Orki taranują rybę, rozbijając ją w pył. Niezwykłe nagranie naukowców podbija sieć
Naukowcy z USA zaobserwowali i nagrali nieznaną dotąd taktykę orek. Morskie drapieżniki współpracują ze sobą, by z ogromną siłą taranować i rozbijać gigantyczne ryby na drobne kawałki. Autorka nagrania, biolożka Kathryn Ayres, nie mogła powstrzymać krzyku.
W Zatoce Kalifornijskiej naukowcy zaobserwowali niezwykłe zachowanie orek, które współpracują, aby rozbijać na kawałki upolowane samogłowy – jedne z największych ryb świata. Eksperci przypuszczają, że ta brutalna technika ma ułatwić żerowanie młodszym, mniejszym osobnikom. Choć taranowanie ofiar jest znaną już metodą orek, to tak precyzyjnej koordynacji jeszcze nie widziano. Orki znów zaskoczyły zachowaniem Orki są uznawane za jedne z najbardziej inteligentnych i pomysłowych morskich drapieżników. Ich ciekawe zachowania nie zawsze mają praktyczny charakter – obserwowano już jak taranują łodzie, przynoszą prezenty ludziom, „noszą” na głowach martwe łososie czy wyjadają rekinom wątroby. Ich techniki polowania mogą się różnić między populacjami, stanowiąc coś w rodzaju lokalnej, „ludowej mądrości” A jednak orkom po raz kolejny udało się zaskoczyć naukowców. W Zatoce Kalifornijskiej badacze zaobserwowali nowe zachowanie: celowe rozbijanie martwych ryb na mniejsze kawałki. Technika ta, nazwana przez naukowców „ram-to-fragment” (taranowanie w celu fragmentacji), może służyć rozdrobnieniu zdobyczy. Niezwykła siła „taranu” orek Proces ten, choć brutalny, jest niezwykle precyzyjny i wymaga ścisłej współpracy. Podczas obserwacji odnotowano, że jedna orka trzymała martwego samogłowa (Masturus lanceolatus, rybę mogąca ważyć nawet 2 tony), przygotowując pole do uderzenia. W tym samym czasie druga orka rozpędziła się w stronę ofiary. Tuż przed staranowaniem osobnik trzymający rybę puścił ją, pozwalając towarzyszowi na potężne uderzenie. Jego siła była tak duża, że ogromny samogłów dosłownie eksplodował, tworząc chmurę fragmentów rozproszonych w wodzie. Kathryn Ayres, naukowczyni z organizacji Beneath the Waves, która nagrała i opisała to zachowanie w czasopiśmie „Frontiers in Ethology”, opowiedziała, że towarzyszył temu głośny huk. Widok rozpadającej się ryby był tak szokujący, że nie mogła powstrzymać krzyku – co dokładnie słychać na nagraniu: View oEmbed on the source website Taranowanie obserwowano dwa razy W sumie naukowcy udokumentowali dwa takie zachowania. W lipcu 2024 r., u wybrzeży Baja California Sur dorosła samica przytrzymała samogłowa, a dorosły samiec uderzył w niego, płynąc brzuchem do góry. Chwilę potem młoda orka wpłynęła w „chmurę” rybiego mięsa, zjadając małe kawałki. Drugi przypadek, z września 2025, sfilmowany przez nurka Héctora Franza, przebiegł bardzo podobnie: stabilizacja ofiary, uderzenie i późniejsze żerowanie młodej orki. Zabawa czy praktyka? Zagadka taranowania ofiar Naukowcy skłaniają się ku teorii, że jest to praktyczna metoda dzielenia się jedzeniem. Samogłowy to ogromne ryby o bardzo zwartej budowie i dziwnym, niemal okrągłym kształcie. Choć są łakomym kąskiem dla orek, to młode mogłyby mieć problem z ich ugryzieniem. Rozbicie na mniejsze fragmenty znacznie to ułatwia. Choć orki są znane z inteligentnych „zabaw” upolowanymi ofiarami, w tym przypadku brakowało typowej dla zabawy spontaniczności – akcje były krótkie, celowe i kończyły się szybko. Warto dodać, że technika taranowania u orek nie nowością – wcześniej obserwowano, jak używają jej przeciwko rekinom wielorybim, aby je ogłuszyć lub odwrócić. Jednak współpraca dwóch osobników – jednego trzymającego i puszczającego w odpowiednim momencie, a drugiego taranującego – to nowość. To kolejna obserwacja potwierdzająca niezwykłą pomysłowość orek i współpracę między nimi. Czy zaskoczą nas jeszcze jakimiś pomysłami? To raczej pewne. Źródło: Live Science Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Naukowcy opracowali prognozę obecności rekinów. Innowacyjny system ostrzega plażowiczów
Rekiny coraz częściej pojawiają się w pobliżu plaż. Dlatego naukowcy opracowali specjalną prognozę, która wskazuje, gdzie i kiedy można się ich spodziewać. System wykorzystuje drony oraz sztuczną inteligencję, aby ostrzegać ludzi przed drapieżnikami i pomagać badaczom w analizowaniu ich zachowań.
Gdy prof. Douglas McCauley był dzieckiem, spotkanie z rekinem podczas surfowania lub pływania u wybrzeży południowej Kalifornii należało do rzadkości. – Jeśli ktoś dostrzegł żarłacza białego, wieczorem słyszało się o tym w wiadomościach – wspomina. Zaledwie kilka dekad później na wybrzeżu pojawili się jednak nowi lokatorzy. Gdy prof. Douglas McCauley, obecnie biolog na Uniwersytecie Kalifornijskim w Santa Barbara, zaczął zawozić własne dzieci na obóz surfingowy przy popularnej plaży niedaleko uczelni, tuż za linią przyboju dostrzegł płetwy – niektóre niewielkie, inne całkiem okazałe. Przez cały XX wiek rekiny zmagały się z licznymi zagrożeniami środowiskowymi i walczyły o przetrwanie. Widok tych zwierząt pływających tak blisko brzegu wywołał w profesorze lawinę sprzecznych emocji. – Jako biolog zajmujący się rekinami byłem zachwycony i podekscytowany oznakami odradzania się ekosystemu oceanicznego – mówi. – Jednak jako rodzic musiałem sprawdzić, co tak naprawdę się tam dzieje. Powstała pierwsza prognoza obecności rekinów W 2020 roku badacz powierzył swojemu zespołowi zadanie liczenia i klasyfikowania żarłaczy białych obserwowanych wzdłuż plaży. Celem było stworzenie prognozy, którą prof. Douglas McCauley nazwał „Sharkcast”, codziennie przesyłanej opiekunom dzieci za pomocą wiadomości SMS. Efektem tych prac jest program badawczy SharkEye, który wysyła e-maile i wiadomości SMS do osób zainteresowanych warunkami panującymi na plaży Padaro w Santa Barbara oraz obecnością rekinów w tym rejonie. Prof. Douglas McCauley i jego zespół należą do nielicznych grup badawczych w Stanach Zjednoczonych, które próbują przewidzieć, kiedy i w których miejscach wzdłuż wybrzeża najprawdopodobniej pojawią się rekiny. To niezwykle trafiony w czasie i potrzebny projekt. Od połowy lat 90. populacja rekinów stale się odbudowuje, do czego przyczyniły się rygorystyczne stanowe i federalne przepisy o ochronie przyrody oraz ocieplanie się wód zarówno w Oceanie Spokojnym, jak i Atlantyckim. Jednocześnie coraz więcej ludzi spędza czas wolny w wodach przybrzeżnych. Z kolei tegoroczne, wyjątkowo silne zjawisko klimatyczne El Niño przyniosło prognozy zapowiadające lato pod znakiem wzmożonej obecności rekinów. – Najbardziej boimy się tego, czego nie znamy – mówi prof. Douglas McCauley. – Większa ilość informacji pomaga nam konstruktywnie zmierzyć się z lękiem przed tymi drapieżnikami, ale przede wszystkim ułatwia planowanie. Dokładnie tak samo, jak prognoza pogody pomaga nam zaplanować dzień na plaży. Drony i sztuczna inteligencja pomagają przewidywać obecność rekinów Laboratorium prof. Douglasa McCauleya wykorzystuje autonomiczne drony, które każdego dnia o tej samej porze wylatują 1,6 kilometra w głąb morza, a następnie wracają, by zliczać rekiny i określać ich rozmiary z wykorzystaniem sztucznej inteligencji. Badacz wyjaśnia, że wiadomości SMS trafiają do organizatorów obozów surfingowych, ratowników oraz lokalnych przedsiębiorców – wszystkich, którym zależy na tym, aby wiedzieć co dzieje się w wodzie. System działa bardzo skutecznie w przypadku rekinów pływających blisko powierzchni na obszarze objętym monitoringiem oraz osobników wcześniej oznakowanych. Może jednak nie wykryć zwierząt przebywających na większych głębokościach lub podczas silnego falowania. W innych laboratoriach naukowcy znakują rekiny nadajnikami akustycznymi, które wysyłają sygnały niczym samochody przejeżdżające przez bramki na autostradzie. Projekty śledzenia młodych żarłaczy białych są prowadzone od dziesięcioleci i wykorzystują znaczniki, boje oraz drony do monitorowania ich wędrówek wzdłuż wybrzeża Kalifornii z ich obszarów rozrodczych w Meksyku. Jednak przewidywanie obecności rekinów na wzór prognoz pogody wciąż pozostaje ogromnym wyzwaniem. O ile niektóre zjawiska biologiczne – takie jak jesienne przebarwianie się liści czy okres, w którym ryby zwane księżycówkami masowo wypełzają na plaże, by złożyć ikrę – można przewidzieć z dużą dokładnością, o tyle zachowanie rekinów jest znacznie bardziej złożone. – To nie są zwykłe ryby – mówi prof. Douglas McCauley. – Ich zachowanie i historia naturalna są niezwykle skomplikowane. Temperatura wody jest jednym z najważniejszych czynników uwzględnianych przy prognozowaniu obecności rekinów. Młode osobniki mają tendencję do przebywania blisko powierzchni i niedaleko brzegu – podobnie jak małe dzieci. Żarłacze białe u wybrzeży zachodnich Stanów Zjednoczonych najczęściej występują tam, gdzie temperatura wody wynosi od 16 do 27°C. Rekiny reagują również na zmiany zasolenia, sztormy oraz migracje swoich ofiar. Dr Chris Lowe, kierownik Shark Lab na Uniwersytecie Stanowym Kalifornii w Long Beach, który współtworzył program SharkEye, zwraca uwagę, że ludzie prognozują pogodę od setek lat, natomiast metody przewidywania obecności rekinów dopiero się rozwijają. Jak podkreśla, nawet dysponując ogromnymi zbiorami danych i zaawansowaną technologią, meteorolodzy wciąż nie są w stanie przewidzieć pogody z całkowitą pewnością. A w przeciwieństwie do prądu powietrza czy chmury każdy rekin podejmuje własne decyzje. Dlaczego rekiny atakują ludzi? Naukowcy wciąż szukają odpowiedzi Nowe technologie usprawniają tworzenie prognoz, dostarczając naukowcom więcej wskazówek na temat zachowania rekinów. Dr Megan Winton, badaczka z organizacji Atlantic White Shark Conservancy, używa rejestratorów biologicznych wyposażonych w kamery (tzw. camera tags), co – jak sama opisuje – przypomina wręczenie rekinowi smartfona. Te specjalne urządzenia pozwalają podejrzeć, na czym w danej chwili skupia się uwaga drapieżnika. Badania dr Megan Winton przyczyniły się do rozwoju stworzonej przez stowarzyszenie aplikacji Sharktivity, która dostarcza w czasie rzeczywistym informacje o dostrzeżonych rekinach oraz dane o ich przemieszczaniu się. Pokazują również, że poszczególne osobniki mają swoje unikatowe nawyki i zachowania. Dr Megan Winton obserwowała już sytuacje, w których rekiny płoszyły się na widok ptaków lub foki. Kamery pozwoliły jej również podglądać rekina, który po pożywieniu się foką odpoczywał na dnie oceanu. – Poszczególne rekiny mają zupełnie inne osobowości – mówi. – Jedne są bardziej ostrożne, inne nieco odważniejsze, i jest to naprawdę fascynujące. Lata danych zebranych z obu wybrzeży pozwalają określić, w których miejscach rekiny powinny się znajdować, ale to wcale nie oznacza, że dany osobnik rzeczywiście się tam pojawi o określonej porze. – Rekiny nie różnią się tak bardzo od ludzi – zauważa dr Chris Lowe. – Większość populacji mieści się w pewnej normie, ale zawsze znajdą się osobniki wyłamujące się ze schematów. Nawet gdy rekiny zostaną wykryte wzdłuż danego odcinka plaży, wciąż nie wiadomo, kiedy mogą stanowić realne zagrożenie. Zespół dr Chrisa Lowe'a zgromadził nagrania z dronów i sygnały akustyczne z wielu lat śledzenia tych zwierząt, z których wynika, że rekiny i ludzie bardzo często przebywają w bliskiej odległości od siebie. A kiedy ludzie wchodzą do wody, rekiny wydają się zupełnie niewzruszone. – Myśleliśmy, że ludzie będą dla rekinów po prostu utrapieniem, a teraz zdajemy sobie sprawę, że człowiek nie ma dla nich żadnego znaczenia. Jesteśmy dla nich jak dryfujące szczątki – mówi. – Prawdopodobnie nie pachniemy jak jedzenie ani nie wydajemy takich dźwięków jak ich ofiary. Nie gonimy ich, więc nie stanowimy zagrożenia. Po prostu nas ignorują. Zdaniem naukowców do ewentualnych incydentów dochodzi najczęściej wskutek pomyłki – na przykład wtedy, gdy żarłacz biały bierze deskę surfingową za sylwetkę foki widzianą od spodu. Jak zauważa dr Chris Lowe, żarłacze białe należą do najlepiej poznanych rekinów na świecie, a mimo to naukowcy wciąż nie wiedzą, gdzie się rozmnażają ani gdzie przychodzą na świat. Pozostaje też jeszcze jedna wielka tajemnica: nadal tak naprawdę nie wiemy, dlaczego rekiny od czasu do czasu atakują ludzi. Prognozy obecności rekinów mają zwiększyć bezpieczeństwo na plażach Na plaży Padaro niedaleko Santa Barbara w Kalifornii organizatorzy obozów dla dzieci regularnie otrzymują ostrzeżenia wysyłane przez prof. Douglasa McCauleya. – Na ich podstawie mogą zdecydować, czy dany dzień należy uznać za „rekinowy” – wyjaśnia badacz. Zdarza się, że drony wykrywają nawet 15 osobników. W ciągu najbliższej dekady prognozy wskazujące, gdzie i kiedy mogą pojawić się rekiny, prawdopodobnie staną się znacznie dokładniejsze. Prof. Douglas McCauley przyznaje, że z łatwością wyobraża sobie drony rozmieszczone na wieżach ratowniczych w całym kraju, prowadzące nieprzerwany monitoring wybrzeża. Ponieważ rekiny mierzą się z coraz mniejszą liczbą zagrożeń i nie brakuje im pożywienia, rośnie prawdopodobieństwo, że ludzie będą coraz częściej dzielić z nimi przybrzeżne wody. Prof. Douglas McCauley podkreśla, że narzędzia prognostyczne są częścią procesu uczenia się, jak współistnieć z drapieżnikami, które staramy się chronić. – Głównym celem tych badań jest upewnienie się, że nadal będziemy mogli bezpiecznie dzielić te wody – podsumowuje. Źródło: National Geographic
Kolejna puma w Polsce. Tajemnicze nagranie z Dolnego Śląska stawia służby na równe nogi
Zaledwie kilka dni temu wydawało się, że sprawa egzotycznego drapieżnika na Pomorzu znalazła swój szczęśliwy finał. Natura – lub ludzka nieodpowiedzialność – napisała jednak właśnie kolejny rozdział. Dolnośląscy samorządowcy i leśnicy wydali oficjalne ostrzeżenia po tym, jak w okolicy Głogowa nagrano sylwetkę potężnego kota. Czy w Polsce mamy do czynienia z plagą nielegalnych hodowli niebezpiecznych zwierząt?
Do starostwa powiatowego w Głogowie wpłynęło nagranie z kamery termowizyjnej, wykonane w nocy pomiędzy miejscowościami Wojszyn i Droglowice. Krótki film uwiecznił sylwetkę zwierzęcia, które budową i ruchem do złudzenia przypomina dużego kota. Sytuacja okazała się na tyle poważna, że lokalne władze natychmiast zwołały sztab kryzysowy. Nagranie w nocy i policyjny śmigłowiec w akcji Samorządowcy postanowili działać wyprzedzająco i natychmiast ostrzec mieszkańców przed potencjalnym zagrożeniem. Władze wydały ostrzeżenie dla mieszkańców i turystów, aby nie wchodzić do lasu na terenie gminy Pęcław. – To duże zwierzę kotowate. Nie jest potwierdzone, czy to jest puma, ale to duże zwierzę kotowate. Zostało nagrane w nocy [z 14 na 15 lipca - przyp. red.] na terenie naszej gminy Pęcław między miejscowościami Droglowice i Wojszyn – mówi wójt gminy Pęcław Dorota Jewniewicz w Radiu Wrocław. Tereny leśne w tym rejonie są obecnie bardzo skrupulatnie monitorowane. Aby upewnić się, z jakim zwierzęciem służby mają do czynienia, do akcji poszukiwawczej włączono policyjny śmigłowiec. Chociaż nikt tego zwierzęcia nie widział ponownie, to służby apelują o koncentracje. Gdy tylko ktoś zauważy kształt pasujący do opisu, powinien to natychmiast zgłosić. Zagadkowy łącznik z Koszalinem Sytuacja z Dolnego Śląska budzi wielkie emocje, szczególnie że całkiem niedawno pod Koszalinem grasowała inna puma płowa – jak informowaliśmy na łamach National Geographic Polska, została już jednak bezpiecznie odłowiona i przetransportowana do zoo w Poznaniu. Miejsca obu zdarzeń dzieli ponad 300 kilometrów. Czy ktoś w panice postanowił pozbyć się kilku egzotycznych kotów ze swojej nielegalnej hodowli? A może to poszukująca młodego samica? Dr Robert Maślak, zoolog z Uniwersytetu Wrocławskiego, zaleca wstrzemięźliwość. Zaznacza on, że na podstawie samych kadrów z termowizji nie można wykluczyć, że po lesie w istocie biega niezwykle duży kot domowy lub afrykański serwal, który nierzadko ucieka polskim pseudohodowcom. Żywe zabawki z czarnego rynku. Skąd puma wzięła się w Polsce? Jeśli nagrania się potwierdzą, to naturalnie nasuwa się pytanie – jakim cudem amerykański drapieżnik w ogóle znalazł się pod Głogowem? Zgodnie z polskim prawem, puma płowa to zwierzę niebezpieczne I kategorii. Jej prywatna hodowla jest całkowicie nielegalna, a specjalne zgody na przetrzymywanie takich gatunków wydawane są wyłącznie zarejestrowanym ogrodom zoologicznym lub cyrkom. Eksperci i przyrodnicy wskazują na mechanizmy czarnego rynku. W internecie wciąż można nielegalnie kupić egzotyczne kocięta, które trafiają do osób pragnących popisać się nietypowym pupilem. Gdy uroczy kociak zamienia się w 60-kilogramowego drapieżnika, który niszczy dom i stwarza śmiertelne zagrożenie, właściciel wpada w panikę i po cichu wypuszcza zwierzę do lasu. Niewykluczone również, że mamy do czynienia z „efektem Koszalina”. Nagłośnienie poprzedniej sprawy mogło sprawić, że inny pseudohodowca przeląkł się policyjnego nalotu i postanowił natychmiast pozbyć się dowodu, otwierając klatkę w nocy z dala od zabudowań. Myśliwy, który unika ludzi. Pumy z reguły są niegroźne dla człowieka Jeśli ostatecznie okaże się, że uciekinierem jest puma płowa (Puma concolor), będziemy mówić o drapieżniku potężnej klasy. To drugi co do wielkości kot obu Ameryk. Dorosłe samce tego gatunku mogą ważyć średnio od 50 do nawet 80 kilogramów, dysponując nieprawdopodobną siłą i refleksem. Człowiek nie znajduje się jednak w jadłospisie pumy. Koty te polują na ssaki kopytne i z natury nie postrzegają nas jako ofiary. Potwierdzone ataki w Ameryce Północnej najczęściej dotyczą małych dzieci oraz szybko przemieszczających się biegaczy lub rowerzystów. To właśnie nagły, szybki ruch instynktownie wyzwala u kota odruch morderczego pościgu. Zagrożenie dla zwierząt gospodarskich i psów Trzeba pamiętać, że każdy duży drapieżnik wyrzucony do obcego ekosystemu z czasem zgłodnieje i poszuka łatwego łupu. Powiatowa Inspektor Nadzoru Weterynaryjnego w Głogowie przestrzega, że głodny kot to bezpośrednie zagrożenie dla zwierząt gospodarskich oraz puszczanych wolno psów. Mieszkańcy okolicznych wsi powinni solidnie zamykać zagrody i trzymać swoje domowe zwierzęta pod kluczem, dopóki leśna zagadka nie zostanie ostatecznie rozwikłana przez policję i leśników. Źródło: Radio Wrocław, X, TVP Wrocław Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Grasująca na Pomorzu puma została bezpiecznie odłowiona. Jej nowym domem będzie poznańskie zoo
Niedawno informowaliśmy na naszych łamach, w zachodniopomorskich lasach pojawił się nieoczekiwany i egzotyczny gość – młoda puma płowa. Teraz historia ucieczki wielkiego kota, który od kilku dni wędrował po okolicy, dobiegła końca. Ciekawskie zwierzę zostało złapane, a samica – bo ta puma to jednak „ona” – zyskała już fachową opiekę weterynaryjną. Jej nowym domem stanie się wkrótce ogród zoologiczny w Poznaniu.
Poszukiwania drapieżnika prowadzone były pod ogromną presją czasu, ponieważ lokalne władze obawiały się o bezpieczeństwo turystów, grzybiarzy czy miłośników jagód przebywających w lasach. Zaledwie kilka dni temu opisywaliśmy spotkanie z tą młodą pumą w okolicach wsi Karsinka, gdzie egzotycznego ssaka po raz pierwszy uwiecznił na nagraniu lokalny myśliwy. Kot nie bał się człowieka i nie uciekał przed strzałami ostrzegawczymi, co od początku budziło uzasadniony niepokój przyrodników. Kamuflaż w trawie i błyskawiczna akcja W niedzielne popołudnie dzikie zwierzę powróciło w to samo miejsce, co natychmiast uruchomiło procedurę odłowu. Zwierzę wykorzystywało swoje wrodzone zdolności do ukrywania się. – Tak się zakamuflowała, że prawie na nią weszłam – powiedziała PAP Katarzyna Lesner, szefowa Fundacji dla Dzikich Zwierząt „Larus”, opisując chwile odłowu z perspektywy terenowej. Dzięki szerokiej współpracy naukowców z PAN, służb leśnych, mieszkańców i weterynarzy, pumę udało się bezboleśnie uśpić specjalnym pociskiem. Akcja przebiegła z pełnym poszanowaniem natury – gdy samica zasnęła, została ostrożnie przeniesiona do specjalistycznej klatki i przewieziona do ośrodka rehabilitacyjnego. W jakiej kondycji jest dziki kot? Puma płowa (Puma concolor) to gatunek, dla którego polskie lasy są całkowicie obce. Służby wciąż próbują ustalić, w jaki sposób drapieżnik znalazł się na wolności, ponieważ nie odnotowano żadnych zgłoszeń o ucieczce z legalnych placówek czy prywatnych wolier. Najprawdopodobniej kot padł ofiarą nielegalnego handlu. Mimo stresującej wędrówki w nienaturalnym środowisku, schwytany osobnik jest w bardzo dobrej kondycji fizycznej. – [Puma] Nie była wychudzona. Spała, była po podaniu leków sedacyjnych. Lekarze ocenili jej stan na dobry – relacjonuje PAP Katarzyna Lesner. Kot nad ranem bezproblemowo wybudził się ze znieczulenia i o własnych siłach stanął na nogi. Zgodnie z informacjami, które przekazał w poniedziałek burmistrz Polanowa, Grzegorz Lipski, pumy zamieszka w poznańskim zoo. To doskonała wiadomość – placówka w stolicy Wielkopolski słynie z ogromnego doświadczenia w asymilacji i ratowaniu wielkich kotów odbieranych z nielegalnych hodowli i z rąk przemytników. Życzymy jej zdrowia i spokoju – skądkolwiek do nas przybyła. Z niecierpliwością czekamy na zdjęcia uciekinierki z jej nowego domu. Źródło: PAP Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
To nie groźna bestia, lecz ciekawski kot. Amerykańska puma wędruje po pomorskich lasach
Czy na spacerze pod Koszalinem powinniśmy spodziewać się spotkania z wielkim, amerykańskim kotem? Zdecydowanie nie. To jednak nie zmienia faktu, ż puma przemierza właśnie zachodniopomorskie lasy, wywołując panikę w mediach. Przyrodnicy apelują jednak o spokój – zrozumienie natury tego młodego zwierzęcia jest kluczem do jego bezpiecznego odłowienia i ochrony naszej fauny. Mówią, że nie ma się czego bać.
Lasy w okolicach Polanowa (województwo zachodniopomorskie) przywitały niecodziennego, drapieżnego gościa. Miejscowa gmina powołała sztab kryzysowy po tym, jak do sieci i nadleśnictwa trafiły nagrania myśliwego, który stanął oko w oko z wielkim kotem. Informacje przekazane Polskiej Agencji Prasowej przez lokalnych leśników potwierdzają, że wizerunek drapieżnika skonsultowano ze specjalistami z Instytutu Biologii Ssaków PAN. To bez wątpienia puma płowa. „Do budy”, czyli jak nie płoszyć dzikiego kota Nagrania ze spotkania, choć niezwykle cenne dla badaczy, doskonale obrazują ogromne emocje towarzyszące spotkaniu z drapieżnikiem. Trudno się dziwić, że nagrywający był przestraszony – to w końcu sytuacja, na którą absolutnie nikt nie jest przygotowany. Mężczyzna próbował odgonić zwierzę, krzycząc do niego „do budy!” i oddając w powietrze strzał ostrzegawczy z broni. Choć ludzki strach jest w tym przypadku całkowicie zrozumiały i naturalny, przyrodnicy wykorzystują tę sytuację, by przypomnieć o zasadach bezpieczeństwa. Okrzyki przeznaczone dla psów domowych czy nagły huk wystrzału mogą bowiem wywołać nieprzewidywalny stres u dzikiego zwierzęcia i sprawić, że zachowa się w sposób nieprzewidywalny i niebezpieczny. Początkowe relacje przekazywane PAP sugerowały, że kot – ponieważ nie uciekł w panice przed hałasem – jest najprawdopodobniej stary i przygłuchy. Biolodzy szybko obalili ten mit. Pumę można zobaczyć na innym, późniejszym nagraniu wykonanym przez myśliwego. Wszystko działo się w nocy z 6 na 7 lipca 2026 roku. To ciekawość, nie głuchota Okazało się, że kot nie uciekł przed myśliwym bo… był go po prostu ciekawy. Eksperci zajmujący się dużymi ssakami, stwierdzili po analizie wideo, że mamy do czynienia z bardzo młodym, zaledwie kilkumiesięcznym osobnikiem. Świadczą o tym specyficzne detale budowy: białe wargi z ciemnym obrysem oraz wyraźne cętki na sierści. U tego gatunku plamki pełnią funkcję ewolucyjnego kamuflażu i zazwyczaj całkowicie zanikają między 6. a 8. miesiącem życia. Brak panicznej ucieczki przed hałasującym myśliwym to nie objaw niedołężności, lecz typowy odruch orientacyjny. Młode, niedoświadczone kotowate (podobnie z resztą zachowują się nasze rodzime rysie) często przystają w bezruchu, by wpatrywać się w intruza i ocenić sytuację, zamiast od razu rzucać się do ucieczki. Z natury są ostrożne i bardzo ciekawskie. Czemu amerykańska puma jest na wakacjach nad Bałtykiem? Naturalnym środowiskiem pumy płowej (Puma concolor) są ogromne przestrzenie od Kanady po surową Patagonię w Ameryce Południowej. W europejskiej faunie na wolności występują naturalnie jedynie trzy gatunki dzikich kotów: żbik oraz dwa rodzaje rysi. Obecność pumy w Polsce to wyłącznie efekt ingerencji człowieka. Sytuacja staje się jeszcze ciekawsza, gdy przypomnimy sobie wrzesień 2025 roku. Wówczas w oddalonej o kilkadziesiąt kilometrów gminie Będzino fotopułapki uchwyciły dorosłą pumę, której nigdy nie schwytano. Środowisko naukowe dopuszcza dwie hipotezy: młody kot z Polanowa może być uciekinierem z nielegalnej hodowli, ale istnieje też fascynująca szansa, że przyszedł na świat już w polskim lesie, jako potomek samicy widywanej w ubiegłym roku. Tajemnica ciągle nie jest rozwiązana. Musimy ją znaleźć, by chronić polską przyrodę Gmina podjęła już pierwsze próby zabezpieczenia terenu. Jak poinformował PAP Maciej Wiórek, przedstawiciel Lasów Państwowych, w okolicy rozstawiane są dodatkowe fotopułapki, a lasy patrolują wzmocnione siły strażników. Ze względu na trwający sezon jagodowy, władze stanowczo proszą o omijanie rejonu Karsinki i Rekowa. Przyrodnicy uspokajają: nie ma absolutnie żadnych powodów do paniki. Zwierzę nie jest oswojone i zachowuje naturalny dystans, jest też bardzo młode. Warto pamiętać o zachowaniu odpowiedniego dystansu, bo nadal może być niebezpieczne, jeśli poczuje się zagrożone. Konieczność jego odłowienia to fundament rozsądnej ochrony środowiska. Jako obcy gatunek w naszym ekosystemie, puma mogłaby zakłócić lokalny łańcuch pokarmowy. Zlokalizowanie młodego kota w gęstym lesie będzie niezwykle trudne, ale to jedyny sposób na zapewnienie mu opieki i jednoczesną ochronę naszej delikatnej, polskiej przyrody. Której elementem – jeszcze – puma zdecydowanie nie jest. Źródło: PAP Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Żmija łańcuszkowa jest mistrzynią kamuflażu i śmiertelnie skutecznym drapieżnikiem
Żmija łańcuszkowa jest zaliczana do tzw. wielkiej czwórki jadowitych węży Indii. Gatunek ten odpowiada za tysiące ukąszeń rocznie, jednak nie można nie wspomnieć także o nieocenionej roli, jaką te gady pełnią w ekosystemie. Jak wygląda żmija łańcuszkowa? Jakie tereny preferuje? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Taksonomia żmii łańcuszkowej Naturalny kamuflaż Zasięg występowania i siedlisko Zwyczaje i behawior Pożywienie i techniki łowieckie Potężna broń żmii łańcuszkowej Żmija łańcuszkowa doprowadziła sztukę kamuflażu do prawdziwej perfekcji. Jej jad sieje spustoszenie w organizmie, a syk budzi autentyczną grozę wśród ludzi. Z drugiej strony, ten śmiertelnie niebezpieczny wąż pełni funkcję kluczowego regulatora populacji gryzoni, które dziesiątkują plony. Taksonomia żmii łańcuszkowej Naukowa nazwa tego gatunku – Daboia russelii – honoruje Patricka Russella, szkockiego przyrodnika i lekarza, który pod koniec XVIII wieku poświęcił życie dokumentowaniu gadów Indii. To on jako pierwszy zauważył, że ten konkretny wąż jest odpowiedzialny za lwią część tragicznych w skutkach spotkań z ludźmi. Naukowy opis gatunku pojawił się w 1797 roku dzięki pracy George’a Shawa i Fredericka Polydore’a Noddera. Przez długi czas żmija ta figurowała w podręcznikach jako Vipera russelii, jednak badania wykazały, że zasługuje ona na własny, odrębny rodzaj – Daboia. Słowo to wywodzi się z języka hindi i oznacza „tego, który się ukrywa” lub „czyhającego”, co idealnie oddaje strategię łowiecką tego zwierzęcia. Współczesna taksonomia dokonała jeszcze jednego istotnego podziału. Dawniej uznawano żmiję łańcuszkową za jeden gatunek o ogromnym zasięgu. Dziś wiemy, że mamy do czynienia z dwoma odrębnymi, choć blisko spokrewnionymi gatunkami – formą zachodnią (Daboia russelii) występującą głównie w Indiach, Pakistanie i na Sri Lance, i formą wschodnią (Daboia siamensis), zamieszkującą Azję Południowo-Wschodnią, południowe Chiny i Tajwan. Naturalny kamuflaż Wąż ten cechuje się krępą, masywną budową ciała. Przeciętny dorosły osobnik osiąga ok. 120 cm długości, jednak niektóre mierzą nawet 185 cm. Co ciekawe, istnieje wyraźna zmienność regionalna w rozmiarach. Populacje zamieszkujące Sri Lankę są zazwyczaj mniejsze, osiągając średnio 90 cm. Głowa gada jest spłaszczona, wyraźnie trójkątna i szeroka, co sprawia, że wyraźnie odcina się od stosunkowo cienkiej szyi. Pysk jest tępy, zaokrąglony i nieco zadarty, co nadaje wężowi charakterystyczny profil. Oczy są duże, z pionowymi, eliptycznymi źrenicami, a ich tęczówka mienią się odcieniami złota lub żółci. Charakterystycznym elementem są wystające łuski nadoczne, którym zwierzę zawdzięcza swoje groźne spojrzenie. Najcharakterystyczniejszą cechą żmii łańcuszkowej jest jej ubarwienie. Tło ciała waha się od ciemnożółtego przez brązowe aż po szare. Na nim wyróżniają się trzy rzędy dużych owali, ciemnobrązowych lub czerwonawych. Każdy z nich jest otoczony czarnym marginesem z białą lub kremową obwódką. W wielu przypadkach wzory łączą się ze sobą, tworząc formację przypominającą łańcuch. To charakterystyczne ubarwienie sprawia, że wśród suchych traw, opadłych liści lub na skraju zaoranego pola, zwinięta w kłębek żmija jest praktycznie niewidoczna. Zasięg występowania i siedlisko Daboia russelii to gatunek, który opanował niemal cały subkontynent indyjski i jego sąsiedztwo. Tego niebezpiecznego gada można spotkać w Indiach (gdzie jest wyjątkowo pospolita w Pendżabie i na południu kraju), Pakistanie, Sri Lance, Bangladeszu i Nepalu. O ile żmija łańcuszkowa nie jest specjalnie wybredna w kwestii wyboru siedliska, to należy podkreślić, że ma w tej kwestii pewne preferencje. Nie występuje w gęstych lasach deszczowych i rzadko pojawia się na terenach o ekstremalnej wilgotności, takich jak bagna czy namorzyny. Preferuje obszary otwarte, trawiaste, zarośla krzewiaste i o charakterze sawanny. Najbardziej upodobała sobie krajobraz przekształcony przez człowieka. Pola uprawne, szczególnie plantacje trzciny cukrowej i pola ryżowe, to dla niej prawdziwy raj. Dlaczego? Odpowiedź jest prosta – to właśnie tam znajduje najwięcej ofiar. Obfitość myszy i szczurów sprawia, że żmije ochoczo osiedlają się w pobliżu wiosek, a nawet w miastach, chowając się w stertach drewna, szczelinach murów czy starych kopcach termitów. Mimo że jest kojarzona przede wszystkim z nizinami, żmija łańcuszkowa potrafi wspinać się wysoko. Jej obecność odnotowano w górskich dolinach na wysokościach od 2300 do nawet 3000 metrów n.p.m. Zwyczaje i behawior Żmija łańcuszkowa prowadzi przede wszystkim nocny tryb życia, choć warto zaznaczyć, że nie jest to ścisłą regułą. W gorące dni spędza czas w ukryciu, chroniąc się przed palącym słońcem w norach gryzoni, pod kamieniami lub w gęstej trawie. Aktywuje się tuż po zachodzie słońca, kiedy temperatura nieco spada, a jej ofiary wyruszają na żer. W chłodniejszych okresach roku lub na większych wysokościach, zwierzę zmienia swój harmonogram i staje się bardziej aktywne w ciągu dnia, wygrzewając się na słońcu, by przyspieszyć metabolizm. Dorosłe osobniki poruszają się powoli i nie wykazują agresji, jeżeli nie zostaną sprowokowane. Trzeba jednak zaznaczyć, że „flegmatyczne” usposobienie tych węży jest złudne. Kiedy gad czuje się zagrożony, staje się szybki jak błyskawica, a przy tym – śmiertelnie niebezpieczny. Mechanizmy obronne Podstawą jego systemu obronnego jest syk. Żmija łańcuszkowa wydaje głośny i przenikliwy dźwięk, który w Indiach zyskał miano „gwizdu śmierci”. Jest on często porównywany do dźwięku pary uchodzącej pod wysokim ciśnieniem z szybkowaru. Jeżeli sygnał dźwiękowy nie odstraszy potencjalnego agresora, żmija przechodzi do ataku. Jej wyrzut ciała jest jednym z najszybszych w świecie gadów. Atakuje z ogromną furią i siłą. Duże osobniki mogą na moment całkowicie oderwać się od podłoża. To właśnie determinacja sprawia, że jest ona tak groźna – rzadko chybia, a siła uderzenia ułatwia głęboką penetrację zębami jadowymi. Warto wspomnieć o jeszcze jednej ciekawej cesze – żmija łańcuszkowa doskonale radzi sobie z wykrywaniem ciepła. Badania anatomiczne wykazały obecność tzw. woreczka nadnosowego, który jest gęsto unerwiony i prawdopodobnie pełni funkcję receptora podczerwieni. Pozwala to drapieżnikowi na precyzyjne lokalizowanie stałocieplnych ofiar w całkowitych ciemnościach, co czyni ją niemal idealnym nocnym łowcą. Pożywienie i techniki łowieckie Żmija łańcuszkowa pożre niemal wszystko, co zmieści się w jej gardle, jednak fundamentem jej diety są gryzonie. Szczury polne, myszy, ryjówki i paseczniki palmowe stanowią większość jej posiłków, co czyni ją nieocenionym sojusznikiem człowieka w walce ze szkodnikami niszczącymi plony. Jadłospis tego gatunku jest jednak znacznie bogatszy, zwłaszcza w przypadku młodych osobników, które muszą zadowolić się nieco mniejszą zdobyczą. Ofiarą Daboia russelii padają między innymi jaszczurki, żaby i ropuchy. Sezonowo drapieżniki te polują na ptaki gniazdujące na ziemi. Nie gardzą też dużymi owadami. Strategia łowiecka żmii łańcuszkowej opiera się na cierpliwości. Jako drapieżnik polujący z zasadzki, potrafi godzinami tkwić w bezruchu, polegając na kamuflażu. Kiedy ofiara zbliży się na odpowiednią odległość, następuje błyskawiczne uderzenie. Po zaaplikowaniu jadu, wycofuje się, pozwalając toksynie zadziałać. Potężna broń żmii łańcuszkowej W Indiach żmija łańcuszkowa odpowiada za więcej zgonów niż kobra indyjska. Jad tego drapieżnika jest przede wszystkim hemotoksyczny i cytotoksyczny. Składa się z koktajlu enzymów, takich jak metaloproteinazy, serynowe proteazy i fosfolipazy A2. Kluczowym składnikiem jest RVV-X – białko wywołujące w organizmie ofiary gwałtowne krzepnięcie krwi wewnątrz naczyń. Krew zużywa wszystkie swoje zasoby krzepnięcia w niekontrolowany sposób, co prowadzi do stanu, w którym pojawia się krwawienie ze wszystkich możliwych miejsc – dziąseł, nosa, starych ran, a nawet do narządów wewnętrznych i mózgu. Dawka jadu wstrzykiwana podczas jednego ukąszenia jest ogromna. Żmija potrafi wstrzyknąć jednorazowo ponad 150 mg toksycznego koktajlu, co stanowi wielokrotność dawki potrzebnej do zabicia dorosłego mężczyzny. Odwrócone dojrzewanie Jednym z najdziwniejszych aspektów działania jadu jest jego wpływ na układ hormonalny. U części osób, które przeżyły ostre stadium zatrucia, wiele miesięcy a nawet lat później zaobserwowano niezwykłe objawy. Mowa o martwicy przysadki mózgowej, czego efektem jest tzw. odwrócone dojrzewanie. Mężczyźni tracą owłosienie na ciele, ich głos staje się wyższy, zanika popęd płciowy, a mięśnie wiotczeją. U kobiet dochodzi do zaniku miesiączki i braku laktacji. Pojawia się skrajne osłabienie, apatia i zmiany w teksturze skóry, która staje się cienka i woskowata. Istnieją udokumentowane przypadki, gdzie diagnoza została postawiona dopiero 15 lat po ukąszeniu, gdy pacjent zgłosił się z powodu skrajnego wycieńczenia i braku cech męskich. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Wyścig zbrojeń w świecie zwierząt. Naukowcy odkryli, dlaczego drapieżniki przegrywają
Drapieżniki są zazwyczaj większe i szybsze od swoich ofiar, a jednak większość ich ataków kończy się porażką. Nowe badania ujawniają, że kluczem do przetrwania potencjalnej ofiary nie tylko jest zwinność, ale przede wszystkim pewien „defekt” prześladowcy.
W świecie przyrody pościg jest jednym z najbardziej fundamentalnych zachowań, obserwowanym u niemal wszystkich kręgowców. Interakcje między drapieżnikami i ich ofiarami wyglądają nie raz bardzo brutalnie. Stawką jest przetrwanie. Drapieżniki ewoluowały w taki sposób, by być większymi, silniejszymi i szybszymi od swoich ofiar. Jednak wbrew potocznej opinii nie zawsze osiągają sukces, bo większość ich ataków kończy się niepowodzeniem. Naukowcy z Uniwersytetu Amsterdamskiego przyjrzeli się temu fenomenowi, a swoje wnioski opublikowali na łamach prestiżowego czasopisma „PNAS”. Jak zbadać porażkę drapieżników? Badanie polegało na integracji dwóch obszarów naukowych: allometrii oraz geometrii pościgu. Eksperci zebrali i zestawili obszerne dane dotyczące cech biomechanicznych kręgowców, takich jak: masa ciała, prędkość, zdolność do wykonywania skrętów. Wykorzystali te parametry, aby przetestować klasyczną teorię „turning gambit” w trzech środowiskach: lądowym, wodnym i powietrznym. Jest to strategia obronna stosowana przez ofiary, aby uniknąć schwytania przez drapieżnika. Nowatorskim elementem metodologii było wprowadzenie do matematycznego modelu pościgu parametru opóźnień sensoryczno-motorycznych. Analizowano, jak gęstość ośrodka oraz czas potrzebny na reakcję układu nerwowego wpływają na interakcje między łowcą a ofiarą. Drapieżnik pod wodą Najnowsze analizy biomechaniczne wykazały istotny rozdźwięk między teorią a praktyką. Okazało się, że w większości przypadków ofiary wcale nie są na tyle zwrotne, by samą manewrowością zniwelować różnicę prędkości drapieżnika. Szczególnie jaskrawym przykładem jest środowisko wodne. Choć według klasycznego modelu to drapieżniki powinny mieć tam największą przewagę, w rzeczywistości odnotowuje się tam najniższą skuteczność polowań – zaledwie jeden na dziesięć ataków kończy się schwytaniem ofiary. To odkrycie wymusiło na badaczach poszukiwanie brakującego elementu układanki, który niweluje fizyczną przewagę łowców. Kluczowy ułamek sekundy Rozwiązaniem zagadki okazały się opóźnienia sensoryczno-motoryczne, czyli czas, jakiego potrzebuje drapieżnik na zauważenie manewru ofiary, przetworzenie tej informacji i reakcję mięśniową. W naturze drapieżnik nie reaguje natychmiastowo; każdy skręt ofiary wywołuje u niego krótką zwłokę. Chociaż te opóźnienia trwają zaledwie ułamek sekundy, w czasie dynamicznego pościgu są decydujące. Dają one ofierze niezbędną przestrzeń i czas na ucieczkę, zanim prześladowca zdoła skorygować swój tor ruchu. W wodzie, gdzie zwierzęta są wyjątkowo zwrotne, ofiara może wręcz przemknąć za plecy drapieżnika, zanim ten w ogóle uświadomi sobie, co się stało. Podsumowując: sukces ofiary zależy od precyzyjnego wyczucia czasu – według modelu musi ona wykonać unik w wąskim oknie czasowym wynoszącym około 100 milisekund przed atakiem. Teraz badacze będą chcieli zrozumieć, jak zwierzęta osiągają taką precyzję. Wyścig na poziomie neuronów Wnioski płynące z badań zmieniają nasze postrzeganie ewolucji drapieżnictwa. Zdaniem naukowców można mówić o wyścigu zbrojeń na poziomie układu nerwowego. – Zawsze uważało się, że układ drapieżnik-ofiara to czysta biomechanika – wyścig o to, kto będzie szybszy – mówi Lars Koopmans z Instytutu Dynamiki Różnorodności Biologicznej i Ekosystemów na Uniwersytecie Amsterdamskim, który jest pierwszym autorem publikacji. – Nasze odkrycie rzuca na to nowe światło: ten wyścig zbrojeń toczy się także w sferze neurologii – dodaje naukowiec. Źródło: PNAS Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Dlaczego źrenice zwierząt mają tak różne kształty? Poznaj fascynujące przystosowania
Gdy przyglądasz się oczom kota, widzisz pionową, nieco onieśmielającą szczelinę. Źrenice kozy są jeszcze dziwniejsze (dla niektórych przerażające) – przypominają szeroki, poziomy prostokąt. Mątwy mają z kolei oczy w kształcie litery W. To wszystko nie przypadek, ale efekt milionów lat ewolucji. Źrenice opowiadają historię lat przetrwania, polowania i sposobów unikania zagrożenia. Ale dlaczego właściwie są takie „dziwne” i różne od naszych?
Czemu wszystkie zwierzęta nie mają takich samych oczu? Dlaczego kształt źrenic jest taki ważny? W jaki sposób możemy dzielić ze sobą tę samą planetę, a jednocześnie być tak różni? Oczy są symbolem fascynującego przystosowania, które odpowiada za wyjątkowy sposób widzenia i umożliwia przetrwanie. Jakie tajemnice kryją? Pionowe, okrągłe i poziome Kot czający się w wysokiej trawie musi precyzyjnie ocenić odległość pionowymi źrenicami i zareagować błyskawicznie, gdy zbliża się jego ofiara. Koza na pastwisku nie ma luksusu nieruchomego wypatrywania jednego punktu – musi nieustannie obserwować cały horyzont. Jej pozioma źrenica „otwiera się” na szeroki krajobraz, pozwalając błyskawicznie zauważyć nadchodzącego drapieżnika. W morskich głębinach mątwa korzysta z iście kosmicznych źrenic w kształcie litery „W” – naukowcy wciąż debatują, czy pomaga jej to lepiej widzieć kolory w zmiennym, morskim środowisku, minimalizować odblaski czy lepiej kamuflować się przed wrogami. Pionowe szczeliny – drapieżnik widzi więcej, niż myślisz Pionowa kocia źrenica to narzędzie snajpera: ogranicza rozmycie w pionie i pozwala na ostre widzenie obiektu, który za chwilę stanie się obiadem. Niewielkie różnice odległości podlegające ocenie dwóch skierowanych w stronę ofiary oczu pozwalają precyzyjnie ocenić odległość: proces ten nazywa się stereopsją (ludzie także się nim wspierają). Taką pionową budowę spotykamy u kotów i niektórych węży, które muszą bardzo dokładnie wycelować podczas ataku. Zwężanie źrenic w poziomie pomaga w widzeniu stereoskopowym, natomiast poszerzanie ich w pionie ułatwia ocenę głębi na podstawie rozmycia. Co ciekawe, to rozwiązanie sprawdza się najlepiej w przypadku drapieżników żyjących blisko ziemi. Większe drapieżniki, takie jak lwy i tygrysy, mają zazwyczaj okrągłe źrenice, ponieważ patrzą na ziemię pod ostrzejszym kątem, co zmniejsza przewagę rozmycia w ocenie odległości. Poziome prostokąty – roślinożerca, który zawsze jest czujny Czas na łąkach mija powoli, ale nie znaczy to, że można przestać być czujnym. Pozioma źrenica u kóz, owiec czy koni to panoramiczne „okno” na świat, które chroni jednocześnie przed rażącym słońcem z góry. Ten szeroki kształt przepuszcza więcej światła z płaszczyzny poziomej przed nimi, ułatwiając skanowanie otoczenia w poszukiwaniu zagrożenia. Jest to w zasadzie przeciwieństwo oczu drapieżników. – W przypadku zwierząt roślinożernych bardziej liczy się pole widzenia niż ostrość obrazu. Muszą mieć możliwość paronamicznego spoglądania na świat wzdłuż ziemi, ponieważ większość drapieżników, która się do nich zbliży, będzie sunąć przy jej powierzchni – tłumaczy w wywiadzie dla Live Science prof. Marty Banks, prof. optometrii na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkley. Zwierzęta te spędzają jednak ogromną ilość czasu skubiąc trawę – czyli z głową skierowaną w dół. To oznaczałoby, że przez większość dnia ich poziome źrenice przyjmują de facto pozycję pionową. Natura i na to znalazła rozwiązanie – zwierzęta te potrafią obracać gałki oczne tak, by ich źrenice zawsze były równoległe do ziemi: nawet gdy pasą się głową w dół. Konwergencja ewolucyjna, czyli wielkie umysły myślą podobnie To, że tak różne zwierzęta mają podobne źrenice, to tzw. konwergencja ewolucyjna. Oznacza ona to, że organizmy ewolucyjnie odległe od siebie wykształcają te same mechanizmy. Przykładem są koty i węże, u których pionowe szczeliny pojawiły się niezależnie z tego samego powodu: skutecznego polowania. Kozy i konie wykształciły poziome – bo liczy się panoramiczny widok na zagrożenia. Zwierzęcy „wiedźmini” potrafią zmieniać kształt źrenic Wiedźmin Geralt w popularnej serii Andrzeja Sapkowskiego miał za sprawą specjalnych mutacji „kocie oczy”, które zmieniał także przy pomocy swoich specjalnych eliksirów. Chociaż wiemy już, beneficjentem pionowych źrenic są głównie drapieżniki „przypodłogowe” (a Biały Wilk operował na nieco innym poziomie), to był to pomysłowy zabieg literacki, który pozwalał „uzwierzęcić” bohatera. Zmienianie źrenic to jednak nic nowego w świecie zwierząt. Niektóre ryby i ptaki (np. arowany) mają zdolności całkowitej zmiany kształtu źrenic w ciągu dnia – wszystko zależy od tego, w jakiej ilość światła słonecznego aktualnie operują. Spojrzenie każdego zwierzęcia to wynik milionów lat eksperymentów natury. Różnorodność źrenic jeszcze dobitniej pokazuje nam, że każda istota na naszej planecie postrzega ją zupełnie inaczej. Źródło: Science Advances, Live Science Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Dramatyczne starcie w amazońskiej dżungli. Harpia wielka zaatakowała turystkę
W lasach Gujany Francuskiej doszło do bezprecedensowego incydentu – harpia wielka wbiła szpony w głowę turystki. To pierwszy naukowo potwierdzony przypadek tak agresywnego zachowania orła wobec człowieka.
Spis treści Tropikalny orzeł zaatakował kobietę Harpia wielka – jeden z największych ptaków drapieżnych na świecie Czy orły atakowały ludzi? O atakach orłów na ludzi, a także na inne naczelne, dotychczas krążyły tylko niepotwierdzone opowieści. Teraz opisano pierwszy naukowo udokumentowany przypadek harpii wielkiej atakującej dorosłego człowieka w amazońskim lesie deszczowym. Wyniki obserwacji opublikowano właśnie w czasopiśmie naukowym „Ecology and Evolution”. Tropikalny orzeł zaatakował kobietę Do incydentu doszło w Gujanie Francuskiej, na turystycznej wycieczce w amazońskiej dżungli, w grupie prowadzonej przez miejscowego przewodnika. 29-letnia kobieta wraz z partnerem na chwilę oddalili się od grupy by zrobić zdjęcia orła – harpii wielkiej, która z zaciekawieniem przyglądała się turystom. Nagle ptak ruszył do ataku na kobietę. Wbił szpony w skórę głowy, pozostawiając głębokie rany. Kobieta ukryła twarz w dłoniach i upadła na ziemię. Harpia wciąż siedziała na jej głowie, nie wydając żadnego dźwięku, z rozpostartymi skrzydłami. Towarzyszący jej mężczyzna przydeptał głowę orła do ziemi i dopiero wtedy ptak rozluźnił uchwyt swoich szponów, a kobieta została uwolniona. Ofiara została szybko przetransportowana do szpitala w Cayenne, stolicy Gujany Francuskiej, gdzie otrzymała odpowiednią opiekę medyczną. Lekarze, ornitolodzy i fotografowie szczegółowo udokumentowali całe zdarzenie. Atakującym był dorosły osobnik harpii wielkiej. Zaatakowana kobieta była drobnej budowy, co pewnie zachęciło orła do wybrania właśnie jej. Harpia wielka – jeden z największych ptaków drapieżnych na świecie Harpia wielka (Harpia harpyja) to jeden z największych i najsilniejszych ptaków drapieżnych świata, zamieszkujący tropikalne lasy Ameryki Środkowej i Południowej. Charakteryzuje się masywnym ciałem, potężnymi szponami oraz efektownym, wachlarzowatym czubem na głowie. Wachlarz piór wokół głowy może stroszyć lub chować. Poluje głównie na ssaki nadrzewne, takie jak leniwce i małpy. Także na duże małpy, na przykład wyjce. Jest gatunkiem bardzo rzadkim, zagrożonym wyginięciem. Dotychczas uważano, że nie stanowi zagrożenia dla ludzi, a znane przypadki ataków były anegdotyczne i niepotwierdzone naukowo. Czy orły atakowały ludzi? Autorzy artykułu porównują ten przypadek do znaleziska „dziecka z Taung” – skamieniałości australopiteka z Południowej Afryki, który prawdopodobnie padł ofiarą dużego ptaka drapieżnego. Sugerują, że interakcje między dużymi ptakami drapieżnymi a naczelnymi (w tym ludźmi) mogą mieć głębsze korzenie ewolucyjne. Zdarzenie to podkreśla również znaczenie zachowań społecznych jako strategii obronnej przed drapieżnikami. Poruszanie się w grupach zniechęcało ptaki do tego typu polowań. Autorzy artykułu zalecają dalsze badania nad zachowaniami harpii wielkich oraz monitorowanie ich interakcji z ludźmi, aby lepiej zrozumieć i zapobiegać podobnym incydentom w przyszłości. Źródło: Ecology and Evolution Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Oceaniczny sprinter z żaglem i dziobem jak szpada. Żaglica to jedna z najszybszych ryb świata
Wygląda jak futurystyczna torpeda i pływa z zawrotną prędkością. Żaglica to szczytowy drapieżnik, który potrafi polować w grupie i współpracować niczym wilcza wataha. Ta fascynująca ryba jest jednak coraz bardziej zagrożona, między innymi przez połowy tuńczyków.
Spis treści: Legendarna waleczność i Ernest Hemingway Jeden gatunek czy dwa? Globalny wędrowiec: gdzie można spotkać żaglicę? Anatomia morskiego sprintera Niezwykłe oko i „kaloryfer” grzejący mózg Sztuka polowania: rybia „wataha” i szermierka w głębinach Czy żaglice przetrwają? Jest piękna niczym futurystyczna maszyna – i faktycznie coś w tym jest. Żaglica jest uważana za jedną z najszybszych ryb świata. Jej wrzecionowate ciało tnie wodę niczym pocisk, a „żagiel” stawiany podczas zwrotów umożliwia błyskawiczną zmianę kierunku, nawet gdy płynie bardzo szybko. Jej bliskimi krewnymi są słynne marliny, które wraz z samą żaglicą rozpalają wyobraźnię wędkarzy na całym świecie. Wraz z kolejnymi badaniami i odkryciami dowiadujemy się coraz więcej o tych fascynujących rybach. Legendarna waleczność i Ernest Hemingway Należy do rodziny żaglicowatych (Istiophoridae), po angielsku potocznie zwanej marlinami. To ryby o podobnym kształcie i zachowaniach, choć tylko żaglica posiada tak dużą płetwę grzbietową. Jej bliskimi krewnymi są m.in. marlin biały, błękitny i niebieski. To właśnie jednego z marlinów z wielkim trudem łowił główny bohater powieści Ernesta Hemingwaya „Stary człowiek i morze”. Sam Hemingway zresztą też łowił zarówno marliny, jak i żaglice. Żaglica jest rybą niezwykle silną i waleczną. Ta waleczność ją gubi – przynajmniej w relacji z człowiekiem. Żaglice walczą tak zaciekle, a ich złowienie jest tak trudne, że stały się pożądanym trofeum w wędkarstwie sportowym. Ryby te potrafią wyskakiwać na kilka metrów ponad wodę, próbując uwolnić się z haczyka. Połów żaglicy na wędkę jest dla niej niczym więcej, niż wielogodzinną czasem męką. Jednak była, jest i raczej będzie nadal łowiona – dla przeżyć i dla spreparowanych trofeów, bo jej mięso nie jest zbyt smaczne. Jest uważane za zbyt twarde i sprzedaje się je głównie po uwędzeniu. Jeden gatunek czy dwa? Klasyfikacja żaglicy jest jednym z ciekawszych tematów w świecie ichtiologii. Tradycyjnie wyróżniano dwa gatunki: żaglicę atlantycką (Istiophorus albicans) oraz indopacyficzną (Istiophorus platypterus). Jednak wraz z rozwojem genetyki, ten podział został zakwestionowany. Dziś niektórzy naukowcy, opierając się na analizach DNA mitochondrialnego (mtDNA), uważają, że mamy do czynienia z jednym, kosmopolitycznym gatunkiem: Istiophorus platypterus. Globalny wędrowiec: gdzie można spotkać żaglicę? Żaglica jest rybą kosmopolityczną, doskonale przystosowaną do życia w otwartych wodach oceanicznych. Przyjmując, że jest jednym gatunkiem, jej zasięg obejmuje tropikalne i umiarkowane wody Oceanu Atlantyckiego, Spokojnego i Indyjskiego. Występuje też w Morzu Śródziemnym, do którego przedostała się przez Kanał Sueski. Jej rozmieszczenie jest dynamiczne i zmienia się sezonowo – w okresach letnich zapuszcza się w chłodniejsze wody na północnych i południowych krańcach swojego zasięgu, podążając za migrującymi ławicami ryb. Preferuje przypowierzchniowe, dobrze nasłonecznione wody. Zazwyczaj przebywa na głębokości do 200 metrów, w wodach o temperaturze od 21°C do 28°C. Choć jest rybą oceaniczną, często zbliża się do wybrzeży kontynentalnych, wysp oraz raf koralowych w poszukiwaniu pożywienia. Analiza danych z nadajników satelitarnych wykazała, że żaglice są zdolne do znacznie głębszych nurkowań, schodząc nawet na ponad 450 metrów. Anatomia morskiego sprintera Żaglica to prawdziwy atleta oceanów, a jej anatomia i zachowanie są podporządkowane jednemu celowi: maksymalnej wydajności podczas polowania. Przypisywano jej niemal mityczne prędkości, sięgające 110, a nawet 130 km/godz. Jednak nowsze, bardziej precyzyjne badania, wykorzystujące akcelerometry i nagrania wideo, nieco zrewidowały te dane. Wykazały one, że podczas gwałtownych zrywów w trakcie polowania żaglica osiąga prędkości rzędu 36 km/godz. Żagiel, czyli charakterystyczna płetwa grzbietowa, w normalnych warunkach jest złożona w specjalnym zagłębieniu na grzbiecie, by nie stawiać oporu w wodzie. Ryba gwałtownie rozkłada ją tylko w kluczowych momentach. Rozpostarty żagiel redukuje boczne ruchy głowy podczas ataku, co sprawia, że spiczasty dziób ryby staje się mniej widoczny dla ofiary. Działa też jak ster, pozwalając na wykonywanie błyskawicznych zwrotów. Gęsta sieć naczyń krwionośnych sugeruje, że może on pełnić też funkcję termoregulacyjną. Niezwykłe oko i „kaloryfer” grzejący mózg Oczy żaglic (a także reszty gatunków marlinów) mają wyjątkowa konstrukcję. Są otoczone kością o niemal kulistym kształcie. Poza tym w pobliżu oczu i mózgu znajduje się specjalna, „grzejąca” tkanka mięśniowa, która ociepla je, podczas gdy reszta ciała pozostaje w temperaturze otaczającej wody. Tkanka grzejna wytworzyła się z jednego z mięśni poruszających okiem i jest zmodyfikowanym mięśniem szkieletowym. Układ naczyń krwionośnych w tym „kaloryferze” zapobiega utracie ciepła. Z obecnością tkanki grzejnej u tych ryb wiąże się nietypowe unaczynienie zarówno oczu, jak i mózgu. W połączeniu z unikatowymi fotoreceptorami, adaptacja ta pozwala im polować w zimnych, słabo oświetlonych głębinach. Sztuka polowania: rybia „wataha” i szermierka w głębinach Polowanie żaglicy to pokaz koordynacji, precyzji i siły. Jej ostry, wydłużony pysk nie jest narzędziem do nabijania ofiar, lecz wyspecjalizowaną bronią, używaną z finezją godną mistrza szermierki. Żaglice często polują w grupach, współpracując niczym stado wilków. Ich celem są zwarte ławice ryb, takich jak sardynki czy makrele. Drapieżniki osaczają ławicę, zbijając ją w ciasną, pulsującą kulę tuż pod powierzchnią wody. Wtedy rozpoczyna się skoordynowany atak. Żaglice wdzierają się w ławicę, używając dziobów do zadawania błyskawicznych, bocznych ciosów, które mają zranić i ogłuszyć jak najwięcej ofiar. Żaglice także ściśle ze sobą współpracują. Jeden osobnik, atakując ławicę, rani lub ogłusza kilka ryb, ale jest w stanie zjeść tylko jedną lub dwie. Pozostałe, osłabione ofiary stają się łatwym łupem dla kolejnych członków grupy. Najnowsze badania odsłaniają jeszcze jeden poziom finezji: indywidualną specjalizację. Okazuje się, że poszczególne żaglice wolą atakować z konkretnej strony, niczym prawo- lub leworęczni szermierze. Czy żaglice przetrwają? Żaglice żyją w parach lub niewielkich grupach do 30 osobników. Rozmnażają się głównie latem, w otwartych wodach oceanów. Samica składa do 4,5 mln jaj, a narybek rośnie bardzo szybko, osiągając ok. 1,5 m już w pierwszym roku życia. Są drapieżnikami szczytowymi, choć dorosłe osobniki bywają zjadane przez orki i duże rekiny. Żaglica ma status narażonej na wyginięcie (vulnerable). Największym zagrożeniem jest przypadkowy połów w komercyjnych połowach tuńczyka, a także lokalne przełowienie i degradacja raf koralowych, będących ich żerowiskami. Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (ukończyła MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Wezwali służby do „rannego rysia”. Okazał się zdrowym, egzotycznym uciekinierem
W Kierszku pod Warszawą zauważono kota przypominającego serwala sawannowego. Zaniepokojeni okoliczni mieszkańcy początkowo myśleli, że to ryś. Zwierzak prawdopodobnie należy do prywatnego właściciela lub hodowli i może być tzw. kotem savannah, czyli mieszanką serwala z kotem domowym.
W nocy z 18 na 19 lutego 2026 roku w miejscowości Kierszek pod Warszawą, w bliskim sąsiedztwie Lasu Kabackiego, pojawił się zagadkowy kot. Fundacja „Kopytka z nadzieją – Azyl dla Zwierząt leśnych i gospodarskich” otrzymała zgłoszenie o obecności „chorego rysia” w okolicy ul. Kabackiej. Po przybyciu na miejsce okazało się jednak, że zamiast rodzimego drapieżnika, na wolności znajduje się kot podobny do serwala sawannowego – egzotycznego gatunku z Afryki. Kot był w dobrej kondycji Fundacja podkreśliła, że podczas nocnej interwencji zwierzę wyglądało na zdrowe. Niestety, próba jego odłowienia przy użyciu tzw. strzelby Palmera – specjalistycznego sprzętu do usypiania zwierząt – zakończyła się fiaskiem. Spłoszone zwierzę uciekło w nieznanym kierunku. Pomimo ponad godzinnych, intensywnych poszukiwań nie udało się odnaleźć jego śladów. Fundacja podejrzewa, że zwierzę uciekło z prywatnego domu lub hodowli. Organizacja prosi także wszystkich mieszkańców oraz osoby, które mogą widzieć zwierzę, by niezwłocznie zgłaszały wszelkie informacje do Fundacji, Straży Miejskiej w Konstancinie-Jeziornie lub Wydziału Ochrony Środowiska. Fundacja ostrzega też, by nie próbować samodzielnie odławiać serwala. Zwierzę może zareagować paniką, a nieumiejętne podejście do niego może skończyć się kolejną ucieczką lub stresem dla kota, co jeszcze bardziej utrudni jego schwytanie. Serwal czy kot savannah? Wśród komentarzy pojawiły się sugestie, że kot nie jest czystej krwi serwalem, lecz tzw. kotem savannah – mieszanką serwala sawannowego z kotem domowym. Zarówno serwale, jak i koty savannah można w Polsce hodować i trzymać w prywatnych domach, choć pod różnymi warunkami. Fakt posiadania serwala trzeba zgłosić w starostwie powiatowym lub urzędzie miasta w ciągu 14 dni od nabycia zwierzęcia. Zwierzę musi pochodzić z legalnej hodowli, posiadać mikrochip oraz dokumenty potwierdzające legalność pochodzenia (np. dokumenty CITES lub zaświadczenie o urodzeniu w niewoli w UE). Sprzedaż (i zakup) serwala bez „papierów” to przestępstwo i nielegalny handel gatunkami chronionymi. Status prawny kotów savannah zależy od proporcji genów serwala i kota domowego. Tzw. generacje F1–F3, z wysokim udziałem genów serwala, w Polsce są często traktowane na równi z dzikimi zwierzętami. W przypadku F1 (około 50% genów serwala) konieczne może być zezwolenie z Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska. Generacje F4–F5 są zazwyczaj traktowane jak zwierzęta domowe i nie wymagają specjalnych zezwoleń. Historia kota savannah Savannah to hybryda kota domowego z dzikim serwalem afrykańskim. Historia rasy rozpoczęła się w 1986 roku od narodzin pierwszej kotki o imieniu Savannah. Oficjalne uznanie rasy nastąpiło w 2001 roku. Charakterystycznym aspektem rasy jest podział na pokolenia oznaczane literą F, gdzie F1 oznacza bezpośrednie potomstwo serwala o największych rozmiarach (nawet do 15 kg) i najbardziej pierwotnym instynkcie, podczas gdy pokolenia F2 i dalsze są mniejsze, uznawane prawnie za koty domowe. Hodowla tych kotów wymaga nie tylko wiedzy o genetyce (np. bezpłodności samców w pierwszych pokoleniach), ale też zapewnienia ogromnej przestrzeni i stymulacji intelektualnej, by zaspokoić ich niezwykłą inteligencję i energię. Źródła: Piasecznonews, Kopytka z nadzieją – Azyl dla Zwierząt leśnych i gospodarskich Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Żarłacz biały u wybrzeży Hiszpanii. Badania dowodzą, że w Europie mamy stabilną populację legendarnego rekina
Żarłacz biały w Morzu Śródziemnym jeszcze niedawno wydawał się tylko sensacyjną hipotezą. Tymczasem przypadkowe połowy, wieloletnie obserwacje i analiza danych z ostatnich 160 lat sugerują, że w Europie może funkcjonować stabilna populacja tego drapieżnika.
20 kwietnia 2023 roku doszło do niezwykłego zdarzenia na wybrzeżu Hiszpanii: lokalni rybacy, operujący na południu kraju, przypadkowo schwytali młodego żarłacza białego (Carcharodon carcharias). Osobnik mierzył około 2 m. długości i ważył 80-90 kg. To wyjątkowa rzadkość, bo rekiny te uważa się za mieszkańców głownie otwartych, oceanicznych wód. Spotkanie ich w Morzu Śródziemnym graniczy z cudem. To rzadkie spotkanie stało się impulsem dla zespołu naukowców. Przeprowadzili szeroko zakrojony przegląd historycznych danych dotyczących obserwacji żarłacza w regionie. Przeanalizowali zapisy obejmujące aż 160 lat – od 1862 do 2023 roku – a wyniki ich pracy zostały właśnie opublikowane w czasopiśmie naukowym „Acta Ichthyologica et Piscatoria”. Dane ze 160 lat. Żarłacz jest czy go nie ma? Analiza źródeł potwierdziła, że żarłacze białe są stale obecne w śródziemnomorskich wodach. Wśród doniesień były zarówno bezpośrednie obserwacje, jak i dowody pośrednie, m.in. ślady drapieżnictwa na żółwiach karetta. Czas obserwacji pokrywał się z sezonowymi migracjami tuńczyka błękitnego, co sugeruje, że żarłacze podążały za pożywieniem. Wygląda jednak na to, że populacja tych rekinów ma charakter niemalże „widmowy” – spotkania z nimi są niezwykle rzadkie. Nie sposób ocenić jak liczna jest ta europejska populacja i jaki dokładnie obszar zamieszkuje. Ale to pewne. Mamy w Europie żarłacza białego. W skali świata, gatunek ten figuruje na Czerwonej Liście Międzynarodowej Ligi Ochrony Przyrody jako narażony na wyginięcie, a ogólny trend jego populacji jest spadkowy. Dr José Carlos Báez, główny autor badania, podkreśla, że kluczowym odkryciem jest obecność osobników młodocianych. Skoro w Morzu Śródziemnym pojawiają się młode rekiny, bardzo możliwe że żarłacze się w nim także rozmnażają – a to byłaby sensacja. Szczytowy drapieżnik i jego rola w ekosystemie Celem badania była nie tylko dokumentacja obecności rekinów. Naukowcy starają się też walczyć z mitami dotyczącymi żarłaczy białych. Dr Báez, nawiązując do słów H.P. Lovecrafta o tym, że najstarszym i najsilniejszym lękiem ludzkości jest strach przed nieznanym, argumentuje, że naukowa rzetelność jest najlepszym lekarstwem na uprzedzenia. Z ekologicznego punktu widzenia żarłacze białe pełnią niezwykle ważną funkcję w ekosystemie. Są drapieżnikami szczytowymi, regulującymi populację wielu gatunków. Jako gatunek migracyjny, przenoszą składniki odżywcze na ogromne odległości. Są padlinożercami i usuwają martwą materię organiczną, pełniąc role „czyścicieli” dna morskiego. Nawet po śmierci ich opadające na dno ogromne ciała, dostarczają substancji odżywczych setkom gatunków małych organizmów. Ich obecność w Morzu Śródziemnym, nawet przy niewielkiej liczebności, miałaby ogromny wpływ na cały ekosystem. Badacze uważają, że teraz czas na wdrożenie długoterminowych programów monitoringu. Tylko połączenie bezpośrednich obserwacji z nowoczesnymi metodami śledzenia może nam dać ostateczną odpowiedź, ile żarłaczy białych żyje w Morzu Śródziemnym. Źródło: Acta Ichthyologica et Piscatoria Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Rozgwiazdy nie mają mózgu, ośrodkowego układu nerwowego ani krwi. To jak kontrolują swoje nogi?
To kosmici na Ziemi. Poszczególne części rozgwiazd mają anatomię nie z tego świata, a naukowcy do tej pory zastanawiali się, jak w ogóle mogą się poruszać – pomimo braku mózgu, krwi oraz centralnego układu nerwowego. Teraz wreszcie to wiemy.
Te jedne z najbardziej niezwykłych stworzeń morskich poruszają się dzięki współpracy setek nóżek. Jak jednak rozgwieździe udaje się je koordynować bez mózgu? Zdają się wykorzystywać lokalny, mechaniczny system sprzężenia zwrotnego, a nowe odkrycie badaczy może zrewolucjonizować robotykę. Czy rozgwiazdy naprawdę nie mają mózgu? Otóż nie mają ani mózgu, ani OUN, i jest to wyjątkowe w świecie zwierząt. Ich układ nerwowy opiera się na tzw. pierścieniu nerwowym, który otacza otwór gębowy i wysyła nerwy promieniście wzdłuż każdego ramienia. Mają za to wapienny szkielet. Pierścień nerwowy koordynuje podstawowe reakcje na bodźce środowiskowe, jednak każde ramię posiada autonomię i jest wyposażone we własny szlak nerwowy. To oznacza, że poszczególne części rozgwiazdy mogą wykonywać skomplikowane ruchy bez potrzeby centralnej koordynacji. W efekcie każde ramię może niezależnie reagować na bodźce, a nawet przejąć funkcje utraconych fragmentów. Setki lepkich nóg, czyli jak porusza się rozgwiazda? Badacze skupili się na gatunku Asterias rubens – rozgwieździe czerwonej – znanej z nietypowej budowy ciała i zaskakującej gracji w poruszaniu się. Każde ramię drapieżnika wyposażone jest w liczne nóżki ambulakralne – struktury zakończone przyssawkami, które przylegają i odrywają się od podłoża dzięki systemowi wodnemu. System ten – określany jako naczyniowy układ wodny – odpowiada również za transport składników odżywczych po organizmie. Rozgwiazdy wykorzystują wodę tak, jak inne organizmy wykorzystują krew. Mechanizm ruchu bez centralnej koordynacji Badania opublikowane w czasopiśmie „PNAS” wykazały, że każda nóżka ambulakralna autonomicznie reguluje swoje zachowanie na podstawie lokalnych mechanicznych sprzężeń zwrotnych. Zamiast centralnego wzorca ruchu każda nóżka dostosowuje czas przylegania do podłoża w zależności od obciążenia i środowiska. Dłuższy kontakt oznacza stabilniejszy, ale wolniejszy ruch. Ponadto u rozgwiazd nie istnieje proporcjonalne powiększanie nóżek w przypadku większych osobników. Rozgwiazdy większych rozmiarów wykorzystują po prostu więcej nóżek jednocześnie, zwiększając powierzchnię przyczepu i stabilność. Każda nóżka podejmuje decyzje indywidualnie Technika obrazowania FTIR pozwoliła naukowcom zaobserwować w czasie rzeczywistym, jak każda nóżka indywidualnie podejmuje decyzje o przyczepieniu lub oderwaniu się od powierzchni. Efektem decentralizacji jest doskonała adaptacja do zmiennych warunków środowiska. W sytuacji większego obciążenia lub podczas chodzenia do góry nogami kontakt każdej nóżki z podłożem się wydłuża, a ruch staje się wolniejszy. Według naukowców to dowodzi, że cała koordynacja odbywa się lokalnie, bez udziału centralnego generatora wzorców ruchowych. Autonomia sposobem na przetrwanie Jedną z ciekawszych cech rozgwiazdy wynikających z autonomii jest umiejętność regeneracji ramion. Po utracie kończyny rozgwiazda jest w stanie odbudować brakujący fragment, a niektóre gatunki potrafią nawet zregenerować cały organizm z jednego ramienia pod warunkiem, że zawiera ono część centralnego dysku. Czyli z jednej rozgwiazdy może powstać... kilka rozgwiazd. Inną strategią przetrwania jest odrzucanie własnych ramion pod wpływem zagrożenia. Proces ten także nie wymaga decyzji podjętej przez centralny mózg, lecz jest wynikiem działania hormonów oraz lokalnych sygnałów nerwowych. Takie działanie pozwala rozgwieździe na odwrócenie uwagi drapieżnika i zwiększa szanse na przeżycie. Czy rozgwiazdy to roboty przyszłości? Wyniki eksperymentów wskazują na nowy, zdecentralizowany model sterowania ruchem, który może stanowić inspirację dla konstrukcji robotów. Rozgwiazda czerwona udowadnia, że złożone i adaptacyjne poruszanie się jest możliwe bez centralnego ośrodka kontroli – wystarczy lokalna informacja zwrotna i biomechaniczne sprzężenie nóżek ambulakralnych. Zrozumienie tego przedziwnego mechanizmu może pomóc w opracowaniu miękkich, wielopunktowych systemów robotycznych zdolnych do działania nawet w zmiennych warunkach. Taka inspiracja biologiczna może zrewolucjonizować technologie w dziedzinach takich jak robotyka ratunkowa czy eksploracyjna. Czy czekają nas nowe robo-rozgwiazdy? Źródło: PNAS, Britannica, MarineBio Conservation Society Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Zawisa w powietrzu jak dron, widzi w ultrafiolecie i lubi mieszkać w mieście. To jeden z najzwinniejszych drapieżników wśród ptaków
Pustułka zwyczajna to ptak fascynujący swoją techniką polowania. Występuje na terenie całej Polski, zarówno na terenach wiejskich, jak i w miastach, często w pobliżu zabudowań. Choć na pierwszy rzut oka jest niepozorna, tak naprawdę jest wyspecjalizowanym drapieżnikiem, który świetnie odnajduje się zarówno na terenach otwartych, jak i w środowisku silnie przekształconym przez człowieka.
Spis treści: Jak wygląda i brzmi pustułka? Pożywienie i sposób polowania Czy pustułki żyją w Polsce? Rozmnażanie pustułki – cykl życia drapieżnika Pustułka a krogulec – czym się różnią? Pustułka (Falco tinnunculus) to sokół o smukłej sylwetce, długich skrzydłach i stosunkowo wąskim ogonie zakończonym wyraźną, ciemną przepaską. Samiec ma rudawy grzbiet nakrapiany czarnymi plamkami oraz popielato-niebieską głowę, podczas gdy samica jest bardziej brązowa i gęściej cętkowana. Jak wygląda i brzmi pustułka? W locie pustułka prezentuje charakterystyczne szybkie uderzenia skrzydłami, a podczas polowania potrafi zawisać w powietrzu niemal nieruchomo. Jej oczy są duże i ciemne, przystosowane do wykrywania niewielkich ruchów na ziemi z dużej wysokości. Dziób jest krótki i haczykowaty, idealny do rozrywania drobnych ofiar. Całość sprawia, że pustułka wygląda lekko, zwinnie i zdecydowanie bardziej delikatnie niż inne ptaki drapieżne. Jeśli dodać do tego jej dynamiczny sposób poruszania się, jest to jeden z najłatwiejszych do rozpoznania sokołów w Polsce. Pustułka nie ma rozbudowanego repertuaru dźwięków. Jej głos jest krótki, ostry i donośny, idealny do komunikacji na dużą odległość. Samce najczęściej wydają powtarzające się, wysokie „kij-kij-kij”, zwłaszcza w okresie lęgowym, podczas obrony terytorium lub przy zalotach. Pisklęta reagują natomiast krótkimi i piszczącymi odgłosami, które sygnalizują głód lub obecność zagrożenia. Dzięki temu rodzice mogą szybko reagować na potrzeby potomstwa. Pożywienie i sposób polowania Dieta pustułki jest zróżnicowana, ale opiera się głównie na drobnych ssakach, zwłaszcza gryzoniach, które stanowią znaczną część jej pożywienia. Oprócz ssaków pustułka zwyczajna poluje także na małe ptaki, głównie pisklęta, a w ciepłych miesiącach uzupełnia dietę większymi owadami, takimi jak pasikoniki i chrząszcze. Sporadycznie łapie także jaszczurki i żaby. Pustułki pełnią w ekosystemie istotną funkcję regulacyjną. Kontrolują liczebność gryzoni i owadów, przyczyniając się do zachowania równowagi w środowisku. Obecność tego gatunku na danym terenie świadczy o zdrowym ekosystemie. Efektowne zawisanie w powietrzu to jej znak rozpoznawczy Najbardziej charakterystyczny sposób polowania to tzw. świdrowanie (zawisanie) w powietrzu. Pustułka utrzymuje się w miejscu, intensywnie poruszając skrzydłami i obserwując teren poniżej. Kiedy dostrzeże ofiarę, składa skrzydła i wykonuje precyzyjny, szybki skok w dół. W skutecznym polowaniu pomaga jej też wyjątkowo dobry wzrok. Potrafi nawet dostrzec ślady moczu gryzoni w ultrafiolecie, co ułatwia znajdowanie pożywienia na otwartych polach. Czy pustułki żyją w Polsce? Pustułka to gatunek występujący w Polsce zarówno na terenach wiejskich, jak i w miastach. W przestrzeni zurbanizowanej świetnie adaptuje się do życia na wysokich budynkach, gdzie znajduje dogodne miejsca do zakładania gniazd i gdzie stosunkowo łatwo zdobywa pokarm. Najliczniej występuje: na obszarach rolniczych, w krajobrazach mozaikowych, gdzie pola przeplatają się z miedzami i łąkami, w mniejszych i większych miastach, na terenach poprzemysłowych. Pustułka jest objęta ścisłą ochroną gatunkową, należy więc do zwierząt chronionych w Polsce. Lokalne populacje są wrażliwe na zmiany w rolnictwie – intensyfikacja upraw i brak nieużytków zmniejszają liczbę gryzoni, a tym samym ograniczają dostępność pokarmu. Na liczebność tego gatunku wpływ ma też stosowanie środków przeciw szkodnikom. Co ciekawe, pustułki chętnie korzystają z budek lęgowych montowanych na kościołach, blokach i wieżach przemysłowych. To jeden z przykładów udanych działań czynnej ochrony tego gatunku. Czy pustułki migrują? Pustułki są częściowo wędrowne, choć nie należą do najdalej migrujących ptaków z Polski. Część pustułek pozostaje w kraju przez cały rok, a część wylatuje w sierpniu na południe, najczęściej do Europy Południowej lub do Afryki. Zależy to od dostępności pokarmu, a także od wieku ptaków, gdyż młode pustułki migrują chętniej niż dorosłe. W sprzyjających warunkach zimowych sokoły pustułki mogą pozostać na swoim terytorium przez cały rok, co jest dowodem ich elastyczności ekologicznej. Rozmnażanie pustułki – cykl życia drapieżnika Pustułki nie budują własnych gniazd, lecz zajmują opuszczone gniazda innych ptaków (najczęściej wron i srok), nisze w budynkach lub specjalne budki lęgowe. W marcu i kwietniu przygotowują miejsce do składania jaj, które odbywa się najczęściej w kwietniu lub maju. Liczba jaj wynosi zwykle od trzech do sześciu, a okres inkubacji trwa zwykle 28-32 dni. W czerwcu rodzice intensywnie karmią pisklęta, które po około miesiącu opuszczają gniazdo, choć pozostają pod opieką dorosłych jeszcze przez kilka tygodni. Strategia ta pozwala pustułkom efektywnie odchować potomstwo i utrzymać względnie stabilną populację. Pustułka a krogulec – czym się różnią? Mimo podobnej wielkości i sylwetki, pustułka i krogulec to dwa odrębne gatunki, które pochodzą z różnych rodzin. Pustułka należy do sokołów, a krogulec do jastrzębi. Oba gatunki różnią się zarówno trybem życia, jak i sposobem polowania. Sokół pustułka poluje zawisając w powietrzu i atakując z góry, natomiast krogulec wykorzystuje zaskoczenie, polując na małe ptaki między drzewami. Uważny obserwator ptaków zauważy też bez problemu różnice w wyglądzie pustułki i krogulca. Pierwszy gatunek ma dłuższe, wąskie skrzydła i rudawy grzbiet nakrapiany ciemnymi plamkami. Krogulec natomiast cechuje się bardziej zaokrąglonymi skrzydłami, długim ogonem i szarym upierzeniem z prążkowaną piersią. Różnice w zachowaniu i głosie również są wyraźne – pustułkę częściej słychać, natomiast krogulec pozostaje w cieniu drzew i sporadycznie wydaje dźwięki. Gatunki te można też z dużą dozą prawdopodobieństwa rozróżnić po miejscu występowania – krogulec wybiera najchętniej obrzeża lasów, podczas gdy pustułka wybiera pola i tereny zurbanizowane. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Ptak o rozwidlonym ogonie, który mistrzowsko wykorzystuje ludzi. Jeden z największych spryciarzy wśród drapieżników
Kania ruda, nazywana również kanią rdzawą, przyciąga uwagę zarówno doświadczonych ornitologów, jak i osób dopiero odkrywających świat ptaków. Ten niezwykle charakterystyczny ptak o rdzawych piórach jest jednym z najbardziej efektownych drapieżników Europy. Jego zwiększająca się w ostatnich latach liczebność w polskim krajobrazie świadczy o skuteczności działań ochronnych i rosnącej świadomości ekologicznej.
Spis treści: Jak wygląda kania? Występowanie i gniazdo Rozmnażanie Pożywienie Czy ptak kania jest pod ochroną? Kania ruda należy do rodziny jastrzębiowatych, ale nie jest jastrzębiem w ścisłym znaczeniu tego słowa. Choć łączy ją z nimi wiele cech biologicznych, należy do odrębnej grupy ptaków drapieżnych z rodzaju Milvus. To właśnie tam klasyfikowane są dwa europejskie gatunki: kania ruda (Milvus milvus) i kania czarna (Milvus migrans). Kania ruda to ptak, który wyróżnia się szczególnie charakterystyczną sylwetką, zupełnie inną niż u jastrzębia, co ułatwia jej rozpoznawanie w terenie. Ma dłuższe, bardziej elastyczne skrzydła, które pozwalają jej szybować lekko i elegancko. Typowa dla niej jest także głęboko wcięta, rozwidlona sterówka – cecha, której jastrzębie nie posiadają. Jak wygląda kania? Kania ruda to jeden z najłatwiejszych do rozpoznania drapieżników Europy. Jej smukła, zwrotna sylwetka i charakterystycznie rozwidlony ogon natychmiast przyciąga wzrok, podobnie jak intensywnie ruda barwa piór. W locie widać wyraźne kontrasty – skrzydła mają jasne „okna” na spodzie, a ogon jest z wierzchu rdzaworudy, a od spodu jasnoszary. U dorosłych ptaków głowa jest popielata, co dodaje im niemal dostojnego wyglądu. Młode ptaki są mniej kontrastowe, ich upierzenie jest bardziej jednolite, a ogon ma słabiej zaznaczone wcięcie. Dopiero z wiekiem wybarwiają się intensywniej, a rdzawy odcień piór staje się coraz bardziej widoczny. Właśnie ta cecha odpowiada za alternatywną nazwę ptaka, kania rdzawa, która jest spotykana w części publikacji przyrodniczych. U kani rudej nie da się przeoczyć jej wyjątkowego sposobu poruszania się. To ptak, który zdaje się wykorzystywać nawet najmniejszy podmuch wiatru. Jest w stanie szybować długo i lekko, przechylając skrzydła i dokonując subtelnych korekt sterówką. Dzięki temu nie musi intensywnie machać skrzydłami, co pozwala jej oszczędzać energię i przemierzać duże odległości niewielkim kosztem. Występowanie i gniazdo Kania ruda w Europie jest gatunkiem stosunkowo rozpowszechnionym, bo spotkać ją można aż w 20 krajach na naszym kontynencie. Najwięcej ptaków tego gatunku zamieszkuje Niemcy, Francję i Hiszpanię. Preferuje krajobrazy mozaikowe, czyli takie, w których pola, łąki, niewielkie zadrzewienia i doliny rzeczne przeplatają się w harmonijny sposób. To środowisko daje jej dostęp do pokarmu, umożliwia łatwe szybowanie i zapewnia odpowiednie miejsca do zakładania gniazd. Kania ruda jest ptakiem migrującym na krótkie zasięgi. Gatunek ten zimuje najczęściej na południu Europy, szczególnie w rejonie basenu Morza Śródziemnego. Można go więc spotkać w Hiszpanii, Portugalii i Francji. Ptak ten najchętniej buduje gniazdo na dużych drzewach, wybierając skraje lasów lub pojedyncze kępy drzew rosnących na terenach otwartych. Gniazda kani rudej są dość masywne, ale konstruowane z różnorodnych materiałów – od gałęzi po elementy zbierane z otoczenia, czego konsekwencją bywa obecność fragmentów papieru, folii czy sznurków wplecionych między gałązki. Kania ruda niemal każdego roku buduje nowe gniazdo, a na jego lokalizację wybiera najczęściej miejsce niewiele oddalone od poprzedniego. Kania w Polsce ma się coraz lepiej! Kania występuje w Polsce i jest jednym z ciekawszych przykładów gatunków, które w naszym kraju odbudowują swoją populację. Jeszcze w latach 70. i 80. XX wieku liczebność kani rudej była bardzo niska, a gatunek znajdował się na granicy przetrwania. Wprowadzone działania ochronne przyniosły jednak wymierne efekty. Na zauważany wzrost populacji w naszym kraju wpływa też napływ ptaków z Niemiec. Dziś kania ruda gniazduje przede wszystkim w zachodniej i północnej części kraju. Największe populacje obserwuje się na Pomorzu Zachodnim, w Wielkopolsce i na Dolnym Śląsku. Coraz częściej widywana jest również na Warmii i Mazurach. Rozmnażanie Okres lęgowy kani rudej rozpoczyna się wczesną wiosną. Już w marcu ptaki zajmują terytoria i rozpoczynają rytuał godowy, który obejmuje między innymi budowanie lub naprawianie gniazda. Samica składa zazwyczaj dwa lub trzy jaja, które wysiaduje przez około miesiąc. Samiec w tym czasie odpowiada za dostarczanie pożywienia i obronę terytorium. Kania ruda inwestuje dużo energii w wychowanie potomstwa – ptaki karmią je regularnie, a w okresach chłodu ogrzewają własnym ciałem. Młode opuszczają gniazdo zwykle w wieku około siedmiu tygodni, jednak przez dłuższy czas pozostają w pobliżu rodziców, ucząc się latania, polowania i rozpoznawania terenu. W sierpniu młode migrują przed nadchodzącą zimą, a starsze ptaki odlatują partiami aż do października. Pożywienie Choć kania jest drapieżnikiem, jej dieta jest bardziej zróżnicowana, niż mogłoby się wydawać. Ptak ten wykorzystuje przede wszystkim swoją doskonałą umiejętność szybowania, aby wypatrywać pokarm z dużej wysokości. Żywi się małymi ssakami, ptakami (w tym jajkami i pisklętami) oraz płazami, ale równie chętnie zjada padlinę, co odróżnia ją od wielu innych drapieżników. Dzięki temu pełni ważną funkcję w ekosystemie, pomagając usuwać martwe zwierzęta z krajobrazu i ograniczając rozprzestrzenianie chorób. Kania ruda chętnie poluje również na owady i ryby, szczególnie wtedy, gdy są łatwo dostępne. To ptak, który potrafi elastycznie dopasowywać strategię żerowania do warunków środowiskowych, co niewątpliwie przyczyniło się do jego sukcesu ewolucyjnego. W wielu regionach Europy obserwuje się również jej obecność w pobliżu gospodarstw rolnych, gdzie wypatruje pozostałości po pracach polowych. Czy ptak kania jest pod ochroną? Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody klasyfikuje kanię rudą jako gatunek chroniony najmniejszej troski. Ptak ten jest w Polsce objęty ochroną gatunkową ścisłą, co oznacza zakaz zabijania, niszczenia gniazd, płoszenia ptaków i ingerowania w miejsca lęgowe. Co więcej, w okolicy ich gniazd obowiązuje strefa ochronna, wprowadzono też programy monitoringu, które pozwalają regularnie oceniać stan populacji i reagować na ewentualne zagrożenia. Najpoważniejsze wyzwania, z jakimi mierzy się obecnie kania, to skażenie środowiska, utrata bioróżnorodności na terenach rolniczych oraz zatrucia środkami chemicznymi. W niektórych regionach Europy duży problem stanowi także nielegalne strzelanie do drapieżników. Źródło: National Geographic Polska Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Ta ryba to prawdziwy gigant. Jest niekwestionowanym królem jezior i rzek w Europie
Sum pospolity jest niekwestionowanym królem słodkowodnych ekosystemów Europy. To największa rodzima ryba słodkowodna kontynentu i jeden ze szczytowych drapieżników wodnych. Wykazuje niesamowity potencjał wzrostu, co znajduje potwierdzenie w rekordowych połowach, tych historycznych i z niedalekiej przeszłości. Jak duży jest sum pospolity? Gdzie występuje? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Anatomia doskonałego łowcy Imperium suma pospolitego Niewybredny drapieżnik Rekordowe okazy Sum pospolity (Silurus glanis) to gatunek drapieżnej ryby z rodziny sumowatych. Jej preferencje siedliskowe dotyczą przede wszystkim rzek o miękkim podłożu, starorzeczy i ciepłych jezior Europy Środkowej i Wschodniej. W tych ekosystemach charakterystyczny kolos nie ma sobie równych. To największa ryba słodkowodna Starego Kontynentu. Większa od suma jest tylko bieługa, ale ten gatunek należy klasyfikować jako dwuśrodowiskowy, który spędza życie zarówno w wodzie słonej, jak i słodkiej. Anatomia doskonałego łowcy Ciało suma pospolitego jest doskonale dostosowane do roli dominującego drapieżnika w środowisku o ograniczonej widoczności. Dosłownie każdy element anatomii tego kolosa odgrywa kluczową rolę w strategii przetrwania i polowania. Budowa ciała Sum pospolity charakteryzuje się masywnym, silnie wydłużonym ciałem. Jego przednia część jest potężna i walcowata, natomiast ogonowa, stanowiąca nawet trzy piąte całkowitej długości, jest wyraźnie spłaszczona bocznie. Ta charakterystyczna budowa zapewnia rybie niebywałą zwinność i umożliwia sprawne poruszanie się. Należy jednak podkreślić, że jej efektywność nie wynika wyłącznie z pokroju. W przeciwieństwie do większości gatunków, skóra suma pospolitego jest całkowicie pozbawiona łusek. Pokrywa ją gruba warstwa śluzu, która pełni dwojaką funkcję – zmniejsza opór w wodzie i stanowi barierę ochronną przed pasożytami i drobnymi urazami mechanicznymi. Ubarwienie suma pospolitego Ubarwienie suma jest zmienne, uzależnione od warunków środowiska, w którym występuje dany osobnik. Grzbiet jest zazwyczaj ciemny – od oliwkowozielonego, przez brązowy, aż po niemal czarny. Boki są jaśniejsze, często z charakterystycznym, marmurkowym lub plamistym wzorem, który doskonale rozbija sylwetkę ryby na tle dna. Brzuch ma barwę od białawej po bladożółtą. Osobniki żyjące w wodach przejrzystych bywają niemal czarne, podczas gdy te z wód mętnych przybierają odcienie zielonkawobrązowe. Głowa, paszcza i zęby Głowa suma pospolitego jest duża, szeroka i spłaszczona grzbietobrzusznie, zakończona olbrzymim, końcowo położonym otworem gębowym. Szczęki ryby są uzbrojone w setki drobnych, szczoteczkowatych zębów. Razem tworzą strukturę przypominającą tarkę. W tym miejscu należy jednak podkreślić, że nie służą one do rozdrabniania, a do przytrzymywania zdobyczy. Zmysły nocnego drapieżnika Nie trzeba być ichtiologiem, by zauważyć, że oczy suma są nieproporcjonalnie małe. Nie bez przyczyny. W przypadku tego gatunku, mamy do czynienia z ewolucyjnym kompromisem, w którym zasoby biologiczne zostały przesunięte z rozwoju wzroku na rzecz doskonalenia innych, znacznie bardziej użytecznych w jego środowisku zmysłów. Najbardziej charakterystycznymi, wręcz ikonicznymi narządami suma są wąsy, dwa długie i ruchome na szczęce górnej, które mogą sięgać aż do płetw piersiowych, i cztery krótsze na żuchwie. Wbrew pozorom, nie są to proste wyrostki czuciowe. Mówimy tu o zaawansowanych „chemicznych antenach”, pokrytych pąkami smakowymi i węchowymi. W praktyce ryba może dosłownie smakować i wąchać wodę z niezwykłą czułością. To pozwala jej wykrywać najdrobniejsze ślady chemiczne, które pozostawia potencjalna ofiara. Gatunek ten cechuje też doskonały słuch i zdolność do wykrywania wibracji. Słuch suma jest wzmocniony przez aparat Webera – zespół kostek łączących pęcherz pławny z uchem wewnętrznym, który działa jak rezonator, amplifikując fale dźwiękowe. Równie ważna jest linia boczna, czyli system receptorów biegnący wzdłuż boków ciała, który pozwala na wykrywanie najmniejszych zmian ciśnienia i ruchów wody. Imperium suma pospolitego Silurus glanis występuje na ogromnym obszarze Eurazji. Naturalny zasięg tej ryby obejmuje rozległe obszary Europy Środkowej i Wschodniej. Zasiedla ona przede wszystkim wielkie systemy rzeczne i zlewiska mórz śródlądowych: Bałtyckiego, Czarnego i Kaspijskiego. Obecność suma pospolitego jest historycznie ugruntowana między innymi w Dunaju, Dnieprze, Wołdze czy Wiśle. Zasięg tego gatunku sięga również na północ do południowej Szwecji i Finlandii i na zachód aż po Ren. Imponujące rozmiary i waleczność suma pospolitego uczyniły go niezwykle cennym trofeum wędkarskim. Nic więc dziwnego, że w wielu krajach Europy Zachodniej przeprowadzono celową introdukcję tego gatunku. Dzięki rozbudowanym zdolnościom adaptacyjnym, ten kolos z powodzeniem zadomowił się we Francji, Włoszech (gdzie rzeka Pad stała się legendarnym łowiskiem gigantów) oraz na Półwyspie Iberyjskim, zwłaszcza w hiszpańskiej rzece Ebro. Charakterystyka siedlisk Sum pospolity nie należy do ryb wszechstronnych. Wykazuje wyraźne preferencje siedliskowe, co bezpośrednio wpływa na jego rozmieszczenie i potencjał wzrostu. Jego idealnym domem są duże, ciepłe i wolno płynące rzeki nizinne, rozległe zbiorniki zaporowe i dość ciepłe jeziora. W mniejszych, chłodniejszych jeziorach spotykany jest znacznie rzadziej. Niewybredny drapieżnik Dieta suma pospolitego zmienia się wraz z wiekiem i rozmiarem ryby. Tuż po wykluciu wylęg żywi się planktonem. W miarę wzrostu, młode osobniki przechodzą na większy pokarm. W ich diecie pojawiają się wodne owady, ślimaki i drobne skorupiaki. Dorosły sum jest wszechstronnym i skutecznym drapieżnikiem. Podstawowym składnikiem jego diety są ryby, przy czym większość jego zdobyczy stanowią niewielkie, najliczniej występujące gatunki. Jego apetyt jest jednak większy. Z równą chęcią poluje na żaby, raki i węgorze. Największe osobniki są w stanie atakować ptaki wodne i niewielkie ssaki, które nieopatrznie znajdą się w zasięgu jego ataku przy brzegu – norniki, szczury czy nutrie. Powszechnym zjawiskiem jest również kanibalizm. Strategia łowiecka Sum nie jest drapieżnikiem pościgowym. Na ofiarę czai się w pobliżu dna, wykorzystując maskujące ubarwienie i monitorując otoczenie za pomocą wyczulonych zmysłów. Gdy zdobycz znajdzie się w zasięgu, następuje błyskawiczny atak. Ryba gwałtownie otwiera swoją okazałą paszczę, tworząc w ten sposób podciśnienie, które zasysa ofiarę wraz z wodą. Zdobycz jest połykana w całości. Rekordowe okazy Jak wielki jest sum pospolity? Historyczne zapiski, zwłaszcza z XIX wieku, wymieniają kolosy o masie sięgającej nawet 200, a nawet 300 kg. Te doniesienia są dziś trudne do zweryfikowania, jednak ugruntowały legendarny potencjał gatunku. Przeciętnie dorosłe osobniki osiągają od 100 do 150 cm długości i masę do 30 kg. Kilkunastoletni sum może mierzyć ok. 200 cm i ważyć ok. 50 kg. Należy jednak podkreślić, że uśrednione wartości nijak mają się do oficjalnych rekordów. Za światową stolicę gigantycznych sumów przez lata uchodziła włoska rzeka Pad. To właśnie tam, w maju 2023 roku, padł rekord, który odbił się echem na całym świecie. Włoski wędkarz Alessandro Biancardi wyłowił wówczas kolosa mierzącego 285 cm. Należy jednak podkreślić, że ten rekord jest już nieaktualny. Gigant z Polski Nowy został ustanowiony 19 października 2025 roku, na zalewie rybnickim. Podczas zawodów spinningowych, wędkarze Krzysztof Pyra i Adrian Gontarz z Polskiej Akademii Wędkarskiej złapali na haczyk olbrzyma mierzącego aż 292 cm długości. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Pumy wróciły do Patagonii – i spotkały pingwiny. To, co wydarzyło się tam, zaskoczyło naukowców
Naturalny eksperyment w parku narodowym w Patagonii pokazuje, jak powrót dużego drapieżnika może przekształcić ekosystem.
Spis treści: Jak pingwiny zmieniły zachowanie pum w Patagonii? Zaskakujące odkrycie: pumy częściej niż sądzono polują na pingwiny Pingwiny zmieniły zwyczaje łowieckie i społeczne pum Dlaczego pumy przestały być samotnikami? Zaskakujące wyjaśnienie naukowców Jak obecność pingwinów wpływa na cały ekosystem Patagonii? Przez dziesięciolecia pumy atakowały owce z hodowli wzdłuż wybrzeża Argentyny, a ranczerzy intensywnie je tępili. W rezultacie pumy zniknęły z krajobrazu z tego regionu. Następnie, w 2004 roku, przyrodnicy utworzyli w tym regionie Park Narodowy Monte León. Zgodnie z oczekiwaniami, gdy zaprzestano polowań, wielkie koty powróciły. A kiedy wróciły, natrafiły w swojej dawnej okolicy na nowego „przeciwnika”: dużego pingwina magellańskiego (Spheniscus magellanicus). Jak pingwiny zmieniły zachowanie pum w Patagonii? Naukowcy nie przewidzieli jednak, że pumy nie tylko zaczną polować na pingwiny. Sezonowe pojawianie się tych ptaków całkowicie przeorganizowało sposób, w jaki te słynące z samotniczego trybu życia koty poruszają się po terenie, wchodzą ze sobą w interakcje i polują. Nowe badanie, opublikowane na łamach czasopisma „Proceedings of the Royal Society B”, po raz pierwszy dokumentuje tę zmianę w zachowaniu pum i podważa nasze wyobrażenia o tym, co dzieje się, gdy duzi drapieżnicy powracają do ekosystemu. – Gdy zaczynamy przywracać dziką przyrodę, gatunki, które wracają, mogą zastać system nieco inny niż ten, w którym żyły sto lat temu. I muszą się do niego dostosować” – mówi Emiliano Donadio z Towarzystwa National Geographic, dyrektor naukowy Fundación Rewilding Argentina i współautor badania. View Ediplayer on the source website Zaskakujące odkrycie: pumy częściej niż sądzono polują na pingwiny Badacze początkowo nie zamierzali analizować tej wyjątkowej relacji drapieżnik-ofiara. Główny autor badania, ekolog Mitchell Serota, współpracował nad projektem dotyczącym reakcji dzikiej fauny na usunięcie presji człowieka z terenów dawnych rancz. W 2023 roku Mitchell Serota i jego współpracownicy poinformowali, że wielkie koty rzeczywiście żywią się pingwinami. „O tej interakcji wiedziano, ale sądziliśmy, że ma ona marginalne znaczenie” – wyjaśnia. – „Może dotyczy zaledwie kilku osobników”. Zespół zainstalował na terenie parku 32 fotopułapki i w okresie od września 2019 roku do stycznia 2023 roku śledził 14 dorosłych pum (Puma concolor) wyposażonych w obroże GPS. Łącząc te dane z obserwacjami terenowymi, naukowcy szybko zdali sobie sprawę, że pumy polują na pingwiny znacznie częściej, niż się spodziewano. – Regularnie rejestrowaliśmy obecność pum tuż przy kolonii pingwinów – wspomina Mitchell Serota. – Wtedy stało się jasne, że nie jest to marginalny wątek, lecz czynnik, który realnie wpływa na to, jak te zwierzęta wykorzystują przestrzeń. Pingwiny zmieniły zwyczaje łowieckie i społeczne pum Ponieważ pingwiny magellańskie spędzają znaczną część życia na morzu, stanowią nietypową ofiarę dla dużego lądowego drapieżnika, którego dieta opiera się głównie na ssakach żyjących na lądzie, takich jak jelenie, gwanako (krewniacy lam) czy zające. Jednak w okresie lęgowym – trwającym mniej więcej od września do kwietnia – ptaki morskie gromadzą się licznie na lądzie. W Monte León ponad 40 tys. par lęgowych zakłada gniazda na odcinku wybrzeża liczącym około dwóch kilometrów. Dla pumy, której terytorium może obejmować setki kilometrów kwadratowych, tworzy to nietypową sytuację: niezwykle obfite źródło pożywienia, skoncentrowane na bardzo niewielkim obszarze i dostępne jedynie przez część roku. Zespół badawczy stwierdził, że zagęszczenie populacji pum pozostawało podobne – około 13 osobników na 100 kilometrów kwadratowych – niezależnie od tego, czy pingwiny były obecne, czy nie. Pingwiny nie spowodowały więc wzrostu liczby pum, lecz przeorganizowały sposób, w jaki te koty dzielą i wykorzystują przestrzeń. Jak się okazuje, pumy polujące na pingwiny zachowują się zupełnie inaczej niż te, które w Patagonii wybierają inną dietę. Badanie wykazało, że „ptakożerne” wielkie koty znacznie częściej dzieliły ze sobą ten sam obszar niż osobniki niepolujące na ptaki i rzadziej atakowały się nawzajem, niż można by się spodziewać. – Innymi słowy, pumy żywiące się pingwinami wykazywały dużą tolerancję wobec obecności innych osobników – mówi Emiliano Donadio. Dlaczego pumy przestały być samotnikami? Zaskakujące wyjaśnienie naukowców Taka tolerancja była zaskoczeniem, biorąc pod uwagę powszechny stereotyp pum jako samotników. W Patagonii te wielkie koty funkcjonują na otwartej przestrzeni, ponieważ są tam drapieżnikami szczytowymi. – W przeciwieństwie do Afryki nie muszą łączyć sił, by powalić ofiarę dwa czy trzy razy większą od siebie. A w przeciwieństwie do zwierząt Ameryki Północnej czy zwierząt Alaski nie ma tu niedźwiedzi grizzly, niedźwiedzi czarnych ani wilków, więc te koty nie muszą kryć się nocą w drzewach, jak dzieje się to u nas – wyjaśnia Jim Williams, który przez dziesięciolecia pracował jako biolog w Montana Fish, Wildlife and Parks i opisał relacje między ptakami morskimi a wielkimi kotami w swojej książce „Path of the Puma”. Do pewnego stopnia logiczne jest, że pumy skorzystały z nowego źródła pożywienia, ponieważ pingwiny są ofiarą obarczoną niewielkim ryzykiem. – Wielkie koty – lwy, pantery, kuguary, pumy – zawsze polują na najliczniejsze i najbardziej podatne na atak źródła pokarmu, jakie są dostępne – mówi Jim Williams, który nie był związany z omawianym badaniem. – Z ekologicznego punktu widzenia ani w kategoriach naturalnych zachowań nie jest to nic zaskakującego, choć dla osób, które nie wiedzą, że zasięgi pingwinów i pum się pokrywają, może to być zdziwieniem – dodaje. Zaskakujące są natomiast zmiany w zachowaniu. – Mamy tendencję do postrzegania pum jako zwierząt skrajnie agresywnych i nietolerancyjnych – mówi Emiliano Donadio. – Jednak gdy pokarm jest obfity i skoncentrowany, nie ma potrzeby go bronić. Zwierzęta stają się wówczas bardziej tolerancyjne społecznie – dodaje. Jak obecność pingwinów wpływa na cały ekosystem Patagonii? Emiliano Donadio podkreśla, że jak dotąd badania monitoringowe wskazują, iż kolonia pingwinów pozostaje stabilna, a nawet się powiększa od czasu utworzenia parku. Wciąż nie wiadomo jednak, w jaki sposób wywołane przez pingwiny zmiany w zachowaniu pum oddziałują na resztę ekosystemu – zwłaszcza na gwanako, dominującego roślinożercę Patagonii, oraz na główną, tradycyjną ofiarę tych drapieżników. Pomimo udokumentowanych w badaniu zmian behawioralnych wiele istotnych pytań pozostaje bez odpowiedzi. Naukowcy nadal nie wiedzą, ile pingwinów zabija pojedyncza puma, co utrudnia ocenę długofalowego wpływu drapieżnictwa na kolonię – mimo że liczebność pingwinów w Monte León wydaje się jak dotąd stabilna lub rosnąca. Nie są też w stanie stwierdzić, czy wysoka gęstość populacji pum jest zjawiskiem przejściowym, czy trwałą cechą tego ekosystemu. Badacze muszą również ustalić szersze konsekwencje ekologiczne zmian w zachowaniu pum wywołanych obecnością pingwinów. – Wiemy, że kolonia pingwinów zmieniła to, gdzie, kiedy i w jaki sposób pumy zdobywają pożywienie, ale kolejnym krokiem jest zrozumienie ekologicznych skutków tej zmiany – mówi Mitchell Serota. Na razie ustalenia dotyczące zachowania pum pokazują, że gdy przyroda otrzymuje przestrzeń do działania, nie zawsze wraca do dawnego stanu – potrafi improwizować. – Renaturyzacja nie polega na cofnięciu się do jakiegoś historycznego momentu – podkreśla Mitchell Serota. – Gatunki wracają do ekosystemów, które uległy głębokim przemianom. To może prowadzić do powstawania zupełnie nowych interakcji. Źródło: Fundación Rewilding Argentina, Proceedings of the Royal Society B
Na co polują miejskie koty i jak wpływają na ekosystem? To TikTok sprawia, że wiemy o nich coraz więcej
Wydawałoby się, że największym kocim przysmakiem są myszy. Nie jest to jednak prawda: większość udomowionych wąsaczy najczęściej poluje na stawonogi: owady i pająki. Koty chodzą własnymi ścieżkami i mają swoje tajemnice, ale naukowcy postanowili wykorzystać nowatorską metodę, by lepiej poznać ich dokładną dietę. Wykorzystali… social media. Ale nie, koty nie musiały pisać komentarzy.
Bardzo trudno jest przeanalizować dokładną dietę domowych kotów. Szczególnie w środowisku miejskim znikają one w mozaice uliczek, zajmując się swoimi sprawami. Badacze postanowili wykorzystać media społecznościowe, by lepiej poznać ich zwyczaje, wykorzystać materiały wrzucane przez ich właścicieli i przeprowadzić drobiazgową analizę. Skupili się na TikToku i serwisie iStock. To obserwacja kociego życia „od środka”. Drzemy koty o social media, a one pomagają naukowcom Badacze z uniwersytetu w Campinas w Brazylii przeszukali TikToka i inne popularne social media, analizując ponad 17 000 zdjęć i filmów. Wszystko po to, by poznać „dowody rzeczowe” kocich polowań i sprawdzić, na co te słodkie drapieżniki najczęściej polują. Znaleziono setki aktów drapieżnictwa – łatwiej i szybciej, niż udałoby się wykorzystując konwencjonalne metody badawcze. Odnotowali w sumie 14 odrębnych rzędów stawonogów, które stawały się ofiarami kotów. Najczęstszym przysmakiem były prostoskrzydłe (Orthoptera, czyli rząd obejmujący świerszcze, szarańcze czy popularne w Polsce koniki polne) – stanowiły one 20,7% obserwacji. W 14,5% przypadków ofiarami były pluskwiaki (Hemiptera, takie jak piewiki, które coraz bardziej panoszą się w Polsce), a w 14,4%: karaluchy i terminy (Blattodea). Czy internet prawdę nam powie? Odkrycia naukowców wskazują na to, że koty w środowisku miejskim polują na zaskakująco zróżnicowaną gamę stawonogów. Dane zebrane z mediów społecznościowych wykazały także zarówno pewne podobieństwa, jak i różnice w porównaniu z kocimi upodobaniami opisanymi w literaturze naukowej. Materiały publikowane w internecie są bliżej ich „naturalnego” zachowania. Na co polują koty i jak zagrażają środowisku? Nasze niewinne zwierzaki to prawdziwe maszyny do zabijania. Chociaż zwalczanie owadów potrafi służyć ludziom (ale pająki powinny zostawić w spokoju), to polują także na małe ssaki: myszy, nornice, ryjówki, krety, szczury czy młode króliki. Według badań przeciętny kot żyjący na przedmieściach zjada nawet 200 ssaków rocznie. Ofiarami kotów stają się także ptaki: wróble, sikorki, mazurki, kosy czy drozdy. To szczególny problem dla ornitologów, którzy dokarmiają ptaki. Te zlatują się do karmników, a tam stają się łatwymi ofiarami dla czyhających na nie futrzastych drapieżników. Jak, posiadając kota, dbać o inne zwierzęta? Koty, jako drapieżniki, mają olbrzymi wpływ na lokalne populacje zwierząt. Tylko w Stanach Zjednoczonych koty odpowiadają za śmierć ponad 2 mld ptaków i 12 mld ssaków rocznie. Ta presja przyczynia się do zmniejszania populacji rodzimych gatunków, lokalnych wymierań i zachwiania równowagi w ekosystemach (np. śmierć ptaków owadożernych sprawia, że wzrasta liczba owadów, a koty nie są w stanie polować na robaki tak efektywnie – dla nich to zabawa). Równowaga między obecnością kotów a ochroną populacji dzikich zwierząt jest bardzo istotna z punktu widzenia ekologii. Świadomi właściciele kotów powinni znać konsekwencje swoich działań. Według naukowców warto ograniczać wypuszczanie kotów bez kontroli, szczególnie w okresie lęgowym ptaków, zakładać im specjalne dzwoneczki ostrzegające potencjalne ofiary (chociażby w tym okresie, bo na stałe przytwierdzone potrafią bardzo męczyć koty) czy zapewniać im odpowiednio atrakcyjne zabawy, by zaspokoić ich instynkt łowiecki. Źródła: Insect Conservation and Diversity, National Library of Medicine Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Sekretne życie orła cesarskiego – gatunek na granicy przetrwania
Orzeł cesarski to prawdziwy włodarz nieba. Jego potężne skrzydła i przenikliwe spojrzenie od wieków budzą podziw ludzi i stanowi symbol władzy w kulturach. Oto fascynująca podróż po świecie największych ptaków drapieżnych.
Spis treści Orzeł w znaczeniu historycznym Wygląd i cechy rozpoznawcze orła cesarskiego Zasięg występowania i rozmieszczenie Gniazdowanie i wybór siedlisk Dieta orła cesarskiego – co kryje się w menu władcy przestworzy? Podniebna podróż – dokąd orły cesarskie migrują? Orzeł cesarski – majestatyczny drapieżnik o ogromnej rozpiętości skrzydeł, którego zasięg rozciąga się od Europy Środkowej aż po Bajkał. Poluje na zające, sarny, ptaki drapieżne, a nawet sowy, dostosowując dietę do lokalnych warunków. Podczas migracji potrafi pokonywać nawet do 5000 km. Jego populacje są dziś zagrożone wyginięciem, a badania nad biologią, migracjami i dietą pozwalają lepiej zrozumieć potrzeby gatunku i skutecznie planować jego ochronę. Orzeł w znaczeniu historycznym Od czasów starożytnych orzeł uważany był za symbol niebiański, który ze sfery natury przenikał do wielu kultur i religii na całym świecie. Uosabiał zarówno władzę, siłę, potęgę, jak i nieśmiertelność oraz zmartwychwstanie. Grecki filozof Arystoteles widział w nim wyobrażenie świadomości duchowej, a dla Karola Wielkiego – twórcy Świętego Cesarstwa Rzymskiego w VIII wieku – orzeł stał się godłem. Od XIV w. symbolizuje też państwowość Polski. W średniowiecznych bestiariuszach, takich jak „Ashmole Bestiary” lub „Aberdeen Bestiary”, powstałych w Anglii w XIII w., pojawiały się motywy orłów trzymających młode przed słońcem i wyrzucających te, które nie potrafiły patrzeć. Choć w rzeczywistości większość orłów nie wyrzuca zdrowych piskląt z gniazda, przedstawione w manuskryptach sceny niosą bogate znaczenie symboliczne. Motyw ten można interpretować jako symbol siły, czujności i gotowości do stawienia czoła wyzwaniom, który w prosty sposób ukazywał naturalną ideę, że tylko silni i przygotowani przetrwają lub zostaną wybrani. Prof. Jerzy Bralczyk w swoim dziele „Zwierzyniec” wspomina, że dawniej wodzowie brali orła na wojskowe sztandary, a królowie, cesarze i włodarze miast chętnie umieszczali go na wszelkich znakach. To dowód na przypisywaną orłowi siłę i autorytet. Wygląd i cechy rozpoznawcze orła cesarskiego Orzeł cesarski (Aquila heliaca) jest nieco mniejszy od bielika (Haliaeetus albicilla) i orła przedniego (Aquila chrysaetos), a większy od orlika krzykliwego (Clanga pomarina) i grubodziobego (Clanga clanga). Dorosły ptak wyróżnia się brązowo-czarnym upierzeniem, jasno-złocistym karkiem oraz białymi plamami na ramionach. Ma mocny, ciemny dziób i żółte szpony, przy czym szatę ostateczną osiąga ok. 6. roku życia. Młode osobniki w okresie dojrzewania mają pstrokate upierzenie na grzbiecie, natomiast tułów i pokrywy skrzydłowe od spodu są piaskowe. Płeć u orłów cesarskich, podobnie jak u innych silnych ptaków drapieżnych jest słabo widoczna. Najczęściej jedynym pewnym znakiem jest większy rozmiar samicy. Wybitny ornitolog XX w., Jan Sokołowski, w książce „Ptaki ziem polskich” podkreśla, że upierzenie orła cesarskiego zmienia się wraz z wiekiem. W pierwszym roku jest brązowe, w drugim i trzecim staje się plamiste, w piątym i szóstym głowa i kark są rdzawożółte, a wierzch ciała czarnobrązowy. Zasięg występowania i rozmieszczenie Orzeł cesarski jest ptakiem drapieżnym z rodziny jastrzębiowatych Accipitridae. Występuje na rozległych obszarach strefy palearktycznej, od Kotliny Karpackiej po Azję Środkową i Jezioro Bajkał. Według IUCN – Czerwonej Listy Gatunków Zagrożonych z 2025 r. – gatunek został uznany za gatunek narażony na wyginięcie (vulnerable). Globalną populację orła cesarskiego szacuje się na ok. 13 000 – 20 000 dojrzałych osobników, z czego 30% całkowitej populacji lęgowej znajduje się w Europie. W Polsce orzeł cesarski jest gatunkiem wyjątkowo zalatującym – do 2023 r. odnotowano jedynie 135 jego obserwacji. Choć najbliższe populacje lęgowe znajdują się na Słowacji i w Czechach, polscy ornitolodzy sugerują, że w przyszłości orły te mogą pojawić się także w naszym kraju jako gatunek lęgowy, głównie w związku z postępującymi zmianami klimatycznymi. W Republice Czeskiej pierwsze gniazdowanie odnotowano w 1998 r., a do 2022 liczba par wzrosła do co najmniej 14. Na Słowacji w ciągu ostatnich 45 lat (1977–2022) udokumentowano łącznie 65 par lęgowych, natomiast podczas zimy 2025 r., w ramach 8. edycji Międzynarodowego Liczenia Ptaków Drapieżnych w Kotlinie Panońskiej zaobserwowano 132 orły cesarskie (w 2024 r. – 105), z czego 108 stanowiły ptaki dorosłe. W Austrii orzeł cesarski ponownie pojawił się jako gatunek lęgowy w 1999 r., po prawie 190 latach od jego wytępienia. Do 2023 r. austriacka populacja lęgowa wzrosła do 42 par. Z kolei populacja węgierska, choć dziś jest jedną z najszybciej rozwijających się w Europie, pod koniec lat 70. i na początku lat 80. XX w., liczyła jedynie 15–25 par, osiągając swoje historyczne minimum. Jednak w 2023 r. liczba par lęgowych dynamicznie wzrosła do 400–450. Gniazdowanie i wybór siedlisk Orzeł cesarski, ze względu na szeroki zasięg występowania, wykazuje duże zróżnicowanie w sposobie gniazdowania. Badania pokazują, że siedliska lęgowe tego gatunku różnią się w zależności regionu. Na przykład w Europie, a szczególnie na Węgrzech, aż 98% przypadków gniazdowania na nizinach odnotowano na pojedynczych drzewach lub w zadrzewieniach śródpolnych. W Azji Środkowej, zwłaszcza w Kazachstanie, orły cesarskie zasiedlają rozległe stepy i pustynie. Wybierają m.in. zarośla saxaułu na płaskowyżach, lasy liściaste niskich gór czy zadrzewienia wzdłuż rzek i urwisk. Co więcej, wykazano, że budowanie gniazd na wierzchołkach drzew jest charakterystyczną cechą tego gatunku – aż 66% z 1304 znanych gniazd znajdowało się na szczycie pnia drzewa, a znacznie rzadziej w jego środkowej części. Na Węgrzech najchętniej wybieranymi terenami żerowiskowymi orłów cesarskich są kompleksy intensywnie użytkowanych pól uprawnych oraz pozostałe obszary trawiaste, zwykle w odległości 3–8 km od gniazda. W górach z kolei ptaki żerują nawet w promieniu 10–15 km. W efekcie warunki żerowania na nizinach są korzystniejsze, ponieważ ptaki poświęcają mniej czasu i energii na dostarczanie pożywienia do gniazda. W przeszłości w tradycji serbskiej gatunek ten był szczególnie rozpowszechniony w regionach, gdzie gniazdował na dębach – drzewach uznawanych za święte, a nawet symbolicznie utożsamianych ze świątynią. Ponadstuletnie dęby ludzie oznaczali krzyżem, stąd w języku serbskim nazwa orao krstaš („orzeł krzyżowy” lub „od krzyża”). Z czasem ptak ten stał się nie tylko symbolem religijnym, ale także inspiracją dla herbu Serbii. Dieta orła cesarskiego – co kryje się w menu władcy przestworzy? Orzeł cesarski jest drapieżnikiem szczytowym, którego dieta różni się w zależności od regionu występowania. W Bułgarii, w ciągu 25 lat badań ornitolodzy wykazali, że największy udział w pożywieniu orłów stanowiły ssaki, następnie ptaki i gady. Na Węgrzech przeanalizowano skład pokarmu orłów w okresie lęgowym w latach 2007–2017 i porównano go z wcześniejszymi badaniami z lat 1982–1991 oraz 1992–2004. Wykazano wyraźny spadek liczebności tradycyjnych gatunków ofiar, takich jak chomik europejski (Cricetus cricetus) oraz suseł perełkowany (Spermophilus citellus), które niemal całkowicie zniknęły z diety. W tym samym czasie wzrósł udział krukowatych, ptaków wodnych i saren. Gatunki takie jak bażant zwyczajny (Phasianus colchicus) i zając szarak (Lepus europaeus) wciąż stanowią znaczną część jadłospisu orłów cesarskich. Podkreśla to, że ochrona tego globalnie zagrożonego gatunku jest ściśle związana z zarządzaniem populacjami drobnej zwierzyny łownej i praktykami rolniczymi na Węgrzech. W wielu regionach doprowadziło to do konfliktów z myśliwymi, co prawdopodobnie przyczyniło się do wzrostu liczby przypadków prześladowań orłów. Wraz z zanikiem tradycyjnych ofiar w jadłospisie co raz częściej pojawiają się krukowate, gołębie, ptaki wodne, gryzonie, sarny oraz inne ptaki drapieżne i sowy. Obserwowana elastyczność żerowiskowa orła cesarskiego dowodzi, że gatunek ten potrafi dostosować się do zmian środowiskowych, wykorzystując różnorodne źródła pokarmu. Dostępność ofiar pozostaje jednak kluczowym czynnikiem warunkującym sukces rozrodczy tego majestatycznego drapieżnika. Podniebna podróż – dokąd orły cesarskie migrują? Orzeł cesarski należy do gatunków o zróżnicowanej strategii migracyjnej – od krótkodystansowych i średniodystansowych migrantów, po osobniki częściowo wędrowne lub osiadłe. Sposób przemieszczania się orłów zależy głównie od regionu występowania. Osobniki gniazdujące w Europie Środkowej i Południowo-Wschodniej zazwyczaj pozostają na tych terenach przez cały rok lub podejmują krótkie migracje. Zimują głównie na Półwyspie Bałkańskim, w Afryce Północnej lub na Bliskim Wschodzie. W Kazachstanie orły cesarskie wyposażone w urządzenia telemetryczne GPS pokonywały podczas jesiennej migracji nawet do 5000 km. Zimujące ptaki obserwowano w krajach Półwyspu Arabskiego, a także w Iranie i Indiach. Odnotowano je również w Katarze, Kuwejcie, Omanie i Jemenie. Podczas migracji jesiennej orły wykorzystywały z prądy orograficzne (unoszące się wzdłuż wzniesień), natomiast wiosną – prądy termiczne, powstające w wyniku nagrzewania powierzchni ziemi. Dzięki nim mogły szybować bez intensywnego machania skrzydłami, oszczędzając energię podczas lotu. Najstarszy dowód na migracje orła cesarskiego na południe pochodzi ze Słowacji. W 1957 r. zaobrączkowano tam pisklę, które rok później zostało zastrzelone w Chorwacji. Jak wskazują dalsze dane ornitologiczne, niektóre słowackie orły dotarły aż do Izraela (1986), Albanii (1997) czy Hiszpanii. Przypadki te potwierdzają, jak duży potencjał migracyjny mają te majestatyczne ptaki, a ich ochrona wymaga wspólnych działań na międzynarodową skalę. Źródła: jakiznaktwoj.pl, birdlife.org, iucnredlist.org
Szczupak to szczytowy myśliwy wód północy. Atakuje nawet ssaki
Szczupak jest szczytowym drapieżnikiem w większości rzek i jezior Europy. Jako ofiarą padają przede wszystkim ryby i żaby, ale nie tylko. Duże osobniki mogą zaatakować także inne zwierzęta, w tym niewielkie ptaki wodne, a zdarza się, że ofiarą tego oportunisty padają też drobne ssaki. Co czyni szczupaka tak skutecznym łowcą? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Drapieżnik idealny Szeroko rozprzestrzeniony drapieżca Oportunistyczna dieta szczupaka Szczupak pospolity (Esox lucius) bez wątpienia jest ikoną wód słodkich półkuli północnej. Od wieków wzbudza respekt i podziw, zarówno wśród wędkarzy, jak i przyrodników. Jego zaciętość łowiecka zasługuje na najwyższe uznanie. Ta cecha, w połączeniu z ewolucyjnym przystosowaniem do funkcji szczytowego drapieżnika, decyduje o istotnej roli, jaką szczupak spełnia w ekosystemach wodnych. Przedstawiciele tego gatunku są jednymi z czołowych regulatorów populacji innych ryb. Przyjrzyjmy się nieco bliżej myśliwemu, którego obecność świadczy o zdrowiu i bogactwie akwenów, w których występuje. Drapieżnik idealny Budowa szczupaka jest świadectwem trwającej miliony lat ewolucji, ukierunkowanej na jeden cel – błyskawiczny i skuteczny atak z zasadzki. Anatomia tej ryby to podręcznikowy przykład skutecznej adaptacji do roli szczytowego drapieżnika wód słodkich. Zielona torpeda Szczupaka pospolitego nie sposób pomylić z inną rybą. Spłaszczone bocznie, opływowe ciało o torpedowatym kształcie jest idealnie przystosowane do gwałtownego zrywu. W oczy od razu rzuca się charakterystyczne rozmieszczenie płetw, zapewniające maksymalną siłą napędową. Grzbietowa i odbytowa są przesunięte mocno do tyłu, blisko siebie i potężnej płetwy ogonowej. Przypomina to nieco układ lotek stabilizujących strzałę w locie. Dorosłe szczupaki osiągają do 150 cm długości. Przeciętna masa przedstawicieli tego gatunku to około 10 kg. Zdarzają się cięższe ryby, ważące powyżej 20 kg (najcięższy złowiony szczupak ważył 26,7 kg przy długości 133 cm), ale takie okazje są rzadkie. Ubarwienie jest w dużej mierze uzależnione od warunków środowiskowych. Młode osobniki najczęściej są jasnozielone, brązowe lub srebrzyste. Zdarza się, że występujące na bokach ciemne plamy zlewają się w poprzeczne smugi. Starsze ryby są ciemnozielone w części grzbietowej, jaśniejsze, nakrapiane żółtymi plamami na bokach i białe w części brzusznej. Płetwy parzyste najczęściej mają czerwone odcień, natomiast nieparzyste są pokryte ciemnymi, poprzecznymi paskami. Najeżony zębami „kaczy dziób” Kolejną charakterystyczną cechą przedstawicieli tego gatunku jest głowa. Wydłużona, zakończona szerokim spłaszczonym pyskiem, przypomina nieco kaczy dziób. Paszcza skrywa iście zabójczy arsenał – ostre jak brzytwa zęby. Na żuchwie znajdują się pokaźne kły, służące do chwytania i przytrzymywania zdobyczy. Co istotne, górna szczęka jest ich pozbawiona. Prawdziwa pułapka kryje się głębiej. Kość podniebienna, kości międzyszczękowe, lemiesz, kości gnykowe i łuki skrzelowe są dosłownie najeżone licznymi, drobnymi zębami. Wszystkie są skierowane do wewnątrz, w stronę gardzieli. To sprawia, że działają podobnie jak mechanizm zapadkowy. Schwytana ofiara może poruszać się tylko w jednym kierunku – do przełyku. Szeroko rozprzestrzeniony drapieżca Zasięg występowania szczupaka jest imponujący i świadczy o jego niezwykłych zdolnościach adaptacyjnych. Żadna inna słodkowodna ryba nie opanowała tak rozległego obszaru. Naturalne siedliska szczupaka pospolitego rozciągają się na całym obszarze Holarktyki. Można go spotkać w wodach Ameryki Północnej (od Labradoru po Alaskę), Azji (od Syberii po basen Morza Kaspijskiego) i niemal całej Europy. Jedyne obszary, gdzie przedstawiciele tego gatunku nie występują w stanie naturalnym, to Półwysep Iberyjski, Półwysep Bałkański (południowa część) i południe Włoch. Szczupak pospolity w Polsce W naszym kraju szczupak jest gatunkiem pospolitym i wszechobecnym. Mówimy tu o jednym z najczęściej spotykanych drapieżników w polskich wodach. Dzięki swoim zdolnościom adaptacyjnym z powodzeniem zasiedla zróżnicowane środowiska – nizinne rzeki o wolnym nurcie, jeziora, stawy, zbiorniki zaporowe, starorzecza, a nawet słonawe wody przybrzeżne Bałtyku i zalewy przymorskie. Siedliska szczupaka Jako drapieżnik polegający na kamuflażu i ataku z zaskoczenia, szczupak wybiera przede wszystkim takie miejsca, które oferują mu liczne kryjówki. Jego ulubionymi stanowiskami są miejsca bogate w roślinność zanurzoną i wynurzoną, przede wszystkim pasy trzcin, grążele czy rdestnice. W zbiornikach o mniej rozwiniętej florze, wybiera inne kryjówki – zatopione drzewa i konary, uskoki dna, podwodne górki czy kamienie. Co ciekawe, preferencje siedliskowe szczupaka zmieniają się wraz z jego wiekiem i rozmiarem. Zwyczaj ten ma bezpośredni związek z jednym z kluczowych aspektów jego biologii – kanibalizmem. Obserwuje się odwrotną zależność między wielkością ryby a gęstością roślinności, w której przebywa. Żeby przetrwać, małe szczupaki muszą szukać schronienia w gęstych zaroślach, które chronią je przed atakiem większych, starszych osobników. Duże, dojrzałe szczupaki nie mają już naturalnych wrogów (poza człowiekiem) i mogą pozwolić sobie na zajmowanie stanowisk na skraju roślinności lub w pobliżu pojedynczych, dużych struktur, takich jak powalone drzewa. Zapewnia im to znacznie szersze pole widzenia i ułatwia polowanie na większe ofiary, jednocześnie pozwalając kontrolować terytorium. Cierpliwość, szybkość i siła, czyli cechy idealnego łowcy Cechy morfologiczne szczupaka, jak kształt ciała i rozmieszczenie płetw, są w całości podporządkowane jego strategii łowieckiej. Ten drapieżnik nie jest aktywnym myśliwym. Zamiast rzucać się w pogoń za ofiarą, jak choćby okoń czy tuńczyk, woli wyczekiwać w ukryciu. Potrafi trwać w bezruchu przez długi czas, wyczekując dogodnego momentu. W wykrywaniu zdobyczy pomaga mu nie tylko jego wyśmienity wzrok. Linia boczna szczupaka jest niezwykle czuła, a liczne jamki zmysłowe na głowie rejestrują najdrobniejsze drgania wody, wywołane przez przepływającą rybę. Gdy ofiara znajdzie się w zasięgu myśliwego, następuje błyskawiczny atak. Napędzając się potężną płetwą ogonową, szczupak wykonuje pojedynczy potężny skok. Gdy zdobycz znajdzie się w jego paszczy, nie ma szans na wyswobodzenie. Szczupak pospolity poluje przede wszystkim z zaskoczenia, jednak należy podkreślić, że nie jest to ścisłą regułą. Największe osobniki, przede wszystkim żyjące w dużych jeziorach i Bałtyku, potrafią aktywnie ścigać ławice ryb pelagicznych, takich jak choćby śledzie. Oportunistyczna dieta szczupaka Dieta szczupaka zmienia się dynamicznie w ciągu jego życia i cechuje się skrajnym oportunizmem. Tuż po wykluciu, wylęg odżywia się zooplanktonem. Narybek dość szybko przechodzi na większy pokarm. W diecie młodych osobników początkowo znajdują się bezkręgowce. Jednak już przy długości około 4 cm, zaczynają polować na wylęg innych ryb. Gdy szczupak osiąga 5,5 cm, ryby stają się podstawą jego diety. Podstawą jadłospisu dorosłych osobników są mniejsze ryby, takie jak płocie czy okonie. Jednak zakres ich menu jest znacznie szerszy i obejmuje również żaby, myszy, szczury, a nawet młode ptaki wodne czy piżmaki, które nieopatrznie znajdą się w wodzie. Elementem diety, a zarazem czynnikiem regulującym populację jest kanibalizm. Szczupaki bez wahania polują na mniejszych przedstawicieli własnego gatunku. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Łobuz z tundry, który przetrwa każdą zimę. Nawet wilki czują przed nim respekt
Rosomak jest legendarnym symbolem siły i wytrwałości w surowych warunkach tajgi i tundry. To skuteczny drapieżnik i padlinożerca. Jego nazwa może brzmieć egzotycznie, ale kryje się pod nią niezwykle interesujące zwierzę, które z uwagi na wędrowny tryb życia, pozostaje stosunkowo słabo poznane.
Spis treści: Rosomak i jego krewni Rosomak tundrowy – jak żyje jedyny współczesny rosomak? Gdzie występują rosomaki? Czy można go spotkać w Polsce? Obserwując go trudno uwierzyć, że jest krewniakiem drobnych łasic i fretek. Rosomak to masywne, odporne zwierzę słynące z odwagi graniczącej z bezczelnością. Oto niezwykłe fakty i zwyczaje rosomaka tundrowego. Rosomak i jego krewni Rosomak to rodzaj ssaków, który został zdefiniowany w 1780 roku przez niemieckiego zoologa Petera Simona Pallasa. Nazwa łacińska Gulo pochodzi od słowa „żarłok” i odzwierciedla potężny apetyt tego drapieżnika. Obecnie rodzaj obejmuje jeden żyjący współcześnie gatunek – rosomaka tundrowego (Gulo gulo), choć w przeszłości istniały także inne gatunki, obecnie już wymarłe: Gulo minor (pliocen, Azja), Gulo schlosseri (plejstocen, Ameryka Północna i Europa) oraz Gulo sudorus (pliocen, Ameryka Północna). Rosomak należy do podrodziny Guloninae, w ramach rodziny łasicowatych, co oznacza, że choć swoim wyglądem przypomina małego niedźwiedzia, jego zachowania i budowa anatomiczna są typowe dla łasic. Dzięki silnym szczękom, ostrym zębom i masywnie zbudowanym łapom jest doskonale przystosowany do polowania i zdobywania pokarmu w trudnych warunkach. Rosomak tundrowy jest fascynującym przykładem przystosowania drapieżnika do życia w ekstremalnych warunkach. Jego siła, wytrwałość i zdolność do przetrwania w surowym klimacie czynią go wyjątkowym przedstawicielem rodziny łasicowatych. Choć w naturze jest trudny do zaobserwowania, dzięki ochronie i obecności w ogrodach zoologicznych możemy poznawać i doceniać to niezwykłe zwierzę, które pozostaje symbolem dzikiej, północnej przyrody. Rosomak tundrowy – jak żyje jedyny współczesny rosomak? Rosomak tundrowy jest największym naziemnym przedstawicielem rodziny łasicowatych. W odróżnieniu od swoich dużych bliskich krewnych, takich jak arirania amazońska czy kałan morski, prowadzi głównie lądowy tryb życia. Jest zwierzęciem wyjątkowo odpornym na niskie temperatury i zmienne warunki klimatyczne północnych regionów Eurazji i Ameryki Północnej. Charakteryzuje się legendarną wręcz siłą, odwagą i wytrwałością – cechy te pozwalają mu konkurować nawet z większymi drapieżnikami, takimi jak pumy, baribale czy wilki. Ze względu na mobilny tryb życia i skryty charakter, rosomaka trudno obserwować w naturze, a jego zachowania pozostają wciąż stosunkowo słabo poznane. Wygląd Rosomak tundrowy ma masywną budowę ciała, dużą głowę, małe zaokrąglone uszy i krótki ogon. Jego ciało mierzy od 65 do 87 cm długości, ogon od 17 do 26 cm, a masa ciała waha się od 10 do 31 kg – samice są zwykle o około 10–30% mniejsze i lżejsze od samców. Futro rosomaka jest długie, gęste i brązowoczarne, z charakterystycznymi jasnymi plamami na głowie oraz pasami po bokach ciała. Dzięki szerokim stopom i relatywnie niewielkiej masie ciała, rosomak sprawnie porusza się po śniegu, a jego zręczność pozwala mu również na pływanie oraz wspinaczkę po drzewach i skałach. Zmysły węchu i słuchu są bardzo dobrze rozwinięte, podczas gdy wzrok pozostaje słabszy, co sprawia, że rosomak korzysta głównie z tropów zapachowych i dźwięków podczas polowania. Pożywienie Rosomak tundrowy jest wszystkożerny, choć jego dieta opiera się głównie na padlinie. Zjada mięso zwierząt, które sam upolował lub znalazł martwe, a zimą nie waha się atakować dużych ssaków, takich jak jelenie, łosie czy renifery, wytrwale ścigając je po śniegu. W jego diecie znajdują się również ptasie jaja, larwy owadów i jagody. Silne szczęki i ostre zęby umożliwiają miażdżenie dużych kości i zamarzniętego mięsa. Rosomaki gromadzą zapasy w tunelach pod śniegiem, do których potrafią powracać nawet po kilku miesiącach. Ta zdolność magazynowania pożywienia jest kluczowa w surowych, północnych warunkach, gdzie dostęp do świeżego mięsa to luksus. Rozmnażanie Okres godowy rosomaka trwa od maja do sierpnia. Zwierzęta są poligamiczne – jeden samiec rozmnaża się z kilkoma samicami w swoim terytorium. Zagnieżdżenie się zarodka może nastąpić nawet po około 6 miesiącach (zachodzi tzw. stan diapauzy), a faktyczna faza ciąży trwa od 30 do 50 dni. Samice rodzą zazwyczaj 3 młode, choć standardem są ciąże pojedyncze, a nawet mioty do 5 osobników. Młode karmione są przez matkę przez około trzy miesiące, a pełną samodzielność uzyskują po roku życia. Samica zachodzi w ciążę co dwa lata, a młode osiągają dojrzałość płciową w wieku 2–3 lat. Takie cykle reprodukcyjne sprawiają, że populacja rosomaka odnawia się powoli, co dodatkowo zwiększa wrażliwość gatunku na zagrożenia. Gdzie występują rosomaki? Rosomak tundrowy zamieszkuje głównie północne regiony Eurazji i Ameryki Północnej. Wyróżnia się dwa podgatunki, które zamieszkują odmienne rejony: • Gulo gulo gulo, czyli rosomak tundrowy, który zamieszkuje Skandynawię, Rosję, Mongolię, północno-zachodnią i północno-wschodnią część Chin. • Gulo gulo luscus, czyli rosomak amerykański, którego można spotkać w Kanadzie i zachodniej części Stanów Zjednoczonych (np. w stanie Alaska, Waszyngton, Montana czy Kalifornia). Rosomaki preferują odludne obszary w tajdze i tundrze oraz tereny górzyste. Populacje tego gatunku w Europie są nieliczne. Obecnie żyją głównie w północnej części Półwyspu Skandynawskiego (Norwegia, Szwecja) oraz w rejonie od Finlandii po Republikę Karelii. Czy można go spotkać w Polsce? W Polsce rosomak nie występuje naturalnie. Historycznie jego zasięg nie obejmował terenów naszego kraju, choć sporadycznie mógłby się pojawić w ramach migracji z pobliskich regionów północnej Europy. Obecnie rosomaka można podziwiać w polskich ogrodach zoologicznych, m.in. w ZOO w Opolu oraz w Śląskim Ogrodzie Zoologicznym. W niewoli zwierzęta te rozmnażają się z trudem, a żywo urodzone młode często umierają, dlatego populacje w ogrodach zoologicznych są ograniczone do około setki osobników w Europie i Ameryce Północnej. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Socjolożka z wykształcenia, od ponad dekady związana z marketingiem internetowym. Zawodowo od lat zgłębia tajniki SEO oraz storytellingu opartego na rzetelnych źródłach. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Pozbawiony jednego oka i tylnej nogi lew z Ugandy znalazł zaskakujący sposób na przeżycie
Żyjące dziko ranne zwierzęta mają niewielką szansę na przeżycie. Niezdolne do polowania drapieżniki żywią się padliną lub resztkami pozostawionymi przez ich stado. Jednak 11-letni Jakub, niepełnosprawny lew z Parku Narodowego Królowej Elżbiety w Ugandzie opracował pomysłowy sposób na polowanie. Pozwala mu to na znaczną samodzielność i przede na wszystkim przeżycie.
Liczący sobie 11 lat Jakub jest drapieżnikiem z pierwszych stron gazet. I to całkiem dosłownie. W ubiegłym roku serwisy informacyjne całego świata pokazywały film, na którym Jakub i jego brat Tibu przeprawiali się przez rzekę pełną krokodyli. Pokonali dystans około 1,5 kilometra. Jest to najdłuższa wodna wycieczka lwów, jaka kiedykolwiek została zarejestrowana. Obaj lwi bracia są od 2017 roku badani przez Alexandra Braczkowskiego. To naukowiec i filmowiec związany z ugandyjską organizacją zajmującą się ochroną przyrody i rozwojem lokalnych społeczności – Kyambura Lion Monitoring. Najbardziej wytrzymały lew w Afryce – Założyłbym się o cały swój dobytek, że patrzymy na najbardziej wytrzymałego lwa w Afryce. Został przebity rogiem przez bawoła, jego rodzina została otruta przez handlarzy, sam wpadł w sidła kłusowników, a ostatecznie stracił nogę w kolejnym ataku – w stalowej pułapce. Jakub wykorzystał już wiele ze swoich dziewięciu żyć – napisał Alexander Braczkowski w artykule opublikowanym na łamach Griffith University News. View oEmbed on the source website Fakt, że zwierzę przetrwało, naprawdę wydaje się cudem. Choć z drugiej strony jest przykładem niezwykłych zdolności adaptacyjnych Jakuba oraz jego ewidentnej inteligencji. Do wypadku, w którym stracił tylną nogę doszło w 2020 roku. Badacze byli przekonani, że lew nie przeżyje takiego okaleczenia. – A jednak się nie poddał – podkreśla Alexander Braczkowski. Udając lamparta Sekretną metodę polowania niepełnosprawnego lwa ujawniły nagrania z kamery termowizyjnej umieszczonej na dronie. Wynika z nich, że Jakub, jakby na to nie patrzeć lew, nauczył się zachowywać jak lampart. Lwy powalają swoje ofiary podczas frontalnego ataku, natomiast lamparty urządzają zasadzki. Trójnogi Jakub również nauczył się urządzać zasadzki z bliskiej odległości. Kryje się przed swymi ofiarami w gęstych zaroślach i lasach. Czeka w ukryciu, by nagle zaatakować. – Poluje też na ofiary, których lwy zwykle nie wybierają. Podczas nocnych nagrań udało się zarejestrować Jakuba polującego na 200-kilogramowe świnie leśne. Polował samotnie lub w towarzystwie brata – mówi Braczkowski. Naukowiec wyjaśnia, że jest to bardzo nietypowa, choć skuteczna taktyka przetrwania. – To, że skupia się na konkretnym gatunku świń, wskazuje, że zmienił dietę. Dlatego zachowuje się bardziej jak lampart i podejmuje duże ryzyko. Ale musi tak robić, aby przetrwać. I co najważniejsze – to działa – podkreśla badacz. Andrew Loveridge z organizacji Panthera, zajmującej się ochroną dzikich kotów na całym świecie dodaje, że utrata kończyn z powodu sideł jest powszechna wśród kotowatych na całym świecie. – Na szczęście tak samo powszechna jest zdolność adaptacji – dodaje Craig Packer z Uniwersytetu Minnesoty, który od dekad bada zachowanie lwów. – Spodziewałbym się podobnych zachowań u innych grup lwów w tym samym rejonie, które mają wszystkie cztery nogi – mówi Packer. Ratunek dla zagrożonego gatunku Lwy w Parku Królowej Elżbiety polują zazwyczaj na duże i szybko poruszające się zwierzęta, jak antylopy i bawoły. Jednak już od lat 60. ubiegłego wieku pojawiają się informacje, że lwy czasami przejawiają zachowania charakterystyczne dla lampartów. Jednym z nich jest wspinanie się na drzewa. Ale nawet te wspinające się na drzewa lwy zachowują charakterystyczne dla gatunku metody polowania, a lwy niepełnosprawne, tzw. „trójnogi” (tripod lions), zwykle są utrzymywane przy życiu przez stado. Nowa strategia łowiecka trójnogiego Jakuba może być zachowaniem wyuczonym. Jeśli udałoby się nauczyć tego inne niepełnosprawne lwy, mogłoby to pomóc odwrócić spadek liczby tych drapieżników w regionie dotkniętym utratą siedlisk, zmianami klimatu i ekspansją ludzkich społeczności. – Dlatego Jakub jest tak ważny, zarówno symbolicznie, jak i genetycznie – podkreśla Braczkowski. Źródło: New Scientist Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Te zwierzęta prowadzą tajemniczy i skryty tryb życia – „Zapomnieliśmy o ich istnieniu”
Mongolskie rosomaki przez lata wymykały się obserwatorom. Ich obecność na stepach udokumentowano dopiero niedawno, co rzuca nowe światło na ich zwyczaje.
Spis treści: Jak odkryto rosomaki w Mongolii? Dlaczego tak trudno je zaobserwować? Zagrożenia i ochrona Nieuchwytne, samotnicze i doskonale przystosowane do życia w ekstremalnych warunkach. Rosomaki z Mongolii przez dekady pozostawały poza zasięgiem naukowców i fotografów. Dopiero współczesne technologie pozwoliły zbliżyć się do ich świata. Jak odkryto rosomaki w Mongolii? Rosomaki, zwierzęta prowadzące skryty i samotniczy tryb życia, są niezwykle rzadko obserwowane przez ludzi. Choć zazwyczaj kojarzą się z północnymi lasami Kanady, Alaski czy Skandynawii, okazuje się, że zamieszkują także górzyste i zalesione obszary północnej oraz zachodniej Mongolii, m.in. w rejonie gór Ałtaj i Doliny Darhad. Przez wiele lat ich obecność w tym regionie była jedynie domniemana – brakowało jednoznacznych dowodów w postaci zdjęć, materiałów wideo czy potwierdzonych śladów DNA. Sytuacja zmieniła się na początku XXI wieku dzięki wysiłkom zespołów badawczych i lokalnych pasjonatów przyrody. Rozmieszczono fotopułapki w trudno dostępnych, wysokogórskich rejonach, prowadzono badania śladów na śniegu, pobierano próbki włosów i odchodów do analizy genetycznej, a także prowadzono wywiady z pasterzami i myśliwymi, którzy znali zwierzę z lokalnych przekazów. Przełomowym momentem było zarejestrowanie rosomaka przez fotopułapkę podczas nocnej aktywności na stepie – co stanowiło pierwsze niepodważalne potwierdzenie obecności gatunku na tym obszarze. To odkrycie zainicjowało długofalowe badania nad biologią, rozmieszczeniem i ochroną tego tajemniczego drapieżnika w mongolskich górach. Dlaczego tak trudno je zaobserwować? Rosomaki to zwierzęta wyjątkowo terytorialne, samotnicze i niezwykle skryte. Prowadzą nocny tryb życia, poruszają się po rozległych, trudno dostępnych obszarach górskich, unikając otwartych przestrzeni i kontaktu z człowiekiem. Ich naturalne środowisko – chłodne, wysokogórskie rejony, często pokryte śniegiem – sprawia, że prowadzenie badań terenowych wymaga ogromnego nakładu czasu, sprzętu i wysiłku logistycznego. Ten wytrzymały drapieżnik potrafi pokonywać nawet kilkadziesiąt kilometrów dziennie, przemieszcza się szybko, często zmieniając kierunki, co utrudnia jego śledzenie. Gęste futro, które chroni go przed ekstremalnym zimnem, ma kolor doskonale zlewający się z otoczeniem, co czyni go niemal niewidzialnym dla oka ludzkiego, zwłaszcza w zimowych warunkach. Nawet doświadczeni tropiciele i naukowcy przyznają, że szansa na bezpośrednie spotkanie rosomaka w naturze jest skrajnie niska, a obserwacje opierają się głównie na ślady, fotopułapki lub analizę genetyczną pozostawionych szczątków. Zagrożenia i ochrona Choć rosomaki nie są obecnie formalnie uznawane za gatunek zagrożony wyginięciem, ich populacja w Mongoliiprawdopodobnie jest niewielka, rozproszona i trudna do dokładnego oszacowania. Na ich sytuację coraz silniej wpływają zmiany klimatyczne, w tym topnienie śniegu i skracanie się zimowych sezonów, które utrudniają rozmnażanie i ograniczają dostęp do naturalnych schronień. Dodatkowo, kurczenie się siedlisk, presja ze strony działalności człowieka – np. wypas zwierząt, wyrąb lasów, rozwój infrastruktury – prowadzą do fragmentacji ich terytoriów i zakłóceń w ich naturalnym trybie życia. Władze Mongolii, przy współpracy z organizacjami międzynarodowymi i zespołami naukowymi, zaczynają wdrażać programy ochrony dużych ssaków drapieżnych, w tym rosomaka. Kluczowym elementem tych działań jest monitoring populacji, badania genetyczne oraz instalacja fotopułapek, które pozwalają lepiej zrozumieć zwyczaje, zasięg występowania i potrzeby ekologiczne gatunku. Tylko dzięki dokładnemu poznaniu biologii i zachowań rosomaka możliwe będzie opracowanie skutecznych strategii ochrony, które uwzględnią zarówno aspekty przyrodnicze, jak i lokalną specyfikę społeczno-kulturową regionu. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Rozszalałe niedźwiedzie w Japonii. Dlaczego coraz częściej atakują ludzi?
Niedźwiedzie zabiły w tym w Japonii roku rekordową liczbę ludzi. Kolejne ofiary są zaginione, a wielkie drapieżniki coraz śmielej poczynają sobie w Kraju Kwitnącej Wiśni. To jednak nie ich krwiożercza natura powoduje, że muszą zbliżać się ludzkich sadyb.
Głodne niedźwiedzie coraz częściej wkraczają do miast, o czym boleśnie przekonują się mieszkańcy Japonii. Niedobory pożywienia zmuszają je do drastycznych kroków. Rekordowa ilość zabitych przez niedźwiedzie Japońskie ministerstwo środowiska podaje, że 2025 rok jest rekordowym pod względem liczby osób zabitych przez niedźwiedzie. Przynajmniej 7 osób straciło przez nie życie, a ponad 100 zostało rannych. Wielu innych Japończyków uznaje się za zaginionych, a kilka ciał wciąż czeka na stwierdzenie przyczyny zgonu. Nieoficjalne informacje mówią jednak o śladach pazurów. 8 października w prefekturze Iwate odnaleziono ciało 70-letniego mężczyzny z widocznymi śladami ataku niedźwiedzia. Jego śmierć sprawiła, że pobity został poprzedni rekord – w 2023 roku za sprawą tych dużych drapieżników zginęło 6 osób, a 213 zostało rannych. Rok się jednak jeszcze nie skończył. Czemu niedźwiedzie atakują ludzi? Eksperci przypominają, że niedźwiedzie nie atakują ludzi dla zabawy. Najczęściej są bardzo przestraszone, a zbliżają się do miast czy wiosek za sprawą głodu. Wycinanie drzew i zmiany klimatu sprawiają, że brakuje im pokarmu, np. żołędzi. Wzrastająca temperatura wpływa również na rytm ich hibernacji. To sprawia, że drapieżniki są rozdrażnione i bardzo głodne, przez co także agresywne i zdeterminowane do znalezienia pożywienia. Niedźwiedź w supermarkecie Niedźwiedzie atakują nie tylko w lasach. Na początku października dorosły niedźwiedź mierzący 1,4 metra wtargnął do supermarketu w regionie Gunma na północ od Tokio. Zranił 70 i 60-latka, rozpaczliwie próbując znaleźć wyjście z budynku. Zwierzę do sklepu prawdopodobnie ściągnął zapach jedzenia – udał się bezpośrednio na dział rybny, niszcząc szklaną gablotę. Zainteresował go także stos awokado, który doszczętnie zniszczył. W sklepie znajdowało się około 40 osób. O sytuacji wypowiedział się Hiroshi Horikawa, przedstawiciel sieci handlowej, do której należy supermarket. Twierdzi, że chociaż sklep mieści się w terenach górzystych, to nigdy wcześniej nie zdarzyło się, by niedźwiedzie choćby się do niego zbliżyły. Wielkie drapieżniki w Japonii W Japonii żyją dwa gatunki niedźwiedzi: niedźwiedzie himalajskie i niedźwiedzie brunatne. Te drugie mogą ważyć pół tony, są szybsze od człowieka i spotkamy je głównie na północnej wyspie Hokkaido. Oba przedstawiciele rodziny niedźwiedziowatych sprawiają kłopot nie tylko lokalnej ludności: ostatnio drapieżnik zaatakował hiszpańskiego turystę na przystanku autobusowym w malowniczej wiosce Shirakawa-go w centrum kraju. Chociaż co roku w Japonii odstrzeliwuje się tysiące niedźwiedzi, to starzejące się japońskie społeczeństwo sprawia, że spada liczba myśliwych. Jeśli nic się nie zmieni, to nasilające się ataki na ludzi mogą sprawić, że władze będą zmuszone do podjęcia drastycznych kroków. Źródło: The Japan Times, phys.org, AFP Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Wielkie odkrycie po 25 latach badań. Naukowcy rozwikłali zagadkę największego nietoperza Europy
Borowiec olbrzymi okazał się osobliwością wśród europejskich nietoperzy. Jest nie tylko największy na kontynencie. Okazuje się też, że ma unikatowe zwyczaje, które czynią go maszyną do polowania zjadającą swoje ofiary w locie.
Po latach badań naukowcy rozwikłali zagadkę największego europejskiego nietoperza – borowca olbrzymiego (Nyctalus lasiopterus). Gatunek ten nie tylko żywi się małymi ptakami, lecz także poluje na nie wysoko w powietrzu, ponad kilometr nad ziemią. To nie wszystko – borowiec zjada ptaki w locie! Potwierdzenie tych zwyczajów wymagało długich i karkołomnych badań. Podjął się ich międzynarodowy zespół naukowców, którzy korzystali z najnowszych technologii. Wyniki właśnie opisano w prestiżowym czasopiśmie „Science”. Borowiec olbrzymi: bezwzględny nocny łowca Każdej jesieni miliardy ptaków wędrownych przemieszczają się nocami między miejscami lęgów a zimowiskami. Robią to między innymi dlatego, by uniknąć dziennych drapieżników. Jednak okazuje się w nocy na niebie czai się inny łowca – borowiec olbrzymi. Choć naukowcy od dawna podejrzewali, że poluje on na ptaki, brakowało dowodów. Zbadanie jego zwyczajów było bardzo trudne. „Plecaki” dla nietoperzy Jak to zrobiono? Badacze z Aarhus University (Dania) i Leibniz Institute for Zoo and Wildlife Research (Niemcy) zamontowali na grzbietach borowców miniaturowe rejestratory przypominające plecaki. Urządzenia te mierzyły prędkość i wysokość lotu oraz emitowane dźwięki echolokacyjne, zapisując zachowanie zwierząt z dokładnością do ułamków sekundy. Rejestratory potwierdziły, że borowce potrafią latać na ogromnych wysokościach, by polować na ptaki migrujące nocą. Emitowanie ultradźwięki pozwalają im namierzać niczego niepodejrzewające ofiary, które same tego nie słyszą. 23 minuty chrupania w locie Gdy drapieżnik zbliża się do celu, wydaje szybkie serie krótkich sygnałów – znak ataku. Zarejestrowane przez naukowców loty nietoperzy przypominały powietrzne pościgi. Pełne były błyskawicznych nurkowań, w trakcie których nietoperze potrajały swoją prędkość i biły skrzydłami z ogromną intensywnością. Jeden z obserwowanych osobników po 30 sekundach pościgu zrezygnował, lecz drugi po trzech minutach dopadł tego samego ptaka (rudzika). Podczas wspomnianego polowania mikrofon zarejestrował 21 krzyków ptaka, a następnie 23 minuty charakterystycznego „chrupania”. Jest to dowód, że nietoperz pożerał ofiarę w locie. Dla współautorki badań Eleny Teny moment odsłuchania nagrania był niezwykle emocjonujący – mimo współczucia dla ofiary naukowcy wiedzieli, że są świadkami czegoś wyjątkowego. Zabójcze techniki polowania borowców Analizy DNA i rentgenowskie szczątków ptasich skrzydeł znalezionych pod koloniami nietoperzy potwierdziły, że borowce odgryzają ptakom skrzydła, by zmniejszyć opór powietrza podczas lotu. Następnie przyciągają błonę między swoimi tylnymi kończynami do przodu, tworząc swego rodzaju „kieszeń”, w którą pakują zdobycz. Badaczka Laura Stidsholt porównała to do sytuacji, w której człowiek w biegu zjada zwierzę ważące połowę jego masy. Nieszczęsne ptaki próbują uciekać przed nietoperzami, kreśląc w powietrzu pętle i spirale, niczym myśliwce podczas walki. Ale borowce są równie sprytne i szybkie. Potwierdzenie 25-letniej hipotezy To odkrycie wreszcie potwierdziło hipotezę sprzed 25 lat. Badacz Carlos Ibáñez z Hiszpanii znalazł wtedy pióra w odchodach borowców olbrzymich, co wskazywało na polowanie na ptaki. Przez lata naukowcy próbowali potwierdzić to różnymi metodami: kamerami, radarem wojskowym czy balonami z mikrofonami. Borowiec olbrzymi, choć poluje na ptaki, nie stanowi zagrożenia dla ich populacji. Sam jest gatunkiem zagrożonym a jego liczebność wciąż się zmniejsza. Zrozumienie jego strategii łowieckich jest kluczem do skutecznej ochrony. Źródło: Science Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.