Topola Tekla to żywy pomnik historii i sztuki. Gdzie rośnie to niezwykłe drzewo?
Topola Tekla to coś więcej niż pomnik przyrody, którego wymiary budzą autentyczny respekt. To dzieło sztuki, które pobudza wyobraźnię jak żadne inne. Rośnie od około 100 lat. Widziała transformację Śląska, zmiany pokoleń i rozwój otaczającej ją wsi. Z lokalnego dużego drzewa stała się chronionym zabytkiem i ogólnopolską atrakcją, która wciąż żyje i kreuje nowe wspomnienia u turystów z całego kraju.
Spis treści: Drzewo zza oceanu Historia zapisana w słojach topoli Tekli Jak topola Tekla stała się jednym z najsłynniejszych drzew w Polsce? Turystyczna strona Chudowa Chudów to średniej wielkości wieś w powiecie gliwickim, pozornie podobna do wielu innych w okolicy. A jednak coś ją wyróżnia. Podziwiając sielskie krajobrazy, w oczy rzucają się zrekonstruowane ruiny zamku. W odległości około 150 m od murów ukazuje się widok tak samo absurdalny, jak zachwycający – potężne, wiekowe drzewo, w którego pniu osadzono najprawdziwsze drzwi i fantazyjne, stylowe okienko. To właśnie słynna topola Tekla, żywy świadek stu lat historii, który wciąż tworzy nowe wspomnienia dla kolejnych pokoleń. Drzewo zza oceanu Tekla należy do gatunku topoli kanadyjskiej (Populus x canadensis), a dokładniej jej popularnej odmiany „robusta”. Mówimy tu o hybrydzie, która powstała ze skrzyżowania euroazjatyckiej topoli czarnej (P. nigra) z amerykańską topolą deltoidalną (P. deltoides). Pierwsze takie mieszańce wyhodowano już na początku XVIII wieku, we Francji. Gatunek ten charakteryzuje się ekstremalnie szybkim tempem wzrostu, ale jego żywotność jest stosunkowo krótka – zwykle sięga od 100 do maksymalnie 200 lat. Metryka giganta Wymiary Tekli są iście imponujące. W zależności od pomiaru, obwód jej pcha waha się od 7,24 do ponad 7,5 metra. Mówimy tu zatem o bezsprzecznie najgrubszej jednodniowej topoli kanadyjskiej w Polsce. Żeby objąć jej pień, potrzeba kilku dorosłych osób trzymających się za ręce. Choć jej korona została w przeszłości drastycznie zredukowana, drzewo wciąż sięga wysokości około 23–25 metrów. W Rejestrze Polskich Drzew Pomnikowych Tekla znajduje się na 134. miejscu pod względem obwodu pnia i 1075. pod względem wysokości. Historia zapisana w słojach topoli Tekli W lokalnych opowieściach pojawiają się sugestie, że drzewo może pamiętać nawet XVIII wiek. Należy jednak podkreślić, że to najprawdopodobniej mit, być może wynikający z bliskości XVI-wiecznego zamku lub historii samego gatunku topoli kanadyjskiej. Bardziej wiarygodna wersja pochodzenia Tekli wskazuje, że została posadzona po 1920 roku. Prawdopodobnie pochodzi z pierwszej partii sadzonek topoli bujnych odmiany „robusta”, które trafiły na Śląsk z renomowanych szkółek leśnych w Niekłaniu. Jej posadzenie wpisuje się zatem w okres odbudowy kraju po I wojnie światowej i modernizacji krajobrazu. Wyjątkowa wola przetrwania Mimo swojej potęgi, Tekla jest drzewem, które wiele przeszło. Jej stan zdrowotny określa się jako „fatalny”, co jest wynikiem licznych ingerencji człowieka w jej strukturę na przestrzeni lat. Jednak mimo zaawansowanego wieku i trudnej historii, ta wyjątkowa topola nadal chce trwać. Ludzkie działania naraziły ją na szwank, ale drzewo ciągle wykazuje niezwykłą zdolność do regeneracji, wypuszczając liczne odrośla i pędy, jakby walczyło o każdy kolejny rok. Paradoksalnie to właśnie dzięki ludzkim działaniom topola Tekla stała się najsłynniejszym przedstawicielem swojego gatunku w Polsce. Dziś jest żywym symbolem kompromisów, jakie niesie ze sobą ochrona dziedzictwa przyrodniczego w gęsto zaludnionym krajobrazie. Jak topola Tekla stała się jednym z najsłynniejszych drzew w Polsce? Topola Tekla rosła przez dekady, stając się charakterystycznym elementem krajobrazu Chudowa. Przełomowy moment w jej historii nastąpił 17 września 1981 roku. To właśnie tego dnia, na mocy decyzji wojewody katowickiego, została oficjalnie uznana za pomnik przyrody. Ten akt prawny nie tylko zapewnił jej ochronę, ale także formalnie potwierdził jej wyjątkową wartość. Jednak to nie monumentalne wymiary ani status pomnika przyrody zapewniły Tekli autentyczną sławę. Drzewo stało się słynne w całej Polsce za sprawą instalacji, wykonanej z inicjatywy Fundacji „Zamek Chudów”. Mowa o drzwiach wkomponowanych w naturalny otwór dziupli znajdującej się w pniu i o tym, co kryje się za nimi. A kryje się sporo. Chatka jak z bajki o Kubusiu Puchatku Wbrew pozorom, nie jest to prowizoryczna konstrukcja. Mówimy tu o starannie wykonanej stolarce, która szanuje naturalny kształt otworu. Przekraczając próg, wchodzi się do zaskakująco przestronnego wnętrza. W środku bez problemu zmieści się kilka dorosłych osób. Dziupla została urządzona jak mały, przytulny pokoik. Znajduje się tam niewielki stolik, a do siedzenia służą drewniane krzesełka, taborety i ławeczki. Całości dopełnia stylowe okienko po drugiej stronie pnia, przez które wpada światło, tworząc wrażenie prawdziwego domku. Ta przemyślana aranżacja przekształca naturalny ubytek w pniu w przytulne schronienie i to właśnie ona jest sednem fenomenu topoli Tekli. Zamiast postrzegać wypróchniały pień jako oznakę słabości i rozkładu, opiekunowie drzewa uczynili z niego największy atut. Turystyczna strona Chudowa Topola Tekla nie jest samotną atrakcją. Wręcz przeciwnie, stanowi centralny punkt dobrze zorganizowanego kompleksu turystycznego, który oferuje coś dla każdego. Topola i zamek, czyli duet idealny Drzewo i zamek w Chudowie tworzą nierozerwalny duet. Ruiny renesansowej warowni z lat 30. XVI wieku stanowią historyczne tło dla przyrodniczej atrakcji. Dzięki staraniom Fundacji „Zamek Chudów” wieża zamkowa została odbudowana i dziś mieści muzeum, w którym prezentowane są eksponaty odkryte podczas prac archeologicznych. Na terenie zamku regularnie odbywają się też imprezy plenerowe, z których najsłynniejszy jest sierpniowy Jarmark Średniowieczny. Zamek dostarcza tła historycznego, a Tekla – elementu baśni i natury. Sielska okolica Wizyta w Chudowie to okazja do dłuższego spaceru. Tuż obok zamku znajduje się zabytkowy spichlerz, a całą okolicę otaczają przyjemne tereny zielone. Dodatkową atrakcją, zwłaszcza dla dzieci, są ustawione w zamkowym ogrodzie figury postaci ze śląskich legend, takie jak utopiec czy skarbnik. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Miniaturowy las olbrzymiego bonsai. Goshin to żywe dzieło sztuki
Bonsai Goshin powstawało przez ponad 70 lat. W najwyższym punkcie osiąga prawie 1,5 m wysokości. Dziś jest ozdobą muzeum.
Starożytna sztuka bonsai na pierwszy rzut oka może się wydawać prosta, ale jej praktykowanie wymaga niezwykłej troski, głębokiej refleksji i systematyczności przez wiele lat. Zwłaszcza gdy tworzysz cały miniaturowy las, taki jak słynny żywy artefakt znany jako Goshin. Historia Goshin Jego historia zaczęła się ponad 70 lat temu, gdy japońsko-amerykański artysta bonsai John Naka odciął wierzchołek dojrzałego drzewa jałowca i zasadził go w donicy. W ciągu kolejnych dwóch dekad otoczył drzewko dziesięcioma innymi, z których każde upamiętniało jedno z jego wnucząt. Naka nazwał ten miniaturowy las Goshin, co w języku japońskim oznacza „obrońca ducha”. Dziś Goshin jest wystawiony w Narodowym Muzeum Bonsai i Penjing, będącym częścią Narodowego Arboretum w Waszyngtonie, jako jedno z najsłynniejszych bonsai na świecie. John Naka zmarł w 2004 r. w wieku 89 lat, ale ostatnie dekady swojego życia poświęcił na nauczanie kuratorów, jak opiekować się tym lasem zgodnie z jego wizją. – Aby drzewo było zdrowe, trzeba pozwolić mu rosnąć i nabierać siły – mówi Michael James, kurator muzeum. – Ale kiedy to robisz, traci swój kształt. Nie wygląda już jak bonsai, więc trzeba je potem przycinać. Oznacza to, że żadne bonsai nigdy nie jest w pełni skończone. Przy odpowiedniej opiece Goshin może żyć przez kolejne lata. Żywy artefakt Choć bonsai jest japońską formą sztuki sięgającą wieków wstecz, pierwsi artyści prawdopodobnie czerpali inspirację z chińskiej praktyki penjing, której początki sięgają dynastii Han, ok. 2 tys. lat temu. Penjing polega na tworzeniu miniaturowych krajobrazów w donicach, które mogą obejmować drzewa, skały, wodę, figurki ludzi i zwierząt oraz inne elementy. Tym, co wyróżnia bonsai, jest nacisk położony na kształtowanie małych drzew przy użyciu specjalnych technik, dzięki którym przypominają one znacznie większe okazy. John Naka i sztuka bonsai John Naka, urodzony w Fort Lupton w Kolorado, odkrył tę sztukę, gdy w wieku ośmiu lat przeniósł się z rodzicami do Japonii, ich rodzinnego kraju. Tam jego dziadek wprowadził go w tajniki bonsai. W wieku dwudziestu kilku lat Naka powrócił do Kolorado, a ostatecznie osiedlił się w Los Angeles, gdzie współtworzył Kalifornijskie Stowarzyszenie Bonsai. W kolejnych dekadach zyskał międzynarodową sławę zarówno jako artysta, jak i nauczyciel. Naka podarował Goshin Narodowemu Muzeum Bonsai i Penjing w 1984 r. Dziś Goshin wyróżnia się spośród innych projektów bonsai Naki ze względu na wielkość drzew – w najwyższym punkcie osiąga prawie 1,5 m wysokości – oraz na to, jak blisko siebie udało mu się je posadzić. Jest to szczególnie trudne do osiągnięcia bez nadmiernego przycinania korzeni, co mogłoby spowodować, że drzewa obumrą. – Każdego roku przyjeżdżał i pomagał kuratorom muzeum pracować nad Goshin – mówi James. – Staramy się zachować las w dokładnie takiej formie, jakiej on by chciał. Goshin – ciekawostki Twórca i dzieło Naka opisał bonsai jako „żywą sztukę”, kiedy w 1984 r. przekazał Goshin Narodowemu Muzeum Bonsai i Penjing. Rodzaje drzew Bonsai można tworzyć z wielu gatunków drzew. Do swojego lasu Naka wybrał jałowiec chiński, którego młode igły dają duże możliwości formowania. Tekstury pnia Artyści bonsai tworzą fragmenty drzewa przypominające martwe drewno, które utraciło korę i zostało wybielone przez słońce. Ogołocone gałęzie nazywane są jin, a pnie bez kory to shari. Zapuszczanie korzeni Istotnym elementem sztuki bonsai jest pielęgnowanie odsłoniętych korzeni zwanych nebari, które rozszerzają się u podstawy, sprawiając, że małe drzewa przypominają znacznie większe. Duże i małe Większe drzewa mogą przyciągać uwagę jako pierwsze, ale Naka uważał, że w układach bonsai równie ważne są wszystkie. Najmniejsze drzewo z tyłu przydaje Goshin głębi. Obnażone w całości Gdy piorun uderza w wysokie drzewa, może powodować obumarcie ich wierzchołków, które wystają ponad koronę liści. Ogołocone pnie na szczycie Goshin naśladują to zjawisko. Wspieranie struktury Artyści bonsai używają drutów, formując gałęzie tak, by unosiły się lub opadały, co potęguje iluzję, że drzewa są znacznie większe niż w rzeczywistości. Dla ptaków W sztuce bonsai liście i gałęzie powinny być rozmieszczone tak, by między nimi była przestrzeń, co nadaje każdemu układowi indywidualny charakter. „Zostaw miejsce, aby ptaki mogły przelecieć” – żartował John Naka. Źródło: archiwum NG
Ten gatunek drzewa zawiera w sobie prawdziwy skarb. Oto, co odkryto w igłach świerka
Nowe badania wykazały, że igły świerka pospolitego są pełne nanocząsteczek szlachetnego metalu. Ten niezwykły „depozyt” jest możliwy tylko dzięki specjalnym bakteriom. W przyszłości drzewa być może będą wykorzystywane jako markery cennych, podziemnych złóż.
Zjawisko akumulacji cząsteczek złota w roślinach od dawna stanowi przedmiot zainteresowania nauki. Badania prowadzone w różnych częściach świata wykazały, że niektóre gatunki drzew potrafią pobierać nanoczęsteczki tego metalu szlachetnego z gleby i przechowywać je. Jednym z najbardziej znanych przykładów jest eukaliptus. Kilka lat temu naukowcy odkryli, że rosnąc nad złożami złota w Australii, w swoich liściach przechowują cząsteczki złota. Nanocząsteczki złota w drzewach Teraz okazuje się, że podobne zdolności ma świerk pospolity (Picea abies). Na łamach czasopisma „Environmental Microbiome” opublikowano właśnie artykuł, w którym autorzy opisują odkrycie tych nanocząsteczek w igłach tego drzewa. Roślina gromadzi je za pomocą występujących w nich bakterii. – Nasze wyniki sugerują, że bakterie i inne mikroorganizmy żyjące wewnątrz roślin mogą wpływać na akumulację złota w drzewach – powiedziała Kaisa Lehosmaa, główna autorka badania i ekolożka z Uniwersytetu w Oulu w Finlandii. A chodzi dokładniej o endofity. To drobne mikroorganizmy pasożytnicze, symbiontyczne lub komensaliczne, które żyją wewnątrz organizmów roślin. Są dla flory zazwyczaj pasożytami, które powodują liczne choroby, ale niektóre żyją z roślinami w symbiozie. Bakterie pomagają magazynować złoto Mikroorganizmy wspomagają m.in. produkcję hormonów i wchłanianie składników odżywczych. Ale okazuje się, że w świerkach endofity działają niczym magazyn dla nanocząsteczek złota. Naukowcy twierdzą, ze proces ten jest pewną formą biomineralizacji. W badaniu przeanalizowali świerki rosnące w pobliżu kopalni Kittilä w północnej Finlandii. To jeden z największych ośrodków wydobywczych złota w Europie. Badacze przeanalizowali 138 próbek igieł z 23 świerków. Okazało się, że igły czterech z nich zawierały nanocząsteczki złota, które były otoczone biofilmem (zespołem mikroorganizmów) tworzonym przez bakterie z rodzajów: P3OB-42, Cutibacterium i Corynebacterium. Nie wszystko złoto, co się świeci Co ciekawe, różnorodność gatunków bakterii była niższa w igłach zawierających złoto. Inne badania roślin o wysokim stężeniu metali w tkankach, jak np. w przypadku eukaliptusów, również wykazały zmniejszoną bioróżnorodność mikroorganizmów. – Badanie przesiewowe w kierunku obecności takich bakterii w liściach roślin może ułatwić poszukiwania złota – powiedziała Lehosmaa. Można powiedzieć, że nie wszystko złoto, co się świeci. Bo same igły zawierają niezwykle mało złota, żeby można było uznać je za wartościowe. Oznacza to tyle, że "wydobycie" złota z igieł świerków nie ma sensu. Ale takie rośliny mogą być markerami, które mogą wskazywać, gdzie dokładnie znajdują się złoża złota. Źródło: Environmental Microbiome Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Prywatnie bardzo zainteresowany polityką.
Dlaczego ludzkość od zawsze czciła drzewa? Były obiektem kultu nawet w Egipcie
Najstarsze społeczeństwa ludzkie wierzyły, że drzewa są obdarzone duszą. „Drzewo życia” było częścią większości wczesnych religii. Według wikingów pierwszy mężczyzna i pierwsza kobieta powstali z dwóch kłód drzewa wyrzuconych przez morskie fale. Kult drzew znany jest z całego świata. Co o nim wiemy?
Spis treści: Drzewa – obiekt fascynacji ludzi od tysiącleci Drzewa w mitologiach świata Jaka siła zaklęta jest w drzewach? Czym drzewa są dla ludzi współczesnych? Żyjący w lęku i izolacji wczesny Homo sapiens szukał pociechy, ciepła i towarzystwa u drzew. Te majestatyczne, milczące stworzenia nie polowały nań, nie robiły mu krzywdy. Żywiły go i zapewniały schronienie. Były jego domem. Jeśli im pozwolił, żyły dłużej od niego. Za najdłużej żyjące drzewo na świecie uznaje się liczącą 4854 lata sosnę długowieczną w Kalifornii – przy czym w Szwecji rośnie świerk, którego wiek wynosi rzekomo 9500 lat. Drzewa – obiekt fascynacji ludzi od tysiącleci Drzewa kochano we wszystkich społecznościach prymitywnych. Żyjąc w lasach bądź w ich pobliżu, mając do dyspozycji owoce, cień i inne dobrodziejstwa drzew, wczesny Homo sapiens zaczął uważać je za dobre duchy, cud powszedniego życia, który zawsze był i będzie. To uwielbienie przeobraziło się w formę kultu czy też wiary w drzewa. Drzewo miało esencję witalną, życiodajną siłę, nawet duszę. Nic dziwnego, że leśne duchy, driady, duszki i nimfy baraszkują wśród rytów i pojawiają się w mitach każdej pogańskiej tradycji religijnej. Przez cały okres neolitu drzewo było czymś więcej niż symbolem płodności, krzepy i środków do życia. Stanowiło ucieleśnienie bóstwa, przodka, ducha. Drzewa pełniły funkcję naturalnych pośredników między niebem i ziemią. Jak pisze biolog Amos Dafni, były one „pierwszą świątynią bogów”, a lasy i gaje – „pierwszym miejscem kultu”. Drzewa w mitologiach świata „Drzewo życia” lub „drzewo wiadomości” ozdabia mitologie większości wczesnych religii. Starożytni Chińczycy, którzy generalnie unikali oddawania czci drzewom, szanowali jednak „drzewo życia” i wierzyli, że soki niektórych świętych roślin zapewniają nieśmiertelność. W słynnym odniesieniu do drzew z góry Niu chiński filozof Mencjusz (372–289 p.n.e.) sformułował analogię pomiędzy odżywianiem drzew a moralną uprawą natury ludzkiej. Za święte uważali drzewa Chaldejczycy (ok. 4000 p.n.e.); według jednego z akadyjskich hymnów, należących do najstarszych dzieł literatury, były one „domostwem bogów”. Według wierzeń ludów semickich drzewo było dziełem nieba. Obok każdego ołtarza kananejskiego bóstwa w Palestynie rósł święty krzew. Starożytni Izraelici zwykli stawiać ołtarz pod zielonym drzewem. By przemówić do Mojżesza, Bóg przybrał postać krzewu gorejącego. Za boskie drzewa uważano w starożytnym Egipcie rosnące nad Nilem sykomory. Wierzono, że jedno z drzew tego gatunku rosnące na południu kraju jest żywym ciałem bogini płodności Hator. Egipska dusza, ba, czerpała życiodajne środki właśnie z drzew. W hinduizmie, dżinizmie i buddyzmie oddawano cześć figowcowi bengalskiemu zwanemu też banjanem. Święte drzewa czcili również starożytni mieszkańcy Japonii, Jawy, Sumatry, Borneo i Mjanmy. Cis i kryptomeria – ikony japońskiej świątyni Suwa – poświęcone były bogini Yasakatome. Najakowie z południowych Indii wierzyli, że drzewa potrafią słuchać i rozumieją ludzką mowę, rozmawiali więc z drzewami, przez co wytworzyła się relacja wzajemnej zależności. Starożytni Persowie, wyznający zaratusztrianizm, czcili drzewa jako mieszkanie bóstwa, dobrych i złych duchów oraz dusz bohaterów. Kluczową rolę w druidyzmie neolitycznej Brytanii odgrywał dąb. Słowo „druid” można przetłumaczyć jako „dębiarz”. Religijni przywódcy wczesnych plemion celtyckich wierzyli, że dąb jest żywym wcieleniem Zeusa. W czasie swoich podbojów w III wieku p.n.e. Celtowie rozpowszechnili kult dębów na terenie Azji Mniejszej i na innych obszarach. Według wikingów pierwszy mężczyzna i pierwsza kobieta powstali z dwóch ogromnych kłód drzewa wyrzuconych przez morskie fale. Znaleźli je na brzegu Odyn i dwóch pomniejszych bogów, którzy je przycięli, wygładzili i ociosali, tworząc w ten sposób mężczyznę imieniem Askr (jesion) i kobietę imieniem Embla (wiąz). Wikingowie byli „dziećmi jesionu i wiązu”. Starożytne plemiona germańskie poświęcały bogom swoje przepastne puszcze i omszałe gaje. Biada temu, kto odarł korę z ich świętego drzewa. Komuś takiemu rozpłatywano brzuch, wyciągano kiszki i owijano wokół pnia, zastępując uszkodzoną tkankę drzewną żywą tkanką ludzką. Jaka siła zaklęta jest w drzewach? Najstarsze społeczeństwa ludzkie wierzyły, że drzewa są obdarzone duszą. To znaczy, że dusza ożywiała drzewo w taki sam sposób, w jaki dusza lub duch ożywiały zwierzę. Ludzie i drzewa stanowili część tego obdarzonego duszą świata przyrody: ludzie pierwotni nie widzieli różnicy pomiędzy „człowiekiem” i „przyrodą”. Według tradycyjnych wierzeń różnych klanów rdzennych mieszkańców Australii drzewa zamieszkiwane były przez duchy przodków. Plemię Dieri z centralnej Australii uważało niektóre drzewa za antropomorficzną postać ich praojców – czyli że dane drzewo było ich przodkiem. Drzew takich nigdy nie ścinano i nie palono: skaleczenie drzewa było równoznaczne ze skrzywdzeniem lub zabiciem przodka. Życie jednostki ludzkiej mogło być powiązane z konkretnym drzewem na zasadzie symbiotycznej relacji; kiedy człowiek umierał, spodziewano się, że uschnie i umrze również jego drzewo. W plemionach maoryskich z dzisiejszej Nowej Zelandii po narodzinach dziecka zakopywano pępowinę w świętym miejscu, a nad nią sadzono młode drzewko. „Rosnące drzewo było tohu oranga, czyli znakiem życia dziecka – pisze antropolog sir James George Frazer – jeśli rosło zdrowo, oznaczało to pomyślność dla dziecka; jeżeli usychało i umierało, rodzice wróżyli maleństwu najgorszy los”. Plemiona irokeskie zamieszkujące brzegi rzeki Mohawk na terenie dzisiejszego stanu Nowy Jork wierzyły, że „każdy gatunek drzewa, krzewu, rośliny i ziela posiada własnego ducha”. W wyobraźni wschodnioafrykańskiego ludu Wanika każde drzewo miało duszę; w szczególności ścięcie palmy kokosowej traktowano na równi z matkobójstwem. W wielu kulturach azjatyckich wierzono, że drzewa wchłaniają dusze zmarłych, dlatego sadzono je nad grobami, składano też ofiary duchom drzew. Wieśniacy w niektórych rejonach Chin sadzili święte drzewa przy drodze na skraju wioski, wierząc, że zamieszkają tam duchy przodków, by chronić żywych. Na Molukach we wschodniej Indonezji nie wolno było niepokoić goździkowca korzennego (czepetki pachnącej), by roślina nie wydała martwych owoców lub całkiem nie przestała owocować. „Nie wolno w ich pobliżu hałasować; w nocy nie wolno przechodzić obok ze światłem czy ogniem; nikomu nie wolno zbliżać się do nich w nakryciu głowy” – wskazuje Frazer. Semangowie z Półwyspu Malajskiego uważali, że dusze ludzkie rosną na drzewie dusz w świecie, którym włada Kari, najwyższy bóg. Stamtąd mieli trafiać do świata ludzi przynoszone przez ptaki, które były zabijane i zjadane przez kobiety przy nadziei, w efekcie czego w płodzie zagnieżdżała się dusza. Uważano nawet, że drzewa mają moc przepowiadania, o czym Sokrates mówi Fajdrosowi: „Toż mowa dębu w świątyni Zeusa w Dodonie miała pierwsza wyrocznię zawierać. Dawni ludzie […] w prostocie ducha umieli i dębu, i głazu posłuchać, byleby tylko prawdę mówił”. Czym drzewa są dla ludzi współczesnych? Ludzkość rewiduje właśnie swój pogląd na to, czy warto było toczyć wojnę z drzewnym królestwem. Po tysiącach lat niszczenia drzew wielu przedstawicieli gatunku Homo sapiens odkryło na nowo w nich ducha czy też „duszę”. Według biologów drzewa wchodzą w relacje z innymi drzewami, dzielą się pożywieniem i komunikują poprzez impulsy elektryczne. W stworzonej przez badacza Jamesa Lovelocka „teorii Gai” drzewom i ich życiodajnym mocom przypada kluczowa rola we Wszechświecie. Według niemieckiego leśnika Petera Wohllebena drzewom przypisuje się nawet osobowość, uczucia i pamięć. Dzięki temu wszystkiemu ożyła na nowo nasza miłość – a wręcz niemal cześć – dla drzew, spowalniając tempo największej w historii masakry jednego organizmu przez inny organizm. To jest przedruk z książki „Dusza. Historia ludzkiego umysłu” autorstwa Paula Hama w przekładzie Filipa Godynia, która ukazała się nakładem Wydawnictwa Znak. Tytuł, śródtytuły i skróty pochodzą od redakcji.
„To nie wyjątek, to systemowe działanie” – mówi aktywista. Sprawa jodły porusza Polskę
337-letnia jodła zniknęła z mapy Puszczy Karpackiej. Aktywiści nie mają wątpliwości – to nie pomyłka, ale element szerszej strategii Lasów Państwowych. Leśnicy z kolei podkreślają, że drzewo mogło zagrażać innym. Spór o ochronę puszczy trwa i nabiera tempa.
Puszcza Karpacka stanowi jeden z najstarszych kompleksów leśnych w Europie. Mimo wyjątkowości tego terenu, nadal nie zyskał on rangi Parku Narodowego, co niosłoby za sobą szereg ograniczeń dla chcących ścinać znajdujące się na tym terenie drzewa. Otulina Bieszczadzkiego PN jest więc narażona na nadmierną wycinkę drzew, regularne łowiectwo oraz budowę dróg dewastujących ekosystem Puszczy Karpackiej. W opozycji do obecnej sytuacji stoją aktywiści zrzeszeni w inicjatywie „Dzikie Karpaty”. Postulują oni ochronę tych terenów poprzez chociażby utworzenie Turnickiego PN, dzięki któremu część puszczy znalazłaby się pod instytucjonalną ochroną. Wycinanie lasów w liczbach W 2024 roku Ministerstwo Klimatu i Środowiska ogłosiło zakaz wycinania drzew w dziesięciu najbardziej wartościowych kompleksach leśnych w Polsce. Wśród nich znalazły się fragmenty Puszczy Karpackiej w Bieszczadach oraz lasy na obszarze planowanego Turnickiego Parku Narodowego. Jednak wiele innych cennych przyrodniczo terenów nie zostało objętych tym zakazem i – w obliczu intensywnej gospodarki leśnej prowadzonej przez Lasy Państwowe – może nie doczekać się trwałej i skutecznej ochrony. Portal Bieszczady.land podaje, że rocznie wycina się 45 tysięcy metrów sześciennych drewna na terenie projektowanego Turnickiego PN. W przypadku całej otuliny Bieszczadzkiego PN liczba ta wzrasta do ok. 250 tysięcy metrów sześciennych rocznie. Wśród tych tysięcy w 2023 roku znalazła się m.in. 337-letnia jodła, która obecnie stała się symbolem sporu pomiędzy leśnikami a aktywistami. Dyskusja o wycinkę W rozmowie z Onetem Michał Grzywacz – członek „Dzikich Karpat” - mówi o wycince jodły w ten sposób: „To nie jest wyjątek. To nie jest błąd. To systemowe działanie. Lasy Państwowe z całą powagą i spokojem prowadzą gospodarkę, której ofiarą padają jedne z najstarszych drzew w Europie. Puszcza Karpacka wciąż istnieje – ale jeśli nie zaczniemy jej chronić naprawdę, pozostaną nam po niej tylko pniaki, drogi zrywkowe, wspomnienia i fotografie.” Lasy Państwowe wobec tych zarzutów tłumaczą się chorobą jodły, która mogłaby w przyszłości zainfekować pobliskie drzewa. Leśnicy zwracają również uwagę na politykę mającą na celu odnowienie lasu poprzez regulacje dostępu do światła. Ścinanie starych drzew miałoby umożliwić dopływ światła do runa leśnego, co wspiera pojawy młodego pokolenia jodły i innych gatunków. Sprawcy wycinki podkreślają także, że sami są zaskoczeni wiekiem wyciętej jodły, i zaznaczają istotność zachowywania tak długoletnich drzew. Plany urządzenia lasu a moratorium Słowa o potrzebie zachowywaniu drzew kłócą się jednak z planami zarządzania lasami w Nadleśnictwie Stuposiany (to tam znajdowała się 337-letnia) na lata 2025-2034. Według projektu wycięte ma zostać 90 proc. terenów nadleśnictwa – w tym w starodrzewach, obszary objęte moratorium, planowane rezerwaty oraz miejsca, gdzie rosła wspomniana jodła. Bulwersująca może być niezgodność planu urządzenia lasu (PUL), według którego wycięte zostanie 90 proc. nadleśnictwa, z ogłoszonym w 2023 roku przez MKiŚ moratorium o ochronie 10 najcenniejszych kompleksów leśnych w Polsce. Niestety, w tym przypadku PUL ma nadrzędność prawną nad moratorium i to według tego dokumentu są prowadzone działania w nadleśnictwie Działania aktywistów Obecnie trwają działania nagłaśniające całą sprawę. „Dzikie Karpaty” prowadzą kampanię internetową, której celem jest dotarcie ze swoimi postulatami ochrony puszczy do jak najszerszej grupy odbiorców. W ten sposób szanse na przeforsowanie idei powstania nowego parku narodowego mogłyby wzrosnąć, a masowe protesty aktywistów mogłyby wpłynąć na zahamowanie gospodarki leśnej prowadzonej przez Lasy Państwowe. Źródła: Zielony Onet, Bieszczady Land, Dzikie Karpaty Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Arboretum Wojsławice to niezwykłe miejsce. Próżno szukać drugiej tak imponującej kolekcji roślinnej
Arboretum Wojsławice to wyjątkowe miejsce, które cieszy się ogromną popularnością wśród turystów. Jest tłumnie oblegane, ale nie sposób odczuć tam ścisku. Wspaniały ogród dendrologiczny ma powierzchnię aż 60 ha, więc każdy zwiedzający może przechadzać się tam z dużą swobodą. Swobodą i przyjemnością, bo panuje tam iście bajkowa atmosfera. Co do zaoferowania ma ten wspaniały ogród? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Od romantycznego ogrodu do arboretum Arboretum Wojsławice to miejsce stworzone do odpoczynku Co jeszcze można zobaczyć w Wojsławicach? Niemcza, niewielkie miasto w województwie dolnośląskim, rozciąga się wśród ukształtowanych południkowo pasm Wzgórz Gumińskich, Krzyżowych i Dębowych, wchodzących w skład chronionego krajobrazu Wzgórz Niemczańsko-Strzelińskich. Wśród wspaniałej przyrody, w dzielnicy Wojsławice, znajduje się niesamowity twór ludzkich rąk – Arboretum Wojsławice. Wprost trudno uwierzyć, że to zapierające dech w piersiach miejsce jest oddalone od Wrocławia o zaledwie 50 km. Od romantycznego ogrodu do arboretum Pierwsze pisemne wzmianki o parku w Wojsławicach pochodzą z księgi adresowej, datowanej na 1880 rok. Zachowane mapy topograficzne z 1827 roku sugerują jednak, że taki obiekt istniał tam już w latach 20. XIX wieku. To właśnie wtedy przy parku wzniesiono pałac, który uległ zniszczeniu w latach 60. XIX wieku. Początki parku w Wojsławicach Od 1848 roku wojsławickim majątkiem zarządzali przedstawiciele rodu von Aulock. Tuż przy folwarku utworzono wtedy dwa przedzielone groblą stawy. Na wale ziemnym posadzono dęby szypułkowe, co sugeruje, że niemieccy szlachcice chcieli wykorzystać wyjątkowe walory przyrodnicze tego terenu do założenia ogrodu o charakterze romantycznym. Właścicielom Wojsławic z rodu von Aulock przypisuje się też uprawę drzew obcego pochodzenia: sosny wejmutki, kasztanowca zwyczajnego, tulipanowca amerykańskiego i dębu czerwonego. Pod tym względem, wojsławicki park był ewenementem na całym Śląsku. Dzieło życia Fritza von Oheimba Swój obecny charakter ogród zawdzięcza Fritzowi von Oheimbowi, botanikowi, który w 1880 roku został właścicielem dóbr wojsławickich. Dysponując odpowiednią wiedzą na temat miejscowego mikroklimatu i panujących tam warunków glebowych, śląski ziemianin przystąpił do przebudowy parku, powiększając jego teren i wytyczając kręte alejki. Uzbroił teren w instalację wodną i przystąpił do realizacji swojej wizji. Obrzeża parku wyznaczały ogromne buki, cisy, lipy, dęby, świerki i sosny. Część wewnętrzną wypełnił drzewami, krzewami i roślinami zielonymi, które pozostawały atrakcyjne kolorystycznie przez cały rok. Osiągnął ogromny sukces w uprawie krzewów różaneczników. W 1920 roku na jego kolekcję tych wymagających roślin składało się ponad 4 tys. okazów w ok. 300 odmianach. Upadek i odbudowa parku Druga połowa XX wieku nie była zbyt łaskawa dla wspaniałego parku. W tamtym czasie teren ten często wielokrotnie właścicieli, a zabudowa dworska i parkowe instalacje zaczęły niszczeć. Zaginęła także cześć roślin i kto wie, jak dziś wyglądałby ten teren bez pomocy instytucji i ludzi, którzy systematycznie uzupełniali tamtejszą kolekcję. Komisja Ogrodów Botanicznych i Arboretów w Polsce zadecydowała o zmianie statusu parku na arboretum w 1977 roku. Sześć lat później, obiekt o powierzchni niemal 5 ha doczekał się wpisu do rejestru zabytków kultury. W 1988 roku pieczę nad tym terenem zaczął sprawować Ogród Botaniczny Uniwersytetu Wrocławskiego. Wówczas ogród zaczął rozkwitać, dosłownie i w przenośni. Już w 1990 roku do obszaru arboretum przyłączono 5 ha nowych gruntów. 15 lat później ogród osiągnął powierzchnię 62 ha. Nadal powstają tam nowe alejki i sadzone są nowe gatunki roślin. Arboretum Wojsławice to miejsce stworzone do odpoczynku Arboretum Wojsławice służy przede wszystkim celom naukowym, ale nie tylko. Każdy, kto na własne oczy chce zobaczyć to bajkowe miejsce, może udać się tam od 13 kwietnia do 26 października. Teren jest doskonale przygotowany na przyjazd zwiedzających. Nie brakuje tam drewnianych altan i ław, przy których można odpocząć. Są miejsca piknikowe, a nawet paleniska, gdzie całkowicie legalnie można rozpalić ognisko i upiec kiełbaskę. Rośliny to największe bogactwo ogrodu Kolekcja wojsławickiego arboretum obejmuje ponad 6,5 tys. odmian i gatunków roślin drzewiastych i ponad 7,4 tys. odmian i gatunków bylin. Już w kwietniu rozpoczyna się tam niesamowity spektakl natury, który trwa aż do września. W kwietniu do życia budzą się wczesne byliny i krzewy – magnolie, narcyzy, fiołki, ciemierniki i kaczeńce. W maju zaczynają tam kwitnąć rododendrony, piwonie, azalie, magnolie i krzewy z rodziny wrzosowatych. W czerwcu rozkwitają historyczne odmiany czereśni, róże i funkie. Lipiec to z kolei miesiąc liliowców. Sierpień jest czasem kwitnienia hortensji, floksów, powojników, budlei, zawilców, astrowatych, jeżówki i traw. We wrześniu można podziwiać buki, klony i miskanty. Październik to przygotowanie do zakończenia sezonu. Z tej okazji w arboretum odbywają się festiwale i inne imprezy. W 2025 roku ostatni spacer z przewodnikiem zaplanowano na 20 października. Trasy zwiedzania Na terenie arboretum wyznaczono dwie trasy zwiedzania. Pierwsza, krótsza, obejmuje jedynie centralną część ogrodu. Na jej pokonanie trzeba zarezerwować 1–2 godz. Dłuższa pozwala lepiej poznać tamtejsze kolekcje roślinne, a także zahacza o punkt widokowy na pasma Sudetów. W tym wariancie zwiedzanie wojsławickiego ogrodu zajmuje ok. 3–4 godz. Co jeszcze można zobaczyć w Wojsławicach? Wspaniałe okazy flory są główną atrakcją tego magicznego miejsca. Główną, ale nie jedyną. Niemałą atrakcją wojsławickiego arboretum jest zabytkowy folwark, na terenie którego znajduje się wiele ciekawych miejsc. W tym miejscu należy wskazać na skansen dawnych narzędzi ogrodniczych i rolniczych i unikatową kuźnię kołową. Organizowane są tam także wystawy tematyczne. Przechadzając się tamtejszymi alejkami, warto obrać kurs na Czereśniowe Wzgórze. To jedna z najmłodszych części arboretum, założona na zboczach góry Ostrosz. Rozpościera się stamtąd wspaniała panorama, obejmująca Przedgórze Sudeckie, Ślężę, Góry Sowie i Karkonosze. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Oto polskie Drzewo Roku 2025. Na zwycięzcę zagłosowało niemal 8 tys. internautów
Tegoroczny tytuł zdobył malowniczy, 110-letni wiąz szypułkowy, rosnący obok renesansowego zamku w Szydłowcu w województwie mazowieckim. Na kolejnych miejscach znalazły się dąb Aleksander z Jarcewa i oliwnik Onufry z Warszawy.
Spis treści „Krzywe drzewo” – symbol Szydłowca Inne drzewa na podium konkursu Jak narodził się konkurs na Drzewo Roku? W tym roku do konkursu Drzewo Roku zgłoszono 16 drzew z całej Polski. Właśnie ogłoszono zwycięzcę: wiąz z Szydłowca otrzymał 7999 głosów internautów. W sumie oddano ponad 30 tys. głosów. Statuetka Drzewa Roku 2025 trafi do Szydłowieckiego Centrum Kultury, które zgłosiło drzewo do konkursu. „Krzywe drzewo” – symbol Szydłowca Tegoroczne Drzewo Roku rośnie na wyspie, na której mieści się renesansowa rezydencja Szydłowieckich i Radziwiłłów. Zamek okala fosa, która przyczyniła się do kształtu zwycięskiego drzewa. Wiąz szypułkowy malowniczo zwiesza się nad wodą, a jego pień tworzy niemal ławkę, na której lubią siadać zarówno mieszkańcy, jak i okoliczne kaczki. Jego gałęzie niemal dotykają tafli wody, tworząc piękną naturalną kompozycję. Nazywany „krzywym drzewem”, jest ulubionym obiektem miejscowych fotografów. Wiąz szypułkowy to gatunek naturalnie występujący w Polsce, ale też często sadzony jako drzewo ozdobne w parkach. U nas jest dość pospolity, w Europie zachodniej dużo rzadszy. Dorasta do 40 m wysokości, rośnie głównie na wilgotnych, żyznych glebach, często w dolinach rzek. Jest odporny na zalanie, a dzięki szerokim tzw. korzeniom szkarpowym także na silne wiatry. Inne drzewa na podium konkursu Drugie miejsce z wynikiem 7628 głosów uzyskał Dąb Aleksander z Jarcewa w woj. pomorskim. To samotny, rozłożysty dąb szypułkowy w wieku około 500 lat. Ma 710 cm. w obwodzie i prawie 30 m. wysokości. Pomnikowa sylwetka drzewa jest dobrze znana w okolicy i przyciąga turystów. Podium zamyka oliwnik wąskolistny Onufry z Warszawy. Ma około 50 lat i rósł razem z okolicznymi osiedlami dzielnicy Ursus-Niedźwiadek. Niezbyt wysoki i silnie rozgałęziony był świadkiem zabaw i dorastania kilku pokoleń okolicznych dzieci. Do konkursu zgłoszony przez Zarząd Zieleni m.st. Warszawy Jak narodził się konkurs na Drzewo Roku? Konkurs na Drzewo Roku jest częścią prowadzonego od 2003 roku programu edukacji ekologicznej Klubu Gaja Święto Drzewa, który zachęca do podejmowania rzeczywistych działań na rzecz sadzenia i ochrony drzew. Klub Gaja to niezależna polska organizacja ekologiczna założona w 1988 roku. Konkurs inauguruje corocznie 10 października ogólnopolska i międzynarodowa akcja sadzenia drzew. Zwycięzca reprezentuje Polskę w konkursie European Tree of the Year. Kilka razy wygrywały go dęby z Polski: „Fabrykant” z Łodzi, „Dunin” z Przybudek i „Józef” z Wiśniowej. Źródło: Drzewo Roku Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Zobaczysz takie ślady w Bieszczadach? Lepiej zawróć – niedźwiedź może być blisko
Niedźwiedź nie atakuje – zostawia wiadomość. Dla innych niedźwiedzi, ale też dla ludzi. Czy potrafimy ją odczytać i właściwie zareagować?
Spis treści: Dlaczego niedźwiedzie zjadają korę? „Niedźwiedzia przysługa” w Bieszczadach Powiedzenie „rzucić wszystko i wyjechać w Bieszczady” na dobre przyjęło się w mowie potocznej. Co ciągnie nas w ten region? To miejsce, gdzie człowiek wciąż bywa gościem, a dzika przyroda rządzi się własnymi prawami. I to właśnie w Bieszczadach na drzewach pojawiły się ostatnio nietypowe znaki. Głębokie rany na pniach buków i jodeł wyglądają jak dzieło człowieka z siekierą lub działalności korników, jednak prawda jest inna. To swego rodzaju list z lasu, który ma ukryte znacznie. Dlaczego niedźwiedzie zjadają korę? Za śladami na drzewach stoją niedźwiedzie. Na temat tych zwierząt narosło wiele mitów. Dla wielu osób niedźwiedź to przede wszystkim drapieżnik polujący na jelenie i żerujący na padlinie. Ich dieta jest jednak dużo bardziej złożona. Przykładowo, niedźwiedzie z bieszczadzkich lasów zajadą się też korą drzew, najczęściej jodeł. Niedźwiedzie obdzierają pnie z kory, sięgając niekiedy na wysokość dwóch metrów. Ślady ich pazurów tworzą charakterystyczne, równoległe bruzdy. Jak zaznaczają leśnicy, takie rany na drzewach mogą być widoczne nawet przez dziesięciolecia. Dlaczego jednak niedźwiedzie demolują las? To wynika z ich potrzeby żywieniowej. Kiedy brakuje innych pokarmów, niedźwiedzie sięgają po wewnętrzną warstwę kory, bogatą w cukry i inne składniki odżywcze. Dzieje się tak wiosną. – Niedźwiedzie gustują w drzewach z gładką korą, o równym pniu i bez sęków. W leśnych ostępach obserwujemy to zjawisko od lat, ono występuje w zasadzie tylko wiosną i nie każdego roku – objaśnia Kazimierz Nóżka, leśnik, znawca niedźwiedzich zwyczajów. Co ciekawe, niektóre drzewa są odwiedzane przez niedźwiedzie regularnie. To może oznaczać, że pełnią one również funkcję znaczników terytorialnych. Niedźwiedzie zostawiają swój „podpis” w miejscach strategicznych, zarówno przez ślady pazurów, jak i gruczoły zapachowe. To zachowanie znane z innych regionów Europy i Azji. „Niedźwiedzia przysługa” w Bieszczadach Wyrwane pasy kory i zadrapania układają się w specyficzne wzory, które mogą zdradzać nie tylko obecność niedźwiedzia, ale też jego rozmiar i wiek. Co to oznacza dla lasu? Odsłonięte drewno jest podatne na infekcje grzybicze i ataki owadów. Osłabione drzewa są też mniej odporne na susze, burze i inne środowiskowe stresory. Zdjęcia tegorocznych śladów pojawiły się na profilu Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Krośnie na Facebooku. – Można by rzec: „niedźwiedzia przysługa”. Nikt jednak nie robi z tego sensacji ani problemu – w lesie niedźwiedź jest przecież u siebie. Takie ślady bytowania wielkiego drapieżnika spotkać można w wielu miejscach, nawet przy turystycznych szlakach. Warto o tym wiedzieć – czytamy we wpisie. Niedźwiedzie pozostają symbolem bieszczadzkiej dziczy, ale ich obecność wiąże się również z wyzwaniami. Coraz częściej widywane są w pobliżu ludzkich siedzib, a dieta tych zwierząt ulega zmianom. Nowością jest nie tylko kora drzew, ale też zawartość koszy na śmieci. I właśnie dlatego tak ważna jest edukacja oraz budowanie świadomości zarówno w kwestii potrzeb niedźwiedzi, jak skutków ich działań dla ekosystemu. Źródło: Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Krośnie Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Lipa, dąb, jabłoń czy oliwnik? Ruszyło głosowanie na Drzewo Roku 2025
Lipa pod którą pisywał Władysław Reymont, 500-letni dąb, romantyczny buk, a może niewielki choć piękny oliwnik z osiedla mieszkaniowego? Na te niezwykłe drzewa można głosować przez cały miesiąc w piętnastej już edycji konkursu na Drzewo Roku.
Spis treści Drzewo Roku nie musi być -naj Jak narodził się konkurs na Drzewo Roku? Rozpoczęło się głosowanie w 15 edycji konkursu „Drzewo Roku” organizowanego przez Klub Gaja, który promuje drzewa o wyjątkowym znaczeniu dla lokalnych społeczności. Do końca czerwca internauci mogą oddać głos wybierając spośród 16 finalistów wyłonionych spośród 50 zgłoszeń z całej Polski. Drzewo Roku nie musi być -naj – Nie szukamy drzew najstarszych, najwyższych, najgrubszych, najpiękniejszych ani najrzadszych. Szukamy drzewa najbardziej kochanego, z opowieścią; drzewa, które pobudza wyobraźnię i jednoczy ludzi – mówi Jolanta Migdał, koordynatorka konkursu na Drzewo Roku. Wśród tegorocznych nominowanych znalazły się m.in. dęby, buki, lipy, wiązy, topole, jabłonie oraz inne drzewa z różnych regionów kraju. W tym m.in.: 500-letni dąb „Aleksander” z Jarcewa, „lipa Reymonta” z Prażek, czy jabłoń „Perpetua” z Kowalowej. Konkurs ma na celu nie tylko wyróżnienie niezwykłych drzew, ale także zwrócenie uwagi na ich rolę w budowaniu wspólnoty i tożsamości lokalnej. W sumie wpłynęło blisko 50 zgłoszeń, a jury wybrało z nich 16 finalistów. Przez cały czerwiec liczba oddanych głosów na poszczególne drzewa pozostanie ukryta. Tylko 6, 13 i 24 czerwca na stronie plebiscytu publikowany będzie aktualny ranking. Zwycięzca zostanie ogłoszony 1 lipca. Jak narodził się konkurs na Drzewo Roku? Konkurs Drzewo Roku jest częścią prowadzonego od 2003 roku programu edukacji ekologicznej Klubu Gaja "Święto Drzewa", który zachęca do podejmowania rzeczywistych działań na rzecz sadzenia i ochrony drzew. Klub Gaja to niezależna polska organizacja ekologiczna założona w 1988 roku. Konkurs co roku 10 października poprzedza ogólnopolska i międzynarodowa akcja sadzenia drzew. W sumie posadzono w jej ramach już milion drzew. Zgłoszenia na Drzewo Roku przyjmowane są do końca listopada, a głosowanie odbywa się zawsze w czerwcu. Zeszłoroczny zwycięzca to 300-letni buk „Serce Wzgórz Dalkowskich” z Dolnego Śląska. Zdobył 10 521 głosów internautów. Zwycięzca reprezentuje Polskę w konkursie European Tree of the Year. Kilka razy wygrywały go dęby z Polski: „Fabrykant” z Łodzi, „Dunin” z Przybudek i „Józef” z Wiśniowej. Źródła: Nauka w Polsce, Drzewo Roku Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
To drzewo daje kilkadziesiąt różnych owoców. Na całym świecie jest ich garstka
Czy jedno drzewo może dawać 40 różnych owoców? Brzmi jak bajka, ale to rzeczywistość stworzona przez artystę i profesora Sama Van Akena. Jego niezwykłe „superdrzewa” to nie tylko botaniczna ciekawostka, ale też sposób na ocalenie unikatowych odmian owoców przed zapomnieniem.
Spis treści: Kto sadzi „drzewa 40 owoców”? Żywe banki genów W Filadelfii, na kampusie Temple University, zasadzono drzewo, które mogłoby pojawić się na ilustracji z baśni. Nie tylko mieni się kilkoma kolorami liści. Daje też aż 40 różnych odmian owoców pestkowych, takich jak morele, wiśnie, brzoskwinie czy śliwki. Za tym dziełem botanicznej sztuki stoi Sam Van Aken, profesor sztuki na Uniwersytecie Syracuse. Jego niezwykły projekt to coś więcej niż ogrodnicza ciekawostka. To sposób na uratowanie ginących odmian owoców i pokazanie, jak fascynujące może być połączenie natury i nauki. Kto sadzi „drzewa 40 owoców”? Sam Van Aken dorastał na farmie w Pensylwanii. To zaszczepiło w nim pasję i zrozumienie rolnictwa. Kiedy w 2008 roku dowiedział się o planowanym zamknięciu sadu w Nowym Jorku, postanowił go uratować. W sadzie rosło ponad 250 odmian owoców pestkowych, z których wiele było unikatowych. Van Aken zaczął szczepić pąki z tych drzew na jedno drzewo macierzyste. W ten sposób stworzył pierwsze tzw. drzewo 40 owoców. Pierwsze takie drzewko zostało ukończone w 2014 roku. Od tego czasu Van Aken zasadził ich kilkanaście w różnych miejscach w USA. Każde z tych drzew jest unikatowe, dostosowane do lokalnych warunków i odmian owoców charakterystycznych dla danego regionu. W Filadelfii studenci będą mieli okazję uczyć się o historii kulturowej owoców, zarówno rodzimych, jak i wprowadzonych odmian. Van Aken planuje zasadzić kolejne „drzewo 40 owoców” w Ambler Arboretum należącym do Temple University. Wiele z odmian owoców używanych przez Van Akena nie jest już komercyjnie uprawianych, przez co są zagrożone wyginięciem. W ten sposób naukowiec zachowuje unikatowe odmiany dla przyszłych pokoleń. Żywe banki genów Jak to właściwie działa? Kluczem do sukcesu jest szczepienie. To metoda znana już w starożytności. Polega ona na łączeniu pąków z różnych roślin z jednym drzewem-matką. Proces tworzenia takiego „superdrzewa” trwa kilka lat. Najpierw profesor wybiera jedno silne drzewo owocowe jako bazę. Następnie co sezon szczepi kolejne pąki – jeden po drugim – z innych drzew. Po kilku latach, kiedy wszystkie się przyjmą, drzewo zaczyna kwitnąć i owocować. Drzewa podobne do tego w Filadelfii rosną obecnie także w Massachusetts, Nowym Jorku, New Jersey, Kalifornii i Arkansas. Sam Van Aken nie ukrywa, że traktuje swoje drzewa jako formę opowieści o naturze, historii i o konieczności ochrony tego, co kruche. Każdy taki okaz to tak naprawdę żywy bank genów. Źródło: Temple University Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Drzewa wytropią nielegalną działalność? Niezwykła metoda szpiegowania
Dzięki badaniu zawartości rtęci w drzewach, możliwe jest wskazanie miejsc, w których prowadzone jest nielegalne wydobycie złota w Amazonii. Tym samym dzika przyroda może „szpiegować” górników.
Spis treści: Po co używa się rtęci do wydobycia złota? Jak wytropić nielegalną działalność górniczą? Lasy południowoamerykańskiej Amazonii były przez dekady miejscem wydobycia złota. Teraz robi się to na mniejszą skalę i często w sposób nielegalny. Co gorsza, w tym celu wykorzystuje się rtęć, której emisje są szkodliwe dla zdrowia. Po co używa się rtęci do wydobycia złota? Rtęć jest używana w procesie rzemieślniczego i małoskalowego wydobycia złota. Górnicy dodają rtęć do wydobytej gleby i osadów zawierających złoto, co prowadzi do formowania się amalgamatu. Amalgamat to stop rtęci z innymi metalami, w tym przypadku ze złotem. Ten amalgamat można następnie łatwo oddzielić od reszty materiału. Po odzyskaniu amalgamatu rtęć jest wypalana, co pozwala na odzyskanie złota. Ale jednocześnie uwalnia rtęć w postaci gazu do atmosfery. Niestety, rtęć jest szkodliwym pierwiastkiem. Może powodować upośledzenie neurologiczne, sercowo-naczyniowe i behawioralne u ludzi. Jak wytropić nielegalną działalność górniczą? Międzynarodowy zespół naukowców zbadał słoje drzew gatunków rodzimych dla peruwiańskiej Amazonii. Chciał ustalić, czy drzewa mogłyby posłużyć do pokazania w przybliżeniu, gdzie i kiedy uwolniono rtęć do atmosfery. Swoje wnioski opublikowali na łamach „Frontiers in Environmental Science”. Okazało się, że słoje powszechnie występujących dzikich figowców (Ficus insipida) mogą być używane jako biomonitory do wykrywania rtęci pochodzącej z rzemieślniczego wydobycia złota. Próbki rdzeni drzew pobrano w dwóch miejscach oddalonych od miejsc prowadzonej działalności górniczej i trzech miejscach w promieniu pięciu kilometrów od miast górniczych, w których często spala się amalgamaty. Stężenia rtęci w słojach drzew były najwyższe w dwóch miejscach poboru próbek zlokalizowanych w pobliżu działalności górniczej. Oznacza to – zdaniem badaczy – że drzewa można wykorzystywać jako tanie i skuteczne narzędzie do badania emisji rtęci do atmosfery w strefie neotropikalnej, czyli w Ameryce Południowej i obrzeżach Ameryki Środkowej. Źródło: Frontiers in Environmental Science Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Te drzewa przez tysiące lat były tajemnicą. Odkryto je dopiero teraz
Kiedy botaników coś zaskakuje, warto się temu przyjrzeć. W sercu Afryki odnaleziono drzewo, którego istnienia nikt wcześniej nie udokumentował. Powolny wzrost i długowieczność czynią je prawdziwą botaniczną zagadką.
Spis treści: O tych drzewach nikt nie wiedział Cenne odkrycie w Afryce Co jakiś czas słyszymy o tym, że naukowcy odkryli nowe, nieznane do tej pory gatunki dzikich zwierząt. To, że jakiś zwierzak zostanie opisany przez badaczy, nie oznacza jednak, że wiemy o nim wiele. Niedawno media obiegła wieść o ponownej, drugiej od ponad 20 lat, obserwacji szczekuszki urwiskowej. Jak się okazuje, nie tylko nasi bracia mniejsi potrafią wymykać się badaczom. Dowiódł tego międzynarodowy zespół botaników i jego ostatnie odkrycie. Naukowcy natrafili bowiem na nieznany dotąd gatunek drzewa. Botaniczna sensacja została opisana na łamach czasopisma naukowego „Phytotaxa”. O tych drzewach nikt nie wiedział Badacze trafili na nieznane do tej pory drzewo w Tanzanii, a dokładnie w Górach Udzungwa. To obszar o ogromnym znaczeniu ekologicznym, pełen unikatowych gatunków roślin i zwierząt. Drzewo od razu wzbudziło zainteresowanie uczonych swym wyglądem. Wysokie, o dużym obwodzie, z kwiatami o cienkich, białych płatkach zakończonych drobnymi żółtymi cebulkami. Naukowcy wykonali zdjęcia i pobrali próbki liści do dalszych badań laboratoryjnych. Analiza próbek potwierdziła, że odkryte drzewo należy do zupełnie nowego, nieopisanego wcześniej gatunku. Nadano mu nazwę Tessmannia princeps, co jest uznaniem dla jego wyjątkowych cech botanicznych i imponujących rozmiarów. Słowo „princeps” w języku łacińskim oznacza „najwybitniejszy”. Podczas kolejnych badań w terenie naukowcy odnaleźli około 100 okazów tego gatunku. Jeden z nich, który przewrócił się z przyczyn naturalnych, pozwolił na pobranie próbek drewna. Ich analiza przyniosła zdumiewające wyniki. Okazało się, że niektóre z tych drzew mogą liczyć nawet 3000 lat. Naukowcy ustalili też, że Tessmannia princeps rosną niezwykle wolno. Ich obwód w ciągu 15 lat zwiększa się jedynie zaledwie o 1 cm. Cenne odkrycie w Afryce Region, w którym rozciągają się Góry Udzungwa i doliny Mngeta, i gdzie rośnie Tessmannia princeps, to unikatowe środowisko, pełne rzadkich gatunków flory i fauny. Dzięki uznaniu tego regionu za park narodowy drzewa zostały objęte ścisłą ochroną. To oznacza, że nie można ich wycinać ani niszczyć. Nadanie takiego statusu jest kluczowe dla zachowania nowo odkrytego gatunku. Zwłaszcza, że jego powolny wzrost i nieliczna populacja czynią go szczególnie podatnym na działalność człowieka. Odkrycie Tessmannia princeps pokazuje nam, jak wiele tajemnic, w tym nieznanych gatunków, nadal skrywają tropikalne lasy deszczowe. Każdy taki przypadek przypomina o potrzebie ich ochrony oraz dalszych badań, które mogą pomóc w zachowaniu bioróżnorodności naszej planety. Źródło: Phytotaxa Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Drewno jako materiał kosmiczny? Naukowcy chcą posadzić las na Marsie
W ubiegłym roku na orbitę trafił pierwszy satelita skonstruowany częściowo z drewna. W trakcie wykładu w Centrum Badań Kosmicznych PAN stojący za tym projektem profesor Koji Murata z Uniwersytetu w Kioto wyjaśniał, dlaczego drewno może zastąpić aluminium i być surowcem powszechnie używanym w misjach kosmicznych.
Spis treści: Od pierwszych narzędzi do kosmicznych habitatów Kosmiczne drewno Beztlenowa konserwacja Pozaziemskie lasy LignoSat, pierwszy na świecie drewniany satelita został opracowany przez naukowców z Uniwersytetu w Kioto we współpracy z firmą Sumitomo Forestry. Wystrzelony w kosmos w listopadzie 2024 roku dotarł na Międzynarodową Stację Kosmiczną (ISS). Miesiąc później, w grudniu 2024 roku, został umieszczony na orbicie okołoziemskiej. Ma tam spędzić pół roku, co pozwoli ocenić, jak sprawuje się w kosmosie materiał kompletnie nie kojarzący się ze statkami kosmicznymi. Bo jeśli opanujemy wykorzystywanie w kosmosie materiałów odnawialnych, otworzy się przed nami całkiem nowa ścieżka rozwoju ludzkiej obecności poza Ziemią. – Jeśli gospodarka leśna będzie prowadzona w sposób racjonalny i zrównoważony, drzewa można sadzić i wycinać w nieskończoność. To zapewnia stałą dostawę materiału. Innymi słowy – sięgamy do źródeł odnawialnych, a nie zasobów nieodnawialnych, jak minerały czy metale – tłumaczył w trakcie wykładu profesor Koji Murata. Od pierwszych narzędzi do kosmicznych habitatów Koji Murata, lider projektu LignoStella, którego częścią jest drewniany satelita, jest profesorem w Katedrze Nauk o Lesie i Biomateriałach na Wydziale Rolnictwa Uniwersytetu w Kioto. Jego zainteresowania badawcze obejmują naukę o biomateriałach, ze szczególnym uwzględnieniem właściwości drewna i jego potencjalnych zastosowań w inżynierii kosmicznej. Zdaniem naukowca, drewno jest materiałem nierozerwanie związanym z rozwojem naszego gatunku. Pierwsze drzewopodobne rośliny pojawiły się na Ziemi już 400 milionów lat temu. 200 milionów lat temu rosły już miłorzęby, a 50 milionów lat późnej pierwsze drzewa iglaste. Obok kamienia, drewno było najczęściej używanym surowcem do wyrobu prostych narzędzi i budowania schronień. Zaczęło się to, gdy nasi ewolucyjni przodkowie rozwinęli się na tyle, by samodzielnie tworzyć swoje otoczenie. Przez wieki z drewna budowano z domy, łodzie, nawet pierwsze samoloty były drewniane. – W erze kosmicznej drewno może stać materiałem, z którego będą powstawały urządzenia kosmiczne, a w przyszłości samodzielne osady na innych ciałach niebieskich – dodaje profesor. Kosmiczne drewno Badania nad „kosmicznym drewnem” prowadzone były na Ziemi i w kosmosie. Zanim Falcon 9 w 2024 roku wyniósł na ISS LignoSata, wcześniej trafiły tam próbki drewna. Prowadzeniem eksperymentów z użyciem drewna różnych gatunków zajmował się japoński astronauta Koichi Wakata. Pomimo ekstremalnych warunków panujących w przestrzeni kosmicznej, obejmujących znaczne zmiany temperatury i ekspozycję na intensywne promieniowanie kosmiczne i niebezpieczne cząstki słoneczne przez dziesięć miesięcy, testy nie wykazały żadnych dekompozycji ani deformacji, takich jak pękanie, wypaczanie, łuszczenie się czy uszkodzenie powierzchni. Wyniki eksperymentu potwierdziły również brak zmian masy w każdej próbce drewna przed i po ekspozycji w kosmosie. Beztlenowa konserwacja Jak to możliwe, że drewno, które na Ziemie traktujemy jako materiał ulegający szybkiej degradacji, wystawione na ekstremalne warunki kosmiczne radzi sobie tak znakomicie? – Istnieją dwa podstawowe powody. W kosmosie nie ma tlenu i wody, czyli głównych czynników powodujących rozkład drewna na Ziemi – wyjaśnia profesor Murata. Wykorzystanie drewna w konstrukcji satelitów niesie ze sobą szereg korzyści. Drewno pozwala na przenikanie fal elektromagnetycznych, co umożliwia uproszczenie konstrukcji satelity poprzez integrację anten wewnątrz jego struktury. Ponadto, podczas ponownego wejścia w atmosferę, drewniane satelity całkowicie spalają się, nie uwalniając szkodliwych substancji. To stanowi istotną zaletę w kontekście rosnącego problemu zanieczyszczenia przestrzeni kosmicznej. – Stała obecność ludzi w kosmosie jest naszą bliską przyszłością. A to pociągnie za sobą konieczność zmian w podejściu do projektowania kosmicznych habitatów. Jeżeli będziemy mogli wykorzystywać do tego surowce odnawialne, jak drewno, uda nam się rozwiązać przynajmniej część problemów związanych z lotami kosmicznymi i tworzeniem pozaziemskich baz – twierdzi wykładowca Uniwersytetu w Kioto. Pozaziemskie lasy Ale budowanie drewnianych satelitów to nie wszystko. Skupiona wokół profesora Muraty grupa bada możliwość sadzenia drzew w specjalnych kopułach – szklarniach, które można będzie instalować na innych ciałach Układu Słonecznego. Testy obejmowały m.in. badanie rozwoju sadzonek przy znacznie obniżonym ciśnieniu. Okazało się, że popularne gatunki drzew są w stanie rosnąć i rozwijać się prawidłowo przy ciśnieniu obniżonym do wartości 0,3 atmosfery. Zdaniem badaczy jeśli chcemy realnie myśleć o tworzeniu habitatów na Marsie, a w przyszłości na innych ciałach niebieskich, musimy nauczyć się tworzyć pozaziemskie lasy. Zalesianie może przynieść też inne korzyści niż materiał budowlany. Po pierwsze, drzewa magazynują dwutlenek węgla, za to produkują niezbędny ludziom tlen. A możliwość przebywania w środowisku leśnym może być jednym z cenniejszych rozwiązań psychologicznych dla kosmicznych osadników. Misja LignoSat trwa. Pierwsze wyniki tego niezwykłego eksperymentu powinniśmy poznać w drugiej połowie tego roku. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Ropuchy i żaby na drzewach. Wyjątkowi wspinacze z Poznania
W Poznaniu na gałęziach drzew znajdujących się ponad 2 metry nad ziemią naukowcy dostrzegli wspinające się ropuchy i żaby. Jak to możliwe, że te dość nieporadne i ociężałe płazy tam trafiły i dlaczego do tego doszło?
Spis treści: Przypadkowe i zaskakujące odkrycie – dzięki traszkom Co żaby i ropuchy robią na drzewach? Płazy na drzewach – to trzeba zbadać Obserwacji dokonano na obszarze użytku ekologicznego „Traszki Ratajskie” w Poznaniu. Zdaniem badaczy, ukazuje ona w zupełnie nowym światle zrozumienie tego, jak płazy korzystają z przestrzeni wokół nas. Przypadkowe i zaskakujące odkrycie – dzięki traszkom „Alpinistyczne” zdolności płazów zostały wykryte przypadkowo. Naukowcy badali w terenie śmiertelność traszek nocną porą na trasach rowerowych i pieszych. Działo się to w czerwcu 2020 roku. Aby rozpoznać otoczenie przyrodnicy świecili latarkami po pobliskich drzewach. Podczas tej inspekcji badacze nieoczekiwanie zaobserwowali ropuchy zwyczajne (Bufo bufo) i żaby zwyczajne (Rana temporaria) na pniach i gałęziach wierzb i na martwej brzozie brodawkowatej. Nie było to przedmiotem badań, ale nieoczekiwane zachowanie płazów przykuło uwagę naukowców. To pierwsza taka obserwacja z terenu Polski, ale może dlatego, że wcześniej przyrodnicy nie szukali żab wśród konarów. Tego typu zachowanie jest bardziej powszechne niż wcześniej sądzono – do takiego stwierdzenia się teraz skłaniają. Obserwacje dotyczące wspinaczek płazów opisali dr hab. Anna Maria Kubicka i dr inż. Mikołaj Kaczmarski – pracownicy Katedry Zoologii na Uniwersytecie Przyrodniczym w Poznaniu. – Nasze obserwacje wskazują, że ropuchy świetnie sobie radzą ze wspinaczką na drzewa, pomimo że są dość masywne i nie posiadają przylg ani innych struktur które ułatwiałby im ten proces. Dlatego pomocna we wspinaczce może być także sama struktura kory, którą charakteryzują się wierzby – wyjaśniają autorzy badania. Co żaby i ropuchy robią na drzewach? Naukowcy mają kilka teorii. Oto one: ucieczka przed dzikami – takie obserwacje dotyczące płazów były raportowane przez badaczy z innych krajów; żerowanie – obserwacji dokonano w ciepłą letnią noc po burzy. Tuż po opadach żaby i ropuchy wyszły z dziupli i spękań kory. Nie bez powodu. Wygląda na to, że po długim okresie suszy wilgoć pobudziła je do działania i rozpoczęły żerowanie na bezkręgowcach, które także się uaktywniły. Uczta składała się ze ślimaków, równonogów i różnych owadów; ucieczka przed suszą – płazy siedziały w dziuplach i zagłębieniach drzew. Było to dla nich korzystne środowisko w czasie suszy, tym bardziej, że konary porastał mech dłużej utrzymujący wilgoć. Badacze sugerują, że zachowanie poznańskich płazów nie jest anomalią, ale potencjalnie sezonową strategią. Jest to o tyle zaskakujące, że gatunki te uważane są za żyjące na ziemi, bo mają słabe zdolności wspinaczkowe. Płazy na drzewach – to trzeba zbadać Częściej na drzewach naukowcy obserwowali inne płazy, na przykład traszkę zwyczajną (Lissotriton vulgaris) i traszkę grzebieniastą (Triturus cristatus). Odnotowano też występowanie ropuchy iberyjskiej (Bufo spinosus) i pętówki babienicy (Alytes obstetricans) na niskich pniach dębów. Pętówka była również obserwowana na nawłoci i świerku pospolitym. Ponadto wiele gatunków płazów znaleziono w budkach lęgowych i dziuplach drzew. Jak widać, ptaki mają konkurencję. – Do tej pory nikt nie zwracał uwagi na obecność płazów w takich miejscach. Tymczasem wydaje się, że tego typu zachowania są powszechne, ale bardzo trudno wykrywalne ze względu na skryty tryb życia płazów. Do tej pory w Europie widywano przynajmniej 6 gatunków płazów uważanych za typowo naziemne na 14 gatunkach drzew – tłumaczą naukowcy. W ich ocenie ta lista na pewno nie jest zamknięta i zjawisko to wymaga gruntownego zbadania. – Niestety, nie będzie to proste, choć widzimy tutaj świetną przestrzeń do prowadzenia projektów z zakresu nauki obywatelskiej. Zachęcamy wszystkich, by rozglądali się, czy płazy także w okolicach ich ulubionego stawu, jeziora, doliny rzecznej nie siedzą na drzewach – apelują przyrodnicy. Źródło: Dendrobiology Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Czy drzewa potrafią podróżować? Podcast National Geographic Polska
Czy drzewa mogą podróżować, opiekować się potomstwem i komunikować ze sobą? Tak. Co jeszcze potrafią i dlaczego ich obecność jest tak ważna dla naszego zdrowia? W najnowszym podcaście National Geographic rozmawiamy z dr hab. Edytą Rosłon-Szereńską, arborystką z SGGW w Warszawie oraz z psychoterapeutką traum Marleną Ewą Kazoń.
Spis treści: Co nam daje kontakt z drzewami? Co jeszcze potrafią drzewa? Były na Ziemi znacznie wcześniej niż ludzie, bo pojawiły ponad 380 mln lat temu. W dawnych wierzeniach utożsamiano je z emocjami, płodnością czy śmiercią. Drzewa. Najstarszy okaz w Polsce – cis „Henryk” w Henrykowie Lubańskim na Dolnym Śląsku – ma na karku ok. 1400 lat, a na świecie żyją znacznie starsze drzewa, których wiek szacuje się na 5 tys. lat. To sosny długowieczne z Gór Białych w USA. Jeśli chodzi o wysokość, niektóre gatunki osiągają imponujące wyniki, np. sekwoje wieczniezielone z Kalifornii mierzą nawet 115 m wysokości. Co nam daje kontakt z drzewami? Najnowsze badania udowodniły, że drzewa nie tylko zmniejszają objawy ADHD u dzieci. Chorzy, którzy za oknem widzą zieleń, szybciej wracają do zdrowia. Drzewa obniżają nam ciśnienie tętnicze, łagodzą depresję i zaburzenia psychiczne. Przytulanie się do drzew odstresowuje i dodaje witalności. Wiedzą o tym choćby koale, które nieustannie tulą się do drzew, choć z nieco innych powodów. – Ponadto uspokajają nas, mamy kontakt z majestatem natury, z czymś, co jest stałe i budzi poczucie bezpieczeństwa – tłumaczy psychoterapeutka Marlena Ewa Kazoń. I dodaje: – Wielu moich pacjentów właśnie w lesie najlepiej odpoczywa. Świetnym miejscem jest też park, byle się wyciszyć, posłuchać drzew, można się też do nich przytulić. Co jeszcze potrafią drzewa? – Potrafią się ze sobą komunikować – opowiada dr hab. Edyta Rosłon-Szereńska – I mają na to trzy sposoby: środowisko glebowe, czyli strzępki grzybni – to zjawisko nazywa się mykoryzą. Grzyby przekazują i drzewom, i innym roślinom informacje o zasobności siedliska. Drugim sposobem komunikacji są związki chemiczne, jakie drzewa wydzielają, np. olejki eteryczne. W ten sposób ostrzegają się nawzajem, np. że zbliżają się mszyce. A trzecim sposobem są impulsy elektryczne. Ostatnie badania naukowców z SSG dowodzą, że takie impulsy powstają w chloroplastach, czyli organach, które odpowiadają za fotosyntezę. Ponadto dzięki grzybni drzewa potrafią się też opiekować potomstwem. Drzewo-matka wytwarza nasiona, które następnie kiełkują i tworzy się siewka, czyli nowe drzewo. Jego rodzicielka, zasłaniając takiemu „niemowlakowi” słońce, właśnie przez grzybnię dostarcza mu więcej cukru i substancji odżywczych niż innej siewce, która nie jest jej dzieckiem. Po więcej ciekawostek o drzewach odsyłamy do najnowszego podcastu National Geographic Polska. Cała rozmowa do wysłuchania w playerze na górze strony. Odcinki naszych wideopodcastów są również dostępne na kanałach National Geographic Polska na YouTube i na Spotify. Źródło: National Geographic Polska Nasza ekspertka Agnieszka Michalak Dziennikarka i redaktorka „National Geographic Traveler" oraz magazynu pokładowego LOT-u „Kaleidoscope". W podróż zawsze zabiera książkę i buty do biegania – bo lubi poznawać nowe miejsca joggingując.
Przebywanie wśród drzew ma działanie lecznicze. Dlaczego przyroda tak na nas wpływa?
Drzewa zmniejszają objawy ADHD u dzieci, obniżają ciśnienie tętnicze, łagodzą depresję. Są cierpliwymi świadkami naszej historii. Bez nich nie przetrwamy. O życiu drzew rozmawiamy z dendrologiem Tomaszem Maksymem.
Spis treści: Jak drzewa się komunikują Drzewa rosną całe życie Korzystny wpływ drzew Stare drzewa w stolicy Pamiętasz moment, w którym zainteresowałeś się drzewami? Miłość do przyrody mam zapisaną w genach. Pochodzę z małej miejscowości na Mazowszu. W latach 30 XX w. jeden z dziadków, którego niestety nie znałem, posadził sad, a w nim sporo starych odmian grusz, śliw i jabłoni: grafsztynek, malinówki oberlandzkie czy glogierówki, oraz zapomnianą dziś kandil sinap, która rodzi jabłka o wydłużonym kształcie, a została przywieziona do Polski przez Tatarów. Pamiętam z dzieciństwa zapach sadu, jego chłód, tajemnicę, bo czasem owoców było dużo, innego roku nie było ich wcale. Takie stare odmiany najczęściej owocują co drugi rok. Kiedy sad wiosną kwitł, z daleka wyglądał jak zjawiskowy bukiet. Jeszcze wtedy nie wiedziałem też, że drzewa ze sobą rozmawiają, ale czułem ich wspólnotę, dorastałem z nimi. Dziś traktuję sad jak rodzinną spuściznę. Doglądam, pielęgnuję, znam wszystkie rysy na korach, każdą gałąź. Szczepię i dosadzam kolejne stare odmiany, które przywożę z ogrodów botanicznych. Co ciekawe, mam w sadzie pewną gruszę, która rodzi małe słodkie owoce. Nie wyglądają i nie smakują jak gruszki. Odnajduję w nich raczej tropikalne nuty. Dałem ją do oceny, ale cały sztab profesorów nie miał bladego pojęcia, jaka to odmiana. Chyba sam ją nazwę (śmiech) – dziadek byłby zachwycony. Jak drzewa się komunikują Powiedziałeś, że drzewa ze sobą rozmawiają. Ale potrafią przecież też załatwiać inne sprawy. Komunikują się przez grzybnię dzięki mikoryzie – zjawisku polegającym na współżyciu korzeni z grzybami. Jeden grzyb potrafi połączyć populację nawet kilku gatunków. Dzięki grzybni drzewa mogą opiekować się potomstwem. Drzewo matka wytwarza nasiona, które następnie kiełkują i tworzy się siewka, czyli nowe drzewko. Jego rodzicielka, zasłaniając takiemu „niemowlakowi” słońce, właśnie przez grzybnię dostarcza mu więcej cukru i substancji odżywczych niż innej siewce, która nie jest jej dzieckiem. Ponadto drzewa wytwarzają związki lotne i sugerują towarzyszom, że np. zaatakowały je gąsienice. Związki lotne to wydzielane przez roślinę substancje, które docierają z wiatrem do drugiej rośliny i ostrzegają przed agresorem. Drzewo sąsiednie ma czas, aby się bronić, wytwarzając niesmaczne dla szkodnika substancje. Drzewa rosną całe życie À propos siewki. drzewa rosną całe życie, a w stanie siewki potrafią trwać dziesiątki lat. Wystarczy wybrać się do Puszczy Kozienickiej. Tam jodły pospolite funkcjonują w stanie siewki nawet 70 lat, czekając, aż matka się powali i odsłoni słońce. Podobna sytuacja jest w części lasu pierwotnego Puszczy Białowieskiej, niektóre okazy mają po 500 lat, a siewek w ich cieniu jest co niemiara. Zresztą takie wyczekiwanie to strategia niektórych gatunków. Np. cierpliwy, wytrzymały i silny cis potrafi tak żyć nawet 300 lat. A co do tego, że drzewa rosną całe życie, to rzeczywiście, nadbudowują tkanki na stary organizm, na wcześniejszą formę. Ich pnie stają się coraz grubsze – „tyją” aż do śmierci. Najstarsze drzewo w Polsce, cis „Henryk” w Henrykowie Lubańskim na Dolnym Śląsku, ma na karku ok. 1400 lat, ale na świecie żyją znacznie starsze okazy, których wiek szacuje się na 5 tys. lat. Są to sosny długowieczne z Gór Białych w USA. Zresztą pretendentów do miana „najstarszy” jest znacznie więcej. Kiedy woda przestaje docierać do najwyższych partii drzewa, ono dalej rośnie, ale tylko na grubość. Czasem wyłamuje się od czubka, co jest naturalnym procesem – przebudowuje koronę górną, wytwarzając dolną, która rozrasta się na boki. Niestety, ludzie myślą, że takie drzewo zaczyna umierać i bez konsultacji z dendrologiem wycinają okazy, które mają nawet 300–400 lat. A są wartościowe i mogłyby pożyć drugie tyle. Korzystny wpływ drzew Dlaczego przed wycięciem drzewa należy skonsultować się dendrologiem? Popatrz na ten wycinek pnia skamieniałego drzewa. Jakiś czas temu kupiłem go na aukcji, ma jakieś 200 mln lat. Jego przekrój wygląda, jakby drzewo żyło dziś. Drzewa nie zmieniły swojej formy, ewolucyjnie tylko lekko ją zreformowały. My, ludzie, myślimy, że jesteśmy najdoskonalszą formą życia – czyżby? Drzewa były na Ziemi znacznie wcześniej. Powstały ponad 380 mln lat temu, dlatego kontakt z nimi jest dla nas de facto doświadczeniem pierwotnym. W dawnych wierzeniach były utożsamiane z emocjami, płodnością, śmiercią. Sadzono brzozy na grobach, by koiły zmarłych, ale sadzono zawsze od północy, żeby nie zasłaniały przodkom słońca. Domostwa obsadzano bukami pospolitymi, które chroniły ludzi przed złem. Lipy sadzone na miedzach przynosiły pokój między sąsiadami. Najnowsze badania udowodniły, że drzewa nie tylko zmniejszają objawy ADHD u dzieci. Chorzy, którzy za oknem widzą zieleń, szybciej wracają do zdrowia. Drzewa nas uspokajają, obniżają ciśnienie tętnicze, łagodzą depresję i zaburzenia psychiczne. Drzewa też tworzą życiodajny tlen, ograniczają spływ wód opadowych do kanalizacji burzowej, oczyszczają powietrze, akumulują rakotwórcze związki toksyczne i szkodliwe pyły. Ale też o dobrych kilka stopni obniżają temperaturę w miastach. Przy 33 st. C, czyli takiej pogodzie, jaką mamy coraz częściej w Polsce, asfalt potrafi osiągnąć nawet 50 st. C. Tymczasem pod koronami drzew mamy 28 st. Zatem jeśli przy ulicy rośnie rząd np. klonów, mamy na niej o 15 st. mniej. Wracając do twojego poprzedniego pytania. Czasem jestem proszony o badanie danego drzewa, bo ktoś właśnie kupił działkę i jakaś topola biała mu się nie podoba. Np. przeszkadzają mu liście czy kształt. Uświadamiam wtedy, że jeśli ją zetnie, przejmie zanieczyszczenia, które absorbowało drzewo. Ponadto kolejne będzie rosło co najmniej 30–40 lat. A liście to nie śmieci, są cenne dla przyrody, budują ściółkę i można je np. podgrabić pod warzywa. Nawet te obumarłe drzewa zwiększają różnorodność biologiczną i z parków miejskich nie powinno się ich usuwać. Nowojorski Central Park ma obszary, w których suchych kikutów się nie rusza – są domem np. dla ptaków. A im mamy więcej ptaków, tym mniej owadów szkodliwych. Stare drzewa w stolicy Wiem, że lubisz chodzić po Warszawie i tropić stare drzewa. Bo jest w nich zapisana historia. Przy głównej alei w Ogrodzie Saskim, który w 66 proc. był zniszczony podczas II wojny, żyje lipa. Mimo, że podczas bombardowania nieźle oberwała, przetrwała do dziś. Na starych zdjęciach widać, jak się zmieniała, zresztą Niemcy bardzo lubili się pod nią fotografować. Kilkadziesiąt metrów dalej, przy wodozbiorze Świątynia Westy, rośnie jesion, który z kolei widnieje na fotografiach z 1912 r. Widać na nich dostojne, ubrane w długie suknie guwernantki, które bawią się z dziećmi, a w tle stoi ten niepozorny jesion. W 2018 r. też w ogrodzie Saskim położyło się drzewo, które było zasadzone w 1918 r., i w jego pniu odkryto… odłamki kul. Idziemy dalej, przy Zachęcie rośnie korkowiec dalekowschodni, który pamięta zamordowanie prezydenta Narutowicza. W Łazienkach Królewskich żyje XVIII-wieczny buk zwyczajny. Na Ursynowie dąb Mieszko I – staruszek liczy 650 lat i ma ogromną wolę życia. Ciekawa jest też historia mirabelki z Muranowa, która karmiła głodną ludność w warszawskim getcie. Została ścięta, ale jedna z warszawianek, przeprowadzając się do USA, wzięła ze sobą pestkę z tego drzewa i wyhodowała je w Ameryce. Nie dość, że drzewo przetrwało, to jeszcze trafiło znów do Warszawy i rośnie przy ulicy Andersa. A jak drzewa znoszą zmiany klimatyczne? Źle wpływają na nie i zmiany klimatyczne, i antropopresja. Ale też roboty ziemne w obrębie systemu korzeniowego czy zasolenie gleb. Niektóre gatunki kiepsko przędą – np. lipy czy klony pospolite. Inne gatunki, jak klon polny, radzą sobie za to świetnie w przestrzeni zurbanizowanej, gdzie jest dużo pyłów zawieszonych. Ten gatunek dobrą zdolność do regeneracji. Mało wymagające są też topole. Wykazują dużą tolerancję na zasadowe pH, potrzebują niewiele wody i szybko rosną. Niemniej bez drzew nie przetrwamy. Źródło: archiwum NG.
Polacy przyczynili się do zidentyfikowania nowego rodzaju drewna. Jego ultrastruktura ma cenne właściwości
Naukowcy dokonali niezwykłego odkrycia, które może mieć ogromne znaczenie dla walki z globalnym ociepleniem i ochrony środowiska. Niezbadane do tej pory drewno wykazuje wyjątkową zdolność do magazynowania węgla.
W tym artykule: Drzewa z wyjątkowymi właściwościami Tulipanowce bronią w walce ze zmianami klimatu Drewno, o jakim nie mieliśmy pojęcia Jak i po co drzewa magazynują węgiel? To przełomowe odkrycie nie tylko otwiera nowe możliwości w dziedzinie zarządzania zasobami leśnymi, ale również może stać się kluczowym elementem w strategii redukcji emisji dwutlenku węgla na świecie. Nieznane do tej pory drewno, dzięki swoim unikalnym właściwościom, może przyczynić się do efektywniejszego pochłaniania gazów cieplarnianych, co jest niezwykle istotne w kontekście globalnego ocieplenia i dążenia do zrównoważonego rozwoju. Drzewa z wyjątkowymi właściwościami Najnowsze badania naukowców z Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie i Uniwersytetu Cambridge przyniosły zaskakujące odkrycie dotyczące tulipanowców. Są to drzewa spokrewnione z magnoliami. Zazwyczaj osiągają od 20 do nawet 25 metrów wysokości. W ramach prac badacze skorzystali z niskotemperaturowego skaningowego mikroskopu elektronowego (cryo-SEM). Dzięki niemu mogli z bliska zaobserwować nanostrukturę ścian komórek wtórnych drewna w ich naturalnym stanie. Okazało się, że dwa żyjące gatunki bardzo starego rodzaju Liriodendron mają unikalne drewno, które nie wpisuje się w tradycyjne kategorie drewna liściastego ani iglastego. Charakteryzuje się ono znacznie większymi makrofibrylami. Są to długie włókna ułożone warstwami w ścianie komórek wtórnych. Wyniki badań zostały opublikowane na łamach czasopisma naukowego „New Phytologist”. Tulipanowce bronią w walce ze zmianami klimatu Co to dokładnie oznacza? Więcej informacji o odkryciu przekazał dr Jan Łyczakowski z UJ. – Wykazaliśmy, że tulipanowce mają pośrednią strukturę makrofibryli, która znacząco różni się od struktury drewna miękkiego lub twardego. Liriodendrony oddzieliły się od magnolii około 30–50 milionów lat temu, co zbiegło się z gwałtownym spadkiem poziomu atmosferycznego CO2. Może to pomóc wyjaśnić, dlaczego tulipanowce są tak skuteczne w magazynowaniu węgla – mówi naukowiec cytowany na łamach serwisu phys.org. Zespół badawczy sugeruje, że to właśnie większe makrofibryle mogą być przyczyną szybkiego wzrostu tulipanowców. Dalej dr Łyczakowski wyjaśnia: „Oba gatunki tulipanowców są znane z tego, że są wyjątkowo wydajne w blokowaniu węgla, a ich powiększona struktura makrofibryli może być adaptacją, która pomaga im łatwiej wychwytywać i magazynować większe ilości węgla, gdy dostępność węgla atmosferycznego jest ograniczona”. To oznacza, że tulipanowce mogą być niezwykle cenne na plantacjach wychwytujących węgiel, a niektóre kraje Azji Wschodniej już zaczynają to wykorzystywać. Najstarsze drzewo w Europie pamięta epokę lodowcową. Odkryto je całkiem niedawno Najstarsze drzewo w Europie, a zarazem na świecie, znajduje się w Szwecji. Rekordowy okaz, choć ma ponad 9,5 tys. lat i prawdopodobnie pamięta epokę lodowcową, został odkryty stosunkowo nied... Drewno, o jakim nie mieliśmy pojęcia Badania były częścią szerszego projektu obejmującego 33 gatunki drzew z kolekcji Living Collections Ogrodu Botanicznego Uniwersytetu Cambridge. Badanie miało na celu zrozumienie, jak ultrastruktura drewna ewoluowała w różnych gatunkach drzew. W przypadku tulipanowców jest to całkowicie nowa forma ultrastruktury, której nigdy wcześniej nie obserwowano. Drewno tulipanowców, z jego unikalnymi makrofibrylami, może być przełomem w dziedzinie magazynowania węgla, przyczyniając się do skuteczniejszego pochłaniania gazów cieplarnianych. Odkrycie to podkreśla znaczenie zrozumienia różnorodności struktury drewna, co jest kluczowe dla rozwijania programów wychwytywania węgla i łagodzenia skutków zmian klimatu. Jak i po co drzewa magazynują węgiel? Drzewa magazynują węgiel głównie poprzez proces fotosyntezy, który polega na przekształcaniu atmosferycznego dwutlenku węgla i wody w glukozę i tlen przy użyciu energii słonecznej. Proces ten jest kluczowy dla wzrostu i rozwoju roślin, ponieważ glukoza jest podstawowym źródłem energii i budulcem dla komórek roślinnych. Węgiel jest przechowywany głównie w drewnie, korzeniach i liściach drzewa. Kiedy drzewo rośnie, zwiększa swoją masę, a tym samym magazynuje coraz więcej węgla. Drzewa nie magazynują węgla celowo. Jest to naturalny proces wynikający z ich biologii i fotosyntezy. Ma on jednak ogromne znaczenie dla środowiska. Źródła: phys.org, New Phytologist.
Drzewa rosnące w „niebiańskiej dziurze” w Chinach są inne niż te na powierzchni. Zużywają mniej dwutlenku węgla
W gigantycznych lejach krasowych w Chinach dzieje się coś nietypowego. Rosnące tam rośliny mają tak dużo składników odżywczych, że osiągają większe rozmiary niż ich odpowiedniki na powierzchni. Zużywają przy tym mniej dwutlenku węgla.
W tym artykule: Idealne dla paproci i pokrzyw Drzewa, jakich świat nie widział Gdzie i jak powstają „niebiańskie dziury”? W południowych Chinach znajdują się jedne z największych geologicznych cudów świata. To gigantyczne zapadliska – otwory w ziemi – które w mandaryńskim nazywane są „tiankeng”. Słowo to można przetłumaczyć jako „niebiańską dziurę”. „Niebiańskie dziury” są tak głębokie, że w ich środku mogą rosnąć kilkudziesięciometrowe drzewa. I ciągle mają nad sobą bardzo dużo przestrzeni, oddzielającej je od powierzchni. Jedno z takich zapadlisk zostało odkryte zaledwie dwa lata temu. Znajdowało się – podobnie jak inne „tiankeng” – w Regionie Autonomicznym Kuangsi-Czuang. Tamta „dziura” okazała się wyjątkowo malownicza. Miała ok. 200 metrów głębokości, czyli niewiele mniej niż Pałac Kultury i Nauki w Warszawie. Na jej dnie rosły 40-metrowe drzewa i bujną roślinność. Naukowcy od dawna podejrzewają, że w chińskich zapadliskach mogą żyć nieznane nauce organizmy. A także drzewa należące do najstarszych lasów, jakie jeszcze rosną na Ziemi. Chińscy badacze przeanalizowali właśnie roślinność z jednego z zapadlisk. Wnioski są zaskakujące – w „dziurach” drzewa mają się lepiej niż na powierzchni. Idealne dla paproci i pokrzyw „Tiankeng” tworzy szczególne, zamknięte środowisko, różniące się od otwartych krajobrazów powyżej. Nie oznacza to, że „niebiańskie dziury” nie mogą tętnić życiem. Rosnące w nich paprocie czy pokrzywy, lubiące wilgoć i cień, mają się świetnie. To samo dotyczy drzew takich jak np. śliwka Choerospondias axillaris, z których pochodzą popularne w Nepalu i Bhutanie owoce lapsi. Jak to możliwe? To zasługa obecności w glebie zapadlisk dużych ilości pierwiastków, takich jak azot, fosfor, potas, węgiel i magnez. Wszystkie są niezbędne roślinom do wzrostu. W zapadliskach jest ich tyle, że rośliny mogą osiągać duże wysokości i w pełni korzystać z promieni słonecznych docierających na dno leju. Do takich wniosków autorzy pracy opublikowanej w wydaniu internetowym czasopisma naukowego „Chinese Journal of Plant Ecology”. Drzewa, jakich świat nie widział W ramach badań naukowcy odwiedzili jedno z zapadlisk w części Kuangsi-Czuang zwanej Leye. Znajduje się tam Dashiwei Tiankeng Group – park geologiczny obejmujący 30 zapadlisk znajdujących się na zaledwie 20 km kw. W jednym z nich badacze pobrali próbki 64 rosnących na dnie roślin. Każdą następnie przebadali pod kątem zawartości składników odżywczych i węgla. Dwutlenek węgla jest roślinnym „paliwem”, niezbędnym drzewom i krzewom do życia. Roślinność z „niebiańskich dziur” ma jednak do niego gorszy dostęp – zawartość węgla w próbkach była mniejsza niż u roślin rosnących na powierzchni. Za to rośliny z zapadlisk miały więcej każdego zmierzonego pierwiastka. Szczególnie dotyczyło to azotu i fosforu, które rośliny pobierają z gleby. W rezultacie drzewa i krzewy z leju osiągały większe rozmiary (sprzyjała temu również wysoka wilgotność wewnątrz). Najciekawsze w Europie jaskinie. Czechy mają powody do dumy Jaskinie w Czechach uchodzą za jedne z najpiękniejszych i najciekawszych w Europie. Ich duży plus to też odległość od Polski. Zobacz, co warto zobaczyć podczas krótkiego wypadu do Czech. Gdzie i jak powstają „niebiańskie dziury”? Leje krasowe to jedne z najniezwyklejszych formacji krasowych, jakie istnieją na Ziemi. Mogą być niewielkie – kilkudziesięciocentymetrowe – lub ogromne – kilkusetmetrowe. Powstają, gdy woda rozpuszcza i wypłukuje luźne wapienne podłoże skalne. W ten sposób może tworzyć się coraz głębsza i większa jaskinia. Kiedy jej strop stanie się zbyt cienki, zapada się, tworząc lej. Jeśli chcemy zobaczyć lej krasowy, nie musimy wybierać się aż do Chin. W Chorwacji znajduje się Czerwone Jezioro – niesamowite jezioro krasowe w pobliżu miejscowości Imotski. Zapadliska można znaleźć również w Hiszpanii (niedaleko miejscowości Chinchón) i w Rumunii (w regionie Apuseni). Co ciekawe, leje krasowe powstają także w wyniku działalności człowieka. W 1972 r. niedaleko Montevello w Alabamie zapadła się ziemia, tworząc tzw. „grudniowego giganta”. To dziura szerokości 100m i głębokości aż 45 m. Źródło: Live Science, Chinese Journal of Plant Ecology. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Nikt do tej pory nie wiedział, że drzewa to potrafią. W ten sposób mogą uratować naszą planetę
Najnowsze badania naukowców z Uniwersytetu w Birmingham wykazały, że kora drzew potrafi pochłaniać olbrzymie ilości metanu. Dotychczas uważano, że w trakcie fotosyntezy rośliny te z gazów cieplarnianych pobierają wyłącznie dwutlenek węgla.
W tym artykule: Metan – jeden z największych ocieplaczy Ziemi Kora drzew potrafi absorbować metan Najlepiej radzą sobie wyższe partie drzew Fotosynteza to proces, dzięki któremu na Ziemi istnieje życie i jedna z najważniejszych przemian biochemicznych. To proces, w którym rośliny, algi oraz niektóre bakterie przekształcają światło słoneczne, dwutlenek węgla i wodę w energię chemiczną w postaci glukozy, a jako produkt uboczny wydzielają tlen. Metan – jeden z największych ocieplaczy Ziemi Dwutlenek węgla jako jeden z gazów cieplarnianych ma wpływ na efekt cieplarniany. Właśnie dlatego rośliny pochłaniając go, w naturalny sposób walczą ze skutkami globalnego ocieplenia. Najnowsze badania wykazały, że drzewa w jeszcze większy sposób biorą udział w walce ze zmianami klimatycznymi. Naukowcy z Uniwersytetu w Birmingham odkryli, że kora drzew jest w stanie pochłaniać metan, który jest jednym z największych „ocieplaczy” naszej planety. – Zakrojone na szeroką skalę badanie dowodzi, że istnieje inny sposób, w jaki drzewa pochłaniają gazy cieplarniane. Dzięki temu lasy mogą zapewnić jeszcze więcej korzyści klimatycznych, niż wcześniej sądzono – napisał Vincent Gauci profesor nauk przyrodniczych na Uniwersytecie w Birmingham. Badania dowodzą, że metan przyczynił się w około 30% ocieplenia klimatu od czasów przedindustrialnych. Największym producentem metanu zaś jest bydło hodowane przede wszystkim na mięso. Zwykła krowa mleczna rocznie produkuje od 120 do 150 kg metanu. Z kolei wszystkie te zwierzęta, także dziko żyjące produkują ponad 80 mln ton metanu rocznie. To stanowi to ok. 22% emisji tego gazu cieplarnianego na świecie. Kora drzew potrafi absorbować metan – To prawdziwy problem dla klimatu Ziemi, ponieważ metan zatrzymuje w atmosferze znacznie więcej ciepła niż taka sama ilość dwutlenku węgla. Ale chociaż CO2 może utrzymywać się w atmosferze przez setki lat, metan ma żywotność około dziesięciu lat – tłumaczy prof. Gauci. Co więcej, jego emisja rośnie współcześnie najszybciej od czasu, odkąd blisko 40 lat temu rozpoczęto jego pomiary. Metan jest w większości usuwany z atmosfery przez procesy, które w niej zachodzą. Od dawna wiadomo, że pozbywają się go również mikroorganizmy, które występują w glebie. Ten gaz cieplarniany jest dla nich zwykłym źródłem energii. Ale nowe badanie wykazało, że podobne mikroorganizmy występujące w korze drzew również absorbują metan. Las to nasz przyjaciel. Porady i etyczne wskazówki, jak prawidłowo zachować się w lesie. Powinniśmy respektować życie dzikich zwierząt i szanować inne osoby przebywające w lesie. Dotyczy to każdego turysty – mówi leśnik i przyrodnik Adam Gełdon. – Zmierzyliśmy wymianę metanu na podstawie setek pni drzew w lasach wzdłuż niezwykle rozległego obszaru obejmującego Amazonkę i Panamę, aż po Szwecję i lasy w pobliżu Oksfordu w Wielkiej Brytanii – wyjaśnia Gauci. – Początkowo szukaliśmy śladów samej emisji metanu z drzew. Niektóre rzeczywiście emitują niewielkie ilości przez podstawę pnia – dodaje uczony. Najlepiej radzą sobie wyższe partie drzew Gauci podkreśla jednak, że prawdziwa niespodzianka nadeszła dopiero wówczas, gdy zespół zaczął pomiary wyżej, w stronę korony drzew. – Okazało się, że drzewa, a dokładniej ich kora pobierała metan z atmosfery. Absorpcja tego gazu cieplarnianego była tym wyższa, im wyżej wspinaliśmy się po pniach – mówił badacz. Zespół postanowił sprawdzić, czy w skali globalnej jest to duży i ważny proces. – Aby to zrobić, musieliśmy obliczyć globalną powierzchnię kory wszystkich drzew świata. Korzystając z techniki zwanej naziemnym skanowaniem laserowym, zmapowaliśmy powierzchnie drzewiaste aż do najdrobniejszej gałązki – powiedział Gauci. Na podstawie obliczeń naukowcy szacują, że drzewa pochłaniają każdego roku od ok. 25 do 50 milionów ton metanu z atmosfery, z czego większość pochłaniają lasy tropikalne. – Działa to w podobny sposób do jedynego innego lądowego pochłaniacza metanu: gleby. Drzewa ze stref umiarkowanych i tropikalnych pomagają o 7–12% więcej w walce ze zmianami klimatu, niż się obecnie zakładano – wyjaśnił Gauci. Odkrycie to kolejny raz pokazuje, jak ważne są lasy w naszym ogromnym ziemskim ekosystemie. Natura potrafi sobie radzić z gazami cieplarnianymi, ale człowiek skutecznie jej w tym przeszkadza. Na przykład poprzez wycinki lasów, takie jak w Amazonii. – W przeciwieństwie do gleby, której powierzchnia nie zmienia się, lasy kurczą się i rozszerzają w wyniku wylesiania i ponownego zalesiania. Zmiany te mogą wpływać na metan w atmosferze. Jeśli ponownie zalesimy tereny i posadzimy drzewa we właściwym miejscu, będą one pobierały coraz więcej metany – podsumował badacz z Birmingham. Źródło: The Conversation. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
„Kroczące Drzewo” z Nowej Zelandii wygląda jak ent. Właśnie zdobyło tytuł Drzewa Roku 2024
W zeszłym tygodniu ogłoszono wyniki plebiscytu na Drzewo Roku 2024 Nowej Zelandii. Wygrał je prawdziwy cud natury. Ponadstuletnie drzewo wyglądające, jakby szło po pustym polu. Według mieszkańców okolic to jedyne ocalałe z całego lasu.
W tym artykule: Co wiemy o „Kroczącym Drzewie” Skąd się wzięło „Kroczące Drzewo” Zwycięzca corocznego plebiscytu Gdzie rośnie cud natury „A więc enty istnieją naprawdę!”. „Wybrało się na przechadzkę”. „Ale dokąd ono idzie?”. To tylko kilka z setek komentarzy, jakie pojawiły się po ogłoszeniu zwycięzcy plebiscytu na Drzewo Roku 2024 Nowej Zelandii. Na pierwszym miejscu znalazł się niezwykły przedstawiciel gatunku Metrosideros robusta. Zwycięskie drzewo wygląda dokładnie tak, jak J.R.R. Tolkien opisywał we „Władcy Pierścieni” enty, strażników lasu. Jest wysokie, stare i sękate. Stoi samotnie na płaskiej łące. A raczej kroczy. W dolnej części pień zwycięzcy rozdziela się na dwie połowy. Dodatkowo lekko ugina się w miejscach, gdzie wypatrywalibyśmy kolan. No i jest nieco zgrubiały tuż nad ziemią. Zupełnie jakby „nogi” tego enta zostały obute. Co wiemy o „Kroczącym Drzewie” Metrosideros robusta jest rośliną endemiczną. Występuje jedynie w Nowej Zelandii. Jest to najwyższe kwitnące drzewo świata. „Kroczące Drzewo” jest gigantyczne – ma aż 32 m wysokości. Nie wiadomo dokładnie, ile liczy lat, ale na pewno grubo ponad sto. Najstarsze wzmianki o nim pochodzą z XIX w. Zaś przedstawiciele gatunku Metrosideros robusta mogą dożywać nawet tysiąca lat. Ciekawe są ich narodziny. Młode giganty to epifity. Epifity rozwijają się przyczepione do starszego drzewa-gospodarza, czasami wysoko w jego koronie. Z czasem ich korzenie zaczynają sięgać ziemi. Wówczas młode drzewa otaczają starsze osobniki, na których się wspierają. Nie są przy tym pasożytami. Najczęściej odżywiają się samodzielnie. Skąd się wzięło „Kroczące Drzewo” „Kroczące Drzewo” swój wyjątkowy kształt może zawdzięczać właśnie nietypowym początkom (epifity to najczęściej rośliny wodne). Niezwykły układ korzeni to prawdopodobnie efekt tego, w jaki sposób obecny gigant obrastał swojego gospodarza. Tamto drzewo nie istnieje od setek lat. – To drzewo-gospodarz zniknęło już dawno temu – powiedział Brad Cadwallader, organizator konkursu, w Radio New Zeland. – Być może było albo bardzo, bardzo duże, albo mogło istnieć jeszcze inne drzewo, które upadło i oparło się o gospodarza – dodaje. Dlatego korzenie zwycięzcy plebiscytu rozdzieliły się blisko ziemi. I nadały mu wygląd spieszącego przez pole enta. Zwycięzca corocznego plebiscytu Plebiscyt na nowozelandzkie Drzewo Roku organizuje stowarzyszenie New Zealand Arboricultural Association. W tym roku odbył się po raz trzeci. "Kroczące Drzewo" zdobyło aż 42 proc. głosów, dystansując konkurencję. A ta była godna. Jedną z nominowanych roślin była słynna wierzba, rosnąca na jeziorze Wanaka. To najczęściej fotografowane drzewo w Nowej Zelandii. W mediach społecznościowych ma własny hasztag # #thatwanakatree. Na Instagramie na razie oznaczono je 76 tys. razy – i ta liczba cały czas rośnie. Jednak w tym roku osiemdziesięcioletnia wierzba krucha (Salix fragilis) musiała ustąpić Kroczącemu Drzewu. Gdzie rośnie cud natury „Kroczące Drzewo” maszeruje przez ogromny padok w pobliżu cmentarza obok miasta Karamea. Karamea znajduje się na Wyspie Południowej, na jej zachodnim wybrzeżu. Jak podano na stronie konkursu, drzewo stoi na prywatnym terenie i nie ma do niego bezpośredniego dostępu. Można jednak podziwiać je z cmentarza albo z pobliskiej Oparara Road. Kiedyś Metrosideros robusta były rozpowszechnione w Nowej Zelandii. To właśnie ten gatunek tworzył tamtejsze lasy. Jeden z nich rósł właśnie w okolicach Karamei. Wykarczowali go przodkowe Pete Curry’ego, którzy osiedlili się w tamtym rejonie około 1875 roku. – Teren był gęsto zarośnięty. Mój pradziadek z braćmi wykarczowali go pod farmę – powiedział lokalnej gazecie The Press Curry. – Musieli uznać to drzewo za wyjątkowe, ponieważ nie pozostawili żadnego innego – dodał. Źródła: New Scientist, Guardian, The Press, Tree of the Year NZ.
Niezwykłe odkrycie w Anglii. Archeolodzy znaleźli skamieniałość najstarszego na świecie lasu
Skamieniałość pradawnej flory może mieć nawet 390 milionów lat. To najstarszy fragment lasu, jaki kiedykolwiek odnaleziono.
W tym artykule: Najstarszy las w historii Odkrycie rzuca światło na ewolucję lasów Wśród skamieniałości odnaleziono drobne stawonogi Wchodząc do lasu, przekraczamy próg niezwykle różnorodnego świata. To rozbudowany ekosystem składający się nie tylko z drzew, krzewów, porostów i mchów. Tworzą go również wszelkie bakterie, grzyby i owady, a także większe zwierzęta. Jednak lasy, tak samo, jak wszystko na naszej planecie, zmieniały się i ewoluowały w ciągu ostatnich milionów lat. Najstarszy las w historii Dowodem na to może być ostatnie odkrycie brytyjskich naukowców. Uczeni z Uniwersytetu Cambridge we współpracy z Uniwersytetem z Cardiff przeprowadzili badania znalezionej przypadkiem w południowo-zachodniej Anglii skamieniałości. Analiza wykazała, że był to fragment zamkniętego w czasie lasu. Badacze ustalili, że fragment flory może pochodzić sprzed nawet 390 milionów lat, czyli z okresu środkowego dewonu. Najnowsze badania ukazały się właśnie na łamach czasopisma naukowego „Journal of the Geological Society”. Autorzy przypomnieli w nim, że zidentyfikowany przez nich las jest o 4 miliony lat starszy niż las Gilboa w amerykańskim Cairo, w stanie Nowy Jork. Uczeni twierdzą, że nowe odkrycie wyraźnie pokazuje różnice pomiędzy tymi dwoma ekosystemami. W artykule czytamy, że w ciągu kilku milionów lat lasy przekształciły się ze stosunkowo prymitywnych w dobrze ukształtowane. Odkrycie rzuca światło na ewolucję lasów – Ewolucja drzew i lasów w okresie dewonu zasadniczo zmieniła biosferę lądową Ziemi. A także wpłynęła na środowisko i geomorfologię poprzez stabilizację osadów i interakcję z przepływającym powietrzem i wodą – wyjaśnia Neil Davies, główny autor nowego badania. To dziwaczne stworzenie sprzed 400 mln lat miało na głowie trójząb. Naukowcy właśnie odkryli, do czego służył Gigantyczną broń z trzema kolcami nosiły na głowie trylobity należące do rodzaju Walliserops. Naukowcy uważają, że służyła im ona do walk o partnerów seksualnych, które zwierzęta te ... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/to-dziwaczne-stworzenie-sprzed-400-mln-lat-mialo-na-glowie-trojzab-naukowcy-wlasnie-odkryli-do-czego-sluzyl-fot-daderot-wikimedia-commons-cc0-1-01-1c498a3.jpg" width="938" height="469" alt="To dziwaczne stworzenie sprzed 400 mln lat miało na głowie trójząb. Naukowcy właśnie odkryli, do czego służył (fot. Daderot, Wikimedia Commons, CC0-1.0)" title="To dziwaczne stworzenie sprzed 400 mln lat miało na głowie trójząb. Naukowcy właśnie odkryli, do czego służył (fot. Daderot, Wikimedia Commons, CC0-1.0)" /> – Formacja Hangman Sandstone, z której pochodzi skamieniałość, przedstawia rewolucyjną moc ówczesnych drzew jako czynników biogeomorficznyvh, tworzących gęsto rozmieszczone lasy, jednocześnie wpływając na lokalne formy terenu i nagromadzenie osadów. Odkrycie dostarcza dowodów na to, że ok. 390 milionów lat temu nastąpił początek napędzanych przez drzewa zmian w środowisku, które na zawsze zmieniły niemorskie krajobrazy i biosferę Ziemi – czytamy w artykule. Skamieniałość z Anglii zawiera m.in. wymarłą roślinę z grupy Cladoxylopsida. Są blisko spokrewnione z paprociami. – Te rośliny przypominają nieco drzewa palmowe, ale w żaden sposób nie są z nimi spokrewnione – mówi prof. Davies. Miały bardzo długą łodygę i wiele liści, które przypominały gałązki – dodaje uczony. Co ciekawe, te pradawne drzewa nie były zbyt wysokie. Miały od 2 do 4 metrów wysokości, a więc las sprzed 390 milionów lat musiał być dość niski. Wśród skamieniałości odnaleziono drobne stawonogi Skamieniałość znajdowała się na terenie formacji Hangman Sandstone, która datowana jest na okres środkowego dewonu, czyli od 393 do 383 mln lat temu. Prof. Davies powiedział, że w tym czasie tereny dzisiejszej Wielkiej Brytanii stanowiły część kontynentu zwanego Laurencją, który znajdował się tuż pod równikiem. Oznacza to, że klimat prawdopodobnie musiał być ciepły i suchy. Co ważne, naukowcom znane są drzewa nawet sprzed 500 milionów lat. Skamieniałość z Anglii jest jednak najwcześniejszym przykładem sytuacji, w której rośliny te rosły w bliskiej odległości, tworząc skupisko. Dziś nazywamy takie skupiska lasami. – Odnaleźliśmy skały, na których znajdują się skamieniałe stojące drzewa w pozycjach wzrostu. Sąsiadowały ze sobą na jednym obszarze – powiedział Davies. Badacz twierdzi, że skamieniałość ta jest niczym okno, przez które możemy zajrzeć w odległą przeszłość – Widzimy dokładnie, że rosły tam drzewa, a osady, które zidentyfikowaliśmy, to dno tego lasu – dodaje. Co więcej, wśród skamieniałych drzew w formacji Hangman Sandstone badacze natknęli się na ślady małych stworzeń. Były to głównie drobne stawonogi, które poruszały się po lądzie. Naukowcom nie udało się jeszcze określić, jakie dokładnie były to zwierzęta. Źródło: Journal of the Geological Society. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Najstarsze drzewo w Europie pamięta epokę lodowcową. Odkryto je całkiem niedawno
Najstarsze drzewo w Europie, a zarazem na świecie, znajduje się w Szwecji. Rekordowy okaz, choć ma ponad 9,5 tys. lat i prawdopodobnie pamięta epokę lodowcową, został odkryty stosunkowo niedawno.
W tym artykule: Najstarsze drzewo w Europie Najstarsze drzewa Europy Ile lat ma najstarsze drzewo w Polsce? Ciekawostki o drzewach W poszukiwaniu najstarszego drzewa w Europie, musimy się udać na północ kontynentu. Konkretnie do regionu Dalarna w środkowej części Szwecji, niedaleko granicy z Norwegią. To właśnie tutaj – jak twierdzą naukowcy – znajdziemy prawdopodobnie najstarszy nie tylko na Starym Kontynencie, ale i na całym świecie okaz, liczący ponad 9,5 tys. lat. Najstarsze drzewo w Europie Najstarsze drzewo w Europie jest jednocześnie najstarszym drzewem świata. Rosnący na terenie Parku Narodowego Fulufjället świerk liczy przeszło 9,5 tys. lat. Ponad 9000-letni okaz został odkryty w 2004 roku przez parę naukowców z Uniwersytetu w Umeå w północnej Szwecji. Leif Kullman i Lisa Öberg nazwali świerk „Old Tjikko” („Stary Tjikko”) na cześć swojego zmarłego psa, który wabił się Tjikko. Przeprowadzone wówczas metodą węgla C-14 badania wskazały, że korzenie świerku mają rekordowe 9565 lat. Tym samym można przypuszczać, że jego początki sięgają prawdopodobnie ostatniej epoki lodowcowej. „Stary Tjikko” jest genetem, czyli rośliną powstałą z jednej zygoty, generującą na przestrzeni wieków nowe odnogi. Dzięki umiejętności klonowania, z obumarłego pnia (po upływie ok. 600 lat) wyrastał kolejny, a świerk mógł zachować swoją żywotność. W lutym 2023 r. media obiegła informacja, że na skutek intensywnych opadów śniegu i silnych porywów wiatru najstarsze drzewo w Europie straciło swój wierzchołek. Pięciometrowy okaz uległ skróceniu o metr. Władze parku zapewniły jednak, że świerk ma się dobrze i nie grozi mu zniszczenie. Najstarsze drzewa Europy Wymieniając najstarsze okazy w Europie, nie sposób nie wspomnieć o cisie z Llangernyw. Walijski cis pospolity, rosnący przy kościele św. Dygaina, liczy sobie ok. 4000–5000 lat. Choć naukowcy spierają się o jego faktyczny wiek, większość z nich jest niemal przekonana, że to jeden z najstarszych okazów nie tylko na Starym Kontynencie, ale i na świecie. Inny sędziwy okaz również znajduje się na Wyspach Brytyjskich. Szacuje się, że rosnący na cmentarzu we wsi Fortingall w Szkocji cis ma ponad 2000 lat. Niektóre źródła sugerują, że drzewo może liczyć nawet 5000 lat. Ustalenie konkretnej daty uniemożliwia spróchniałe wnętrze cisu. Pando – największy i najstarszy organizm na świecie – jest powoli zjadany. Jak go uratować? Największy i najstarszy organizm na świecie waży 6 tysięcy ton i liczy kilkanaście tysięcy lat. Dlaczego nagle zaczął się kurczyć i jak można go ocalić? <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/pando-najwiekszy-i-najstarszy-organizm-na-swiecie-jest-powoli-zjadany-jak-go-uratowac-fot-tayfun-coskun-anadolu-agency-via-getty-images-9043ac4.jpg" width="938" height="626" alt="Pando - największy i najstarszy organizm na świecie - jest powoli zjadany. Jak go uratować? (fot. Tayfun Coskun/Anadolu Agency via Getty Images)" title="Pando - największy i najstarszy organizm na świecie - jest powoli zjadany. Jak go uratować? (fot. Tayfun Coskun/Anadolu Agency via Getty Images)" /> Ponad 1230 lat liczy sobie pinia o imieniu Italus z Parku Narodowego Pollino na południu Włoch. Drzewo, jak ustalili botanicy z Uniwersytetu Tuscia w Viterbo w Lacjum, wykiełkowało w 789 roku. Przeprowadzone w 2018 r. badania wykazały, że rekordowy okaz cały czas rośnie. Do miana najstarszego drzewa Europy aspiruje także drzewo oliwne w Ano Vouves na Krecie. Słynny okaz, który cieszy się dużym zainteresowaniem turystów, ma – według różnych źródeł – od 3000 do 5000 lat. Co ważne, „monumentalne drzewo oliwne z Vouves”, jak nazywają je Grecy, nadal produkuje oliwki. Ile lat ma najstarsze drzewo w Polsce? Cis pospolity z Henrykowa Lubańskiego na Dolnym Śląsku, którego wiek szacuje się na ok. 1300 lat, to najstarsze drzewo w Polsce. Tytuł drzewnego rekordzisty piastuje od 1945 roku. Niespełna cztery dekady później ustanowiono go pomnikiem przyrody. Co więcej, to najprawdopodobniej najstarsze drzewo w Europie Środkowej. Przyjmuje się, że cis „Henryk” wykiełkował w okolicach roku 735. Drzewo zostało poważnie uszkodzone w pierwszej połowie XIX w. przez stacjonujących we wsi Kozaków, którzy siekali jego pień szablami. Nie oszczędziły go również działania wojenne oraz huragan z 1989 roku, gdy runęła potężna odnoga cisu. Wiek najstarszego drzewa Polski budzi jednak sporo wątpliwości. Według Pawła Zarzyńskiego i Roberta Tomusiaka, „przy obliczaniu wieku zastosowano stosunkowo prostą metodykę szacowania, która nie uwzględnia zmian w czasie szerokości słojów rocznych”. Na dodatek „istnieje uzasadnione podejrzenie, że okaz ten powstał ze zrośnięcia się co najmniej trzech pni wyrastających ze wspólnej podstawy”. Jeśli przyjmiemy tezę, że drzewo powstało ze zrośnięcia się trzech mniejszych okazów, można śmiało stwierdzić, że cis z Henrykowa Lubańskiego jest znacznie młodszy. Wówczas jego wiek możemy szacować na 700–750 lat, tak jak innych najstarszych cisów w naszym kraju. Ciekawostki o drzewach Sekwoja wieczniezielona (Sequoia sempervirens) o nazwie Hyperion to największe drzewo na świecie. Rośnie w Stanach Zjednoczonych i ma ok. 116 metrów wysokości. Rekord wszech czasów należy do ściętego w 1885 r. eukaliptusa królewskiego (Eucalyptus regnans) z Mount Baw Baw w australijskim stanie Wiktoria, który mierzył 143 m. Hippomane mancinella zostało wpisane do Księgi Rekordów Guinnessa jako najniebezpieczniejsze drzewo na świecie. Koale tulą się do drzew, by uregulować temperaturę organizmu. „Przyklejenie” się do drzewa daje im więc efekt podobny do tego, jaki osiąga człowiek stojący przy otwartej lodówce. Dlaczego w Maroku kozy wchodzą na drzewa? Owoce drzew arganowych stanowią główny składnik diety marokańskich kóz. Żeby je zjeść, zwierzęta wchodzą na wysokość nawet do 10 metrów. Pod grubą skórką owoców ukryty jest kozi przysmak, czyli miąższ pokrywający orzechy. W 2021 r. naukowcy pracujący na greckiej wyspie Lesbos wykopali skamieniałe drzewo. Znalezisko, które odkryto podczas prac drogowych w geoparku Skamieniały Las, może liczyć nawet 20 milionów lat. Lodoicja seszelska ma na największe nasiona na świecie i rośnie tylko na dwóch wyspach. Żadna inna roślina nie rodzi nasion, które ważą aż 18 kg. Według badań, na Ziemi znajdują się w sumie ok. 73 tysiące gatunków drzew. Ponad 9 tys. z nich nigdy nie zostało odkrytych ani sklasyfikowanych. Pierwsze na świecie drzewa, znane też jako kladoksylopsydy, przypominały długie na około 10 metrów łodygi selera. Praprzodkowie współczesnych ludzi byli dobrze przystosowani do wspinania się na drzewa i życia w gałęziach. Źródła: ptd.pl, archiwum National-Geographic.pl. Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Ma największe nasiona na świecie i rośnie tylko na dwóch wyspach. Jakie jeszcze sekrety kryje to drzewo?
Lodoicja seszelska znana jest dzięki swoim gigantycznym nasionom o nietypowym kształcie. Przypominają kobiece biodra. Palma ta jest bliska wyginięcia. Na szczęście właśnie okazało się, że najwyraźniej nie zagraża jej chów wsobny.
W tym artykule: Lodoicja – palma królów Długie dojrzewanie lodoicji Niegroźny chów wsobny Jak pomóc lodoicji Ile gatunków drzew jest na świecie? Naukowcy szacują, że na kuli ziemskiej rośnie ich obecnie ok. 73 tys. Choć wydawałoby się, że to niemożliwe, wielu z nich jeszcze nie znamy. Niektóre drzewa rosną tylko w odległych, trudno dostępnych miejscach i są bardzo rzadkie. Przypuszcza się, że na odkrycie czeka aż kilka tysięcy nieznanych gatunków drzew. Jak inne żywe organizmy, drzewa mogą różnicować się, dając początek nowym gatunkom, albo wymierać. Trwające wylesianie sprzyja, niestety, temu drugiemu procesowi. Jednym z drzew, które spotyka się na Ziemi coraz rzadziej, jest lodoicja seszelska (Lodoicea madivica), zwana również z francuskiego kokosem morskim (coco de mer). Ta palma rośnie tylko na Seszelach. Szacuje się, że na Ziemi pozostało tylko niewiele ponad 8 tys. drzew należących do tego gatunku. Lodoicja – palma królów Drzewo to rozpalało emocje na długo przed tym, nim ustalono, skąd pochodzi. Wszystko to za sprawą jego nasion. Są one największe na świecie. Żadna inna roślina nie rodzi nasion, które ważą aż 18 kg. Nie to jednak spowodowało, że nasiona lodoicji wędrowały na królewskie dwory. Popularność zawdzięczają swojemu kształtowi, przypominającemu do złudzenia kobiece biodra. Charakterystyczny wygląd sprawiał, że nasiona te były chętnie zbierane przez kolekcjonerów i stosowane jako afrodyzjak. Musiały zrobić spore wrażenie na francuskim królu Ludwiku XV, ponieważ od jego imienia lodoicja otrzymała swoją nazwę. Długie dojrzewanie lodoicji By powstało nasiono ważące prawie dwadzieścia kilo, lodoicja potrzebuje mnóstwo czasu. Niekiedy musi minąć nawet pół wieku, żeby młoda palma zaczęła się kwitnąć. Później zaś trwa dojrzewanie nasion. Zajmuje ono od czterech do ośmiu lat. To pokazuje, dlaczego każde nasiono lodoicji – i każde drzewo tego gatunku – jest na wagę złota. Oraz dlaczego naukowcy uważnie badają tę roślinę. Niedawno lodoicję można było spotkać na trzech większych i kilku małych wysepkach Seszelów. W informacji prasowej opisującej najnowsze badania nad kokosem morskim podano jednak, że obecnie drzewo to rośnie już tylko na dwóch wyspach. Niegroźny chów wsobny Nowe badania lodoicji dotyczyły chowu wsobnego. Gdy populacja danego gatunku zmniejsza się liczebnie, często zdarza się, że krzyżują się osobniki spokrewnione genetycznie. Ma to negatywny wpływ na potomstwo. Może być ono mniejsze, słabsze fizycznie, mniej płodne. To zjawisko nazywa się depresją wsobną. Badacze przypuszczali, że może dotyczyć także lodoicji. By się upewnić, czy tak jest w istocie, wybrali 139 drzew, a następnie zidentyfikowali ich rodziców. Okazało się, że silne młode drzewa były ze sobą bardziej spokrewnione, niż można by się spodziewać, gdyby sprawę pozostawiono przypadkowi. Co to oznacza? Najwyraźniej − paradoksalnie − kondycja młodego kokosa morskiego jest lepsza, jeśli jego rodzice są swoimi kuzynami. Tym samym gatunek nie cierpi z powodu depresji wsobnej. Osobniki żeńskie „nie mają nic przeciwko”, jeśli są zapylane przez zaledwie kilka tych samych osobników męskich. To dość zagadkowa cecha, która zdaniem badaczy musi mieć związek z rozwojem gatunku w izolowanych środowiskach. Możliwe jest, że lodoicja nauczyła radzić sobie w sytuacji, gdy go pozyskania zupełnie nowych genów – z odległego drzewa – dochodzi wyjątkowo rzadko. Jak pomóc lodoicji − W coco de mer bardzo niewiele rzeczy jest „normalnych”. A więc nasze odkrycia, choć nieoczekiwane, być może nie powinny być zaskakujące – powiedział Chris Kettle, współautor badań z Alliance of Bioversity International i CIAT. − Wyniki są ważne nie tylko dla ochrony tego kultowego drzewa, ale także dla ochrony i odtwarzania zagrożonych drzew w innych miejscach na Ziemi – dodał naukowiec. Jak badania opublikowane w czasopiśmie naukowym „Scientific Reports” mogą pomóc chronić kokosa morskiego? Np. wskazują, że przy ręcznym zapylaniu nie należy unikać pyłku sąsiednich drzew. A także, że młode siewki można sadzić blisko matek. Lodoicja znajduje się na liście gatunków zagrożonych wyginięciem. Tereny, gdzie rośnie – m.in. na wyspie Praslin – objęte są ochroną. Źródła: Phys.org, Scientific Reports Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Znaleziono drugie najwyższe drzewo świata. „Potrzebujesz 10 sekund, by przeskrolować jego zdjęcie”
Naukowcy odkryli największe drzewo, jakie rośnie w Azji. Gigant ten jest drugi pod względem wysokości na świecie. Znaleziono go w najgłębszym kanionie świata, znajdującym się w Tybetańskim Regionie Autonomicznym w Chinach.
W tym artykule: Trzy metry wyższy od poprzedniego rekordzisty Mikroświat jednego drzewa Najgłębszy kanion świata Rekordowe drzewo, na jakie natrafiono w Azji, ma 102 metry wysokości. Jest więc wyższe od Statuy Wolności (93 metry) i prawie tak wysokie, jak połowa Pałacu Kultury. Gdyby wspiąć się na jego czubek znaleźlibyśmy się na podobnej wysokości, na jakiej jesteśmy, odwiedzając taras widokowy PKiN. Znajduje się on 114 m nad ziemią. Drzewo to gigantyczny cyprys. Znaleźli je badacze z chińskiego Peking University w kanionie Yarlung Cangpo w Tybecie. Nie jest do końca pewne, jaki to konkretnie gatunek. Wymieniane są dwie możliwości. Stumetrowy rekordzista to albo cyprys himalajski (Cupressus torulosa), albo cyprys tybetański (Cupressus gigantea). Naukowcy szacują, że to najwyższe drzewo Azji i drugie co do wysokości najwyższe drzewo na świecie. Za najwyższe uważa się sekwoję Sequoia sempervirens rosnącą w Kalifornii. Drzewo to – przezwane Hyperion – zostało odkryte w 2006 roku. Szacuje się, że ma między 600 a 800 lat. Trzy metry wyższy od poprzedniego rekordzisty Cyprys pobił o trzy metry poprzedniego rekordzistę dla Azji. Było nim drzewo z gatunku Shorea faguetiana, wypatrzone sześć lat temu w Malezji. Po zmierzeniu okazało się, że malezyjski gigant ma 100 m i 80 cm. Pomiaru dokonał wspinacz, który dotarł na sam czubek drzewa zwanego „Menara” (po malajsku oznacza to „wieża”). Gran Abuelo w Chile ma być najstarszym drzewem na świecie. Według badań rośnie od ponad 5 tys. lat Czy to najstarsze drzewo na świecie? Gran Abuelo czeka na weryfikację pomiarów. Nowo odkryty cyprys jest o półtora metra wyższy. Dokładnie ma 102 m i 30 centymetrów wysokości. Jego średnica wynosi 2,9 m. Naukowcy przyjrzeli mu się z pomocą dronów, skanerów laserowych 3D i lidaru. Łącząc pozyskane tymi sposobami dane, opracowali model 3D rekordzisty, który pozwolił go precyzyjnie zwymiarować. Mikroświat jednego drzewa Poszukiwania największego drzewa w Chinach trwały od roku. Już w kwietniu 2022 badacze znaleźli drzewo mające 77 metrów. Miesiąc później natrafili na kolejnego giganta, mającego 83 metry. Wszystkich odkryć dokonano w okolicy miasta Nyingchi, w powiatach Medog, Zayu i Bome. Najwyższy cyprys świata rośnie w tym ostatnim. Drzewo ma częściowo odkryty system korzeniowy. A także bardzo skomplikowany układ gałęzi, tworzących „idealny mikroklimat i habitaty dla zagrożonych wyginięciem roślin i zwierząt” – podali badacze w oficjalnym oświadczeniu informującym o odkryciu. W tym samym oświadczeniu zaprezentowano zdjęcie giganta. „By je przeskrolować, potrzebujesz aż 10 sekund” – napisano nad oryginalną fotografią (poniżej mniejsza kopia). Naukowcy przypominają, że bardzo wysokie drzewa stanowią na całym świecie rzadkość. Potrzebują odpowiednich gleb i klimatu, a zagrożenie stanowią dla nich ogień, wiatr, pioruny – oraz ingerencja człowieka. Najgłębszy kanion świata Odkrycia dokonano w wyjątkowym miejscu. To kanion Yarlung Cangpo, uznawany za najgłębszy kanion na świecie. W najgłębszym miejscu ma 6 km, średnio zaś około 2 km. W kanionie istnieje unikatowy ekosystem, niezwykle cenny przyrodniczo i ciągłe słabo poznany. Jednym z tamtejszych zwierząt są np. takiny, na które polują mieszkańcy regionu. Przez kanion przepływa rzeka Yarlung Cangpo, bardziej znana pod indyjską nazwą Brahmaputry. Okrąża ona siedmiotysięcznik Namcze Barwa, leżący we wschodniej części Himalajów. Kanion trzynaście lat temu został otwarty dla turystów. Źródła: Live Science, PNU, Przystanek Nauka. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Artysta nagrał dźwięki wydawane przez największy żyjący organizm na świecie. Jak brzmi Pando?
Gigantyczna kolonia topoli osikowej rosnąca w Utah wydaje w czasie burzy niskie dźwięki. Przypominają słabe dudnienie. Nagrał je artysta Jeff Rice z pomocą hydrofonu.
W tym artykule: Opieka nad Pando Dźwięki w czasie burzy Telefon z puszek Skąd wiemy o Pando? Pando to ogromny organizm składający się z tysięcy takich samych drzew. Tworzy go 47 tys. topól osikowych Populus tremuloides. Wszystkie są identyczne pod względem genetycznym. Wyrastają z tego samego systemu korzeniowego. Jak duże jest Pando? Naukowcy policzyli, że zajmuje obszar 40 hektarów. To tyle, ile miałoby ponad trzydzieści boisk piłkarskich. Szacuje się, że kolonia waży 6 tys. ton. To najcięższy organizm na Ziemi. Ma kilkanaście tysięcy lat. Tyle było potrzeba, aby rozrosła się z jednego drzewa, tworząc cały las. Opieka nad Pando Pando jest nadzwyczaj cenne i to nie tylko dla naukowców. By je chronić, cztery lata temu powstała organizacja non-profit Friends of Pando. W zeszłym roku na jej zaproszenie do Utah przyjechał Jeff Rice, artysta ze Seattle. W ramach rezydencji miał nagrać dźwięki wydawane przez Pando. Rezultaty zostały przedstawione kilka dni temu na spotkaniu Amerykańskiego Towarzystwa Akustycznego (Acoustical Society of America). Podczas prezentacji Rice wyjaśnił, że jego celem było stworzenie „akustycznego portretu botanicznego cudu”. Czyli nagranie dźwięków Pando. Dźwięki w czasie burzy Jak nagrać drzewo? Rice wykorzystał do tego hydrofon, czyli mikrofon pozwalający nagrywać dźwięki pod wodą. Umieścił go u podstawy topoli tak, by stykał się z korzeniami. – Hydrofony niekoniecznie potrzebują wody do działania – wyjaśniał. – Mogą również zebrać wibracje z powierzchni takich jak korzenie. Gdy założyłem słuchawki, byłem zaskoczony. Coś się działo. Słyszałem słaby dźwięk – opowiadał. Nagrania powstały w czerwcu 2022 roku w czasie burzy. Najprawdopodobniej udało się na nich zarejestrować brzmienie milionów liści Pando, trzęsących się na wietrze. Jednak Rice podejrzewa, że mógł nagrać również wibracje gałęzi, a nawet systemu korzeniowego. Jedno jest pewne: Pando wydaje dziwaczne, niskie dudnienie. Nagrania dźwięków wydawanych przez kolonię można posłuchać na stronie Ecosystem Sound. Telefon z puszek Artysta przeprowadził także test, który dał ciekawy wynik. Uderzał mianowicie w gałąź odległą od hydrofonu o 27 metrów. Urządzenie zarejestrowało te uderzenia. Nawet mimo tego, że źródło dźwięków znajdowało się za daleko, by dało się je usłyszeć. Zdaniem Rice’a Pando przypomina urządzenie, którym niektórzy z nas mogli bawić się w dzieciństwie, czyli prosty telefon. – To tak jak dwie puszki połączone sznurkiem – mówi Rice. – Tylko tutaj mamy 47 tys. puszek połączonych wielkim systemem korzeniowym. Skąd wiemy o Pando? Pando zostało zauważone w 1976 roku. Wówczas ekolodzy Burton Barnes i Jerry Kemperman jako pierwsi zorientowali się, że las topoli w rzeczywistości jest kolonią składającą się z kopii tego samego drzewa. Puszcza światowego dziedzictwa. Zielony skarb sercu Europy Jeżeli ktoś chce tu przyjechać, aby przeżyć surwiwalową przygodę, szczerze mu to odradzam. Puszcza nie jest dla zdobywców, ale dla wrażliwych obserwatorów i cierpliwych szperaczy. Nie oni jednak nadali temu gigantycznemu organizmowi nazwę, pod którą jest obecnie znany na całym świecie. Słowo „pando” pochodzi od łacińskiego określenia „rozciągam się”. Jako pierwszy tak nazwał kolonię topoli Michael Grant z Uniwersytetu Utah w artykule opublikowanym w „Discovery Magazine” w 1993 r. Opisuje w nim, jak badając Pando wraz z dwoma kolegami zorientowali się, że mają do czynienia z największym żyjącym organizmem na świecie. O Pando zrobiło się głośno kilka lat temu. W 2018 roku naukowcy badający kolonię zaczęli alarmować, że dzieje się z nią coś niepokojącego. Zagrożeniem dla Pando stały się jeleniowate. Z braku naturalnych wrogów – takich jak np. wilki – ich liczebność w okolicach kolonii wzrosła. Zjadały młode drzewka, co mogło utrudnić odradzanie się Pando. Źródła: EurekAlert, Friends of Pando, Discover Magazine, Acoustical Society of America. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com