej. Np. opuszczenia ciała, znajdowania się w tunelu, kontaktu ze zmarłymi krewnymi. Odważysz się wejść? 10 najsłynniejszych nawiedzonych posiadłości świata Jak właśnie wykazali naukowcy, skłonność do tego rodzaju przekonań jest skorelowana z jakością snu. A konkretnie: osoby, które gorzej spały, silniej wierzyły w wymienione wyżej zjawiska paranormalne. Jak przeprowadzono badanie nad zjawiskami paranormalnymi? O tym, że związek między jakością snu a skłonnością do wiary w zjawiska paranormalne istnieje, było już wiadomo. Dotychczas potwierdzały go jednak jedynie badania prowadzone na niewielkich grupach. Teraz to się zmieniło. Naukowcy zaprosili do internetowego badania prawie 9 tys. osób powyżej 18. roku życia. Jego uczestnicy byli pytani o jakość snu. O to, ile zajmuje im zaśnięcie, ile śpią, czy się wybudzają, czy mają – i jakie – symptomy bezsenności. Po zestawieniu z odpowiedziami na pytania o zjawiska paranormalne, okazało się, że gorzej sypiający częściej byli przekonani o istnieniu różnych niewytłumaczalnych fenomenów. Paraliż senny a wiara w kosmitów To jednak nie wszystko. Naukowcy odkryli też, że istnieje związek między wiarą w kosmitów a doświadczeniem paraliżu sennego oraz tzw. zespołem „eksplodującej” głowy (ang. exploding head syndrome). Paraliż senny pojawia się podczas zasypiania lub wybudzania się. Zdarza się wówczas, że odzyskujemy wpierw świadomość, a dopiero po chwili kontrolę nad ciałem. Oznacza to, że nie możemy się poruszyć ani odezwać. Odczuwamy strach, serce bije nam w przyspieszonym tempie, mogą też pojawić się halucynacje wzrokowe. Z kolei zespół „eksplodującej” głowy to halucynacje słuchowe, również pojawiające się podczas zasypiania lub wybudzania się. Osoba doświadczająca tego zaburzenia snu słyszy niekiedy głośne dźwięki, przypominające wystrzały albo wybuchy. Czy istnieje życie po śmierci? Jak się okazuje, szczególnie paraliż senny może wywrzeć ogromny wpływ na przekonania osoby, która go doświadcza. Autorzy najnowszego badania odkryli, że ludzie tacy częściej wierzą, że NDE są dowodem na istnienie życia po śmierci. – Według naszej najlepszej wiedzy to zupełnie nowy wniosek, warty dalszego zbadania – napisali w swojej pracy. UFO w Polsce. Te miejsca mieli odwiedzać kosmici Polacy w odróżnieniu od Amerykanów nie wierzą masowo w UFO. W naszym kraju nie brakuje jednak miejsc, w których fascynacja kosmitami jest wyjątkowo żywa. Naukowcy podkreślają, że ich badanie zostało zaprojektowane tak, by jedynie sprawdzić, czy istnieje związek między jakością snu w wiarą w zjawiska paranormalne. Nie odpowiada zatem na pytania, które natychmiast się nasuwają. Dlaczego te dwie rzeczy są ze sobą skorelowane? I w jaki sposób? Badacze spekulują jedynie, że np. do wiary w istnienie kosmitów mogą przyczyniać się halucynacje wzrokowe i słuchowe związane z niektórymi zaburzeniami snu. – Ktoś doświadczający omamów słuchowych i wzrokowych podczas snu może zacząć je interpretować jako dowód istnienia kosmitów lub innych istot nadnaturalnych – napisali. Z drugiej strony, może być też odwrotnie. Wiara w zjawiska paranormalne może wywoływać niepokój, przekładający się – szczególnie u dzieci – na problemy ze snem. Rozstrzygnięcie tego wymaga dalszych, szczegółowych badań, przeprowadzonych tym razem na reprezentatywnej grupie. Źródła: ScienceAlert, Journal of Sleep Research. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
W Izraelu znaleziono 1500-letnie „magiczne misy do przeklinania”. Jakie miały zastosowanie?
„Magiczne misy” miały chronić przed demonami, ale nie tylko. Co ciekawe, naczynia wróciły na rynek na początku XXI w.
W tym artykule: „Magiczne misy” miały zostać wylicytowane Talizmany dobre na wszystko Co oznaczały inkantacje ma misach? To nie było zwykłe przeszukanie domu. W trakcie nalotu w Jerozolimie izraelska policja trafiła na skradzione skarby, w tym trzy 1500-letnie „misy do przeklinania”. Zabezpieczono również monety, szkło, broń oraz ozdoby wykonane z kości słoniowej. Nie ma jednak pewności, czy wszystkie spośród setek odnalezionych artefaktów to autentyki. Naukowcy uprzedzili, że część przedmiotów mogła zostać bardzo umiejętnie podrobiona. Niektóre przedmioty pochodzą z czasów biblijnych, jednak to misy uznane za najcenniejsze. Aramejskie inskrypcje w środku dają badaczom wgląd w w wierzenia kulturowe dotyczące demonów. To też najstarsze odnalezione naczynia wykorzystywane do czarów. „Magiczne misy” miały zostać wylicytowane Policjanci podejrzewają, że autentyczne skarby zostały skradzione ze stanowisk archeologicznych na Bliskim Wschodzie i muzeów. Część z nich miała być nielegalnie wystawiona w jednym z izraelskich domów aukcyjnych. – Nieautoryzowani handlarze antykami zachęcają szabrowników do niszczenia starożytnych miejsc w poszukiwaniu znalezisk na sprzedaż. W imię chciwości plądrują starożytne miejsca, usuwając znaleziska z ich kontekstu historycznego, zaciemniając w ten sposób fragmenty historii ludzkości – czytamy w oświadczeniu Eli Eskosido, dyrektora generalnego Izraelskiego Urzędu Starożytności (IAA). Właściciel domu, w którym znaleziono między innymi „magiczne misy”, został oskarżony o posiadanie mienia, które uważa się za skradzione oraz o niezgłoszenie odkrycia zabytkowych przedmiotów. Łącznie grozi mu kara do trzech lat pozbawienia wolności. Przełomowe odkrycie u wybrzeży Antarktydy. Odnaleziono wrak słynnego statku Endurance, który zatonął 107 lat temu 44-metrowa barkentyna Endurance irlandzkiego odkrywcy sir Ernesta Shackletona zatonęła w 1915 roku, po tym jak została zmiażdżona przez lód. Przez lata pozostawała zaginiona w czeluściach m... Talizmany dobre na wszystko „Magiczne misy” zostały wykonane między piątym a siódmym lub ósmym wiekiem – wówczas powstały ich tysiące. Według „The Times Of Israel” starożytni mieszkańcy dzisiejszego Iraku używali ich przede wszystkim do wypędzania złych duchów z domów. Talizmany miały też inne zastosowania dostosowane do indywidualnych potrzeb klientów. Wykorzystywano je chociażby do walki z pechem, trudnościami finansowymi czy ciężkimi migrenami. Naczynia przyozdabiano odpowiednimi inkantacjami. Zaklęcia najczęściej zapisywano w babilońskich dialektach aramejskich, w formie spirali po wewnętrznej stronie. Aby aktywować ochronę, kupujący musiał zakopać misę pod podłogą swojego domu. Na niektórych malowano także postać demona, którego chciano przepędzić. „Misy do przeklinania” wróciły do sprzedaży po wybuchu II wojny w Zatoce Perskiej w 2003 r. Przerażająca mumia syreny odnaleziona w Japonii. Czy stworzenie było prawdziwe? Mumia tego makabrycznego stworzenia ma już ponad 300 lat. Naukowcy od wielu miesięcy próbowali dowiedzieć się, czy była to hybryda zwierzęcia lub zwykłe oszustwo? Najnowsze badania w końcu... Co oznaczały inkantacje ma misach? Handlarze oferowali swoje magiczne przedmioty wszystkim mieszkańcom regionu, bez względu na wyznanie. Większość kupujących stanowili jednak Żydzi. Misy skonfiskowane w tracie nalotu były zapisane aramejskimi inkantacjami i cytatami z Biblii hebrajskiej, czyli Tanach. Christa Müller-Kessler, profesorka w Instytucie Studiów Orientalnych na Uniwersytecie Friedricha Schillera w Jenie w Niemczech, wyjaśnia, że jedna z mis znalezionych w Jerozolimie została przygotowana dla mężczyzny nazwanego Pahira bar Mahlapta. Prosił on o ochronę jego własności, w tym jedzenia i napojów. Druga misa przywołuje aniołów Michała i Rafaela oraz zawiera hebrajski cytat z Psalmów 121:7-8: „Pan będzie was strzegł od wszelkiego zła”. Trzecia przedstawia żeńskiego demona ze związanymi rękami i stopami. Müller-Kessler podkreśla, że imiona klientów wypisane w misach „są pseudonimami używanymi do celów magicznych i astrologicznych”. Źródło: Israel Antiquities Authority
Czy wiedźmini istnieli naprawdę? Tak w dawnej Polsce zwalczano upiory
„Wiedźmin” to dziś nie tylko książki, ale też gry komputerowe, seriale i inne gadżety osadzone w świecie stworzonym przez Andrzeja Sapkowskiego. Czy słynny Geralt z Rivii miał swoich poprzedników w realnym świecie? Okazuje się, że tak.
W tym artykule: Czy „Wiedźmin” opiera się na faktach? Poprzednicy Geralta z Rivii Upiory w Rzeczpospolitej Sposób na upiora Kiedy w latach 90. premierowo ukazywały się książki o wiedźminie, chyba nikt nie spodziewał się, że w niedalekiej przyszłości Geralt z Rivii będzie znany na całym świecie. Na fali popularności sagi na początku lat dwutysięcznych powstał film oraz serial. Widzowie do dziś z sentymentem wspominają niektóre efekty specjalne. Już wtedy czuć było, że „Wiedźmin” to coś więcej niż tylko seria książek fantasy. To całe uniwersum, którym zafascynowali się nie tylko Polacy, ale również nasi sąsiedzi z Europy Środkowej i Wschodniej. Reszta świata zakochała się w sadze Andrzeja Sapkowskiego w 2007 r. po wydaniu pierwszej z trzech gier opartych na przygodach Geralta z Rivii. Seria zdobyła rzesze fanów w wielu krajach, o czym świadczy, chociażby kilka reedycji gry. Na zlotach fanów fantastyki nie brakuje osób przebranych za postacie z „Wiedźmina”. Czy „Wiedźmin” opiera się na faktach? Fenomen uniwersum nie słabnie. Jego pozycję umocniła kolejna serialowa adaptacja, tym razem przygotowana przez platformę Netflix. Dla młodszych pokoleń to pierwsze spotkanie z Geraltem, Ciri i Yennefer. Widzowie i czytelnicy zastanawiają się, czy w przeszłości w Polsce lub gdziekolwiek w Europie rzeczywiście funkcjonowała taka profesja jak wiedźmini. Łukasz Kozak, mediewista i autor książki „Upiór. Historia naturalna” mówi, że w przeszłości pojawiały się postacie podobne do wiedźmina z książek Sapkowskiego. Jednocześnie przypomina, że saga nie jest „słowiańska”, a jej autor sięgał do motywów pochodzących z przeróżnych źródeł. – Choć nieliczne z nich, jak fabuła debiutanckiego opowiadania o strzydze, pochodzą z polskiego folkloru, to nie znajdziemy w historycznych i etnograficznych źródłach wyspecjalizowanych „likwidatorów potworów”, a raczej ludzi, dla których zwalczanie – jak powiedzielibyśmy dziś – „nadprzyrodzonego” zagrożenia było raczej jednym z wielu zajęć bądź nawet usług – tłumaczy nam ekspert. Relacje o spotkaniach z duchami mają swoje naukowe wytłumaczenie Zaskakująco wielu ludzi wierzy w duchy. Badanie przeprowadzone w 2017 roku przez Chapman University wykazało, że aż 52% Amerykanów wierzy, że duchy mogą nawiedzać ludzi! Mało tego, liczb w... Poprzednicy Geralta z Rivii Kto zatem walczył ze złem? W pierwszej kolejności Łukasz Kozak wymienia owczarzy. Pod koniec XIX w. etnograf Karol Mátyás zauważył: „W górach za regułę przyjąć można, że każdy «baca», owczarz, jest czarownikiem. [...] Jest w całem tego słowa znaczeniu potężny”. Kiedy wszelkie domowe sposoby na poradzenie sobie z nieczystymi siłami nie działały, wzywano owczarza. – Z wiedźminem łączył go model ekonomiczny: również pobierał opłatę za swoje usługi. Owczarz polegał na swojej sekretnej wiedzy, przekazanej przez poprzednie pokolenia baców, tajemnych księgach (najczęściej były to stare gospodarskie i aptekarskie poradniki), na owczarskim bacie, którego ciosów doświadczyła niejedna zmora i niejeden strzygoń. W końcu źródłem owczarskiej skuteczności była pomoc diabła, z którym zawierał pakt, oraz dość instrumentalnie traktowanego Boga – którego owczarz „miał do dyspozycji” w postaci skradzionej hostii – opowiada mediewista. Jak dodaje, repertuar owczarskich usług nie jest do końca znany. Wiadomo jednak, że zwalczali upiory, zdejmowali uroki i leczyli choroby (zwłaszcza te spowodowane czarami), korzystając często z radykalnych metod. Szczególnie bulwersowało stosowanie trupów. Jeszcze w XIX w. owczarze mieli kraść zwłoki z grobów, a następnie gotować z nich leczniczy rosół lub wykorzystywać do swoich czarów. Nie tylko owczarze walczyli z nadprzyrodzonymi siłami. Duchowni – zarówno rzymskokatoliccy, jak i prawosławni – dysponowali całym arsenałem religijnych i parareligijnych środków, w tym: święconą wodą, kredą i solą, krucyfiksem, ikonami i świętymi obrazkami oraz oczywiście modlitwami i egzorcyzmami. Księża i zakonnicy często łączyli religijne rytuały z metodami ludowymi. – Ucinali głowy strzygoniom, przebijali serca upiorów kołkami, a przed rozbiorami lokalną sławę upiorobójcy zyskał pewien braciszek, który lubił wyprawiać się do klasztornych krypt z wielkim toporem. Swoją biegłość wiązał jednak nie z pobożnością, a faktem, że sam był żywym upiorem. I to jest chyba najbardziej zaskakujący paradoks, że za najskuteczniejszych pogromców upiorów uchodzili ludzie, którzy po śmierci sami mieli się nimi stać. O przekonaniu, że żywe upiory najskuteczniej zwalczają żywe trupy, wspomina choćby Stanisław Staszic. A co jeszcze ciekawsze, takie osoby określano czasem (głównie wśród ludu białoruskiego) mianem „wiedźmaków” – choć nazywano tak również znachorów i ludowych czarowników – mówi Łukasz Kozak. Opuszczony psychiatryk, ruiny zamku, a nawet komisariat. 10 "nawiedzonych" miejsc w Polsce Najbardziej nawiedzone miejsca w Polsce, czyli jakie? Nad Wisłą znajdziemy wiele ruin zamków, opustoszałych szpitali, a nawet komisariatów, które od lat skrywają mroczne tajemnice i cieszą ... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/2b00f67f5259863da9e8d44f606ffdc05fd47080-93081c8.jpeg" width="938" height="528" alt="Nawiedzone miejsca w Polsce. Na zdjęciu opuszczony szpital psychiatryczny w Owińskach, stan na rok 2008 (fot. Wikimedia/Rzuwig/CC BY 3.0)" title="Nawiedzone miejsca w Polsce. Na zdjęciu opuszczony szpital psychiatryczny w Owińskach, stan na rok 2008 (fot. Wikimedia/Rzuwig/CC BY 3.0)" /> Upiory w Rzeczpospolitej Dawniej Polacy bali się przede wszystkim upiorów, czyli ludzi chodzących po śmierci, pierwowzorów literackich wampirów. Te nie były sobie równe. – Za najgroźniejsze uchodziły upiory ukraińskie, a najłagodniejsze – podkrakowskie strzygonie. Strzygoń-gospodarz, po wyjściu z grobu lubił zjeść kiełbasę lub zacierki, napić się wódki i przespać z żoną (mógł nawet spłodzić dzieci!), pomagał też rodzinie w gospodarstwie. Kaszubscy wieszczy, w których wiara trwała przynajmniej do końca XX w., potrafili sprowadzić śmierć na okolicę, bijąc w kościelne dzwony lub krzycząc – dowiadujemy się. Niezależnie od interpretacji, upiorów bano się w całej Rzeczpospolitej i na ziemiach porozbiorowych. Wychodzący z mogił zmarli czasem tylko straszyli i psocili, częściej jednak bili, dusili i zabijali żywych (zaczynając od rodziny i sąsiadów). Zdarzało się też, że wypijali krew, roznosili zarazę na ludzi i bydło lub sprowadzali klęski żywiołowe. Apogeum upioryzmu nastąpiło w XVIII w. Wydawano wówczas specjalne odezwy i regulacje prawne, które surowo karały rozkopywanie grobów i okaleczanie ciał uznanych za żywe trupy. Choć dziś na upioryzm spogląda się jak na element folkloru, należy podkreślić, że strzyg bali się wszyscy, a o pośmiertną przemianę podejrzewano nawet zmarłą w opinii świętości zakonnicę, katolickiego biskupa, a nawet Adama Mickiewicza (choć to akurat nie powinno zbytnio dziwić). To właśnie bajka o królewnie-upiorzycy zapisana w zbiorze Romana Zmorskiego jako królewna-strzyga stała się podstawą pierwszego opowiadania o wiedźminie. Poza upiorami Polaków straszyły też zmory (żywi ludzie, których dusza jest w stanie we śnie opuścić ciało i przyjąć materialną postać kota lub innego zwierzęcia, a czasem nawet rośliny lub przedmiotu), wilkołaki czy boginki nazywane mamunami. Brzydkie istoty o monstrualnych piersiach podmieniały dzieci na szkaradnych i żarłocznych odmieńców. Mogły również porwać i zabić kobietę w połogu. Wierzono także w przypołudnice, południce i topielców. Co ciekawe, choć diabeł mógłby wydawać się największym postrachem polskich wsi, często był wyśmiewany w ludowych wierzeniach. Duchowni uważali z kolei, że wszystkie upiorne postacie z folkloru są tak naprawdę diabelskimi wcieleniami. Sposób na upiora Z każdym zagrożeniem walczono na inne sposoby. Przykładowo podejrzanym o upioryzm zmarłym przed pogrzebem (lub po, gdy zachodziły podejrzenia, że wychodzi z grobu) wiązano ręce, obracano twarzą do dna trumny, sypano mak, żeby co noc liczyli ziarenka, wkładano kartkę z modlitwą bez słowa „amen”, aby zmawiali ją nieprzerwanie do końca świata. Jeśli te metody nie działały, przebijano serce osikowym kołkiem lub przybijano trupa gwoździami. Nierzadko odcinano też głowę trupa, a zwłoki ćwiartowano. Pod Krakowem strzygonie po prostu bito. – Żeby pozbyć się zmory, należało spać z nożem lub siekierą pod ręką i w czasie ataku wbić ostrze w łóżko. Często rano znajdowano wtedy przebite lub przecięte ciało sąsiadki, która była zmorą… Można było także zmorę obrzydzić: położyć się w łóżku na odwrót, z nogami na wezgłowiu. Zmora trafiała wówczas językiem nie do ust, a w inne miejsce. Podobnie działało zjedzenie własnej kupy – kontynuuje Łukasz Kozak. Boginki z kolei odstraszały różne rośliny, zwłaszcza dzwonki. Kiedy jednak udało się im podmienić dziecko, należało zagrać demonicznym porywaczkom na emocjach. Odmieńca zabierało się na śmietnisko lub kupę gnoju i bezlitośnie biło rózgą bądź kijem. Słysząc jego krzyki, boginka zwykle oddawała skradzione dziecko i zabierała podrzutka. – Wreszcie stosowano cały zestaw wspomnianych środków religijnych. Czasem do zwalczenia zagrożenia wystarczył znak krzyża lub woda święcona. Niektóre sytuacje wymagały jednak specyficznych środków łączących sacrum z zabiegami ludowymi. Wobec niektórych strzygoni stosowano cały rytuał: do ust trupa wkładano karteczkę z zapisanym słowem „Jezus”, ciało obracano twarzą do trumny, a następnie klepano rydlem po pośladkach… – podsumowuje autor książki „Upiór. Historia naturalna”.
Relacje o spotkaniach z duchami mają swoje naukowe wytłumaczenie
Zaskakująco wielu ludzi wierzy w duchy. Badanie przeprowadzone w 2017 roku przez Chapman University wykazało, że aż 52% Amerykanów wierzy, że duchy mogą nawiedzać ludzi! Mało tego, liczb wierzących w takie historie wzrosła o 11% od 2015 roku. Również w Wielkiej Brytanii badania wykazały że taki sam odsetek populacji, 52% wierzy w zjawiska nadprzyrodzone.
W tym artykule: 1. Pleśń 2. Zatrucie tlenkiem węgla 3. Pole elektromagnetyczne 4. Infradźwięki 5. Ktoś z naszej rodziny lub znajomych twierdzi że widział zjawę, albo sami przeżyliśmy coś, czego nie umiemy wyjaśnić, i chcemy wierzyć, że mieliśmy do czynienia z duchami. Tym, którzy twierdzą, że mieli do czynienia z duchami wydaje się, że naprawdę je widzieli. Potrafią przekonująco i z uporem przekonywać, że wrażenia, których doświadczyli na pewno były związane z jakimś rodzajem paranormalnych istot. Nie od dziś wiadomo, że ludzki mózg bardzo łatwo poddaje się różnym złudzeniom, sygnały które docierają do niego z narządów zmysłów mogą być przez niego różnie, nie zawsze prawidłowo interpretowane. Czynniki środowiskowe i psychologiczne również mogą prowadzić do przekonania, że duchy istnieją. Jak dotąd nikomu nie udało się udowodnić w naukowy (czyli obiektywny, powtarzalny i udokumentowany) sposób udowodnić istnienia jakichkolwiek zjaw. Co zrobić, w sytuacji, w której są tacy, którzy upierają się, że duchy istnieją? Najlepiej opierać się na faktach i logice. Te bowiem oferują racjonalne wyjaśnienia rzekomo nadprzyrodzonych zjawisk. Oto sześć logicznych wyjaśnień dla zjawisk interpretowanych jako duchy. 1. Pleśń Profesor inżynierii na Uniwersytecie Clarkson w USA, Shane Rogers zajmował się badaniem najzwyczajniejszej w świecie pleśni. W związku z tym, często przebywał w opuszczonych budynkach, wilgotnych jaskiniach i tego typu miejscach. Jak zdradził, zawsze lubił oglądać programy o duchach w telewizji. Zaczął się więc zastanawiać dlaczego wielu ludzi w, na pozór niewytłumaczalny sposób, zaczyna w wielu takich miejscach czuć się dziwnie mając wrażenie obecności kogoś lub czegoś jeszcze. Jego nieukończone jeszcze, badania wykazały, że niektóre z gatunków pleśni mogą powodować objawy takie jak nagły, irracjonalny strach. Jak na razie, wciąż trwa proces zbierania danych, więc na ostateczny wyrok w kwestii tego, czy pleśń może powodować odczucia utożsamiane z duchami, trzeba poczekać. Jednak jak mówi Rogers, w bardzo wielu miejscach, które ludzie określają mianem "nawiedzonych", bardzo często występuje pleśń. A to, w powiązaniu z dowodami mówiącymi, że substancje chemiczne w jej składzie, mogą wpływać na ludzki mózg, którego reakcja na nie powoduje odczuwanie strachu, mówi bardzo wiele. 2. Zatrucie tlenkiem węgla Już 1921 roku, amerykański lekarz W.H. Wilmer opublikował relację dotyczącą leczenia przez niego jednej z rodzin. Sprawa dotyczyła ludzi, którzy mieszkali w domu, który określany był jako "nawiedzony". Lokatorzy owego budynku doświadczali niewytłumaczalnych zjawisk. Słyszeli przesuwające się meble i dziwne skrzypiące odgłosy w nocy, twierdzili też, że czuli obecność niewidzialnych istot. Opisywali sytuacje, w których, że byli przytrzymywani w łóżku przez duchy, nie mogąc się ruszyć. Jak się okazało, w ich domu działał wadliwy piec, który wypełniał jego pomieszczenia czadem czyli tlenkiem węgla. To prowadziło do halucynacji wzrokowych i słuchowych. Po tym, jak piec został naprawiony, rodzina przestała skarżyć się na jakiekolwiek dolegliwości. 3. Pole elektromagnetyczne Przez kilka dekad Michael Persinger neurobiolog z Kanady zajmował się badaniem tego jak pole elektromagnetyczne może wpływać na postrzeganie przez ludzi duchów. W efekcie, postawił hipotezę, w myśl której, pulsujące pola magnetyczne, w inny sposób niezauważalne, mogą sprawić na poziomie świadomości, że osoba znajdująca się w obszarze ich działania (a ściślej, jej mózg) czuje się tak, jakby w pomieszczeniu był ktoś inny. Persinger badał w swoim laboratorium ludzi zakładając im na głowy tzw. „Hełm Boga". Odkrył dzięki temu, że pewne wzorce działania pól magnetycznych o słabym natężeniu, bezpośrednio nad czyjąś głową przez okres od 15 do 30 minut, mogą wywołać wrażenie, że w pomieszczeniu znajduje się jakaś niewidzialna istota. Dzieje się tak, ponieważ pole magnetyczne powoduje niespotykane w innych okolicznościach pobudzenie aktywności w płatach skroniowych mózgu. Niektóre późniejsze badania próbowały odrzuciły tę teorię, twierdząc, że ludzie byli poddawani sugestii, że czują obecność ducha. Jednak Persinger obalił ich stwierdzenia, dowodząc, że Ci, którzy próbowali odrzucić jego tezę, przeprowadzili swoje eksperymenty w zupełnie inny sposób niż on. Na tym właśnie polega kwestia wspomnianej powtarzalności wyników badań naukowych. Ich rezultat musi być powtarzalny w innym miejscu, przez innych badaczy, jednak w takich samych warunkach i przy użyciu takich samych metod. 4. Infradźwięki Infradźwięki to dźwięki częstotliwości tak niskiej, że ludzkie ucho nie jest w stanie ich wychwycić. Wiadome jest, że wibracje o niskiej częstotliwości mogą powodować dyskomfort fizjologiczny. Naukowcy badający wpływ turbin wiatrowych i hałasu ulicznego w pobliżu domów stwierdzili, że hałas o niskiej częstotliwości może przyczyniać się do poczucia dezorientacji, wystąpienia paniki, zmian w rytmie serca i ciśnieniu krwi oraz inne efekty natury psychofizycznej, które łatwo można zinterpretować jako aktywność ducha. Jednym z najbardziej znanych badań wyjaśniających to zjawisko jest to, które przeprowadził inżynier Vic Tandy, w 1998 roku. Opublikował on pracę na temat naturalnych przyczyn nawiedzeń [PDF] i odniósł się w niej do swoich doświadczeń z pracy dla firmy produkującej sprzęt medyczny. W jej laboratorium znajdował się ponoć nawiedzony pokój. Ilekroć Tandy miał okazję tam pracować, czuł się przygnębiony bez wyraźnej przyczyny. Często zdarzało mu się słyszeć i widzieć dziwne rzeczy - w tym zjawę, która zdecydowanie wydawała mu się realna! Jako naukowiec zaczął szukać ewentualnych przyczyn wrażeń, których doznawał. Wkrótce odkrył, że w pomieszczeniu rozchodziły się fale o częstotliwości 19 Hz, których źródłem był wentylator, który wysyłał niesłyszalne dla ludzkiego ucha wibracje, powodujące efekty dezorientacji. Dalsze badania, prowadzone już przez innych naukowców wykazały też powiązania między infradźwiękami a dziwnymi doznaniami, takimi jak dreszcze na plecach czy uczucie niepokoju. <a name="5.+Kto%C5%9B+z+naszej+rodziny+lub+znajomych+twierdzi+%C5%BCe+widzia%C5%82+zjaw%C4%99%2C+albo+sami+prze%C5%BCyli%C5%9Bmy+co%C5%9B%2C+czego+nie+umiemy+wyja%C5%9Bni%C4%87%2C+i+chcemy+wierzy%C4%87%2C+%C5%BCe+mieli%C5%9Bmy+do+czynienia+z+duchami." id="5.+Kto%C5%9B+z+naszej+rodziny+lub+znajomych+twierdzi+%C5%BCe+widzia%C5%82+zjaw%C4%99%2C+albo+sami+prze%C5%BCyli%C5%9Bmy+co%C5%9B%2C+czego+nie+umiemy+wyja%C5%9Bni%C4%87%2C+i+chcemy+wierzy%C4%87%2C+%C5%BCe+mieli%C5%9Bmy+do+czynienia+z+duchami.">5. Ktoś z naszej rodziny lub znajomych twierdzi że widział zjawę, albo sami przeżyliśmy coś, czego nie umiemy wyjaśnić, i chcemy wierzyć, że mieliśmy do czynienia z duchami. Zespół psychologów z Uniwersytetu Londyńskiego w badaniu przeprowadzonym w 2014 roku wyświetlał jego uczestnikom film, w którym osoba podająca się za „medium” rzekomo wyginała metalowy klucz dzięki sile swojego umysłu. W jednej z grup badanych znajdował się uczestnik, który w rzeczywistości współpracował z badaczami, a który twierdził, że widział kiedyś na własne oczy zginanie klucza. Badani z tej grupy częściej zgłaszali, że faktycznie widzieli zginanie klucza, niż badani, którzy byli w grupie, w której jeden z „podstawionych” uczestników twierdził, że klucz wcale się nie zginał lub po prostu nie mówił nic. Współautor badania, Christopher French, ma na to znane w psychologii wyjaśnienie: „Relacja jednej osoby może wpłynąć na wspomnienia i sposób zapamiętywania danych wydarzeń przez innego człowieka. Jeśli ktoś inny z doza pewności siebie twierdzi, że widział ducha, może to wpłynąć na innego naocznego świadka, który może uwierzyć, że też go widział". Jak twierdzi naukowiec, „istnieje motywacyjna strona wiary w duchy. Większość z nas chce wierzyć w istnienie życia po śmierci. Idea naszej śmiertelności jest jedną z tych, z którymi nie czujemy się komfortowo. Skłonność do potwierdzania może wywierać ogromny wpływ na nasze postrzeganie. O wiele łatwiej jest nam uwierzyć w dowody na coś, w co i tak chcemy wierzyć".
Mała dziewczynka ze Sri Lanki nie przeżyła brutalnych „egzorcyzmów”, które według lokalnych wierzeń miały wypędzić z niej „złe duchy”.
Policja zatrzymała dwie osoby, prowadzącą rytuał kobietę i matkę dziecka. Obie trafiły przed sąd 1 marca, obie aresztowano (ten moment widać na filmie poniżej). 9-latka straciła przytomność w trakcie „egzorcyzmów”. Zmarła po przewiezieniu do szpitala. Tragedia rozegrała się w mieście Delgoda, ok. 40 km od stolicy w Colombo. View oEmbed on the source website Według informacji przekazanych miejscowemu dziennikowi „Adaderana” przez aresztujących „egzorcystkę” policjantów, kobieta polewała głowę dziecka olejem i biła kijem, bo tylko tak można było „wypędzić demona”. Druga z aresztowanych kobiet, bezpośrednio odpowiedzialna za zabicie dziecka lokalna „ekspertka”, ponoć podobne usługi oferowała w okolicy już od całkiem dawna. View oEmbed on the source website Według policji przypadki ciężkich urazów ciała i śmierci w wyniku egzorcyzmów w okolicy miasta Delgoda zdarzały się już wcześniej. Nie wiadomo, czy z ręki aresztowanej zginął ktoś jeszcze. Bicie krzyczącego z rozpaczy dziecka próbowali ponoć przerwać sąsiedzi, ale nie zdążyli na czas. fot. YOUTUBE/NEWSFIRST SRI LANKA
Nawiedzone miasta w USA. Atrakcje tylko dla odważnych
Krwawe potyczki, mroczne praktyki, przerażające cmentarze i nie tylko – zapraszamy na spacer po ciemnej stronie Ameryki.
Oto 6 miast, które znajdują się na szczycie rankingu poszukiwaczy dreszczyka, ponieważ odnotowano w nich mrożące krew w żyłach wydarzenia. Tam Halloween trwa przez cały rok! Baltimore Na historycznych ulicach Baltimore miało miejsce kilka wydarzeń o charakterze narodowym: rewolucja amerykańska, wojna domowa i bitwa pod Baltimore w czasie wojny z 1812 roku. W ciągu setek lat odebrano tam życie tysiącom ludzi, a wielu poszukiwaczy duchów twierdzi, że podążając tamtejszymi uliczkami czuło obecność zmarłych. Będąc w Baltimore, warto zwiedzić katakumby Westminster Hall, czyli ostatnie miejsce spoczynku Edgara Allana Poe, o którym mówi się, że do dziś nawiedza różne miejsca w mieście. Poszukiwacze duchów twierdzą również, że w XVIII-wiecznym Forcie McHenry odnotowano kilka objawień umundurowanego żołnierza z karabinem. Nowy Orlean Niekiedy o Nowym Orleanie mówi się, że w tym mieście granica między światem żywych i umarłych jest bardzo cienka. Ponieważ znajduje się ono poniżej poziomu morza, wszystkie grobowce znajdują się na 42 cmentarzach w obrębie miasta, a wśród grobów z XIX wieku podobno unoszą się duchy ofiar wojny z 1812 roku. Warto odwiedzić tu grób bohaterki okolicznych legend – kapłanki voodoo Marie Laveau, która była jedną z najbardziej rozpoznawalnych postaci drugiej połowy XIX wieku w Nowym Orleanie, a także udać się na jedną z nocnych wycieczek po “nawiedzonych” posiadłościach. Galveston, Texas Kiedy w 1900 roku huragan uderzył w teksańskie miasto Galveston, życie straciło aż około 8000 mieszkańców tego miasta – o ponad 6000 osób więcej niż w Nowym Orleanie podczas niszczycielskiej Katriny. Ta klęska żywiołowa była najstraszniejsza w całej historii Stanów Zjednoczonych, a łowcy paranormalnych zjawisk twierdzą, że duchy wszystkich, którym odebrała życie, cały czas snują się po pięknym porcie i wiktoriańskich rezydencjach miasta. Jedną z największych atrakcji jest tu możliwość zwiedzenia najstarszego domu w mieście, w którym pod koniec XIX wieku regularnie organizowane seanse spirytystyczne. Gettysburg W czasie najtragiczniejszej bitwy wojny domowej w USA, w Gettysburgu (Pensylwania) i okolicach około 50 000 żołnierzy zginęło lub zostało poważnie rannych, a według lokalnych opowieści po posadzkach używanych wówczas jako szpitale szkół i kościołów spływało wówczas tak dużo krwi, że trzeba było wywiercić w nich specjalne otwory odprowadzające. Okoliczne atrakcje pielęgnują historię legendarnej bitwy, oferując turystom zwiedzanie historycznych domów, które słyną z nawiedzeń, seanse filmowe ze zlepkiem paranormalnych aktywnościami na tamtejszym polu bitwy, a nawet samodzielne wyprawy w poszukiwaniu duchów z iść profesjonalnym wyposażeniem w postaci dyktafonów, wykrywaczy fal elektromagnetycznych i termowizyjnych kamer. Savannah Savannah (Georgia) może wyglądać jak słodka południowa mieścina, jednak ma swój mroczny sekret. Miasto zostało zbudowane, dosłownie na szczątkach zmarłych. Domy i budynki znajdują się na cmentarzach rdzennych Amerykanów, niewolników i kolonialistów, którzy spoczęli tam w ciągu dziesiątek lat krwawych bitew, masowych pożarów, epidemii żółtej febry i huraganów, pozostawiając po sobie niespokojne dusze. Tropiciele paranormalnych zjawisk polecają szczególnie wycieczkę do historycznej dzielnicy i na cmentarz Colonial Park, a także odwiedzenie Mercer House – miejsca, które w 1981 roku było świadkiem brutalnego morderstwa jego właściciela i w którym toczy się akcja książki “Północ w Ogrodzie Dobra i Zła”, na której kanwie Clint Eastwood nakręcił film pod tym samym tytułem. Ateny, Ohio W tym mieście uniwersyteckim w Ohio mieści się dawny azyl psychiatryczny, który w latach 1874-1993 i znany był przede wszystkim z ochoczego praktykowania lobotomii. Obecnie budynek jest własnością tamtejszego uniwersytetu i miejscem, o którym krążą złowieszcze historie. Będąc w okolicy, warto zwiedzić któryś z charakterystycznych cmentarzy, na którym zamiast imion i nazwisk zmarłych nagrobki pokazują jedynie numery pacjentów.
Chiny: Na łasce przodków. "W tradycji chińskiej umierasz, ale pozostajesz tym, kim byłeś" [REPORTAŻ]
Praktykowane przed tysiącleciami składanie ofiar z ludzi Chińczycy zastąpili wyjątkową troską o groby. Ich zmarli mają swoje wymagania.
We wsi Wiosenna Dolina ludzie rzadko mówili o zmarłych. Nie lubili wracać do przeszłości. – Tu zawsze była wielka bieda – odpowiadali na moje pytanie o minione czasy, po czym milkli. Mieli tylko kilka starych fotografii i jakieś zapiski. W pobliżu wznosił się Wielki Mur, ale nawet jego imponujące ruiny nie wzbudzały ich większego zainteresowania. W 2001 r. postanowiłem zamieszkać w tej osadzie. Przyciągnęła mnie historia regionu, jednak po niedługim czasie zorientowałem się, że migawki z przeszłości bardzo szybko ulatywały, a ludzie żyli tu teraźniejszością. Tak jak większość Chińczyków obecnego pokolenia wieśniacy skupiali się na tym, co mogą dać im dziś i jutro. Myśleli głównie o rosnących cenach lokalnych plonów czy budowlanym boomie w odległym o niecałe dwie godziny jazdy Pekinie. W jeden tylko dzień w roku wieśniacy patrzyli wstecz – w kwietniowe święto Kwingming, „dzień czystej jasności”. Przez ponad tysiąc lat świętowano go w całych Chinach, w każdej części kraju w trochę inny sposób. Na osi czasu początku kultu przodków trzeba jednak szukać jeszcze dalej. Przeszło 5 tys. lat temu w kulturach północnych Chin zmarłym oddawano cześć za pomocą wyraźnie zdefiniowanych rytuałów. Echa tych tradycji żyją do dziś. Podczas pierwszego roku w wiosce towarzyszyłem moim sąsiadom w ich obrzędowej wędrówce na cmentarz. Iść mogli tylko mężczyźni (wszyscy nazywali się Wei). Kilkunastu członków tego rozrośniętego klanu wyruszyło przed świtem, wspinając się na stromą górę położoną za wioską. Mieli na sobie zwyczajne robocze ubrania, nieśli łopaty i płaskie wiklinowe kosze. Maszerowali w ciszy, bez przerw na odpoczynek. Niczym brygada robocza z zadaniem do wykonania, bezrefleksyjnie mijali drzewa morelowe ze świeżymi pąkami świecącymi jak gwiazdy w brzasku poranka. Po 20 minutach dotarliśmy na wiejski cmentarz. Położony wysoko na górze, składał się ze zwykłych kopczyków ziemi starannie usypanych w rzędy. Każdy szereg reprezentował inne pokolenie. Mężczyźni rozpoczęli pracę od najnowszych grobów – ojców i matek, wujów i ciotek. Wyrywali trawę i chwasty, po czym sypali na wierzch świeżą ziemię. Kładli podarunki, takie jak alkohol czy papierosy. Palili też papierowe pieniądze będące – jak wierzyli – w obiegu w zaświatach. Miały znak wodny z nazwą „Bank Niebiański Sp. z o.o.” Każdy z wieśniaków najwięcej uwagi poświęcał grobom najbliższych krewnych. Stopniowo przechodził od rzędu ojców do dziadków, potem pradziadków. Groby nie były oznaczone. Cofając się w przeszłość, coraz rzadziej było wiadomo, do kogo należy dana mogiła. Wreszcie cała wioska pracowała razem, wszyscy wspólnie krzątali się przy pozostałych grobach. Ostatnia mogiła, usypana osobno, reprezentowała czwarte minione pokolenie. – Lao zu, przodek – powiedział jeden z chłopów Pierwszy członek klanu pozostał anonimowy, wszystkie wiadomości o nim z upływem lat zaginęły. Kiedy wieśniacy kończyli pracę, wschodnie szczyty gór były już skąpane w jasności poranka. Niejaki Wei Minghe wyjaśnił mi, że każdy kopiec to dom zmarłego, a miejscowa tradycja nakazywała wypełnić obrzęd Kwingming przed świtem. – Jeżeli usypiesz ziemię na grób przed wschodem słońca, zmarły będzie miał na dachu swojego domu dachówki – wyjaśnił. – Jeśli nie zdążysz, przykryje go strzecha. Wei Minghe miał pod siedemdziesiątkę. Wciąż był po chłopsku kościsty, ale mieszkał w mieście, pobliskim Huairou. Co roku wracał jednak do wsi, z której pochodził, żeby wziąć udział w Kwingming. Tego dnia odwiozłem go z powrotem do miasta. Spytałem, czy tęskni za Wiosenną Doliną. – Skąd, dopiero teraz, pierwszy raz w życiu, mam w domu ogrzewanie. Jego potrzeby były więc takie same jak jego przodków – mieszkać w domu z dachówką zamiast strzechy. W chińskim spojrzeniu na życie pozagrobowe zawsze zaznaczały się wartości, które wielu ludzi Zachodu uznałoby za wyjątkowo przyziemne. W dawnych czasach wizja zaświatów oparta była na pragmatyzmie, materializmie, a nawet biurokracji – tak przynajmniej możemy wnioskować ze współczesnych odkryć archeologicznych. Gdy otwiera się groby monarsze, widać na ogół drobiazgowy porządek i imponujące bogactwo. Tradycja grzebania ciał wraz z cennymi rzeczami sięga piątego tysiąclecia przed Chrystusem, kiedy do niektórych grobowców wkładano nefryty i ceramikę. Pierwsze pisane świadectwa o wyobrażeniach życia pozagrobowego pochodzą z kultury Shang, która kwitła w północnych Chinach od około 1600 do 1045 roku p.n.e. Najstarsze znane chińskie zapisy pojawiają się na kościach wróżebnych Shang – łopatkach wołów i pancerzach żółwi, których używano w rytuałach na dworze królewskim. Łamane i odczytywane, były środkiem komunikacji ze światem niewidzialnym, w tym również kanałem posyłania informacji do przodków rodziny monarszej. Jak nakazują obrzędy, zawiadamiamy Dziadka Dinga o chorych oczach króla; Co do najazdu Shaofanga [wroga], sporządzamy obrzędowy raport dla Ojca Dinga. W tamtych czasach wierzono, że zmarli mają ogromną władzę nad tym, co dzieje się tu i teraz. Nieszczęśliwi przodkowie mogli zesłać na żyjących chorobę lub katastrofę. Wiele zapisów na kościach wróżebnych odnosiło się do ofiar z ludzi składanych dla zjednania sobie duchów. W kompleksie grobowców w prowincji Henan wykopaliska odsłoniły ponad 1200 dołów ofiarnych, z których większość zawierała ludzkie że naliczył 60 różnych sposobów zabijania ludzi podczas rytuałów Shang. Podkreślał jednak, że były to obrzędy, a nie morderstwa czy pospolite masakry. Z perspektywy Shang ofiary z ludzi były po prostu częścią nadzwyczaj dobrze zorganizowanego systemu. Trzymano się precyzyjnego kalendarza, który określał właściwe dni na składanie ofiar poszczególnym przodkom. Skrupulatność wróżbitów przypominała niemal naukowe podejście do tematu. Jeden z nich 70 razy cierpliwie łamał kości, by dowiedzieć się, który z przodków odpowiada za ból zęba żyjącego króla. Zmarli funkcjonowali w rozbudowanej, niemal biurokratycznej strukturze. Imiona królewskie po śmierci zmieniano, aby zaznaczyć ich nowe funkcje. W kulcie przodków nie chodziło o to, by utrwalić pamięć o tym, jacy byli za życia. Celem było wejście w łaski zmarłych, którzy otrzymywali znaczne prerogatywy. Wiele inskrypcji na kościach wróżebnych to prośby do przodka, by poprzez własną ofiarę zwrócił się do jeszcze wyższej instancji. Davida N. Keightleya, historyka z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley, w zapisach na kościach wróżebnych szczególnie uderzyło to, jak oddają one sens hierarchii i porządku. – Ci, którzy zmarli niedawno – zwrócił uwagę – zajmują się rzeczami drobnymi. Natomiast ci, którzy odeszli wcześniej, mają pieczę nad sprawami większymi, ważniejszymi. Tak ułożony jest ten świat. Po upadku kultury Shang w roku 1045 p.n.e. wróżenie z kości przejęła dynastia Zhou, która panowała nad częścią północnych Chin do trzeciego stulecia przed Chrystusem. Jednak ofiary z ludzi stawały się stopniowo mniej powszechne, a w grobowcach królewskich coraz częściej umieszczano mingqi – obiekty duchowe będące substytutami rzeczy materialnych. Ludzi zastąpiły ceramiczne figury. Najsłynniejszy przykład tego procesu stanowią terakotowi żołnierze cesarza Qin Shi, który w 221 roku p.n.e drogą podbojów zjednoczył kraj. Ta ogromna armia, której wielkość szacowana jest na 8 tys. naturalnej wielkości figur, miała służyć imperatorowi w zaświatach. Po następnej dynastii, Han, pozostał zbiór dóbr funeralnych o mniej militarnym charakterze. Grobowiec Han Jing Di, który rządził od 157 do 145 roku p.n.e., zawierał dobytek o zdumiewającej różnorodności. Był zbiorem wszystkiego, co potrzebne do zaspokojenia codziennych potrzeb. Zawierał podobizny świń, owiec, psów, rydwanów, łopat, pił, toporów, dłut, pieców, przyrządów mierniczych. Do tego nawet urzędowe znaczniki i pieczęcie do przybijania przez nieziemskich biurokratów. W kulturze tak bogatej i starej jak chińska nic nie jest jednak proste. Tamtejsza wizja życia pozagrobowego kształtowana była przez rozliczne impulsy z zewnątrz. Niektórzy filozofowie taoistyczni nie wierzyli w życie po zejściu z tego świata, ale buddyzm, który zaczął wpływać na myśl chińską w drugim stuleciu naszej ery, wprowadził pojęcia związane z odrodzeniem po śmierci. Idee wiecznej nagrody i kary przenikały także z chrześcijaństwa. Wiele elementów wczesnych kultur, takich jak Shang i Zhou, pozostało jednak w świadomości ludzi przez tysiąclecia. Chińczycy trwali przy kulcie przodków i materialno-biurokratycznych wyobrażeniach życia pośmiertnego. Przeżycia tych, którzy otarli się o śmierć, dały z kolei początek popularnym legendom o urzędniku z zaświatów, który błędnie zapisał nazwisko w księdze zmarłych i, nim pomyłka została wykryta, niemal pozbawił kogoś życia. David Keightley jest pod wrażeniem optymizmu w tradycyjnym chińskim spojrzeniu na śmierć. Nie ma tam bowiem pojęcia grzechu pierworodnego, a przejście do życia pozagrobowego nie wymaga radykalnej zmiany. W tym wyobrażeniu świat nie jest padołem łez, a raczej wiernym odzwierciedleniem kolejnego etapu. – Na Zachodzie – twierdzi Keightley – ciągle mówi się o odrodzeniu, odkupieniu, zbawieniu, nowym życiu. W tradycji chińskiej umierasz, ale pozostajesz tym, kim byłeś. Keightley sądzi, że takie idee ustabilizowały chińskie społeczeństwo. – W kulturach, w których obecny jest kult przodków, dominuje konserwatyzm – twierdzi. – Nie poszukuje się w nich nowych, atrakcyjnych rzeczy, bo mogłoby to zostać potraktowane jako kwestionowanie dorobku przodków. Ci ostatni mogą mieć problem z ogromnymi przemianami, jakie zachodzą w dzisiejszych Chinach. Stare cmentarze są niszczone, a ich miejsce zajmuje nowoczesna miejska zabudowa. Wielu Chińczyków przeniosło się ze wsi do dużych aglomeracji. Nie wracają już do korzeni, żeby uczestniczyć w Kwingming. Niektórzy idąc z duchem czasów, próbują alternatywnej formy pielęgnacji grobów – za pomocą internetu troszczą się o wirtualne mogiły. Trudno jednak myśleć o przeszłości w tak błyskawicznie zmieniającym się kraju. Wiele tradycji po prostu zanika. Z roku na rok na obchodach Kwingming w Wiosennej Dolinie pojawia się coraz mniej osób. Święto jednak przetrwało, a jego niektóre elementy wciąż nawiązują do dawnych rytuałów. Wiejskie groby ustawione są w dawnym, chronologicznym porządku, każde pokolenie w osobnym rzędzie. Ważne pozostają materialne potrzeby: papierosy, alkohol i grobowe pieniądze dla zmarłych. Trzy lata po moim pierwszym święcie Kwingming już tylko siedmiu wieśniaków wyruszyło w drogę na cmentarz. Na szczycie w pierwszym rzędzie usypano nowy grób. Ozdobiony był świecą z napisem „Wiecznie młody”. Spytałem sąsiada, kogo tu pochowano. – Wei Minghe – odpowiedział. – Kilka lat temu po uroczystości odwiozłeś go do domu. Zmarł w zeszłym roku. Nie pamiętam, w którym miesiącu. – Po raz pierwszy zajmujemy się jego grobem – dodał ktoś inny. – W tamtym roku to on sypał ziemię, teraz my rzucamy ją na jego mogiłę. Wziąłem łopatę i sypnąłem ziemią. Ktoś zapalił i wetknął w kopczyk papierosa. Wei Minghe musiało się to podobać, podobnie jak nasza punktualność. Zdążyliśmy przed świtem – on i inni przodkowie będą mieć dach nad głową, przynajmniej przez najbliższy rok. Peter Hessler, 2012
Amnesty International wzywa do zasypania władz Malawi listami. Chodzi o ratowanie albinosów
O dramatycznej sytuacji albinosów w Afryce pisaliśmy na łamach National Geographic, a film "Ludzie Duchy" Martyny Wojciechowskiej, naszej redaktor naczelnej zdobył wiele nagród. Ale koszmar tych ludzi trwa dalej, teraz przypomina o nim Amnesty International
Według Amnesty International od listopada 2014 roku co najmniej 18 osób z albinizmem zostało zabitych na terenie Malawi, a kolejne 5 porwano. Ich los do dziś jest nieznany. Albinosi są atakowani z powodu przekonania, że części ich ciał mają magiczne zdolności i przynoszą szczęście. Wykorzystuje się je do tworzenia amuletów i eliksirów. W Malawi żyje około 7–10 tys. osób z albinizmem i pozostają w ciągłym strachu tylko dlatego, że urodzili się z tą chorobą. Zobacz galerię zdjęć Marka Arcimowicza dokumentujących powstanie filmu "Ludzie Duchy" W grudniu Amnesty International zamierza zorganizować Maraton Pisania Listów do władz Malawi. Idea maratonu powstała w Polsce w 2001 roku. W ciągu kilku lat stał się jednym z największych na świecie wydarzeń w obronie praw człowieka. AI chwali się, że w ubiegłym roku podjęto 3,7 mln akcji, w samej Polsce napisano ponad 270 000 listów, a w nasze działania w kraju zaangażowało się blisko 100 000 osób. Przyniosło to także realne efekty. Listy pomogły uwolnić m.in. Alberta Woodfoxa, który spędził w więzieniu w USA ponad 40 lat, uniewinnić Yecenii Armenty z Meksyku, którą poddano torturom w celu wymuszenia zeznań, a Ministerstwo Sprawiedliwości, Praw Człowieka i Promocji Obywatelskości w Burkina Faso potwierdziło zobowiązanie rządu do zlikwidowania praktyki wczesnych i przymusowych małżeństw w kraju. Tegoroczny Maraton ma odbyć się w ponad 500 miejscach w całej Polsce pomiędzy 1 a 11 grudnia. Źródło: Amnesty International
Kościół, w którym straszy. Duchy zarobią na remont?
Odziane w białe szaty postaci siedzą nieruchomo w ławkach czeskiego kościoła. Modlą się ze spuszczonymi głowami. W kościele panuje kompletna cisza. Nikt się nie porusza. Nikt nie oddycha.
Od stuleci nad czeską wioską Luková (ok 45 km od Pilzna) góruje kościół św. Jerzego. Najstarsza część budowli, prezbiterium i zakrystia, pochodzą z XIV wieku. W okresie wojen husyckich kościół został częściowo zniszczony, w XVI wieku odbudowany. Duchy z Lukovy „Sławę“ niszczejącemu kościołowi przyniosły 32 niezwykłe rzeźby. Umieszczono je tutaj w 2012 roku. Wykonane z materiału i gipsu sylwetki mają przypominać duchy Niemców sudeckich, którzy dawniej mieszkali w pobliskiej wiosce. Niektóre z nich dodatkowo pokryte są fosforem. Wyobrażacie sobie ten efekt nocą? Straszna sztuka Nietypowe sylwetki są dziełem studenta Jakuba Hadravy. Dzięki dużemu zainteresowaniu wystawą, z dobrowolnych opłat za wstęp zebrano już część środków na renowację zniszczonego kościoła. Pozyskiwane są także dotacje na remont dachu. Wystawę można oglądać przez cały rok, po wcześniejszym dokonaniu rezerwacji. Szczegóły na stronie kościoła (tutaj). Autor: Michał Cessanis
Czarna dziura wątpliwości Już sam fakt, że natura stworzyła coś o masie 10 mld Słońc, wydaje się trudny do zaakceptowania. A jak tu ogarnąć rozumem nieskończoność? Na szczęście nie tylko ja mam z tym problem – temat czarnych dziur fascynuje naukowców od dawna i niezmiennie jest źródłem sporów. Przecież sam Albert Einstein nie wierzył w możliwość ich istnienia.Z ciekawością siadam więc do lektury artykułu Pożeracz gwiazd. Zgodnie z opiniami współczesnych kosmologów czarne dziury istnieją z prawdopodobieństwem 99,9 proc., czyli bliskim pewności. Grawitacja czarnej dziury jest tak silna, że z jej pola nie jest w stanie uciec nawet światło, czyli coś, co przemieszcza się z prędkością 299 792 km/s. Dowiaduję się jeszcze, że czarne dziury są maszynami czasu, bo ich silna grawitacja czas zakrzywia. Gdybyśmy podlecieli blisko horyzontu zdarzeń (linii granicznej między wnętrzem i zewnętrzem czarnej dziury), to przez minutę spędzoną tam minęłoby tysiąc lat na Ziemi. Przyznaję, że ta teoria trochę mnie przerasta, ale przyjmuję ją za fakt potwierdzony naukowo. Kończę lekturę artykułu i mimo wszystko czuję, że wreszcie coś wiem, że jestem bliżej ogarnięcia tematu. Dzień później natrafiam na wywiad z prof. Stephenem Hawkingiem w tygodniku Nature. Słynny fizyk twierdzi, że czarne dziury w opisanej dotychczas postaci nie istnieją. A zatem tak czy nie? Najwyraźniej do końca życia nie poznam odpowiedzi na to pytanie. I to wszystko w XXI w., kiedy wydaje się, że wszystko już zbadano, zmierzono i opisano. Granice ludzkiej wiedzy są na szczęście nieskończone. Jestem więc spokojna o to, że zawsze będziemy mieli o czym pisać na łamach naszego miesięcznika.
Skaner Eureka! Polska murowana Kambodża: Osada ludzi HIV-pozytywnych funkcją i trybem powstania przypomina dawne kolonie trędowatych. Nie mając wielkiego wyboru, jej mieszkańcy próbują jakoś układać się z życiem. Czarne dziury: Co kryje się w środku niewyobrażalnie ciężkich, wciąż tuczących się materią kosmicznych tworów, z których nawet światło nie może uciec? Osobliwości. Niewyobrażalnie małe. Być może... ziarenka nowych wszechświatów. Lista UNESCO: Pięknych miejsc na świecie jest wiele, ale jak zawsze istnieje też ekstraklasa. Jej rejestr pod egidą UNESCO to prawdziwa lista skarbów. Jest jak stempel jakości, co bywa i wyróżnieniem, i wyzwaniem zarazem. Damaszek: Przez wieki jeden z salonów kultury Bliskiego Wschodu, jej bogactwa i wyrafinowania, przeżywa czas wojny domowej. Mieszkańcy robią wszystko, aby ofiarą konfliktu nie padły zabytki i specyficzna tkanka społeczna miasta, które zawsze było pluralistyczne i wielokulturowe. Wikingowie: Wiele wskazuje na to, że żeglarze ze Skandynawii dotarli do Ameryki na długo przed Kolumbem. Co ciekawe, ich motorem był raczej handel niż łupy. Bo też jakie bogactwa można było zabrać Indianom? Dziki Europejczyk: Tradycje karnawałowych przebierańców korzeniami sięgają czasów pogańskich. Formy bywają różne, ale istota ta sama. Dziki Człowiek – postać znana jak Europa długa i szeroka – pokazuje wspólny kulturowy rdzeń kontynentu. Tuńczyk: Jedna ryba warta milion dolarów? Tak, i nie jest to cena za złotą rybkę, ale za tuńczyka błękitnopłetwego. Japończyk naprawdę jest w stanie dużo zapłacić za dobre sushi. Dla tuńczyków to fatalna wiadomość. Tylko dla prenumeratorów: Wyspa Wrangla Jest niczym Galapagos Północy. Bezludny raj dla arktycznych zwierząt. W czasie ostatnich epok lodowcowych wyspa nie była pokryta w całości przez lód ani zalana, więc przechowała unikalny skrawek dziewiczej plejstoceńskiej tundry. Tekst Hampton Sides Zdjęcia Siergiej Gorszkow
Dla Indianina śmierć nie jest końcem życia – ot jeden z etapów... rozwoju, przez który się po prostu przechodzi dalej.
Śmierć to przejście z jednego normalnego stanu w inny – także normalny. Bo cóż jest nienormalnego w byciu nieboszczykiem, albo duchem? – zapyta Indianin. Nikt z nas nie zapłacze nad bryłką lodu, że już nie jest wodą. Nikt nie będzie płakał po wodzie, która wyparowała. Podobnie Indianie nie płaczą po duszach, które „wyparowują” w zaświaty. Po śmierci są pewne rytuały, które należy wykonać. I żadnym z nich nie jest płacz. Przeciwnie – płacz jest jak najbardziej niewskazany, bo „przytrzymuje” zmarłego na tym świecie. Dopóki płaczesz po kimś, on nie może spokojnie odejść. Dopóki płaczesz, myślisz, kochasz, zmarły tkwi jedną nogą w ziemskim świecie; jak w potrzasku. To bolesne tkwienie – rozdarcie między „byłem” a „jestem”. Ponadto my – żywi – jeśli trzymamy się kurczowo zmarłego to... możemy być wciągnięci w zaświaty, oderwani od tu i teraz. Dlatego po śmierci Indianina zaplata się wejście do jego szałasu łykiem z lian, a z przeciwnej strony robi nowe wejście, którego zmarły nie zna. Szałas obsypuje się popiołem, aby duch pomyślał, że wszystko spłonęło i nie wracał. Zasiada się nocami wokół jego ogniska, wbija palisadę ze strzał i śpiewa pieśni odpędzające ducha. Przez kilka kolejnych dni wdowa wstaje nocą, śpiewa głośno i szuka w obejściu śladów męża – wszelkich pozostałości po nim. Zbiera je i rytualnie niszczy. Naczynia, z których jadał - rozbija, a skorupy zagrzebuje w ziemi. Trofea myśliwskie pali, łamie strzały… I wypluwa łzy. Wypluwa tak długo, jak długo chce się jej płakać. W końcu żal mija i zmarły zostaje uwolniony do zaświatów – rodzi się do nowego życia w Krainie Zmarłych. To koniec ziemskiego żywota. I początek żywota wiecznego. Dopiero wtedy ducha uwolnionego od ziemskich powiązań można spokojnie zaprosić z powrotem do domu. Stany pośrednie i brak zdecydowania, kim się jest, są niebezpieczne. Powinno się być albo chłopcem, albo wojownikiem; albo dziewczynką, albo kobietą… Albo człowiekiem, albo duchem. Indianie nie boją się duchów i obcują z nimi dość swobodnie – tak jak obcuje się z mgłą, dymem czy wiatrem. W indiańskim rozumieniu świata, duch jest straszny tylko na tyle, na ile straszny bywa człowiek. Jeśli więc Indianie boją się niektórych duchów, to robią to w ten sam sposób, w jaki boją się niektórych ludzi. Dla Indianina bowiem duch pozostaje tą samą osobą, którą był za życia – z tymi samymi wspomnieniami, upodobaniami, przyzwyczajeniami, cechami charakteru… tylko już bez ciała. Jeśli więc ktoś był nieprzyjemny za życia, pozostanie takim także po śmierci. Nasza własna matka czy babka to na pewno duchy miłe i przyjazne, a poza tym skłonne nam pomagać – tak Indianie rozumieją to, co nasza teologia określa słowami „świętych obcowanie”.
Każdy hotel, fabryka, willa czy zwykła chata w Tajlandii musi mieć schronienie dla własnych duchów.
SALA PHRA PUM – tak nazywają się po tajsku kolorowe, udekorowane owocami, figurkami zwierząt i girlandami kwiatów domki dla duchów, niezwykle powszechne zarówno w wielkomiejskim, jak i wiejskim krajobrazie Tajlandii. Niektórzy cudzoziemcy biorą je za ołtarzyki Buddy, wymyślne karmniki dla ptaków lub za modele szczególnie czczonych świątyń. Najbliżsi prawdy są ci ostatni. Siedziby, które Tajowie wznoszą dla duchów, są bowiem ustawioną na niewysokim słupku miniaturką wihary – tego budynku w kompleksie świątynnym, w którym mnisi składają ślubowanie. W nim znajduje się też największy posąg Buddy i tam również najtłumniej gromadzą się wierni – by złożyć mu hołd. W przypadku kapliczek dla duchów chodzi jednak o hołd innego rodzaju, można nawet powiedzieć – o zabarwieniu pogańskim. Tak już bowiem jest, że buddyzm w swej tolerancji przygarnia niektóre praktyki animistyczne i żyje z nimi w harmonii i zgodzie. Domek dla duchów jest jak kamień węgielny. Inauguruje każdą budowę, bez względu na jej rozmiar i przeznaczenie. Gdy tylko powstaną wykopy pod fundament, mnich buddyjski błogosławi i poświęca teren. Wkrótce – w terminie wskazanym przez gwiazdy, co jest dla odmiany wpływem hinduistycznym – przystępuje się do instalacji domku dla duchów. Każdy hotel, fabryka, dom towarowy, apartamentowiec, willa czy zwykła chata muszą mieć własny azyl dla duchów, w przypadku rezygnacji z jego urządzenia można się bowiem spodziewać wszelkich możliwych nieszczęść. Złe lub dobre duchy danego miejsca, bądź dusze jego poprzednich właścicieli, potrzebują własnego kąta. Pozbawione go będą nawiedzały ludzi w ich nowej siedzibie. Najgroęniejsze są dusze dzieci oraz osób zmarłych gwałtowną śmiercią. Z niewytłumaczalnych powodów uważa się, że najzłośliwsze duchy są rodzaju żeńskiego. Zakłócając spokój duchom, należy je ułagodzić, przeprosić za najście złożeniem stosownych ofiar. Nie są one wyszukane – na ogół owoce, ryż, kawałek kurczaka, wieprzowiny, koniecznie woda. Poza tym porcelanowe figurki zwierząt, słoni i koni do przejażdżek, bawołów i świń do gospodarstwa. I oczywiście kwiaty, dużo jak najmocniej pachnących kwiatów. Prócz zwykłych bukiecików są to pracowicie wiązane girlandy z samych płatków, niekiedy artystycznie komponowane festony, którymi drapuje się podnóże i spowija słupek platformy. Obowiązkowe są trociczki oraz świeczki, których płomyki oświetlają drogę odmawianych modlitw. Domki różnią się między sobą nie tylko rozmiarami i materiałem budowlanym (beton, drewno), ale też wystrojem architektonicznym i ornamentyką. Często zajmują spore placyki, ogrodzone łańcuchem, murkiem lub ażurową balustradą, mają wokół ogródki, zdobioną bogato kolumienkę pod platformą, obwiązuje się je nadto szkarłatnymi i żółtymi szarfami. W szarej, obwieszonej paskudnymi lianami napowietrznych kabli, dyszącej wyziewami spalin dżungli wielkiego miasta, błyszczą niczym orchidee na trzęsawisku. Na wsi, pośród drewnianych, otoczonych bujną zielenią domostw, wyglądają znacznie skromniej i naturalniej.