National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-05-24T10:58:07.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Kratom: naturalny środek o kontrowersyjnym działaniu i realnym ryzyku
items: Co naturalnie uruchamia hormony szczęścia? Rola dopaminy, serotoniny, oksytocyny i endorfin
items: Osoby z autyzmem są 6 razy bardziej narażone na wystąpienie choroby Parkinsona. Naukowcy starają się znaleźć powód
items: Nie tylko „hormon szczęścia”? Ekspertka tłumaczy, co naprawdę robi z nami dopamina
items: Post dopaminowy. Nowa moda podbija Dolinę Krzemową
items: Żyć 800 lat! Tylko po co?

Kratom: naturalny środek o kontrowersyjnym działaniu i realnym ryzyku
type: item
date: 2026-05-24T10:57:28.000Z
creator: Marzena Wardyn-Kobus
subject: Nauka
subject: dopamina
subject: mózg
subject: psychiatria
subject: rośliny
subject: uzależnienie
description: Kratom (Mitragyna speciosa) to roślina pochodząca z Azji Południowo-Wschodniej, która w ostatnich latach zaczęła budzić coraz większe zainteresowanie również w Europie. Przez część użytkowników postrzegana jest jako „naturalna alternatywa” dla leków przeciwbólowych, środków uspokajających lub opioidów. Jednocześnie rośnie liczba danych wskazujących, że jej stosowanie wiąże się z realnym ryzykiem uzależnienia, działań niepożądanych oraz poważnych powikłań zdrowotnych.
encoded: Spis treści: Czym jest kratom i dlaczego budzi kontrowersje? Jak działa kratom? Krótkoterminowe i długoterminowe skutki stosowania Uzależnienie od kratomu i mechanizm tolerancji Czy kratom jest legalny w Polsce? Współczesne badania i raporty toksykologiczne pokazują, że kratom przestał być wyłącznie elementem tradycyjnej medycyny regionów tropikalnych. Stał się substancją o globalnym zasięgu, której popularność rośnie szybciej niż wiedza na temat jej bezpieczeństwa. Czym jest kratom i dlaczego budzi kontrowersje? Kratom to liście drzewa Mitragyna speciosa, które naturalnie występuje w Tajlandii, Malezji, Indonezji oraz innych krajach regionu. Roślina ta zawiera wiele aktywnych alkaloidów, z których najważniejsze to mitragynina oraz 7-hydroksymitragynina. Substancje te oddziałują na receptory opioidowe. Oznacza to, że kratom działa w sposób częściowo podobny do leków przeciwbólowych z grupy opioidów, choć jego profil farmakologiczny jest bardziej złożony. W małych dawkach może działać pobudzająco, zwiększając koncentrację i redukując zmęczenie. W większych dawkach wykazuje działanie uspokajające, przeciwbólowe, a nawet euforyzujące. Jednocześnie nie jest to substancja obojętna dla organizmu. Mimo że bywa postrzegany jako „naturalna alternatywa” dla środków farmakologicznych, jego stosowanie wiąże się z realnym ryzykiem uzależnienia oraz poważnych skutków zdrowotnych. Właśnie ten potencjał sprawia, że kratom budzi istotne kontrowersje w środowisku medycznym i regulacyjnym. Wzrost popularności tej rośliny w Europie sprawia, że temat wymaga dalszych badań oraz rzetelnej edukacji. Z perspektywy zdrowia publicznego kluczowe jest nie tylko monitorowanie skali użycia, ale także zwiększanie świadomości dotyczącej potencjalnych zagrożeń. Jak działa kratom? Substancje zawarte w kratomie pobudzają układ nagrody w mózgu, co wiąże się z wyrzutem dopaminy i odczuwaniem przyjemności. Z czasem organizm może się do nich przyzwyczajać, co prowadzi do spadku wrażliwości i konieczności …

kratom-122068d.jpg
width: 1781
height: 1200

Co naturalnie uruchamia hormony szczęścia? Rola dopaminy, serotoniny, oksytocyny i endorfin
type: item
date: 2026-04-18T13:13:58.000Z
creator: Daryl Austin
subject: Nauka
subject: biologia
subject: człowiek
subject: dopamina
subject: mózg
subject: szczęście
description: Wydzielanie hormonów szczęścia – dopaminy, serotoniny, endorfin i oksytocyny – jest ściśle powiązane z konkretnymi wyborami dotyczącymi stylu życia, aktywności fizycznej i diety. Oto, co uruchamia każdy z nich.
encoded: Spis treści: Czym są hormony szczęścia Dopamina – motor nagrody i motywacji Serotonina – naturalny stabilizator nastroju Endorfiny – naturalne „środki przeciwbólowe” organizmu Oksytocyna – hormon więzi i bliskości Niektóre wyrzuty hormonów trwają dłużej niż inne Ludzie uruchamiają wydzielanie hormonów szczęścia, często nawet nie zdając sobie z tego sprawy – sportowcy goniący za ulotnym „euforycznym hajem biegacza”, osoby śmiejące się do łez z internetowych memów czy pary budujące więź i bliskość w sypialni. Coraz więcej badań sugeruje, że takie powszechne zachowania mogą mieć znacznie silniejszy wpływ biologiczny, niż dotąd sądzono. Co więcej, najnowsze analizy pokazują, że bezpośrednie interakcje społeczne w świecie rzeczywistym wywołują silniejsze reakcje hormonalne niż kontakty cyfrowe. Jednocześnie nie każda aktywność w świecie rzeczywistym wiąże się z korzystnymi reakcjami chemicznymi, a niektóre zachowania mogą w dłuższej perspektywie przynosić więcej szkody niż pożytku. Co więcej, wydzielanie tych substancji nie zawsze przebiega naturalnie – u części osób uwarunkowania genetyczne lub inne czynniki mogą zaburzać ich produkcję lub metabolizm. W takich przypadkach leczenie farmakologiczne bywa nie tylko pomocne, ale wręcz niezbędne. Dla większości ludzi jednak zrozumienie, co naturalnie uruchamia „hormony szczęścia”, może być bardzo wartościowe. Oto, co działa – i dlaczego – gdy chcemy wspierać ich wydzielanie w naturalny sposób. Czym są hormony szczęścia? Mózg reaguje na różne bodźce, wytwarzając chemiczne przekaźniki zwane neuroprzekaźnikami lub hormonami. Podróżują one po całym organizmie, wyzwalając konkretne funkcje lub uczucia. Jedna grupa hormonów – dopamina, serotonina, endorfiny i oksytocyna – zyskała miano „hormonów szczęścia”, ponieważ każdy z nich jest zazwyczaj powiązany z konkretnym stylem życia, aktywnością fizyczną oraz wyborami żywieniowymi. Choć związki te często działają indywidualnie, nowe badania sugerują, że wchodzą one ze sobą w znacznie b…

hormony-szczescia-96a76f7.jpg
width: 3072
height: 2048

Osoby z autyzmem są 6 razy bardziej narażone na wystąpienie choroby Parkinsona. Naukowcy starają się znaleźć powód
type: item
date: 2026-03-05T08:58:56.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: choroba parkinsona
subject: dopamina
subject: Zdrowie
description: Wyobraź sobie młodego dorosłego z autyzmem, który – poza codziennymi wyzwaniami wynikającymi ze spektrum (a raczej jego społecznego niezrozumienia) – nie podejrzewa, że jego mózg już teraz może nosić cichy ślad choroby Parkinsona. To wszystko zmienił naukowiec z Uniwersytetu w Missouri, który podczas rutynowych badań wykazał korelację pomiędzy tym schorzeniem a autyzmem.
encoded: Historia niezwykłego odkrycia zaczyna się w trakcie rutynowych badań, podczas których prof. David Beversdorf postanowił sprawdzić, czy charakterystyczne dla autyzmu ruchy powtarzalne (np. machanie rękami i kołysanie się do przodu i do tyłu) są powiązane z nieprawidłowościami w transporcie dopaminy. Napotkał jednak coś niespodziewanego. Przypadkowe badanie ujawniło zaskakujący mechanizm By sprawdzić transport dopaminy, wykonał specyficzne skany mózgów 12 młodych osób z autyzmem – takie same, jakie wykorzystuje się do wykrywania m.in. choroby Parkinsona u osób starszych. Okazało się, że aż 2 z 12 młodych dorosłych wykazywały nieprawidłowości typowe właśnie dla tej choroby neurodegeneracyjnej. Dlaczego główną rolę gra dopamina? Dopamina jest neuroprzekaźnikiem niezbędnym m.in. do sterowania ruchem, emocjami i motywacją. Transportery dopaminy działają jak system recyklingu: zbierają jej nadmiar z synaps, aby utrzymać właściwą równowagę chemiczną w mózgu. Kiedy ten system zawodzi, jak w chorobie Parkinsona, zaczynają pojawiać się problemy z ruchem i inne objawy. Co dokładnie odkryto w mózgach młodych osób z autyzmem? W omawianym badaniu Uniwersytetu Missouri użyto skanów DaT, które pozwalają ocenić stan transporterów dopaminy. U 2 z 12 osób z autyzmem potwierdzono niepokojące zmiany, choć nie wykazywały one jeszcze typowych objawów choroby Parkinsona. U kolejnych dwóch sytuacja była niejasna. Naukowcy zaczęli się zastanawiać: czy to oznacza, że mózg części osób z autyzmem starzeje się pod tym względem szybciej? Czy każdy z autyzmem zachoruje na Parkinsona? Zdecydowanie nie. Profesor Beversdorf podkreśla, że na razie to jedynie sygnał ostrzegawczy, nie wyrok. Jednak wnioski są ważne: osoby z autyzmem mogą być bardziej narażone, bo już w młodości ich mózg może „pamiętać” coś, co u innych pojawia się dopiero z wiekiem. Statystyki sugerują, że ryzyko Parkinsona w tej grupie jest aż sześciokrotnie większe niż w populacji ogólnej. Co dalej? Powiązanie autyzmu z Parkinsonem Odk…

GettyImages-1494129950-f671924.jpg
width: 6320
height: 4216

Nie tylko „hormon szczęścia”? Ekspertka tłumaczy, co naprawdę robi z nami dopamina
type: item
date: 2025-12-20T09:02:30.000Z
creator: Katie Camero
subject: Nauka
subject: dopamina
subject: motywacja
subject: mózg
subject: neurologia
subject: psychologia
description: Dopamina to nie tylko „hormon szczęścia”. Ekspertki wyjaśniają, że to skomplikowany neuroprzekaźnik, który odpowiada za motywację, uwagę i przetrwanie. Dowiedz się, co naprawdę dzieje się w mózgu, kiedy robisz coś przyjemnego.
encoded: Spis treści: Cząsteczka napędzająca pragnienia, nie przyjemność Scrollujesz bez końca? Mózg właśnie się uczy Czy naprawdę można mieć „dopaminowego kaca”? „Post dopaminowy” to nie dieta, której da się trzymać Dopamina jest powszechnie znana jako „hormon dobrego samopoczucia”, ale – jak twierdzą naukowcy – to bardzo uproszczone ujęcie. Choć jej poziom wzrasta podczas przyjemnych aktywności, sama dopamina nie sprawia, że czujemy się dobrze. Tysiące filmów na TikToku pokazują sposoby na „podbijanie” dziennej dawki dopaminy. Pojawiają się tam porady dotyczące resetów, detoksów czy odstawień. Eksperci jednak ostrzegają: nauka za tymi trendami jest często wątpliwa. Daniel Dombeck, profesor neurobiologii, podkreśla, że dopamina nie jest równoznaczna z odczuwaniem szczęścia. Jej główną rolą jest wspieranie procesów poznawczych, takich jak motywacja, uwaga czy pamięć. Cząsteczka napędzająca pragnienia, nie przyjemność Dopamina działa jako neuroprzekaźnik i hormon, umożliwiając komunikację między neuronami. Jej wpływ zależy od lokalizacji w mózgu – w jednych obszarach zwiększa koncentrację, w innych impulsywność. Niedobory dopaminy mogą powodować problemy z uwagą, ruchem i emocjami, co wiąże się z chorobami takimi jak Parkinson, ADHD czy uzależnienia. Badania z lat 80. połączyły dopaminę z układem nagrody, ale nowsze odkrycia pokazują, że odczuwanie przyjemności i dopamina to nie to samo. Można cieszyć się nagrodą bez aktywnego układu dopaminowego – ale brakuje wtedy motywacji do jej zdobywania. To właśnie dlatego możesz pragnąć czegoś, nawet jeśli nie sprawia ci to radości. Dopamina to cząsteczka odpowiedzialna za chęć, a nie za satysfakcję. Scrollujesz bez końca? Mózg właśnie się uczy Za każdym razem, gdy przeglądasz media społecznościowe, mózg „zapisuje” szczegóły sytuacji – dźwięk, obraz, emocje. To wszystko dzięki dopaminie, która uruchamia proces zapamiętywania. Ewolucyjnie mechanizm ten był pomocny. Przodkowie potrzebowali motywacji do zdobywania jedzenia czy budowy sch…

2025-12-17-102248-Heres-what-dopamine-the-happy-hormone-actually-does--National-Geographic--9998620.png
width: 1265
height: 885

Post dopaminowy. Nowa moda podbija Dolinę Krzemową
type: item
date: 2020-11-21T15:52:29.000Z
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: diety
subject: dopamina
subject: Lifestyle
subject: Technologia
subject: Zdrowie
description: Nowa moda ma podnieść produktywność poprzez unikanie wrażeń. Chodzi o ograniczanie bodźców pobudzających produkcję dopaminy, neuroprzekaźnika odpowiedzialnego za odczuwanie przyjemności z seksu, alkoholu czy narkotyków. Wyciszenie w odosobnieniu ma wywołać efekt ”resetu”, po którym czerpać można radość z najprostszych nawet rzeczy.
encoded: Pojęcie postu dopaminowego spopularyzował psycholog z San Francisco, dr Cameron Sepah. W ciągu ostatnich miesięcy koncepcja wyciszania się (w skrajnych przypadkach) przez unikanie nawet kontaktu wzrokowego zaczęła coraz mniej wyglądać jak fanaberia a bardziej jak naukowo uzasadnione zachowanie, przekonuje np. brytyjski ”Guardian”. W świecie hiperstymulacji ciężko o dobry odpoczynek. Być może niektórym przychodzi on łatwiej, gdy przyłożyć do tego naukowo brzmiącą etykietkę? Widać pojęcie ”medytacja” nie pociąga jak dawniej. View oEmbed on the source website Z tego właśnie powodu nie brakuje nieprzekonanych. Prof. Ciara McCabe z uczelni w Reading, specjalistka od ludzkiego ”układu nagrody”, w internetowym magazynie ”The Conversation” podjęła próbę oceny możliwości lepszego funkcjonowania we współczesnym świecie poprzez sztuczne ograniczenie produkcji dopaminy. – Ten neuroprzekaźnik, chemiczny ”posłaniec” krążący po mózgu przekazuje sygnały związane m.in. z motoryką, pamięcią czy nagrodami. Zbyt mała jego ilość może wywołać chorobę Parkinsona prowadzącą do drgawek, usztywnienia mięśni i trudności z mówieniem. Jednym z leków stosowanym przy tej chorobie jest lek zwany L-DOPA, będący swoistym zastrzykiem z dopaminy dla potrzebującego jej organizmu – tłumaczy McCabe. Naturalną produkcję tego neuroprzekaźnika stymulują owe silne bodźce jak seks czy alkohol, ale nie tylko. Układ nagrody naszego mózgu uczy się reagować na sygnały łączone z potencjalną nagrodą. Produkcja dopaminy aktywowana może być poprzez sam fakt pojawienie się okazji. – To jak gdyby czuć przyjemność przez samo wejście do sklepu ze słodyczami a nie zjedzenie cukierka – wyjaśnia naukowiec. Oczekiwanie nagrody nazywane jest przez badaczy mózgu pragnieniem, potrzebą (ang. wanting). Jeden z głównych objawów depresji, anhedonia, to właśnie brak tego uczucia potrzeby, pragnienia nagrody. Może dotyczyć zarówno braku potrzeby odczuwania radości czy przyjemności zmysłowej, cielesnej jak i intelektualnej, duchowej c…

dieta-emocjonalna-podbija-krzemowa-doline-ludzie-unikaja-bodzcow-dajacych-przyjemnosc-f367a9a.jpeg
width: 1913
height: 1305

Żyć 800 lat! Tylko po co?
type: item
date: 2018-05-10T07:59:46.000Z
creator: Danuta Śmierzchalska
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: długowieczność
subject: dopamina
subject: emerytura
subject: odżywianie
subject: starość
description: Doktor Jarosław Derejczyk jest geriatrą i gerontologiem z prawie 40-letnią praktyką - przepytujemy go o sens oszukiwania starości.
encoded: Jeśli w jej dokumentach nie ma pomyłki, najstarsza kobieta na świecie, Sakhan Dosova, żyje w Kazachstanie i ma 130 lat. 115 lat ma Amerykanka Gertruda Baines. 115 lat dożyła zmarła w tym roku Portugalka Maria de Jesus. Okazuje się, że kobiety żyją dłużej. Dzięki hormonom? Rzeczywiście, w pewnym stopniu jest to zasługa estrogenów, które chronią naczynia krwionośne i mózg. Testosteron ma takie działanie w stosunku do mózgu, ale mniej dla naczyń. O tym, że mężczyźni średnio żyją krócej, decyduje wiele czynników, ważny jest m.in. poziom stresu. Często podejmują pracę bardziej ryzykowną, wymagającą większego fizycznego wysiłku. Chociaż gdy matka ma trójkę czy czwórkę dzieci, to w ich wychowanie wkłada gigantyczną energię. Na ogół jednak to ojciec pracuje na utrzymanie rodziny i jego organizm jest bardziej obciążony przewlekłym stresem. Komórki mózgu starzeją się szybciej u pracujących w nadmiarze, powyżej 60 godzin na tydzień. „Sto lat” to tradycyjne życzenia, które składamy jubilatom. Na jak długie życie teoretycznie możemy liczyć? 30 lat temu miałem na swoim oddziale dwóch 90-latków, w tej chwili mam ich pięciu czy sześciu, czyli osób w wieku 85+ przybywa. Nazywamy to „siwieniem starości”. Gerontolodzy uważają, że możemy dożyć w tym stuleciu 120 lat, chociaż według niektórych badaczy mamy szanse na więcej. Poszukuje się gerontogenów, które mogłyby nam pomóc przekroczyć tę granicę. Genetyk Valter Longo z University of Southern California stworzył szczep drożdży, które mogą żyć dziesięciokrotnie dłużej. Usunął z ich genomu geny RAS 2 i SCH 9 i żywił niskokaloryczną dietą. Uważa, że z czasem uda się poznać mechanizm długowieczności, co umożliwi przedłużenie życia człowiekowi nawet do 800 lat. Geny RAS2 i SCH9 u drożdży wpływają na dłuższe i sprawniejsze dzielenie się komórek. U myszy odpowiadają za rozdział, na jaki tor metabolizmu kierowane są komórki. Restrykcyjny kalorycznie, z uboższą przemianą tlenową, warunkujący przetrwanie, czy reprodukcyjny, z krótszym czasem życ…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/206c80125e73b30d57bbd233301c3ea2feb225ce-ff13834.jpeg
width: 1000
height: 667