Jesz mięso? Masz większe szanse dożycia do setki niż weganie. Ale… tylko niektórzy
Nowe, przeprowadzone w Chinach badanie sugeruje, że osoby jedzące mięso mogą mieć większe szanse na dożycie stu lat niż te niejedzące mięsa. Na pierwszy rzut oka wydaje się to sprzeczne z licznymi badaniami wskazującymi na korzyści diet roślinnych. Dokładniejsza analiza pokazuje jednak, że do tych wyników należy podejść z ostrożnością.
Badanie objęło ponad 5 tysięcy Chińczyków w wieku 80 lat i więcej. Wszyscy byli uczestnikami Chinese Longitudinal Healthy Longevity Survey, długotrwałego badania prowadzonego od 1998 roku. Do 2018 roku zaobserwowano, że osoby na dietach bezmięsnych rzadziej zostawały stulatkami niż osoby jedzące mięso. Nie oznacza to jednak, że dieta roślinna jest szkodliwa sama w sobie. Wyniki badania nie pozwalają na wyciągnięcie tak prostego wniosku. Wegetarianie młodzi i starzy. Jakie są między nimi różnice? Kluczowe znaczenie ma wiek badanych. Potrzeby żywieniowe u osób starszych znacząco różnią się od tych u młodych. Z wiekiem spada zapotrzebowanie energetyczne, ale za to rośnie ryzyko utraty masy mięśniowej, gęstości kości i ogólnie – niedożywienia. Na starość żywieniowym priorytetem stają się: utrzymanie masy ciała i siły mięśni oraz dbałość o stan kości. Większość dowodów na korzyści diet roślinnych pochodzi z badań nad młodymi, zdrowymi ludźmi. Ne znaczy to, że są one nieaktualne – po prostu seniorzy mają inne potrzeby. U osób w podeszłym wieku ścisła dieta bezmięsna może wiązać się z niedoborami białka, wapnia czy witaminy B12, a co za tym idzie – ryzykiem złamań i osłabienia. Niedowaga na starość jest gorsza niż otyłość Najważniejsza w chińskim badaniu jest jedna, konkretna informacja: gorsze wyniki na diecie bezmięsnej notowano wyłącznie osób z niedowagą. U seniorów z prawidłową masą ciała nie stwierdzono żadnych różnic między dietami mięsnymi a bezmięsnymi. Niedowaga w starszym wieku sama w sobie silnie wiąże się z wyższą śmiertelnością. I już sam ten fakt może tłumaczyć nowo odkrytą zależność. Nowe badanie było czysto obserwacyjne: pokazało jedynie współwystępowanie zjawisk, a nie związek przyczynowo-skutkowy. Jego wyniki wpisują się także w zjawisko tzw. „paradoksu otyłości”, według którego nieco wyższa masa ciała u osób starszych bywa związana z lepszym przeżyciem. Wegetarianizm niejedno ma imię: które diety bezmięsne są bezpieczne? Warto podkreślić, że osoby niejedzące mięsa, ale spożywające ryby, nabiał lub jaja, miały dokładnie takie same szanse dożycia stu lat, jak mięsożercy. Produkty te dostarczają wysokiej jakości białka, wapnia, witaminy D i B12, kluczowych dla utrzymania mięśni i kości. Autorzy badania sugerują, że niewielkie ilości produktów odzwierzęcych mogą pomagać zapobiegać niedożywieniu u najstarszych osób. Najważniejszy wniosek jest taki, że dieta powinna być dostosowana do określonego etapu życia. To, co sprzyja zdrowiu w wieku 50 lat, może wymagać modyfikacji w wieku lat 80. Diety roślinne pozostają zdrowe, ale w późnej starości wymagają starannego planowania i monitorowania. Elastyczność i dopasowanie do zmieniających się potrzeb organizmu – oto przepis na zdrową starość. Źródła: The Conversation, The American Journal of Clinical Nutrition Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Antyturystyka, detoks decyzyjny i AI w hotelach. Tak zmienią się podróże w 2026 roku
Dla coraz większej liczby podróżnych wyjazdy przestają być kolekcją zdjęć i odhaczonych atrakcji. Liczy się tempo, sposób doświadczania miejsca i to, czy podróż zostawia po sobie coś więcej niż tylko wspomnienia. Zmieniają się oczekiwania wobec kierunków, hoteli i samych wakacji, a wraz z nimi pojawiają się nowe trendy, które już wkrótce zaczną wyznaczać turystyczne wybory. Co zatem będzie kształtować podróże w 2026 roku?
Od zakończenia pandemii COVID-19 podróże oparte na doświadczeniach przechodzą wyraźną ewolucję. Coraz więcej osób odchodzi od klasycznego modelu zwiedzania zabytków na rzecz wyjazdów, które mają głębszy wymiar – pozwalają zwolnić tempo, zanurzyć się w lokalnej kulturze i nawiązać realny kontakt z ludźmi oraz otoczeniem. Analizy rynkowe pokazują, że zmieniają się priorytety podróżnych: to, co jeszcze kilka lat temu było oczywistym elementem wyjazdu, dziś traci na znaczeniu, a w jego miejsce pojawiają się nowe potrzeby i motywacje. Z tego względu stacja CNBC przeanalizowała 25 raportów branżowych opublikowanych pod koniec roku i wskazała pięć kluczowych trendów, które w 2026 roku będą kształtować sposób, w jaki podróżujemy. Trend 1: Antyturysta, czyli podróżowanie poza utartym szlakiem Coraz więcej podróżnych świadomie rezygnuje z najbardziej obleganych kierunków i sezonowych szczytów na rzecz spokojniejszych, mniej oczywistych miejsc. Motywacją nie jest już wyłącznie chęć uniknięcia tłumów, ale także potrzeba głębszego kontaktu z lokalną kulturą, troska o środowisko oraz realne oszczędności. Z danych branżowych wynika, że niemal połowa klientów biur podróży modyfikuje dziś swoje plany z uwagi na zmiany klimatyczne, a zdecydowana większość wykazuje rosnące zainteresowanie wyjazdami poza sezonem lub w okresach o łagodniejszej pogodzie. W praktyce oznacza to odwrót od „pocztówkowych” destynacji na rzecz miejsc, które pozwalają doświadczyć codziennego rytmu życia, zamiast masowej turystyki. Ten sposób myślenia napędza rozwój tzw. miast i regionów drugorzędnych – położonych poza głównymi szlakami, często pomijanych w klasycznych przewodnikach, a oferujących bardziej autentyczne i wciągające doświadczenia. Trend ten potwierdzają dane platform rezerwacyjnych: zainteresowanie noclegami w mniej oczywistych lokalizacjach Azji rośnie wyraźnie szybciej niż w tradycyjnych kurortach. Co istotne, na zmianę reagują również rządy. Przykładem jest Indonezja, która poprzez strategię „Turystyka 5.0” promuje nowe, priorytetowe regiony poza Bali, a także Japonia, inwestująca w kampanie zachęcające do odwiedzania prowincji zamiast Kioto czy Tokio. „Antyturysta” nie szuka już miejsc z listy „must see” – szuka przestrzeni, spokoju i poczucia, że nie jest częścią tłumu. Trend 2: Wakacje bez konieczności wyborów, czyli „detoks decyzyjny” Jeszcze niedawno idealny urlop oznaczał maksymalne wykorzystanie każdej godziny i skrupulatne planowanie atrakcji, restauracji oraz tras zwiedzania. W 2026 roku ten model coraz wyraźniej traci na znaczeniu. Współcześni podróżni zaczynają urlop zmęczeni nadmiarem bodźców, informacji i codziennych decyzji, dlatego od wyjazdu oczekują przede wszystkim jednego: mentalnego odciążenia. Z najnowszych analiz branżowych wynika, że rośnie zapotrzebowanie na wakacje, w których niemal wszystkie wybory zostały podjęte wcześniej przez zaufane biura podróży, doradców lub same hotele. Coraz częściej wybierane są pakiety all-inclusive, ale w nowoczesnym wydaniu: nie jako masowa oferta, lecz starannie zaprojektowane doświadczenie, eliminujące konieczność podejmowania decyzji na miejscu. Eksperci podkreślają, że w świecie permanentnego przeciążenia poznawczego wakacje wymagające minimalnej liczby decyzji przestały być luksusowym dodatkiem, a stały się podstawowym oczekiwaniem, szczególnie wśród osób żyjących pod presją czasu i stresu. Zjawisko to wyraźnie zmienia również segment premium – luksus nie polega już na nieograniczonym wyborze, lecz na jego świadomym zawężeniu. Goście coraz chętniej powierzają logistykę, rezerwacje i harmonogram specjalistom, by móc skupić się wyłącznie na odpoczynku. W efekcie urlop staje się przestrzenią prawdziwego „wyłączenia się” – bez kalkulowania, porównywania i ciągłego decydowania, co dalej. Trend 3: Wellness wykracza poza strefę spa Podróże wellness w 2026 roku coraz wyraźniej odchodzą od klasycznego modelu „hotel + masaż”, zmierzając w stronę holistycznych, długofalowych programów zdrowotnych. Zamiast krótkotrwałego relaksu liczy się dziś realny wpływ na kondycję psychiczną i fizyczną, oparty na wiedzy naukowej, profilaktyce i świadomym stylu życia. W ofertach biur podróży i wyspecjalizowanych ośrodków pojawiają się więc pobyty skoncentrowane na długowieczności, regeneracji układu nerwowego czy poprawie jakości snu, często uzupełnione konsultacjami ekspertów i indywidualnie dobranymi planami aktywności. Popularnością cieszą się zarówno tradycyjne programy ajurwedyjskie w Indiach, jak i wyjazdy łączące ruch z naturą – od jogi i surfingu w Kostaryce po wyciszone retreaty w kanadyjskich lasach. Jak pokazują analizy Virtuoso, coraz więcej podróżnych postrzega takie wyjazdy nie jako chwilową przyjemność, lecz inwestycję w zdrowie na lata. Co istotne, trend ten przestał być domeną wąskiej grupy zamożnych turystów: wellness przyciąga dziś zarówno osoby podróżujące solo, pary, jak i różne grupy wiekowe, od młodych dorosłych po seniorów. Potwierdzają to także dane Contiki – aż ponad 50% Amerykanów poniżej 35. roku życia uważa dbanie o dobrostan psychiczny za jeden z kluczowych elementów podróży. W efekcie zdrowie staje się nie dodatkiem do wyjazdu, lecz jego głównym celem. Trend 4: Podróże nostalgiczne, czyli powrót do wspomnień W 2026 roku coraz silniej zaznacza się potrzeba podróżowania „do przeszłości” – też w sensie emocjonalnym. Dla młodszych podróżnych nostalgia staje się sposobem na odzyskanie poczucia bezpieczeństwa w świecie pełnym zmian. Jak wynika z raportu Contiki, niemal 80% Amerykanów poniżej 35. roku życia deklaruje, że już odbyło lub planuje podróż inspirowaną wakacjami z dzieciństwa – do tych samych kurortów, miasteczek czy krajobrazów, które zapisały się w pamięci jako beztroskie i radosne. Równolegle zupełnie inną, lecz równie znaczącą odsłonę nostalgicznych podróży odkrywają emeryci, w tym najstarsi przedstawiciele pokolenia X. Według analiz The Future Laboratory wchodzą oni w etap zjawiska określanego w raportach branżowych jako „golden gap year”, wykorzystując wolność od obowiązków zawodowych i rodzinnych do realizowania odkładanych przez dekady marzeń. Brak presji czasu sprzyja długim wyprawom – zarówno klasycznym podróżom lądowym, jak i rejsom wycieczkowym o bardziej przygodowym charakterze niż te, które kojarzono z emeryturą jeszcze kilkanaście lat temu. Raport „Prognoza na przyszłość 2026” wskazuje, że niemal jedna czwarta emerytów już podróżowała przez rok lub poważnie rozważa taki scenariusz, co potwierdzają także badania brytyjskiej firmy Inspired Villages. Nostalgiczne podróże nie są więc ucieczką od teraźniejszości, lecz próbą jej oswojenia – poprzez powrót do miejsc i doświadczeń, które nadają sens kolejnym etapom życia. Trend 5: Sztuczna inteligencja zmienia doświadczenia hotelowe Sztuczna inteligencja coraz wyraźniej zaznacza swoją obecność w branży hotelarskiej, ale jej rola nie ogranicza się już wyłącznie do ułatwiania rezerwacji czy obsługi zapytań klientów. W nadchodzących latach technologia ta ma przede wszystkim zmienić sposób, w jaki hotele rozumieją i przewidują potrzeby swoich gości. Zamiast reagować na prośby już po zameldowaniu, obiekty coraz częściej sięgają po narzędzia, które pozwalają personalizować pobyt jeszcze przed przyjazdem. Analiza wcześniejszych wyborów, preferencji dotyczących snu, diety czy stylu wypoczynku sprawia, że oferta staje się niemal „szyta na miarę”. Raporty branżowe wskazują, że część hoteli umożliwia już gościom samodzielne konfigurowanie szczegółów pobytu – od wyboru konkretnego położenia pokoju, przez rodzaj oświetlenia i zaciemnienia, aż po nietypowe udogodnienia związane ze stylem życia czy aktywnością fizyczną. To sygnał, że personalizacja przestaje być luksusowym dodatkiem zarezerwowanym dla najdroższych obiektów, a staje się nowym standardem obsługi. W tym modelu sztuczna inteligencja pełni rolę niewidocznego „konsjerża”, który uczy się gościa i dostosowuje przestrzeń do jego oczekiwań, zanim ten zdąży je wyrazić. W efekcie hotelowy pobyt ma być mniej anonimowy, bardziej intuicyjny i bliższy doświadczeniu dopasowanej, prywatnej przestrzeni, niemal zaprojektowanej pod konkretnego gościa. Źródło: CNBC Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Dlaczego niektórzy ludzie dożywają 100 lat i więcej? Odpowiedź tkwi w genach z epoki lodowcowej
Nowe badania wykazały, że zagadkę długowieczności niektórych ludzi może wyjaśniać DNA starożytnych łowców-zbieraczy. Pewien wariant genetyczny może znacząco zwiększać szanse dożycia 100 lat.
Współcześnie średnia długość życia w Polsce wynosi 78,6 lat. Według najnowszych danych Głównego Urzędu Statystycznego w 2024 r. mężczyźni żyli przeciętnie 74,9, a kobiety 82,3 roku. To i tak dużo, bo np. 60 lat temu panowie przeciętnie nie dożywali nawet 66 lat, a dla pań statystycznie 71 urodziny były często już ostatnimi. Ta różnica wynika przede wszystkim z postępu medycyny, poprawy warunków życia, edukacji i lepszej diety. Dlaczego niektórzy dożywają 100 lat? Długowieczność zależy jednak również od genów. Mają one wpływ np. na tempo starzenia komórek, odporność na choroby, czy gospodarkę lipidową i cukrową. Najnowsze badania wykazały, że ludzie, których geny pochodzą od neolitycznych łowców-zbieraczy, mają większe szanse na dożycie setki. Badanie, które na to wskazuje, zostało właśnie opublikowane na łamach czasopisma „GeroScience”. „Genetykę ludzkiej długowieczności badano głównie przy użyciu klasycznych metod opracowanych w badaniach asocjacyjnych całego genomu. Dzięki najnowszym postępom w paleogenomice możliwe jest zbadanie, w jakim stopniu pradawni przodkowie przyczyniają się do złożonych cech u współczesnych ludzi” – piszą w pracy autorzy z włoskich uniwersytetów w Bolonii, Florencji i Mediolanu. Dobre geny od łowców-zbieraczy W badaniu naukowcy przeanalizowali rolę starożytnych komponentów genetycznych w ludzkiej długowieczności. Skupili się na genach łowców-zbieraczy z Półwyspu Apenińskiego. Włochy bowiem mają jeden z najwyższych na świecie współczynników osób dożywających 100 lat lub więcej. Wynika to przede wszystkim z diety śródziemnomorskiej, czy stylu życia. Ale okazuje się, że nie tylko. W badaniu przeanalizowano genomy 333 włoskich stulatków i 690 zdrowych osób w wieku ok. 50 lat, porównując ich skład z materiałem genetycznym 103 szczątków czterech starożytnych populacji, które tworzą współczesną „pulę genową”. Byli to łowcy-zbieracze: pierwotni mieszkańcy Europy po epoce lodowej, anatolijscy rolnicy neolityczni, grupy koczownicze epoki brązu oraz starożytne grupy z Iranu i Kaukazu. Badanie wykazało, że stulatkowie częściej posiadali DNA odziedziczone po tych właśnie grupach, niż inne badane osoby. – Nasza praca po raz pierwszy pokazała, że konkretne geny przyczyniają się do długowieczności w populacji Włoch – twierdzą badacze. Warianty z epoki lodowcowej Uczestnicy badania posiadali mieszankę DNA pochodzącą od wszystkich czterech starożytnych grup, ale tylko jeden konkretny fragment genetyczny (WHG) był powiązany z długowiecznością. Autorzy obliczyli, że z każdym nawet niewielkim wzrostem tego materiału, prawdopodobieństwo dożycia 100 lat rosło aż o 38%. Chodzi jednak o wzrost względny w modelu statystycznym. Prawdopodobieństwo to było większe u kobiet. Panie miały ponad dwukrotnie większe szanse na dożycie setki, jeśli miały nawet nieco wyższy odsetek tego starożytnego DNA. – Zakładamy, że warianty genów odpowiedzialne za długowieczność mogły zostać wprowadzone do włoskiej puli genów bardzo dawno temu – powiedziała Stefania Sarno z Uniwersytetu w Bolonii, główna autorka pracy. Jak działają geny długowieczności? Zespół przedstawił w swoim artykule również teorię, w jaki sposób geny WHG mogą pomagać ludziom dożywać tak dojrzałego wieku. – Te warianty genetyczne zostały wyselekcjonowane podczas ostatniej epoki lodowcowej, kiedy nasi przodkowie musieli przetrwać w ekstremalnie trudnych warunkach przy ograniczonych zasobach żywności – twierdzą badacze. Prawdopodobnie geny te usprawniały metabolizm, aby wydajniej przetwarzać pokarm oraz wzmacniały układ odpornościowy, co chroniło organizm przed stresem związanym ze starzeniem. Warto jednak podkreślić, że geny WHG zwiększają szansę, ale nie gwarantują długowieczności. Źródło: GeroScience Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Prywatnie bardzo zainteresowany polityką.
Te mięśnie są kluczowe dla zachowania młodości. Czy wiesz, jak je wzmacniać?
Mięśnie głębokie, a nie sześciopak, są fundamentem zdrowego starzenia się. Poprawiają postawę, chronią kręgosłup i wspierają każdy codzienny ruch.
Spis treści: Core – jak działa i jakie mięśnie obejmuje Mocne centrum – recepta na długowieczność Jak trenować core, by wspierać ciało przez lata Od przepony po dno miednicy – naukowcy podkreślają, że wzmocnienie „centrum” ciała chroni kręgosłup i pomaga poruszać się z łatwością także w starszym wieku. „Sześciopak” może wyglądać jak symbol formy, ale o zdrowiu mówi zaskakująco niewiele. Prawdziwy sekret zdrowego starzenia się kryje się nie w widocznych mięśniach brzucha, lecz w złożonej sieci mięśni tworzących twój tzw. core. Te głębokie mięśnie stabilizują kręgosłup. Chronią plecy i napędzają niemal każdy ruch. – Ćwiczenia „na kratę”, jak klasyczne brzuszki, robione dla wyglądu, mogą uczynić więcej szkody niż pożytku – mówi Ben Yamuder, fizjolog wysiłku z nowojorskiego Hospital for Special Surgery. – Trenując w ten sposób, izolujesz bardzo małą część mięśni centrum – dodaje. W brzuchu jest około 35 mięśni, a mięsień prosty brzucha – popularny „sześciopak” – to zaledwie dwa z nich. Zrozumienie roli pozostałych mięśni – i sposobów ich wzmacniania – może być jednym z najskuteczniejszych sposobów, by z wiekiem pozostać silnym, stabilnym i wolnym od bólu. Oto, co warto wiedzieć. Core – jak działa i jakie mięśnie obejmuje – Core to złożony układ mięśni, który stabilizuje i porusza kręgosłup oraz miednicę – wyjaśnia Tom Holland, założyciel i CEO TeamHolland LLC, firmy doradczej w obszarze fitnessu. – Mięśnie te współpracują, by wspierać kręgosłup, regulować ciśnienie śródbrzuszne i tworzyć stabilną bazę dla ruchu. Według Yamudera mięśnie centrum można pogrupować w sześć obszarów. Z przodu leży mięsień prosty brzucha – dwa pionowe brzuśce oddzielone pasmem tkanki łącznej. Zginają tułów przy ruchach typu brzuszki czy siady i tworzą charakterystyczny „sześciopak”. Głębiej, pod nimi, mięsień poprzeczny brzucha owija tułów jak wewnętrzny gorset. – To główny stabilizator kręgosłupa, który utrzymuje go na miejscu. Gdy „wciągasz” pępek, napinasz właśnie ten mięsień – mówi Yamuder. U podstawy układu znajduje się dno miednicy – grupa mięśni wspierających prawidłowe trzymanie moczu oraz zdrowie seksualne. Po bokach wewnętrzne i zewnętrzne mięśnie skośne brzucha kontrolują rotację i zgięcia boczne, pozwalając tułowiowi skręcać się, sięgać i stabilizować. Nawet oddychanie zależy od centrum. Przepona, kopułowaty mięsień pod płucami, rozszerza się i kurczy z każdym oddechem. Tworzy ciśnienie, które stabilizuje kręgosłup. Z tyłu wzdłuż obu stron kręgosłupa biegnie prostownik grzbietu. Pomaga stać prosto i zginać się do przodu bez przeciążenia. To jeden z kluczowych „strażników” stabilności kręgosłupa. Osłabienie tych mięśni często skutkuje bólem pleców. Razem ta sieć łączy oddech, postawę i siłę – stanowiąc fundament niemal każdego ruchu. Mocne centrum – recepta na długowieczność Każdy ruch – od noszenia zakupów po powstrzymywanie psa – angażuje core. – Scenariuszy są setki – mówi Yamuder. – Łączy je jedno: centrum pracuje, by zapewnić ci bezpieczeństwo. Jeśli trenujesz tylko „sześciopak” albo wcale, z wiekiem będziesz gorzej przygotowany na codzienne wyzwania. Siła centrum to część ogólnej siły mięśniowej, którą badania konsekwentnie łączą z dłuższym, zdrowszym życiem. Przegląd badań naukowych z 2015 roku opublikowany w czasopiśmie „European Journal of Internal Medicine” pokazał, że wraz ze wzrostem siły mięśni maleje ryzyko zgonu. Dodatkowo mocny core zmniejsza ryzyko upadków, ogranicza dokuczliwy ból pleców i poprawia postawę – podkreśla Yamuder. – Jeśli bolą plecy, rzadziej prowadzisz aktywny tryb życia. Z czasem odbija się to na sercu i metabolizmie – mówi. Wpływa to m.in. na krążenie, trawienie i regulację hormonów. Słabe mięśnie centrum wiążą się z większą częstością bólu dolnych pleców, gorszą mobilnością i niższą jakością życia u starszych osób – dodaje Holland. Przegląd badań z 2021 roku w „Orthopedic Research Online Journal” pokazał, że seniorzy wykonujący codziennie ćwiczenia wzmacniające centrum mieli lepszą równowagę, większą samodzielność i wyższą jakość życia niż osoby, które ich nie robiły. Podobnie badanie z 2017 roku opublikowane w czasopiśmie „Journal of Orthopaedic & Sports Physical Therapy” wykazało, że starsi dorośli z słabszymi mięśniami core – zwłaszcza z mniejszym prostownikiem grzbietu zawierającym więcej tkanki tłuszczowej – częściej doświadczali przewlekłego bólu pleców. Badacze zauważyli też, że z wiekiem dochodzi do zaniku mięśni i wzrostu tłuszczu śródmięśniowego. Wzmacnianie centrum może więc zapobiegać bólowi krzyża w późniejszym wieku. Znaczenie ma także postawa. Badanie z 2013 roku opublikowane w „Journal of Gerontology: Medical Sciences” powiązało złą postawę kręgosłupa z większym ryzykiem utraty samodzielności w codziennych czynnościach, takich jak ubieranie się czy mycie. Wzmacnianie mięśni stabilizujących kręgosłup pomaga temu zapobiegać. – Warto dbać o mocny core, żeby nadal robić rzeczy, które dają radość i wspierają zdrowy styl życia – podsumowuje Yamuder. Jak trenować core, by wspierać ciało przez lata Budowanie siły core nie wymaga niekończących się brzuszków ani godzin na siłowni. Eksperci mówią, że centrum działa najlepiej, gdy trenujesz je tak, jak go używasz – poprzez ruchy dnia codziennego. – Aktywowanie centrum podczas chodzenia, siedzenia prosto, a nawet mycia zębów uczy układ, by włączał się odruchowo. Właśnie o to chodzi – mówi Holland. – Noszenie nierównych ciężarów wzmacnia core w funkcjonalny, „życiowy” sposób. Jednym z najprostszych startów jest oddychanie przeponowe, czyli głęboki „oddech do brzucha” – dodaje Yamuder. Wzmacnia ono głębokie mięśnie stabilizujące kręgosłup, w tym mięsień poprzeczny brzucha i przeponę. Oto jak zacząć: Usiądź prosto albo połóż się z lekko ugiętymi kolanami. Połóż jedną dłoń na klatce piersiowej, drugą na brzuchu – tuż pod łukiem żeber. Weź głęboki wdech nosem. „Napełniaj” się od bioder po barki, pozwalając brzuchowi się unieść razem z dłonią. Wstrzymaj oddech na 5–7 sekund. Ułóż usta w „dziubek” i wydychaj powietrze ustami. Pozwól brzuchowi opaść pod kontrolą, jakby zbliżał pępek do kręgosłupa. Powtarzaj przez kilka minut, skupiając się na oddechu i ruchu brzucha. W przeciwieństwie do dużych grup mięśni, które potrzebują dłuższej regeneracji, centrum można trenować codziennie – krótko i różnorodnie – podkreśla Holland. – Ponieważ mięśnie core pracują niemal przy każdym ruchu, najlepiej reagują na krótkie, regularne sesje, a nie maratony. Możesz trenować je wszędzie i o każdej porze, korzystając wyłącznie z masy własnego ciała. Kluczem jest konsekwencja – mówi. Źródło: National Geographic
Ten wieloryb żyje przez stulecia i wiadomo, jak to robi. Jego sekret pomoże pokonać starość
Kiedyś prawie go wytępiliśmy, a teraz może wydłużyć nasze życie. Najnowsze badania nad walem grenlandzkim wreszcie rozwikłały zagadkę jego długowieczności. Dają też nadzieję na nowe sposoby w walce ze starzeniem się.
Wal grenlandzki (Balaena mysticetus) to masywny wieloryb, pokryty półmetrową warstwą tłuszczu. Zadziwia swoją niezwykłą długowiecznością – może żyć ponad 200 lat. Naukowcy od dawna zastanawiali się, jak to możliwe, że zwierzę o tak dużych rozmiarach i tak długim życiu rzadko zapada na nowotwory i inne choroby podeszłego wieku. Najnowsze badania, opublikowane 29 października w prestiżowym „Nature”, wreszcie rzucają światło na tę zagadkę. Dlaczego wal grenlandzki żyje 200 lat? Okazuje się, że kluczową rolę odgrywa specjalne białko aktywowane przez zimno, które wspomaga naprawę uszkodzonego DNA. Zespół badaczy kierowany przez biolog Verę Gorbunovą z Uniwersytetu w Rochester (USA) odkrył, że białko zwane CIRPB (cold-inducible RNA-binding protein), aktywuje się w niskich temperaturach i naprawia uszkodzenia w DNA, chroniąc organizm wala grenlandzkiego przed mutacjami. Właśnie ta zdolność może być głównym czynnikiem jego długiego i do końca zdrowego życia. Naukowcy od dawna poszukują w świecie zwierząt mechanizmów długowieczności. Badano m.in. nietoperze, bobry, słonie czy golce piaskowe. Wcześniejsze badania zespołu z Uniwersytetu Tongji (Chiny) wykazały, że żyjące nawet 30 lat golce także mają wydajne białka naprawiające DNA. Pomoc Inuitów i wyprawa naukowców wgłąb Alaski Ale badanie wali grenlandzkich to znacznie trudniejsze zadanie. Zarówno ich względu na ich rozmiar, jak i nieprzyjazne, zimne siedliska. Naukowcy poprosili o pomoc Inuitów z północnej Alaski, którzy przy okazji polowań na wale przekazywali naukowcom fragmenty ich tkanek. Wśród Inuitów takie polowania to wciąż tradycja, dopuszczana jesienią pomimo ochrony wala grenlandzkiego. Dla naukowców odebranie próbek z odległych regionów Alaski było prawdziwą wyprawą. Nie prowadzą tam żadne drogi i nie ma żadnej możliwości wysłania paczki. Cudowne właściwości białka CIRPB Po analizie hodowanych w laboratorium komórek wieloryba badacze zauważyli, że wbrew oczekiwaniom, komórki te łatwiej przekształcały się w nowotwory niż ludzkie. Jednak właśnie tu tkwi haczyk: przedtem musi dojść do mutacji, a u wielorybów dochodzi nieporównanie rzadziej. Komórki wala grenlandzkiego mają znacznie niższy poziom mutacji spontanicznych, ponieważ efektywniej naprawiają DNA. Sekretem jest białko CIRPB, które reaguje na niską temperaturę, czyli naturalne środowisko wieloryba grenlandzkiego. Zatem w tym przypadku – im zimniej, tym zdrowiej. Białko wieloryba wydłuża życie ludzkich komórek Co więcej, gdy gen odpowiedzialny za produkcję CIRPB został wprowadzony do komórek ludzkich hodowanych w laboratorium, ich zdolność do naprawy DNA znacząco wzrosła. Podobne efekty zaobserwowano u muszek owocowych (Drosophila), u których produkcja tego białka wydłużała życie i zwiększała odporność na promieniowanie. Czy to przełom w walce ze starością? Choć potrzeba dalszych badań, aby w pełni zrozumieć działanie CIRPB i jego potencjalne zastosowanie u ludzi, wyniki są obiecujące. Wskazują, że usprawnienie mechanizmów naprawy DNA może być skuteczną drogą do przedłużenia życia i ochrony przed nowotworami. Jak podkreśla Gorbunova, odkrycie to dowodzi, że „istnieje pole do poprawy” także w ludzkiej biologii. Można zwiększyć efektywność naprawy DNA, co mogłoby przyczynić się do spowolnienia procesów starzenia. Źródło: Nature Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Na tej greckiej wyspie ludzie żyją nawet 10 lat dłużej – w czym tkwi jej sekret?
Według mitów właśnie tutaj miał spaść do morza Ikar, bohater opowieści o ojcu architekcie i synu, który chciał dotknąć Słońca. Właśnie dlatego sama wyspa została nazwana Ikarią, a otaczające ją morze – Ikaryjskim. Jednak współcześnie obszar ten znany jest z czegoś innego: z metody na długowieczność.
Spis treści: Długowieczni Ikaryjczycy Burzliwe dzieje Ikarii Co zobaczyć na Ikarii Ikaria leży w regionie Wysp Egejskich Północnych. Ma powierzchnię zaledwie 255 km kwadratowych, czyli niewiele mniej niż Poznań. Obszar ten zamieszkuje niespełna 10 tysięcy osób. Osób znanych z długowieczności. Długowieczni Ikaryjczycy Ikaria należy do tzw. niebieskich stref, czyli miejsc na mapie świata, w których najwięcej osób dożywa stu i więcej lat. Zajmujący się tematem badacze odkryli, że Ikaryjczycy mają 10-krotnie większą szansę na dożycie 100 lat niż Amerykanie. Według danych ponad 30% mieszkańców wyspy dożywa 90 i więcej lat. Wszystko za sprawą tamtejszego klimatu i uznawanej przez ekspertów za najzdrowszą dla człowieka diety śródziemnomorskiej. Dieta Co jedzą Ikaryjczycy? Przede wszystkim warzywa i nabiał. Ich tradycyjna kuchnia opiera się na warzywach strączkowych – fasoli, bobie, ciecierzycy i grochu – oraz wszechobecnym czosnku. Do tego spożywają orzechy, miód, suszone owoce, tradycyjne tłuste jogurty greckie i fetę. W jadłospisie nie może zabraknąć ryb, oliwek, oliwy z oliwek, soli morskiej, kawy i kieliszka wina. Pieczywo piecze się z pełnego ziarna. Według drobiazgowej analizy czynników sprzyjających długowieczności Ikaryjczyków, opublikowanej w 2009 roku na łamach czasopisma „Cardiology Research and Practice”, tamtejsi mężczyźni spożywają średnio 1425 kcal/dziennie, natomiast kobiety zaledwie 1087 kcal. Do tego praktycznie wszyscy respondenci badania przyznali, że niemal codziennie robią sobie drzemkę w ciągu dnia. To wpływa też na poziom zadowolenia z życia. Przypadki depresji są wyjątkowo rzadkie, choroba dotyka mniej niż 3% społeczeństwa. W przypadku krajów zachodnich wskaźnik ten wynosi 10–15 procent i rośnie. Aktywność Do tego należy jeszcze dodać codzienną aktywność fizyczną. Nawet osoby w wieku 90 i więcej lat każdego dnia spacerują, pływają czy pracują fizycznie. Istotne są też więzi społeczne. Ikaryjczycy znani są z typowo południowej bliskości, wspólnego biesiadowania i życia w grupie. Według ekspertów połączenie tych czynników jest najlepszym, co może uczynić dla siebie człowiek, by żyć długo, zdrowo i szczęśliwie. Burzliwe dzieje Ikarii Chociaż z naszej współczesnej perspektywy życie na Ikarii może wydawać się spełnieniem marzeń, historia wyspy pełna jest dramatycznych zwrotów. Według archeologów tereny te były zasiedlone już siedem tysięcy lat temu. Pierwsza znana osada powstała w VIII wieku przed naszą erą jako kolonia Miletu. Koloniści założyli na wyspie miasta Thermae i później Oenoe. Następnie Ikaria stała się zależna od Samos. To wówczas zaczęła słynąć ze swoich źródeł termalnych. Przełomem w rozwoju wyspy była wojna perska. Po jej zakończeniu Ikaria dołączyła do Związku Delijskiego, co wywołało gwałtowny rozwój i wzrost bogactwa mieszkańców. Owocem tego były bogate świątynie, takie jak Świątynia Artemidy w Nas. Jednak dobra passa nie trwała długo. Mieszkańcy wyspy bardzo ucierpieli w trakcie wojen peloponeskich, głównie przez ówczesny gwałtowny wzrost piractwa. Sytuacja poprawiła się pod koniec IV wieku p.n.e., gdy Ikaria stała się członkiem II Związku Ateńskiego. Następnie znalazła się pod panowaniem Rzymian, do czego doszło około 230 roku p.n.e. Została włączona wraz z Samos do rzymskiej prowincji Azji. Pod tarczą Bizancjum Po podziale Cesarstwa Rzymskiego na wschodnie i zachodnie, Ikaria znalazła się pod panowaniem Cesarstwa Bizantyjskiego. Do dziś można znaleźć tego ślady. Na wyspie znajduje się kilka bizantyjskich zamków i odeon. Ikaria znajdowała się pod bizantyjską tarczą ochronną do końca XII wieku, gdy w wyniku coraz większych trudności i podupadającej armii, Cesarstwo Bizantyjskie ograniczyło morską obronę Morza Egejskiego i wysp, w tym Ikarii. Wyspa była nieustannym celem piratów, przez co ludność przeniosła się w głąb lądu. W celu zapewnienia sobie ochrony zbudowano nawet zamek Koskina. Po upadku Bizancjum w 1204 roku Ikaria znalazła się pod panowaniem państwa łacińskiego w Konstantynopolu. W XIV wieku, po zdobyciu Chios przez Genueńczyków, wyspa stała się częścią Genueńskiego Cesarstwa Egejskiego. Następnie przeszła pod panowanie Rycerzy św. Jana, którzy opanowali wyspę Rodos i władali Ikarią do 1521 roku, kiedy to wyspa została podbita przez Turków. Mieszkańcy Ikarii zaciekle walczyli ze swoimi ciemiężcami. Walka o niepodległość Ikaryjczycy nie czuli się dobrze pod tureckim butem. Mieszkańcy wyspy zabili nawet pierwszego tureckiego poborcę podatkowego. Trzy wieki później wzięli czynny udział w greckiej wojnie o niepodległość z 1821 roku. Udało się im nawet oderwać Ikarię od Imperium Osmańskiego w 1827 roku. Jednak ich męstwo nie otrzymało odpowiedniej zapłaty. Tzw. Protokół Londyński, podpisany w 1830 roku, stanowił, że północno-wschodnie wyspy Morza Egejskiego, w tym Ikaria, powinny pozostać pod okupacją turecką. Mieszkańcy nie godzili się na taki obrót sprawy i 17 lipca zbuntowali się przeciwko tureckim urzędnikom, którzy zostali zmuszeni do opuszczenia wyspy. Był to dzień niepodległości Ikarii, ale wojny bałkańskie zablokowały drogę i wyspa mogła dołączyć do reszty nowo utworzonego państwa greckiego dopiero pięć miesięcy później. Jednak na tę prawdziwą niepodległość trzeba było jeszcze poczekać. 4 listopada 1912 roku Ikaria została oficjalnie wyzwolona przez armię grecką i dołączyła do reszty wolnej Grecji. Mieszkańcy Ikarii byli niezadowoleni z greckiego rządu, który nie inwestował w rozwój wyspy. Dlatego też dążyli do samowystarczalności, czemu sprzyjała duża pomoc od emigrantów z Ikarii, którzy wyemigrowali do USA i Australii. Do 1973 roku, po upadku greckiego reżimu wojskowego, Ikaria pełniła funkcję ziemi zesłańczej dla więźniów politycznych, głównie komunistów. Co zobaczyć na Ikarii Współcześnie Ikaria uniknęła losu turystycznych rajów. Promowana jest jako miejsce slow tourism – wolniejszej, mniej komercyjnej formy podróżowania, z naciskiem na lokalną kulturę i zdrowy styl życia. Przyciąga raczej osoby szukające autentyczności, spokoju i natury. Popularne miejsca turystyczne to: znane od starożytności termalne źródła w Therma, górskie szlaki i wioski w głębi wyspy, tradycyjne festiwale (panigyria), podczas których mieszkańcy tańczą i ucztują do świtu, dzikie plaże (np. Seychelles Beach, Nas). Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
María Branyas Morera żyła 117 lat. Naukowcy odkryli tajemnicę jej długowieczności
Długowieczność Hiszpanki zaintrygowała naukowców z Barcelony. Superstulatka żyła aż 117 lat i 168 dni, zachowując sprawność umysłową i fizyczną. Badacze przeanalizowali jej genom, dietę oraz mikrobiom, aby znaleźć wskazówki, jak spowolnić proces starzenia.
María Branyas Morera od stycznia 2023 do sierpnia 2024 roku była oficjalnie najstarszą osobą na świecie. Przez całe życie prawie nie chorowała, a infekcja koronawirusem w wieku 113 lat zakończyła się pełnym wyzdrowieniem. Gdy Morera miała 116 lat, pobrano od niej próbki krwi, śliny i kału. Analiza wykazała, że superstulatka miała kilka wyjątkowych cech, związanych z mikrobiomem jelitowym, metabolizmem tłuszczów i genami. Geny chroniły ją przed nowotworami i Alzheimerem Analizy ujawniły, że jej w genomie występowały różne warianty genów powiązane z długowiecznością, wcześniej obserwowane u innych gatunków, jak psy, nicienie czy muchy. Nie miała natomiast wariantów genów zwiększających ryzyko nowotworów, choroby Alzheimera i zaburzeń metabolicznych. Posiadała wyjątkowo korzystny zestaw wariantów chroniących przed podwyższonym poziomem lipidów we krwi. Dlatego bardzo długo cieszyła się dobrą kondycją układu krążenia i mózgu. Wyjątkowy metabolizm tłuszczów i śródziemnomorska dieta Metabolizm tłuszczów w jej organizmie był wyjątkowo sprawny – jej profil lipidowy należał do najlepszych, jakie kiedykolwiek opisano. Cechował się niezwykle niskim poziomem cholesterolu, co naukowcy wiązali z genetyką, ale też dietą. Morera przestrzegała diety śródziemnomorskiej. Spożywała dużo warzyw, owoców, roślin strączkowych i oliwy z oliwek. Każdego dnia jadła trzy porcje naturalnego jogurtu bez cukru. Nie paliła i nie piła alkoholu. „Młody” mikrobiom jelitowy – sekret odporności? Bardzo ciekawe były też wyniki badań mikrobiomu jelitowego. Przypominał on profil osoby znacznie młodszej. Szczególnie wysoki był poziom bakterii z grupy Actinobacteriota, w tym probiotycznych Bifidobacterium. Zwykle ich ilość spada wraz z wiekiem, ale u stulatków i superstulatków utrzymuje się na wysokim poziomie. Te bakterie uważa się za ważny czynnik łagodzący, a wręcz spowalniający starzenie, bo pomagają kontrolować stany zapalne. Badacze podejrzewają, że nawyk regularnego spożywania jogurtu sprzyjał u Marii utrzymaniu zdrowej populacji tych bakterii do końca życia. Wiek biologiczny o 23 lata niższy niż metrykalny Kolejnym odkryciem było to, że jej wiek biologiczny znacząco odbiegał od chronologicznego. Na podstawie analizy metylacji DNA (procesu regulującego aktywność genów) stwierdzono, że jej organizm był średnio o 23 lata „młodszy” niż wskazywała metryka. Badacze twierdzą, że imponująca długowieczność Marii Branyas Morery wynika z wielu czynników: sprzyjającego genomu, „młodego mikrobiomu”, wydajnego układu odpornościowego, spowolnionego starzenia epigenetycznego oraz zdrowego stylu życia. Jednocześnie przypominają, że analiza dotyczy jednej osoby i nie można z niej wysnuwać zbyt ogólnych wniosków. Profesor Richard Faragher z Uniwersytetu w Brighton ostrzega, że pojedyncze, nietypowe warianty genów łatwo można nadinterpretować. Wskazuje, że obok wyjątkowych cech biologicznych, w grę może wchodzić także zwykły „łut szczęścia”. Aby wykluczyć przypadkowość, należałoby wykonać badania także w rodzinie Morery, czego w tym przypadku nie zrobiono. Źródło: New Scientist Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Gdzie jest mekka długowieczności? W tym kraju 100 tys. osób ma ponad 100 lat
Przykład Japonii dowodzi, że długoterminowe inwestycje w zdrowie publiczne, wspieranie praktyk kulturowych i wartości społecznych prowadzą do wyjątkowych wskaźników długowieczności.
Co roku, 15 września, Japończycy obchodzą wyjątkowe święto – Dzień Szacunku dla Osób Starszych. To okazja, by uhonorować najstarszych mieszkańców kraju, który od dekad uchodzi za światową stolicę długowieczności. Właśnie wtedy rząd ogłasza najnowsze dane dotyczące liczby stulatków, pokazując skalę przemian demograficznych i społecznych. Z roku na rok liczba ta rośnie, a Japonia bije kolejne rekordy wśród państw rozwiniętych, co pokazuje, jak wielką rolę odgrywa medycyna i kultura dbania o zdrowie. Najnowsze dane potwierdzają bowiem, że kraj ten już po raz 55. z rzędu pozostaje światowym liderem pod względem średniej długości życia. Dlaczego Japończycy żyją tak długo? Sekret długowieczności w Kraju Kwitnącej Wiśni Długość życia Japończyków jest efektem splotu wielu czynników – od diety, przez politykę zdrowotną, aż po podejście społeczne do starzenia się. Tradycyjny model żywienia kładzie nacisk na ryby, soję, warzywa i zieloną herbatę, a przez dekady spożycie czerwonego mięsa, cukru i soli było tam znacznie niższe niż w krajach zachodnich. Rząd konsekwentnie wspierał ten trend – kampanie społeczne uświadamiały obywatelom zagrożenia wynikające z nadmiernego spożycia soli, a system opieki zdrowotnej został rozbudowany tak, aby seniorzy mieli szeroki dostęp do profilaktyki i leczenia. Nie bez znaczenia pozostają także programy socjalne dla osób starszych oraz inicjatywy promujące aktywność fizyczną i społeczną wśród seniorów. W kulturze Japonii wiek nie stanowi tematu tabu, gdyż starość jest traktowana z szacunkiem, a osiąganie długowieczności staje się powodem do dumy. Wszystko to znajduje odzwierciedlenie w danych demograficznych: w 1963 roku w kraju było zaledwie 153 stulatków, podczas gdy obecnie ich liczba wynosi dokładnie 99 763, z czego prawie 90% stanowią kobiety. To czyni Japonię niekwestionowanym liderem wśród państw rozwiniętych. Jak żyją japońscy stulatkowie? Kluczowe praktyki długowieczności Jednym z charakterystycznych filarów japońskiego stylu życia jest Radio Taiso – trzyminutowy zestaw ćwiczeń kalistenicznych, transmitowany w radiu i telewizji od 1928 roku. Regularne uczestnictwo w tej krótkiej aktywności sprawiło, że miliony osób w całym kraju włączyły ruch do codziennej rutyny. Seniorzy, którzy gromadzą się w parkach i centrach społecznych, zyskują nie tylko lepszą kondycję fizyczną, lecz także możliwość podtrzymywania więzi z innymi, co zapobiega samotności i izolacji. To właśnie takie praktyki pokazują, że rekordowa długość życia nie wynika z jednego „sekretu”, lecz ze splotu powtarzalnych nawyków. Zbilansowana dieta oparta na umiarkowanych porcjach, codzienny ruch i silne sieci wsparcia społecznego tworzą fundament zdrowia w podeszłym wieku. Ważną rolę odgrywa też psychika – badania dowodzą, że optymizm i pozytywne nastawienie do starzenia się realnie przekładają się na dłuższe życie w dobrym zdrowiu. W efekcie japońscy stulatkowie pokazują, że długowieczność to rezultat konsekwentnych działań podejmowanych każdego dnia, a nie wyłącznie kwestia genetyki czy zaawansowanej opieki medycznej. Ich codzienność to raczej spokojny, regularny ruch niż intensywne treningi, a także dbałość o więzi społeczne i poczucie celu. Naukowcy podkreślają, że choć różnice kulturowe są nieuniknione, wiele z tych praktyk można zaadaptować w innych krajach, aby poprawić jakość życia i wydłużyć jego trwanie. Źródło: FTN News Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Odkryto sekret długowieczności flamingów. Odpowiedź tkwi w podróżowaniu
Wiemy, że większość organizmów na Ziemi się starzeje. Badacze odkryli jednak, że u flamingów dzieje się to zupełnie inaczej, nawet w obrębie tego samego gatunku. Jaki jest sekret długowieczności niektórych z nich i co mówi nam o uniwersalnych mechanizmach przemijania?
Ponad 40-letni program znakowania i monitoringu flamingów pokazał, że migrujące osobniki mogą starzeć się wolniej, niż te pozostające na miejscu. Naukowcy przeanalizowali ptaki z francuskiego Camargue i spróbowali rozwiązać zagadkę długowieczności. Rezydenci kontra migranci Śledzenie flamingów w Camargue – regionie Francji słynącym z tych niezwykłych ptaków – sięga już 1977 roku. Wtedy właśnie rozpoczął się program znakowania, którego wyniki pozwoliły naukowcom sprawdzić, jak starzeją te wędrowne ptaki. Swoje badania opublikowali w czasopiśmie „Proceedings of the National Academy of Science”. Co ciekawe, flamingi z tego regionu – chociaż reprezentujące ten sam gatunek – dzielą się na dwie grupy. Niektóre z nich to „rezydenci”, którzy całe życie zostają w Camargue i cieszą się dobrodziejstwami Riwiery Francuskiej, a inne to „migranci”, którzy zimę spędzają w Hiszpanii, we Włoszech czy w Afryce Północnej. Wyniki są zaskakujące: flamingi, które zdecydowały się na migrację, starzały się nawet 40% wolniej, niż te, które postanowiły zostać na miejscu. Czy w takim razie podróżowanie miało wpływ na ich długowieczność? Podróżowanie wydłuża życie flamingów? Udowodniono, że starzenie się rozpoczyna się średnio w wieku 20,4 lat u flamingów-rezydentów, a dopiero w wieku 21,9 lat u flamingów-migrantów. U tych drugich postępuje także wolniej. U flamingów decyzja o niemigrowaniu oferuje korzyści na wczesnym etapie życia – na przykład mniejszą śmiertelność czy większe zdolności do reprodukcji – ale okupiona jest wysoką ceną. Wiąże się to z przyspieszonym starzeniem w podeszłym wieku. – Ma to prawdopodobnie związek z kompromisem między sprawnością w młodości a zdrowiem na starość – wyjaśnia Sébastien Roques, badacz z CNRS i współautor badania. Migrujące flamingi w początkowym etapie życia charakteryzuje za to większa śmiertelność związana z podejmowanym ryzykiem. Długowieczne flamingi – niektóre dożywają bowiem nawet 50 lat – dzięki różnorodności zachowań są czymś więcej, niż tylko ikoną Camargue. Stanowią idealny model do zrozumienia mechanizmu starzenia się u zwierząt. Migracja a tajemnica starzenia się Odkrycie to stanowi fascynujące pole do dyskusji w obszarze senescencji – czyli starzenia się komórkowego. Jak mówią autorzy badania, zrozumienie przyczyn starzenia się to problem dręczący badaczy i filozofów już od starożytności. – Przez długi czas sądziliśmy, że te różnice zachodzą głównie między gatunkami. Jednak ostatnio nasza percepcja problemu się zmieniła. Gromadzimy dowody pokazujące, że w obrębie tego samego gatunku osobniki często nie starzeją się w tym samym tempie z powodu różnic genetycznych, behawioralnych i środowiskowych – mówi Hugo Cayuela, współautor badania z Uniwersytetu Oksfordzkiego. Różnice pomiędzy flamingami tego samego gatunku są bowiem ogromne. Naukowców fascynuje ten temat. Być może badanie zachowań flamingów przybliży nas do odpowiedzi na to fundamentalne pytanie: dlaczego i jak umieramy? Źródło: PNAS, phys.org Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
To jedno łączy najzdrowszych ludzi świata. Naukowiec nie ma wątpliwości
Niebieskie strefy to miejsca na świecie, w których ludzie żyją wyjątkowo długo i zdrowo. Naukowiec Dan Buettner odkrył, co je łączy – i jak z ich doświadczeń możemy skorzystać wszyscy.
Spis treści: Co definiuje niebieską strefę? Gdzie znajduje się 5 niebieskich stref? Na czym polega dieta niebieskich stref? Co jeszcze wpływa na długowieczność? „Niebieskie strefy” mogą zawierać sekret życia do 100 lat i dłużej. Do takich wniosków doszedł Dan Buettner, badacz i podróżnik National Geographic. Od 2004 roku Buettner bada miejsca, które nie tylko charakteryzują się dużym odsetkiem osób powyżej 100. roku życia, ale również skupiskami ludzi, którzy starzeją się bez problemów zdrowotnych, takich jak choroby serca, otyłość, nowotwory czy cukrzyca. Jego odkrycia stały się podstawą książek, w tym „Sekrety niebieskich stref: lekcje z najzdrowszych miejsc na Ziemi”, wzbudziły światowe zainteresowanie tymi rejonami, a nawet zainspirowały serial Netflixa „Live to 100: Secrets of the Blue Zones”. Gdzie znajdują się te „niebieskie strefy”? Co sprawia, że są tak zdrowe? I czego możemy się nauczyć od nich, nawet jeśli nie mieszkamy w ich pobliżu? Oto wszystko, co warto wiedzieć o niebieskich strefach. Co definiuje niebieską strefę? Badania Buettnera doprowadziły do wyodrębnienia pięciu regionów, które określił jako „niebieskie strefy”. Są to „demograficznie potwierdzone, geograficznie zdefiniowane” obszary, w których ludzie dożywają do 100 lat w niezwykłym odsetku – dziesięciokrotnie większym niż w Stanach Zjednoczonych. Mimo że dzieli je ogromna odległość, te certyfikowane niebieskie strefy łączy dziewięć podstawowych zasad, które – jak twierdzą badacze – przyczyniają się do długiego i szczęśliwego życia. Wśród nich znajdują się niskie poziomy stresu, regularny ruch, silne poczucie celu oraz dieta oparta na roślinach. Aby dane miejsce mogło zostać uznane za certyfikowaną niebieską strefę, musi spełniać trzy kryteria: wiarygodną dokumentację dotyczącą urodzin i zgonów, wysoki poziom długości życia na tle świata oraz wysoką lokalną długowieczność. Gdzie znajduje się 5 niebieskich stref? Pięć niebieskich stref znajduje się w: Ikarii (Grecja), Okinawie (Japonia), regionie Ogliastra na Sardynii (Włochy), Loma Linda w Kalifornii (USA) Półwyspie Nicoya (Kostaryka). Największa wyspa subtropikalnego archipelagu należącego do Japonii – Okinawa – jest domem dla najdłużej żyjących kobiet na świecie. Podstawowe produkty spożywcze, takie jak słodkie ziemniaki z Okinawy, soja, kurkuma oraz goya (gorzki melon) sprawiają, że mieszkańcy Okinawy żyją długo i zdrowo. To właśnie w Okinawie Buettner rozpoczął swoje badania nad długowiecznością. Położona niedaleko wybrzeża Turcji, na Morzu Egejskim, Ikaria odznacza się jednym z najniższych na świecie wskaźników umieralności w średnim wieku oraz demencji. Badania łączą długowieczność tych greckich super-stulatków z tradycyjną dietą śródziemnomorską, bogatą w warzywa i zdrowe tłuszcze oraz zawierającą niewielkie ilości produktów mlecznych i mięsnych. Górzyste wyżyny Sardynii mogą się pochwalić najwyższą koncentracją stulatków wśród mężczyzn na świecie. Tutejsza ludność spożywa dietę niskobiałkową, która wiąże się z niższym poziomem zachorowalności na cukrzycę i nowotwory oraz mniejszym ryzykiem zgonu u osób poniżej 65. roku życia. Nicoya znajduje się w regionie Ameryki Środkowej o najniższym wskaźniku umieralności w średnim wieku oraz drugiej najwyższej koncentracji stulatków płci męskiej. Sekret długowieczności w tym regionie częściowo tkwi w silnych wspólnotach religijnych, głębokich więziach społecznych i zwyczajach codziennej, niskointensywnej aktywności fizycznej. Wysoka koncentracja Adwentystów Dnia Siódmego w Loma Linda przyczynia się do tego, że mieszkańcy żyją o 10 zdrowych lat dłużej niż przeciętny Amerykanin. Codzienne posiłki w tym przedmieściu Los Angeles opierają się na biblijnej diecie składającej się ze zbóż, owoców, orzechów i warzyw. Na czym polega dieta niebieskich stref? Genetyka odgrywa kluczową rolę w tym, jak długo żyjemy, ale dieta może być „zjazdem na pas lepszego zdrowia” – mówi Buettner. Dieta niebieskich stref oparta jest na nawykach żywieniowych obywateli tych regionów. Około 95 procent tej diety stanowią produkty pochodzenia roślinnego, a 5 procent produkty zwierzęce. Oznacza to podstawę w postaci sezonowych owoców i warzyw, dużej ilości fasoli i słodkich ziemniaków, orzechów i pełnych ziaren. Dieta zachęca do ograniczenia spożycia mięsa, nabiału i ryb. Gdy mieszkańcy niebieskich stref spożywają ryby, wybierają raczej mniejsze gatunki, które nie są przełowione – takie jak sardynki czy anchois. Dieta ta stosuje również zasadę „80%”, która polega na tym, by przestać jeść, gdy czujemy się prawie najedzeni. Co jeszcze wpływa na długowieczność? Wiele badań wskazuje, że dieta niebieskich stref może prowadzić do poprawy zdrowia i wydłużenia długości życia. Zgodnie z badaniami Loma Linda University Adventist Health Study, które śledzą tysiące uczestników od 1974 roku, dieta rybno-wegetariańska może zmniejszyć ryzyko śmierci wśród osób starszych o 18 procent. Jednak zdrowe odżywianie to tylko część obrazu. W końcu – „człowiek nie żyje samym chlebem”. Kluczem do prowadzenia długiego i zdrowego życia może być dobra dieta, ale opiera się również na silnych relacjach i wspólnocie. Dobra wiadomość jest taka, że nie trzeba mieszkać w certyfikowanej niebieskiej strefie, aby czerpać z niej korzyści. Źródło: National Geographic
Mieszkanie nad morzem wydłuża życie – ale nie każdemu. Oto wyjątki
Chęć długiego i zdrowego życia powoduje, że wprowadzamy wiele różnych zmian: uprawiamy więcej sportu, rzucamy palenie, wysypiamy się, dbamy o dietę. Okazuje się jednak, że duży wpływ na długowieczność może mieć także odległość od zbiornika wodnego. Czemu warto zainwestować w dom nad morzem i jaki ma on wpływ na długość życia?
Spis treści Związek między lokalizacją a długowiecznością Jaka jest przyczyna dłuższego życia nad morzem? Nie każde sąsiedztwo wody jest korzystne Domy nad morzem w Polsce Najnowsze badania potwierdziły to, co dawno podejrzewano: mieszkanie w pobliżu linii brzegowej, może znacząco wydłużać życie. Naukowcy z Uniwersytetu Stanowego Ohio przeanalizowali dane 66 263 osób, badając związek między długością ich życia a miejscem zamieszkania. Związek między lokalizacją a długowiecznością Badacze nie bez kozery skupili się na strefie przybrzeżnej – już wcześniejsze analizy udowodniły korelację między mieszkaniem w „niebieskich strefach” a korzyściami zdrowotnymi. Tym razem chcieli jednak skupić się bezpośrednio na związku między długością życia a mieszkaniem nad wodą. Dane okazały się zaskakujące. Osoby posiadające domy nad morzem czy oceanem charakteryzowała dłuższa oczekiwana długość życia. Jednak osoby mieszkające nad śródlądowym zbiornikiem wodnym w mieście żyły przeciętnie krócej. – Przewiduje się, że mieszkańcy wybrzeża będą żyć przynajmniej o rok dłużej od średniej wynoszącej 79 lat [szacowana długość życia w Stanach Zjednoczonych w 2025 r. – przyp. red.], a osoby mieszkające w zurbanizowanych obszarach w pobliżu rzek czy jezior mają szanse umrzeć o rok wcześniej, niż wynosi średnia – mówi Jianyong Wu, naukowiec zajmujący się zdrowiem z Ohio State University. Jaka jest przyczyna dłuższego życia nad morzem? Niestety, nie udało się znaleźć prostego związku przyczynowo-skutkowego, który miałby ostatecznie rozwiązać zagadkę nadmorskiej długowieczności. Naukowcy sugerują jednak kilka czynników, które mogą się wzajemnie wzmacniać. Wymienia się wśród nich przede wszystkim łagodniejszy klimat, czyli mniej dni z ekstremalnymi temperaturami, lepszą jakość powietrza i większe możliwości rekreacji na łonie natury. Niebagatelne okazały się jednak także przyczyny społeczno-ekonomiczne. Nieruchomości nad morzem są zwykle droższe niż domy znajdujące się w głąb lądu, a więc wysoki status materialny ich posiadaczy również koreluje z oczekiwaną długością życia. Nie każde sąsiedztwo wody jest korzystne Naukowców zaskoczyło to, że wbrew ich założeniom nie każdy dom położony wzdłuż linii brzegowej zwiększa oczekiwaną długość życia. Chociaż mieszkanie na wsi nad rzeką czy jeziorem faktycznie wydłuża życie, to w mieście jest zupełnie inaczej. W mieście zbiorniki śródlądowe przynoszą ryzyko powodzi, mniej jest przestrzeni do rekreacji, a zanieczyszczenie powietrza jest duże i niesie katastrofalne skutki dla zdrowia. Innymi słowy: wszelkie korzyści wynikające z przebywania w pobliżu wody są niwelowane poprzez niedogodności związane z życiem w mieście. Domy nad morzem w Polsce Szacuje się, że w polskich gminach nadmorskich – a do nich zalicza się w naszym kraju 55 jednostek administracyjnych – mieszka około 4,2% mieszkańców naszego kraju, czyli 1,6 mln osób. To właśnie głównie oni korzystać mogą z dobrodziejstw, które niesie za sobą strefa dłuższego życia. Który czynnik przedłużający życie jest jednak najważniejszy? To wciąż pozostaje zagadką. Źródło: Science Alert Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Orbán Csaba i sekret Transylwanii: co sprawia, że się tu długo i szczęśliwie?
Transylwania to nie tylko mity o Drakuli, ale także realne historie o wspólnocie, która przez wieki przetrwała przeciwności i do dziś żyje w rytmie natury. W Karácsonyfalvie, małej wiosce zamieszkiwanej przez Szeklerów, tradycja wspólnej ziemi – Közbirtokosság – wciąż kształtuje codzienne życie mieszkańców. Spotkania przy piecu, festiwale kasztanów i troska o lasy pokazują, że duch miejsca jest silniejszy niż upływ czasu i wyzwania współczesności.
Spis treści: Dzikie serce Europy Kim są Szeklerzy? Közbirtokosság – tradycja wspólnej ziemi Wspólnota odzyskana po dekadach Życie z dala od pośpiechu Czułość wobec ziemi i tradycji Strażnicy lasu i dzikiej przyrody Życie w rytmie natury Czas płynie, ale duch miejsca trwa Kto przejmie odpowiedzialność za przyszłość? W chłodny, zmierzchający wieczór trzech mężczyzn siedzi przy drewnianym stole na plebanii trzynastowiecznego kościoła w Transylwanii, zwanej w Polsce Siedmiogrodem. Na zewnątrz są kaczki, ule i kudłaty biały pies, którego szczekanie słychać w narastającym mroku. Ogrzewani przez piec na drewno, mężczyźni popijają herbatę, podjadają słone ciasteczka w kształcie precli i rozmawiają o swojej rodzinnej miejscowości, Karácsonyfalva. Dzikie serce Europy Transylwania. To stąd pochodził król Stefan Batory. Czy istnieje miejsce o bardziej znanej nazwie i zarazem mniej znane? (Może tylko Timbuktu.) Nawet gdy cała Europa była dziksza, Transylwania była uważana za jej najbardziej dziki kraniec. Dlatego właśnie Bram Stoker uznał ją za odpowiednie miejsce dla akcji „Drakuli”, mimo że nigdy tam nie był. To miejsce, w którym o Saksonach, Hunach, Turkach, Tatarach i tuzinie mniej znanych plemion wciąż mówi się tak, jakby przeszły tędy zaledwie w zeszłym tygodniu, miejsce, gdzie lasy wciąż zamieszkują niedźwiedzie. W czasach, gdy Europa – mimo wszystkich swoich uroków – bywa postrzegana jako kontynent menedżerów od smartfonów, odnalezienie się w tak odległej i pod wieloma względami nietkniętej kieszeni świata, jak ta dolina rzeki Homoród, wydaje się tym bardziej ekscytujące i nieprawdopodobne. Kim są Szeklerzy? Około 85% mieszkańców tego wiejskiego regionu środkowej Rumunii mówi po węgiersku. Są Szeklerami – etnicznymi Węgrami, którzy mieszkają tu od co najmniej tysiąca lat. Na czele stołu, z krótką siwą brodą i błyszczącymi, figlarnymi oczami, siedzi 70-letni Orbán Csaba, człowiek, którego wizja pomaga zachować to odległe miejsce, mimo że nowoczesny świat coraz bardziej na nie naciska. Közbirtokosság – tradycja wspólnej ziemi Orbán – na Węgrzech nazwisko podaje się przed imieniem – pełni funkcję lidera Közbirtokosság, organu zarządzającego wsi. To forma wspólnej własności ziemi i zarządzania, mająca setki lat, która pomogła uczynić to miejsce tak wyjątkowym. Közbirtokosság zarządza wodą, lasami i pastwiskami, dzieląc ich wykorzystanie, zasoby i dochody pomiędzy 347 „udziałowców”. Choć stara, ta forma rządzenia, jak podkreśla Orbán, jest niezwykle trwała i potrafi sprostać potrzebom lokalnej społeczności. „Kiedy nadchodzi zima” – mówi – „każdy ma wystarczająco drewna”.„To było jak grom z jasnego nieba” – mówi. „Nawet w najśmielszych snach nie mogliśmy marzyć, że uda się to odzyskać”. Wspólnota odzyskana po dekadach Sam fakt istnienia tej wspólnoty to zasługa wizji Orbána. W czasach komunizmu w Rumunii Közbirtokosság przestała istnieć. Słynny dyktator Nicolae Ceaușescu chciał zniszczyć takie miejsca jak Karácsonyfalva i ich sposób życia. Nie udało mu się, komunizm upadł, a w 2000 roku wieś odzyskała wspólnotową kontrolę nad około 1100 hektarami ziemi. Kluczem do odbudowy Közbirtokosság były pisemne zapisy złożonego systemu przekazywania praw do ziemi przez pokolenia. Orbán otwiera skórzaną teczkę i ostrożnie wyciąga gruby plik dokumentów. Na każdej stronie są dwie kolumny starannie zapisanych nazwisk z przypisanymi liczbami – rejestr udziałowców Közbirtokosság z 1936 roku. To właśnie takie strony, ukryte w domach i zakopane w archiwach, pomogły Orbánowi i innym liderom Közbirtokosság w długiej walce prawnej o odzyskanie wsi po obaleniu Ceaușescu w 1989 roku. Orbán wspomina przeszukiwanie stosu dokumentów w urzędzie i odnalezienie tej listy. Życie z dala od pośpiechu Do Orbána przy stole dołącza 75-letni Szentpáli Géza, świecki lider kościoła unitariańskiego; młodszy mężczyzna obok niego, Benedek Mihály, jest jego pastorem. Orbán znajduje stronę z drugiej listy nazwisk – tym razem z 1946 roku – i wskazuje linię 165. Wpisane jest tam nazwisko dziadka Szentpáli’ego. Gdy rozglądam się po stole, wszyscy trzej mężczyźni ocierają łzy. Karácsonyfalva (po rumuńsku Crăciunel) leży wśród falujących, przypominających Toskanię wzgórz i głębokich lasów. To jedna z szeregu wiosek, z których każdą wyróżnia iglicowy szczyt kościoła unitariańskiego. Domy mają dachy z ceglanej dachówki, a wiele z nich posiada tzw. bramy szeklerskie – misternie rzeźbione drewniane wejścia z ikonografią i runami szeklerskimi, często zwieńczone strukturami przypominającymi japońską pagodę. Z podwórek słychać beczenie owiec i gdakanie kur; większość rodzin prowadzi co najmniej częściowo samowystarczalne gospodarstwa. Na słupach energetycznych znajdują się bocianie gniazda w kształcie pączków. Pewnego popołudnia muszę ustąpić miejsca głośnemu stadu krów pędzonych przez młodych mężczyzn z kijami i okrzykami przez środek wsi. (Warto dodać, że wieś ma szybszy internet i lepsze drogi niż mój dom w Nowym Orleanie.) Czułość wobec ziemi i tradycji Orbán Csaba cieszy się oczywistym szacunkiem w całej wsi, ale uważany jest też za swego rodzaju ekscentryka. Innych liderów Közbirtokosság można rozpoznać po drogich samochodach i zachowaniu „ważniaków”. Orbán jeździ zdezelowanym hatchbackiem i wymyśla kolejne projekty. Jest tradycyjna otwarta łaźnia, którą odnowił w 2019 roku jako miejsce spotkań, z ogrodem ziół leczniczych i paleniskiem do parzenia herbaty. Po drugiej stronie wsi, u stóp lasu, znajduje się kasztanowy sad, gdzie organizuje doroczny Festiwal Kasztanów. Jest też wspólnotowe centrum Közbirtokosság, w którym w sobotnie popołudnie – podczas mojej wizyty – wieśniacy w tradycyjnych strojach odgrywają „dziecięce wesele”, w którym lokalna dziewczynka i chłopiec udają pannę młodą i pana młodego przed wielką ucztą. Samochód Orbána nieustannie przypomina mu o zapięciu pasów bezpieczeństwa, gdy ten pędzi po drogach gruntowych z jednego miejsca do drugiego. Wszystkie projekty – mówi – są próbą zachowania tradycji tego miejsca przy jednoczesnym ostrożnym otwieraniu go na możliwości ekoturystyki. Orbán często wyjaśnia tę delikatną równowagę za pomocą emblematycznego symbolu: szeklerskiego słońca i księżyca stojących niezależnie wewnątrz kręgu gwiazd Unii Europejskiej. Strażnicy lasu i dzikiej przyrody Przede wszystkim jednak Közbirtokosság działa jako opiekun najcenniejszego zasobu wioski: lasu, który jest zarówno źródłem niezbędnego opału (co doceniłem podczas kilku chłodnych nocy przy piecu w pensjonacie), jak i siedliskiem kruchej bioróżnorodności. W deszczowy dzień do lasu zabiera mnie myśliwy i genialny majsterkowicz Öcsi Mátyás. Zaprasza mnie, bym towarzyszył mu w codziennej wizycie do trzech kamer z czujnikiem ruchu, którymi monitoruje dziką faunę. Pokonujemy koleiny w pojeździe terenowym własnej konstrukcji zrobionym ze starego Land Rovera, a potem maszerujemy w ciszy, śledzeni przez niskiego lisa, którego Öcsi zna i nazwał Vuki. Poza śpiewem ptaków, Vuki jest jedynym stworzeniem, jakie spotykamy. Ale w domu Öcsiego, gdy moje buty suszą się nad piecem, przeglądamy zdjęcia z kamer. Widać na nich jelenie, dziki, drobne ssaki – i wiele, wiele niedźwiedzi. Drżę na myśl, że wszystkie te stworzenia były wokół nas, gdy przemierzaliśmy ich leśny dom. Życie w rytmie natury „To, co jest tu wyjątkowe, to fakt, że społeczność posiada ziemię” — mówi Székely Kinga-Réka, unitariańska pastorka z sąsiedniej wsi. „Nikt nie może się tak bardzo wzbogacić, by przez to inni cierpieli”.Paradoksalnie, te zasady przypominają idee komunizmu – z małej litery. „Nienawidzimy tego słowa, ale to prawda” — przyznaje Székely. „My mieliśmy ten system od tysiąca lat. Nie potrzebowaliśmy, żeby oni przyszli i nam go przynieśli!” Jestem w domu Székelych na corocznym rytuale uboju świni, z której mięso będzie spożywane przez resztę roku. Gdy przyjeżdżam, ciało zwierzęcia wciąż paruje i jest rozłożone na stole na zewnątrz. Rzeźnik o okrągłej twarzy sprawnie je rozbiera. Najlepsze kawałki trafiają do solanki, później zostaną uwędzone, a organy i inne wnętrzności trafią do tymczasowej „fabryki kiełbas” zorganizowanej w jadalni. Nadmiar kiełbas zostanie rozdany sąsiadom, którzy w swoim czasie odwdzięczą się tym samym. Mąż Kingi-Réki, Zsolt-Csaba, programista komputerowy, częstuje wszystkich porannym kieliszkiem pálinky – domowej śliwowicy, którą przygotowali razem. „Moje pokolenie jest ostatnim, które rozumie znaczenie zabicia świni” — ubolewa. „Jakie to znaczenie?” — pytam. „Że jesz to, co sam wyhodowałeś” — odpowiada. „Że wiesz, skąd to pochodzi. Że jesteś z tym związany.” Czas płynie, ale duch miejsca trwa Na ścianie w domu Székelych, jak w wielu innych domach w regionie, wisi mapa pokazująca Transylwanię jako część większego Cesarstwa Austro-Węgierskiego. To dobre przypomnienie, że – jak to miejsce dobrze wie – nie da się ukryć przed prądami historii. Zimy stają się cieplejsze. Ostatnie dwa lata przyniosły susze. W Rumunii rośnie nowy nacjonalizm, potencjalnie zagrażający mniejszościom etnicznym w kraju. W dolinie Homoród widać dzieci i starszych, ale niewielu w wieku średnim; wielu młodych dorosłych wyjechało w poszukiwaniu pracy, doktoratów lub po prostu łatwiejszego życia niż to, które oferuje rolnictwo. Zsolt-Csaba musiał sprowadzić nepalskich pracowników, by obsadzić jeden ze swoich małych sklepów spożywczych. Kto przejmie odpowiedzialność za przyszłość? W obliczu tego wszystkiego to, co robią Orbán Csaba i Közbirtokosság, jest wzorem pielęgnowania własnego ogrodu — próbą ochrony i utrzymania rodziny, wspólnoty i darów tego małego zakątka planety, który znają lepiej niż ktokolwiek inny. Przy stole na plebanii Orbán pakuje stos dokumentów i ostrożnie wkłada je z powrotem do swojej teczki. Poklepuje ją czule i chowa pod pachą. „Miło byłoby wiedzieć, kto będzie trzymał to następny” — mówi. Źródło: National Geographic
100 lat temu wierzono, że będziemy żyć setki lat. Co poszło nie tak?
Nieśmiertelność miała być kwestią czasu. Tymczasem przyszłość wygląda zupełnie inaczej, niż przewidywały magazyny naukowe z 1925 roku. Co poszło nie tak – i czy mamy plan B?
Spis treści: Marzenie o nieśmiertelności Tak wydłużamy życie Osiągnięcia naukowe drugiej połowy XIX wieku, w tym poznanie bakterii i rozwój szczepionek, zmieniły sposób, w jaki ludzie postrzegali medycynę. Kolejne postępy w tej dziedzinie dawały nadzieję nie tylko na zdrowie, ale i na bardzo, bardzo długie życie. Marzenie o nieśmiertelności Dokładnie 100 lat temu, w 1925 roku, wielu wierzyło, że ludzkość stoi na granicy pokonania śmierci. Na łamach magazynu „Popular Science” pojawił się wówczas artykuł o prowokacyjnym tytule „Czy śmierć jest naprawdę konieczna?”. Autor, John E. Lodge, przewidywał, że dzięki nauce ludzie wkrótce będą żyć setki, jeśli nie tysiące lat. Sto lat później nadal nie osiągnęliśmy nieśmiertelności, ale ludzkość konsekwentnie wydłuża średnią długość życia. W 1925 roku przeciętny Amerykanin żył 58 lat. Dziś to ponad 78. Postęp, choć powolny i złożony, jest realny. Zamiast witamin i szczepionek, dziś naszą wyobraźnię rozpalają m.in. terapie genowe. Eksperymenty na myszach, w tym blokowanie białka interleukina-11 czy przeszczepianie genów długowieczności z golców, przynoszą obiecujące wyniki. Pamiętajmy jednak, że wdrożenie tych rozwiązań u ludzi wiąże się z ogromnymi wyzwaniami – zarówno technologicznymi, jak i etycznymi. Wiele metod, o których fantazjowano w pierwszej połowie minionego wieku (np. odmładzanie enzymów czy organów) nadal pozostaje w sferze science fiction. Do łask częściowo wraca jednak rutwica lekarska. W średniowieczu stosowano ją jako zioło na cukrzycę. Dziś jest jednym ze składników metforminy – leku przeciwcukrzycowego, który jest też badany pod kątem działania przeciwstarzeniowego. Tak wydłużamy życie W 2025 r., tak jak i 100 lat temu, wielu ludzi nadal marzy jednak nie tyle o nieśmiertelności, ile o wydłużeniu zdrowego życia. Coraz częściej słyszymy o tzw. biohackingu. Zagadnienie to może dotyczyć zarówno diety, jakości snu, jak i transfuzji osocza czy noszenia zaawansowanych urządzeń monitorujących ciało. Mimo nieustającego postępu naukowcy są ostrożniejsi w snuciu wizji od swoich poprzedników. I tu również przydaje się wiedza. Badacze wiedzą dziś więcej o naszej biologii. Zmieniło się też spojrzenie na sam proces starzenia. To nie tylko efekt zużycia organizmu, ale też fundamentalna część naszej ewolucji. Zatrzymanie go jest abstrakcją. Od 1925 r. nauczyliśmy się na szczęście wielu cennych rzeczy. Co raz więcej osób wie, jak żyć dłużej i zdrowiej. I choć nie żyjemy tysiąc lat, to w wielu wymiarach żyjemy lepiej niż kiedykolwiek wcześniej. Źródło: Popular Science Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
102-letni lekarz zdradza, czemu zawdzięcza długowieczność. Zaskoczy niejedną osobę
W wieku 102 lat Howard Tucker pozostaje aktywny zawodowo i towarzysko, ucząc przyszłych lekarzy i zdobywając popularność na TikToku. Jego styl życia, rady i przekonania inspirują kolejne pokolenia – również te, które dopiero uczą się chodzić.
Spis treści: Gwiazda mediów społecznościowych Emerytura? „Wróg” długowieczności Trzy złote zasady zdrowia według Tuckera Palenie, dieta, alkohol – co warto wiedzieć? Ruch, relacje, równowaga – jego styl życia inspiruje Co naprawdę liczy się w leczeniu i życiu W wieku 102 lat Howard Tucker jest najstarszym praktykującym lekarzem na świecie i aktywnie szuka nowej pracy, odkąd w 2022 roku zamknięto szpital, w którym uczył rezydentów medycyny. – W tej chwili jestem bezrobotny – mówi Tucker. Choć nie przyjmuje już pacjentów, jego życiorys mówi sam za siebie. Dyplom lekarza medycyny uzyskał w 1947 roku, a specjalizację z neurologii ukończył w 1953. Służył w marynarce wojennej USA podczas II wojny światowej i był głównym neurologiem Floty Atlantyckiej podczas wojny koreańskiej. W 1989 roku, mając rześkie 67 lat, rozpoczął studia prawnicze i zdał egzamin adwokacki stanu Ohio, kontynuując jednocześnie pracę jako neurolog. Pomagał leczyć pacjentów w najwcześniejszych dniach pandemii COVID-19, a dziś okazjonalnie wykłada dla studentów medycyny i prawa na Uniwersytecie Case Western Reserve w Cleveland, Ohio. Nadal także konsultuje jako specjalista w sprawach medyczno-prawnych. Gwiazda mediów społecznościowych Ostatnio stał się również gwiazdą TikToka, z 101 tysiącami obserwujących i ta liczba wciąż rośnie. Wnuk Tuckera, Austin, założył konto wraz z przyjacielem Taylorem Taglianettim. Wspólnie wyprodukowali dokument zatytułowany „What’s Next?”, by ukazać niezwykłe osiągnięcia i życiową energię seniora. Przed swoimi 103. urodzinami, które przypadają w lipcu, National Geographic zapytało Tuckera o jego „tajemny składnik” długowieczności. Stulatek z przekonaniem wskazuje na nieustanne dążenie do wiedzy i relacji międzyludzkich oraz okazjonalne martini. Oto jego porady dotyczące zdrowia i nawyki, których jego zdaniem należy unikać. NATIONAL GEOGRAPHIC: Powiedział pan, że emerytura to „wróg” długowieczności. Skąd to przekonanie i dlaczego tak silnie się go pan trzyma? HOWARD TUCKER: To nie są tylko moje kaprysy. Istnieją udokumentowane badania, które pokazują, że z każdym dodatkowym rokiem pracy ryzyko demencji maleje. Kontynuowanie podejmowania decyzji i interakcji społecznych jest bardzo ważne. To spowalnia spadek zdolności poznawczych. Wracamy do starej teorii: „używaj albo strać”. Jeśli nie używasz swojego mózgu, to go stracisz. Trzy złote zasady zdrowia według Tuckera NG: Jaką radę dałby pan ludziom, których praca szkodzi ich zdrowiu? HT: Mam nadzieję, że takie osoby mogłyby znaleźć nowy zawód. Wie pan, miałem pacjentkę, która musiała objechać kilka razy przecznicę, zanim mogła wejść do pracy jako sekretarka. W wieku 42 lat miała udar z powodu skumulowanego stresu. Więc rada dla niej oczywiście brzmiałaby: znajdź innego szefa. NG: Jakie trzy zdrowe nawyki pan praktykuje i poleca innym? HT: Pozostań aktywny fizycznie i psychicznie, absolutnie nie pal papierosów i nie pielęgnuj nienawiści. Gdy nienawidzisz, fizycznie szkodzisz samemu sobie. Tętno i ciśnienie krwi idą w górę. To ten sam stres, który pojawia się przy każdym rodzaju lęku. Spójrzmy prawdzie w oczy, nienawiść jest wrodzona. Gdy kogoś nienawidzimy, w naszych oczach podnosimy własny status emocjonalny, ale to po prostu tak nie działa. Nie ma w tym żadnej rzeczywistości, poza niezdrowymi reakcjami fizjologicznymi. Palenie, dieta, alkohol – co warto wiedzieć? NG: Czy uważa Pan, że palenie jest dziś równie poważnym problemem dla młodszych ludzi jak 30–40 lat temu? HT: Tak, zdecydowanie. Kiedy byłem na studiach medycznych, chirurg Alton Ochsner z kliniki Ochsnera (obecnie Ochsner Health) odwiedził naszą klasę. Pokazał, że w pokoleniu przed moim bardzo niewiele kobiet paliło. Te, które to robiły, paliły tylko w domu, nigdy na ulicy ani publicznie. W tamtym czasie sądzono, że rak płuc to choroba mężczyzn, tak jak rak piersi to choroba kobiet. Ale on przedstawił przekonujące dowody, że wzrost zachorowalności na raka płuc u kobiet szedł w parze ze wzrostem ich palenia. To mnie przekonało. Palenie jest niebezpieczne. Nie wszyscy lekarze się z tym zgadzali. Kiedyś lekarze mówili pacjentom: „Zacznij palić, to ograniczy apetyt i uspokoi nerwy”. Moi studenci i rezydenci są zszokowani, kiedy opowiadam im, że lekarze siedzieli na łóżkach szpitalnych i palili papierosy, a pacjent w łóżku robił to samo. Myślę, że podobny wzorzec może dotyczyć marihuany. Obecnie rząd ją „błogosławi”, jak kiedyś papierosy. Coraz więcej dowodów wskazuje, że po inhalacji marihuany spada koordynacja i zmienia się intelekt. Widzimy przedwczesne reakcje sercowe, takie jak zawały serca czy udary. To wszystko jest w pewien sposób bagatelizowane. NG: Czy ma Pan podobne zdanie na temat alkoholu? HT: Dla mnie najwłaściwsze jest umiarkowanie. Gdy ludzie pytali mnie o długowieczność, jako żartowniś odpowiadałem: wino, kobiety i śpiew. Jest w tym sporo prawdy. (Choć teraz pojawiło się kilka negatywnych raportów dotyczących nawet umiarkowanego spożycia wina.) NG: Czy uważa Pan, że dieta wpływa na długość życia? Jak wygląda Pana sposób odżywiania się? Nie wierzę, że jedna dieta jest dobra dla wszystkich, ale jasne jest, że włączenie do diety więcej pełnowartościowych, zdrowych produktów, zamiast przetworzonych, smażonych czy słodkich, może zapobiec wielu problemom zdrowotnym w dłuższej perspektywie. Zazwyczaj zaczynam dzień od świeżych owoców i tostu, które jem razem z moją cudowną żoną. Zwykle nie jestem głodny w porze lunchu, a gdy jeszcze przyjmowałem pacjentów, często go pomijałem. Na kolację jem kurczaka, rybę lub okazjonalnie stek z warzywami lub sałatką. Do tego od czasu do czasu martini. Dla mnie to idealny posiłek. Przyznam, że w wieku 100+ pozwalam sobie na lody i pączki częściej niż kiedyś. Ruch, relacje, równowaga – styl życia inspiruje NG: Jak zmieniła się Pana rutyna treningowa? HT: Powiem tak: nadal lubię bieżnię, ale w znacznie wolniejszym tempie niż dawniej. I muszę mieć coś ciekawego w telewizji, żeby przetrwać ten „koszmar”. Z wiekiem nie ćwiczy się już tak intensywnie, ale ważne jest, by w ogóle to robić. Ćwiczenia wzmacniają serce i pobudzają mózg. Chodzenie jest dobre, zwłaszcza dla starszych ludzi, podobnie jak jogging. Trzeba starać się utrzymać rutynę chodzenia, bo z czasem pojawiają się ograniczenia. Twardnieją tętnice, nie można chodzić tak szybko i daleko, pojawiają się problemy z równowagą. Ale są inne opcje: rower stacjonarny, schody, orbitrek – wszystkie te urządzenia pobudzają organizm. NG: Czy ma Pan hobby, które pobudza mózg i daje radość z życia? HT: Wciąż chodzę na rakietach śnieżnych. Moja równowaga już szwankuje, więc to coraz bardziej ryzykowne, ale robię to z dziećmi. Kiedy one jeżdżą na nartach zjazdowych, ja przeżywam to przez nich. NG:Jest Pan żonaty od prawie 68 lat. Jak ta relacja wpłynęła na Pana zdrowie? HT: Cóż, trzyma mnie w trzeźwości. Trzyma mnie też w skromności. Po prostu lubimy spędzać razem czas. NG: Czy uważa Pan, że przyjaźnie są równie ważne? HT: Przyjaźnie mogą być bardzo silne i tak powinno być. Mój ojciec miał przyjaciół w wieku trzydziestu kilku lat, gdy sam miał już 90 — to go utrzymywało przy życiu. Ze mną jest podobnie. Choć nie mam znajomych w wieku 30 lat, a wszyscy moi bliscy przyjaciele z dzieciństwa już odeszli, to mam przyjaciół młodszych ode mnie o 25 lat i oni stymulują mnie do lepszego myślenia. NG: Czy sposób, w jaki ludzie się do Pana zwracają, zmienił się z wiekiem? HT: Tak, i to nie jest komfortowe. Ludzie rozmawiają o mnie z moimi dziećmi, kiedy jestem obecny, i nie pytają mnie bezpośrednio. Traktują cię z góry, jakbyś był zramolałym staruszkiem. To niekoniecznie prawdziwe. I też obraźliwe. NG: A jednak wydaje się Pan pełen nadziei i szczęścia, gdy mówi o życiu. Jaki jest Pana sekret optymizmu? HT: Ignoruję swój wiek. Wiek jest względny. Gdy miałem 40 lat, rozmawiałem z grupą studentów i rezydentów medycznych i powiedziałem, że nigdy nie martwię się o przedwczesną śmierć. Jeden z nich powiedział: „Doktorze Tucker, pan już przekroczył wiek”. Miałem wtedy 40 lat! Myślę, że brak lęku przed każdym momentem życia jest ogromnie ważny. Co naprawdę liczy się w leczeniu i życiu NG: Jaka jest najważniejsza medyczna innowacja, która zmieniła Pana pracę w neurologii? HT: Obrazowanie, a konkretnie tomografia komputerowa (CT) i rezonans magnetyczny (MRI). To przeniosło nas ze średniowiecza medycznego w XX wiek. To ogromnie poprawiło naszą zdolność diagnozowania i leczenia wielu schorzeń bez potrzeby uciekania się do przestarzałych i inwazyjnych procedur. To powiedziawszy, nadal ostrzegam moich studentów i rezydentów, by nigdy nie polegali wyłącznie na obrazowaniu. Podkreślam znaczenie dokładnego wywiadu z pacjentem. Poznaj swojego pacjenta. Zrozum pełny obraz kliniczny. Dopiero potem użyj obrazowania, by potwierdzić lub podważyć to, co już podejrzewasz. Mimo wszystkich naszych technologicznych postępów, ludzki aspekt medycyny pozostaje równie istotny jak zawsze. NG: Jaki jest największy mit, jaki słyszy Pan o długowieczności? Ludzie często mówią, że jedzenie X lub ścisłe trzymanie się rutyny Y wydłuży życie. Nie wierzę w skrajności ani modne trendy. W rzeczywistości uważam, że skrajności mogą bardziej zaszkodzić niż pomóc. Oczywiście genetyka i szczęście odgrywają ogromną rolę. Poza tym uważam, że kluczem jest: wszystko z umiarem. Kiedyś zapytano irlandzkiego dramaturga George’a Bernarda Shawa, czemu zawdzięcza swoją długowieczność. Odpowiedział: diecie wegetariańskiej, bez alkoholu i bez kofeiny. Potem zapytali Sir Winstona Churchilla: on pił armeński koniak, jadł mięso przy każdym posiłku i palił cygara. Żartuję czasem, że jestem mądrzejszy od obu. Nie widzę sensu ani korzyści w ślepym podążaniu za modą, trendami czy nadmiernym folgowaniu sobie, ale wierzę w cieszenie się życiem. Byle bez papierosów! źródło: National Geographic
106-latek z Kalabrii zdradza sekret długowieczności: „No bacco, no tabacco, no venere”
Sto lat to dla niej dopiero początek. Seniorka z Sardynii ujawnia, co naprawdę działa na długowieczność – i to wcale nie dieta, aktywność fizyczna czy geny. Choć wielu szuka sekretu w superfoods, ona przekonuje, że klucz tkwi gdzie indziej – w czymś, co każdy z nas może wdrożyć już dziś.
Długowieczność to nie tylko kwestia genów czy diety – to fascynująca opowieść o stulatkach z Kalabrii, dzieciach z Ekwadoru, które nie rosną, ale nie chorują, i genetycznych sekretach ukrytych w archiwach, mitochondriach oraz krwi. Artykuł odkrywa, jak nowoczesna nauka próbuje rozwikłać zagadkę zdrowego, długiego życia i co łączy mieszkańców odizolowanych społeczności z całego świata. Molochio – wioska stulatków i genetyczny skarb Kalabrii Jest rześki styczniowy poranek, dalekie wierzchołki masywu Aspromonte pobielił śnieg, a w dolinie dojrzewają pomarańcze. Minivan Giuseppe Passarina mknie serpentynami Kalabrii, krainy w czubku włoskiego buta. Kierowca – genetyk z Uniwersytetu Kalabryjskiego – gawędzi z pasażerem Mauriziem Berardellim, geriatrą. Jadą do dwutysięcznej osady Molochio, w której żyje czworo stulatków i czworo 99-latków. Salvatore Caruso wygrzewa akurat swoje 106-letnie kości przed buzującym ogniem kominkiem. Caruso, zwany księgowym (u’raggiuneri) czyta artykuł o końcu świata w tabloidzie. Na półce nad kominkiem stoi oprawiona w ramki kopia metryki urodzenia – z datą 2 listopada 1905 r. Caruso nie narzeka na zdrowie ni pamięć. Dobrze pamięta śmierć ojca w 1913 r. czy wielką epidemię grypy hiszpanki z lat 1918–1919, w której omal nie stracił matki i brata. Geny kontra dieta – co naprawdę wydłuża życie? Pamięta, jak go przeniesiono z wojska do cywila w 1925 r. po wypadku, w którym złamał nogę w dwóch miejscach. Na pytanie Berardellego o przyczyny długowieczności, odpowiada z uśmiechem: – No bacco, no tabacco, no venere – czyli: „żadnego wina, tytoniu, kobiet”. I dodaje, że w młodości jadał głównie figi i fasolę, a ciemnego mięsa niemal nie tykał. Passarino i Berardelli mniej więcej to samo słyszą od 103-letniego Domenica Romea. Ten z kolei opisuje swój jadłospis tak: poco, ma tutto, czyli „po odrobinie wszystkiego”. Podobnie odżywiała się 104-letnia Maria Rosa Caruso. – Dość często mówią, że woleli jedzenie bezmięsne, czyli owoce i warzywa – zauważa Berardelli. – Jedli owoce i warzywa – konstatuje Passarino rzeczowo – bo nic innego nie mieli. Bez względu na to, czy niedojadanie jest wynikiem świadomego wyboru, czy konsekwencją biedy, badania od kilku dziesiątków lat potwierdzały: niskokaloryczne odżywianie i długie życie idą w parze. Ostatnio jednak hipoteza o istnieniu związku między niedojadaniem a długowiecznością zaczęła się chwiać. Naukowa podróż do Ekwadoru – dzieci, które nie rosną, ale żyją dłużej Dzisiejsi naukowcy zaprzęgli do badań nowoczesne metody genomowe, techniki biologii molekularnej oraz – co najważniejsze – analizę danych dotyczących niewielkich, izolowanych genetycznie populacji ludzkich. Daje to coraz lepszy wgląd w przyczyny powstawania chorób wieku podeszłego. Badania w Kalabrii, w Ekwadorze i na Bronksie zaowocowały zidentyfikowaniem białek i innych związków chemicznych, a także szlaków ich przemian, a to kiedyś doprowadzi być może do tego, że każdy dożyje późnej starości. Naukowcy szukający rozwiązania zagadki długowieczności w genach zwrócili uwagę na takich ludzi jak Nicolas Anazco noszący przydomek „Pajarito”, co po hiszpańsku znaczy „Ptaszyna”. Ptaszyna pod wieloma względami nie różni się od innych nastolatków – gra w piłkę nożną i gry komputerowe. Mieszka w czteropokojowym domu w wiejskiej okolicy wyżynnej prowincji El Oro w Ekwadorze. Strome zbocza podnóży Andów spowija tam bujna, niemal rajska zieleń. Ptaszyna, 17-letni młodzieniec, pomaga ojcu w gospodarstwie. Niechętnie wspomina, że gdy poszedł do szkoły, uświadomił sobie, skąd się wzięło przezwisko „Ptaszyna”. Wystarczyło, że się rozejrzał po kolegach w klasie: – Zrozumiałem, że będę niższy od nich. Dużo niższy. W wyniku działania recesywnej mutacji pojedynczego genu Ptaszyna wygląda jak ośmiolatek, ma 114 cm wzrostu. Jest dużo niższy od swego starszego o rok brata Ricarda. Mutacja wywołuje chorobę zwaną karłowatością typu Larona. Ale równocześnie chroni Ptaszynę od wielu chorób nękających zazwyczaj ludzi w podeszłym wieku. Lokalne spotkanie z wielkim potencjałem Pewnego popołudnia Ptaszyna razem z trzema innymi mieszkańcami okolicy, którzy cierpią na ten sam typ karłowatości, wziął udział w lokalnej konferencji zorganizowanej na zapleczu sklepu. Siedzieli na krzesłach, a stopy w dziecięcych butach dyndały im nad podłogą. Freddy Salazar, 39 lat, 116 cm wzrostu, jeździ przerabianym chevroletem z podwyższonym siedzeniem i przedłużonymi pedałami, by mógł dosięgnąć ich stopami. Victor Rivera, 23 lata, nieco wyższy od Salazara, jest znany ze zdjęcia pokazywanego na wielu konferencjach naukowych. Gdy go fotografowano, miał cztery lata i był tak mały, że kolba kukurydzy, którą trzymał, była dłuższa niż cała jego ręka. Luis Sanchez ma 43 lata. Na pytanie, czy wie o najnowszych odkryciach naukowych dotyczących ich choroby, wybucha piskliwym śmiechem, który udziela się towarzyszom. – Śmiejemy się, bo wiemy, że jesteśmy odporni na raka i cukrzycę – wyjaśnia. Wnioski z artykułów naukowych nie są może aż tak kategorycznie sformułowane, niemniej jednak coś jest na rzeczy. Zainteresowanie naukowców populacjami długowiecznymi lub wyjątkowo niepodatnymi na choroby, izolowanymi ze względów geograficznych lub kulturowych, bierze się stąd, że w takich populacjach łatwiej znaleźć genetyczne czynniki sprzyjające długowieczności, odporności, dobremu zdrowiu. Takim naukowcem jest lekarz Ptaszyny Jaime Guevara. Poszukiwania małych ludzi rozpoczął w 1987 r. i przez ćwierć wieku objął badaniami około setki osób z południowego Ekwadoru cierpiących na karłowatość typu Larona. Do pacjentów doktora Guevary należy 40-letnia Meche Romero Robles. Ma 125 cm wzrostu i samotnie wychowuje nastoletnią córkę. Mieszkają w miejscowości Pinas. – Patrzcie tylko! – woła Guevara, ściskając panią Robles. – Biorąc pod uwagę jej tuszę, powinna mieć cukrzycę. A nie ma! Nie cierpi na cukrzycę, tak jak wielu innych karłów. Już w 1994 r. do tego doszedłem, ale nikt nie chciał mi wierzyć – mówi Guevara. Laron, Longo i Guevara – badacze wyjątkowej mutacji To się zmieniło w 2005 r., gdy Valter Longo, cytolog z Uniwersytetu Południowej Kalifornii prowadzący badania nad starzeniem się, zaprosił Guevarę na swoją uczelnię, aby wygłosił referat. Longo już 10 lat wcześniej zaczął manipulować genami nieskomplikowanych organizmów, np. jednokomórkowych drożdży, wytwarzając mutacje, które przedłużały im życie. Mechanizmy ich działania były różne. Niektóre mutanty potrafiły naprawiać uszkodzenia DNA sprawniej, niż dzieje się to w normalnych komórkach. Inne lepiej radziły sobie ze szkodliwym wpływem wolnych rodników. Jeszcze inne miały zdolność unieszkodliwiania tych zmian w DNA, które sprzyjają powstawaniu nowotworów u ludzi. W 1996 r. naukowiec z Uniwersytetu Południowego Illinois Andrzej Bartke dokonywał u myszy manipulacji genów związanych z rośnięciem. Udało mu się wykazać – co nie było niespodzianką – że inaktywacja genów kontrolujących szlaki hormonalne związane ze wzrostem powodowała, że myszy były mniejsze. Niespodzianką okazało się co innego: małe myszy żyły o 40 proc. dłużej niż myszy normalne. Czy coś podobnego zachodzi u ludzi? Czy anomalie genetyczne mogą chronić przed chorobami wieku podeszłego? Izraelski endokrynolog Zvi Laron, który w 1966 r. opisał rodzaj karłowatości nazwany później jego nazwiskiem, znalazł kilkadziesiąt osób dotkniętych tym schorzeniem mieszkających w różnych zakątkach Europy. Valter Longo doszedł do wniosku, że pacjenci Guevary mogą być efektem czegoś w rodzaju naturalnego eksperymentu – izolowaną populacją, której geny wiążą się z długowiecznością. Naukowcy sądzą, że Ekwadorczycy z karłowatością Larona wywodzą się od grupy Żydów z Półwyspu Iberyjskiego, którzy przybyli do Nowego Świata pod koniec XV w., wioząc ze sobą szczególny genetyczny bagaż: omyłkę zwaną mutacją E180 zlokalizowaną w genie odpowiedzialnym za receptor hormonu wzrostu, białko sprawiające, że organizm reaguje na bodźce do rośnięcia. Ten sam błąd genetyczny znaleziono w Izraelu. – Żydzi sefardyjscy uciekali z Hiszpanii i Portugalii przed inkwizycją – do Afryki Północnej, na Bliski Wschód. Wielu dotarło do Ameryki. Dla bezpieczeństwa osiedlali się na prowincji – tłumaczy Harry Ostrer, genetyk z wydziału medycyny na Uniwersytecie Jesziwa w Nowym Jorku. Przez stulecia mutacja utrzymywała się i rozprzestrzeniała w populacji, wzmacniana przez izolację i małżeństwa krewniacze. – Właściwie wszyscy jesteśmy spokrewnieni – mówi Christian Asanza Reyes z Balsas. Jest wysoki, ale to nie przeszkodziło jemu i jego żonie w przekazaniu genu karłowatości dwójce z trojga ich dzieci. Guevara i Longo nawiązali współpracę w 2006 r. W grupie dotkniętej karłowatością typu Larona nie było ani jednego przypadku cukrzycy i zanotowano tylko jeden nowotwór, zresztą niegroźny. Wśród członków grupy kontrolnej złożonej z mieszkańców tej samej okolicy i w tym samym wieku Guevara i Longo u 5 proc. wykryli cukrzycę, a 20 proc. zmarło na nowotwory. W późniejszych badaniach, które prowadził Longo, okazało się, że krew pobrana od pacjentów z Ekwadoru miała własności chroniące komórki ludzkie przed wywoływanymi w laboratorium nowotworami. Jaki magiczny składnik zawierała ta krew? – Żadnego – wyjaśnia Longo. Dlaczego brak IGF-1 może chronić przed nowotworami? Jak to rozumieć? Chodzi o brak pewnej substancji, hormonu zwanego insulinopodobnym czynnikiem wzrostu 1, w skrócie IGF-1. Własności ochronne krwi wynikają, jak wyjaśnia Longo, z niezwykle niskiej zawartości IGF-1. Czynnik ten odgrywa ważną rolę w rośnięciu dziecka, ale wiąże się także z przyspieszaniem wzrostu nowotworów i jest regulatorem metabolizmu. Czy ograniczenie obecności tego hormonu we krwi może opóźnić rozwój chorób wieku starczego? To prawdopodobnie nie takie proste, niemniej w badaniach nad długowiecznością wciąż pojawiają się doniesienia o wpływie IGF-1. Kalabryjskie księgi życia – genealogia jako klucz do długowieczności W Kalabrii polowanie na ukryte białka i mechanizmy odpowiedzialne za długowieczność rozpoczyna się w urzędach stanu cywilnego, dajmy na to w średniowiecznym miasteczku Luzzi. W wysokich regałach stoją tam cenne księgi. Rząd włoski po zjednoczeniu kraju w 1861 r. nakazał urzędnikom rejestrować urodzenia, małżeństwa i zgony obywateli. A naukowcy z Uniwersytetu Kalabryjskiego od 1994 r. ryją w tych dokumentach w każdej z 409 gmin Kalabrii – i wyłania się z tego niezwykły obraz. Porównanie rodowodów z prostymi wskaźnikami zdrowotnymi i najnowszymi metodami genomowymi pozwoliło zająć się fundamentalnymi zagadnieniami długowieczności. Na ile decyduje o niej dziedziczność? Na ile warunki środowiska? Jak te czynniki ze sobą współdziałają, sprzyjając długowieczności – lub przeciwnie, przyspieszając starzenie się? – Oto księga metrykalna z 1905 r. – tłumaczy Marco Giordano, jeden ze współpracowników Giuseppe Passarina, otwierając rejestr. Pokazuje starannie wykaligrafowany wpis urodzenia Francesca D’Amato z dnia 3 marca 1905 r. – Zmarł w 2007 r. – dodaje Giordano. D’Amato jest tzw. probantem, czyli centralną osobą tablicy genealogicznej. – Na podstawie tych dokumentów możemy ustalić rodowody poszczególnych rodzin. Porównując wpisy metrykalne ze szczegółowymi fiszkami sięgającymi XIX stulecia, Giordano sporządził drzewa genealogiczne 202 mieszkańców Kalabrii, którzy przekroczyli 90 lub 100 lat. W księgach znaleziono nie tylko braci i siostry stulatków, ale też małżonków i małżonki tychże. – Porównaliśmy wiek, który osiągnęli bracia i siostry D’Amato, z wiekiem ich małżonków – wyjaśnia Giordano. – Żyli w tych samych warunkach. To samo jedli. Tak samo się leczyli. Pochodzili z tej samej społeczności. Ale geny mieli różne. Artykuł kalabryjskich badaczy, który ukazał się w 2011 r., zawierał zaskakujący wniosek: rodzice i rodzeństwo osób, które dożyły co najmniej dziewięćdziesiątki, żyli dłużej niż przeciętnie, co potwierdzało wcześniejsze ustalenia badawcze, lecz okazało się, że czynniki dziedziczne silniej wpływają na długowieczność mężczyzn niż kobiet. Mężczyźni dziedziczą długowieczność? Zróżnicowanie płciowe wyników pokazuje, że wpływ genów na długowieczność jest złożony bardziej, niż się wydawało. Większość europejskich badań wykazywała dotąd, że kobiety dożywają setki z większym prawdopodobieństwem niż mężczyźni, i wśród stulatków kobiet jest nawet pięciokrotnie więcej niż mężczyzn. Wskazywano, że ta prawidłowość ma uwarunkowanie, przynajmniej częściowo, dziedziczne. Ale analizując szczegóły tablic genealogicznych, kalabryjscy naukowcy wykryli paradoks: dziedziczny komponent długowieczności wydaje się silniejszy u mężczyzn, ale kobiety wyciągają większą korzyść ze sprzyjających warunków środowiska, takich jak zdrowy jadłospis i lepsza opieka lekarska. Smak na długie życie – polifenole i metabolizm W półmroku korytarza przy uniwersyteckim gabinecie Passarina stoi kilka lodówek wypełnionych probówkami z krwią stulatków. Próbki DNA z tej krwi i innych tkanek ujawniły dalsze tajemnice długowiecznych Kalabryjczyków. I tak na przykład osoby żyjące ponad 90 lat mają częściej niż inni pewien szczególny allel genu ważnego dla odczuwania smaków i trawienia. Sprawia on, że osobom tym smakują gorzkawe pokarmy, jak brokuły i różne zielone warzywa liściowe, które obfitują w zdrowe polifenole, a ponadto komórki ich jelit sprawniej wchłaniają substancje odżywcze z trawionego pożywienia. Passarino stwierdził też, że u stulatków występuje „wzmocniona” wersja genu kodującego tzw. białko rozprzęgające (UCP, zwane też termogeniną). Odgrywa ono główną rolę w przemianie materii – w sposobie zużywania energii i regulowaniu temperatury ciała, a to z kolei wpływa na tempo starzenia się. – Zdołaliśmy określić kilka szlaków metabolicznych mających największy wpływ na długowieczność. Większość wiąże się z reagowaniem na stres, z metabolizmem substancji odżywczych lub ogólnie przemianą materii i wykorzystaniem energii. Bronx i geny HDL – stulatkowie z dobrym cholesterolem Inny kontynent, inna genetyczna wyspa. Nad Bronksem wiszą chmury, a 81-letnia Jean Sisinni przechadza się po pokoju. Maszerując, recytuje co drugą literę alfabetu (B… D… F… H…). Tymczasem czujnik umocowany na czole mierzy aktywność neuronów płatów czołowych jej mózgu, a dywan rejestruje każdy krok. – Świetnie pani idzie! – mówi Roee Holtzer, neuropsycholog z Uniwersytetu Jesziwy, który prowadzi badania funkcjonowania mózgu i zdolności motorycznych u osób w podeszłym wieku. Jedno z nich polega na sprawdzaniu, jak sobie pacjenci radzą z „wielozadaniowością”. Holtzer wraz z neurologiem Joe Verghesem wykazali w poprzednich badaniach, że można na podstawie tego, na ile dobrze ktoś radzi sobie z myśleniem (którym zajmuje się kora czołowa) w trakcie wykonywania zadań ruchowych, takich jak chodzenie i mówienie, przewidzieć ryzyko wystąpienia w przyszłości otępienia starczego, ograniczenia zdolności ruchowych oraz upadków. Powyższe doświadczenie jest uzupełnieniem badań Nira Barzilaia. Ten izraelski lekarz rozpoczął w 1998 r. badania trojga nowojorskich stulatków. Dziś program ten obejmuje 500 osób w wieku powyżej 100. roku życia mieszkających w Nowym Jorku i okolicach. Wszyscy pochodzą z Europy Środkowej i są aszkenazyjskimi Żydami, czyli wywodzą się z grupy przez stulecia izolowanej genetycznie i kulturowo. W tej jednorodnej wewnętrznie grupie naukowcy znaleźli zestaw genów związanych z długowiecznością; w tym te same, które zidentyfikowano w badaniu włoskim. W miarę gromadzenia danych naukowcy zauważyli, że aszkenazyjscy stulatkowie charakteryzują się wyjątkowo wysokim stężeniem HDL, zwanego „dobrym cholesterolem”. Okazało się, że jeszcze wyższe jego stężenie występuje u dzieci tych stulatków. To skłoniło do analizy DNA około setki genów, o których wiadomo, że w jakiś sposób kontrolują metabolizm cholesterolu. Udało się zidentyfikować pewien podtyp genu zwanego CETP, odpowiedzialnego za białko transportujące estry cholesterolu, który występuje częściej u stulatków niż w pozostałej populacji. Szczegółowe badania tej „stulatkowej” wersji genu CETP potwierdziły to, co wynikało z wcześniejszych badań: ta szczególna odmiana genetyczna chroni przed chorobą wieńcową. Co więcej, osoby z tym podtypem genetycznym – nie tylko stulatkowie – lepiej sobie radzą w eksperymentach z zadaniami poznawczymi typu „mówienie podczas chodzenia”. Dwie duże firmy farmaceutyczne prowadzą obecnie badania nad lekami, które hamują wytwarzanie CETP, tak jak to czyni wariant genetyczny występujący u stulatków. Barzilai i jego współpracownicy zajęli się też mitochondriami stulatków. Są to komórkowe „elektrownie” mające swoje własne DNA, własne geny i własne odmiany tych genów o zasadniczym znaczeniu metabolicznym. Humanina – białko, które może zmienić medycynę Zespół Barzilaia zidentyfikował kilka białek mitochondrialnych występujących u osób żyjących ponad 90, a nawet 100 lat. Jedno z tych białek, humanina, przedstawia się szczególnie interesująco, przynajmniej w doświadczeniach ze zwierzętami. Barzilai twierdzi, że jeden zastrzyk z humaniny podany choremu na cukrzycę szczurowi powoduje unormowanie się poziomu glukozy i właściwie likwiduje wszystkie objawy cukrzycy w ciągu paru godzin. Zapobiega też miażdżycy i chorobie Alzheimera u myszy, podatnych na te choroby. Szeroko zakrojony i ambitny program badawczy nad długowiecznością na Uniwersytecie Jesziwy należy do nowej fali badań nad genetyką człowieka, które przedtem skupiały się głównie na poszukiwaniu genów odpowiedzialnych za poszczególne choroby. – Wszyscy szukają genów cukrzycy, otyłości itd. A nie znajdują ich dlatego, że mamy też zestawy genów obronnych – tłumaczy Barzilai. Jak się zdaje – mogą one być „silniejsze” niż geny związane z chorobą czy starzeniem się. Gen obronny FOXO3 – tropem tajemnicy długowieczności Gen o kryptonimie FOXO3 jest jednym z najbardziej intrygujących. W jeszcze jednym badaniu izolowanej populacji naukowcy z Uniwersytetu Hawajskiego odkryli wariant genu występujący u długowiecznych mieszkańców Oahu pochodzenia japońsko-amerykańskiego. Jest to gen odpowiedzialny za ten sam insulinowy szlak metaboliczny IGF-1, który ujawnił się w populacji dotkniętej karłowatością Larona w Ekwadorze. Obronne geny są też tematem badań naukowców ze Scripps Translational Science Institute w La Jolla w Kalifornii. Eric Topol przeczesuje tu DNA około tysiąca osób, które nazwali „krzepkimi staruszkami”. Są to osoby po 80. roku życia niewykazujące objawów żadnych chorób przewlekłych, jak nadciśnienie, choroba wieńcowa czy cukrzyca. – Muszą istnieć jakieś geny regulatorowe, które odpowiadają za to, że te osoby uchroniły się przed chorobami związanymi z podeszłym wiekiem. I my na nie polujemy – mówi Topol. Co determinuje starość? Trop prowadzi do życia płodowego Wyścig do odkrycia zagadki długowieczności skłonił naukowców do przyjrzenia się okresowi życia, który – jak się okazuje – jest ważny dla ustalenia tempa starzenia się osobnika. Chodzi o życie płodowe. Badacze podejrzewają, że nasz wzorzec starzenia się ustalany jest bardzo wcześnie, zapewne jeszcze przed naszym urodzeniem. Chcąc sprawdzić tę hipotezę, Francine Einstein i John Greally badają markery chemiczne na DNA komórek macierzystych pobranych z krwi pępowinowej noworodków urodzonych na Bronksie i porównują ze sobą te markery u dzieci, które przyszły na świat z niską, normalną lub wysoką wagą urodzeniową. Okazuje się, że obraz markerów DNA u noworodków małych i dużych mocno różni się od tego u noworodków z wagą w normie. Badania te należą do nowego kierunku badawczego w biologii, tzw. epigenetyki zajmującej się wpływami środowiska na powstawanie zmian w DNA i w efekcie zmian w aktywności genów w ciągu życia osobnika. Według Barzilaia: – w macicy mogą działać czynniki, które wpływają na mechanizmy genetyczne ustalające tempo starzenia się. Innymi słowy płód staje się ojcem starca. Ale tajemnica długowieczności kryje się zapewne nie tylko w genach. Specjaliści nawołują do ostrożności, przypominając niedawne badania nad wpływem odżywiania z niedoborem kalorycznym na długowieczność. Badania nad 41 różnymi szczepami genetycznymi myszy wykazały, że ograniczenie ilości pożywienia daje sprzeczne wyniki. I tak, blisko połowa szczepów myszy żyła dłużej, ale tyle samo szczepów żyło na diecie z niedoborem kalorycznym krócej. W sierpniu ubiegłego roku wieloletnie eksperymenty prowadzone na małpach przez amerykański National Institute on Aging dowiodły, że przetrzymywanie zwierząt na diecie niskokalorycznej przez 25 lat nie wykazało żadnego pozytywnego wpływu na długowieczność. Gdy jedziemy do laboratorium po wizycie u stulatków w Molochio, Passarino wyjaśnia: – Nie jest tak, że mamy dobre geny i złe geny. Wszystko zależy od sytuacji, w pewnych sytuacjach pewne geny są dobre, w innych nie. A koniec końców wpływ genów na długowieczność to nie więcej niż 25 proc. Ważny jest też wpływ środowiska. No i jest jeszcze szczęście. Dieta i geny to nie wszystko – potrzebne jest też szczęście I to przywodzi nam na myśl Salvatore Carusa. Ponieważ 88 lat temu złamał sobie nogę, uznano go za niezdolnego do dalszej służby wojskowej i zwolniono do cywila. Tymczasem jego oddział brał udział w wojnie. – Wszystkich kolegów wysłano na front wschodni. Nie wrócił ani jeden – wspomina Caruso. ŹRÓDŁO: National Geographic; Grant NGS Badania Valtera Longo były współfinansowane ze składek członków Towarzystwa National Geographic
To zwierzę żyje nawet 400 lat i nie choruje na raka. Właśnie zbadano jego genom
Najbardziej długowieczne spośród kręgowców to rekiny polarne. Ci mieszkańcy zimnych wód dalekiej północy mogą żyć nawet kilka wieków. Według autorów najnowszych badań wyjaśnienie ich niezwykłej długowieczności kryje się w genach.
W tym artykule: Skąd się bierze długowieczność rekinów polarnych? Gdzie żyją rekiny polarne? Geny, jakich nie ma nikt Wyobraź sobie, że jesteś dzieckiem nie dziesięć, tylko sto lat. Tyle właśnie trwa dzieciństwo młodych rekinów polarnych. Te jedne z najbardziej niezwykłych ryb osiągają dojrzałość płciową dopiero w wieku 150 lat. Rekiny polarne (Somniosus microcephalus) należą do najdłużej żyjących zwierząt na planecie. Znany jest osobnik, którego wiek, na podstawie badań oka, określono na czterysta lat. Naukowcy przypuszczają, że rekiny te żyją co najmniej 270 lat. Nie jest przy tym wykluczone, że pewne osobniki mogą dożywać nawet 500 lat. Skąd się bierze długowieczność rekinów polarnych? Jak to możliwe? U większości kręgowców proces starzenia się organizmu rozpoczyna się o wiele, o wiele wcześniej. Jedną z jego najważniejszych oznak jest pojawianie się coraz większej liczby błędów w DNA podczas dzielenia się komórek. Te błędy nawarstwiają się i gromadzą, prowadząc do różnych chorób, w tym nowotworowych. U ludzi zaledwie niewielki ułamek całej populacji dożywa stu lat – w Japonii, która szczyci się największą liczbą stulatków, jest to zaledwie 0,06 proc. Rekiny polarne znalazły jednak sposób na wielokrotne pobicie granicy stu lat życia, niedostępnej dla większości kręgowców. Jak to zrobiły? Jak to możliwe, że z wiekiem nie rozwijają się u nich nowotwory? Te pytania intrygują naukowców od dawna. Wcześniej wskazywano przede wszystkim na środowisko i tryb życia tych zwierząt. Jednak odpowiedź najprawdopodobniej kryje się gdzie indziej. Gdzie żyją rekiny polarne? Zimne wody Arktyki i północnego Atlantyku – tam właśnie toczą swoje niespieszne życie najbardziej długowieczne spośród kręgowców. Bliżej powierzchni pojawiają się tylko zimą. Latem pozostają w kilkusetmetrowych głębinach pozbawionych choćby promienia światła. Pływają wyjątkowo powoli – z prędkością niewiele większą niż kilometr na godzinę – i równie powoli rosną: zaledwie centymetr na rok. Przez wiele lat właśnie powolność i życie w chłodnych wodach uważano za przyczyny długiego życia rekinów. Obraz jest jednak znacznie bardziej skomplikowany. Pół roku temu Ewan Camplisson, doktorant z University of Manchester, badał metabolizm tych niezwykłych ryb. Odkrył, że u rekinów polarnych metabolizm praktycznie nie zmienia się wraz z wiekiem. Camplisson uznał to za jedno z możliwych wyjaśnień długowieczności rekinów. Geny, jakich nie ma nikt W lutym na serwisie preprintów naukowcych bioRxiv ukazała się praca (jeszcze nierecenzowana), która rzuca nowe światło na tajemnicę tych ryb. Jej autorom udało się zsekwencjonować cały genom rekinów. Próbki krwi i tkanek pobrano od samicy rekina schwytanej do badań biotelemetrycznych w zatoce Kongsfjorden na zachodnim wybrzeżu Spitsbergenu. Okazało się, że rekiny polarne wyposażone są naprawdę pokaźne DNA. Zawiera ono ponad 37 tys. genów kodujących białka. My mamy takich genów niemal o połowę mniej, ok. 20 tys. Co więcej, genom rekinów polarnych został szczególnie bogato wyposażony w geny zawiadujące naprawą uszkodzeń w DNA, pracą układu odpornościowego i tłumieniem rozwoju nowotworów. Naukowcy znaleźli w nim liczne kopie genów związanych z tzw. kompleksem białkowym NF-κB. NF-κB to broń komórek przeciwko stresowi, wolnym rodnikom, ultrafioletowi – czynnikom sprzyjającym rozwojowi raka. Inna grupa badaczy również zajmująca się genomem rekinów polarnych odkryła w zeszłym roku, że w ich DNA istnieje wiele kopii genów związanych z naprawianiem błędów pojawiających się kodzie genetycznym. Rekiny miały np. zmienioną wersję genu TP53, który pomaga ograniczać wzrost nowotworów i ma związek właśnie z naprawą DNA. Spekulowano, że to jeden z czynników związanych z długowiecznością tych zwierząt. Po co bada się genom kręgowców żyjących ponadprzeciętnie długo? Nie chodzi oczywiście o sprawienie, by ludzie żyli po 400 lat. Jednak celem naukowców jest przyszpilenie genów, które mogłyby dać nam jak najwięcej lat życia w zdrowiu. Mogą stać się one istotnym elementem terapii genowych przyszłości. Źródła: bioRxiv, phys.org, National Geographic, EurekAlert Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”.
Lepsza sperma to dłuższe życie. Jakość nasienia ma związek z długowiecznością mężczyzn
Spośród wielu czynników wpływających na to, ile będzie żyć mężczyzna, szczególne znacznie może mieć jakość nasienia. Najnowsze badania duńskich naukowców wykazały, że mężczyźni z najlepszą jakością nasienia mogą zyskać aż trzy lata życia.
W tym artykule: Jak się określa jakość nasienia Jak zebrano dane do badania? Dlaczego więcej plemników przekłada się na długość życia? Na całym świecie, niezależnie od kraju pochodzenia, kobiety żyją dłużej niż mężczyźni. W 2021 roku ta luka wynosiła średnio pięć lat. Co jest jej przyczyną? To jedno z wielkich pytań, nad którym naukowcy łamią sobie głowę od dawna. Jakie czynniki determinują długość życia każdej z płci i czy możemy na nie wpływać? Najnowsze badania opublikowane w czasopiśmie naukowym „Human Reproduction” wskazują, że w przypadku mężczyzn bardzo ważna jest jakość spermy. Wyniki badań nasienia powiązane są bowiem nie tylko z płodnością, ale i przewidywaną długością życia. Jak to określił prof. Robert John Aitken w komentarzu do badań, plemniki mogą być swoistym kanarkiem w kopalni dla męskiego zdrowia. Im więcej w nasieniu plemników, tym większa szansa na długie życie. Jak się określa jakość nasienia? O zdolności plemników do połączenia się z komórką jajową decyduje kilka czynników. Pierwszym z nich jest liczebność plemników w ejakulacie. Naturalnie, im jest ich więcej, tym lepiej. Za poprawną wartość WHO uznaje co najmniej 39 mln plemników na ejakulat. Lub, w innym ujęciu, co najmniej 16 mln na ml. Ważne są również żywotność plemników, ich ruchliwość, a także odsetek plemników o prawidłowej budowie. Dopiero wszystkie te parametry pozwalają ocenić jakość nasienia. W opisywanych badaniach duńskich naukowcy skupili się tylko na jednym: ilości ruchliwych plemników na ejakulat. Ustalili, że mężczyźni, dla których wielkość ta wynosiła ponad 120 mln, żyli prawie trzy lata dłużej niż mężczyźni, dla których ilość ruchliwych plemników w ejakulacie była niższa niż 5 mln. – Wygląda na to, że im lepsza jakość nasienia, tym większa długość życia – komentuje dr Lærke Priskorn, główna autorka badania, epidemiolożka z Uniwersytetu Kopenhaskiego. Jak zebrano dane do badania? Ustalenie tego wymagało przeanalizowania danych prawie 80 tys. Duńczyków. Między 1965 a 2015 rokiem mieli oni przeprowadzane badanie nasienia w związku z diagnostyką niepłodności. Naukowcy zestawili dane o wynikach badań z danymi o przeżywalności. W ciągu pół wieku zmarło 11 proc. tej grupy, czyli 8600 osób. Dodatkowo w przypadku 60 tys. mężczyzn, którzy oddawali nasienie do badania między 1987 a 2015 r., zebrano również dodatkowe informacje, np., o ich statusie socjoekonomicznym czy chorobach, jakie przeszli. Mężczyźni, którzy mieli w ejakulacie ponad 120 mln ruchliwych plemników (to bardzo wysoka jakość nasienia), żyli średnio 80,3 lat. Grupa na drugim końcu skali – z ilością plemników w ejakulacie poniżej 5 mln – tylko 77,6 lat. Wyeliminowano wpływ innych czynników, tak by pokazać wyłącznie zależność między jakością spermy a długowiecznością. Dlaczego więcej plemników przekłada się na długość życia? „U mężczyzn to badanie nasienia daje najistotniejsze wskazówki co do ich przyszłego stanu zdrowia i kondycji” – zauważa w przywoływanym komentarzu Aitken. Później zaś zastanawia się, dlaczego właściwie tak jest? Duńskie badanie nie daje odpowiedzi na to pytanie. Czyli nie odkrywa biologicznego mechanizmu stanowiącego związek między jakością gamet a długowiecznością. Jednak Priskorn uważa, że wpływ na przyszłe zdrowie mężczyzny może mieć okres płodowy i czynniki wpływające wówczas na rozwój płodu. Z kolei prof. Aitken wskazuje na wady genetyczne chromosomów płciowych, osłabiony układ odpornościowy, współistniejące choroby, np. serca czy czynniki związane ze stylem życia oraz zanieczyszczenia. Jego zdaniem swoje robi również stres oksydacyjny, czyli negatywny wpływ wolnych rodników na jakość nasienia. Duński zespół planuje teraz sprawdzić, na jakie choroby częściej uskarżają się mężczyźni z niższą jakością nasienia. Źródła: Human Reproduction, Guardian Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”.
Nie będziemy żyli po 120 lat? Ekstremalne temperatury przyspieszają biologiczne starzenie się
Niepokojące wyniki badań: okazuje się, że długotrwałe fale upałów nie pozostają bez wpływu na nasz wiek biologiczny. U osób starszych długie okresy gorących temperatur przyspieszają starzenie się organizmu.
W tym artykule: Jak gorąco wpływa na zdrowie Ciepło miesza nam w genach Ograniczenia badania Wielu z nas marzy o spędzeniu emerytury w słonecznym i ciepłym miejscu. Jednak to marzenie może nie mieć wiele wspólnego z dbaniem o zdrowie. Gorąco jest jednym z czynników, które niektórych z nas męczą i osłabiają. I to – jak właśnie wyszło na jaw – nie tylko psychicznie. Naukowcy z Uniwersytetu Południowej Kalifornii przeprowadzili testy, których wyniki kładą się cieniem na fantazjach o słonecznych plażach po sześćdziesiątce. Wynika z nich, że gorąco przyspiesza biologiczne starzenie się. Badacze wykorzystali trzy różne zegary epigenetyczne – narzędzia mierzące właśnie wiek biologiczny. Wszystkie pokazały tak samo. W najgorszym wariancie okazało się, że długoterminowa ekspozycja na upały przyspiesza starzenie się o prawie 2,5 roku w ciągu sześcioletniego okresu. To oznacza, że zamiast o sześć lat, organizm ludzi starzeje się wówczas aż o 8,5 roku. Jak gorąco wpływa na zdrowie Upały nie mają dobrej „medycznej” prasy. Nie od dziś wiadomo, że fale wysokich temperatur stanowią zagrożenie dla ludzi, szczególnie starszych. Mogą powodować m.in. choroby serca i układu krążenia, udary cieplne, odwodnienie. W okresach skwaru rośnie ryzyko zgonu i to nie tylko dla osób chorych. Mniej znany był wpływ upałów na wiek biologiczny, czyli stopień zużycia się naszego organizmu. Podejrzewano, że fale ciepła rozregulowują ekspresję genów, czyli sposób, w jaki geny w naszych komórkach są „włączane” i „wyłączane” przez czynniki chemiczne. To zaś wpływa na produkcję białek w komórkach, a przez to – na funkcjonowanie całego organizmu i zdrowie. Związkami sterującymi ekspresją genów są grupy metylowe. Mają one zdolność przyczepiania się do DNA, co decyduje o tym, które geny zostaną odczytane, a które nie. Cały proces nazywa się metylacją DNA. Ciepło miesza nam w genach Naukowcy od dawna zastanawiają się, czy gorąco jest czynnikiem wpływającym na metylację DNA. Udało się to potwierdzić dla zwierząt: ryb, kur, świnek morskich i myszy. Szczególnie dobrze wykazano wpływ ciepła na ekspresję genów u tych ostatnich. Badań na ludziach jednak było dotychczas niewiele. Dlatego właśnie tak ważna jest najnowsza praca opublikowana w czasopiśmie naukowym „Science Advances”. Analizowano w niej dane 3600 mieszkańców Stanów Zjednoczonych. Dla każdego naukowcy zmierzyli długość ekspozycji na upały (czyli temperaturę powyżej 32 st. C) w okresie sześciu lat. Następnie zaś, badając próbki krwi, oszacowali zegary epigenetyczne, czyli mierniki biologicznego starzenia się oparte o analizę metylacji DNA. Niezależnie od użytego zegara wniosek był takie sam: ekspozycja na gorąco przyspiesza biologiczne starzenie się. W ekstremalnym ujęciu aż o 2,5 roku w ciągu sześciu lat. Ważne jednak, by zaznaczyć, że dotyczy to tylko osób starszych. W badaniach użyto danych ludzi mających 56 lat i więcej. Ograniczenia badania Analiza ma jednak pewne ograniczenia. Po pierwsze, zegary epigenetyczne ciągle nie są idealnymi narzędziami badawczymi – stąd dają różne, niekiedy mocno odbiegające od siebie wyniki. Po drugie, w pracy nie uwzględniono, czy uczestnicy mieli dostęp do klimatyzacji. A także ile czasu w badanym okresie spędzali w pomieszczeniach, a ile na świeżym powietrzu. Czy gorąco „postarza” także osoby młodsze? I czy na wiek biologiczny wpływają różne strategie schładzania się? By odpowiedzieć na te pytania, konieczne są dalsze badania. Źródła: Science Advances, New Scientist, Science Alert Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Zmarła najstarsza osoba na świecie. Miała 117 lat. Jaki był jej sposób na długowieczność?
W Hiszpanii zmarła Maria Branyas Morera, od roku oficjalnie uznawana za najstarszą osobę na świecie. Miała ponad 117 lat. Przeżyła dwie wojny światowe i dwie pandemie.
W tym artykule: Szczęśliwa starość stulatki Przepis na długie życie Gdzie się urodziła najstarsza osoba na świecie Zmarła najstarsza znana osoba na świecie. Była nią urodzona w Stanach Zjednoczonych Hiszpanka Maria Branyas Morera. W dniu śmierci – 19 sierpnia – miała za sobą 117 lat i 168 dni życia. O jej śmierci wpierw poinformowała Księga Rekordów Guinnessa. Dzień później tragiczną wiadomość potwierdziła rodzina stulatki. – Odeszła tak jak chciała: w czasie snu, w spokoju i bez bólu – napisali krewni Morery w poście umieszczonym w serwie X. – Zawsze będziemy ją pamiętać za jej rady i życzliwość. Maria Branyas Morera zmarła w domu opieki Santa Maria del Tura w mieście Olot w północno-wschodniej Hiszpanii. Spędziła tam ostatnie dwadzieścia lat swojego życia. Oficjalnie została uznana za najstarszą osobę na świecie w styczniu 2023 roku, kiedy w wieku 118 lat odeszła poprzednia rekordzistka, Francuska Lucile Randon. Szczęśliwa starość stulatki Późna starość kojarzy nam się z postępującą niedołężnością, chorobami, pogarszaniem się funkcji poznawczych. Maria Branyas nie pasuje do tego obrazu. Podróżowała jeszcze długo po ukończeniu osiemdziesiątki. W domu opieki, do którego przeniosła się po zapaleniu płuc, pozostawała aktywna, także fizycznie. Grała na pianinie do 108. roku życia. Z pomocą rodziny prowadziła konto w mediach społecznościowych. Jej biogram był krótki: „Jestem stara, bardzo stara, ale nie jest idiotką” – napisała o sobie. W 2023 r. jej najmłodsza córka udzieliła wywiadu katalońskiej telewizji. – Nigdy nie była w szpitalu, nigdy niczego sobie nie złamała, ma się dobrze, nie odczuwa żadnego bólu – mówiła Rosa Moret o swojej wówczas 116-letniej matce. Tak wspaniała kondycja w tak zaawansowanym wieku wzbudziła zainteresowanie naukowców. Maria Branyas Morera była badana przez genetyków, którzy pozostawali pod wrażeniem jej zdrowia fizycznego i umysłowego. Stulatka zachowała jasny umysł, pamiętała epizody z najwcześniejszego dzieciństwa. Nie cierpiała na żadną chorobę układu krążenia. W dwunastej dekadzie życia miała zaledwie pogorszony słuch i trudności z poruszaniem się. Przepis na długie życie Jak to możliwe? Rodzica Morery jest przekonana, że o jej długowieczności decydowały czynniki genetyczne. Jednak jej wypowiedź dla Księgi Rekordów Guinnessa wskazuje, że na rzecz były nie tylko geny. Maria Branyas Morera stwierdziła, że zawdzięcza tak długie życie „porządkowi, spokojowi, dobrym relacjom z rodziną i przyjaciółmi, kontaktowi z naturą, stabilności emocjonalnej”. A także „brakowi zmartwień, brakowi żalu, pozytywnemu myśleniu i unikaniu toksycznych ludzi”. Większość tych elementów wymieniliby bez wahania badacze zajmujący się fenomenem długowieczności. – Myślę, że długowieczność to także kwestia szczęścia. Szczęścia i dobrych genów – powiedziała superstulatka. Za superstulatków uważa się osoby, które przekroczyły 110. rok życia. Gdzie się urodziła najstarsza osoba na świecie Maria Branyas Morera urodziła się 4 marca 1907 roku w San Francisco. Jej rodzice, z pochodzenia Katalończycy, przybyli do Stanów Zjednoczonych rok wcześniej. Rodzina wkrótce przeniosła się do Teksasu, a potem do Nowego Orleanu. W 1915 r. podczas powrotu do Hiszpanii Maria Branyas miała nieszczęśliwy wypadek. Bawiąc się z młodszymi braćmi spadła z pokładu i straciła słuch w jednym uchu. Niewiele później wydarzyła się tragedia – w czasie podróży, w wieku zaledwie 37 lat, zmarł ojciec Marii Joseph. W 1931 r. Maria Branyas wyszła za Joana Moreta, traumatologa. Mieli trójkę dzieci (jedno już nie żyje). Maria pracowała jako pielęgniarka i asystentka swojego męża aż do jego śmierci w 1976 r. Przeżyła dwie wojny światowe i wojnę domową w Hiszpanii, a także dwie pandemie. Grypy hiszpanki w 1918 r. i COVID-19, na który zachorowała w wieku 113 lat. Całkowicie wróciła po nim do zdrowia. Po jej śmierci najstarszą osobą na świecie jest Japonka Tomiko Itooka. Ma 116 lat. Zaś najstarszą osobą, jaka kiedykolwiek żyła, i której wiek potwierdzono, pozostaje Francuska Jeanne Luise Calment. Calment zmarła w 1997 r. w wieku 122 lat. Źródła: CNN, Guardian, Wikipedia.
Możesz opóźnić starzenie się nawet o sześć lat. Jak? Jest na to aż osiem sposobów
To, w jakim wieku jest nasz organizm, zależy w pewnym stopniu od nas, przypominają naukowcy. Istnieje osiem sposobów, dzięki którym możemy opóźnić starzenie o dobre kilka lat. Są wśród nich niepalenie i aktywny tryb życia – ale nie tylko.
W tym artykule: Jak opóźnić starzenie? Zdrowe serce, długie życie Jak przedłużyć sobie życie? Ile masz lat? Odpowiadając na to pytanie, odruchowo przypominamy sobie datę urodzin. A jednak podanie wieku metrykalnego nie zawsze dobrze wyjaśnia, w jakiej kondycji jest nasz organizm. Do określenia znacznie lepiej nadaje się wiek biologiczny. Wiek biologiczny to – w uproszczeniu – stopień zużycia naszego organizmu. Jest związany z wiekiem metrykalnym, ale nie tylko. Na wiek biologiczny wpływają w istotny sposób przebyte choroby, np. nowotworowe. Ale także tryb życia. Może on sprawić, że różne części naszego ciała będą starzały się w różnym tempie. Wątroba u osób nadużywających alkoholu będzie „starsza” niż u stroniących od trunków. Jak opóźnić starzenie? To ostatnie jest w gruncie rzeczy dobrą wiadomością. Oznacza bowiem, że na nasz wiek biologiczny mamy wpływ. Potwierdziło to właśnie Amerykańskie Towarzystwo Kardiologiczne (American Heart Association, AHA). Na corocznej konferencji AHA w Filadelfii przedstawiono osiem sposobów, które mogą opóźnić tempo starzenia się naszego ciała. Ile trzeba ćwiczyć, żeby zrekompensować dzień siedzącej pracy? Wystarczy 5 minut spaceru Aktywność fizyczna poprawia i kondycję, i samopoczucie. Może być również rozwiązaniem problemów wynikających z siedzącego trybu życia. I nie trzeba wcale poświęcać na nią bardzo du.. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/festiwal-podroznikow-national-geographic-2022-w-kartuzach-jak-zapisac-sie-na-spacer-fotograficzny1-b2cf6aa.jpeg" width="759" height="506" alt="Festiwal Podróżników National Geographic 2022 w Kartuzach. Jak zapisać się na spacer fotograficzny" title="Festiwal Podróżników National Geographic 2022 w Kartuzach. Jak zapisać się na spacer fotograficzny" /> Jakie to sposoby? Zdroworozsądkowe, czyli takie, które możemy sami spróbować wymienić. Są wśród nich: zdrowa dieta, aktywność fizyczna, niepalenie papierosów czy wysypianie się. Ale nie tylko. Okazuje się bowiem, że wiek biologiczny związany jest z prawidłowym funkcjonowaniem układu sercowo-naczyniowego. I że to jego stan ma wpływ na nasze tempo starzenia się. Zdrowe serce, długie życie Na konferencji AHA przedstawiono analizę danych 6500 dorosłych osób, mających średnio 47 lat. Ci, których układ sercowo-naczyniowy znajdował się w najlepszej kondycji, byli – jak ocenili naukowcy – biologicznie aż sześć lat młodsi niż wynikało to z ich metryki. Z kolei ci, których serce i układ krążenia były w gorszym stanie, byli starsi, niż wskazywała na to data urodzenia. Różnice okazały się całkiem spore. Na przykład osoby najzdrowsze „krążeniowo”, mające średnio chronologicznie 41 lat, biologicznie liczyły tylko 36. Z kolei ludzie mający poważne kłopoty z układem sercowo-naczyniowym, średnio w wieku 53 lat, biologicznie mieli ich aż 57. Jak przedłużyć sobie życie? Okazało się, że – po odjęciu czynników socjologicznych, ekonomicznych i demograficznych – ludzie ze zdrowym sercem byli biologicznie o sześć lat młodsi, niż wskazywał ich wiek metrykalny. Do oceny, kto ma zdrowy układ naczyniowo-krążeniowy, posłużyło osiem czynników, zebranych w listę nazwaną Life Essential 8. Oto spis zaleceń opóźniających biologiczne starzenie się, sporządzony przez Amerykańskie Towarzystwo Kardiologiczne: przejdź na zdrową dietę, bądź bardziej aktywny fizycznie, rzuć palenie, wysypiaj się, utrzymuj prawidłową masę ciała, kontroluj poziom cholesterolu we krwi, kontroluj poziom glukozy we krwi, kontroluj ciśnienie tętnicze. Jak widać, przestrzeganie Life Essential 8 wymaga – poza zdrowym trybem życia – również robienia sobie regularnie badań. – Pilnowanie wszystkich wskaźników ujętych w Life Essential 8 i poprawa zdrowia sercowo-naczyniowego może spowolnić proces starzenia się twojego ciała i dać ci wiele innych korzyści – podkreślał Nour Makarem. To autor badań i epidemiolog z Columbia University Irving Medical Centre w Nowym Jorku. − Odkrycia te pomagają zrozumieć związek między wiekiem metrykalnym a wiekiem biologicznym. A także to, w jaki sposób przestrzeganie zdrowych nawyków może pomóc nam żyć dłużej – komentował Donald M. Lloyd-Jones. To z kolei były przewodniczący AHA i jeden z autorów wymienionych wyżej wytycznych. − Każdy chce żyć dłużej, ale co ważniejsze, chcemy żyć dłużej w zdrowiu. Po to, abyśmy mogli naprawdę cieszyć się życiem i jego dobrą jakością przez jak najwięcej lat – dodał lekarz. Źródła: EurekAlert, Guardian. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Co jeść, by żyć jak najdłużej? Naukowcy przedstawiają nowy przepis na dietę długowieczności
To, co kładziemy na talerzu, ma wpływ na jakość i długość naszego życia. Jak duży jest ten wpływ? Naukowcy są zdania, że kontrolując dietę, możemy znacznie przedłużyć sobie życie. Nowe badania przedstawiają poszukiwanie uniwersalnej formuły, która zapewniłaby nam długowieczność.
W tym artykule: Jak jeść zdrowo? Co się składa na zdrową dietę? Co jeść, żeby dożyć setki? – Niech pokarm będzie lekarstwem, a lekarstwo pokarmem – miał powiedzieć Hipokrates w 440 roku przed naszą erą. To stare stwierdzenie, przetestowane przez nowoczesną naukę, jest już dobrze udokumentowaną prawdą. To, co jemy, kiedy jemy i ile jemy, przekłada się na nasz stan zdrowia i wagę. A także na to, jak długo będziemy żyli. W jednym z badań na ten temat, opublikowanych w czasopiśmie naukowym „PLOS One”, grupa norweskich naukowców szczegółowo wyliczyła, o ile możemy wydłużyć sobie życie, zmieniając dietę. Zebrali oni dane uzyskane z wielu wcześniejszych badań. Na tej podstawie ustalili, że rezygnując z pewnych produktów, możemy zyskać nawet kilka dodatkowych lat życia. Mózgi rdzennych mieszkańców Amazonii starzeją się wolniej. To zasługa diety i stylu życia Południowoamerykański lud Tsimane ma najzdrowsze serca na świecie. Badania pokazują, że w równie dobrej kondycji są mózgi członków tego plemienia. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/mozgi-rdzennych-mieszkancow-amazonii-starzeja-sie-wolniej-to-zasluga-diety-i-stylu-zycia-fot-courtesy-of-the-tsimane-health-and-life-history-project-team-797b684.jpeg" width="938" height="625" alt="Mózgi rdzennych mieszkańców Amazonii starzeją się wolniej. To zasługa diety i stylu życia (fot. Courtesy of the Tsimane Health and Life History Project Team)" title="Mózgi rdzennych mieszkańców Amazonii starzeją się wolniej. To zasługa diety i stylu życia (fot. Courtesy of the Tsimane Health and Life History Project Team)" /> Ich wyliczenia dały następujące wyniki. Jeśli zmienisz dietę na zdrową w średnim wieku, możesz żyć nawet o sześć-siedem lat dłużej. Jeśli zaś zdecydujesz się zdrowo odżywiać już jako dwudziestolatek, możesz cieszyć się życiem dłuższym nawet o 13 lat. Jak jeść zdrowo? Autorzy tamtego badania opisali typową zachodnią dietę. Zawiera ona dużo tłustych produktów mlecznych, dużo czerwonego mięsa, żywność wysokoprzetworzoną, przekąski, produkty bogate w cukier. Mało natomiast jest w niej świeżych warzyw i owoców. Dieta wydłużająca życie to jej przeciwieństwo. By była optymalna, powinna zawierać dużo warzyw strączkowych (fasoli, grochu, soczewicy), pełnych ziaren i orzechów, natomiast mniej przetworzonego czerwonego mięsa. Ten ostatni postulat jest szczególnie istotny. Naukowcy z Uniwersytetu z Bonn ostrzegli, że Europejczycy powinni zmniejszyć spożycie czerwonego mięsa o 75 proc. Średnio Europejczyk zjada 80 kg czerwonego mięsa rocznie. – Gdyby wszyscy na świecie chcieli się tak odżywiać, ekosystemy by się załamały – przestrzegli badacze. I zaznaczyli, że – chcąc ograniczyć katastrofę klimatyczną – powinniśmy jeść nie więcej niż 20 kg wieprzowiny i wołowiny w ciągu roku. Co się składa na zdrową dietę? Te wniosku ucieszyłyby gerontologa Valtera Longo z Uniwersytetu Południowej Kalifornii. Opublikował on artykuł w czasopiśmie „Cell”, w którym przedstawił własne wnioski dotyczące związku diety z długością życia. Jego zdaniem możliwe jest znalezienie uniwersalnej formuły, która powie nam, co jeść, ile i kiedy, by wydłużyć sobie życie. Szukając jej Longo przyjął nietypowe podejście. Przejrzał badania o wpływie diety na długowieczność nie tylko u ludzi czy u ssaków, ale również mikrobów i niewielkich robaków. Ich analiza wskazuje, że formuła taka będzie musiała uwzględniać wiele różnych czynników. Od genetycznych, przez zdrowotne, po wiek i tryb życia. Innymi słowy, będzie to przepis na długowieczność szyty na miarę. Jednak pewne jego składniki okażą się wspólne dla wszystkich. Co jeść, żeby dożyć setki? Na liście prozdrowotnej żywności, wymienionej przez naukowca, nie ma wielkich niespodzianek. – Dużo roślin strączkowych, pełnego ziarna i warzyw, trochę ryb. Żadnego czerwonego mięsa i bardzo mało białego, mało cukru, trochę orzechów i oliwy, od czasu do czasu gorzka czekolada – opisuje idealną dietę Longo. To, co jemy, to jednak nie wszystko. Jeśli chcemy żyć dłużej, ważne jest również, kiedy jemy. W ciągu doby powinniśmy jeść w okienku maksymalnie dwunastogodzinnym. Czyli ktoś, kto siada do śniadania o ósmej, ostatni posiłek powinien spożyć najpóźniej o dwudziestej. Dieta nordycka poprawia poziom glukozy i cholesterolu nawet, jeśli nie schudniemy - wynika z badań Dieta śródziemnomorska jest uznawana przez naukowców za jedną z najzdrowszych na świecie. Ma jednak równie zdrową konkurencję! To dieta nordycka, która również nie wymaga szczególnych w... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/dieta-nordycka-co-to-jest-i-czy-moze-poprawic-wyniki-badan-bez-utraty-wagi-co-jesc-by-zyc-zdrowiej-fot-getty-images-fd6b8fd.jpeg" width="938" height="625" alt="Dieta nordycka. Co to jest i czy może poprawić wyniki badań bez utraty wagi? Co jeść, by żyć zdrowiej? (fot. Getty Images)" title="Dieta nordycka. Co to jest i czy może poprawić wyniki badań bez utraty wagi? Co jeść, by żyć zdrowiej? (fot. Getty Images)" /> Longo zaleca również, by raz na trzy–cztery miesiące zrobić sobie kilka dni postu (nie całkowitego, bo ten powinien trwać nie dłużej niż dzień). Wszystkie te zalecenia razem wzięte nie tylko zwiększą nasze szanse na długie życie, ale i na to, że będzie ono zdrowsze. – Stosując podejście oparte na przekrojowych wynikach badań z ponad stu lat, możemy zacząć definiować dietę długowieczności. A także formułować pierwsze uniwersalne zalecenia oraz planować kolejne badania – podsumowuje naukowiec. Na końcu jego artykułu w „Cell” znajduje się informacja, że Longo posiada udziały w firmie produkującej żywność do stosowania w czasie postu oraz zasiada w jej radzie nadzorczej. Źródło: Cell, PLoS One, EurekAlert. Więcej o długowieczności piszemy w najnowszym wydaniu magazynu „National Geographic” nr 1/23.
Możesz żyć nawet o 13 lat dłużej, jeśli zmienisz jadłospis. Jakie produkty sprzyjają zdrowej długowieczności?
Dieta śródziemnomorska i skandynawska nie tylko chronią przed chorobami. Potrafią też wydłużać życie – dowodzą naukowcy z Norwegii. Co zmienić w jadłospisie, by żyć dłużej?
W tym artykule: Mężczyźni mogą żyć dłużej nawet o 13 lat. Kobiety prawie o 11 lat dłużej Optymalna dla Europejczyków jest dieta śródziemnomorska i skandynawska Dieta znacząco wpływa na długość i jakość życia mieszkańców krajów rozwiniętych. Lekarze i dietetycy od lat powtarzają, że zmiana sposobu żywienia może chronić przed chorobami i niepełnosprawnością. Dzięki analizom przeprowadzonym przez badaczy z norweskiego Uniwersytetu Bergen wiadomo, jak bardzo zmiana diety może wydłużyć życie. Pracę naukową na ten temat opublikowało czasopismo „PLOS Medicine”. Mężczyźni mogą żyć dłużej nawet o 13 lat. Kobiety prawie o 11 lat dłużej W analizie jako punkt wyjścia wzięto pod uwagę młodych Amerykanów i typową dla mieszkańców krajów zachodnich dietę. Jej zmiana na zdrowszą może wydłużyć życie średnio o 13 lat w przypadku mężczyzn i o blisko 11 lat w przypadku kobiet – twierdzą norwescy uczeni. Najdłużej żyjące zwierzęta. Poznaj rekordy długowieczności Najdłużej żyjące zwierzęta udowadniają, że czas, jaki jest dany człowiekowi, to ledwie jedna krótka chwila. W przyrodzie występuje całkiem sporo gatunków, które mogą żyć dłużej ni... Wyliczenia te odnoszą się do 20-latków. Jednak i w późniejszym wieku zmiana diety też istotnie wpływa na długość życia. Np. dla 60-latków jest to wydłużenie życia o prawie 9 lat w przypadku mężczyzn i 8 lat w przypadku kobiet. Dla 80-latków zaś o ok. 3,5 roku. Zgodnie z analizą, najważniejsze zmiany na lepsze dają następujące zmiany nawyków żywieniowych: większy udział w diecie roślin strączkowych, takich jak fasola, groch czy soja, większy udział produktów pełnoziarnistych, większy udział orzechów, z wyłączeniem orzecha kokosowego, mniejsze spożycie czerwonego mięsa, takiego jak wieprzowina czy wołowina, mniejsze spożycie mięsa wysokoprzetworzonego, np. parówek, pasztetów czy wędlin. Badacze opublikowali uzyskane dane w internecie. Każdy może z nich skorzystać. Uczeni stworzyli też internetowy kalkulator, pomagający zrozumieć korzyści ze zmiany diety. Jest on dostępny na stronie https://food4healthylife.org/. Optymalna dla Europejczyków jest dieta śródziemnomorska i skandynawska Za najlepszą dla mieszkańców naszego kontynentu uważana jest dieta śródziemnomorska. W każdym jej wariancie znajdziemy duże ilości ryb i owoców morza. To bogate źródła kwasów omega-3. Ważne są też warzywa i owoce, które dostarczają przeciwutleniających polifenoli. Według naukowców najlepszą wersją diety śródziemnomorskiej jest grecka, która obfituje w oliwę z oliwek, warzywa, produkty zbożowe i rośliny strączkowe. WHO wie, co powinniśmy jeść, żeby żyć dłużej i nie chorować. Tylko dwie diety europejskie to gwarantują Światowa Organizacja Zdrowia poleca brać przykład ze Skandynawów i mieszkańców rejonu Morza Śródziemnego. Oczywiście chodzi o dietę. Nie ma w niej natomiast zbyt wiele mięsa, które może mieć działanie niekorzystne. Chodzi nie tylko o dużą zawartość nasyconych kwasów tłuszczowych, ale także o łatwo przyswajalne żelazo hemowe. Organizm nie potrafi pozbyć się nadmiaru żelaza, a gdy jest go za dużo, znacznie rośnie ryzyko miażdżycy. Alternatywą jest dieta skandynawska, inaczej nazywana nordycką. Skupia się ona bardziej na warzywach, jagodach, pełnoziarnistych potrawach oraz tłustych rybach (makrela, łosoś, śledź). Zamiast oliwy z oliwek Skandynawowie wolą używać oleju rzepakowego. Dieta taka jest też bardziej dostosowana do realiów polskich. Źródło: PLOS Medicine. Więcej o długowieczności piszemy w najnowszym wydaniu magazynu „National Geographic” nr 1/23. ###gallery-end######gallery-end###
Kawa przedłuża życie! I to nawet wtedy, gdy jest rozpuszczalna i bezkofeinowa – wynika z wieloletnich badań
Kto często pije kawę, ten żyje dłużej – do takiego wniosku doszli naukowcy. Optymalna dawka to około trzech filiżanek dziennie. Jak kawa przedłuża życie?
W tym artykule: Osoby pijące kawę żyją dłużej Wcześniejsze badania też wykazały, że kawa przedłuża życie Dlaczego kawa jest zdrowa? Czy kawa jest zdrowa dla każdego? Czy kawa jest zdrowa? Osoby pijące codziennie od 2 do 3 filiżanek kawy żyją dłużej niż te, które unikają tego napoju. Do takich wniosków doszli uczeni z międzynarodowego zespołu badawczego. Korzystne efekty daje zarówno kawa naturalna, jak i rozpuszczalna bezkofeinowa. Wyniki badań opublikowało czasopismo naukowe „European Journal of Preventive Cardiology”. Osoby pijące kawę żyją dłużej Uczeni sądzą, że kawa przedłuża życie przede wszystkim obniżając ryzyko chorób układu krążenia. W krajach rozwiniętych są one główną przyczyną zgonów. Do schorzeń tych należą m.in. choroba wieńcowa, udar niedokrwienny i niewydolność układu krążenia. W analizie wzięto pod uwagę prawie 450 tys. osób między 40. a 69. rokiem życia. Dane na ich temat pochodziły z brytyjskiej bazy Biobank. Prawie 80% z nich piło kawę, przy czym największą popularnością cieszyła się kawa rozpuszczalna. Wszystkie odmiany kawy zmniejszały ryzyko przedwczesnego zgonu: kawa parzona – o 27%, kawa rozpuszczalna – o 11%, kawa bezkofeinowa – o 14%. Nie tylko Brazylia i Indie. Gdzie uprawia się najlepszą kawę na świecie? [WYWIAD] Jak smakuje kawa na końcu świata? Gdzie mała czarna jest serwowana w najbardziej nietypowy sposób? O picie kawy w różnych miejscach i okolicznościach spytaliśmy Anitę i Pawła Skowerę, au... Badanie wykazało też, że kawa – zwłaszcza parzona – zmniejsza ryzyko zaburzeń rytmu serca, czyli arytmii. – Kawa zawiera nie tylko kofeinę, ale ponad 100 substancji biologicznie aktywnych. Nasze badania pokazują, że w umiarkowanych ilościach kawa jest zdrowa – wyjaśnia prof. Peter Kistler z australijskiego Baker Heart and Diabetes Research Institute, główny autor badań. Wcześniejsze badania też wykazały, że kawa przedłuża życie W 2015 r. w czasopiśmie „Circulation” opublikowano podobne wyniki badań. Prof. Frank Hu z Harvard T.H. Chan School of Public Health, główny autor raportu, twierdził, że zwolennicy kawy żyją zwykle dłużej, ponieważ rzadziej cierpią na choroby sercowo-naczyniowe, zaburzenie neurologiczne, cukrzycę typu 2. Mniej wśród nich jest również samobójstw. W tej analizie optymalna dawka kawy wynosiła od 3 do 5 filiżanek dziennie. Większe dawki kawy mogą być już niekorzystne dla zdrowia. Amerykańscy specjaliści powoływali się na trwające co najmniej około 30 lat badania, którymi objęto prawie 210 tys. kobiet i mężczyzn. Jedne z nich to Nurses’ Health Study I/ II, w ramach których od 1976 r. badane są pielęgniarki amerykańskie. Drugie badania to Health Professionals Follow-up Study, które dotyczy wyłącznie mężczyzn. To kolejne duże badanie potwierdzające, że warto pić kawę. W 2012 r. „New England Journal of Medicine” opublikował wyniki obserwacji 400 tys. kobiet i mężczyzn, z którego wynika, że częste picie kawy zmniejsza ryzyko zgonu z powodu udaru mózgu, chorób układu oddechowego oraz cukrzycy. Dlaczego kawa jest zdrowa? Ming Ding, współautorka badania z 2015 r. uważa, że korzystny wpływ kawy na zdrowie wynika z tego, że zawiera ona specyficzne substancje. Zmniejszają one oporność organizmu na insulinę oraz przeciwdziałają stanom zapalnym sprzyjającym wielu chorobom. Analizy wykazały, że kawa to napój bogaty w korzystne dla zdrowia przeciwutleniacze, takie jak kwas kawowy. Uaktywniają one naturalne mechanizmy obronne organizmu i eliminują z niego szkodliwe wolne rodniki. Czy kawa jest zdrowa dla każdego? Trzeba jednak pamiętać, że kawa nie służy każdemu. W 2015 r. ukazały się wyniki European Food Safety Authority Study, które sugerują, że wypijanie czterech filiżanek kawy dziennie sprzyja większej nerwowości, lękom oraz napadom paniki. Kawa po turecku, włosku, etiopsku... Przepisy na kawę z różnych stron świata Kawa to napój znany na całym świecie, jednak w zależności od tego, na jakiej szerokości geograficznej się znajdziemy, wiążą się z nią inne rytuały i nawyki. Ile jest kultur, tyle sposo... Te efekty mogą wynikać z działania zawartej w kawie kofeiny. Pobudza ona również wydzielanie kwasu solnego, co może sprzyjać powstawaniu zmian zapalnych w obrębie żołądka i jelit. Zwiększa także stężenie gastryny – hormonu, który powoduje rozluźnienie mięśni zwieracza przełyku, zapobiegającego cofaniu się treści żołądkowej. Dlatego osoby cierpiące na chorobę refluksową lub niestrawność powinny ograniczyć spożycie kawy. Z punktu widzenia dietetyki istotne są również dodatki do kawy, takie jak cukier i tłuszcze. Popularne ostatnio kawy z mlekiem są bardzo kaloryczne. Np. duże cappuccino czy frappuccino ma 560 kalorii. Najmniej zdrowa jest ta kawa, która zawiera fusy. Znajdują się w nich tłuszcze, niekorzystnie wpływające przede wszystkim na układ krążenia. Fusy mogą też podrażniać śluzówkę żołądka. Dlatego lepiej unikać np. kawy parzonej po turecku. Bezpieczne są natomiast wszystkie kawy z wyposażonych w filtry ekspresów: przelewowych, ciśnieniowych, makinetek itd. Źródła: European Journal of Preventive Cardiology, PAP.
Dlaczego gady i płazy są długowieczne? Widać to gołym okiem
Niektóre gady i płazy żyją od kilkudziesięciu do nawet ponad 100 lat. Czemu to zawdzięczają? Naukowcy twierdzą, że ich odkrycie może być istotne także dla ludzkiej medycyny.
W tym artykule: Żółwie niejedynymi seniorami na Ziemi Zwierzęta, które żyją najdłużej Gady i płazy znają odpowiedzi na pytania o długowieczność Podczas gdy ludzie od wieków, jeśli nie od tysiącleci, szukają sposobów na przedłużenie młodości, a najlepiej na zdrową długowieczność, zwierzętom przychodzi to naturalnie. Niedawno media ogłosiły, że najstarszym żyjącym zwierzęciem lądowym na świecie jest żółw Jonathan z Seszeli. W tym roku skończył 190 lat. Żółwie niejedynymi seniorami na Ziemi Nie on jedyny mógłby pochwalić się imponującym „peselem”. Najczęściej słyszymy o pojedynczych długowiecznych okazach żyjących w ogrodach zoologicznych. Na wolności jest ich więcej. Aby odkryć sekret powolnie starzejących się gadów i płazów, międzynarodowy zespół naukowców zbadał 107 populacji 77 gatunków w naturalnych środowiskach. Wyniki zostały opublikowane na łamach czasopisma naukowego „Science”. – Niektóre gady i płazy starzeją się powoli i mają długą żywotność. Jednak do tej pory nikt tak naprawdę nie badał tego na dużą skalę wśród wielu gatunków na wolności – mówi David Miller z Pennsylvania State University. Część dotychczasowych teorii została obalona. Za to podkreślono inne ważne cechy gadów i płazów. Badacze zwrócili uwagę na to, że żółwie, krokodyle i salamandry mają szczególnie niski wskaźnik starzenia się i wydłużoną żywotność jak na swoje rozmiary. Czemu to zawdzięczają? U niektórych gatunków żółwi kluczową rolę w braku starzenia biologicznego odgrywa twarda skorupa. Dlaczego? To proste – daje zwierzęciu niezawodną ochronę przed czynnikami zewnętrznymi. Co jeść, by żyć jak najdłużej? Naukowcy przedstawiają nowy przepis na dietę długowieczności To, co kładziemy na talerzu, ma wpływ na jakość i długość naszego życia. Jak duży jest ten wpływ? Naukowcy są zdania, że kontrolując dietę, możemy znacznie przedłużyć sobie życie... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/co-jesc-by-zyc-jak-najdluzej-naukowcy-przedstawiaja-nowy-przepis-na-diete-dlugowiecznosci-fot-getty-images-b7eb591.jpeg" width="938" height="625" alt="Co jeść, by żyć jak najdłużej? Naukowcy przedstawiają nowy przepis na dietę długowieczności (fot. Getty Images)" title="Co jeść, by żyć jak najdłużej? Naukowcy przedstawiają nowy przepis na dietę długowieczności (fot. Getty Images)" /> Zwierzęta, które żyją najdłużej Naukowcy podkreślają, że zrozumienie powolnego starzenia się u zwierząt może pomóc lepiej zrozumieć starzenie się ludzi. Pomoże również opracować strategie ochrony gadów i płazów zagrożonych wyginięciem. Autorzy badań skonfrontowali się z wcześniejszymi hipotezami dotyczącymi sposobu regulacji temperatury ciała i obecności lub braku cech ochronnych (np. pancerzy). Do tej pory uważano, że organizmy ektotermiczne (zmiennocieplne), a więc takie, u których temperatura ciała jest zależna od temperatury otoczenia, starzeją się wolniej niż organizmy endotermiczne. Najnowsze odkrycia dowodzą jednak, że nie jest to warunek długiego życia. – Ten związek był prawdziwy tylko w przypadku żółwi. To sugeruje, że żółwie są wyjątkowe wśród ektotermów – komentuje Miller. Optymiści żyją dłużej. I nie chodzi o miesiące, tylko o długie lata Choć tytuł może wydawać się dość prostą przynętą spod znaku porad życiowych uspokajamy: dalej interesuje nas nauka, a jeśli poszukiwania sposobów na długowieczność? Czemu nie! Wygl.. Gady i płazy znają odpowiedzi na pytania o długowieczność Zespół naukowców wykazał za to, że wpływ na długowieczność płazów i gadów mogą mieć fizyczne i chemiczne cechy ochronne. Należą do nich pancerz, kolce, muszle lub jad. Zwierzęta bez nich starzeją się szybciej. Anne Bronikowski, współautorka badań, zauważa, że zmieniona morfologia organizmów może rzeczywiście wpływać na długość ich życia. – Te różne mechanizmy ochronne mogą zmniejszyć śmiertelność zwierząt, ponieważ nie są one zjadane przez inne zwierzęta. W związku z tym istnieje większe prawdopodobieństwo, że będą żyć dłużej. A to wywiera presję na wolniejsze starzenie się – dodaje Beth Reinke z Northeastern Illinois University. Badacze zauważyli tzw. znikome starzenie u co najmniej jednego gatunku w każdej z grup ektotermicznych. W tym u żab i ropuch, krokodyli i żółwi. – Zrozumienie porównawczego krajobrazu starzenia się zwierząt może ujawnić elastyczne cechy, które mogą okazać się wartościowymi celami badań biomedycznych związanych ze starzeniem się człowieka – podsumowuje Bronikowski. Źródło: Science. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Ile trzeba zrobić kroków dziennie, żeby dłużej żyć? Wcale nie 10 tys., co po raz kolejny potwierdzają naukowcy
Chyba każdy zna odpowiedź na pytanie, ile kroków trzeba zrobić każdego dnia, żeby zachować dobrą kondycję. Dziesięć tysięcy, prawda? Otóż nic podobnego. Badacze znów wskazują, że ta liczba nie znajduje potwierdzenia w badaniach.
W tym artykule: Skąd wiemy, że mamy codziennie pokonywać 10 tys. kroków? Jak badano, ile kroków dziennie należy robić? Ile dziennie powinniśmy spacerować dla zdrowia? Idź na spacer, skop ogródek – to też jest korzystne dla zdrowia Ewolucja przystosowała nas do chodzenia. Nasi dalecy kuzyni, australopiteki, rozpoczęli swoje wędrówki w pozycji wyprostowanej nawet 4-5 milionów lat temu. My również mamy ciało zbudowane tak, by codziennie pokonywać spore odległości. Długie spacery – szczególnie po lesie – służą naszemu zdrowiu na wiele sposobów. Wzmacniają nasze kości i mięśnie. Poprawiają pracę układu krążenia oraz metabolizm. Sprawiają, że polepsza nam się humor. Dla zapracowanego przedstawiciela gatunku Homo sapiens z XXI wieku istotne pozostaje – ile powinien chodzić każdego dnia, by zachować zdrowie? W powszechnym przekonaniu minimalna dzienna porcja ruchu wynosi dziesięć tysięcy kroków. Skąd się wzięła ta liczba? Skąd wiemy, że mamy codziennie pokonywać 10 tys. kroków? W 1964 r. igrzyska olimpijskie odbywały się w Tokio. Impreza była niezwykle popularna, co postanowiła wykorzystać firma Yamasa. Wypuściła na rynek pierwszy krokomierz (przypominający zegarek na breloczku), który został nazwany manpo-kei. Oznacza to „licznik dziesięciu tysięcy”. 15 najpiękniejszych tras pieszych w Polsce Dla aktywnych przygotowaliśmy przegląd najpiękniejszych szlaków pieszych na terenie Polski - tych jedno i kilkunastodniowych. Pakuj plecak i ruszaj! Dlaczego właśnie tylu? Nie ma na to racjonalnej odpowiedzi, ponieważ wielkość została wybrana arbitralnie. – Nie było wtedy żadnych dowodów [że 10 tys. to właściwa liczba – przyp.red.] – mówił „Guardianowi” prof. David Bassett z Uniwersytetu Tennessee. Autorzy tamtej japońskiej kampanii marketingowej uznali po prostu, że ta wielkość dobrze brzmi i będzie doskonałym wskaźnikiem aktywnego stylu życia. Jak badano, ile kroków dziennie należy robić? Później pojawiło się wiele badań, które potwierdziły ten mit. Ich wadą była błędna metodologia. Badacze po prostu przyglądali się ludziom, którzy wykonywali dziesięciotysięczną normę i porównywali ich z tymi, którzy robili trzy lub pięć tysięcy kroków. Mierzyli przy tym liczbę spalonych kalorii, ciśnienie krwi czy poziom glukozy. Wyniki takich badań łatwo przewidzieć. Okazywało się, że jeśli robisz dziennie 10 tys. kroków, schudniesz bardziej niż, gdy robisz tylko pięć tysięcy. Nikt nie sprawdzał jednak, co by było, gdyby mierzyć inne wielkości – np. 8 lub 12 tys. Ile dziennie powinniśmy spacerować dla zdrowia? Dopiero w XXI wieku pojawiły się badania, które inaczej stawiały sprawę. Naukowcy zaczęli sprawdzać, jaka liczba kroków byłaby optymalna dla zachowania zdrowia i zmniejszenia ryzyka przedwczesnej śmierci. Pierwsze wyniki, opublikowane w czasopiśmie naukowym „International Journal of Behavioral Nutrition and Physical Activity” już w 2011 r., wykazały, że to wcale nie jest 10, tylko jakieś 7,5 tys. kroków. Ta liczba nie przebiła się jednak do opinii publicznej, nadal wierzącej w mit dziesięciu tysięcy. Właściciele psów więcej ćwiczą! Dokładnie to policzono (i nie chodzi tylko o spacery z pupilem) Nie od dziś wiadomo, że posiadanie psa jest dobre dla zdrowia. Właśnie pojawiły się kolejne argumenty: psy mają mają związek z tym, jak bardzo jesteśmy aktywni fizycznie. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/nie-od-dzis-wiadomo-ze-posiadanie-psa-jest-dobre-dla-zdrowia-wlasnie-pojawily-sie-kolejne-argumenty-psy-maja-maja-zwiazek-z-tym-jak-bardzo-jestesmy-aktywni-fizycznie-23c0533.jpeg" width="938" height="625" alt="Nie od dziś wiadomo, że posiadanie psa jest dobre dla zdrowia. Właśnie pojawiły się kolejne argumenty: psy mają mają związek z tym, jak bardzo jesteśmy aktywni fizycznie." title="Nie od dziś wiadomo, że posiadanie psa jest dobre dla zdrowia. Właśnie pojawiły się kolejne argumenty: psy mają mają związek z tym, jak bardzo jesteśmy aktywni fizycznie." /> Naukowcy prowadzili więc dalsze, nieraz długoterminowe badania. W 2005 r. zespół kierowany przez Amandę Paluch z Uniwersytetu Massachusetts zgromadził grupę ponad 2000 zdrowych mężczyzn i kobiet. Badani zostali wyposażeni w krokomierze, które mierzyły codzienną liczbę wykonywanych przez nich kroków i kontrolowały intensywność chodu. Przeanalizowano dane aż z 13 lat: z okresu 2005–2018 r. Autorzy badania odkryli, że u osób wykonujących średnio siedem tysięcy kroków dziennie ryzyko przedwczesnej śmierci było o 50 do 70 proc. mniejsze niż u tych, którzy ruszali się mniej. Sama intensywność kroków, czyli szybkość chodu, nie okazała się istotna. Co ważne, okazało się też, że wykonywanie więcej niż siedmiu tysięcy kroków nie wiązało się z dalszym zmniejszeniem ryzyka przedwczesnej śmierci. Idź na spacer, skop ogródek – to też jest korzystne dla zdrowia Teraz ten sam zespół wykonał kolejną metaanalizę. Tym razem porównano dane ponad 47 tys. dorosłych z Azji, Australii, Europy i Północnej Ameryki. Okazało się, że optymalna ilość kroków jest różna w zależności od wieku badanych. By zmniejszyć ryzyko przedwczesnej śmierci, sześćdziesięciolatkowie powinni wykonywać dziennie między 6 a 8 tys. kroków. Osoby młodsze – między 8 a 10 tys. Lekarze przepisują chorym spacer po lesie. Przyroda pomoże ci bardziej niż terapia [REPORTAŻ] W Finlandii spacer po lesie przepisywany jest chorym przez lekarzy. W Korei Południowej powstają lecznicze lasy pozwalające odreagować stresy. Coraz więcej badań potwierdza, że natura – i ... – Najważniejszy wniosek, jaki wypływa z badań, jest następujący: nawet nieznaczne zwiększenie aktywności fizycznej jest korzystne, szczególnie dla tych, którzy ruszają się mało – podkreśla Amanda Paluch. Jak pokazały też inne niedawno opublikowane wyniki badań naukowych, jeśli chodzi o aktywność fizyczną, nie ma złych wyborów. Chodzi o wzmacnianie mięśni. Nawet pół godziny kopania ogrodu w tygodniu może wzmocnić nasze mięśnie, i przedłużyć nam życie. Źródła: Lancet, International Journal of Behavioral Nutrition and Physical Activity, JAMA Network.