Tajemnicze podziemia Zamku Książ. Co naziści ukryli 50 metrów pod ziemią?
Zbudowany na skalnym cyplu, wysoko nad doliną rzeki Pełcznicy, na obrzeżach Wałbrzycha Zamek Książ góruje nad rozległą okolicą. Ta potężna rezydencja magnacka, która gościła cesarzy i królów, miała stać się jedną z głównych kwater Hitlera. To właśnie z jego powodu pod zamkiem powstał system tuneli. Dokąd miały prowadzić?
Spis treści: Od gniazda Piastów do bunkrów Hitlera Korytarze 50 metrów pod ziemią Zagadka niedokończonych podziemi Powojenna dewastacja i odbudowa Nauka w mrokach podziemi Jak dziś zwiedzić podziemia? Zamek Książ jest klejnotem architektury śląskiej. Ta ogromna warownia, trzecia co do wielkości po Malborku i Wawelu, należała pierwotnie do Piastów świdnicko-jaworskich. Budowniczym zamku był Bolko I Surowy, śmiały polityk, awanturnik i człowiek, który tak skutecznie ufortyfikował swoje tereny, że powstrzymał najazd króla czeskiego Wacława II. W późniejszych latach, po wygaśnięciu linii Piastów, rezydowali tam królowie czescy i węgierscy. Zamek należał kolejno do Luksemburgów, Jerzego z Podiebradów, Macieja Korwina oraz Władysława II Jagiellończyka (XIV–XVI w.) Jednak najbardziej znany jest z okresu rządów rodu von Hochberg. Przejęli zamek w 1509 roku, a od 1605 roku posiadali go dziedzicznie na mocy przywileju cesarza Rudolfa II. Władali Książem nieprzerwanie przez 400 lat aż do 1941 roku, kiedy majątek skonfiskowali naziści. To właśnie von Hochbergowie nadali zamkowi jego dzisiejszy, monumentalny kształt. Tak monumentalny, że znakomicie wpisywał się w potrzebę wyrażania potęgi Trzeciej Rzeszy. Od gniazda Piastów do bunkrów Hitlera W 1941 roku pojawił się pomysł, by Luftwaffe urządziła w Zamku Książ szkołę dla podoficerów, a dwa lata później mieściła się tam rezerwowa siedziba dyrekcji wrocławskich kolei. Ale dopiero rok 1944, gdy zamek przejęła paramilitarna organizacja Todt, okazał się przełomowy. Wówczas rozpoczęły się zakrojone na ogromną skalę prace budowlane. Aby zachować tajemnicę, wysiedlono wszystkich mieszkańców, w tym Daisy von Pless – ostatnią księżną na zamku. W 1943 roku zapadła decyzja o budowie w pobliskich Górach Sowich gigantycznego kompleksu Riese – systemu podziemnych bunkrów i sztabów wojskowych. Zamek Książ miał stać się jedną z głównych kwater Adolfa Hitlera. Według niektórych źródeł prace przygotowawcze ruszyły już w 1942 roku, jeszcze przed formalnym startem budowy Riese, i trwały nieprzerwanie aż do 10 maja 1945 roku, gdy do pobliskiej Świdnicy wkroczyła Armia Czerwona. Adaptacja zamku na potrzeby wodza III Rzeszy była przedsięwzięciem złożonym. Z jednej strony rezydencja musiała być luksusowa, z drugiej zapewniać Hitlerowi bezpieczeństwo przede wszystkim przed nalotami. Dlatego zdecydowano się wykuć w skale pod zamkiem rozbudowany system korytarzy i schronów. Korytarze 50 metrów pod ziemią Skala przebudowy była ogromna. Dawne wnętrza zamkowe zostały niemal doszczętnie zniszczone i dostosowane do ówczesnego niemieckiego gustu. Wewnątrz zamku powstał szyb windy łączący podziemia z jego naziemną częścią, a na dziedzińcu głównym wykuto potężny szyb pod kolejną windę. Zaprojektowano też podziemny schron przeciwlotniczy, pokonujący różnicę około 35 metrów wysokości między tarasami południowymi a głównym poziomem podziemi. Pod zamkiem wykuto niemal kilometr korytarzy, z czego znaczną część obetonowano, choć całości nigdy nie ukończono. Prace prowadzono w ścisłej tajemnicy – wokół zamku funkcjonowały aż trzy strefy ochronne, a nawet miejscowa ludność niemiecka nie wiedziała, co dzieje się za murami. Roboty wymagały ogromnych zasobów siły roboczej. Hitlerowcy sięgnęli po więźniów pobliskiego obozu Gross-Rosen – w maju 1944 roku powstał specjalnie w tym celu obóz pracy AL Fürstenstein. Tysiące ludzi pracowało bez przerwy w nieludzkich warunkach, a wielu z nich zginęło, także podczas ewakuacji obozu pod koniec wojny. Zagadka niedokończonych podziemi Tym, co do dziś budzi fascynację miłośników tajemnic, są związane z Zamkiem Książ wydarzenia ostatnich tygodni drugiej wojny światowej. Przed wkroczeniem Armii Czerwonej wiele podziemnych konstrukcji zniszczono, a prowadzące do nich tunele wysadzono lub zamaskowano. Pracownicy organizacji Todt pozostawali na terenie zamku niemal do samego końca, a o ich ostatnich działaniach nie zachowały się żadne wiarygodne informacje. Wielu badaczy uważa, że to właśnie oni ukryli część korytarzy, chowając w nich dokumentację kompleksu Riese, archiwa NSDAP, a może nawet zbiory muzealne. Jan Weiss, pracujący w podziemiach jako więzień filii obozu Gross-Rosen w Książu, odwiedził je ponownie w 1985 roku i stwierdził, że pamięta je inaczej – brakowało mu dostępu do jednej z dużych hal, a część korytarzy była już niedostępna. Według jego relacji jeszcze w lutym 1945 roku żaden z tuneli nie był obetonowany, tymczasem dziś to właśnie podziemia Książa mają procentowo największą powierzchnię wybetonowaną spośród wszystkich obiektów Riese. Te niespójności napędzają liczne legendy o ukrytych skarbach, w tym o mitycznym Złotym Pociągu ze złotem Wrocławia, który miał zostać ukryty w tunelach. Mimo licznych poszukiwań do dziś nie udało się zlokalizować żadnych ukrytych komnat ze skarbami. Powojenna dewastacja i odbudowa Koniec wojny nie przyniósł zamkowi spokoju. Raport dla Naczelnej Dyrekcji Muzeów i Ochrony Zabytków z 1947 roku opisywał stan Książa jako katastrofalny. Zdewastowana została licząca około 60 tysięcy woluminów biblioteka rodu Hochbergów, a cenne meble, porcelana, obrazy i zegary trafiały nierzadko na wałbrzyskie targowiska. W trakcie przebudowy prowadzonej przez Todt większość malowideł i okładzin marmurowych pokryto wapnem. Przez kolejne lata zamek zmieniał gospodarzy – od wojsk radzieckich, przez instytucje przemysłowe i Związek Walki Młodych, aż po pierwsze poważne prace zabezpieczające prowadzone od lat 1953–1956. Od 1991 roku zamek stanowi własność Gminy Wałbrzych i jest zarządzany przez spółkę Przedsiębiorstwo „Zamek Książ”. Nauka w mrokach podziemi Dziś część dawnych korytarzy pełni zupełnie inną funkcję niż planowali naziści – mieści się tam Dolnośląskie Obserwatorium Geofizyczne, element Polskiej Sieci Sejsmologicznej. Aparatura pomiarowa umieszczona jest na głębokości około 49 metrów pod głównym dziedzińcem, we wnętrzu wojennych tuneli. Działa tu też Laboratorium Geodynamiczne Centrum Badań Kosmicznych PAN, prowadzące od 1974 roku jedne z najdłuższych na świecie nieprzerwanych obserwacji zmian linii pionu Ziemi. Część pomieszczeń naukowych jest niedostępna dla zwiedzających, co dorzuca kolejne paliwo do teorii o rzekomej przykrywce dla ukrytych sekretów. Jak dziś zwiedzić podziemia? Po raz pierwszy w historii podziemia Zamku Książ zostały udostępnione turystom. Trasa liczy około pół kilometra i prowadzi tunelami na głębokości 50 metrów pod zamkiem. Można na niej zobaczyć potężną, wybetonowaną halę, surowe korytarze wykute wprost w skale oraz boczne komory dawnego bunkra. Trasa biegnie wzdłuż tarasów, w pobliżu miejsca domniemanych poszukiwań podziemnego dworca, aż do zawału przy zasypanym szybie windowym, którego wyjście miało być na Dziedzińcu Honorowym. Warto wiedzieć, że w podziemiach przez cały rok panuje stała temperatura od 6 do 12 stopni Celsjusza, a powietrze jest bardzo wilgotne. Nawet w upalny dzień warto zabrać ciepłą bluzę oraz wygodne, płaskie buty – dojście do podziemi wymaga pokonania ok. 50 metrów w dół, głównie po schodach. Źródło: Zamek Książ Chcesz znaleźć więcej inspirujących podróży, fascynujących odkryć i opowieści ze świata nauki? Skorzystaj ze specjalnej oferty prenumeraty magazynów <a id="menurnh" class="fui-Link ___1q1shib f2hkw1w f3rmtva f1ewtqcl fyind8e f1k6fduh f1w7gpdv fk6fouc fjoy568 figsok6 f1s184ao f1mk8lai fnbmjn9 f1o700av f13mvf36 f1cmlufx f9n3di6 f1ids18y f1tx3yz7 f1deo86v f1eh06m1 f1iescvh fhgqx19 f1olyrje f1p93eir f1nev41a f1h8hb77 f1lqvz6u f10aw75t fsle3fq f17ae5zn" title="https://kultowy.pl/prasa/national-geographic" href="https://kultowy.pl/prasa/national-geographic" target="_blank" rel="noreferrer noopener" aria-label="Link National Geographic Polska">National Geographic Polska i <a id="menurnj" class="fui-Link ___1q1shib f2hkw1w f3rmtva f1ewtqcl fyind8e f1k6fduh f1w7gpdv fk6fouc fjoy568 figsok6 f1s184ao f1mk8lai fnbmjn9 f1o700av f13mvf36 f1cmlufx f9n3di6 f1ids18y f1tx3yz7 f1deo86v f1eh06m1 f1iescvh fhgqx19 f1olyrje f1p93eir f1nev41a f1h8hb77 f1lqvz6u f10aw75t fsle3fq f17ae5zn" title="https://kultowy.pl/prenumerata-magazynow/traveler" href="https://kultowy.pl/prenumerata-magazynow/traveler" target="_blank" rel="noreferrer noopener" aria-label="Link National Geographic Traveler">National Geographic Traveler. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i pisarka zajmującą się tematyką popularnonaukową, głównie kosmosem. Absolwentka Uniwersytetu Warszawskiego, przygodę z mediami rozpoczęła ponad 20 lat temu w redakcji „Życia Warszawy”. Poza pisaniem o polskiej i światowej nauce na łamach „National Geographic” współpracuje m.in. z „Wysokimi Obcasami” i kilkoma magazynami premium. Współautorka trzech bestsellerowych książek: „Człowiek – istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Pracuje w Centrum Badań Kosmicznych PAN i współpracuje z polskim Obserwatorium Cerro Murphy w Chile (OCM), którym zarządza CAMK PAN.
Sensacja archeologiczna na Dolnym Śląsku. Naszyjnik z 42 zębów ma ok. 5 tys. lat
Wrocławscy naukowcy naliczyli 42 zęby. Około pięciu tysięcy lat temu, ktoś starannie połączył je w naszyjnik. Towarzyszą im płaskie paciorki z kości zwierzęcych oraz drobne artefakty, być może wykonane z ości rybich albo muszli. Zostały odkryte w kurhanie na polach w okolicach Żorawiny na Dolnym Śląsku.
– To jest absolutnie wyjątkowe odkrycie. W Polsce nie mamy właściwie analogii. Znam tylko jeden podobny naszyjnik, z Wojkowic, ale tam były tylko cztery zęby, a naszyjnik pochodził z młodszej kultury unietyckiej – mówi prof. dr hab. Tomasz Gralak z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Wrocławskiego, kierownik badań archeologicznych. Ciało z odciętą głową Archeolodzy i antropolodzy z Uniwersytetu Wrocławskiego i Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu od czterech tygodni badają cmentarzysko z około 350–430 r. n.e. Najpierw odsłonili groby kryjące szkielety ułożone w nietypowy sposób. – Dwie pochowane osoby miały prawdopodobnie spętane nogi w okolicy stawu skokowego. Czaszka około 30-letniej kobiety nosiła ślady śmiertelnego uderzenia. Jej głowa po śmierci została prawdopodobnie odcięta. Odnaleziona w jamie grobowej czaszka z urazem, spoczywająca obok kręgosłupa szyjnego wskazywała na akt dekapitacji – mówi Patrycja Humerska, anatom, balsamista, tanatopraksjolog z Zakładu Anatomii Prawidłowej Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu. Badacze natrafili również na rozproszone szczątki dziecka w wieku najwyżej siedmiu lat oraz fragmenty czaszki osobnika dorosłego z dobrze zachowanym uzębieniem. I choć te odkrycia intrygują naukowców i prowokują mnóstwo pytań, to okazało się, że to stanowisko kryje wiele dodatkowych niespodzianek. Pod grobami z początku okresu wędrówek ludów leżą ślady świata starszego o niemal trzy tysiące lat. Kolia z zębów W centrum kolistego założenia archeolodzy odsłonili komorę grobową otoczoną rowkiem, ślady ognia, polepę, kości zwierzęce i fragmenty trzech ludzkich czaszek oraz nieliczne fragmenty przepalonych kości ludzkich. Prawdopodobnie to kurhan należący do kręgu kultury ceramiki sznurowej z lat około 2800–2300 p.n.e. To czas, gdy w Egipcie wznoszono piramidy, a przez Europę Środkową przemieszczały się społeczności pasterskie znad Morza Kaspijskiego, grzebiące zmarłych pod kopcami. Tam właśnie odsłonięta została kolia z zębów. – „Biżuteria” spoczywała poniżej warstwy naruszanej przez pługi, dokładnie tak, jak ją pozostawiono. Tego typu kurhany, zazwyczaj są grobami mężczyzn, często patriarchów. Taki naszyjnik pokazuje więc status pochowanej osoby i może nieść ze sobą rozbudowaną historię – tłumaczy prof. Gralak. – Kolia mogła być czymś więcej niż ozdobą: zapisem trofeów z polowań, być może darem albo znakiem pozycji społecznej . Dr Paweł Dąbrowski, kierownik Pracowni Paleoanatomii i Paleohistologii przy Zakładzie Anatomii Prawidłowej Uniwersytetu Medycznego im. Piastów Śląskich we Wrocławiu ocenia, że zęby w naszyjniku mogły należeć do wilka, psa i niedźwiedzia. Dwa ze zidentyfikowanych zębów charakteryzują się nawet podobieństwem do kłów ludzkich. Ozdoba z ludzkich kości? Czy w naszyjniku są więc również ludzkie zęby? – Młode niedźwiedzie mają bardzo podobne siekacze do ludzkich zębów przednich. Jednak dopiero drobiazgowa analiza odontologiczna da nam pewność co do pochodzenia zębów z naszyjnika. Jesienią rozpoczną się również analizy archeozoologiczne, genetyczne i izotopowe – mówi dr Dąbrowski. – Badanie na zawartość strontu w ludzkich zębach pomoże ustalić, skąd pochodzili ci nomadzi i czym się odżywiali – wskazuje antropolog. Zawartość izotopów strontu, węgla, azotu, wskazuje na dietę danego osobnika. Chemiczne składniki pokarmu zaś są związane z miejscem, z którego pochodzi pożywienie. Ze względu na odkładanie stabilnych izotopów, zęby są skarbnicą wiedzy o jakości warunków bytowych i przebiegu życia. Również kolia zębów zostanie poddana drobiazgowym analizom fizyczno-chemicznym. Wyniki pomogą opisać losy naszyjnika. Być może przybył z innej części Europy wraz z wędrującymi ludami, a może był rodzajem daru dla ważnej osobistości miejscowej społeczności – podkreślają obaj badacze. Jak przypuszcza prof. Gralak, czterdzieści dwa zęby w naszyjniku mogły zostać intencjonalnie pozostawione w miejscu, w którym zostało spopielone ciało zmarłego. Choć na kolejne badania trzeba poczekać, już dziś wiadomo, że kolia jest sensacją archeologiczną i zachowanym przez pięć tysięcy lat archiwum życia, władzy i pamięci. W badaniach biorą udział również studenci archeologii Uniwersytetu Wrocławskiego oraz studenci Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu. Nasza ekspertka Joanna Lamparska Niestrudzona poszukiwaczka skarbów. Filolog klasyczny i archeolog sądowy, od lat pisze książki oraz realizuje programy o tajemnicach historii. Bierze udział w akcjach eksploracyjnych, a w swojej pracy dogłębnie zgłębiła trudną tematykę II wojny światowej. W National Geographic opowiada głównie o miejscach pełnych sekretów - zamkach, pałacach, a także o najpiękniejszych zakątkach Dolnego Śląska, z którym jest związana. Od 2025 roku prowadzi własny kanał HiHistory; jest również rozchwytywaną konsultantką przy zachodnich produkcjach filmów historycznych. Utworzyła fundację Projekt Historia. Prywatnie jest wielbicielką punczowego rzezia - najsłodszego ciastka w historii Czech.
To wydawało się niemożliwe. Kolejna puma w polskim lesie – tym razem pod Wrocławiem
Sądziliśmy, że temat egzotycznych uciekinierów mamy już w tym sezonie zamknięty. Przypomnij: ledwie chwilę temu grasująca na Pomorzu puma została odłowiona – jej domem będzie poznańskie zoo. Jak widać, historia lubi się powtarzać. Doniesienia o wielkim kocie na południu Polski brano początkowo za żart, ale zdjęcia z fotopułapek nie pozostawiają złudzeń. Puma pod Wrocławiem to fakt.
Nadleśnictwo Świdnica potwierdza sensacyjne informacje. Dzięki fotografii przekazanej przez Powiatowy Oddział Straży Ochrony Przyrody w Świdnicy, służby leśne oficjalnie poinformowały, że po okolicznych terenach przemieszcza się puma. Wyraźne zdjęcie sylwetki potężnego kota zostało wykonane 9 sierpnia 2026 roku. Tajemniczy uciekinier zza oceanu. Gdzie przebywa puma? Leśnicy co prawda dysponują dowodem obecności pumy, ale dokładna lokalizacja kryjówki drapieżnika pozostaje tajemnicą. Zgłoszenia od zaniepokojonych świadków koncentrują się w rejonie Zagórza Śląskiego oraz Michałkowej. Sytuacja jest jednak bardzo dynamiczna. Co ciekawe, zaledwie kilka dni później (13 sierpnia) Starostwo Powiatowe w Kłodzku wydało podobne ostrzeżenie, informując o dużym, niezidentyfikowanym kocie widzianym między Szczytną a Polanicą-Zdrojem (Nadleśnictwo Zdroje). – Dla wielu z nas informacja ta początkowo brzmiała jak żart: brakowało bowiem zdjęcia lub nagrania potwierdzającego obecność tego niezwykłego drapieżnika. Teraz mamy jednak konkretny dowód – przekazuje Nadleśnictwo Świdnica. Nie ma się co dziwić, że wieści o pumie pod Wrocławiem potraktowano niezbyt poważnie. Skąd wielki kot wziął się w Polsce? Wielkie koty potrafią pokonywać ogromne dystanse. Jak jednak gatunek występujący naturalnie w obu Amerykach znalazł się na Dolnym Śląsku? Obecność pumy w Europie to wynik nielegalnego lub skrajnie nieodpowiedzialnego handlu dzikimi zwierzętami. Każdy taki osobnik na naszym terytorium to uciekinier z niewoli – prywatnej hodowli lub zoo. Z punktu widzenia ochrony przyrody, polski las to dla pumy środowisko całkowicie obce, stresujące i nienaturalne, co może potęgować jej strach i nieprzewidywalność. Co zrobić, gdy spotkasz pumę? Leśnicy apelują do turystów i mieszkańców o zachowanie najwyższej ostrożności oraz całkowite powstrzymanie się od prób poszukiwania zwierzęcia. Dzikie drapieżniki najczęściej same unikają kontaktu z człowiekiem, jeśli jednak podczas spaceru staniesz oko w oko z pumą, prosimy, pamiętaj o kilku zasadach: Nie panikuj i nie uciekaj. Odruchowy bieg to najgorsze, co możesz zrobić. Gwałtowny ruch wyzwala u wielkich kotów naturalny instynkt pościgu, a w sprincie człowiek nie ma żadnych szans. Zachowaj dystans i powiększaj go. Powoli i spokojnie wycofuj się z miejsca spotkania. Pamiętaj, aby cały czas utrzymywać kontakt wzrokowy ze zwierzęciem. Puma to drapieżnik atakujący z zaskoczenia – jeśli odwrócisz wzrok lub obrócisz się plecami, możesz wyzwolić w niej instynkt łowcy. Patrząc jej w oczy, dajesz sygnał: „widzę cię, nie jestem bezbronną ofiarą”. Nie wyciągaj telefonu. Choć chęć udokumentowania niezwykłego spotkania bywa silna, absolutnie nie rób zdjęć ani nie próbuj podchodzić bliżej. Skup się wyłącznie na własnym bezpieczeństwie. W żadnym wypadku nie zbliżaj się do kota, by uchwycić lepszy kadr! Zawiadom odpowiednie służby. Gdy tylko znajdziesz się w bezpiecznym, oddalonym miejscu, niezwłocznie zadzwoń pod numer alarmowy 112. Przekaż dyspozytorowi jak najdokładniejszą lokalizację spotkania. Służby terenowe robią wszystko, by zlokalizować zwierzę i – podobnie jak miało to miejsce w przypadku pumy na Pomorzu – sprowadzić je bezpiecznie do azylu. Do tego czasu najlepszym rozwiązaniem jest zachowanie zdrowego rozsądku i uważanie w rejonie zgłoszeń. Źródło: Lasy Państwowe Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Góry na horyzoncie i dzikie plaże. 5 jezior na Dolnym Śląsku, które warto odkryć latem
Późne lato to świetny moment na krótki wypad nad wodę, a Dolny Śląsk ma pod tym względem znacznie więcej do zaoferowania, niż mogłoby się wydawać. Choć region kojarzy się głównie z zamkami, górami i malowniczymi miasteczkami, jego jeziora zachwycają spokojem, pięknymi krajobrazami i widokiem sudeckich szczytów na horyzoncie. Dziennikarze Travelera wybrali pięć swoich ulubionych akwenów w regionie.
Spis treści: Jezioro Mietkowskie – największy akwen Dolnego Śląska Jezioro Bystrzyckie – oaza spokoju w Górach Sowich Jezioro Bukowskie – dzikie i spokojne miejsce w sercu Sudetów Jezioro Leśniańskie – romantyczne jeziorko z widokiem na dwa zamki Jezioro Kunickie – żeglarska perełka Dolnego Śląska z piękną plażą i wyspą Dolny Śląsk kojarzy się z górami, zamkami i tajemniczymi podziemiami. Ale ma też coś, co potrafi zaskoczyć nawet stałych bywalców – niezwykłe jeziora. To ukryta atrakcja Dolnego Śląska, pełna miejsc idealnych na odpoczynek, spacer czy weekendowy wypad. Jedne zbiorniki leżą w górskich dolinach, inne otaczają lasy albo dawne kamieniołomy. Każde z nich ma swój wyjątkowy klimat i zaprasza do odkrywania natury z innej perspektywy. Jezioro Mietkowskie – największy akwen Dolnego Śląska Jezioro Mietkowskie to największy zbiornik wodny na Dolnym Śląsku, położony niespełna 40 kilometrów od atrakcji Wrocławia, w granicach Parku Krajobrazowego Dolina Bystrzycy. Ten sztuczny akwen powstał w 1986 roku w wyniku budowy zapory na rzece Bystrzycy. Zajmuje powierzchnię ok. 900 ha, a jego maksymalna głębokość to zaledwie 9 metrów, co sprawia, że jest bezpieczny i przyjazny dla rekreacyjnego pływania. Głównym punktem wypoczynkowym jest plaża w Borzygniewie, gdzie turyści mogą wypożyczyć rowerki wodne, kajaki, a nawet żaglówki – pod warunkiem posiadania odpowiedniego patentu. Na miejscu działa również szkoła windsurfingu, która oferuje zarówno lekcje dla początkujących, jak i kursy dla bardziej zaawansowanych. Mniej znaną, ale równie atrakcyjną opcją jest południowa plaża jeziora – pozbawiona infrastruktury, lecz dzięki temu znacznie mniej zatłoczona. To miejsce docenią szczególnie ci, którzy pragną ciszy, swobody i kontaktu z naturą bez zgiełku typowych kurortów. Okolica zbiornika jest wyjątkowo malownicza – łagodne wzgórza, otwarte przestrzenie i przyrodniczy charakter krajobrazu sprawiają, że to idealne miejsce nie tylko do kąpieli, ale również do spacerów czy obserwacji przyrody. Od 2007 roku nad jeziorem funkcjonuje rezerwat przyrody, w którym można podziwiać wiele gatunków ptaków – w tym rybitwę białoczelną, sieweczkę rzeczną czy mewę czarnogłową. To świetna propozycja dla miłośników ornitologii i natury. Jezioro Bystrzyckie – oaza spokoju w Górach Sowich Jezioro Bystrzyckie to perła wśród dolnośląskich akwenów, położona w sercu Gór Sowich, w malowniczej dolinie Bystrzycy. U jego brzegów dumnie wznosi się Zamek Grodno, który dodaje krajobrazowi historycznego uroku i stwarza wyjątkowy klimat. To miejsce, gdzie natura, architektura i spokój tworzą harmonijną całość, idealną na weekendowy wypad lub dłuższy wypoczynek. Infrastruktura turystyczna w okolicy jeziora jest bardzo dobrze rozwinięta. Goście mogą zatrzymać się w pensjonacie, hotelu lub wynająć przytulny domek kempingowy z widokiem na wodę i góry. W sezonie letnim działa niewielka, ale zadbana plaża, a na miejscu można wypożyczyć sprzęt wodny, co czyni to miejsce atrakcyjnym także dla rodzin i osób szukających rekreacji. Na uwagę zasługuje fakt, że nad jeziorem obowiązuje strefa ciszy. Brak motorówek i głośnych sportów wodnych sprawia, że to miejsce przyciąga tych, którzy szukają spokoju i relaksu z dala od miejskiego zgiełku. Okolica obfituje w atrakcje. Oprócz monumentalnego Zamku Grodno, warto odwiedzić także zaporę wodną w Lubachowie – jedną z największych tego typu budowli w regionie, stanowiącą zarówno ciekawy obiekt inżynieryjny, jak i doskonały punkt widokowy. Jezioro Bukowskie – dzikie i spokojne miejsce w sercu Sudetów Jezioro Bukowskie, znane również jako Zalew Bukówka, to jeden z tych dolnośląskich akwenów, które przyciągają nie infrastrukturą, a swoim naturalnym urokiem. Położone w pobliżu Lubawki, powstało w wyniku spiętrzenia wód górnego Bobru i rozciąga się na obszarze około 199 hektarów. To miejsce dla tych, którzy pragną ciszy, samotności i bliskości z naturą. Nie znajdziemy tu hoteli, pensjonatów, gastronomii ani typowych udogodnień turystycznych. Brakuje nawet wyznaczonych kąpielisk. Za to krajobraz wynagradza wszystko – sudeckie wzgórza, szeroka tafla wody i dzika przyroda tworzą idealne tło do refleksji i odpoczynku z dala od cywilizacji. Jezioro Leśniańskie – romantyczne jeziorko z widokiem na dwa zamki Jezioro Leśniańskie, zwane też Jeziorem Dwóch Zamków, otulone romantycznym urokiem, leży w pobliżu miejscowości Leśna i zachwyca malowniczym położeniem. Nad wodą króluje majestatyczny Zamek Czocha, a nieopodal czai się nieco skryty, choć uroczy – Zamek Rajsko. Ta wyjątkowa lokalizacja tworzy klimat, który przyciąga zakochanych, miłośników historii i każdego, kto szuka estetycznego doznania. Turystyka kwitnie tu pełną parą. Dzięki dużemu zainteresowaniu, infrastruktura jest tu dobrze rozwinięta: można tu wypożyczyć sprzęt wodny, zatrzymać się w jednym z licznych ośrodków wypoczynkowych, albo skorzystać z oferty dla miłośników natury – biwak na polu namiotowym. Linia brzegowa Jeziora Leśniańskiego jest niezwykle malownicza i zróżnicowana: jedna strona łagodnie schodzi do wody, ułatwiając bezpieczny dostęp i wstęp, zaś druga prezentuje dziką formę – strumienie skalne i strome skarpy, które potrafią zaskoczyć swoją surowością i pięknem. Jezioro Kunickie – żeglarska perełka Dolnego Śląska z piękną plażą i wyspą Wśród urokliwych jezior Dolnego Śląska nie sposób pominąć Jeziora Kunickiego, położonego tuż obok Legnicy. Choć nie imponuje wielkością, wyróżnia się niezwykle malowniczym krajobrazem oraz rozwiniętą infrastrukturą, która sprawia, że jest to miejsce idealne na letni wypoczynek. Zbiornik o powierzchni blisko 95 hektarów i maksymalnej głębokości 7 metrów stanowi atrakcyjną przestrzeń dla żeglarzy – na jeziorze dozwolone jest żeglowanie, co czyni je jednym z nielicznych w regionie dostępnych dla tego rodzaju aktywności. Na południowym brzegu znajduje się strzeżona plaża z płatnym wstępem, która zyskała sobie uznanie dzięki nienagannej czystości i przyjaznej atmosferze. To idealne miejsce zarówno dla rodzin z dziećmi, jak i dla tych, którzy szukają spokojnej przestrzeni do kąpieli słonecznych. W pobliżu funkcjonuje wypożyczalnia sprzętu wodnego, dzięki której można wypłynąć kajakiem lub rowerkiem wodnym na spokojne wody jeziora. Szczególną atrakcją jest Wyspa Mew i Krokodyli – jedyna wyspa na jeziorze, do której można dotrzeć własnym środkiem pływającym. Nazwa może brzmieć groźnie, ale nie ma się czego obawiać – „krokodyle” to jedynie humorystyczny dodatek. Sama wysepka jest malownicza i spokojna, idealna na chwilę relaksu z dala od gwaru plaży. Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Twierdza, która miała być nie do zdobycia. Joanna Lamparska odkrywa jej tajemnice
Najpierw czytelnicy „National Geographic Traveler” uznali ją za jeden z Cudów Polski 2024. Rok później otrzymała najważniejsze wyróżnienie w polskiej turystyce. Teraz Twierdza Srebrna Góra odsłania swoje mniej znane oblicze w filmie Joanny Lamparskiej i kanału HiHistory.
Joanna Lamparska – pisarka, dziennikarka i badaczka tajemnic Dolnego Śląska – wraca do jednego z najbardziej niezwykłych miejsc regionu, aby odkryć, jakie sekrety kryją mury potężnej warowni. Po rewitalizacji ta monumentalna budowla stała się atrakcją przyjazną turystom, ale jeszcze dwieście lat temu była miejscem, które nie tylko przerażało stacjonujących tu żołnierzy, lecz także fascynowało szpiegów z całej Europy. – Pierwsze spotkanie młodego żołnierza z twierdzą można porównać do tego, jakbym dzisiaj wszedł do Gwiazdy Śmierci Lorda Vadera z „Gwiezdnych wojen”. Też byłbym w totalnym szoku, bo to był niesamowity system podziemnych korytarzy, przejść i kazamat. Wystarczy sobie wyobrazić, że mury czterech bastei wieżowych Donżonu mają u podstawy do 12 metrów grubości – mówi Grzegorz Basiński z Twierdzy Srebrna Góra. Twierdza, wzniesiona z rozkazu Fryderyka Wielkiego, mogła podczas oblężenia pomieścić 3756 żołnierzy. Miała własne magazyny, piekarnie, browar, stajnie oraz dziewięć studni wykutych w skale. Najgłębsza z nich, znajdująca się na Ostrogu, liczy ponad 84 metry. Każdego dnia w twierdzy wypiekano 3600 bochenków chleba, a w magazynach czekało prawie 500 ton prochu. Załoga miała być przygotowana na wielomiesięczną izolację. Największym wrogiem żołnierzy nie zawsze była jednak obca armia. Były nim wilgoć, chłód i ciemność. Wojskowi spali w lodowatych pomieszczeniach, stłoczeni na wspólnych pryczach. Dwudziestu mężczyzn dzieliło jedną wielką derkę. Zmagali się z chorobami i bezwzględną pruską dyscypliną. Film przypomina między innymi tajemniczą falę zachorowań z 1819 roku, która przeszła do historii jako „epidemia opuchniętej szyi”, oraz brutalne kary wymierzane nawet za brak guzika. – Życie w twierdzy było bardzo trudne. Było tak wilgotno, że żołnierze brodzili w wodzie, a nad ranem gorzko żartowali, że muszą sprawdzić, czy na głowach nie wyrósł im mech – mówi Emilia Pawnuk, prezeska Twierdzy Srebrna Góra. Produkcja przybliża także mniej znany rozdział historii warowni z 1944 roku, kiedy Niemcy rozważali urządzenie w niej fabryki zbrojeniowej. Dzięki filmowi Srebrna Góra przestaje być jedynie imponującą atrakcją turystyczną. Staje się żywym organizmem – miejscem, w którym splotły się wojny, codzienność, cierpienie i niezwykła zdolność przetrwania. Nowy film HiHistory pokazuje dokładnie to, za co twierdza została doceniona przez czytelników „National Geographic Traveler” oraz Polską Organizację Turystyczną: autentyczność, niepowtarzalną skalę i historię, której wciąż nie poznaliśmy do końca. Źródło: National Geographic Traveler Nasza ekspertka Joanna Lamparska Niestrudzona poszukiwaczka skarbów. Filolog klasyczny i archeolog sądowy, od lat pisze książki oraz realizuje programy o tajemnicach historii. Bierze udział w akcjach eksploracyjnych, a w swojej pracy dogłębnie zgłębiła trudną tematykę II wojny światowej. W „National Geographic” opowiada głównie o miejscach pełnych sekretów – zamkach, pałacach, a także o najpiękniejszych zakątkach Dolnego Śląska, z którym jest związana. Od 2025 roku prowadzi własny kanał HiHistory; jest również rozchwytywaną konsultantką przy zachodnich produkcjach filmów historycznych. Utworzyła fundację Projekt Historia. Prywatnie jest wielbicielką punczowego rzezia – najsłodszego ciastka w historii Czech.
Królewna, która wywołała skandal i zmieniła Dolny Śląsk. Jej dzieła przetrwały pokolenia
Wilhelmina Frederika Louise Charlotte Marianne von Nassau-Oranien, na kartach historii znana jako Marianna Orańska, została odrzucona przez konserwatywny pruski dwór z powodu potężnego skandalu obyczajowego. Swoją osobistą tragedię i społeczny ostracyzm zdołała jednak przekuć w niezwykły sukces gospodarczy. Zamiast usunąć się w cień, jak oczekiwała tego ówczesna socjeta, postanowiła wziąć los we własne ręce, stając się jedną z najważniejszych i najbardziej wpływowych postaci w historii rozwoju Dolnego Śląska, a w szczególności ziemi kłodzkiej i ząbkowickiej.
Spis treści: Dzieciństwo w cieniu wojen napoleońskich Złota klatka pruskiego dworu Skandal, rozwód i banicja Pałac w Kamieńcu Ząbkowickim Śmierć Marianny Orańskiej Romantyczna buntowniczka, sprawna administratorka, pionierka industrializacji i wielka filantropka – każde z tych określeń niezwykle trafnie opisuje Mariannę Orańską. Nic dziwnego, że wśród poddanych zyskała przydomek „Dobra Pani”, a pamięć o niej wciąż jest żywa na Dolnym Śląsku. Dzieciństwo w cieniu wojen napoleońskich Marianna Orańska urodziła się 9 maja 1810 roku w Berlinie. Była niderlandzką królewną z dynastii Oranje-Nassau, najmłodszą córką namiestnika (a od 1815 roku pierwszego króla Niderlandów) Wilhelma I Orańskiego i jego pierwszej żony, Fryderyki Luizy Pruskiej, córki króla pruskiego Fryderyka Wilhelma II. W momencie narodzin Marianny, jej rodzice przebywali w Królestwie Prus, de facto jako uchodźcy polityczni. Zostali wygnani ze swoich włości przez wojska Napoleona Bonapartego. Dziadek Marianny, Wilhelm V, utraciwszy władzę namiestnika Niderlandów, zmarł na wygnaniu w Brunszwiku, a ojciec tułał się po pruskiej ojczyźnie swojej żony, zanim ostatecznie osiadł w Berlinie. To właśnie z powodu tej wojennej tułaczki i utraty zachodnich majątków rodzina królewska zaczęła poszukiwać nowych form zabezpieczenia kapitału na spokojniejszym wschodzie, kupując rozległe dobra w Wielkopolsce i na Śląsku. W 1810 roku, na fali sekularyzacji zakonów w Prusach, Fryderyka Luiza Pruska nabyła majątki w Henrykowie, Lubiążu i Kamieńcu Ząbkowickim. Złota klatka pruskiego dworu Zanim Marianna przeistoczyła się w niezależną administratorkę i inwestorkę, padła „ofiarą” dynastycznych targów. W 1828 roku zaręczyła się z Gustawem Wazą, szwedzkim księciem na wygnaniu. Jak wskazują przekazy historyczne, młoda kobieta darzyła go głębokim uczuciem. Jednak w XIX-wiecznej rzeczywistości osobiste pragnienia arystokracji nie miały szans w starciu z dyplomatyczną kalkulacją. Szwedzki król Karol XIV Jan kategorycznie sprzeciwił się temu mariażowi. Obawiając się o swój niedawno zdobyty tron, uznał, że małżeństwo wygnanego pretendenta z prawowitą niderlandzką królewną znacząco wzmocni polityczną pozycję Wazy. Monarcha wywarł potężną presję dyplomatyczną. W obliczu poważnego kryzysu politycznego, zaręczyny zostały bezwzględnie zerwane. W 1830 roku Marianna została wydana za mąż za swojego bliskiego krewnego – starszego o rok brata ciotecznego Albrechta Pruskiego. Małżeństwo to od początku było fundamentalnie niedobrane. Marianna, wychowana w relatywnie otwartej atmosferze niderlandzkiego dworu, „dusiła się” w sztywnym, sformalizowanym i przesiąkniętym wojskowym duchem ceremoniale pruskim. Problemem była też ogromna przepaść intelektualna. Królewna znacząco przewyższała swojego męża obyciem, szerokimi horyzontami i błyskotliwością. Albrecht natomiast, nie potrafiąc dorównać żonie, uciekał w liczne, często ostentacyjne romanse. Skandal, rozwód i banicja W połowie XIX wieku, społeczne normy wymagały od kobiet z wyższych sfer cichego akceptowania niewierności w imię zachowania prestiżu rodu. Marianna Orańska nie zamierzała jednak podążać tą drogą. W 1845 roku podjęła decyzję – oficjalnie opuściła niewiernego męża i małoletnie dzieci. Wyjechała do Voorburga w rodzinnej Holandii. Później królewna związała się z Johannesem van Rossumem, mężczyzną, który pracował dla niej jako masztalerz. W ściśle zhierarchizowanym świecie jawny romans wysoko urodzonej arystokratki z pracownikiem służby stanowił absolutne tabu. Marianna, wbrew konwenansom, zaczęła żyć z nim w związku, z którego w 1849 roku urodził się ich syn, Jan Wilhelm van Reinhartshausen. Wywołało to niemałe oburzenie na dworach w Berlinie i Hadze, które ograniczyły kontakty z królewną, wykluczając ją z życia pruskiej elity. Następstwa W konsekwencji w 1848 roku małżeństwo z Albrechtem zakończyło się oficjalnym rozwodem. Marianna została objęta sankcjami dworskimi i administracyjnymi. Restrykcje przybrały formę jawnego prześladowania państwowego. Oprócz surowego zakazu jakichkolwiek kontaktów z własnymi dziećmi, królewnie zabroniono przebywania na terytorium całego Królestwa Prus przez czas dłuższy niż 24 godziny jednorazowo. Co więcej, przy każdym wjeździe i wyjeździe z kraju narzucono jej upokarzający obowiązek osobistego meldowania się na posterunku policji. Dla osoby zaangażowanej w duże inwestycje budowlane i gospodarcze na Śląsku, tego typu obostrzenia wydawały się barierą nie do pokonania, równoznaczną z utratą kontroli nad dziedzictwem. Jednak strategiczny umysł Marianny pozwolił jej przekuć ten kryzys w triumf. Strategiczne posunięcie W 1853 roku, dążąc do ominięcia pruskich zakazów, Marianna wykonała sprytny ruch. Kupiła posiadłość we wsi Bílá Voda, oddaloną o zaledwie 12 km od jej włości w Kamieńcu Ząbkowickim, jednak znajdującą się tuż za linią graniczną, na terytorium Cesarstwa Austrii. Dzięki tej inwestycji zyskała bezpieczny azyl, znajdując się całkowicie poza zasięgiem pruskiej jurysdykcji. Z pałacyku mogła swobodnie prowadzić swoje działania. Korzystając z 24-godzinnych przepustek, w sposób ciągły nadzorowała postępy budowlane w Kamieńcu Ząbkowickim i bezpośrednio zarządzała swoimi śląskimi dobrami. Pałac w Kamieńcu Ząbkowickim Jednym z najważniejszych świadectw uporu Marianny Orańskiej pozostaje zespół pałacowo-parkowy w Kamieńcu Ząbkowickim. To jedna z najwybitniejszych i najodważniejszych realizacji stylu neogotyckiego w całej Europie Środkowej. W 1838 roku pierwsze szkice koncepcyjne przygotował Karl Friedrich Schinkel – jeden z najważniejszych architektów pruskiego klasycyzmu i historyzmu. Nakreślił on wizję pałacu, który swoimi formami nawiązywał do surowych zamków średniowiecznych, potęgi krzyżackich warowni i północnowłoskiej architektury obronnej. Wzniesiony na rzucie prostokąta pałac mierzy 75,3 metra długości i 48,3 metra szerokości. W jego czterech rogach pną się cylindryczne wieże, sięgające wysokości 33,6 metra. Wnętrze założenia skrywa krużgankowy dziedziniec o wymiarach 19,5 na 18,2 metra, w centrum którego zaprojektowano elegancką fontannę. Aby dopełnić obrazu warownej rezydencji, główną bryłę pałacu otoczono masywnym murem obronnym, wyposażonym w okrągłe baszty i wieżyczki. Pałac otaczają ogrody tarasowe i park, za których kształt odpowiadał Peter Joseph Lenné. Na terenie parku wytyczono szerokie aleje dojazdowe, rozbudowany system pompowni, fontann i wybudowano neoklasycystyczne mauzoleum rodziny Hohenzollern. Na terenie zespołu do dziś rosną rzadkie okazy botaniczne, w tym krzewy azalii, tulipanowce amerykańskie i magnolie drzewiaste, a wzgórze porasta starodrzew liczący ponad 200 lat. Gospodarcza rewolucja ziemi kłodzkiej Rozpoczęcie inwestycji budowlanych w Kamieńcu uświadomiło Mariannie, że opieranie się na zewnętrznych dostawcach materiałów jest nieefektywne. Wkrótce jej strategia przerodziła się w kompleksowy plan uprzemysłowienia całego południa Dolnego Śląska. W 1838 roku Marianna dokonała serii potężnych inwestycji kapitałowych. Nabyła klucz stroński, majątek rycerski Strachocin, do którego należało 8736 hektarów lasów w Masywie Śnieżnika i Górach Bialskich, i zlokalizowany w południowo-zachodniej części ziemi kłodzkiej klucz śnieliński. Zakupy te zapoczątkowały gospodarczą rewolucję regionu. Królewna w całości z własnych funduszy sfinansowała budowę gęstej sieci dróg bitych i górskich duktów. Najbardziej spektakularnym przedsięwzięciem była budowa strategicznej szosy o długości blisko 55,3 kilometra, łączącej Ząbkowice Śląskie z Przełęczą Płoszczyną, przecinającej po drodze Złoty Stok, Lądek-Zdrój, Stronie Śląskie, Bolesławów i Nową Morawę. Ta komunikacyjna arteria umożliwiła sprawny, masowy transport surowców i towarów. Największym impulsem dla transformacji regionu był przemysł ciężki i wydobywczy. W 1843 roku, w rejonie Stójkowa pod Stroniem Śląskim, królewna oddała do użytku nowoczesny kompleks metalurgiczny, znany jako Huta Strachocińska. Masowe zapotrzebowanie na wapno wymusiło na Mariannie w 1855 roku zakup zlokalizowanych przy czeskiej granicy, w sąsiedztwie Błotnicy wapienników. W 1864 roku ufundowała hutę szkła w Stroniu Śląskim. Początek sudeckiej turystyki Marianna Orańska wykazała się niemałą dalekowzrocznością, rozpoznając rodzący się w drugiej połowie XIX wieku trend turystyki górskiej. Królewna przystąpiła do przekształcania obszarów Masywu Śnieżnika w modny kurort. Finansowała budowę malowniczych punktów widokowych, wytyczała szlaki spacerowe i przerzucała górskie mostki nad potokami. Śmierć Marianny Orańskiej Marianna Orańska zmarła 29 maja 1883 roku w swoim pałacu Schloss Reinhartshausen w miejscowości Erbach. W swoim testamencie postawiła ostateczny warunek niezależności, prosząc o pochówek obok mężczyzny, którego kochała. Arystokratyczna pruska duma nie ustąpiła jednak nawet wobec majestatu śmierci. Jej życzenie zostało spełnione, ale inskrypcja na płycie nagrobnej pomija nazwisko masztalerza spoczywającego u jej boku. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Wśród ruin Starego Książa odkryto metalowy krzyżyk. Pochodzi sprzed chrztu Polski
Wśród ruin Starego Książa w województwie dolnośląskim archeolodzy znaleźli niezwykły zabytek. Jest to niewielki metalowy krzyżyk sprzed ponad tysiąca lat. To jeden z najstarszych dowodów na chrześcijaństwo na obecnych polskich ziemiach.
Zamek Stary Książ, położony na malowniczym, stromym cyplu skalnym na wysokości 410 m n.p.m., przez stulecia pozostawał w cieniu swojego potężniejszego sąsiada – Zamku Książ. Przez długi czas polscy badacze uważali go za XIX-wieczną „romantyczną ruinę”, wzniesioną jedynie w celach estetycznych przez architekta Christiana Wilhelma Tischbeina. Źródła z XVII wieku wspominały o „pozostałościach pogańskiego zamku”, co sugerowało, że Tischbein wzniósł konstrukcję na fundamentach autentycznej, wiekowej warowni. Po latach domniemań naukowcy poznali prawdę i to dzięki wykopaliskom. W czasie prac natknięto się na niezwykły zabytek. Odkrycie, które zaskoczyło badaczy W marcu 1991 roku zespół archeologów pod kierunkiem Krzysztofa Jaworskiego z Uniwersytetu Wrocławskiego rozpoczął badania wykopaliskowe na Starym Książu. Łopaty badaczy natrafiły na coś, co zrewidowało mapę osadniczą regionu. Oprócz ceramiki z XIII wieku odkryto zespół zabytków wskazujących na istnienie tu potężnego, wieloczłonowego grodu słowiańskiego z przełomu IX i X wieku. Później w tym samym miejscu stanął zamek Bolka I Surowego. Wśród licznych wczesnośredniowiecznych znalezisk żelaznych, takich jak fragmenty topora typu bradatice czy płacidła, znaleziono mały przedmiot, który zelektryzował archeologów. Był to kilkucentymetrowy, równoramienny krzyżyk. Z czego wykonano zagadkowy krzyżyk? Krzyżyk precyzyjnie wycięto z miedzianej blachy o grubości 0,8 mm. Tym, co czyni go wyjątkowym, jest jednostronne pozłocenie. Naukowcy przypuszczają, że nie był to przedmiot noszony na szyi, lecz aplikacja – okucie zdobiące drewnianą skrzyneczkę na relikwie lub oprawę drogocennej księgi. Na krawędziach krzyżyka zachowały się ślady po otworkach na nity (o średnicy ok. 1,5 mm), które służyły do przytwierdzenia go do podłoża. Zabytek, który „zmieniał” swój wiek Tuż po odkryciu w 1991 roku krzyżyk został sklasyfikowany jako zabytek późnośredniowieczny. Naukowcy nie byli w stanie znaleźć innych podobnych obiektów z wcześniejszych okresów. Dopiero sugestie czeskich archeologów, prof. Miloša Šollego i dr B. Kavanovej, rzuciły nowe światło na znalezisko. Wskazali oni na uderzające podobieństwo do artefaktów z głównych ośrodków wielkomorawskich, takich jak Mikulčice czy Staré Město. Od 1997 roku krzyżyk zaczął być traktowany w literaturze jako obiekt wczesnośredniowieczny, co wywołało dyskusję nad zasięgiem wpływów chrześcijańskich i politycznych Państwa Wielkomorawskiego na tereny dzisiejszego Dolnego Śląska. Najnowsze badania stawiają kropkę nad „i” Aby ostatecznie potwierdzić śmiałe tezy o IX-wiecznej metryce, zabytek poddała specjalistycznym badaniom fizykochemicznym prof. Beata Miazga z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Wrocławskiego. Wynikami podzielono się właśnie na łamach „Zeszytów Naukowych Zamku Książ” w artykule autorstwa prof. Krzysztofa Jaworskiego, Sylwii Rodak, Ewy Lisowskiej i Aleksandry Pankiewicz. Analizy wykazały, że zastosowano tzw. złocenie ogniowe, a struktura samej miedzi jest niemal identyczna z zabytkami odkrytymi na słowackim grodzisku Bojná koło Nitry. Tym samym udało się potwierdzić, że zabytek pochodzi z przełomu IX i X wieku i wykazuje ścisłe związki technologiczne oraz kulturowe z ośrodkami dawnego Państwa Wielkomorawskiego. Tu jeszcze ważne dopowiedzenie: na przełomie IX i X wieku w Starym Książu funkcjonował wieloczłonowy gród słowiański, najprawdopodobniej Ślężan pod silnymi wpływami Państwa Wielkomorawskiego. Obszar, na którym znajdowała się warownia, znalazł się w sferze wpływów rodzącego się państwa Piastów dopiero pod koniec X stulecia, jednak te umocnienia były wtedy już niezamieszkane. Znaczenie odkrycia krzyżyka Odkrycie i nowe datowanie krzyżyka ze Starego Książa ma fundamentalne znaczenie dla polskiej mediewistyki. Zabytek ten jest obecnie uznawany za jedno z najstarszych, o ile nie najstarsze materialne świadectwo percepcji chrześcijaństwa na obecnych ziemiach polskich. Potwierdza, że już w IX wieku, na długo przed oficjalnym chrztem Mieszka I, przez Sudety przenikały wpływy kulturowe i religijne z południa. Najstarszy dowód na chrześcijaństwo w Polsce Co ciekawe, za najstarszy materialny ślad chrześcijaństwa na polskich ziemiach uznać można… egipską figurkę Izydy karmiącej Horusa, odkrytą w Małachowie-Złych Miejsc. Wyjątkowość tego zabytku polega na jego celowej modyfikacji: z głowy bogini precyzyjnie odcięto atrybuty egipskiego boga – krowie rogi i dysk słoneczny. Według badaczy, w świecie rzymskim takie przekształcone wizerunki Izydy były powszechnie interpretowane jako Maryja z Dzieciątkiem. Figurka mogła trafić na nasze tereny za pośrednictwem schrystianizowanego Germanina w pierwszych wiekach naszej ery. Jeśli ta interpretacja jest słuszna, posążek stanowi najdawniejszy zabytek chrześcijański w Polsce, mimo że pierwotnie był obiektem kultu pogańskiego. Oryginał znaleziska niestety zaginął. Źródło: Zeszyty Naukowe Zamku Książ, tom II Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.
Wyjątkowa wieś na Dolnym Śląsku została objęta ochroną. Mieszkańcy są oburzeni
Jedna z dolnośląskich wsi została właśnie wpisana do rejestru zabytków w całości – nie jako pojedynczy kościół, pałac czy dwór, lecz cały historyczny układ zabudowy. Choć taka decyzja oznacza większą ochronę dziedzictwa oraz możliwość ubiegania się o dotacje na prace konserwatorskie, wiąże się również z nowymi ograniczeniami dotyczącymi przebudowy i remontów. To właśnie one sprawiły, że mieszkańcy Ostaszowa zapowiadają odwołanie od decyzji konserwatora.
Historyczne wsie należą dziś do najbardziej zagrożonych elementów polskiego krajobrazu kulturowego. Szacuje się, że spośród ponad 40 tys. miejscowości wiejskich w Polsce zaledwie 144 zachowały tradycyjny układ zabudowy, a jedynie około 0,36% można uznać za zachowane w historycznej formie. Eksperci od lat zwracają uwagę, że ochrona zabytków na terenach wiejskich koncentruje się głównie na kościołach, pałacach czy dworach, podczas gdy całe historyczne wsie stopniowo tracą swój pierwotny charakter. Właśnie z tego powodu wojewódzki konserwator zabytków zdecydował o objęciu ochroną Ostaszowa – niewielkiej miejscowości na Dolnym Śląsku. Decyzja, która miała pomóc zachować wyjątkowy krajobraz kulturowy, wywołała jednak sprzeciw części mieszkańców. Dlaczego cały Ostaszów został zabytkiem? Choć Ostaszów liczy niespełna 300 mieszkańców, zdaniem konserwatorów zabytków jest jednym z najbardziej wyjątkowych przykładów historycznej zabudowy wiejskiej w Polsce. Miejscowość powstała w 1936 roku jako modelowa osada rolnicza zbudowana przez niemiecką organizację Reichsarbeitsdienst (Służbę Pracy Rzeszy) i nosiła wówczas nazwę Hierlshagen – od nazwiska jej przywódcy, Konstantina Hierla. Mimo kontrowersyjnego rodowodu zachował się tu niemal niezmieniony układ urbanistyczny oraz charakterystyczna architektura gospodarstw, dzięki czemu wieś stanowi dziś cenne świadectwo planowania i budownictwa pierwszej połowy XX wieku. To właśnie te cechy przesądziły o decyzji Dolnośląskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków Daniela Gibskiego o wpisaniu całej wsi do rejestru zabytków. Jak podkreślił, „wyjątkowe, ponadnormatywne wartości historyczne, naukowe i artystyczne Ostaszowa jako zabytku nie mogą budzić żadnych wątpliwości”. Dodał również, że jest to „jedyna tego typu, zachowana na Dolnym Śląsku, komponowana od podstaw jednostka urbanistyczna, zachowana w niemal oryginalnej formie wraz z wyjątkową, jednorodną, historyczną architekturą”. Eksperci zwracają uwagę na dwa charakterystyczne typy zagród: w jednym dom mieszkalny, część gospodarcza i stodoła tworzą zwarty ciąg pod wspólnym dachem, w drugim zabudowania ułożone są na planie litery „L”, również pod jednym dachem. Według autorów opracowania przygotowanego dla Narodowego Instytutu Dziedzictwa właśnie ta spójność architektoniczna, zachowany historyczny układ przestrzenny oraz brak przypadkowej współczesnej zabudowy sprawiają, że Ostaszów stanowi unikat nie tylko w skali regionu, ale również całego kraju. Wpis do rejestru ma więc zabezpieczyć miejscowość przed niekontrolowaną rozbudową i zachować jej oryginalny charakter dla przyszłych pokoleń, podobnie jak ma to miejsce w przypadku innych cennych układów ruralistycznych objętych ochroną konserwatorską. Mieszkańcy obawiają się kosztów i nowych ograniczeń Wpis do rejestru zabytków stał się źródłem konfliktu między mieszkańcami a konserwatorem. Zgodnie z obowiązującymi przepisami wszelkie prace mogące wpłynąć na wygląd chronionego układu – od wymiany okien i remontu dachu po budowę nowych obiektów czy większe modernizacje – wymagają uzyskania zgód konserwatorskich. Mieszkańcy przekonują, że oznacza to nie tylko dodatkowe formalności, lecz także znaczny wzrost kosztów. Wskazują, że zamiast standardowych materiałów będą musieli stosować rozwiązania zaakceptowane przez konserwatora, często wielokrotnie droższe od powszechnie dostępnych, a część prac będzie mogła zostać wykonana wyłącznie przez wyspecjalizowane firmy. Obawiają się również ograniczeń dotyczących budowy nowych domów oraz przedłużających się procedur administracyjnych, które – ich zdaniem – mogą zahamować rozwój miejscowości, zniechęcić młodych ludzi do pozostania we wsi i utrudnić codzienne życie mieszkańców. „My nie jesteśmy skansenem, chcemy normalnie żyć” – podkreślali w apelu do mediów. Sołtys, radni i starosta przeciwni wpisowi do rejestru zabytków Sołtys Ostaszowa Sylwia Mazur zapowiedziała już odwołanie od decyzji, podkreślając, że sprzeciw wobec wpisu wyrażali także burmistrz Przemkowa, radni oraz starosta. Konserwator zabytków odpiera zarzuty, twierdząc, że mówi się o nich w sposób przesadzony. W opublikowanym stanowisku przekonuje, że „nie należy podzielać aferalnej narracji, mówiącej o »skansenie«, niemożności remontowania czy blokowaniu inwestycji przez wpis do rejestru zabytków”. Jak zaznaczył, celem ochrony jest przede wszystkim zapobieganie nieodwracalnym zmianom w historycznym układzie wsi, takim jak planowana w przeszłości zabudowa szeregowa w jej centrum. Przypomniał również, że podobną ochroną objętych jest już wiele innych miejscowości na Dolnym Śląsku, które mimo wpisu do rejestru nadal funkcjonują i rozwijają się. Mieszkańcy pozostają jednak sceptyczni i zapowiadają odwołanie od decyzji, argumentując, że chcą chronić charakter swojej wsi, ale nie kosztem możliwości jej dalszego rozwoju. Źródła: TVN24, Dzieje.pl, Onet Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Kawałek Szwajcarii i zabytkowy pociąg tuż przy polskiej granicy. Ten region może być tegorocznym hitem wakacji
Rudawy Janowickie od lat przyciągają wędrowców malowniczymi szlakami, alpejskimi akcentami oraz bogatą historią polskiego himalaizmu. W tym sezonie region zyskał jednak zupełnie nowy blask dzięki wakacyjnym przejazdom zabytkowego pociągu retro oraz otwarciu futurystycznego parku rozrywki. To idealny moment, by odkryć ten niezwykły zakątek Dolnego Śląska, który płynnie łączy górską naturę z unikatowymi atrakcjami.
Rudawy Janowickie lata temu upodobali sobie amatorzy górskich spacerów. Na odsłoniętych, granitowych skałach swoją przygodę ze wspinaczką zaczynali najsłynniejsi polscy himalaiści – Wanda Rutkiewicz, Jerzy Kukuczka czy Krzysztof Wielicki. Niech fakt ten jednak nie zniechęca mniej doświadczonych wędrowców – to sąsiadujące z Karkonoszami pasmo nieopodal Jeleniej Góry stanowi idealne miejsce na wypoczynek dla tych, którzy lubią wpleść w swoje wakacje trochę ruchu. Alpejskie motywy w Rudawach Na trasie na najsłynniejsze janowickie szczyty – Sokolika i Krzyżną Górę – warto zatrzymać się na moment w schronisku, które u podnóża Gór Sokolich postawiono jeszcze w XIX wieku. „Szwajcarka” początkowo służyła za leśniczówkę, później za rezydencję właścicieli pobliskich Karpnik, by ostatecznie zacząć gościć strudzonych wędrowców. W drewnianej chałupie można nie tylko pożywić się przed zdobywaniem korony Rudaw, ale również poczuć się niczym w alpejskiej Szwajcarii. Brat króla Prus, Wilhelm von Hohenzollern, zapragnął bowiem w XIX wieku, by budynek w Rudawach przypominał obiekty spotykane na wysokogórskich halach. „Szwajcarka” to doskonała baza wypadowa do górskich eskapad. Najczęściej wychodzi się stąd na Krzyżną Górę czarnym szlakiem, na Sokolik czerwonym, a do Zamku Bolczów zielonym; dalej można też iść niebieskim w stronę Starościńskich Skał. To ostatnie miejsce jawi się jako wyjątkowo atrakcyjne – roztacza się z niego malowniczy widok na wzgórza Gór Sokolich oraz liczne formacje skalne, z których każda ma swoją osobną nazwę nawiązującą do kształtu skały. Dodatkowo na wzgórzu Lwiej Góry spotkamy mniej turystów, co pozwala w pełni docenić walory tutejszej przyrody. Inne przyrodnicze miejsca warte uwagi to m.in.: Kolorowe Jeziorka – unikatowe stawy na Dolnym Śląsku, które zawdzięczają swoje barwy składnikom chemicznym dawnych kopalń; Skalny Most – imponująca formacja skalna, niezwykle popularna wśród wspinaczy; Skalnik – najwyższy szczyt Rudaw Janowickich. Pociągiem przez Rudawy Skoro w Rudawach Janowickich mamy iście szwajcarskie schronisko, to może czas na tutejszą wersję słynnego Glacier Expressu? Tegoroczny sezon wakacyjny zapewnia wyjątkową atrakcję, która pozwala spojrzeć na to pasmo górskie z zupełnie nowej perspektywy. Od 4 lipca na szlak powrócił zabytkowy skład retro, uruchomiony przez Klub Sympatyków Kolei we Wrocławiu we współpracy z dolnośląskimi samorządami. Historyczny pociąg z połowy XX wieku, prowadzony przez sprawną, zabytkową lokomotywę spalinową, kursuje na trasie Jelenia Góra – Karpacz – Jelenia Góra, mknąc po drodze m.in. przez Mysłakowice i Miłków. To nie tylko oryginalny sposób na podróżowanie między lokalnymi miejscowościami i uzdrowiskami, ale przede wszystkim unikatowa okazja do odkrywania uroków Dolnego Śląska. Niezwykle gęsta sieć kolejowa – pamiętająca w wielu miejscach jeszcze czasy niemieckie – sprawia, że pociągiem można tu dotrzeć nawet do najmniejszych zakątków. Co ważne dla turystów, przejazdy retro składem nie wymagają żadnych dopłat – bilety sprzedawane są według standardowej taryfy Kolei Dolnośląskich. Wyjątkowy park rozrywki Dla tych, w których natura nie wyzwala tak mocnych przeżyć, region gwarantuje zupełnie nową atrakcję. 4 czerwca 2026 roku w Piechowicach koło Jeleniej Góry otwarto Querion – całoroczny, hipermedialny park rozrywki stawiający na nowoczesne technologie oraz zabawę wirtualną rzeczywistością. Kluczowymi atrakcjami nowo otwartego obiektu są Flying Theater, czyli pierwsza tego typu atrakcja w tej części Europy, w której ruchoma platforma i projekcje na wielkim ekranie dają uczestnikom wrażenie lotu, oraz interaktywna karuzela 360 stopni. Co ciekawe, oferta i repertuar wydarzeń w parku mają ulegać ciągłym zmianom w zależności od sezonu. Ceny są elastyczne i zależą od wybranych stref: Strefa VR: od 19 zł; Circulum 360: 59 zł; Flying Theater: 79 zł; Pełny pakiet wszystkich atrakcji: 250 zł. Źródła: PTTK, lca.pl, Propertydesign.pl Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Katastrofa ekologiczna na Jeziorze Pilchowickim i rzece Bóbr. Tysiące ryb umierały w męczarniach
Remont stuletniej Zapory Pilchowice na Dolnym Śląsku i ekstremalne upały doprowadziły do masowej śmierci ryb i zatrucia wody. Toksyczny muł spłynął do rzeki Bóbr, niszcząc cenny ekosystem. Mieszkańcy są oburzeni, wędkarze przypominają, że ostrzegali przed takim scenariuszem, a firma Tauron twierdzi, że działano w odpowiedni sposób.
Lokalne media, min. portale Lwówecki.info, Jelenia Góra Naszemiasto.pl, Gazeta Wrocławska oraz Jelonka.com, relacjonują dramatyczny obraz, który można nazwać tylko katastrofą ekologiczną. W niemal opróżnionym w związku z remontem zapory Jeziorze Pilchowickim, gdzie rozgrzana upałem woda przypominała pozbawione tlenu błoto, w męczarniach umierały tysiące ryb. Zatruta produktami rozkładu i dennymi osadami woda, spłynęła do rzeki Bóbr, powodując przyrodniczą katastrofę na długości potencjalnie wielu kilometrów. Zleceniodawca remontu, firma Tauron, przekonuje że przy jego organizacji dochowano wszelkiej ostrożności a nawet współpracowano z ichtiologami. Niestety, najwyraźniej nieskutecznie. Co spowodowało katastrofę? Remont Zapory Pilchowickiej, jednej z najważniejszych budowli hydrotechnicznych na Dolnym Śląsku, doprowadził do dramatycznych wydarzeń, które mieszkańcy, wędkarze i społecznicy jednoznacznie określają jako katastrofę ekologiczną. Inwestycja, realizowana przez spółkę Tauron Ekoenergia ma na celu przywrócenie pełnej sprawności technicznej stuletniego obiektu, co uznano za kluczowe dla bezpieczeństwa przeciwpowodziowego regionu, szczególnie po powodzi z 2024 roku. Jednak proces całkowitego opróżniania Jeziora Pilchowickiego stał się przyczyną masowego śnięcia ryb i skażenia rzeki Bóbr toksycznym mułem. Ryby walczyły o życie Obraz, który ukazał się po spuszczeniu wody, był wstrząsający. Po kilku niezwykle upalnych dniach, niemal pozbawione wody jezioro po prostu ugotowało i udusiło ryby, Rzeka Bóbr poniżej zapory rzeka zmieniła kolor na ciemnoszary, niosąc gęstą, brunatną zawiesinę. W powietrzu unosił się odór rozkładających się ryb, odczuwalny na kilometr od zbiornika. Wędkarze alarmowali, że w tej „brei” pozbawionej tlenu ryby desperacko walczyły o życie. Widziano m.in. sandacze o długości 70 cm, wyskakujące na brzeg. Wędkarz Krzysztof Wilczewski z żalem pokazywał mediom konającego, niemal metrowego węgorza. Skalę i makabrę sytuacji doskonale widać na filmie udostępnionym na kanale Youtube Lwówecki.info: View oEmbed on the source website Wędkarze ruszyli na ratunek Doszło do spontanicznej akcji ratunkowej. Zaangażowali się w nią wędkarze z Koła PZW Grodzkie Jelenia Góra, społecznicy z Lwówka Śląskiego (Dziki Patrol) oraz mieszkańcy okolicznych miejscowości. Wolontariusze w pełnym słońcu i przytłaczającym fetorze brodzili w głębokim szlamie i podbierakami wyławiali ostatnie żywe ryby. Uratowane leszcze, okonie czy sandacze, były transportowane w specjalnych zbiornikach do jeziora we Wrzeszczynie. Uczestnicy akcji podkreślali jednak, że było już za późno by ich działania przyniosły wymierny skutek. Przyczyny katastrofy Według relacji Krzysztofa Czaplickiego, prowadzącego agroturystykę przy zaporze, spuszczenie wody wzburzyło osady z dna jeziora i rzeki. Przez lata przemysłowej działalności Jeleniej Góry do Bobru trafiały ścieki z takich zakładów jak Celwiskoza czy liczne papiernie, co spowodowało nagromadzenie w mułach metali ciężkich (ołów), siarki i innych szkodliwych substancji. W połączeniu z falą upałów i temperaturą wody sięgającą 30 stopni Celsjusza, gwałtownie obniżył się poziom tlenu a zanieczyszczona woda mogła nawet fizycznie zaklejać skrzela ryb. Mieszkańcy i wędkarze są oburzeni Wędkarze twierdzą, że od lat ostrzegali przed tym scenariuszem i wielokrotnie oferowali pomoc przy planowych odłowach, co zignorowano. Ich zdaniem wodę należało spuszczać etapami w miesiącach jesiennych (październik–listopad), kiedy niska temperatura sprzyja natlenieniu wody i hamuje procesy gnilne. Tymczasem Tauron Ekoenergia argumentuje, że proces był prowadzony zgodnie z pozwoleniami wodno-prawnymi i pod nadzorem ekspertów (ichtiologów, herpetologów). Spółka utrzymuje, że przy tak gigantycznej skali operacji nie dało się odłowić wszystkich ryb, a ekstremalne upały były czynnikiem niezależnym. Do 26 czerwca firma zutylizowała ponad tonę śniętych ryb. Jakie będą skutki tej katastrofy? Skutki katastrofy mogą być dalekosiężne. Skażony muł przesuwa się w dół rzeki w kierunku Wlenia i Lwówka Śląskiego, zagrażając cennym przyrodniczo obszarom Natura 2000 i lokalnej turystyce kajakowej i agroturystyce. Sołectwo Pilchowice wydało pilny komunikat do mieszkańców, apelując o zachowanie ostrożności i zaprzestanie picia wody z przydomowych studni do czasu przeprowadzenia badań, ze względu na ryzyko skażenia wód gruntowych przez toksyczną zawiesinę. Na miejscu pracowały liczne służby, w tym przedstawiciele Głównego i Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska, którzy pobrali próbki wody i osadów do analiz. Wyniki tych badań mają dać odpowiedź na pytanie o skład chemiczny zanieczyszczonej wody i skalę zatrucia środowiska. Choć Tauron deklaruje przyszłe zarybienia i odbudowę populacji po zakończeniu remontu, specjaliści ostrzegają, że zniszczenie tak złożonego ekosystemu może być odczuwalne przez wiele lat, a odcinek Bobru poniżej zapory praktycznie przestał istnieć jako ekosystem. Źródła: Lwówecki.info, Jelenia Góra Naszemiasto.pl, <a href="https://gazetawroclawska.pl/katastrofa-ekologiczna-na-dolnym-slasku-tysiace-snietych-ryb-po-spuszczeniu-wody-w-zalewie-pilchowickim/ar/c1p2-29139737?fbclid=IwY2xjawSxDENleHRuA2FlbQIxMABicmlkETBrZlZNTHdWZ3U5b1NIVTRhc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHsmm_ueXr2a4zaIOP8nE1dX9P189Pn0qhTa27PH2CtwFaE2UXDYeaoBeorrW_aem_UwAMo2mZ3fuxhdCnJyvcrg&utm_campaign=grafikalink&utm_medium=gazeta%20wroclawska&utm_source=Facebook" target="_blank" rel="nofollow noopener">Gazeta Wrocławska, Jelonka.com Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Zamek Książ odtwarza buduar księżnej Daisy. Pokazano niezwykłe wizualizacje
Rusza finał prac w dawnych apartamentach księżnej Daisy w Zamku Książ. Na podstawie jedynego ocalałego zdjęcia z czasów II wojny światowej odtworzony zostanie intymny buduar arystokratki. W odnowionym wnętrzu turyści zobaczą m.in. jej oryginalne pamiętniki oraz bezcenny dar od maharadży.
Zamek Książ to jeden z największych i najpiękniejszych zamków w Polsce, uznawany za perłę Dolnego Śląska. Ta wałbrzyska rezydencja przyciąga rocznie pół miliona turystów z całego świata. Swoją sławę zawdzięcza przede wszystkim najsłynniejszej mieszkance – księżnej Daisy von Pless, żonie księcia Jana Henryka XV Hochberga, która trwale zapisała się w jego historii. Muzealnicy ogłosili właśnie, że rusza ostatni etap rekonstrukcji historycznych apartamentów należących do tej księżnej. Jednocześnie po raz pierwszy zaprezentowali wizualizacje. Rekonstrukcja apartamentów krok po kroku W 2023 roku na Zamku Książ zakończono rekonstrukcję sypialni oraz salonu dziennego księżnej Daisy. Teraz muzealnicy wzięli się za najbardziej intymne pomieszczenie apartamentu – jej buduar, który został zniszczony przez hitlerowców podczas II wojny światowej. Zamek Książ ogłosił przetarg na realizację prac adaptacyjno-aranżacyjnych. Pozwolą one przywrócić temu wyjątkowemu wnętrzu jego historyczny charakter. Co wiadomo o buduarze księżnej Daisy? Buduar znajdował się w południowym skrzydle zamku i stanowił najbardziej prywatne pomieszczenie księżnej. Od wschodu sąsiadował z sypialnią, a od zachodu – z łazienką. Ostateczny kształt wnętrze otrzymało w 1921 roku podczas przebudowy apartamentów przeprowadzonej na potrzeby księżnej. Apartamenty Daisy w czasach II wojny światowej Hitlerowcy mocno przeobrazili Zamek Książ. Ich ingerencje dotknęły też pomieszczeń księżnej Daisy. Organizacja Todt, na potrzeby władz III Rzeszy, okrągły buduar przebudowała na pomieszczenie o zupełnie innym układzie. Hitlerowcy zniszczyli historyczne sztukaterie, marmoryzowane półkolumny oraz marmurowy kominek. Co ciekawe, do naszych czasów zachowała się tylko jedna fotografia buduaru, wykonana jesienią 1943 roku na zlecenie konserwatora zabytków prowincji dolnośląskiej prof. Günthera Grundmanna. I to jest podstawa do dzisiejszej rekonstrukcji. Powstała wizualizacja. Czas na rekonstrukcję Muzealnicy już wykonali pierwsze prace przygotowawcze. Stworzono wierną kopię historycznego marmurowego kominka. Będzie to jeden z centralnych elementów odtworzonego wnętrza. Po zakończeniu prac buduar wejdzie w skład stałej wystawy „Apartamenty Księżnej Daisy”. Zwiedzający zobaczą w nim unikatowe pamiątki po najsłynniejszej mieszkance Zamku Książ. Wśród eksponatów znajdą się m.in.: rękopis jej pierwszego pamiętnika, srebrny pas z turkusami, pozłacana laska z rubinami i turkusami (dar od maharadży Cooch Behar), pocztówka, którą księżna wysłała do wnuka Bolka rok przed swoją śmiercią. Eksponaty te trafiły do Zamku Książ dzięki rodzinie księżnej Daisy. Na finał rekonstrukcji musimy jeszcze trochę poczekać. Ale będzie to zwieńczenie wieloletnich działań mających na celu przywrócenie historycznego wyglądu prywatnych apartamentów księżnej Daisy. Kim była księżna Daisy? Maria Teresa Oliwia Hochberg von Pless (Daisy) była najsłynniejszą rezydentką Zamku Książ i żoną Jana Henryka XV. Już w 1891 r. o jej zaręczynach donosił prestiżowy dziennik „The Times”. Daisy zyskała światową sławę dzięki swoim poczytnym pamiętnikom, które stały się wydawniczym hitem. Zaskakującym faktem był jej udział w reklamie kremu do twarzy „Dearbor” – arystokratka zdecydowała się na to po rozwodzie z powodu problemów finansowych. Często porównywano ją do cesarzowej Sisi, a jej działalność charytatywna budziła powszechny podziw. Źródło: Zamek Książ Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.
Droga 100 Zakrętów przecina Góry Stołowe. To jedna z najbardziej widowiskowych tras w Polsce
Droga 100 Zakrętów to nie tylko ważny szlak komunikacyjny, łączący dwa miasta. Dla wielu kierowców i motocyklistów trasa przecinająca Park Narodowy Gór Stołowych jest jedną z najbardziej ikonicznych szos w Polsce, stanowiąc nie etap, a cel podróży sam w sobie. Gdzie znajduje się Droga 100 Zakrętów? Skąd wziął się jej fenomen? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Kręta droga w Górach Stołowych Dzieło pruskich inżynierów Najsłynniejsze punkty trasy Atrakcje przy Drodze 100 Zakrętów Ciekawe miejsca w pobliżu trasy Włoskie i austriackie serpentyny są znane wśród kierowców z całej Europy. Nie można jednak nie wspomnieć, że na szosę pełną ciasnych agrafek można natrafić także w Polsce. Droga 100 Zakrętów, bo o niej mowa, nie jest tak popularna, jak choćby przełęcz Stelvio, za to wystawia nerwy i umiejętności kierowcy na naprawdę ciężką próbę. Kręta droga w Górach Stołowych Droga wojewódzka nr 387 przecina Dolny Śląsk na dystansie 36 km, rozpoczynając swój bieg w Ścinawce Górnej. Jednak jej najbardziej ikoniczny fragment – mierząca ok. 23 km Droga 100 Zakrętów – rozciąga się między Radkowem a Kudową-Zdrojem. Trasa ta przecina główny masyw Gór Stołowych, wspinając się na najwyższe partie jedynego w Polsce pasma o budowie płytowej. Charakterystyka techniczna drogi wynika bezpośrednio ze skomplikowanej rzeźby terenu. Szosa pokonuje znaczną deniwelację, wynoszącą około 400 metrów. Rozpoczynając wspinaczkę w Radkowie (ok. 350–400 m n.p.m.), osiąga swój punkt kulminacyjny na Lisiej Przełęczy, zlokalizowanej na wysokości od 780 m n.p.m. Tak duża różnica wysokości na stosunkowo krótkim odcinku wymusiła zastosowanie gęstej sieci serpentyn, ostrych łuków i odcinków o znacznym nachyleniu. Trasa dzieli się na dwa etapy. Pierwszy, wschodni, prowadzi z Radkowa w górę, mijając spektakularne formacje – Filary Skalne i Radkowskie Skały. Drugi, zachodni, to zjazd z Lisiej Przełęczy w kierunku Kudowy-Zdroju. Ten odcinek cechuje się szczególnie dużą liczbą ciasnych serpentyn. Dzieło pruskich inżynierów Powstanie Drogi 100 Zakrętów jest związane z dynamicznymi zmianami geopolitycznymi w Europie Środkowej, które zachodziły w drugiej połowie XIX wieku. Budowę trasy rozpoczęto w 1867 roku, tuż po zakończeniu wojny prusko-austriackiej, która zrewidowała układ sił w regionie i uwypukliła strategiczne znaczenie Sudetów jako naturalnej bariery i obszaru przygranicznego. Realizacja inwestycji trwała do 1870 roku. Przed wybudowaniem nowoczesnej szosy komunikacja w regionie opierała się na przestarzałych traktach. Były to drogi o nawierzchni gruntowej, często nieprzejezdne dla ciężkich transportów i nieprzystosowane do rosnącego tempa industrializacji. Pruscy inżynierowie stanęli przed zadaniem wytyczenia drogi, która mogłaby służyć zarówno celom militarnym, jak i gospodarczym, przede wszystkim transportowi drewna i surowców skalnych z licznych w tym regionie kamieniołomów piaskowca. Budowa drogi w tak trudnym terenie była niemałym wyczynem. Proces ten wymagał nie tylko precyzyjnego wytyczenia łuków, pozwalających zaprzęgom konnym (a później pojazdom mechanicznym) na wjazd na strome zbocza, ale także wzniesienia potężnych kamiennych murów oporowych, które do dziś podtrzymują nasypy drogowe w miejscach graniczących z przepaściami. Wykorzystanie lokalnego materiału skalnego pozwoliło na harmonijne wpisanie infrastruktury w naturalny krajobraz. Oddanie drogi do użytku spowodowało natychmiastową marginalizację starszych traktów, a nowa arteria stała się głównym czynnikiem stymulującym rozwój turystyki w Karłowie i okolicznych uzdrowiskach. Najsłynniejsze punkty trasy Jednym z najcharakterystyczniejszych punktów inżynieryjnych na Drodze 100 Zakrętów jest Stroczy Zakręt, potocznie nazywany „językiem teściowej”. Jest to niezwykle ciasna serpentyna, na której droga wykonuje zwrot o 180 stopni, pokonując przy tym znaczną różnicę wysokości. Zakręt ten jest częstym motywem fotograficznym i stanowi esencję trudności technicznych trasy. Innym kluczowym miejscem jest Lisia Przełęcz. Stanowi ona nie tylko najwyższy punkt drogi, ale także strategiczny węzeł szlaków turystycznych. Znajdują się tam parkingi, które pozwalają turystom na pozostawienie pojazdów i udanie się w stronę Fortu Karola czy w kierunku masywu Szczelińca. Atrakcje przy Drodze 100 Zakrętów Lokalizacja DW387 sprawia, że jest ona naturalną bramą do najważniejszych atrakcji Parku Narodowego Gór Stołowych. Większość turystów odwiedzających ten region korzysta z drogi jako głównej osi komunikacyjnej prowadzącej do najciekawszych miejsc w okolicy. Szczeliniec Wielki To najwyższy szczyt Gór Stołowych. Szczeliniec Wielki, słynący z monumentalnych form skalnych, jak „Fotel Pradziada”, „Wielbłąd” czy „Małpolud”, wznosi się na 919 metrów n.p.m. Wejście rozpoczyna się w Karłowie. Błędne Skały To zlokalizowany na wysokości 853 metrów n.p.m. zespół skalnych labiryntów. Choć same skały znajdują się w pewnym oddaleniu od głównej szosy, dojazd do nich zapewnia droga asfaltowa, odchodząca właśnie od Drogi 100 Zakrętów. Tworzące labirynt korytarze powstały w wyniku erozji piaskowca i oferują spektakularne przejścia między wysokimi blokami skalnymi. Filary Skalne i Radkowskie Skały Pierwsza formacja jest widoczna bezpośrednio z drogi, na odcinku wznoszącym się od strony Radkowa. Z kolei Radkowskie Skały są zlokalizowane nieco dalej, ale są łatwo osiągalne szlakami. Skalne Grzyby To skupisko formacji przypominających kształtem grzyby, maczugi i baszty, zlokalizowane między Batorowem a Radkowskimi Skałami. Prowadzące do nich szlaki mają swoje punkty początkowe przy parkingach zlokalizowanych wzdłuż DW387. Fort Karola To ruiny pruskiej strażnicy z końca XVIII wieku. Znajdują się na górze Ptak, tuż powyżej Lisiej Przełęczy. Fort służył niegdyś do obserwacji ruchów wojsk i ochrony granicy, a dziś stanowi doskonały punkt widokowy na Szczeliniec. Ciekawe miejsca w pobliżu trasy Droga 100 Zakrętów łączy dwa ważne ośrodki, Kudowę-Zdrój i Radków, które same w sobie stanowią istotne punkty na mapie turystycznej regionu. W mieście kończącym zachodni odcinek szosy warto zwiedzić: Park Zdrojowy, Kaplicę Czaszek, Muzeum Zabawek, Szlak Ginących Zawodów. Wschodni kraniec drogi wyznacza miasteczko o średniowiecznym rodowodzie. Warto tam zobaczyć: zabytkowy rynek z renesansowym ratuszem, Zalew Radkowski, Wambierzyce z monumentalną bazyliką, kalwarią i unikatową ruchomą szopką z XIX wieku. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Zamek Książ. Największy remont od pół wieku stał się faktem. Zobacz, co się zmieni
Czy Zamek Książ może stać się jeszcze piękniejszy? Właśnie ogłoszono ambitny plan renowacji, który zakłada powrót do barokowej kolorystyki i pierwotnych kształtów zabytkowych salonów. Oprócz spektakularnych zmian wizualnych obiekt doczeka się nowych wind, okien oraz rozwiązań proekologicznych.
Historia Zamku Książ to pasmo wielkich rozkwitów i bolesnych upadków. Założony pod koniec XIII wieku przez Bolka I Surowego, przez ponad 400 lat pozostawał w rękach potężnego rodu Hochbergów. To właśnie ta rodzina, szczególnie w okresie baroku i na początku XX wieku, nadała rezydencji jej dzisiejszy, majestatyczny kształt. Niestety, II wojna światowa i brutalna przebudowa dokonywana przez nazistowską organizację Todt doprowadziły do niemal całkowitego zniszczenia zabytkowych wnętrz. Renowacja oczekiwana od dekad W latach powojennych zamek był systematycznie plądrowany i dewastowany przez szabrowników. Stracił niemal 90% swojego historycznego wyposażenia. Teraz spółka zajmująca się zamkiem ogłosiła nową inwestycję, na którą pozyskano ponad 21 mln zł ze środków unijnych, a pozostałą kwotę wyłoży z własnych środków wypracowanych z turystyki. Całkowita wartość inwestycji w Zamku Książ wynosi blisko 33 mln zł. – To historyczny moment dla najważniejszego wałbrzyskiego zabytku, jakim jest Zamek Książ – mówi prezydent Wałbrzycha dr Roman Szełemej. Co się zmieni w Książu? Głównym celem projektu pod nazwą „Perła na szlaku śląskiego baroku” jest przywrócenie wnętrzom wyglądu z czasów księżnej Daisy, który został zatracony w wyniku wojennych i powojennych zniszczeń. Prace konserwatorskie obejmą serce zamku – wszystkie reprezentacyjne salony barokowe, w tym Salon Włoski, Gier, Chiński, Biały oraz Salę Maksymiliana. W planach jest m.in. zmiana kolorystyki Salonu Białego na historyczną czerwień oraz uzupełnienie kamiennej podłogi w Sali Maksymiliana. Metamorfozę przejdzie również unikatowy Buduar Daisy, który odzyska swój pierwotny, owalny kształt i zostanie w pełni wyposażony. Inwestycja obejmie też balkon przy Tarasie Orzechowym. Infrastruktura również ważna Książ doczeka się też remontu infrastruktury. Zaplanowano między innymi: wymianę wind, wymianę stolarki okiennej przy Czarnym Dziedzińcu, działania proekologiczne, w tym zwiększenie bioróżnorodności na punkcie widokowym. Zmiany nie tylko namacalne Realizacja projektu rozpoczęła się już w styczniu 2025 roku i potrwa pięć lat. W ramach projektu blask odzyskają nie tylko namacalne elementy zamku, ale też strona internetowa – powstanie nowa witryna. Poza tym planowane są działania edukacyjne i promocyjne, a nawet szkolenia dla pracowników. Zamek Książ ciągle jest obiektem zainteresowani i badań naukowców. Niedawno udało się ustalić nowe fakty na temat przylegającego do niego zaginionego ogrodu. Źródło: Zamek Książ Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
W Stronie Śląskim powstaje biblioteka, jakiej nie ma nigdzie na świecie. Wypożyczysz tu tylko książki z autografem
To będzie jedyna taka biblioteka na świecie. Joanna Lamparska, dziennikarka związana z National Geographic Polska, tworzy w Stroniu Śląskim kolekcję książek z autografami i osobistymi dedykacjami autorów z całej Polski. To część akcji „Z książką się powodzi”, która wspiera odbudowę zniszczonej przez ostatnią powódź biblioteki w Stroniu.
Stronie Śląskie doświadczyło w 2024 roku strasznej tragedii – woda wdarła się do miasta i zniszczyła jego dużą część, odbierając mieszkańcom możliwość normalnego życia. Wielu domów, mieszkań czy instytucji kultury wciąż nie udało się odbudować, ale to nie odbiera ducha mieszkańców – w Stroniu powstaje niezwykła biblioteka, którą wspierają autorzy z całej Polski. Tu wypożyczysz tylko książki z dedykacją Idea akcji zakłada stworzenie w Stroniu Śląskim wyjątkowego księgozbioru – kolekcji książek z autografami i osobistymi dedykacjami autorów z całej Polski. Organizatorzy apelują do pisarzy, dziennikarzy, poetów i twórców literatury o przekazywanie podpisanych egzemplarzy swoich publikacji, które staną się symbolem solidarności środowiska literackiego z lokalną społecznością. Jak zdobyć tak niepowtarzalne egzemplarze? – Okazuje się, że dla autora nie ma nic trudniejszego niż wyprawa na pocztę, stąd na niektóre książki czekamy miesiącami – śmieje się Joanna Lamparska, opowiadając National Geographic Polska o inicjatywie. W wielu wypadkach trud pozyskiwania autografów wzięły na siebie wydawnictwa. Joannę i jej fundację „Projekt Historia” wspiera Jerzy Misiurski, dyrektor Biblioteki Publicznej im. Stefana Janasa w Opocznie. Odrodzenie po dramatycznej powodzi – Chcemy, żeby z tragedii powodzi narodziło się coś niezwykłego: biblioteka, w której każda książka ma swoją historię i osobisty ślad autora – tłumaczy Joanna. – To nie tylko odbudowa księgozbioru, ale także budowanie mostu między twórcami a czytelnikami. Pokazujemy, że kultura potrafi jednoczyć i realnie pomagać, tym bardziej, że o Dolnym Śląsku poszkodowanym we wrześniu 2024 roku przez powódź wiele osób już zapomniało. Stronie Śląskie w 2026 roku Stronie jest w trakcie intensywnej odbudowy po niszczycielskiej powodzi września 2024 roku, która przerwała tamę na Morawce i zalała nie tylko miasto, ale i całą okolicę. Jej efekty można spotkać na Śląsku na każdym kroku. Chociaż Wody Polskie zabezpieczyły zniszczony zbiornik, przywracając mu częściową zdolność retencyjną, a miasto funkcjonuje, to jednak wciąż występują utrudnienia w infrastrukturze. Niszczycielski żywioł po prostu „widać”. Trwają naprawy zniszczonych dróg i budynków. Region stara się odbudować po tragedii, działają znane atrakcje turystyczne – np. Jaskinia Niedźwiedzia – a powstająca biblioteka ma wlać kolejny promyk nadziei w serca mieszkańców. Znani autorzy wspierają bibliotekę w Stroniu Śląskim Wojciech Chmielarz, Marek Krajewski, Szczepan Twardoch czy Krzysztof Skiba to zaledwie garstka nazwisk w powodzi nadsyłanych książek, a liczba kartonów stale rośnie – wciąż może być jednak lepiej! Część dedykacji ma bardzo osobisty i emocjonalny charakter i wspiera mieszkańców zniszczonego Stronia Śląskiego. Autorzy na pierwszych stronach piszą nie tylko słowa wsparcia, ale także, m.in. wiersze. Z powodu samych tych wpisów kolekcja staje się małym dziełem sztuki. Biblioteka w Stroniu Śląskim zostanie ponownie otwarta w marcu 2026 roku (dokładny termin nie jest jeszcze znany), więc niezmiennie zachęcamy Autorów do stania się częścią jedynego takiego zbioru na świecie. Gdzie można wysyłać książki? Książki można przesyłać na jeden z adresów: Fundacja Joanny Lamparskiej na Rzecz Ochrony Dziedzictwa Kulturowego „Projekt Historia” Paczkomat WRO207M, telefon: +48 664 228 846, mail: fundacja@projekthistoria.pl Jerzy Misiurski, Biblioteka Publiczna im. Stefana Janasa w Opocznie, Plac Kościuszki 15, 26-300 Opoczno. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Czy lud spod Ślęży dotarł do Kordoby? Historyk opowiada o zapomnianej migracji sprzed 1500 lat
Silingowie, germańskie plemię, które zamieszkiwało tereny Dolnego Śląska, ruszyło wraz z innymi barbarzyńskimi plemionami na zachód. Osiedli w rejonie dzisiejszej Kordoby w Hiszpanii – opowiada w podcaście National Geographic Polska dr Michael Morys-Twarowski.
Często uważa się, że historycy zajmujący się dziejami Polski, swoją pracę rozpoczynają od momentu powstania państwa Piastów w drugiej połowie X wieku. Okazuje się, że źródła pisane – choć dość szczątkowe – oświetlają też wcześniejsze stulecia w I tysiącleciu n.e. Czy na ich podstawie wiemy, kto i jak żył nad Wisłą? Historyk na tropie zapomnianych ludów Informacje historyczne na temat ludów, które zamieszkiwały dzisiejszą Polskę przed powstaniem Polski zebrał dr Michael Morys-Twarowski w książce pt. „Barbarica. Tysiąc lat zapomnianej historii ziem polskich”, która ukazała się nakładem wydawnictwa Znak Horyzont. Kluczowymi informacjami na temat swoich ustaleń dzieli się w naszym podcaście. Dr Morys-Twarowski ukończył prawo i amerykanistykę na Uniwersytecie Jagiellońskim, na tej samej uczelni obronił doktorat z historii. Jest popularyzatorem historii, współpracował z licznymi tygodnikami i wiodącymi polskimi portalami. Tajemnica jednego ludu spod Ślęży Jak opowiada w podcaście dr Morys-Twarowski, najważniejszym wandalskim plemieniem, które opuściło obszar Dolnego Śląska pod wpływem inwazji Hunów na początku V wieku, byli Silingowie. – Przypuszcza się, że z racji nazwy zamieszkiwali gdzieś w okolicach góry Ślęży – opowiada historyk. Silingowie wdarli się z innymi ludami na teren Cesarstwa Rzymskiego. Wiadomo, że plądrowali kilka lat Galię, a w 409 roku przekroczyli Pireneje. Silingowie zajęli prowincję Hispania Baetica ze stolicą w Kordobie. Z Hiszpanii do Italii – dalsza wędrówka Silingów Rzymianie wynajęli Wizygotów do wytępienia Silingów. Pojmali ich króla Fredbala i zdziesiątkowali to wandalskie plemię. Chociaż zapewne nieliczni ocaleli z tego pogromu. W połowie V wieku w północnej Afryce powstało państwo Wandalów. Stamtąd lud ten wyprawiał się do Europy. – Wandalowie zdobyli Rzym w 455 roku i nie jest to ryzykowna hipoteza, że wśród tych starszych żołnierzy wandalskich mógł się znaleźć jakiś Siling, który brał udział w wędrówce ludów kilka dekad wcześniej – mówi dr Morys-Twarowski, sugerując, że jakaś osoba żyjąca na terenie Śląska, wkroczyła w 455 roku do Wiecznego Miasta. Nie tylko Silingowie W podcaście historyk opowiada też o migracji Gotów, którzy przemieścili się z rejonu Pomorza Gdańskiego w kierunku Ukrainy. – Tam stworzyli dość dużą strukturę polityczną. Sam opis migracji gockiej znajduje odbicie w źródłach archeologicznych – podkreśla dr Morys-Twarowski. Historyk opowiada też o tym, że w IV–V wieku naszej ery na południu polski mieszkali… jaskiniowcy. Ludzie ci chronili się w pieczarach przez migrującymi i agresywnymi ludami. Jedną z takich jaskiń jest jaskinia Wisielca na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej. Odkryto tam liczne i cenne artefakty sprzed 1500, a wśród nich fibule, zawieszki i paciorki. Cała rozmowa do wysłuchania na kanałach National Geographic Polska na YouTube i na Spotify. Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Większej twierdzy w Europie nie znajdziecie. Srebrna Góra to prawdziwy skarb Polski
Monumentalna Twierdza Srebrna Góra to największa górska warownia w Europie i prawdziwa perła Dolnego Śląska. Jej imponująca historia i spektakularne położenie od lat przyciągają turystów z całego świata.
W tym artykule: Największa wieża w Europie Twierdza Srebrna Góra, czyli luksus w oficerskim stylu Twierdza Srebrna Góra – informacje praktyczne Twierdza Srebrna Góra z tytułem Cudu Polski 2024 Najpierw widać twierdzę. Potem samochód zaczyna się piąć wąską drogą pomiędzy zabytkowymi kamienicami. Niektóre wyglądają, jakby pokrył je mech zapomnienia. Inne, z odmalowanymi elewacjami, pysznią się wesołymi kolorami. Już tutaj czuć dotyk wielkiej historii. Mijam kościół i sklepy, wreszcie docieram do górnej części wsi. W tej okolicy ukryta głęboko drzemie Aurelia. To dawna kopalnia srebra, którą od lat bada i udrażnia Jan Duerschlag, przedsiębiorca z Rybnika. Janek czyści sztolnię z pomocą przyjaciół, licząc, że wnet zostanie udostępniona do zwiedzania. Tymczasem, zanim do tego dojdzie, jadę zobaczyć inną atrakcję Srebrnej Góry. Największa wieża w Europie Festung Silberberg została wzniesiona w latach 1765–1777 według projektu inżyniera Ludwika Wilhelma Reglera, który modyfikował sam król Prus Fryderyk Wielki. Forteca miała zabezpieczyć militarnie Śląsk zdobyty przez niego w 1740 r., w trakcie I wojny śląskiej pomiędzy Prusami a Austrią. Ten fragment środkowej Europy Fryderyk zyskał kosztem Korony Czeskiej rządzonej wówczas przez austriackich Habsburgów. Nad Przełęczą Srebrną na dwóch wzniesieniach powstały potężne forty. Nie zdobył jej nawet Napoleon. Natomiast największy w Europie donżon (wieża mieszkalno-obronna) góruje nad sąsiednim wzgórzem. Składa się z czterech połączonych murami wież o średnicy 60 m. Ich ściany mają 12 m grubości. Być może dzięki temu Srebrna Góra nigdy nie została zdobyta. Odstraszała prawdopodobnie samym swoim wyglądem i legendą, bo poważnie oblegana była tylko raz, w 1807 r., przez Bawarczyków i Wirtemberczyków sprzymierzonych z Napoleonem. Potem wykorzystywano ją jako więzienie i testowano materiały wybuchowe. Podobno ukrywano tu również skarby. Wreszcie donżon zamienił się w atrakcję turystyczną. Twierdza Srebrna Góra, czyli luksus w oficerskim stylu Na pierwszy rzut oka donżon przytłacza. By dostać się na jego szczyt, trzeba odbyć długi spacer po stromych schodach. Dzięki niemu uświadamiam sobie, z jakim trudem wznoszona była twierdza. Przechodzę przez bramę, a chwilę później docieram do serca budowli. A tam totalne zaskoczenie! Pruscy żołnierze i damy wędrują z turystami. Słyszę odgłos strzelającego działa. Błyskawicznie cofam się w czasie, żeby za chwilę, tak samo szybko, znaleźć się w luksusowej nowoczesności. Forteca przeszła niedawno rewitalizację, powstała w ten sposób nowa trasa turystyczna ze zwodzonym mostem. Z kolei we wnętrzach zlokalizowano hostel i centrum konferencyjne. Jest również sala zabaw dla dzieci. Zdecydowano się pozostawić surowe pruskie mury, które oświetla naturalne słońce docierające tu przez panoramiczne okna. Jej Wysokość Twierdza Srebrnogórska wygląda dzięki temu majestatycznie. Większej twierdzy w Europie nie znajdziecie. Srebrna Góra to prawdziwy skarb Polski
Powódź tysiąclecia – przebieg, przyczyny i skutki największego kataklizmu powojennej Polski
Powódź tysiąclecia to określenie katastrofalnych wydarzeń hydrologicznych, które miały miejsce w lipcu 1997 roku i objęły znaczną część południowej oraz zachodniej Polski, Czechy, północno-zachodnią część Słowacji, wschodnią Austrię oraz wschodnie Niemcy. Skala zjawiska, jego długotrwałość oraz konsekwencje społeczne i gospodarcze sprawiły, że powódź z 1997 roku uznawana jest za największą katastrofę naturalną w Polsce po II wojnie światowej. Wskutek żywiołu w naszym kraju pod wodą znalazło się 1362 miejscowości, a ponad 162,5 tys. osób zostało ewakuowanych.
Spis treści: Jak przebiegała powódź tysiąclecia w lipcu 1997 roku? Powódź tysiąclecia we Wrocławiu i Opolu Ile osób zginęło podczas powodzi w 1997 roku? Skala zniszczeń – straty materialne i infrastrukturalne Analizując powody powodzi z 1997 roku, badacze wskazują przede wszystkim na długotrwałe i intensywne opady deszczu, które występowały od 3 do 10 lipca 1997 roku. Kluczową rolę odegrał tzw. niż genueński, czyli układ baryczny, który przemieszczał się znad Morza Śródziemnego w kierunku Europy Środkowej, niosąc ogromne ilości wilgoci. Opady skoncentrowały się w dorzeczach Odry, Nysy Kłodzkiej oraz ich dopływów, prowadząc do szybkiego wzrostu stanów wód. Gleby, które były już wcześniej nasycone wilgocią, miały w tym czasie ograniczoną zdolność retencyjną. W efekcie rzeki wystąpiły z koryt, a infrastruktura przeciwpowodziowa w wielu miejscach okazała się niewystarczająca. Wobec tego przyczyny powodzi tysiąclecia należy rozpatrywać jako splot czynników naturalnych i systemowych. Jak przebiegała powódź tysiąclecia w lipcu 1997 roku? Powódź tysiąclecia rozwijała się etapami. Już na początku lipca sytuacja hydrologiczna na południu Polski była napięta. Pierwsze miejscowości zostały zalane 6 lipca, głównie w rejonie Nysy Kłodzkiej, Prudnika oraz Złotego Potoku. W kolejnych dniach fala powodziowa obejmowała coraz większe obszary. Kulminacja nastąpiła w kolejnych dniach, gdy wysoka fala dotarła do Odry. Rzeka wylewała na kolejnych odcinkach, a stan alarmowy ogłoszono w wielu województwach. W późniejszym czasie sytuację dodatkowo pogorszyła druga fala opadów, która rozpoczęła się 18 lipca i utrudniła usuwanie skutków kataklizmu. Powódź tysiąclecia była zjawiskiem długotrwałym i dynamicznym, co znacząco zwiększyło skalę zniszczeń. Powódź tysiąclecia we Wrocławiu i Opolu Sytuacja we Wrocławiu i Opolu doskonale obrazuje skalę powodzi tysiąclecia w Polsce – gwałtowny przybór rzek w połączeniu z długotrwałymi opadami spowodował straty materialne i społeczne o niespotykanej dotąd w skali, czyniąc ją jedną z największych katastrof naturalnych w historii kraju. Regiony te stały się symbolem heroizmu mieszkańców i skutecznej, choć ekstremalnie trudnej, walki z żywiołem. Wielka woda w Opolu W Opolu stan alarmowy został ogłoszony 6 lipca 1997 roku. Dwa dni później woda wdarła się do miasta, osiągając poziom 590 cm. Fala kulminacyjna dotarła do Opola 10 lipca. Najbardziej ucierpiała dzielnica Zaodrze Bliższe oraz wyspy Bolko i Pasieka, gdzie zalaniu uległa niemal cała zabudowa – fabryki, szkoły, przedszkola, instytucje kulturalne i media, w tym Radio Opole i dziennik „Nowa Trybuna Opolska”. W wyniku przerwania wałów w niektórych miejscach woda błyskawicznie zalała całe osiedla, a mieszkańcy przez wiele godzin szukali ratunku na dachach i balkonach. Dzięki intensywnym działaniom zabezpieczającym udało się ochronić Stare Miasto. W mieście zorganizowano punkty pomocy dla poszkodowanych, którzy często ocalili tylko to, co mieli przy sobie. Powódź tysiąclecia w Opolu pokazała dramatyczny charakter kataklizmu. Wrocław – dramatyczna walka z żywiołem Aby uchronić Wrocław przed zalaniem, rozważano przerwanie wałów w okolicznych wsiach. Jednak aktywny sprzeciw mieszkańców wsi uniemożliwił rozlanie wody. Najwyższa fala powodziowa dotarła do Wrocławia 12 lipca 1997 roku, ale przygotowania zaczęły się już wcześniej. Mieszkańcy obserwowali skutki powodzi w Raciborzu i Opolu, a lokalne władze miasta wzywały ich do gromadzenia zapasów wody pitnej. 11 lipca rozpoczęto budowę szalunków i układanie setek tysięcy worków z piaskiem, wspieranych przez wolontariuszy, strażaków i żołnierzy. Następnego dnia woda przelała się przez ul. Opolską i dotarła do centrum, odcinając północną część miasta od części południowej. Najbardziej ucierpiały osiedla Kozanów, Rakowiec i Szczepin, gdzie woda sięgała pierwszego piętra, niszcząc budynki mieszkalne i historyczne kamienice. Pomimo strat udało się ochronić wrocławski Ogród Zoologiczny. Walkę z powodzią charakteryzowała niezwykła solidarność mieszkańców, którzy przez kilka dni wspierali służby w zabezpieczeniu miasta. Małe miejscowości – dramat lokalnych społeczności Jednak skutki powodzi nie ograniczały się wyłącznie do dużych miast. W całym kraju woda zalała setki mniejszych miast i wsie, niszcząc domy, gospodarstwa rolne i lokalną infrastrukturę. Rolnicy tracili całe uprawy, stawy i sprzęt rolniczy, a mieszkańcy mniejszych społeczności często pozostawali odcięci od pomocy przez kilka dni. Skutki powodzi tysiąclecia w małych miejscowościach były szczególnie dotkliwe ze względu na ograniczone zasoby lokalnych służb ratunkowych. W wielu wsiach i miasteczkach odbudowa zajęła więcej czasu niż w większych ośrodkach, a pamięć o dramacie wciąż pozostaje w lokalnych społecznościach. Ile osób zginęło podczas powodzi w 1997 roku? Jednym z najbardziej dramatycznych skutków katastrofy była liczba ofiar śmiertelnych. Według oficjalnych danych powódź w Polsce w 1997 roku pochłonęła co najmniej 56 ofiar, choć w części opracowań pojawiają się nieznaczne rozbieżności wynikające z różnej metodologii liczenia. Liczba ofiar powodzi jest większa, jeśli doliczyć do niej osoby, które popełniły samobójstwo. Szacuje się, że z powodu powodzi samobójstwo popełniło 20 osób. Równocześnie skala społecznego dramatu była ogromna: ewakuowano ponad 162,5 tysięcy osób, a dziesiątki tysięcy osób straciły dobytek życia. W reakcji na wydarzenia 18 lipca 1997 roku ogłoszono w Polsce żałobę narodową, co podkreślało rangę tragedii i jej ogólnokrajowy wymiar. Powódź tysiąclecia unaoczniła także znaczenie solidarności społecznej – pomoc dla poszkodowanych płynęła zarówno ze strony państwa, jak i organizacji pozarządowych oraz tysięcy prywatnych darczyńców. Skala zniszczeń – straty materialne i infrastrukturalne Powódź tysiąclecia w Polsce pozostaje jednym z najważniejszych wydarzeń hydrologicznych końca XX wieku i do dziś stanowi punkt odniesienia dla analiz ryzyka powodziowego, plasując się wśród największych powodzi na świecie. Jej znaczenie wynika z rozległego zasięgu terytorialnego – woda zalała ponad 2% powierzchni Polski. Powódź objęła jednocześnie duże ośrodki miejskie oraz mniejsze miejscowości położone w dorzeczu Odry i jej dopływów. Zniszczenia materialne po powodzi tysiąclecia w Polsce były ogromne. Straty zostały oszacowane na około 12 miliardów złotych. Zniszczeniu lub uszkodzeniu uległo około 680 tysięcy mieszkań, niemal 1400 km dróg, ponad 1000 km wałów przeciwpowodziowych i blisko 480 mostów. Na zalanym terenie utonęło 6 tys. świń, 2 tys. krów i ponad milion sztuk drobiu. Dach nad głową straciło około 7 tysięcy osób. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Jedna z największych atrakcji Dolnego Śląska przejdzie renowację. Co zmieni się w tym znanym w całej Polsce zamku?
Fragment jednej z najsłynniejszych atrakcji województwa dolnośląskiego przejdzie kompleksowy remont. Renowacji zostaną poddane XV-wieczne mury ciągnące się wzdłuż południowo-wschodniej części wałbrzyskiego Zamku Książ. Prace remontowe mają na celu nie tylko zabezpieczenie konstrukcji, ale również zachowanie i wyeksponowanie walorów wizualnych tego unikatowego zabytku.
Zamek Książ w Wałbrzychu stanowi jedną z najpopularniejszych atrakcji województwa dolnośląskiego. Ten jeden z największych zamków w Polsce ściąga rocznie nawet do 400 tys. turystów, którzy zjeżdżają się m.in. na słynny „Festiwal Kwiatów i Sztuki”. Taka turystyczna eksploatacja zabytku sprawia, że zarządcy zamku muszą pieczołowicie dbać o kondycję każdego jego elementu. W skład kompleksu wchodzi przecież nie tylko sama zamkowa bryła, której początki datuje się na końcówkę XIII wieku, lecz także liczne inne konstrukcje, nadające obiektowi wyjątkowy charakter. Takie właśnie działania podejmują władze słynnej atrakcji z Dolnego Śląska, które ogłosiły dalszą część remontu zamkowych murów. Co obejmie remont? Remont, którego realizacja jest możliwa dzięki dotacji Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach Programu Operacyjnego „Ochrona Zabytków”, będzie dotyczyć południowo-wschodniej strony zamkowych murów. Wyremontowany będzie prawie 100-metrowy fragment obejmujący zaokrąglony wykusz, będący podstawą dla znajdującego się tam wykuszu z kamienną ławką. Wysokość muru nie jest jednolita i zależy od zmieniającego się ukształtowania terenu. Wytrzymałość i wdzięk – etapy nadchodzącej renowacji Dotacja z MKiDN w wysokości 300 tys. złotych zostanie przeznaczona na „zapewnienie długoterminowej trwałości oraz przywrócenie elementów wizualnych konstrukcji”. Najstarsza część południowo-wschodniego fragmentu fortyfikacji ma zostać nie tylko wzmocniona poprzez uzupełnienie brakujących elementów muru, ale również pieczołowicie oczyszczona, co na nowo podkreśli jej walory wizualne. Całość zostanie dodatkowo zabezpieczona konstrukcyjnie, nadając obiektowi trwałość, dzięki której będzie mógł przetrwać jeszcze wiele kolejnych lat. Konserwatorzy przykładają wagę do zachowania oryginalnego kształtu zabytku, który w efekcie remontu ma zostać poddany renowacji, a nie transformacji. Odnowa pierwotnego wyglądu pozwoli na należytą ekspozycję murów Zamku Książ. Prace remontowe podzielono na cztery etapy. Pierwszy z nich polegać będzie na robotach przygotowawczych, obejmujących usuwanie zieleni z murów oraz montaż rusztowań. W trakcie kolejnych faz nastąpią właściwe prace konserwatorskie, takie jak czyszczenie i uzupełnianie muru, spoinowanie, czyli wypełnianie zaprawą szczelin między elementami murowymi, flekowanie – polegające na wstawieniu w miejsce zniszczonego fragmentu nowego elementu o takim samym kształcie – oraz konsolidacja, czyli nasycanie osłabionej struktury materiału specjalnymi preparatami chemicznymi w celu zwiększenia jego wytrzymałości. Całość zostanie przeprowadzona z uwzględnieniem bezpieczeństwa turystów, dla których wzdłuż tego fragmentu fortyfikacji przebiega jedna z tras spacerowych. Historia murów Zamku Książ Historia murów, które będą remontowane sięga początków XX wieku. Książę Hans Heinrich XV von Hochberg-Pless zainicjował przebudowę konstrukcji do kształtu, jaki możemy podziwiać obecnie. Należy jednak zaznaczyć, że tamtejsze prace nie dotyczyły budowy nowej fortyfikacji, lecz przebudowy fragmentów murów wzniesionych na przełomie XV i XVI wieku. Uwzględniony w projekcie fragment u podstawy datowany jest więc na koniec XV wieku. Z czasów, gdy zamek znajdował się pod panowaniem rodu Hochbergów, zachowała się również basteja w narożniku południowo-wschodnim Tarasu Wejściowego. Źródło: Zamek Książ Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
„Nie zakopywałabym tego tematu”. Ekspertka o tajemnicy, którą skrywa Złoty Pociąg
Złoty Pociąg to dla Dolnego Śląska prywatny „potwór z Loch Ness”. Joanna Lamparska, autorka książki „Złoty Pociąg. Krótka historia szaleństwa”, tłumaczy, że choć pancerny skład pozostaje nieuchwytny, nadzieja na jego odnalezienie wciąż nie wygasła. W 2026 roku nowe tropy sprawiają, że legenda ta powraca z dawną siłą.
Internet co rusz obiegają informacje o poszukiwaniu Złotego Pociągu. Trakcja tego nieuchwytnego skarbu nieustannie majaczy nam na horyzoncie, jednak wciąż bez konkretów. Postanowiliśmy się dowiedzieć, jak idą prace, czy mamy na co liczyć i czego właściwie szukają zapaleńcy. Tajemnica lepsza niż rozczarowanie Złoty Pociąg przez dziesięciolecia pozostawał mitem. Mówiło się o złocie III Rzeszy umieszczonym w pancernym składzie, który miał zaginąć pod koniec II wojny światowej w okolicach Wałbrzycha. Nigdy nie dotarł do celu, a ślad po nim zaginął. – W 2015 roku zmieniło się wszystko – mówi National Geographic Polska Joanna Lamparska, dziennikarka i popularyzatorka historii Dolnego Śląska. – Marzenia, legendy i opowieści zostały przecięte „nożem zgłoszenia”, pojawiły się fakty i informacje, które rozpaliły ogień wyobraźni. Świat został postawiony przed trudnym dylematem: uwierzyć i przekuć mit w fakt lub podejść do sprawy sceptycznie. Niewielu jednak miało na to odwagę – wizja złota dla zuchwałych była zbyt kusząca. Czym może być Złoty Pociąg? Chociaż na początku wydawało się, że Złoty Pociąg będzie pancernym pojazdem wypełnionym złotem, eksperci nie są już tego tak pewni. – Nie wiemy do końca, co nim jest. Legendy mówią o wagonach pełnych złota, platyny, ale raczej nie można na to liczyć. Dla nas Złotym Pociągiem mogą być nawet ciekawe dokumenty – przekonuje pisarka. Złoty Pociąg w 2026 roku Sprawa legendarnego składu – być może z powodu dziesięciolecia pierwotnych doniesień – rozgorzała w tym roku na nowo. Swój udział miała w tym również tajemnicza grupa określająca się jako „Złoty Pociąg 2025”, której członkowie posługują się kontrowersyjnymi metodami radiestezyjnymi. Przekazują oni, że odnaleźli miejsce odkrycia skarbu. – Być może, jeśli twierdzenia poszukiwaczy okażą się trafne, będzie to możliwość zweryfikowania, czy radiestezja się sprawdza. Do tej pory nie miało to miejsca – uśmiecha się Lamparska. Prowadzone są także oficjalne poszukiwania, chociaż w nieco innym miejscu. Wielu archiwistów uważa, że jest tam duża szansa na znalezienie skarbu. Obecnie prace prowadzone są w okolicy między Lubiechową a Świebodzicami. Czy jest na co czekać? – Złoty Pociąg jest mnemotoposem: mostem, który łączy pokolenia na Dolnym Śląsku. Dba o zachowanie dolnośląskiej tożsamości. Jest także dla wielu okazją do zainteresowania się historią i poznawania regionu – wskazuje Joanna Lamparska. Być może więc od znalezienia pociągu ważniejsze jest jego poszukiwanie. – Ja bym nie „zakopywała” tego tematu, bo być może jakiś skarb wciąż czeka na odnalezienie. W końcu nikt nie słyszał o „znajdowaczach”. Słyszymy o poszukiwaczach. Ktoś musi walczyć o swoje marzenie, żeby inni też mogli marzyć. Skarby znajdujemy w końcu wszędzie: a to porcelanę z Miśni w starej fosie, a to biżuterię ukrytą pod drzewem przed nadejściem Armii Czerwonej. Gdzieś tam być może czeka na nas również wyśniony Złoty Pociąg. – Bardzo kibicuję wszystkim poszukującym. W nas wszystkich nadzieja cały czas tak naprawdę nie zgasła. Jest teraz być może tylko nieco przygaszona nieśmiałością – konstatuje pisarka. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Wypływa w górach i kończy bieg w wielkiej rzece. Przez wieki wyznaczała granicę Polski
Nysa Kłodzka wypływa spod świerkowych korzeni na Trójmorskim Wierchu, by chwilę później stać się pstrągowym rajem i naturalną fosą dla kłodzkiej twierdzy. To niezwykła rzeka – starsza niż góry, które przecina malowniczym przełomem w Bardzie. Choć dziś jej energię tłamszą potężne zapory jezior Otmuchowskiego i Nyskiego, wciąż zachwyca dziką przyrodą.
Spis treści: Źródło na Trójmorskim Wierchu Furia górskiego potoku Z górskiej doliny do kotliny Geologiczny i przyrodniczy cud Ujarzmienie nurtu Ostatni odcinek podróży do Odry Nysa Kłodzka – lewobrzeżny dopływ Odry – przecina obszar dwóch województw: dolnośląskiego i opolskiego. Wypływa z malowniczych Sudetów Wschodnich, by 181 km dalej wpłynąć do drugiej najdłuższej rzeki w Polsce. Po drodze tworzy niesamowite krajobrazy i miejsca tak niezwykłe, że niektóre są określane mianem „cudu”. Źródło na Trójmorskim Wierchu Rzeka wypływa z Masywu Śnieżnika. Oficjalnie uznane źródło Nysy Kłodzkiej, które w 2020 roku otrzymało nazwę „Szczodre”, znajduje się na wysokości 1006 m n.p.m., w pobliżu zboczy Trójmorskiego Wierchu. Woda wybija tam z dwóch niewielkich źródełek, oddalonych od siebie o zaledwie metr. Jedno tryska spod korzeni potężnego świerka, drugie przebija się przez warstwę leśnych liści. Już po chwili te dwa strumyki łączą się, tworząc spójny ciek, który w praktyce jest pierwszym tchnieniem Nysy Kłodzkiej. Dotarcie do tego miejsca nie stanowi dużego wyzwania. Z pobliskiej wsi Jodłów prowadzi tam łagodny, czerwony szlak turystyczny – szeroka leśna droga o niezbyt dużym nachyleniu, która w niecałą godzinę pozwala stanąć u kolebki rzeki. Furia górskiego potoku W swoim górnym biegu Nysa Kłodzka ma charakter typowego górskiego potoku. Jej wody są wartkie, krystalicznie czyste i zimne. Płynąc w dół przez naturalny kanał odpływowy – Rów Górnej Nysy – rzeka tworzy liczne kaskady i niewielkie wodospady, rzeźbiąc sobie drogę w skalistym podłożu. Ten odcinek charakteryzuje się niezwykłą czystością wód. Zaliczane są do I klasy czystości, co czyni je idealnym siedliskiem dla wymagających ryb, takich jak pstrąg potokowy i lipień. To sprawia, że w górnym biegu, rzeka jest istnym rajem dla wędkarzy muchowych. Zanim Nysa Kłodzka wpłynie do rozległej Kotliny Kłodzkiej, mija pierwsze historyczne miasta: Międzylesie, z dominującym nad okolicą zamkiem, i Bystrzycę Kłodzką, z jednym z najlepiej zachowanych średniowiecznych układów urbanistycznych i malowniczym rynkiem. Z górskiej doliny do kotliny Po opuszczeniu naturalnego kanału odpływowego, rzeka wpływa na rozległy teren Kotliny Kłodzkiej. Na tym odcinku krajobraz zmienia się diametralnie. Górska dolina ustępuje miejsca największej kotlinie w Sudetach, otoczonej pierścieniem pasm górskich: od zachodu – Górami Stołowymi, od północy – Bardzkimi, od wschodu – Złotymi, a od południa zamyka ją potężny Masyw Śnieżnika, z którego rzeka wypłynęła. W sercu tej krainy, historycznie zwanej Ziemią Kłodzką, leży jej stolica – Kłodzko. To właśnie bieg rzeki uczynił miasto niezwykle ważnym punktem na historycznej mapie Europy. Najcharakterystyczniejszym symbolem jego militarnej przeszłości jest potężna twierdza, jeden z najpotężniejszych i najlepiej zachowanych systemów fortyfikacyjnych w Europie. Wpływ rzeki widoczny jest w całym układzie miasta. Jego sercem, obok rynku, jest malowniczy, kamienny most gotycki, zawieszony nad Młynówką – kanałem Nysy Kłodzkiej. Zbudowany w XIV wieku, zdobiony barokowymi figurami, często porównywany jest do słynnego Mostu Karola w Pradze i stanowi jeden z najcenniejszych tego typu zabytków w Polsce. Geologiczny i przyrodniczy cud Opuszczając rozległą Kotlinę Kłodzką, rzeka napotyka na swojej drodze potężną, wydającą się niemożliwą do sforsowania barierę – Góry Bardzkie. Zamiast ją ominąć, Nysa Kłodzka wdziera się w sam środek pasma, tworząc jeden z najbardziej spektakularnych krajobrazów w Sudetach. To Przełom Nysy Kłodzkiej, nazywany też Przełomem Bardzkim – niemal 15-kilometrowy odcinek, gdzie rzeka pokazuje swoje najdziksze i najpiękniejsze oblicze. Przełom Nysy Kłodzkiej jest klasycznym przykładem przełomu antecedentnego. Oznacza to, że bieg rzeki jest starszy niż góry, przez które przepływa. Nysa płynęła tamtędy, zanim Góry Bardzkie zaczęły się wypiętrzać. W miarę jak masyw górski powoli rósł, rzeka z uporem utrzymywała swój bieg, wcinając się w podnoszące się skały, zamiast szukać łatwiejszej drogi. Efektem tego procesu jest niezwykły krajobraz. Nysa płynie tam pięcioma głębokimi meandrami, charakterystycznymi dla rzek nizinnych, ale zamkniętymi w ciasnym, górskim kanionie. Dolina miejscami zwęża się do zaledwie 20–30 metrów, a niemal pionowe skalne ściany wznoszą się na wysokość 50–60 metrów nad lustro wody. Przyroda Przełomu Nysy Kłodzkiej Unikatowy mikroklimat, czysta woda i trudno dostępne zbocza sprawiły, że Przełom Bardzki stał się ostoją dla rzadkich gatunków flory i fauny. Jego wyjątkowa wartość przyrodnicza została doceniona w skali europejskiej – ten niezwykły obszar został objęty ochroną w ramach sieci Natura 2000. Największym skarbem przełomu są wodne zbiorowiska roślinne, należące do rzadkiego siedliska Ranunculion fluitantis. Latem, powierzchnię rzeki pokrywają białe kwiaty włosienicznika pędzelkowatego. Roślina ta jest niezwykle wrażliwa na zanieczyszczenia i rośnie tylko w bardzo czystej, dobrze natlenionej i szybko płynącej wodzie. Jej obecność stanowi najlepsze świadectwo doskonałego stanu ekologicznego tego odcinka Nysy. Na nasłonecznionych, skalistych zboczach wykształciły się cenne murawy pannońskie, z ciepłolubnymi gatunkami (takimi jak rezeda żółta). Niestety, temu unikatowemu ekosystemowi coraz bardziej zagrażają inwazyjne gatunki obce, jak rdestowiec sachaliński, które stopniowo wypierają rodzimą roślinność. Przełom rzeki jest prawdziwym rajem dla miłośników przyrody. Na skalistych zboczach, szczególnie o wschodzie lub zachodzie słońca, można dostrzec stada muflonów. Choć jest to gatunek introdukowany, doskonale zadomowił się w surowych warunkach Gór Bardzkich. Awifauna jest niezwykle bogata. Nad wodą polują zimorodki, a w bystrym nurcie pożywienia szukają pluszcze i pliszki górskie. Wśród drzew gniazduje bocian czarny, a nad doliną krążą myszołowy i jastrzębie. W pobliżu potoków można spotkać również salamandrę plamistą. Miasto cudów Przełom zamyka Bardo – historyczne miasteczko, którego dzieje od wieków związane są z kultem maryjnym. Najważniejszym tamtejszym zabytkiem jest Bazylika Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny. W jej ołtarzu głównym znajduje się największy skarb Barda – cudowna, romańska figurka Matki Boskiej z Dzieciątkiem. Rzeźba, datowana na XI wiek, jest najprawdopodobniej najstarszą drewnianą rzeźbą sakralną w Polsce. Inne warte zobaczenia miejsca to kamienny most na Nysie Kłodzkiej z XVI wieku, urokliwa ruchoma szopka w podziemiach klasztoru oraz punkt widokowy na Obrywie Skalnym, upamiętniający potężne osunięcie się zbocza góry w 1598 roku. Ujarzmienie nurtu Dalej Nysa Kłodzka ostatecznie opuszcza góry i wpływa na Przedgórze Sudeckie. Tam jej charakter ulega radykalnej zmianie. Wartki, nieprzewidywalny górski potok staje się rzeką nizinną, ale wciąż groźną. Jej częste i niszczycielskie wezbrania, które przez wieki pustoszyły dolinę Odry, doprowadziły do powstania jednego z największych w Polsce kompleksów hydrotechnicznych – systemu czterech zbiorników zaporowych, znanego jako kaskada Nysy Kłodzkiej. Pierwszymi zaporami na drodze rzeki są zbiorniki Topola i Kozielno, które razem tworzą Zalew Paczkowski. Ukończone w 2002 roku, są najmłodszymi elementami kaskady. Kolejnym ogniwem systemu jest Jezioro Otmuchowskie. To najstarszy z wielkich zbiorników na Nysie Kłodzkiej, zbudowany w latach 1928–1933. Tuż za Otmuchowem, Nysa Kłodzka tworzy swoje ostatnie i najbardziej rekreacyjne jezioro – Jezioro Nyskie, znane również jako Głębinowskie. Powstało w latach 1971–1972 i szybko stało się turystycznym sercem regionu. Ostatni odcinek podróży do Odry Za Nysą rzeka ostatecznie wkracza na płaską Nizinę Śląską. Jej bieg staje się leniwy, a nurt spokojny. Silnie meandrując, mija mniejsze miejscowości, jak Lewin Brzeski i Skorogoszcz. To już ostatnie kilometry jej długiej, 182-kilometrowej podróży. Wreszcie, w okolicach wsi Rybna, Nysa Kłodzka kończy swój samodzielny bieg, łącząc swoje wody z potężniejszą Odrą. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Zakręt Śmierci w Karkonoszach był miejscem o złej sławie. Dziś przyciąga spektakularnymi widokami
Mimo złowieszczej nazwy, Zakręt Śmierci pozostaje jedną z najpopularniejszych atrakcji Gór Izerskich. Turyści przybywają tam tłumnie, ściągani złą sławą tego miejsca i fantastyczną panoramą, która się stamtąd rozpościera. Gdzie znajduje się Zakręt Śmierci? Skąd wzięła się jego specyficzna nazwa? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Długi wiraż na malowniczej trasie Narodziny Sudetenstraße Skąd wzięła się złowieszcza nazwa? Taras z widokiem na Karkonosze Góry zapewniają wyzwania nie tylko piechurom, ale także kierowcom. Kręte, nierzadko wąskie drogi są prawdziwym sprawdzianem odwagi i umiejętności. Słynny Zakręt Śmierci wydaje się być ostatecznym testem umiejętności panowania nad pojazdem, ale czy tak jest w rzeczywistości? Długi wiraż na malowniczej trasie Administracyjnie Zakręt Śmierci znajduje się w granicach miasta Szklarska Poręba, w województwie dolnośląskim. Stanowi on charakterystyczny fragment drogi wojewódzkiej nr 358 (znanej jako Droga Sudecka), która łączy Włosień ze Szklarską Porębą. Jego lokalizacja jest niezwykle dogodna dla turystów – znajduje się zaledwie nieco ponad 3 km od centrum miasta, co przekłada się na około 5 minut jazdy samochodem. Z topograficznego punktu widzenia, wiraż został „wcięty” w strome północne zbocza Czarnej Góry (964 m n.p.m.), szczytu należącego do Grzbietu Wysokiego Gór Izerskich. Jest zlokalizowany na wysokości 775 m n.p.m., co czyni go jednym z wyżej usytuowanych fragmentów tej trasy. Sam zakręt to imponujące dzieło inżynierii drogowej. Trasa zatacza tu łuk o kącie niemal 180 stopni na długości 440 metrów, tworząc prawie idealny nawrót. To właśnie ta specyficzna geometria, połączona z przepaścią po zewnętrznej stronie, stała się źródłem jego złej sławy. Narodziny Sudetenstraße Zakręt Śmierci powstał w latach 1935–1937 jako kluczowy i najbardziej spektakularny fragment ambitnego niemieckiego projektu infrastrukturalnego, znanego jako Sudetenstraße (Droga Sudecka). Inicjatywa ta, realizowana w początkowym okresie istnienia III Rzeszy, miała dwojaki, pozornie sprzeczny cel. Oficjalnie Droga Sudecka była promowana jako inwestycja turystyczna. Projektanci, zainspirowani panoramicznymi trasami alpejskimi, chcieli udostępnić przedgórze Sudetów dla rosnącego wówczas ruchu samochodowego, promując w ten sposób region jako atrakcję turystyczną. Drogę poprowadzono w śmiały, niezwykle widowiskowy sposób, co wynikało z faktu, że na pierwszym miejscu stawiano wybitne walory krajobrazowe malowniczego regionu. Można więc stwierdzić, że ostry łuk Zakrętu Śmierci nie był inżynieryjnym kompromisem, a celowym zabiegiem, mającym na celu maksymalne wyeksponowanie karkonoskiej panoramy. Należy jednak wspomnieć, że pod fasadą turystycznego przedsięwzięcia krył się chłodny militarny pragmatyzm. W konstrukcji drogi, a zwłaszcza w murze oporowym podtrzymującym zakręt, umieszczono specjalnie zaprojektowane korytarze minerskie. Ich przeznaczenie było jednoznaczne. W przypadku konfliktu zbrojnego, miały zostać wypełnione materiałami wybuchowymi, co umożliwiłoby szybkie wysadzenie drogi w powietrze i zablokowanie strategicznie ważnego przejścia przez góry. Skąd wzięła się złowieszcza nazwa? Zanim wiraż zyskał swoją mroczną sławę, nosił znacznie bardziej neutralną, opisową nazwę. W języku niemieckim określano go jako Große Kurve, co po polsku tłumaczono jako „Wielki Zakręt”. To określenie doskonale odzwierciedlało nie tylko imponujące rozmiary wirażu, ale także inżynieryjny rozmach tego fragmentu Drogi Sudeckiej. Zmiana nazwy nastąpiła dopiero po II wojnie światowej. Przyczyną tego była seria tragicznych wypadków, które zaczęły się tam regularnie wydarzać. Incydent z 1945 roku Legendę Zakrętu Śmierci zbudowano przede wszystkim na opowieści o wypadku z udziałem radzieckich żołnierzy, do którego miało dojść w 1945 roku. Jak głosi najczęściej powtarzana wersja, konwój radzieckich ciężarówek wojskowych, przewożących żołnierzy, z nieznanych przyczyn wypadł z drogi i runął w przepaść. Należy podkreślić, że w tej historii pojawia się masa niedopowiedzeń i rozbieżności. W niektórych relacjach wspomina się o kilku ciężarówkach, w innych – o jednej. Jak było naprawdę? Nie wiadomo, bo faktograficzna pustka jest typowa dla okresu powojennego. Brakuje jakichkolwiek oficjalnych raportów, dokładnej daty zdarzenia czy potwierdzonej liczby ofiar. Czy jest się czego bać? W tym miejscu warto postawić pytanie – czy duża liczba wypadków na Zakręcie Śmierci rzeczywiście wynikała z technicznych trudności, jakie stwarzał ten fragment drogi? Faktem jest, że wiraż zatacza tam ostry łuk, a za niskim murkiem rozpościera się przepaść. To stanowi wyzwanie nawet dla doświadczonego kierowcy, zwłaszcza w okresie zimowym, gdy nawierzchnię może pokrywać gołoledź, a miejscami – lód. Można jednak przypuszczać, że w okresie powojennym nadrzędnym czynnikiem zagrożenia był stan techniczny pojazdów, a zwłaszcza – mało wydajne układy hamulcowe. Obecnie to miejsce nie należy do szczególnie niebezpiecznych. Murek oporowy został wzmocniony, a nawierzchnia jest utrzymywana w dobrym stanie. Złowieszcza nazwa jest więc bardziej magnesem przyciągającym turystów niż realnym ostrzeżeniem. Nie oznacza to jednak, że ten fragment drogi nie zasługuje na uwagę. Przeciwnie. Taras z widokiem na Karkonosze Należy bowiem podkreślić, że mówimy tu o jednym z najbardziej spektakularnych punktów widokowych w polskich Sudetach. Na pierwszym planie widać całą Szklarską Porębę, wkomponowaną w zalesione stoki, a dalej rozciąga się rozległa Kotlina Jeleniogórska. Jednak prawdziwym magnesem dla oczu jest główny grzbiet Karkonoszy. Wzrok przykuwają charakterystyczne sylwetki szczytów, w tym górującej nad okolicą Szrenicy, i unikatowe formy polodowcowe – dwa potężne cyrki Śnieżnych Kotłów. Punkt widokowy Na przestrzeni lat, krajobraz obserwowany z zakrętu śmierci zmieniał się. Las porastający zbocze poniżej drogi rósł, a korony drzew zaczęły stopniowo zasłaniać dolne partie panoramy. W odpowiedzi na to zjawisko w 2020 roku wzniesiono platformę widokową. Można tam dotrzeć bezpośrednio z parkingu. Dojście nie potrwa dłużej niż 5 minut. Atrakcje w okolicy Co poza fantastycznym widokiem oferuje Zakręt Śmierci? Można tam obrać kurs na Wysoki Kamień. Szlak jest oznaczony żółtym kolorem i mierzy 3100 m. Przy żółtym i czarnym szlaku znajdują się także Zbójeckie Skały – grupa granitowych ostańców, które według lokalnych legend miały niegdyś służyć rozbójnikom za kryjówkę. Źródło: National Geographic Traveler Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Tak żyli dawni mieszkańcy Breslau. Archeolodzy odkryli masę zabytków w zniszczonej kamienicy
Pod ziemią we Wrocławiu naukowcy odkryli ślady dramatu końca II wojny światowej. W 1945 roku miasto zmieniło się w morze gruzów. I mimo że zniszczenia były totalne, to naukowcom udało się zidentyfikować kilkoro dawnych mieszkańców Breslau.
Podczas pracy u zbiegu ulic Kuźniczej i Uniwersyteckiej we Wrocławiu, w miejscu zwanym Kalogródkiem, archeolodzy dotarli do fundamentów dawnej kamienicy. Budynek ten powstał w 1866 roku, ale jego życie brutalnie przerwała II wojna światowa. W 1945 roku, podczas walk o miasto, kamienica została niemal zrównana z ziemią. Realia życia w Festung Breslau Naukowcy znaleźli w piwnicach zagadkowe przebicia w ścianach. Te dziwne otwory to pamiątki po strachu i walce o przetrwanie. Podczas oblężenia niemieccy mieszkańcy robili je, aby przemieszczać się między sąsiednimi domami bez wychodzenia na powierzchnię. Dzięki tym podziemnym przejściom mogli unikać bomb i kul. Chowali się w mroku piwnic. To znalezisko pokazuje nam, jak wyglądały ostatnie dni niemieckiego Breslau. Ruiny skrywały też ślady powojennych porządków. Znaleziono tam zniszczoną tablicę z dawną nazwą ulicy – Ursulinenstrasse. Została ona zerwana z muru w ramach akcji usuwania niemieckich napisów z Wrocławia. Ludzkie losy ukryte w metalu To badanie jest niezwykłe, ponieważ prace archeologów zazwyczaj kojarzy się z odkrywaniem anonimowych przedmiotów – trudno im przypisać pierwotnego właściciela. Tutaj jednak odkryto rzeczy, które mają swoich właścicieli. To tak, jakbyśmy po latach odnaleźli zagubiony portfel z dowodem osobistym. Udało się zidentyfikować następujące osoby: Ida Ludwig – należała do niej emaliowana tabliczka. Kobieta była akuszerką. Pomagała ona przychodzić dzieciom na świat i mieszkała po drugiej stronie ulicy jeszcze pod koniec wojny. Alois Woltz – miedziana blaszka z nazwiskiem i datą 1902 była w jego posiadaniu. Alois był grawerem i metaloplastykiem. Prawdopodobnie wykonał tę tabliczkę jako szesnastolatek, by pochwalić się swoimi umiejętnościami podczas egzaminu czeladniczego. Wiemy o nim bardzo dużo: ożenił się z wdową po jubilerze i przeżył wojenną pożogę, bo w 1965 roku mieszkał jeszcze w Bonn. Fritz Dokter – znaleziono jego plastikowy brelok. Mężczyzna była tokarzem i pełnił w tej kamienicy funkcję dozorcy. Codzienność odkopana z gruzów W piwnicach leżało mnóstwo przedmiotów, które pokazują, jak wyglądało życie przed katastrofą. Archeolodzy znaleźli setki szklanych i porcelanowych butelek. Dawni wrocławianie lubili piwo z lokalnego browaru Hasse oraz ziołowe likiery. Co ciekawe, pili też napoje z dalekiego Monachium, Poznania, a nawet piwo eksportowe z włoskiego Udine z 1937 roku. To znalezisko zdradza nam gusta i upodobania mieszkańców Breslau. – Myślę, że archeolodzy rzadko dostrzegają potencjał w grupie zabytków nowożytnych z przełomu XIX i XX wieku. Zwrócenie na nie uwagi, połączenie biografii przedmiotów z konkretnymi osobami, czyli dawnymi mieszkańcami miasta, jest w moim uznaniu bardzo atrakcyjne w sferze narracyjnej: opowieści o dawnym mieszkańcach przez pryzmat przedmiotów – przekazał National Geographic Polska kierownik badań, dr Paweł Duma z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Wrocławskiego. Odkryto również ślady handlu, takie jak zniszczona kasa sklepowa oraz metki, na których wypisano nazwy różnych kiełbas. Żacy w Breslau Dowiedzieliśmy się także, że w kamienicy tętniło życie studenckie. Od 1910 roku działała tam bursa akademicka, gdzie studenci mogli tanio mieszkać i jeść obiady. Wszystkie te przedmioty zostaną w przyszłości pokazane w nowym budynku, który stanie w tym samym miejscu. Wynikiem tych badań jest przywrócenie pamięci o ludziach, o których świat niemal zapomniał. Źródła: National Geographic Polska, Uniwersytet Wrocławski Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
To najstarsze uzdrowisko w Polsce. Cieplice odwiedził nawet prezydent USA
Bywali tu książęta, królowie, pisarze i prezydent USA. Cieplice, najstarsze polskie uzdrowisko, mają najcieplejsze wody termalne w kraju. Sam sprawdziłem ich dobroczynne działanie!
Wypoczywała tutaj z całym swoim dworem królowa Marysieńka. W Cieplicach bywał książę Stanisław Poniatowski, pruscy królowie, a nawet szósty prezydent USA (1825–1829) John Quincy Adams. Wszyscy przybywali skorzystać z dobroczynnych wód termalnych. Cieplice – najstarsze uzdrowisko w Polsce Położone w sercu Kotliny Jeleniogórskiej Cieplice są najstarszym polskim uzdrowiskiem (tutejsze źródła miały zostać odkryte w 1175 r.). Do tego ma najcieplejsze wody termalne w kraju – ich temperatura dochodzi do 90 st. C. Balneologiczne zabiegi wykorzystywane są w leczeniu reumatyzmu, osteoporozy, a nawet zespołu „suchego oka”. Cieplice są jedynym uzdrowiskiem w Europie, w którym oczy płukane są leczniczą wodą termalną. Zabieg specjalnymi aerozolami mineralnymi trwa kwadrans. Nawilża, odżywia i poprawia ukrwienie zmęczonych pracą przy komputerze oczu. Efekt lepszego widzenia odczuwam już po pierwszym zabiegu. Z taką ostrością wzroku, spacerując po pl. Piastowskim, głównym deptaku uzdrowiska, jeszcze dokładniej widzę detale odrestaurowanych kamienic i pałaców, w tym tego najokazalszego, barokowego, wybudowanego w 1788 r. i do 1945 r. należącego do Schaffgotschów, jednego z najbardziej znanych rodów śląskich. Dziś jest tutaj filia Politechniki Wrocławskiej. Do dawnej rezydencji można jednak zajrzeć i zobaczyć zdobione stiuki, zabytkowe piece czy meble z dawnych lat. A jeżeli lubicie niespieszne spacery, to koniecznie wstąpcie także do dwóch cieplickich parków – Zdrojowego (z fontannami, teatrem zdrojowym i pomnikiem Marysieńki Sobieskiej) i jeszcze piękniejszego Norweskiego, którego nazwa pochodzi od pawilonu wybudowanego na wzór jednej z restauracji w Oslo. To siedziba Muzeum Przyrodniczego. W środku można dowiedzieć się o początkach najstarszego uzdrowiska w Polsce oraz o jego historii. Pozostałości po ogromnej kolekcji rodziny Schaffgotschów pokazują, jaki miała ona wpływ na rozwój tych terenów. W zbiorach muzeum znajdziemy ponad 40 tysięcy różnorodnych eksponatów, w tym barokowe freski z XVII wieku, minerały czy dioramy. Dolina Pałaców i Ogrodów Jeśli zaś mielibyście niedosyt pięknej architektury, to wybierzcie się, tak jak ja, do Doliny Pałaców i Ogrodów. To największe nagromadzenie pałaców w Europie, jest ich tu ponad 30. – Dolina przeżywała czasy największej świetności w XIX w., kiedy to pruska rodzina królewska, jej krewni oraz przyjaciele upodobali ją sobie na miejsce letnich rezydencji. Dzięki temu w bliskim sąsiedztwie powstały pałace otoczone parkami romantycznymi, po których spacerując, można było podziwiać Karkonosze – opisuje Krzysztof Korzeń, przewodnik z Discover Silesia, który towarzyszy mi podczas wycieczki. Po wojnie wiele rezydencji zostało rozkradzionych i zrujnowanych. – Na szczęście zaczęli pojawiać się potomkowie dawnych właścicieli i w nie inwestować, przekształcać np. w hotele – podkreśla Krzysiek. I tak drugie życie zaczęło się m.in. w Pałacu Wojanów, na Zamku Karpniki czy po sąsiedzku, w Pałacu w Łomnicy, w którym nie tylko jest hotel, ale też muzeum pokazujące 300 lat historii tego miejsca. Obejrzeć można jadalnię, sypialnię, pokój dziecięcy z bawialnią, bibliotekę, a nawet salę lekcyjną z lat 60., kiedy tu była szkoła. – To był finał XX-wiecznej historii pałacu. Po tym czasie było z nim tylko gorzej, ale w latach 90. pojawił się wnuk ostatniej właścicielki wraz ze swoją narzeczoną, którzy na nowo zrobili z całego łomnickiego majątku perełkę – dodaje przewodnik. Cieplice Śląskie-Zdrój – informacje praktyczne Cieplice są obecnie częścią miasta Jelenia Góra na Dolnym Śąsku. Na terenie uzdrowiska znajdują się 4 szpitale uzdrowiskowe, 6 sanatoriów, 2 zakłady przyrodolecznicze i przychodnia uzdrowiskowa. Pobliska atrakcja to ruiny zamku Chojnik. Od uzdrowiska to zaledwie 10 minut jazdy autem. Nasz autor Michał Cessanis Wicenaczelny „National Geographic Traveler". Autor podróżniczej serii telewizyjnej „Do zobaczenia” w Dzień Dobry TVN i TVN Style oraz książek „Opowieści z pięciu stron świata” i „Made in China”. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o podróżach, miejscach, które odwiedził i restauracjach. Więcej: cessanis.com
Najbardziej niesamowite uzdrowisko w Polsce. Kowary to jedno z kilku miejsc na świecie, gdzie leczono radioaktywnością
Kowary uzdrowisko to miejsce o niezwykłej historii, w którym tradycje górnictwa i lecznictwa przeplatają się z nowoczesną ofertą zdrowotną. Poznaj unikatowe sanatorium radonowe, podziemne trasy turystyczne oraz dziedzictwo lecznicze Kowar.
Kowary wyróżniają się wśród dolnośląskich miejscowości nie tylko malowniczym położeniem u podnóża Karkonoszy, ale przede wszystkim unikatową historią związaną z górnictwem, kopalniami uranu i terapiami . Przez wieki rozwój miasta napędzało wydobycie rudy żelaza, a w XX wieku – uranu, które stworzyły podwaliny pod niezwykłe sanatorium radonowe. Obecnie miasto położone w Rudawach Janowickich zachwyca nie tylko klimatem sprzyjającym zdrowiu, ale również możliwością zwiedzania podziemnych tras turystycznych, przyciągając zarówno kuracjuszy, jak i pasjonatów historii regionu. Historia uzdrowiska i kopalń w Kowarach Początki górnictwa żelaza i rozwój miasta Historia Kowar jako ośrodka o znaczeniu gospodarczym sięga aż XII wieku. To wtedy odkryto tu bogate złoża rudy żelaza, które przez wiele stuleci stanowiły główną siłę napędową rozwoju miasta oraz regionu. Kowary przyciągały zarówno górników, jak i rzemieślników, a tutejsze wyroby znane były w całej Europie Środkowej. Eksploatacja uranu i Zakłady Przemysłowe R-1 Nowy rozdział w historii miasta otworzył się w XX wieku wraz z odkryciem złóż uranu. W latach 1945–1973 na terenie Kowar i okolic prowadzono intensywną eksploatację tego pierwiastka na potrzeby przemysłu zbrojeniowego ZSRR, w ramach działalności tajnych Zakładów Przemysłowych R-1. Kowary zostały miastem tajnym, nieistniejącym na mapach. Wydrążono wówczas 24 sztolnie o łącznej długości ponad 74 km. Praca górników odbywała się w trudnych i niebezpiecznych warunkach, a pozostałości po tej działalności do dziś są widoczne w krajobrazie. Powstanie i funkcjonowanie sanatorium radonowego Kiedy złoża uranu uległy wyczerpaniu, zdecydowano się na innowacyjne wykorzystanie podziemnych wyrobisk. W latach 1974–1989 w sztolniach funkcjonowało wyjątkowe sanatorium radonowe – jedno z zaledwie pięciu tego typu miejsc na świecie. Kuracjusze oddychali lekko napromieniowanym powietrzem, co miało działać wspomagająco przy leczeniu chorób płuc i schorzeń reumatycznych. Naukowe wyjaśnienie działania radonu opiera się na zjawisku hormezy – małe dawki szkodliwego czynnika, takiego jak promieniowanie, pobudzają działanie układu odpornościowego organizmu. Sanatorium zakończyło działalność w latach 90., ale do dziś funkcjonuje tu podziemna trasa turystyczna. Współczesne lecznictwo i oferta zdrowotna w Kowarach Specjalistyczny Szpital Chorób Płuc i Gruźlicy Współczesne Kowary to nie tylko wspomnienie o minionej epoce górnictwa i sanatoriów, lecz także prężnie działające ośrodki lecznicze. Jednym z najważniejszych jest Specjalistyczny Szpital Chorób Płuc i Gruźlicy „Wysoka Łąka”. Placówka ta znajduje się w zabytkowym budynku otoczonym parkiem, oferując nowoczesne leczenie chorób układu oddechowego. Szpital współpracuje z uczelniami medycznymi oraz ośrodkami naukowymi w zakresie wdrażania nowych metod diagnostyki i terapii. Warunki klimatyczne i walory przyrodnicze miasta Kowary, dzięki swojemu położeniu w dolinie otoczonej przez lasy i góry, oferują specyficzny mikroklimat. Czynniki takie jak czyste powietrze, wysoka wilgotność i niewielka obecność alergenów sprawiają, że region ten jest szczególnie korzystny dla osób z chorobami dróg oddechowych. Badania prowadzone przez Uniwersytet Wrocławski wykazały, że mikroklimat Kowar ma pozytywny wpływ na rekonwalescencję osób z przewlekłymi schorzeniami płuc. Turystyka zdrowotna i podziemne atrakcje Kowar Trasa podziemna w dawnej kopalni „Podgórze” Jednym z najciekawszych punktów na mapie atrakcji Kowar jest podziemna trasa turystyczna w dawnej kopalni „Podgórze”. To podróż w głąb historii, umożliwiająca poznanie warunków pracy górników, historii wydobycia uranu oraz działania sanatorium radonowego. Wycieczka pod ziemią to nie tylko lekcja historii, ale również wyjątkowe przeżycie dla osób zainteresowanych geologią i medycyną środowiskową. Historia inhalatorium radonowego dla zwiedzających Zwiedzający mają możliwość zobaczenia oryginalnych stalowych leżaków, na których kuracjusze korzystali z terapii radonowej. Przewodnicy przekazują fascynujące historie związane z funkcjonowaniem sanatorium, a także tłumaczą mechanizmy działania terapii radonowej – czyli kontrolowanego oddychania powietrzem zawierającym niewielkie ilości izotopu radonu. Badania prowadzone przez National Center for Biotechnology Information wykazują, że krótkotrwała, kontrolowana ekspozycja na radon może działać przeciwzapalnie i wspierać leczenie niektórych chorób płuc. Jednak terapia ta powinna być zawsze prowadzona pod nadzorem specjalistów. Inne atrakcje i aktywności dla turystów i kuracjuszy Poza podziemnymi trasami, Kowary oferują także wiele innych atrakcji dla turystów i kuracjuszy. Wśród nich warto wymienić malowniczy Park Miniatur Zabytków Dolnego Śląska, liczne trasy spacerowe i rowerowe, a także festyny i wydarzenia promujące zdrowy styl życia. Bliskość Karkonoskiego Parku Narodowego sprzyja aktywnej turystyce i wypoczynkowi na łonie natury. Źródła: Kowary.pl, archiwum NG
Nie tylko zamek warto tu zobaczyć. Kliczków skrywa jedyny w Polsce cmentarz koni
Dolny Śląsk pełen jest tajemniczych zakątków i nieoczywistych atrakcji. Jednym z takich miejsc jest cmentarz w Kliczkowie. Takiej nekropolii nie znajdziesz nigdzie indziej w Polsce.
W tym artykule: Zamek w Kliczkowie Cmentarz dla koni w Kliczkowie Z przeprowadzonej pod koniec 2020 roku ankiety wynika, że w Polsce znajduje się ponad 12 tysięcy cmentarzy, z czego zdecydowaną większą stanowią cmentarze wyznaniowe. Na terenie naszego kraju nie brakuje jednak nekropolii, które znacznie wyróżniają się na tle pozostałych. W poszukiwaniu jednej z nich warto udać się na Dolny Śląsk, a dokładniej do miejscowości Kliczków, oddalonej o niespełna półtorej godziny drogi od Wrocławia. Zamek w Kliczkowie Niewielki Kliczków to wyjątkowe miejsce na mapie Polski. Magnesem przyciągającym turystów do tej liczącej niespełna 300 mieszkańców dolnośląskiej wsi jest przede wszystkim wybudowany w iście francuskim stylu zamek, którego historia sięga czasów piastowskich. Na początku budynek pełnił funkcję warowni granicznej, która wraz z podobnymi fortyfikacjami chroniła Księstwo Świdnicko-Jaworskie. W kolejnych stuleciach zamek przechodził w ręce różnych właścicieli – zarówno polskich, jak i niemieckich rodów szlacheckich – a każdy z nich dodawał coś od siebie – rozbudowując lub unowocześniając jego wnętrza. Największe zmiany zaszły w XIX w., kiedy obiektem zarządzał Fryderyk Hermann Jan Jerzy zu Solms-Baruth. To właśnie wtedy rezydencja przyjęła swój obecny kształt, który zawdzięcza dwóm znanym berlińskim architektom – Henrykowi Kayserowi i Karolowi von Grossheimowi. Ponadto posiadłość otoczono wówczas olbrzymim, 80-hektarowym parkiem rodem z angielskiego dworu. Pomysłodawcą założenia parkowego był ceniony architekt i planista Eduard Petzold. W XX w. najsłynniejszy zabytek Kliczkowa popadł w ruinę z powodu zaniedbania. Wybuch II wojny światowej oraz najazdy wojsk radzieckich i niemieckich też nie poprawiły sytuacji. Dopiero w 1999 r. zamek został odkupiony i przekształcony w hotel i ośrodek wypoczynkowy. Cmentarz dla koni w Kliczkowie Okolice kliczkowskiego zamku skrywają wiele niesamowitych atrakcji i miejsc do odkrycia. Na terenie wspomnianego już zabytkowego parku, będącego jednym z najlepiej zachowanych realizacji Petzolda na Śląsku, znajdują się m.in. Pałacyk Wdowy, Folwark Książęcy, a także cmentarz dla koni. Ta jedyna tego typu nekropolia w Polsce powstała w 1881 r. na prośbę rodziny zu Solms-Barutch, by w ten sposób uczcić pamięć ulubionych wierzchowców ostatnich arystokratów Kliczkowa. Do naszych czasów przetrwały tylko dwa pomniki, choć jeszcze w latach 50. było ich kilkanaście. Jeden z nich, z 1938 roku, upamiętnia konia Juno, który – jak możemy przeczytać na płycie – należał do „starego księcia”. Z kolei na drugim nagrobku inskrypcja jest niemal nieczytelna, ale najprawdopodobniej został on poświęcony psu myśliwskiemu, także należącego do starego księcia. Na głazie zauważalne są ślady ostrzelania z broni ręcznej. W 2009 r., z inicjatywy Fundacji Pro Culturae Bono, na Cmentarzu Koni pojawił się nowy nagrobek upamiętniający klacz o imieniu Zacateca, określanej jako „Klacz Rycerska Zamku Kliczków”. Nagrobek ten stanął pomiędzy dwiema zachowanymi, oryginalnymi płytami. Rewitalizacja nekropolii to tylko jeden z elementów działań fundacji na rzecz odnowienia terenów otaczających Zamek Kliczków. Przywrócenie dawnego blasku XIX-wiecznemu parkowi, który kiedyś rozciągał się na niemal 80 hektarów, a dziś zajmuje ok. 7 ha, stanowi ważny element ochrony lokalnej kultury i przyrody. Co ciekawe, w ostatnich latach park wokół cmentarza stał się miejscem popularnych wydarzeń sportowych, takich jak Międzynarodowy Sportowy Rajd Konny w 2019 roku czy doroczne Wyścigi Psich Zaprzęgów. Dodajmy, że zamek Kliczków oferuje zwiedzanie dla grup zorganizowanych po wcześniejszej rezerwacji, z możliwością wyboru oprowadzania w języku angielskim lub niemieckim. Kilka razy do roku organizowane są również nocne wycieczki po rezydencji. Aktualny harmonogram i wszystkie potrzebne informacje znajdziecie na oficjalnej stronie obiektu. Źródło: kliczkow.com.pl; gov.pl; National Geographic Polska. Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.