National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-06-24T13:37:19.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: To najlepsze zdjęcie Drogi Mlecznej, jakie kiedykolwiek powstało. Widać na nim miliony gwiazd
items: 8 zjawisk na nocnym niebie w maju. Od „Niebieskiego Księżyca” po spektakl Drogi Mlecznej
items: Astrofizycy określili granicę Drogi Mlecznej. Pomogły w tym dane z europejskiego obserwatorium kosmicznego Gaia
items: Przez nasze kosmiczne podwórko – Drogę Mleczną – rozchodzi się gigantyczna fala. Tylko co ją powoduje?
items: Polka znów zachwyciła NASA. Po raz drugi zdobyła prestiżowe wyróżnienie
items: Polak zdobywa kosmiczne podium! Zobacz zdjęcie, które zachwyciło świat
items: Astronomowie odkryli galaktykę Wielkie Koło. Nie ma pewności, jak powstała
items: W czarnej dziurze może istnieć cały wszechświat. I to nasz własny. Wskazuje na to asymetria wirujących galaktyk
items: Polscy naukowcy obalili sensacyjną hipotezę. Pomogły obserwacje 80 mln gwiazd
items: Zagadka Omega Centauri doczekała się wyjaśnienia. Jest nim niezwykła czarna dziura
items: Sensacja naukowa. Po raz pierwszy udało się zrobić zdjęcie gwiazdy znajdującej się w innej galaktyce
items: Nierozwikłany problem Drogi Mlecznej. Kwestia „brakujących galaktyk” jest bardziej skomplikowana niż sądzono
items: Wokół centrum Drogi Mlecznej dzieje się coś dziwnego. Młode gwiazdy kręcą się tam niczym rój pszczół
items: Pierwszy raz uczeni obserwują „na żywo” przebudzenie się czarnej dziury. Możliwe także w Drodze Mlecznej
items: Odkryto starożytną gwiazdę. Pędzi przez kosmos z prędkością 600 km/s
items: Gwiazdy mogą być nieśmiertelne? Tak, jeśli składają się z ciemnej materii – głosi kontrowersyjna teoria
items: Naukowcy dostrzegli ślady tajemniczego zjawiska. Gwiazdy mogą znikać, zamieniając się od razu w czarne dziury
items: Co widać z wnętrza czarnej dziury? NASA przygotowała pierwszą wizualizację podróży za horyzont zdarzeń
items: W centrum Drogi Mlecznej kręci się szalona karuzela. Wirują na niej gwiazdy-zombie, które pochłaniają swoich towarzyszy
items: W sąsiedztwie Drogi Mlecznej odkryto nowy rodzaj galaktyki. Tworzy ją zaledwie 60 słabo świecących gwiazd
items: Mamy nowe zdjęcie supermasywnej czarnej dziury w środku Drogi Mlecznej. Pokazuje coś niespodziewanego
items: W Drodze Mlecznej odkryto dwie nieznane megastruktury. To pierwotne części składowe naszej Galaktyki
items: Prawdopodobnie udało się uchwycić siedem „cząstek-duchów”. Zarejestrował je detektor na biegunie
items: Mały Obłok Magellana to nie jedna galaktyka, tylko dwie. Na to wskazuje nowe badanie
items: Ile waży Droga Mleczna? 10 lat temu wystrzelono obserwatorium kosmiczne Gaia

To najlepsze zdjęcie Drogi Mlecznej, jakie kiedykolwiek powstało. Widać na nim miliony gwiazd
type: item
date: 2026-06-24T11:49:35.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: droga mleczna
subject: galaktyki
subject: Gwiazdy
description: Największe i najbardziej szczegółowe zdjęcie centrum naszej Galaktyki, Drogi Mlecznej, wykonane kiedykolwiek w świetle widzialnym, zaprezentowała misja European Space Agency Euclid. Zdjęcie zawiera ponad 60 milionów gwiazd i otwiera naukowcom możliwość potwierdzania istnienia egzoplanet odkrytych w tym regionie oraz określania ich masy poprzez analizę niewielkich zmian jasności gwiazd w czasie.
encoded: Przez jeden dzień kosmiczny detektyw ciemnego Wszechświata, Euclid, skierował swoje spojrzenie ku światłu: niezwykle jasnemu wewnętrznemu obszarowi Drogi Mlecznej, znanemu jako zgrubienie centralne Galaktyki. Ta specjalna obserwacja została zlecona przez astronomów, którzy chcieli wykorzystać to, w czym Euclid jest najlepszy – rejestrowanie ogromnych obszarów nieba z wyjątkową szczegółowością. Choć teleskop został zaprojektowany do obserwacji miliardów odległych galaktyk, jego kamera światła widzialnego jest na tyle czuła, że potrafi rozróżnić pojedyncze gwiazdy w niezwykle zatłoczonym centrum naszej Galaktyki, nie ulegając oślepieniu przez ich blask. Ta rzadka zdolność jest kluczowa dla celu naukowców: badania planet krążących wokół innych gwiazd za pomocą techniki zwanej mikrosoczewkowaniem grawitacyjnym. Zanim jednak do niej przejdziemy, przyjrzyjmy się bliżej samemu zdjęciu. Jak powstało wyjątkowe zdjęcie? 23 marca 2025 roku Euclid wykonał tę ogromną fotografię w ciągu zaledwie około 26 godzin. Jest to mozaika dziewięciu osobnych obserwacji wykonanych kamerą światła widzialnego, z których każda obejmowała fragment nieba większy od tarczy pełnego Księżyca. Dla porównania, ostrość i czułość Euclida w świetle widzialnym są porównywalne z szerokokątną kamerą teleskopu Hubble Space Telescope. Jednak pojedyncze pole widzenia Euclida, rejestrowane w ciągu kilku godzin, obejmuje obszar aż 270 razy większy niż pole widzenia Hubble’a. Aby uzyskać taką samą mozaikę, obserwatorium W. M. Keck Observatory potrzebowałoby około 2000 godzin obserwacji. Euclid działa szybciej i potrafi uchwycić szczegóły słabszych gwiazd, które mogłyby zostać przeoczone podczas obserwacji z powierzchni Ziemi. Ta pojedyncza mozaika obejmuje również cały obszar, który przyszły teleskop kosmiczny Nancy Grace Roman Space Telescope będzie monitorował w poszukiwaniu planet. Na zdjęciu Euclid zarejestrował ponad 60 milionów gwiazd, a także mgławice i gromady gwiazd. Ten zatłoczony region naszej Galaktyk…

ESASky-Screenshot-6b4507f.png
width: 1920
height: 911

8 zjawisk na nocnym niebie w maju. Od „Niebieskiego Księżyca” po spektakl Drogi Mlecznej
type: item
date: 2026-05-05T13:28:35.000Z
creator: Stephanie Vermillion
subject: Kosmos
subject: droga mleczna
subject: gwiazdozbiory
subject: jowisz
subject: księżyc
subject: mars
subject: niebo
subject: noc spadających gwiazd
subject: planety
subject: saturn
subject: wenus
description: Tegoroczne majowe niebo to prawdziwa gratka dla miłośników astronomii – zobaczymy nie jedną, a dwie pełnie Księżyca, efektowny deszcz meteorów Eta Akwarydy i wiele innych zjawisk. Sprawdź, kiedy spojrzeć w niebo, by nie przegapić najciekawszych kosmicznych spektakli tego miesiąca.
encoded: Nocne niebo w maju obfituje w spektakularne zjawiska – od roju meteorów i koniunkcji planet z Księżycem, aż po nie jedną, lecz dwie pełnie. To także czas, gdy wydłużają się warunki do podziwiania centrum Drogi Mlecznej – na półkuli północnej będzie ono widoczne mniej więcej od północy do wczesnych godzin porannych. Oto osiem najciekawszych zjawisk astronomicznych, które warto obserwować w maju wraz z informacjami, kiedy najlepiej spojrzeć w niebo. Szczyt roju meteorów Eta Akwarydy – 5-6 maja Rój meteorów Eta Akwarydy jest widoczny od 19 kwietnia do 28 maja, ale jego aktywność osiąga szczyt w nocy z 5 na 6 maja. Słynie z szybkich, jasnych meteorów, które często pozostawiają po sobie długotrwałe smugi. W idealnych warunkach można zobaczyć do kilkudziesięciu „spadających gwiazd” na godzinę, zwłaszcza na półkuli południowej. W tym roku obserwacje utrudni jednak jasny Księżyc, który przyćmi słabsze zjawiska. Mimo to cierpliwi obserwatorzy, znajdujący się z dala od miejskich świateł, mogą dostrzec kilka meteorów – szczególnie tuż przed świtem. Mars, sierp Księżyca i Saturn w bliskim sąsiedztwie – 12-13 maja Wybierz się na zewnątrz godzinę przed wschodem słońca rankiem 12 i 13 maja, aby zobaczyć efektowne wyrównanie obiektów na wschodnim niebie. Mars, Saturn oraz wąski sierp Księżyca ustawią się niemal idealnie w jednej linii tuż nad wschodnim horyzontem. Trio pojawi się mniej więcej na godzinę przed świtem, a następnie będzie się wznosić coraz wyżej, zanim niebo rozjaśni się wraz ze wschodem Słońca. Nów Księżyca sprzyja obserwacji Drogi Mlecznej – 16 maja Aby zobaczyć największą astronomiczną atrakcję maja – centrum Drogi Mlecznej – wybierz się na obserwacje w okolicach nocy 16 maja. Nów sprawi, że niebo będzie wolne od księżycowego blasku. W połączeniu z miejscem oddalonym od miejskich świateł – np. w parkach narodowych – galaktyczne centrum będzie widoczne najjaśniej. To także najlepszy moment na fotografowanie Drogi Mlecznej. Centrum Galaktyki wschodzi około godziny 23…

pelnia-ksiezyca-040b964.jpg
width: 4914
height: 3276

Astrofizycy określili granicę Drogi Mlecznej. Pomogły w tym dane z europejskiego obserwatorium kosmicznego Gaia
type: item
date: 2026-04-30T08:28:37.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: droga mleczna
subject: galaktyki
subject: gwiazda
description: Precyzyjnie określenie miejsca, w którym kończy się nasza Galaktyka, jest wyjątkowo skomplikowane. Dzieje się tak, ponieważ jej dysk nie kończy się nagle, lecz stopniowo zanika w przestrzeni kosmicznej. Ale nauka jest od tego, by rozwiązywać nierozwiązywalne. Międzynarodowy zespół badaczy po raz pierwszy w historii dokładnie określił granicę dysku galaktycznego, w którym powstają gwiazdy, analizując ich wiek.
encoded: Gaia, przeznaczona do wykonania precyzyjnych pomiarów astrometrycznych sonda kosmiczna Europejskiej Agencji Kosmicznej zakończyła aktywne zbieranie danych w marcu 2025 roku. Jednak to, co zebrała przez 12 lat pracy, jeszcze przez wiele lat będzie źródłem informacji dla astronomów i astrofizyków. Dane Gai właśnie pomogły określić miejsce, w którym kończy się dysk Drogi Mlecznej. Rozkład wieku gwiazd Aby określić to miejsce, uczeni połączyli pomiary wieku jasnych gwiazd olbrzymów z zaawansowanymi symulacjami ewolucji galaktyk. Ujawniło to wyraźny wzór w kształcie litery „U” w rozkładzie wieku gwiazd, który wyznacza zewnętrzną granicę aktywnego formowania gwiazd w naszej Galaktyce. – Zasięg dysku formowania gwiazd Drogi Mlecznej od dawna pozostawał otwartym pytaniem w archeologii galaktycznej. Poprzez mapowanie zmian wieku gwiazd wzdłuż dysku mamy teraz jasną, ilościową odpowiedź – skomentował główny autor pracy dr Karl Fiteni, związany z włoskim Uniwersytetem Insubrii. Czyli gdzie kończy się nasza Glaktyka? Wyniki grupy pokazują, że większość procesów formowania się gwiazd w Drodze Mlecznej zachodzi w odległości do około 40 000 lat świetlnych od centrum Galaktyki. Migracja gwiazd Galaktyki, w tym nasza, nie tworzą gwiazd równomiernie na całej swojej powierzchni. Można powiedzieć, że tworzą je od środka na zewnątrz. Samo formowanie się gwiazd rozpoczyna się w centralnych, gęstych regionach. Następnie gwiazdy wędrują na zewnętrzne obszary. Odpowiada za to proces określany „migracją radialną” – gwiazdy stopniowo przemieszczają się na zewnątrz ze swoich miejsc narodzin, oddziałując z falami spiralnymi w galaktyce. Podobnie jak surferzy na falach oceanu, gwiazdy mogą zyskiwać pęd od ramion spiralnych i z czasem dryfować na większe odległości. Droga Mleczna podąża tym schematem do pewnego momentu. Badanie pokazuje, że wiek gwiazd maleje wraz z odległością od centrum, zgodnie z oczekiwaniami. Jednak w odległości około 35 000–40 000 lat świetlnych od centrum Galaktyki trend t…

droga-mleczna-a994861.jpg
width: 2243
height: 1200

Przez nasze kosmiczne podwórko – Drogę Mleczną – rozchodzi się gigantyczna fala. Tylko co ją powoduje?
type: item
date: 2025-10-03T09:19:40.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: droga mleczna
subject: fale
subject: obserwatorium
description: Chociaż faza obserwacji naukowych europejskiej misji Gaia już się zakończyła, to analizy zebranych danych nie dotarły jeszcze nawet do półmetka. Naukowcy związani z projektem właśnie poinformowali, że rozwiązali zagadkę wygiętego, kołyszącego się dysku Drogi Mlecznej.
encoded: Nic w kosmosie nie pozostaje w bezruchu. Tak naprawdę żyjemy w gigantycznym mechanizmie, w którym wszystko się kręci. Planety wokół własnej osi i wokół gwiazd, te wraz ze swoimi układami wokół centrów galaktyk. Jakby tego było mało, galaktyki łączą się w gromady i rotują wokół centrum grawitacyjnego tychże. Kosmos to niekończąca się przestrzeń obrotów i piruetów. Również nasza galaktyka, Droga Mleczna, nigdy nie jest w bezruchu: obraca się i kołysze. W dodatku, jak wykazują dane z obserwatorium kosmicznego Gaia – przez nasze kosmiczne podwórko przetacza się gigantyczna, rozchodząca się z centrum galaktyki fala. Tylko czym ona konkretnie jest i jakie są jej skutki? Droga Mleczka niczym dziecięcy bączek Już od lat 50. ubiegłego wieku wiadomo, że dysk Drogi Mlecznej jest wygięty. W 2020 roku obserwacje Gai pokazały ponadto, że dysk ten chybocze się w podobny sposób jak wirujący bączek. Ale pozostało pytanie: co wywołuje te odkształcenia? Zdaniem naukowców misji Gaia odpowiedzią jest wielka fala. To ona wprawia w ruch gwiazdy w naszej galaktyce na odległościach dziesiątek tysięcy lat świetlnych od Słońca. Niczym kamień wrzucony do stawu, który powoduje rozchodzenie się fal, ta galaktyczna fala gwiazd obejmuje znaczną część zewnętrznego dysku Drogi Mlecznej. – Tym, co czyni to odkrycie jeszcze bardziej fascynującym, jest nasza zdolność, dzięki Gai, do mierzenia ruchów gwiazd w obrębie dysku galaktycznego – mówi Eloisa Poggio, astronomka z Istituto Nazionale di Astrofisica (INAF) we Włoszech, która kierowała zespołem odkrywców fali. Obserwacje w trzech wymiarach Tylko jak to możliwe, że niewielkie, usadowione w punkcie L2 układu Ziemia – Słońce obserwatorium może mapować ruchy gwiazd w obrębie całego, mierzącego ponad 100 tysięcy lat świetlnych średnicy dysku galaktycznego Drogi Mlecznej? Wszystko dzięki wyjątkowo precyzyjnej możliwości prowadzenia obserwacji we wszystkich trzech kierunkach przestrzennych (3D) oraz w trzech prędkościach (do nas, od nas i w poprzek nieba).…

Gaiadiscoversourgalaxysgreatwaveside-by-side-ee80d26.png
width: 3840
height: 2160

Polka znów zachwyciła NASA. Po raz drugi zdobyła prestiżowe wyróżnienie
type: item
date: 2025-05-26T11:03:12.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Fotografia
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: droga mleczna
subject: polska
description: Marzena Rogozińska, astrofotografka z Bytomia, znów została uhonorowana przez NASA za zdjęcie nocnego nieba. Jej fotografia wykonana na Hawajach została uznana za najpiękniejsze kosmiczne ujęcie dnia.
encoded: Spis treści Drugie wyróżnienie od NASA – co przedstawia zdjęcie Marzeny Rogozińskiej? Z pasji do gwiazd – droga polskiej astrofotografki Co trzeba wiedzieć o sprzęcie astrofotograficznym? Tak wygląda podstawowy zestaw Doświadczona polska astrofotografka Marzena Rogozińska została wyróżniona przez NASA. 20 maja jej zdjęcie Drogi Mlecznej otrzymało tytuł APOD (Astronomy Picture of the Day), czyli zdjęcia dnia. To niezwykle popularny cykl, w którym Polacy byli wyróżniani już wiele razy. APOD to też prestiż – u każdego fotografa kosmosu cykl NASA wywołuje szybsze bicie serca. Drugie wyróżnienie od NASA – co przedstawia zdjęcie Marzeny Rogozińskiej? Tak sama autorka opisuje nagrodzone zdjęcie: „Kadr pochodzi z Mauna Kea na Hawajach, z jednego z najlepszych miejsc na Ziemi do obserwacji nocnego nieba. To zdjęcie wykonałam u stóp University of Hawaii 2.2-Meter Telescope, który znajduje się na wysokości ponad 4200 m n.p.m. Na fotografii uchwyciłam centralną część Drogi Mlecznej oraz region Rho Ophiuchi — z intensywnymi obszarami emisji H-alfa, mgławicami refleksyjnymi i ciemnymi obłokami pyłu międzygwiezdnego”. To już drugie wyróżnienie APOD dla Rogozińskiej. Pierwsze otrzymała w sierpniu 2021 roku za zdjęcie meteoru z roju Perseidów wykonane w Busku-Zdroju. Na co dzień pracuje jako psycholog i pedagog w Szkole Podstawowej nr 45 oraz w Ogólnokształcącej Szkole Baletowej w Bytomiu. Z pasji do gwiazd – droga polskiej astrofotografki Astrofotografią na poważnie zajmuje się od ponad pięciu lat, choć fascynacja kosmosem towarzyszy jej od zawsze. Fotografowała m.in. Drogę Mleczną, zorzę polarną, obiekty głębokiego nieba, mgławice i całkowite zaćmienie Słońca. Jej zdjęcia są publikowane w polskich czasopismach astronomicznych, a obecnie można je również zobaczyć na wystawie w Pałacu w Miechowicach. Prowadzi tematyczne zajęcia dla dzieci i młodzieży oraz występuje jako ekspert podczas wydarzeń popularyzujących astronomię i astrofotografię. Polska astrofotografia jest na fali. Tytuł…

rogozinska-19c03be.jpg
width: 2918
height: 1910

Polak zdobywa kosmiczne podium! Zobacz zdjęcie, które zachwyciło świat
type: item
date: 2025-05-21T12:24:57.000Z
creator: Filip Nowek
subject: Fotografia
subject: Ludzie
subject: droga mleczna
subject: fakty i mity
subject: fotografia
subject: kosmos
description: Marcin Rosadziński, uznany astrofotograf z Krakowa, został wyróżniony w prestiżowym międzynarodowym konkursie Capture the Atlas. Zdjęcie Drogi Mlecznej znalazło się wśród 25 najlepszych na świecie.
encoded: Spis treści: Świetliste schody do nieba – polska fotografia w światowej czołówce Trzy razy z NASA – wyjątkowa kariera Polaka Droga Mleczna oczami świata – co jeszcze pokazali laureaci? Marcin Rosadziński – więcej niż fotograf Marcin Rosadziński to nazwisko, które obserwatorzy nocnego nieba i astrofotografii mieli okazję już słyszeć. W 2025 roku Polak po raz kolejny udowodnił światową klasę, zdobywając prestiżowy tytuł „Milky Way Photographer of the Year”. Wyróżnienie to przyznawane jest przez portal Capture the Atlas – jeden z najważniejszych na świecie serwisów poświęconych fotografii Drogi Mlecznej. Świetliste schody do nieba – polska fotografia w światowej czołówce W konkursie „Milky Way Photographer of the Year” wzięło udział ponad 6 tys. zgłoszeń z całego świata. Zdjęcie Marcina Rosadzińskiego zatytułowane „Stairway to Heaven” zostało wykonane na portugalskiej Maderze. Zachwyca ukazaniem Drogi Mlecznej nad skalistym szlakiem przypominającym schody prowadzące wprost do nieba. Wyróżnienie to zostało opisane przez liczne międzynarodowe media – w tym także przez hiszpańską edycję National Geographic. Trzy razy z NASA – wyjątkowa kariera Polaka Co istotne, Marcin Rosadziński nie po raz pierwszy zyskał międzynarodowe uznanie. Prace fotografa aż trzykrotnie zostały wyróżnione przez NASA w ramach projektu „Astronomy Picture of the Day”. Ostatnie takie wyróżnienie krakowianin otrzymał we wrześniu 2024 roku za zdjęcie ukazujące Drogę Mleczną nad Tatrami Bielskimi. Tym samym Marcin Rosadziński jest prawdopodobnie jedynym Polakiem, którego zdjęcia były publikowane przez NASA aż trzy razy. To ewenement nie tylko w Polsce, ale również w skali międzynarodowej. Droga Mleczna oczami świata – co jeszcze pokazali laureaci? Wśród pozostałych 25 zwycięskich fotografii konkursu Capture the Atlas znalazły się między innymi zdjęcia z Wyspy Wielkanocnej, Namibii, Sokotry oraz – po raz pierwszy w historii – obraz Drogi Mlecznej wykonany z pokładu Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Prace…

Marcin-Rosadzinski-e56cc7e.png
width: 900
height: 600

Astronomowie odkryli galaktykę Wielkie Koło. Nie ma pewności, jak powstała
type: item
date: 2025-03-28T07:05:45.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: droga mleczna
subject: galaktyki
subject: kosmos
subject: odkrycia
subject: wszechświat
description: Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba (JWST) odnalazł wyjątkowo dużą galaktykę z okresu wczesnego Wszechświata. Ten kosmiczny gigant, którego światło pokonało ponad 12 miliardów lat, aby do nas dotrzeć, został nazwany Wielkim Kołem. Nowe odkrycie podważa naszą wiedzę na temat formowania się galaktyk.
encoded: W tym artykule: Narodziny galaktyk Galaktyki superspiralne Niespodziewane odkrycie Ta gigantyczna galaktyka dyskowa istniała w ciągu pierwszych dwóch miliardów lat po Wielkim Wybuchu. Oznacza to, że Wielkie Koło uformowało się, gdy Wszechświat miał zaledwie 15% swojego obecnego wieku. Informacja ta każe zweryfikować naszą dotychczasową wiedzę na temat formowania się galaktyk. Dr Themiya Nanayakkara, główny astronom Australijskiego Centrum Danych Kosmicznego Teleskopu Jamesa Webba oraz jeden z odkrywców Wielkiego Koła twierdzi, iż badanie galaktyk dyskowych pomaga nam odkryć, w jaki sposób galaktyki tworzą się, rosną i ewoluują przez miliardy lat. – Wyobraźmy sobie galaktykę podobną do naszej Drogi Mlecznej: płaską, obracającą się strukturę złożoną z gwiazd, gazu i pyłu, często otoczoną rozległym halo niewidocznej ciemnej materii – napisał w artykule opublikowanym na łamach „The Conversation”. Narodziny galaktyk Galaktyki dyskowe mają zazwyczaj wyraźne ramiona spiralne rozciągające się na zewnątrz od gęstego obszaru centralnego. Nasza Droga Mleczna jest galaktyką dyskową, charakteryzującą się pięknymi ramionami spiralnymi, które owijają się wokół jej centrum. Do tej pory naukowcy sądzili, że dyski galaktyk tworzą się stopniowo przez długi czas. W dodatku dokonują tego na dwa sposoby: albo poprzez gaz płynnie napływający do galaktyk z otaczającej przestrzeni, albo poprzez łączenie się z mniejszymi galaktykami. – Zazwyczaj szybkie łączenie się galaktyk zaburzałoby delikatne spiralne struktury, zmieniając je w bardziej chaotyczne kształty. Jednak Wielkie Koło zdołało szybko urosnąć do zaskakująco dużych rozmiarów, nie tracąc przy tym swojej charakterystycznej spiralnej formy. Podważa to długo utrzymywane koncepcje dotyczące wzrostu gigantycznych galaktyk – twierdzi dr Themiya Nanayakkara. Galaktyki superspiralne Obserwacje wykonane dzięki możliwościom JWST pokazują, że galaktyka Wielkie Koło jest porównywalna pod względem rozmiaru i prędkości obrotowej do największych g…

Droga-Mleczna-6791b6d.jpg
width: 1920
height: 1080

W czarnej dziurze może istnieć cały wszechświat. I to nasz własny. Wskazuje na to asymetria wirujących galaktyk
type: item
date: 2025-03-24T10:21:40.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: czarna dziura
subject: droga mleczna
subject: obserwacje
subject: wszechświat
description: Przegląd nieba wykonany za pomocą Teleskopu Jamesa Webba przyniósł potężną niespodziankę. W kosmosie jest więcej galaktyk obracających się zgodnie z ruchem wskazówek zegara niż przeciwnie. Dlaczego? Jedno z wyjaśnień zakłada, że nasz Wszechświat znajduje się we wnętrzu czarnej dziury.
encoded: W tym artykule: Zagadka wirujących galaktyk Dlaczego więcej galaktyk kręci się w jedną stronę? Inne możliwe wyjaśnienie anomalii Kosmos jest pełen tajemnic, a naukowcy ciągle natykają się na nowe, coraz bardziej zaskakujące. Tym razem na trop naprowadził ich JADES, czyli James Webb Space Telescope Advanced Deep Extragalactic Survey. To przegląd głębokiego kosmosu, do wykonania którego posłużył niezawodny, działający już od trzech lat Teleskop Jamesa Webba. Zdjęciom, które zrobił teleskop, przyjrzał się uważnie Lior Shamir, badacz z Kansas State University. Zauważył coś nietypowego. W kosmosie wszystko się kręci – planety, systemy planetarne oraz całe galaktyki. Te ostatnie mogą obracać się z naszego punktu widzenia zgodnie z ruchem wskazówek zegara lub przeciwnie. A ponieważ zakłada się, że kosmos w dużych skalach jest jednorodny, ilość galaktyk obracających się w obu kierunkach powinna być z grubsza taka sama. Dane zebrane dzięki JADES pokazały jednak, że jest inaczej. Zagadka wirujących galaktyk Lior Shamir skupił się na 263 galaktykach z głębokiego kosmosu. Ich światło potrzebowało od 5 do 10 mld lat, by do nas dotrzeć. Naukowiec wybrał takie galaktyki, w przypadku których mógł bez wątpliwości określić kierunek rotacji. Wtedy na jaw wyszła niespodzianka. Zgodnie z założeniami kosmologicznymi, mniej więcej 130 galaktyk powinno wirować w jedną stronę, drugie zaś 130 w przeciwną. Shamir uzyskał jednak inny wynik. Przeciwnie do ruchu wskazówek zegara obracało się 105 galaktyk, zaś 158 galaktyk – zgodnie z nim. – Różnica jest tak oczywista, że każda osoba może ją dostrzec – uważa Shamir. – Nie potrzeba specjalnych umiejętności ani wiedzy, aby zobaczyć, że te liczby są różne. Dzięki mocy Kosmicznego Teleskopu Jamesa Webba każdy może to zobaczyć – dodaje. Dlaczego więcej galaktyk kręci się w jedną stronę? Naukowiec nie poprzestał na tej obserwacji, którą opisał w artykule opublikowanym w czasopiśmie „Monthly Notices of the Royal Astronomical Society”. Pokusił się równie…

wirujacegalaktyki-13da60e.jpeg
width: 2615
height: 1258

Polscy naukowcy obalili sensacyjną hipotezę. Pomogły obserwacje 80 mln gwiazd
type: item
date: 2025-02-07T13:55:05.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Kosmos
subject: Podcasty
subject: astronomia
subject: ciemna materia
subject: czarna dziura
subject: droga mleczna
subject: kosmos
subject: obserwacje
subject: polska nauka
description: W zeszłym roku w prestiżowym czasopiśmie „Nature” ukazała się przełomowa praca polskich astronomów. Dotyczyła teorii zakładającej, że ciemna materia – jedna z największych zagadek kosmosu – może składać się z pierwotnych czarnych dziur. O badaniach Polaków w naszym podkaście opowiada dr Przemysław Mróz z Obserwatorium Astronomicznego Uniwersytetu Warszawskiego, członek zespołu OGLE, pierwszy autor artykułu.
encoded: Spis treści: Skąd wiadomo, że istnieje ciemna materia? Co to są pierwotne czarne dziury? Czy ciemna materia może składać się z pierwotnych czarnych dziur? Co to jest mikrosoczewkowanie grawitacyjne? Badania, które obaliły ważną hipotezę Czym jest ciemna materia? Naukowcy zadają sobie to pytanie od prawie stu lat. Materia barionowa – czyli „zwykła” materia składająca się z atomów, którą widzimy wokół siebie i z której sami jesteśmy zbudowani – stanowi zaledwie 5% całkowitej masy i energii we Wszechświecie. Żeby wyjaśnić pozostałe 95%, posługujemy się takimi terminami jak ciemna materia i ciemna energia. Ciemna materia to jest materia, która oddziałuje tylko za pośrednictwem grawitacji. Nie emituje żadnego promieniowania, a więc również światła. Na jej istnienie wskazuje np. ruch gwiazd w galaktykach. Czym dalej od centrum, tym gwiazdy powinny poruszać się wolniej (tak jak planety w Drodze Mlecznej). Tam się jednak nie dzieje. Skąd wiadomo, że istnieje ciemna materia? – Merkury, który jest najbliższą Słońcu planetą, porusza się dosyć szybko, ze średnią prędkością około 50 km na sekundę wokół Słońca – opowiada dr Mróz. – Neptun, który jest najdalszą planetą, porusza się wolniej, bo działa na niego mniejsza siła grawitacji, z prędkością mniej więcej 5 km na sekundę. Czyli generalnie spodziewamy się, że im dalej jesteśmy od ciała, które nas przyciąga, tym powinniśmy się poruszać z mniejszą prędkością – wyjaśnia naukowiec. W galaktykach ta zasada jest złamana. Prędkości gwiazd w centrum są takie same jak tych bardziej oddalonych od środka. To jeden z dowodów wskazujących na istnienie jakieś istnienie dodatkowego, nieznanego źródła siły grawitacji. – Tak naprawdę zauważyliśmy, że nasze równania grawitacji nie są prawidłowe. Żeby uzyskać zgodność pomiędzy obserwacjami a teorią, postulujemy istnienie ciemnej materii jako niewidzialnego składnika naszego Wszechświata – mówi naukowiec. Co to są pierwotne czarne dziury? W latach 70. Steven Hawking, znany brytyjski fizyk teorety…

NG-Podcast-Fizycy-1200x800-2-f36151e.jpg
width: 1200
height: 800

Zagadka Omega Centauri doczekała się wyjaśnienia. Jest nim niezwykła czarna dziura
type: item
date: 2024-12-11T09:20:18.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: czarna dziura
subject: droga mleczna
subject: kosmos
description: Omega Centauri, gromada kulista położona w gwiazdozbiorze Centaura, może mieć w swoim jądrze coś wyjątkowego. Naukowcy znaleźli nowe dowody sugerujące, że w jej centrum znajduje się czarna dziura o masie pośredniej. To postulowany rodzaj czarnej dziury, którego istnienia jeszcze nie udowodniono.
encoded: Spis treści: Czego jeszcze nie wiemy o Omega Centauri? Czy w środku Omega Centauri znajduje się czarna dziura o masie pośredniej? Czy w środku Omega Centauri jest tylko jedna czarna dziura? Początkowo ludzie sądzili, że Omega Centauri to gwiazda. Tak właśnie określił ją Ptolemeusz, astronom żyjący w II wieku p.n.e. Musiało minąć kilkanaście wieków, by wyjaśniło się, że Omega Centauri bynajmniej gwiazdą nie jest. Jako pierwszy wpadł na to Edmond Halley, angielski matematyk z XVII wieku. Dzisiaj wiemy już, że Omega Centauri to gromada kulista, czyli sfera gęsto upakowana gwiazdami. Może być ich bardzo dużo, od setek tysięcy do nawet milionów. Omega Centauri to największa i najjaśniejsza gromada kulista w Drodze Mlecznej. Ma około 12 mld lat i składa się aż z 10 mln gwiazd. Od Ziemi dzieli ją 17 tys. lat świetlnych. Jej pochodzenie nie jest pewne – istnieje teoria, że kiedyś Omega Centauri była galaktyką karłowatą pochłoniętą przez naszą galaktykę. Czego jeszcze nie wiemy o Omega Centauri? To niejedyna zagadka związana z tym obiektem. Na początku tego wieku oszacowano prędkość gwiazd znajdujących się w pobliżu jego środka. Wykazano wówczas, że im bliżej środka, tym gwiazdy poruszają się szybciej. To wskazywało, że coś je napędza. Astronomowie zaproponowali, że to tzw. czarna dziura o masie pośredniej – bardzo rzadki rodzaj czarnej dziury, w tym wypadku o masie szacowanej na 40 tys. mas Słońca. Teoria ta miała swoje wzloty i upadki. W 2010 r. np. podważono oszacowania prędkości gwiazd w centrum Omega Centauri. Pojawiła się też alternatywna hipoteza. Według niej w środku gromady kulistej znajduje się nie jedna, ale wiele znacznie mniejszych czarnych dziur – tzw. czarnych dziur o masie gwiazdowej. Ich masa to tylko 5-10 mas Słońca. Miałyby one być tym, co pozostało po wypalonych, starych gwiazdach w Omega Centauri. Czy w środku Omega Centauri znajduje się czarna dziura o masie pośredniej? Co więc znajduje się w centrum Omega Centauri? W czasopiśmie „Astronomy & Astrophysi…

black-hole-debate-sett-112da2f.jpg
width: 1280
height: 720

Sensacja naukowa. Po raz pierwszy udało się zrobić zdjęcie gwiazdy znajdującej się w innej galaktyce
type: item
date: 2024-11-22T11:50:20.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: droga mleczna
subject: galaktyki
subject: gwiazda
description: Gwiazdę WOH G64 dzieli od Ziemi aż 160 tys. lat świetlnych. Naukowcy uzyskali jej obraz dzięki teleskopom wchodzącym w skład obserwatorium pracującego na pustyni w Chile. Na zdjęciu widać rozciągający się wokół gwiazdy jasny owal pyłów i gazów. Badacze określili go jako „kokon w kształcie jaja”.
encoded: Spis treści: Gwiazda na granicy wybuchu Jak zaobserwowano gwiazdę w Wielkim Obłoku Magellana Nowe informacje o czerwonym hiperolbrzymie Sfotografowane słońce jest bardzo dobrze znane astronomom. Gwiazda oznaczona skrótem WOH G64 leży w Wielkim Obłoku Magellana. Wielki Obłok Magellana to sąsiadka Drogi Mlecznej – jedna z jej galaktyk satelitarnych. Obie te galaktyki dzieli 50 kiloparseków, czyli właśnie ok. 160 tys. lat świetlnych. Jak na skalę kosmiczną, to bardzo niewiele. Widzialny Wszechświat ma średnicę 92 mld lat świetlnych. A jednak osiągnięcie astronomów ogłoszone w czasopiśmie naukowym „Astronomy&Astrophysics” jest niezwykłe. Po raz pierwszy w historii udało im się uzyskać obraz gwiazdy położonej nie w Drodze Mlecznej, ale w innej galaktyce! Dotychczas, próbując wyobrazić sobie takie słońca, skazani byliśmy na artystyczne wizualizacje. Teraz mam konkretną fotografię. Dzięki niej naukowcy mogli bliżej przyjrzeć się WOH G64. I odkryć niespodzianki, jakich nikt się nie spodziewał. Jedną z nich jest składający się z pyłów kokon o zaskakującym kształcie, który otula tamto słońce. Gwiazda na granicy wybuchu Na początek trzeba zaznaczyć, że WOH G64 to gwiazda wyjątkowa. Należy do kategorii czerwonych hiperolbrzymów, największych i najjaśniejszych gwiazd. Równocześnie jednak są to gwiazdy bardzo rzadkie. Naukowcy interesują się nimi, ponieważ żyją krótko, na koniec zaś są źródłem supernowych. Taki los czeka również WOH G64 – obiekt ten ma zamienić się w supernową lada chwila, czyli w ciągu najbliższych tysięcy lat. Podobnie jak inne czerwone hiperolbrzymy, WOH G64 ma rozmiary, które trudno sobie wyobrazić. Naukowcy szacują, że jest 2 tys. razy większa od Słońca. Co oznacza, że gdyby umieścić go w centrum Układu Słonecznego, sięgałby aż Jowisza. Gwiazda po raz pierwszy została zaobserwowana już w latach 70. XX wieku przez Bengta Westerlunda, N. Olandera i B. Hedina. Określający ją akronim (a także nazwa całego katalogu olbrzymów i nadolbrzymów wypatrzonych w Wielkim …

WOH-G64-705bc75.jpg
width: 1200
height: 630

Nierozwikłany problem Drogi Mlecznej. Kwestia „brakujących galaktyk” jest bardziej skomplikowana niż sądzono
type: item
date: 2024-07-04T17:00:34.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Kosmos
subject: National Geographic Site
subject: astronomia
subject: droga mleczna
subject: galaktyki
subject: kosmos
subject: Wolny czas
description: Naukowcy odkryli dwie nowe galaktyki satelickie Drogi Mlecznej. Przy okazji wykazali, że mamy kłopot z oszacowaniem liczby galaktyk w naszym kosmicznym sąsiedztwie. Znany astronomom „problem brakujących galaktyk” niespodziewanie zamienił się w „problem nadmiaru galaktyk”.
encoded: W tym artykule: Dwie nowe galaktyki satelickie Drogę Mleczną otacza rój mniejszych galaktyk? Gdzie są brakując galaktyki? Słońce jest jedną z setek miliardów gwiazd tworzących Drogę Mleczną. Wszystkie krążą wokół centrum Galaktyki. Jednak nie tylko one. Poza Drogą Mleczną znajdują się również inne, mniejsze skupiska gwiazd powiązane z nią grawitacyjnie. To tzw. galaktyki satelitarne albo satelickie. One również okrążają jądro naszej Galaktyki. Największą z galaktyk satelickich jest Wielki Obłok Magellana. Jest sto razy mniejszy od Drogi Mlecznej, ale i tak ma ok. 30 mld gwiazd. Dzięki temu możemy go widzieć gołym okiem (choć jest odległy o 163 tys. lat świetlnych). Oprócz niego naszą Galaktykę okrąża również wiele małych galaktyk karłowatych. Mają one od kilkuset tysięcy do kilku miliardów gwiazd. W sumie znamy ich około 60. I to stanowi problem. Astronomowie szacują bowiem, że powinno być ich ponad trzy razy więcej. Z obliczeń uwzględniających istnienie i rozkład ciemnej materii w kosmosie wynika, że Droga Mleczna powinna mieć około 220 galaktyk satelickich. Gdzie są te brakujące? Kłopot z ich znalezieniem doczekał się nazwy: „problem brakujących galaktyk satelickich” (ang. „missing satellites problem”). Dwie nowe galaktyki satelickie Miesiąc temu międzynarodowy zespół naukowców poinformował o odkryciu dwóch nieznanych dotychczas galaktyk satelickich. W czasopiśmie „Publications of the Astronomical Society of Japan” badacze z Japonii, Tajwanu i Stanów Zjednoczonych ogłosili, że nowe galaktyki znajdują się odpowiednio 411 tys. i 492 tys. lat świetlnych od Ziemi. Galaktyki te – nazwane Sextans II i Virgo III – to najprawdopodobniej ultrakompaktowe galaktyki karłowate. Tak określa się ciasne skupiska starych gwiazd. Przez to, że znajdują się one blisko siebie, galaktyki takie mogą być jaśniejsze od innych galaktyk satelickich. Naukowcy wypatrzyli Sextans II i Virgo III z użyciem pracującego na Hawajach teleskopu Subaru. A dokładniej – instrumentu Hyper Suprime-Cam (HS…

ile-galaktyk-krazy-wokol-drogi-mlecznej-problem-brakujacych-galaktyk-jest-znacznie-bardziej-skomplikowany-niz-sadzono-a2d5bea.jpg
width: 1000
height: 667

Wokół centrum Drogi Mlecznej dzieje się coś dziwnego. Młode gwiazdy kręcą się tam niczym rój pszczół
type: item
date: 2024-06-20T12:47:12.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: National Geographic Site
subject: astronomia
subject: czarna dziura
subject: czarna dziura sagittarius a
subject: droga mleczna
subject: galaktyki
subject: Gwiazdy
subject: kosmos
description: Pędzą wokół czarnej dziury z zawrotną prędkością i w zorganizowanym szyku. W samym centrum naszej Galaktyki, niebezpiecznie blisko supermasywnej czarnej dziury Sagittarius A*, krąży rój młodych gwiazd poruszających się z prędkością 3,5 miliona kilometrów na godzinę.
encoded: W tym artykule: Młode gwiazdy typu S Młode obiekty gwiazdowe Supermasywna czarna dziura zmienia orbity gwiazd Centrum Drogi Mlecznej W najnowszym badaniu, opublikowanym 14 czerwca 2024 r. w czasopiśmie „Astronomy and Astrophysics”, naukowcy przeanalizowali ruchy tzw. młodych obiektów gwiazdowych (YSO) oraz niektórych młodych gwiazd typu S. Celem analizy było zrozumienie, w jaki sposób poruszają się one wokół Sagittariusa A* (Sgr A*). To supermasywna czarna dziura znajdująca się w centrum Drogi Mlecznej. Analiza ujawniła ukryte wzorce i prawidłowości w ruchu tych obiektów. Bo choć na pierwszy rzutu oka wydają się przemieszczać w sposób chaotyczny, w rzeczywistości poruszają się w wysoce zorganizowanej formacji. Przypomina ona rój pszczół. Młode gwiazdy typu S Czym są analizowane obiekty? Zacznijmy od gwiazd typu S. 30 lat temu naukowcy po raz pierwszy odkryli grupę około młodych 100 gwiazd, krążącą bardzo blisko serca czarnej Drogi Mlecznej. Tym sercem jest Sgr A*. Wszystkie te gwiazdy są stosunkowo młode – mają mniej niż 100 milionów lat. Niektóre eksplodują i stają się czarnymi dziurami, inne żyją przez biliony lat. Jak wygląda ewolucja gwiazd? Ewolucja gwiazd to proces przebiegający w różnym tempie i nie zawsze w ten sam sposób. Wpływ na to ma wiele czynników, a przede wszystkim – masa ciała niebieskiego. W trakcie swojego życi... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/ewolucja-gwiazd-jak-wyglada-ten-proces-i-jak-dlugo-zyja-gwiazdy-fot-universal-history-archive-universal-images-group-via-getty-images-f81c079.jpg" width="938" height="690" alt="Ewolucja gwiazd – jak wygląda ten proces i jak długo żyją gwiazdy? (fot. Universal History Archive/Universal Images Group via Getty Images)" title="Ewolucja gwiazd – jak wygląda ten proces i jak długo żyją gwiazdy? (fot. Universal History Archive/Universal Images Group via Getty Images)" /> Wszystkie też znajdują się w odległości kilku lat świetlnych od gigantycznej czarnej dziury. Inten…

wokol-centrum-drogi-mlecznej-dzieje-sie-cos-dziwnego-mlode-gwiazdy-kreca-sie-tam-niczym-roj-pszczol-fot-eso-l-calcada-spaceengine-org-1e7e3f7.jpg
width: 650
height: 366

Pierwszy raz uczeni obserwują „na żywo” przebudzenie się czarnej dziury. Możliwe także w Drodze Mlecznej
type: item
date: 2024-06-18T13:35:46.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Kosmos
subject: National Geographic Site
subject: czarna dziura
subject: czarna dziura sagittarius a
subject: droga mleczna
subject: galaktyki
subject: kosmos
subject: Wolny czas
description: Pięć lat temu pewna galaktyka nagle mocno pojaśniała. Dlaczego? Zdaniem badaczy jesteśmy świadkami unikatowego zjawiska: przebudzenia się masywnej czarnej dziury znajdującej się w jej centrum. Takiego fenomenu nigdy wcześniej nie obserwowaliśmy w czasie rzeczywistym.
encoded: W tym artykule: Coraz jaśniejsza galaktyka Przebudzenie się czarnej dziury Galaktyki z uśpionymi gigantami w środku Czy to samo spotka i nas? Wszystko zaczęło się w grudniu 2019 roku. Wówczas pewna galaktyka położona w konstelacji Panny została nagle przyuważona przez teleskop Zwicky Transient Facility. ZTF to stały przegląd północnego nieba, wypatrujący obiektów nagle zmieniających swoją jasność. Takich jak supernowe, wybuchy promieniowania gamma czy kolizje gwiazd neutronowych. Wspomniana galaktyka niczym się wcześniej nie wyróżniała. Przez poprzednie dwie dekady emitowała stałą ilość energii. Jednak niecałe pięć lat temu nagle zaczęła świecić jaśniej niż kiedykolwiek wcześniej. Astronomowie użyli obserwatoriów naziemnych i teleskopów kosmicznych, by się jej bliżej przyjrzeć. Dzisiaj opublikowali efekty tych obserwacji. A są one zaskakujące. Badacze ogłosili, że jesteśmy świadkami zjawiska, którego nigdy nie obserwowaliśmy w czasie rzeczywistym. Ich zdaniem w środku galaktyki oznaczonej jako SDSS1335+0728 nagle przebudziła się masywna czarna dziura. Coraz jaśniejsza galaktyka – Wyobraź sobie, że latami obserwujesz odległą galaktykę. Jest nieaktywna, aż nagle jej jądro wykazuje dramatyczną zmianę jasności. Nie przypomina to niczego, co widziałeś wcześniej – opisuje obserwacje Paula Sánchez Sáez. Sánchez Sáez jest astronomką z Europejskiego Obserwatorium Południowego i główną autorką pracy przyjętej do publikacji w czasopiśmie „Astronomy & Astrophysics”. To właśnie przytrafiło się galaktyce SDSS1335+0728. Na pozór fenomen nie powinien być uznany za zaskakujący. Supernowa albo rozerwanie pływowe – czyli rozdarcie gwiazdy, która znajdzie się zbyt blisko czarnej dziury – mogą sprawić, że nagle rozświetla się cała galaktyka. Jednak tego rodzaju zjawiska zazwyczaj trwają kilkadziesiąt lub najwyżej kilkaset dni. Natomiast galaktyka SDSS1335+0728 nadal jaśnieje, mimo że od pierwszych obserwacji upłynęło już ponad cztery lata. Przebudzenie się czarnej dziury Aby wyjaśnić ni…

pierwszy-raz-uczeni-obserwuja-na-zywo-przebudzenie-sie-czarnej-dziury-to-sie-moze-wydarzyc-takze-w-drodze-mlecznej-7191183.jpg
width: 1280
height: 788

Odkryto starożytną gwiazdę. Pędzi przez kosmos z prędkością 600 km/s
type: item
date: 2024-06-18T07:09:14.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Kosmos
subject: National Geographic Site
subject: astronomia
subject: droga mleczna
subject: gwiazda
subject: kosmos
subject: słońce
subject: Wolny czas
description: Dzięki projektowi nauki obywatelskiej astronomowie odkryli nową ultraszybką starożytną gwiazdę w Drodze Mlecznej. Należy do bardzo rzadkiego rodzaju podkarłów typu L. Naukowcy mają trzy hipotezy, skąd się wzięła.
encoded: W tym artykule: Co wypatrzyli miłośnicy astronomii Starożytna gwiazda, która może opuścić Galaktykę Skąd się wzięła superszybka gwiazda? Skład chemiczny nowo odkrytej gwiazdy W kosmosie wszystko się porusza. Od pojedynczych planet, przez układy planetarne, po galaktyki. Ziemia obiega Słońce z prędkością 30 km/s. Wykonanie pełnego koła zajmuje jej rok. Słońce wraz z ośmioma planetami porusza się wokół centrum naszej Galaktyki z prędkością ok. 220 km/s. Okrążenie środka Drogi Mlecznej trwa ok. 230 mln lat. Przy tym wszystkim zaś Droga Mleczna również się porusza i za 4 mld lat zderzy się z naszą sąsiadką, galaktyką Andromedy. Prędkości obiektów w kosmosie mogą więc przyprawić o zawrót głowy. Na dodatek zaś zdarzają się wyjątki, śmigające przez kosmos jeszcze szybciej niż wszystko inne. Ostatnio wykryto właśnie taką gwiazdę. Należy do bardzo rzadkiego rodzaju – podkarłów typu L. Pruje przez Wszechświat z prędkością aż 600 km/s. Czyli trzy razy szybciej niż Słońce! Co wypatrzyli miłośnicy astronomii Gwiazdę tę – oznaczoną skrótem J1249+36 – pomogli znaleźć miłośnicy astronomii. Wyłapano ją dzięki programowi Backyard Worlds: Planet 9. To projekt nauki obywatelskiej, w ramach którego chętni wspomagają naukowców w poszukiwaniu hipotetycznej Dziewiątej Planety Układu Słonecznego. Na razie takich chętnych znalazło się ok. 80 tys. Ich zadaniem jest przedarcie się przez gigantyczny zbiór danych, zebranych w ciągu 14 lat misji NASA WISE (Wide-field Infrared Survey Explorer). „Projekt wykorzystuje niezwykłe zdolności ludzi, którzy są ewolucyjnie zaprogramowani do szukania wzorców i dostrzegania anomalii w sposób nieporównywalny z technologią komputerową” – napisano na stronie Uniwersytetu Kalifornijskiego w San Diego. Ochotnicy tagują poruszające się obiekty, a gdy wiele osób oznaczy ten sam obiekt, sprawą interesują się zawodowi astronomowie. Starożytna gwiazda, która może opuścić Galaktykę W ten właśnie sposób wytropiono ultraszybką J1249+36. Gdy zmierzono jej prędkość, okazał…

odkryto-starozytna-gwiazde-pedzi-przez-kosmos-z-predkoscia-600-km-s-7c51568.jpg
width: 2560
height: 1945

Gwiazdy mogą być nieśmiertelne? Tak, jeśli składają się z ciemnej materii – głosi kontrowersyjna teoria
type: item
date: 2024-06-07T13:30:20.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Kosmos
subject: National Geographic Site
subject: czarna dziura sagittarius a
subject: droga mleczna
subject: Gwiazdy
subject: kosmos
subject: słońce
subject: Wolny czas
description: Ciemna materia odgrywa kluczową rolę w życiu gwiazd znajdujących się w centrum Drogi Mlecznej. Grupa naukowców podejrzewa, że dzięki niej mogą być nieśmiertelne.
encoded: W tym artykule: Paradoksy z centrum Galaktyki Ciemna materia wewnątrz gwiazd Gwiazdy bez fuzji jądrowej Zagadki centrum Galaktyki Ile gwiazd liczy Droga Mleczna? NASA podaje, że ok. 100 mld. Tworzą one gigantyczny dysk średnicy 100 tys. lat świetlnych (Ziemię od Neptuna dzieli nieco ponad 4 godziny świetlne). Słońce i jego system planetarny znajdują się bardzo daleko od centrum Galaktyki. Od środka Drogi Mlecznej dzieli nas 25 tys. lat świetlnych. Ten dystans może mieć istotne znaczenie dla tego, jak funkcjonuje nasza gwiazda. Badania naukowców z Uniwersytetu Stanforda i Uniwersytetu Sztokholmskiego wykazały, że gwiazdy znajdujące się w pobliżu środka Drogi Mlecznej ewoluują nieco inaczej niż gwiazdy oddalone od środka. Te znajdujące się w promieniu jednej trzeciej roku świetlnego od centrum wydają się podlegać nietypowemu mechanizmowi – anihilacji ciemnej materii (ang. dark matter anihilation). Na czym polega ten mechanizm? Według badaczy wytwarza skierowane do zewnątrz ciśnienie równoważące siłę grawitacji. Tym samym gwiazda nie może zapaść się grawitacyjnie, nawet gdy w jej środku nie zachodzi fuzja jądrowa. Dla słońc oznacza to, że nigdy się nie starzeją. I de facto stają się nieśmiertelne. Paradoksy z centrum Galaktyki Praca na ten temat – na razie nierecenzowana – została opublikowana na serwisie preprintów naukowych arXiv.org. Jej autorzy spróbowali wyjaśnić kilka paradoksów związanych z gwiazdami znajdującymi się w samym jądrze naszej Galaktyki. Jednym z paradoksów jest już sama ich tam obecność. Obszar w promieniu trzech lat świetlnych od środka Galaktyki uznaje się za wyjątkowo niesprzyjający formowaniu się gwiazd. Nie wiadomo więc, jak powstały słońca znajdujące się w pobliżu supermasywnej czarnej dziury Sagittariusa A*. Drugi paradoks: są to wyjątkowo młode gwiazdy. Znacznie młodsze niżby były, gdyby pochodziły z dalszych rejonów Drogi Mlecznej. Ciemna materia wewnątrz gwiazd Czy wyjaśnienie tych zagadek może mieć związek z ciemną materią? Ten nieuchwytn…

gwiazdy-moga-byc-niesmiertelne-tak-jesli-skladaja-sie-z-ciemnej-materii-glosi-kontrowersyjna-teoria-ca3b9db.jpg
width: 1280
height: 923

Naukowcy dostrzegli ślady tajemniczego zjawiska. Gwiazdy mogą znikać, zamieniając się od razu w czarne dziury
type: item
date: 2024-06-03T08:24:45.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Kosmos
subject: National Geographic Site
subject: astronomia
subject: czarna dziura
subject: droga mleczna
subject: kosmos
subject: Wolny czas
description: Naukowcy zaobserwowali niezwykły układ podwójny składający się z gwiazdy oraz czarnej dziury. Kiedyś były to dwie gwiazdy, z których jedna po prostu zgasła. Najprawdopodobniej zamieniła się w czarną dziurę bez etapu supernowej.
encoded: W tym artykule: Fenomen znikających gwiazd Czy gwiazdy mogą znikać? Brak śladów po supernowej Zniknięcie bez eksplozji Plejady to dobrze znana, charakterystyczna gromada gwiazd w gwiazdozbiorze Byka. Ma różne nazwy, a jedna z nich to Siedem Sióstr. To określenie pochodzi z greckiej mitologii. Istnieje w niej opowieść o siedmiu córkach tytana Atlasa i okeanidy Plejone, na które uwziął się myśliwy Orion. By je ustrzec, Zeus przemienił siostry w gwiazdy i umieścił na niebie. Tyle mitu. Gdy od października do marca będziemy obserwować niebo, mamy szansę gołym okiem wypatrzyć gromadę Plejad. Uważne przyjrzenie się jej przyniesie niespodziankę. Gwiazd tworzących charakterystyczny kształt wozu będzie nie siedem, tylko sześć. Grecy znaleźli na to zręczne wytłumaczenie. Jedna z sióstr zakochała się w śmiertelniku i uciekła z nieboskłonu. Z kolei Aborygeni, mający własny mit o Plejadach, uznali, że jedna z sióstr zmarła. Historie o „zgubionej Plejadzie” można znaleźć również w kulturach europejskich, afrykańskich czy rdzennych amerykańskich. Są tak rozpowszechnione, że pojawiała się nawet teoria, iż to najstarsza historia świata – pochodząca nawet sprzed 100 tys. lat, z okresu, gdy najstarsi przedstawiciele Homo sapiens opuszczali Afrykę. Fenomen znikających gwiazd Niezależnie od tego, kiedy dokładnie powstała opowieść o siedmiu siostrach, jedno wydaje się pewne. W tamtym okresie niebo musiało wyglądać inaczej niż obecnie. Być może jedna z mniejszych gwiazd gromady, dziś zlewająca się z inną, stanowiła „siódmą siostrę”. Z czasem zbliżyła się do sąsiadki na tyle, że przestała być widoczna gołym okiem. Ale możliwe jest również inne wytłumaczenie. A co, jeśli jedna z Plejad rzeczywiście pewnego dnia znikła? Gdyby obserwujący niebo dawni ludzi dostrzegli taki fenomen, zjawisko musiałoby wydać im się absolutnie niezwykłe. Na tyle, by umieścić je w mitach. Czy gwiazdy mogą znikać? Astronomia dotychczas rozprawiała się surowo z takimi przypuszczeniami. Dlaczego? Ponieważ naukowcy ni…

astrofizycy-dostrzegli-slady-tajemniczego-fenomenu-gwiazdy-moga-znikac-zamieniajac-sie-bezposrednio-w-czarne-dziury-8a5aa56.png
width: 1100
height: 600

Co widać z wnętrza czarnej dziury? NASA przygotowała pierwszą wizualizację podróży za horyzont zdarzeń
type: item
date: 2024-05-08T09:59:33.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Kosmos
subject: National Geographic Site
subject: astronomia
subject: czarna dziura
subject: droga mleczna
subject: kosmos
subject: Wolny czas
subject: wszechświat
description: Powstała symulacja najbardziej szalonej wyprawy, jaką teoretycznie można odbyć w kosmosie. Chcesz zobaczyć, jak wygląda świat z wnętrza czarnej dziury? Naukowcy z NASA właśnie to umożliwili.
encoded: W tym artykule: Od filmu do symulacji Jak wygląda podróż do wnętrza czarnej dziury? Dysk akrecyjny i pierścienie fotonów Przygotowanie tego filmu na zwykłym laptopie trwałoby dekadę. Dzięki superkomputerowi Discover znajdującemu się w NASA Center for Climate Simulation astrofizykom zajęto to jednak tylko pięć dni. Przez ten czas wygenerowali symulację pokazującą, jak wyglądałaby podróż za horyzont zdarzeń. Czyli dosłownie do środka czarnej dziury. Czarne dziury to najbardziej tajemnicze obiekty w kosmosie. Mają tak dużą masę, że ich siła grawitacji skrajnie zakrzywia otaczającą je czasoprzestrzeń. Wszystko, co znajdzie się w pobliżu czarnej dziury, wpada do jej środka. Dotyczy to również światła. Po przekroczeniu granicy nic nie może się już z czarnej dziury wydostać. Od filmu do symulacji Tą granicą, obejmującą wszystkie otaczające czarną dziurę „punkty bez powrotu”, jest horyzont zdarzeń. I choć czarne dziury i ich horyzonty zdarzeń są doskonale opisane z pomocą równań fizycznych, to, jak dokładnie wyglądają, dotychczas można było sobie co najwyżej próbować wyobrazić. To właśnie zrobili twórcy filmu „Interstellar” przy pomocy nagrodzonego Noblem fizyka teoretycznego Kipa Thorne’a. Obraz podróży do wnętrza czarnej dziury z „Interstellara” jest sugestywny. Jednak teraz dostaliśmy znacznie bardziej interesujące wizualizacje takiej wyprawy, opracowane zgodnie z wiedzą naukową. Przygotował je Jeremy Schnittman, astrofizyk z Goddard Space Flight Center, wraz z Brianem Powellem. Dlaczego to zrobił? – Ludzie często o to pytają – wyjaśnia Schnittman. – Symulowanie trudnych do wyobrażenia procesów pomaga mi połączyć matematykę teorii względności z rzeczywistymi konsekwencjami w prawdziwym Wszechświecie – dodaje naukowiec. Jak wygląda podróż do wnętrza czarnej dziury? Za cel wyprawy Schnittman obrał hipotetyczną czarną dziurę o masie 4,3 mln razy większej od masy Słońca. Czyli podobną do Sagittariusa A*, supermasywnej czarnej dziury znajdującej się we wnętrzu Drogi Mlecznej.…

co-widac-z-wnetrza-czarnej-dziury-nasa-przygotowala-pierwsza-na-swiecie-wizualizacje-podrozy-za-horyzont-zdarzen-bf417be.jpg
width: 1280
height: 481

W centrum Drogi Mlecznej kręci się szalona karuzela. Wirują na niej gwiazdy-zombie, które pochłaniają swoich towarzyszy
type: item
date: 2024-04-05T06:54:50.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Kosmos
subject: National Geographic Site
subject: astronomia
subject: czarna dziura sagittarius a
subject: droga mleczna
subject: Gwiazdy
subject: kosmos
subject: Wolny czas
description: Co się dzieje w najbliższym sąsiedztwie supermasywnej czarnej dziury w środku Drogi Mlecznej? Jest tam gęsto od gwiazd poruszających się z gigantycznymi prędkościami. Naukowcy po raz pierwszy zasymulowali skutki ich zderzeń. Tak odkryli gwiazdy-zombie, które odmładzają się, przechwytując materię innych słońc.
encoded: W tym artykule: Godziny szczytu w metrze nowojorskim Zderzenia i rosnąca masa gwiazd Jak powstają gwiazdy-zombie? W jądrze naszej Galaktyki kryje się Sagittarius A*. To supermasywna czarna dziura o masie 4 mln razy większej od masy Słońca. Ten gigant silnie zakrzywia otaczającą go czasoprzestrzeń. Sprawia to, że gwiazdy znajdujące się w pobliżu przemierzają kosmos z ogromnymi prędkościami. Ten rejon Drogi Mlecznej można porównać do gigantycznego ronda. I to takiego, na którym cały czas panują godziny szczytu. Wszyscy się spieszą, a ruch jest olbrzymi. Nic dziwnego, że bez przerwy dochodzi do kolizji. Niekiedy są to zderzenia centralne. Innym razem wirujące wokół czarnej dziury gwiazdy muskają się jedynie „zderzakami”. Jednak nawet takie spotkania są dla nich brzemienne w skutkach. Naukowcy z Northwestern University po raz pierwszy zasymulowali ruch na „rondzie” w centrum Drogi Mlecznej. To pozwoliło im wyjaśnić jedną z zagadek tego rejonu kosmosu. Dlaczego wiele tamtejszych gwiazd wygląda zaskakująco młodo? Godziny szczytu w metrze nowojorskim – Obszar wokół centralnej czarnej dziury jest gęsty od gwiazd poruszających się z niezwykle dużymi prędkościami – mówi astronomka Sanaea Rose, kierująca badaniami. – To trochę jak bieganie po niesamowicie zatłoczonej stacji metra w Nowym Jorku. Jeśli nie zderzasz się z innymi ludźmi, to mijasz ich bardzo blisko. W przypadku gwiazd takie bliskie spotkania przekładają się na ich oddziaływanie grawitacyjne. Chcieliśmy zbadać, co te zderzenia i interakcje oznaczają dla populacji gwiazd i scharakteryzować ich skutki – wyjaśnia badaczka. Naukowcy skupili się wpierw na sąsiedztwie Saggitariusa A*. – Najbliższa Słońcu gwiazda znajduje się w odległości około czterech lat świetlnych – mówi Rose. W takiej samej odległości od supermasywnej czarnej dziury znajduje się aż milion gwiazd. A ponieważ Sagittarius A* przyciąga je z ogromną siłą, mogą one poruszać się z prędkościami sięgającymi nawet tysięcy kilometrów na sekundę. Zderzenia i ros…

w-centrum-drogi-mlecznej-kreci-sie-szalona-karuzela-wiruja-na-niej-gwiazdy-zombie-ktore-pochlaniaja-swoich-towarzyszy-9f7bbe5.jpg
width: 1920
height: 1172

W sąsiedztwie Drogi Mlecznej odkryto nowy rodzaj galaktyki. Tworzy ją zaledwie 60 słabo świecących gwiazd
type: item
date: 2024-04-04T11:30:53.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Kosmos
subject: National Geographic Site
subject: astronomia
subject: droga mleczna
subject: galaktyki
subject: kosmos
subject: Wolny czas
subject: wszechświat
description: Astronomowie wypatrzyli nieznanego sąsiada Drogi Mlecznej. To nowy rodzaj galaktyki: miniaturowe skupisko gwiazd o bardzo małej masie i słabej jasności. Bardzo możliwe, że w tym systemie znajduje się wyjątkowo dużo ciemnej materii.
encoded: W tym artykule: Galaktyka z „kosmicznego podwórka” Bardzo stare i bardzo małe skupisk gwiazd Zupełnie nowy rodzaj galaktyki Zagadka ciemnej materii Takiej galaktyki jeszcze nigdy nie widzieliśmy. Niewielkie zgrupowanie gwiazd stanowi najlżejszą i najsłabiej świecącą galaktykę satelicką, jaką kiedykolwiek odkryto. Ursa Major III/Unions 1 – albo w skrócie UMa3/U1 – składa się zaledwie z kilkudziesięciu ledwo widocznych gwiazd. Gdzie jej szukać? Teleskopy na Hawajach wypatrzyły tego liliputa w gwiazdozbiorze Wielkiej Niedźwiedzicy. Niespodziankę stanowi niewielki dystans między UMa3/U1 a nami. Mikroskopijną galaktykę dzieli od Słońca 30 tys. lat świetlnych. Galaktyka z „kosmicznego podwórka” Biorąc pod uwagę gigantyczne odległości kosmiczne, to niezbyt dużo. Jak skomentował jeden z odkrywców – Simon Smith, absolwent astronomii na University of Victoria – nowo odkryta galaktyka znajduje się właściwie na naszym „kosmicznym podwórku”. – UMa3/U1 do tej pory umykała wykryciu ze względu na wyjątkowo niską jasność – dodaje Smith. Nic dziwnego: jest ona naprawdę niewielka. Składa się zaledwie z około 60 gwiazd. Dla porównania, według NASA Drogę Mleczną tworzy 100 mld gwiazd. Natomiast Wielki Obłok Magellana, największa galaktyka satelitarna w pobliżu Drogi Mlecznej, ma 20-30 mld gwiazd. Bardzo stare i bardzo małe skupisk gwiazd W porównaniu z Drogą Mleczną galaktyka UMa3/U1 to leciutki punkcik. Jej masa jest zaledwie 16 razy większa od masy Słońca. I znów, gdyby na kosmicznej wadze położyć całą naszą Galaktykę, otrzymalibyśmy wynik 1,5 biliarda razy większy od masy Słońca. Wielkość ta uwzględnia nie tylko gwiazdy Drogi Mlecznej, ale i Sagittariusa A*, supermasywną czarną dziurę znajdująca się w jej środku, oraz czarną materię. Niedawno dostrzeżone malutkie zgrupowanie słońc ma jeszcze inne zastanawiające cechy. Astronomowie oszacowali wiek kilkudziesięciu gwiazd tworzących UMa3/U1 na około 10 mld lat. Czyli są one ponad dwa razy starsze od Słońca. W jaki sposób mikroskopijna g…

w-sasiedztwie-drodze-mlecznej-odkryto-nowy-rodzaj-galaktyki-sklada-sie-z-zaledwie-60-slabo-swiecacych-gwiazd-9f7bbe5.jpg
width: 1280
height: 969

Mamy nowe zdjęcie supermasywnej czarnej dziury w środku Drogi Mlecznej. Pokazuje coś niespodziewanego
type: item
date: 2024-03-28T11:55:30.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Kosmos
subject: National Geographic Site
subject: astronomia
subject: czarna dziura
subject: czarna dziura sagittarius a
subject: droga mleczna
subject: kosmos
subject: Wolny czas
description: Po raz pierwszy astronomom udało się sfotografować Sagittariusa A* w świetle spolaryzowanym. Na zdjęciu uchwycono linie potężnych pól magnetycznych otaczających tę supermasywną czarną dziurę. Naukowcy przypuszczają, że może ona emitować nieodkryty jeszcze dżet.
encoded: W tym artykule: Co się kryje w centrum Drogi Mlecznej? Nowe zdjęcie supermasywnej czarnej dziury Czego dowiedzieliśmy się nowego o Sagittariusie A*? Historyczne zdjęcie zostało wykonane przez Event Horizon Telescope (EHT). To sieć radioobserwatoriów rozsianych po całym świecie, które działają jak jeden teleskop. Dwa lata temu dzięki EHT po raz pierwszy zobaczyliśmy, jak wygląda Sagittarius A* – supermasywna czarna dziura kryjąca się w centrum naszej Galaktyki. Teraz astronomowie pracujący z EHT pokazali nowe zdjęcie tego samego obiektu. Niesamowita i bardzo trudna do uzyskania fotografia przedstawia Sagittariusa A* w świetle spolaryzowanym. Zdjęcie dostarcza nieznanych wcześniej informacji o polach magnetycznych powstających wokół czarnej dziury. Wbrew przewidywaniom okazało się, że są one potężne i uporządkowane. Dokładnie takie same jak pola magnetyczne wokół M87*. To supermasywna czarna dziura w jądrze galaktyki Messier 87, pierwszy taki obiekt, który w ogóle udało się sfotografować. Co się kryje w centrum Drogi Mlecznej? Jak wiele innych galaktyk, także nasza ma w środku gigantyczną czarną dziurę. Sagittarius A* (w skrócie Sgt A*) dzieli od Słońca 27 tys. lat świetlnych. Obiekt ma masę ponad 4 mln razy większą od masy Słońca. Przez to zaliczany jest do supermasywnych czarnych dziur. Jednak ta klasa jest bardzo rozległa. Sagittarius A* może wydawać się potężną grawitacyjną anomalią, choć jej rozmiary są niczym w porównaniu z rozmiarami M87*. Tamta supermasywna czarna dziura – odległa od nas o ok. 53,5 mln lat świetlnych – ma masę ponad 6,5 mld większą od masy Słońca. Otacza ją wirujący dysk materii o średnicy 25 tys. jednostek astronomicznych. Dla porównania, Pluton jest odległy od Słońca średnio o 39 jednostek astronomicznych. Prostopadle do płaszczyzny dysku M87* emituje dżet długości nawet dziesięć razy większej niż średnica całej Drogi Mlecznej. Nowe zdjęcie supermasywnej czarnej dziury W porównaniu z M87* „nasza” supermasywna czarna dziura wydaje się więc do…

supermasywna-czarna-dziura-sagittarius-a-w-swietle-spolaryzowanym-b7ee528.jpg
width: 960
height: 540

W Drodze Mlecznej odkryto dwie nieznane megastruktury. To pierwotne części składowe naszej Galaktyki
type: item
date: 2024-03-25T14:18:10.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Kosmos
subject: National Geographic Site
subject: astronomia
subject: droga mleczna
subject: kosmos
subject: Wolny czas
subject: wszechświat
description: W pobliżu najstarszej części Drogi Mlecznej odkryto dwie protogalaktyki. To bardzo stare skupiska gwiazd, które połączyły się z naszą Galaktyką w samych początkach jej istnienia.
encoded: W tym artykule: Czym się różnią gwiazdy w Drodze Mlecznej? Jak znaleziono dwie protogalaktyki w Drodze Mlecznej? Najstarsze gwiazdy w Drodze Mlecznej Droga Mleczna – galaktyka, w której znajduje się Układ Słoneczny – nie zawsze wyglądała tak, jak obecnie. Szacuje się, że w ciągu swojego istnienia ponad dziesięć razy zderzała się z innymi galaktykami. Te kolizje miały zasadnicze znaczenia dla jej kształtu. Dostarczając nowych gwiazd, napędzały ewolucję Drogi Mlecznej. Kiedy taka międzygalaktyczna fuzja zdarzyła się po raz pierwszy? Być może nawet 12–13 mld lat temu. A więc w samych początkach Wszechświata. Naukowcy – a właściwie kosmiczni archeolodzy – właśnie wpadli na trop dwóch starożytnych skupisk gwiazd w Drodze Mlecznej. Najprawdopodobniej to pozostałość po protogalaktykach, które kiedyś zderzyły się i połączyły z naszą. Struktury te są ogromne. Każda liczy nawet 10 mln słońc. Odkrywcy nazwali je Shiva i Shakti – od imion pary hinduskich bóstw (Śiwa i Śakti), których unia gwarantuje harmonię Wszechświata. Czym się różnią gwiazdy w Drodze Mlecznej? Co się dzieje, gdy dwie galaktyki zaczynają łączyć się ze sobą? Jednocześnie uruchamia się wówczas kilka procesów. W każdej galaktyce znajdują się ogromne chmury wodoru. Po połączeniu te rezerwuary najprostszego pierwiastka destabilizują się. Uruchamiają się w nich procesy gwiazdotwórcze. Tym samym w galaktyce zaczynają rodzić się nowe gwiazdy. Łączące się galaktyki mają również uformowane już gwiazdy. Mieszają się one ze sobą, tworząc nowe skupiska. Na pozór po galaktycznej fuzji nie sposób rozróżnić pierwotnego pochodzenia gwiazd. A jednak każde słońce zachowuje informacje o swojej najdalszej przeszłości. Jak znaleziono dwie protogalaktyki w Drodze Mlecznej? Informacje te dotyczą ruchu gwiazd. Ma on wiele wspólnego z prędkością i kierunkiem, z którego napłynęły łączące się galaktyki. Nawet po upływie miliardów lat gwiazdy z tej samej galaktyki mają podobną energię i moment pędu (wielkość opisującą ich ruch obrotowy)…

odkryto-dwie-pierwotne-czesci-skladowe-drogi-mlecznej-jak-naprawde-powstala-nasza-galaktyka-e3a8b15.jpg
width: 3840
height: 2160

Prawdopodobnie udało się uchwycić siedem „cząstek-duchów”. Zarejestrował je detektor na biegunie
type: item
date: 2024-03-15T11:52:17.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Kosmos
subject: National Geographic Site
subject: droga mleczna
subject: fizyka
subject: fizyka kwantowa
subject: kosmos
subject: Wolny czas
description: Działający na biegunie południowym detektor IceCube najprawdopodobniej zarejestrował siedem ultrarzadkich neutrin taonowych. Ten rodzaj neutrin pochodzących z dalekiego kosmosu może nieść nowe informacje o Wszechświecie.
encoded: W tym artykule: Co to jest neutrino? Jak się rejestruje neutrina? W poszukiwaniu nowej fizyki – Zrobiłem straszną rzecz: zaproponowałem istnienie cząstki, której nie da się wykryć – miał powiedzieć Wolfgang Pauli w 1930 r. W ten sposób genialny fizyk skomentował jeden ze swoich najlepszych pomysłów naukowych. Była nim koncepcja cząstek nazwanych neutrinami: pozbawionych ładunku elektrycznego i nieoddziałujących z materią. Na szczęście Pauli się pomylił. Neutrina da się wykryć, choć nie jest to prostą sprawą. Służą do tego detektory budowane w odległych, ściśle odizolowanych od otoczenia miejscach. Jednym z nich jest IceCube – ośrodek naukowy działający na biegunie południowym. IceCube z powodzeniem rejestruje neutrina od 2013 r. (w innych detektorach rejestrowano je znacznie wcześniej). Jednak w przypadku neutrin – i wielu innych cząstek – diabeł tkwi w szczegółach. Zbudowane przez nas detektory wykrywają najpospolitszy rodzaj neutrin: neutrina elektronowe. A przynajmniej tak było do tej pory. Naukowcy korzystający z IceCube ogłosili właśnie, że najprawdopodobniej udało im się znaleźć siedmiu kandydatów na nieuchwytne neutrino taonowe. Co to jest neutrino? Neutrina pochodzą z różnych źródeł: z dysków galaktycznych, z gwiazd, z blazarów oraz z atmosfery ziemskiej. W atmosferze pojawiają się, gdy promieniowanie kosmiczne zderza się z cząsteczkami atmosfery. Jest ich mnóstwo. W każdej sekundzie przez nasze ciało przelatuje 100 bilionów neutrin. Także co sekundę przez centymetr kwadratowy Ziemi przenika 60 mld neutrin. Ani nam, ani Ziemi nie wyrządza to żadnej szkody. Co prawda wbrew pierwotnym założeniom neutrina mają masę, jednak jest ona bardzo mała. Najczęściej cząstki te nie oddziałują więc z materią. A jeśli już do tego dochodzi, dzieje się to „od wielkiego dzwonu”. Gdyby każdy z nas był detektorem neutrin wielkości człowieka, musielibyśmy czekać 100 lat, żeby zarejestrować jedno neutrino. Z tego powodu neutrina zyskały przydomek cząstek-duchów (ang. ghost particl…

prawdopodobnie-udalo-sie-uchwycic-siedem-czastek-duchow-zarejestrowanych-przez-detektor-na-biegunie-017786e.jpg
width: 3300
height: 2550

Mały Obłok Magellana to nie jedna galaktyka, tylko dwie. Na to wskazuje nowe badanie
type: item
date: 2023-12-28T10:38:21.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Kosmos
subject: National Geographic Site
subject: droga mleczna
subject: Edukacja
subject: galaktyki
subject: kosmos
subject: Wolny czas
subject: wszechświat
description: Międzynarodowy zespół astronomów zebrał dowody sugerujące, że Mały Obłok Magellana nie jest pojedynczą galaktyką karłowatą. Tylko dwiema galaktykami, które – obserwowane z Ziemi – znajdują się jedna za drugą.
encoded: W tym artykule: Czym jest Wielki i Mały Obłok Magellana? Jak się bada inne galaktyki? Ile jest Małych Obłoków Magellana? Kto odkrył Obłoki Magellana? Droga Mleczna nie jest samotną galaktyką. Jak większości dużych galaktyk, towarzyszą jej galaktyki satelitarne – czyli mniejsze skupiska gwiazd, pyłów, gazu i ciemnej materii. Nasza Galaktyka ma całkiem sporo takich towarzyszek. W promieniu miliona lat świetlnych od jej granic znajduje się około 60 galaktyk satelitarnych. Czym jest Wielki i Mały Obłok Magellana? Najbardziej znane są dwie z nich. To Wielki i Mały Obłok Magellana, dwie największe galaktyki satelitarne Drogi Mlecznej. „Wielki Obłok Magellana ma 14 tysięcy lat świetlnych średnicy, a jego masa stanowi 1 procent masy naszej Galaktyki. Mały Obłok Magellana jest o ponad połowę mniejszy. Galaktyki te znajdują się w odległości, odpowiednio, 160 i 200 tysięcy lat świetlnych od Ziemi” – pisze Paul Murdin w książce „Wszechświat. Biografia” (tłum. Bogumił Bieniok i Ewa L. Łokas). Powyższy opis przedstawia stan wiedzy do ostatniego miesiąca tego roku. Być może jednak niedługo trzeba będzie go zmienić. Na serwisie preprintów naukowych arXiv.org pojawiła się bowiem praca międzynarodowego zespołu naukowców, która zawiera zaskakujące spostrzeżenie. Jej autorzy sugerują, że Mały Obłok Magellana to nie jedna, ale aż dwie galaktyki. Jak się bada inne galaktyki? Obłoki Magellana to nieregularne galaktyki karłowate, widoczne z południowej półkuli. Już w latach 80. poprzedniego wieku pojawiły się przesłanki, że Mały Obłok Magellana – zawierający kilkaset milionów gwiazd - może być w istocie dwiema galaktykami. Teraz znaleziono na to kolejne dowody. Do Ziemi dotarł wyjątkowo silny promień kosmiczny. Naukowcy nie wiedzą, skąd się wziął Do takiego zdarzenia dochodzi raz na kilka dekad. Z kosmosu nadleciała druga najsilniejsza cząstka promieniowania kosmicznego, jaką kiedykolwiek wykryto. Nie jest jasne, co jest jej źródłem. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/vola…

maly-oblok-magellana-85bc759.webp
width: 1041
height: 1041

Ile waży Droga Mleczna? 10 lat temu wystrzelono obserwatorium kosmiczne Gaia
type: item
date: 2023-12-21T09:39:54.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: National Geographic Site
subject: astronomia
subject: droga mleczna
subject: fizyka
subject: galaktyki
subject: Gwiazdy
subject: kosmos
subject: obserwacje
description: Ta misja wywróciła do góry nogami nasze rozumienie Drogi Mlecznej. Dane pozyskane dzięki Gai pozwoliły określić wygląd naszej Galaktyki, zapewniając dokładniejszy obraz jej kształtu i symetrii. Naukowcy z misji Gaia zmapowali również ogólną strukturę centralnej poprzeczki Drogi Mlecznej i wirujących ramion spiralnych. Pogłębili naszą wiedzę na temat ich długości, nachylenia i asymetrii. Przy misji pracują Polacy.
encoded: W tym artykule: Jak zmapować Drogę Mleczną? Ile waży galaktyka? Gaia i czarne dziury Galaktykożerna Droga Mleczna I ty możesz analizować dane Gai Jak badać kształt i właściwości naszej Galaktyki od środka, pozostając jej częścią? Na początku tysiąclecia stało się jasne, że jeśli chcemy zrozumieć strukturę Drogi Mlecznej potrzebujemy precyzyjnych, kompleksowych danych. A tych może dostarczyć tylko dobrze skonstruowane obserwatorium kosmiczne. Właśnie takie zadanie stanęło przed Gaią – obserwatorium kosmicznym Europejskiej Agencji Kosmicznej. Jak zmapować Drogę Mleczną? Głównym celem sondy było stworzenie najbardziej precyzyjnej, trójwymiarowej mapy Drogi Mlecznej. W tym celu dokonano gigantycznego przeglądu nieba. Od czasu rozpoczęcia pracy w 2014 roku, satelita zgromadził niezrównany zestaw danych na temat pozycji, odległości i ruchów około 1,5 miliarda gwiazd. Umożliwiło to naukowcom zagłębienie się w przeszłą i obecną strukturę naszej Galaktyki. Gaia zbiera informacje fotometryczne, spektroskopowe i astrometryczne dotyczące właściwości fizycznych gwiazd, takich jak typ widmowy, temperatura i przesunięcie ku czerwieni. Ale skupia się nie tylko na gwiazdach, lecz także na obiektach takich jak planetoidy, obiekty z Pasa Kuipera, kwazary, supernowe czy planety pozasłoneczne. Galaktyczne halo Drogi Mlecznej ma kształt zeppelina. To skutek kosmicznej katastrofy sprzed 7 mld lat Galaktyczne halo to sferyczny obszar otaczający dysk galaktyk spiralnych. Czyli takich, jak Droga Mleczna. Ale badacze związani z Centrum Astrofizyki Uniwersytetu Harvarda i Instytutu Smithsonian... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/galaktyczne-halo-drogi-mlecznej-ma-ksztalt-zeppelina-to-skutek-kosmicznej-katastrofy-sprzed-7-mld-lat-fot-melissa-weiss-center-for-astrophysics-harvard-smithsonian-d282253.jpg" width="650" height="433" alt="Galaktyczne halo Drogi Mlecznej ma kształt zeppelina. To skutek kosmicznej katastrofy sprzed 7 mld lat (fot. Melissa We…

ile-wazy-droga-mleczna-10-lat-temu-wystrzelono-obserwatorium-kosmiczne-gaia-ryc-european-space-agency-wikimedia-commons-cc-by-sa-3-0-igo-b2ffef2.jpg
width: 818
height: 697