T. rex dojrzewał powoli. Paleontolodzy odkryli, że rósł nawet do czterdziestki. To Piotruś Pan wśród dinozaurów
Powątpiewasz we własną dojrzałość? Masz jeszcze czas: okazuje się, że król dinozaurów – Tyrannosaurus rex – pełną dorosłość osiągał dopiero po czterech dekadach życia. Długoletni – dłuższy, niż do tej pory przypuszczaliśmy – wzrost miał pomóc mu osiągnąć zawrotną docelową wagę 8 ton. Wisienką na torcie jest to, że według badaczy zwykle dożywał mniej więcej trzydziestki. Czy zatem nigdy nie był w pełni dojrzały?
Przez dekady naukowcy sądzili, że T. rex kończył swój wzrost około 25. roku życia. Najnowsze badania przeprowadzone przez zespół paleontologów z Oklahoma State University, Intellectual Ventures i Chapman University ujawniają jednak, że ten ikoniczny drapieżnik mógł rosnąć aż do czterdziestki. Często jednak nie dożywał tego wieku. Skąd wiemy, ile żyły tyranozaury? Oszacowanie wieku tyranozaurów jest możliwe dzięki nowatorskiemu podejściu badawczemu opracowanemu przez matematyka i paleobiologa Nathana Myhrvolda. Polega ono na zastosowaniu zaawansowanych algorytmów statystycznych i specjalistycznego oświetlenia przekrojów kości. Wykorzystując światło spolaryzowane, może odkryć wcześniej niewidoczne pierścienie wzrostu, co umożliwia precyzyjne oszacowanie nie tylko wieku, ale i tempa dojrzewania dinozaura. Im zwierzę wolniej rośnie, tym pierścienie są bliżej siebie. W odróżnieniu od wcześniejszych analiz, które mogły uwzględniać jedynie ostatnie 10–20 lat życia dinozaura, nowe podejście pozwoliło zrekonstruować pełniejszą krzywą wzrostu. Myhrvold wyjaśnia, że tak skomponowana krzywa dostarcza realistycznego obrazu tego, jak Tyrannosaurus rex się rozwijał i jak duże były różnice pomiędzy osobnikami. Wiemy więcej. „To nie jest T. rex” W trakcie badania przeanalizowano 17 okazów – jak się zdawało – tyranozaura. Obejmowały one zarówno dorosłe, jak i młodociane osobniki: wśród nich znalazły się „Jane” i „Petey”, czyli specyficzne, nieco tajemnicze szczątki dinozaura. Okazało się, że znacząco odbiegają one statystycznie od pozostałych – może to oznaczać, że nie należą one wcale do gatunku Tyrannosaurus rex. Z niezależnych analiz wynika, że oba osobniki mogą być przedstawicielami różnych gatunków z rodzaju Nanotyrannus – nowo odkrytych mniejszych krewnych T. rexa. Pomniejszone „tyranozaury” były wcześniej mylone z młodocianymi osobnikami właściwego gatunku, a przez to trudniej było oszacować tempo dojrzewania króla dinozaurów. Mylnie przyjmowano, że dojrzewają jedynie 20 lat. Czy tyranozaury mogły być jeszcze większe? Największe do tej pory badanie przekrojów kości tyranozaura pozwoliło ustalić, że mógł on rosnąć nawet przez 40 lat, co pozwalało mu nabrać masę 8 ton. Długotrwały okres wzrostu pozwalał młodym osobnikom na funkcjonowanie w innych niszach ekologicznych niż sztuki dorosłe. To zaskakujące, ponieważ według wcześniejszych analiz dinozaury te dożywały zaledwie… trzydziestki. Mogło wynikać to jednak z odniesionych ran w walce o terytorium czy obecności pasożytów. Wielcy mięsożercy nie mieli przecież łatwego życia. A zatem ile żyły te wielkie gady? Pewną podpowiedzią dotyczącą rzeczywistej długości życia tyranozaura jest to, że krokodyle czy papugi – a więc jedni z jego najbliższych żyjących krewnych – dożywają sędziwego wieku nawet 80 lat. Być może uda się znaleźć inne szczątki tego niezwykłego dinozaura, które nieco rozjaśnią nam sytuację. Skoro dojrzewał 40 lat, to powinien żyć przynajmniej 50! Jak dotąd charakterystyczny gad wciąż nas zaskakuje. Udaje mu się to już od niemal 100 lat! Źródło: PeerJ Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Nigerzaur był mezozoiczną krową. Stanowił ewolucyjny fenomen w obrębie swojej rodziny
Nigerzaur to fenomen w świecie ogromnych zauropodów. Chociaż należał do nadrodziny Diplodocoidea, jego morfologia zrywała z archetypem gigantycznych, długoszyjnych gadów, charakterystycznych dla okresu jurajskiego. Wyróżniały go niewielkie rozmiary i relatywnie krótka szyja, ale nie tylko. Nietypowy był także sam sposób żerowania tego dinozaura i nisza pokarmowa, którą zajmował. Jak wyglądał nigerzaur? Jaki tryb życia prowadził? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Nietypowy zauropod Dinozaur, który pasł się jak krowa Dlaczego nigerzaur wykształcił te wszystkie niezwykłe cechy? Czy nigerzaur miał wrogów? Jak podpowiada sama nazwa, nigerzaur (Nigersaurus, czyli jaszczur z Nigru) żył na obszarze, gdzie dziś rozciąga się Niger. Skamieniałości prehistorycznego gada, pochodzące ze środkowej kredy (115–105 milionów lat temu) odkryto dopiero w 1976 roku, w formacji Elrhaz, na obszarze zwanym Gadoufaoua. Nazwano je jednak dopiero 13 lat później, gdy odnalezione zostały kolejne, kompletniejsze szczątki. Nietypowy zauropod Zauropody kojarzą się przede wszystkim z największymi kolosami, jakie przemierzały Ziemię. Nie bez przyczyny. Diplodok, jeden z najlepiej poznanych przedstawicieli tego infrarzędu, osiągał długość do 35 metrów i masę do 50 ton (choć niektórzy paleontolodzy są zdania, że mógł ważyć nawet 113 ton). W porównaniu z tym kolosem, nigerzaur był ledwie „mikrusem” Dinozaur zaliczany do rodziny rebbachizaurów (Rebbachisauridae) w obrębie nadrodziny diplodokokształtnych (Diplodocoidea) mierzył około 9 metrów długości i ważył około 4 tony, czyli znacznie mniej niż jego krewni. W tym miejscu należy jednak podkreślić, że długość i masa ciała nie były jedynymi cechami, które wyróżniały go na tle innych „jaszczurzych stóp.” Budowa szkieletu pozaczaszkowego Podobnie jak inne zauropody, Nigersaurus charakteryzował się długim ogonem i tułowiem, wspieranymi przez kolumnowe kończyny, umożliwiające efektywne przenoszenie ciężaru w postawie czworonożnej. Należy jednak podkreślić, że w jego anatomii występowało także wiele unikatowych adaptacji. W szkielecie pozaczaszkowym, najbardziej wyróżniającymi cechami jest liczba kręgów, ich rozmiar i wysoki stopień pneumatyczności. Nigerzaur miał krótką szyję. Co więcej, analizy wykazały, że objętość przestrzeni powietrznej (prawdopodobnie wypełnionej przez worki powietrzne połączone z układem oddechowym) w centrum kręgowym była większa niż objętość samego materiału kostnego. Oznacza to, że cała struktura była niezwykle lekka. Budowa czaszki Zresztą nie dotyczyło to wyłącznie szyi. Lekką, wręcz filigranową budową cechuje się także czaszka tego gada, która de facto stanowi najniezwyklejszy element jego anatomii. Struktura ta cechuje się niezwykle lekkimi kośćmi i dużymi otworami, redukującymi masę. Niezwykła jest też morfologia pyska – rozszerzonego, o prostych krawędziach i skierowanego bezpośrednio w dół. Budowa szczęk Kości szczęk nigerzaura były obrócone poprzecznie w stosunku do reszty czaszki. Ta niezwykła orientacja sprawiała, że całe uzębienie gada układało się w linii prostej, tworząc szeroką, prostą krawędź tnącą. Naukowcy są zdania, że tak uformowane szczęki mogły być dodatkowo pokryte osłoną rogową. Uzębienie Jedną z najniezwyklejszych i najbardziej spektakularnych cech tego prehistorycznego gada były jego zęby. Dinozaur ten miał ich ponad 500! Należy jednak podkreślić, że tylko część z nich pełniła rolę funkcjonalną. reszta to tzw. zęby zapasowe, które „czekały” by zastąpić zużyte zęby funkcjonalne. Tempo ich wymiany było iście ekstremalne. Prawdopodobnie proces ten nie następował tak szybko u żadnego innego dinozaura. Zdaniem naukowców, nigerzaur wymieniał każdy ząb funkcjonalny raz na miesiąc, a niektórzy paleontolodzy twierdzą, że nawet raz na dwa tygodnie. Dinozaur, który pasł się jak krowa Te wszystkie niezwykłe adaptacje dostarczają cennych informacji na temat mechaniki żerowania tego gada i jego zwyczajów żywieniowych. Wskazują one, że jaszczur z Nigru pożywiał się przy ziemi, trzymając głowę blisko podłoża. Dieta zwierzęcia polegała na zbieraniu i rozdrabnianiu niskiej, miękkiej (niezdrewniałej) roślinności, która występowała w tropikalnym, wilgotnym środowisku – okrytonasiennych, paprotników i skrzypów. Tego typu strategia żywieniowa nie była typowa dla zauropodów. Na jakiej podstawie naukowcy wysnuli taki wniosek? Wskazuje na to cały szereg czynników. Krótka szyja – długa byłaby nie tylko nieefektywna, ale także niebezpieczna dla zwierzęcia żerującego przy ziemi. Budowa szyi nigerzaura ograniczała zjawisko dźwigni, zmniejszając tym samym ryzyko wystąpienia urazu i ułatwiając wykonywanie ruchów żerowych. Znaczna pneumatyzacja kręgów przedkrzyżowych – gdyby głowa i szyja były ciężkie, ciągłe ruchy głową z boku na bok, niezbędne do niskiego żerowania, wymagałyby ogromnego wysiłku mięśni karku. Ekstremalna pneumatyczność minimalizowała masę w najdalszym punkcie dźwigni (szyi i czaszki), co pozwalało roślinożercy na wydajniejsze i dłuższe sesje pasienia bez nadmiernego zmęczenia mięśni. Ułożenie pyska – szeroki, skierowany w dół pysk był idealnie przystosowany do skubania roślinności tuż przy ziemi. Dodatkowa osłona rogowa chroniła aparat zębowy i ułatwiała zrywanie roślin. Ułożenie szczęk – szczęki układające się w prostą krawędź tnącą były idealnie zoptymalizowane pod kątem zbioru niskiej roślinności. Tempo wymiany zębów – szybka wymiana uzębienia bez wątpienia stanowiła duży wydatek energetyczny, jednak była absolutnie konieczna, bo nigerzaur ekspresowo zużywał swoje zęby. Mimo że gad pożywiał się dość miękką roślinnością, ścieranie postępowało błyskawicznie. Wynikało to z faktu, że w trakcie żerowania nisko przy ziemi, zbierał także duże ilości materiałów ściernych – pyłu, piasku i krzemionki. Dlaczego nigerzaur wykształcił te wszystkie niezwykłe cechy? Żeby lepiej zrozumieć, skąd wzięły się te niezwykłe ewolucyjne adaptacje, należy przyjrzeć się środowisku, w którym żyło to zwierzę. Dziś formacja Elrhaz jest jednym z najsurowszych rejonów na Ziemi. Region ten znajduje się na obszarze środkowej Sahary, w regionie Ténéré. W tym skrajnie suchym środowisku dominują piaszczyste równiny, wydmy i wychodnie piaskowców. Należy jednak podkreślić, że miliony lat temu, gdy Ziemię przemierzały wielkie, majestatyczne gady, panowały tam skrajnie inne warunki. W okresie wczesnej i środkowej kredy panował tam klimat tropikalny przejściowy. Badania osadów wskazują na istnienie środowisk wilgotnych, charakteryzujących się obecnością rzek i zbiorników wodnych, które kontrastowały z bardziej suchymi terenami. Dominowały tam paprocie, sagowce oraz wczesne rośliny kwiatowe. Nad brzegami rosły lasy galeriowe, dające cień. W dalszej odległości od wody krajobraz stawał się bardziej otwarty, przypominający dzisiejsze afrykańskie sawanny, ale porośnięte roślinnością kredową (skrzypy, paprotniki) zamiast traw. Fauna formacji Elrhaz jest typowa dla kontynentów tworzących dawną Gondwanę. Nigersaurus koegzystował z innymi dużymi roślinożercami. Współistnienie wielu gatunków fitofagów wymagało zaawansowanej specjalizacji nisz ekologicznych w celu ograniczenia bezpośredniej konkurencji pokarmowej. Czy nigerzaur miał wrogów? W tym ekosystemie nie brakowało też mięsożerców – potężnych drapieżników, które były w stanie schwytać i pożreć dużą zdobycz. Głównymi drapieżnikami na lądzie były teropody, zwłaszcza z grupy Ceratosauria – abelizaury i noazaury. Największym zagrożeniem były jednak karcharodontozaurydy, które były jednymi z największych drapieżników, jakie kiedykolwiek pojawiły się na Ziemi. Nigerzaury padały też ofiarą spinozaurów, w tym przerażających suchomimów, które osiągały długość około 11 metrów. Należy jednak podkreślić, że polowania tego gada na dużą zdobycz miały charakter okazjonalny. Jego dieta składała się przede wszystkim z ryb. Bezpiecznie nie było też przy wodopojach. Tam czaiły się wielkie krokodylomorfy, w tym sarkozuch. Ważący 8 ton i mierzący 12 metrów kolos, tak jak współczesne krokodyle, polował z zasadzki. Gdy zwierzę zbliżyło się do cieku wodnego, uderzał niczym błyskawica, chwytając ofiarę potężnymi szczękami i wciągając ją pod wodę, gdzie nie pozostawiał jej żadnych szans. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Tego wielkiego jaszczura nie powinno tam być. „Mógł czasami żywić się utopionymi dinozaurami”
Mozazaury zaskoczyły naukowców. Te – jak się wydawało – morskie jaszczury żyjące 66 milionów lat temu, pływały nie tylko w morzach. Okazuje się, że mozazaury, wielkości dzisiejszych autobusów, żerowały też w rzekach.
Mozazaury były imponującymi stworzeniami, które mogły osiągnąć do 11 metrów długości. Naukowcy znajdują je w osadach morskich w Ameryce Północnej, Europie i Afryce. Swoim wyglądem przypominały nieco legendarnego potwora z Loch Ness. Uważano je za drapieżniki, które mogły rywalizować z największymi orkami. Ich głowy były masywne, a szczęki i zęby bardzo solidne, co czyniło je groźnymi przeciwnikami. Ich skamieniałości są datowane na 98–66 milionów lat. Żyły więc wspólnie z dinozaurami. Tego zęba tam nie powinno być W 2022 roku w Dakocie Północnej w USA znaleziono ząb takiego olbrzyma. Odkrycia dokonano w osadach, które pozostawiła rzeka. To było ogromne zaskoczenie, ponieważ uważa się, że mozazaury żyły tylko i wyłącznie w morzu. Ząb ten spoczywał w tym samym miejscu, co szczątki innych zwierząt. Wśród nich był ząb słynnego tyranozaura (Tyrannosaurus rex) oraz szczęka krokodyla. To kazało zadać sobie naukowcom ważne pytanie: jak ząb gigantycznego gada morskiego znalazł się w rzece, razem ze zwierzętami lądowymi i rzecznymi? Wnioski opublikowali na łamach czasopisma „BMC Zoology”. Chemiczne ślady słodkiej wody Aby rozwiązać tę zagadkę, międzynarodowy zespół badaczy użył specjalnej metody. Wykonano analizy izotopów. Izotopy to różne odmiany tych samych pierwiastków. Zbadano chemiczny skład szkliwa zęba mozazaura. Porównano go ze szczątkami T. reksa i krokodyla, które miały podobny wiek – około 66 milionów lat. Kluczowe były proporcje izotopów tlenu i strontu. Okazało się, że ząb mozazaura zawierał więcej lżejszego izotopu tlenu. A to jest typowe dla zwierząt żyjących w wodzie słodkiej. Wskazywał na to również wynik pomiaru strontu. Dieta jaszczura to również dinozaury Badacze przeanalizowali też izotopy węgla. Zazwyczaj pokazują one to, co jadło zwierzę. U tego mozazaura poziom tego składnika był wyższy niż u wszystkich znanych mozazaurów, dinozaurów i krokodyli. Sugeruje to, że ten gad nie nurkował głęboko. – Mógł czasami żywić się utopionymi dinozaurami – mówi dr Melanie During, jedna z autorek badania z Uniwersytetu w Uppsali Adaptacja do nowych warunków Odkrycie to jest ważne, bo rzuca światło na historię Ziemi. Mozazaury zasiedliły rzeki, ponieważ w Morzu Śródkowo-Zachodnim doszło do dużych zmian środowiskowych. Do tego wewnętrznego morza napływało coraz więcej słodkiej wody, zmieniając je ze słonego na głównie słodkowodne. Spowodowało to powstanie „warstw”, gdzie lżejsza słodka woda znajdowała się bliżej powierzchni. Miejsce dla każdego, według „warstwy” Ponieważ mozazaury oddychały płucami, musiały wynurzać się, by zaczerpnąć powietrza. W rezultacie naturalnie zamieszkiwały tę górną, słodkowodną „warstwę”. To przystosowanie do słodkiej wody ułatwiło im przetrwanie w środowiskach rzecznych. Naukowcy wskazują, że przejście ze środowiska morskiego do słodkowodnego jest zazwyczaj prostsze dla drapieżników, a więc również i mozazaura. Zwierzęta oddychające skrzelami, w tym ryby, pozostawały w głębszej, słonej wodzie. Taka adaptacja znana jest ze współczesności. Wśród zwierząt zmieniających morza na cieki słodkowodne są delfiny rzeczne lub krokodyle różańcowe. To pokazuje, że mozazaury mogły przetrwać w rzekach w ostatnim milionie lat, zanim całkowicie wyginęły. Zagłada nadeszła z nieba 66 milionów lat temu i zmiotła z powierzchni ziemi dinozaury. Źródło: BMC Zoology Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
W jego wymiocinach naukowcy odkryli coś niezwykłego. Tak poznaliśmy nowy gatunek
Nowy gatunek pterozaura znaleziono w skamieniałych wymiocinach dinozaura. To jedno z najbardziej zaskakujących odkryć ostatnich lat. Pokazuje ono, że nawet wydaliny mogą pomóc rozwikłać prehistoryczne tajemnice.
Spis treści: Czym są regurgitality i bromality? Niezwykła skamieniałość Kupy sprzed milionów lat też mają znaczenie Co dinozaury jadły naprawdę? Około 110 milionów lat temu na terenie dzisiejszej Brazylii pewien dinozaur musiał „pozbyć się ciężaru z żołądka”. W jego przewodzie pokarmowym nagromadziły się małe, ostre kostki. Utrudniały mu połykanie ryb i innych przekąsek. Mięsożerca wyrzucił śmierdzącą kulę z gardła, podobnie jak współczesne sowy pozbywają się zbitych kulek kości i sierści swoich drobnych ofiar. Z czasem bryłkę wymiocin dinozaura przykryły osady. Została zamknięta w kamieniu, aż niedawno odkryli ją paleontolodzy. W środku znajdowały się kości latającego gada, jakiego nikt wcześniej nie znał. Czas spędzony w paszczy i układzie pokarmowym mięsożercy nie był łaskawy dla szkieletu ofiary. Mimo tej wyboistej drogi do zapisu kopalnego kości – głównie fragmenty szczęk i zęby – zachowały się wystarczająco dobrze, by rozpoznać w nich nieoczekiwany gatunek pterozaura. Zwierzę odcedzało drobne organizmy z wody, podobnie jak dzisiejsze flamingi. Paleontolożka Aline Ghilardi z Universidade Federal do Rio Grande do Norte wraz ze współpracownikami nadała mu nazwę Bakiribu waridza, opisując znalezisko na początku tego roku. – To nie była po prostu skamieniała konkrecja zawierająca nowy gatunek rzadkiego pterozaura, lecz wyjątkowy skamieniały ślad – regurgitalit – mówi Ghilardi. Czym są regurgitality i bromality? Regurgitality i inne skamieniałe treści z przewodu pokarmowego należą do szerszej kategorii skamieniałości zwanych bromalitami. Choć mogą brzmieć odpychająco, masy wydalane przez dinozaury i inne prehistoryczne stworzenia dają bezpośredni wgląd w ich dietę. Pokazują, jak działały ich narządy wewnętrzne. Ujawniają też, jak dawno wymarłe gatunki realnie oddziaływały na siebie w pradawnych ekosystemach. Niezwykła skamieniałość W przypadku Bakiribu odkrycie pterozaura było dziełem szczęśliwego zbiegu okoliczności. – Kiedy mój student William po raz pierwszy pokazał mi tę konkrecję i zapytał, co to jest, miałam niezwykłe szczęście – mówi Ghilardi. Chwilę wcześniej czytała o Pterodaustro, pterozaurze znanym ze skał Argentyny i Chile. Zwierzę miało szczęki z cienkimi, gęsto upakowanymi zębami, dzięki którym filtrowało wodę w prehistorycznych zbiornikach. Szczęki w konkrecji wyglądały bardzo podobnie, lecz pochodziły z zupełnie innego miejsca. Dotąd w skałach tego wieku w Brazylii nie znaleziono takiego pterozaura. Ghilardi i jej zespół szybko zorientowali się, że kości reprezentują coś nowego. Ale dlaczego wyglądały tak chaotycznie? – Zażartowałam, że wygląda to tak, jakby ktoś wypluł coś w rodzaju kaszki, i „Mingau” – po portugalsku „kaszka” – bardzo szybko stało się nazwą tych skamieniałości – opowiada Ghilardi. Czasem kości znajdowane są wewnątrz konkrecji, które formują się już po pochówku, gdy kolejne warstwy skał narastają wokół zęba czy kości jako jądra. Mingau było czymś innym. Pokawałkowana natura kości, obecność skamieniałości ryb oraz ciasno upakowane szczątki wskazywały, że masa została wyrzucona przez większe zwierzę. Najprawdopodobniej przez drapieżnego dinozaura. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/12/2025-12-09-134240-How-dinosaur-vomit-has-solved-these-prehistoric-mysteries--National-Geographic--b56e02a.png" width="1067" height="776" alt="This fossilized coprolite from 118-125 million years ago came from an ichthyosaur and contained three teeth that were likely swallowed with prey. Pascal Goetgheluck," title="This fossilized coprolite from 118-125 million years ago came from an ichthyosaur and contained three teeth that were likely swallowed with prey. Pascal Goetgheluck," /> – To zdecydowanie nietypowy sposób, by trafić do zapisu kopalnego – mówi paleontolożka Stephanie Drumheller-Horton z University of Tennessee w Knoxville, która nie brała udziału w badaniach. Na szczęście dla Ghilardi i jej zespołu kości pterozaura nie zostały zniszczone doszczętnie przez pobyt w ciele drapieżnika. – Częściowe strawienie i zwrócenie pokarmu może wprowadzić dodatkowe komplikacje, takie jak nadtrawienie kwasem żołądkowym czy uszkodzenia mechaniczne powstałe podczas chwytania i połykania ofiary – dodaje. To właśnie sprawiło, że Bakiribu wyglądał jak kaszka. Gdyby pterozaur nie został zjedzony, a potem zwrócony, paleontolodzy być może nigdy nie dowiedzieliby się o jego istnieniu. Co więcej – jak podkreśla Ghilardi – regurgitality mogą dostarczać unikalnych danych ekologicznych. Skamieniałości takie dokumentują relacje między organizmami. Umieszczają je w tym samym środowisku, w tym samym czasie, podpowiadając powiązania, które w przeciwnym razie pozostałyby niewidoczne. Ponieważ pojedyncze fragmenty skał mogą obejmować nawet 10 milionów lat, fosylia pokazujące organizm i jego pokarm w jednym miejscu i czasie otwierają okno na realne sieci pokarmowe, które łączyły prehistoryczne gatunki. Kupy sprzed milionów lat też mają znaczenie Choć naukowcy dopiero niedawno zaczęli ogłaszać spektakularne odkrycia z grud dinozaurzych wymiocin, bromality wyrzucane z drugiej strony ciała prehistorycznych zwierząt mają długą historię badań. Paleontolodzy interesują się wydalinami prehistorycznych gadów już od XIX wieku. Angielski uczony William Buckland był zafascynowany skamieniałościami odchodów, znanymi potocznie jako „kamienie bezoarowe”, a naukowo określanymi jako koprolity. Takie okazy często zawierają zęby, łuski i inne twarde elementy ofiar, którymi żywiły się drapieżniki w danym rejonie. Około 1840 roku Buckland zamówił stolik z blatem wysadzanym koprolitami liczącymi 330 milionów lat. Był to paleontologiczny żart na gości odwiedzających jego dom. Dziś mebel jest znany jako „stolik na kupy doktora Bucklanda” w muzeum Lyme Regis w Wielkiej Brytanii. Pomijając paleontologiczny humor toaletowy, Buckland i inni badacze od razu dostrzegli wagę takich skamieniałości dla odtwarzania życia prehistorycznych zwierząt. Pojedynczy koprolit czy regurgitalit potrafi powiedzieć nam więcej o tym, jak naprawdę żyło dawne zwierzę, niż nawet najbardziej kompletny szkielet. Co dinozaury jadły naprawdę? Same koprolity, regurgitality i inne bromality czasem pozwalają ustalić, czym żywiło się dane zwierzę. Albo jaki gatunek padał jego ofiarą. W miejscach, gdzie takie skamieniałości zachowały się w dużej liczbie, można śledzić rozległe zmiany ekologiczne w skali milionów lat. W triasowych i jurajskich skałach Basenu Polskiego paleontolodzy znaleźli mnóstwo bromalitów pozostawionych przez różne dinozaury 200–230 milionów lat temu. Analizując zawartość tych skamieniałości i inne dane geologiczne, paleontolog Grzegorz Niedźwiedzki z Uniwersytetu w Uppsali wraz ze współpracownikami zrekonstruowali, jak ewoluowały dinozaury i ich zwyczaje żywieniowe. U gadów uważanych za bliskich krewniaków pierwszych dinozaurów, tzw. silezaurów, koprolity zawierały – jak mówi Niedźwiedzki – „prawdziwe bogactwo zagadkowych szczątków organicznych”. Promieniowanie rentgenowskie ujawniło w nich bardzo liczne chrząszcze, a także fragmenty roślin i ryb. – Były gotowe zjadać wszystko, na co się natknęły – wyjaśnia badacz. Taka wszystkożerna dieta mogła pomóc późniejszym dinozaurom odnieść ewolucyjny sukces. Źródło: National Geographic
Rekordowe odkrycie ze świata dinozaurów. W Boliwii odkryto tysiące śladów
Naukowcy z kalifornijskiego Geoscience Research Institute odkryli miejsce świadczące o wyjątkowej aktywności dinozaurów. Skala tego znaleziska nie ma odpowiednika w dotychczasowych odkryciach. Zaskakuje również różnorodność sposobów poruszania się teropodów, co potwierdzają pozostawione przez nie ślady.
„Gdziekolwiek spojrzysz, ziemia pokryta jest śladami dinozaurów”. Tymi słowami członek naukowego zespołu Geoscience Research Institute, Raúl Esperante, opisuje teren, na którym odkryto rekordową liczbę śladów dinozaurów. Boliwijskie znalezisko stanowi nie tylko paleontologiczny fenomen ze względu na swoją skalę, lecz także dostarcza dowodów na to, jak intensywnie wykorzystywane były te obszary przez prehistoryczne gady w krótkim czasie. Boliwijski Park Jurajski – gdzie doszło do znaleziska? Prace paleontologiczne miały miejsce na stanowisku Carreras Pampas w Parku Narodowym Torotoro w Boliwii. Obszar ten, położony w centralnej części kraju, zajmuje około 165–166 km². Torotoro, poza zapierającymi dech w piersiach widokami Andów, znane jest z licznych pozostałości po aktywności dinozaurów. W okresie późnej kredy tereny te stanowiły miękką równinę błotną położoną w pobliżu linii brzegowej płytkiego morza lub dużego zbiornika wodnego. Osady mułowo-wapienne, z których zbudowane było podłoże, działały jak naturalny odlewowy materiał, dokładnie zachowując kształt m.in. stóp zwierząt. Dzięki wyschnięciu tych osadów oraz późniejszemu wypiętrzeniu Andów, które podniosło dawną równinę na wysokość ponad 2 500 metrów, dziś możemy podziwiać tysiące śladów pozostawionych przez prehistoryczne gady. Prehistoryczna autostrada i basen – co udało się odkryć? Naukowcy naliczyli około 16 600 odcisków. Większość z nich to ślady pozostawione przez teropody – dwunożne dinozaury drapieżne, do których należy choćby dobrze znany tyranozaur. Na boliwijskim stanowisku paleontologicznym zaobserwowano ślady dinozaurów o bardzo zróżnicowanych rozmiarach – odcisków mających od niespełna 10 do ponad 30 centymetrów. Znaleziska obejmują nie tylko odciski stóp, lecz także ślady ogonów, które ciągnęły się za poruszającymi się prehistorycznymi gadami. Prawdopodobnie, ze względu na grząskie podłoże, zwierzęta zapadały się w osad, co powodowało kontakt ogona z powierzchnią. Odciski dinozaurów w niektórych przypadkach pozwalają nawet odtworzyć ich zachowanie w chwili pozostawienia śladu. Głębokie tropy o długich krokach mogą świadczyć o krótkich sprintach wykonywanych przez duże drapieżniki. Najciekawszym jednak elementem tego rekordowego znaleziska są ślady pływania. Grupa takich odcisków to największa kolekcja tego typu, jaką dotąd udokumentowano. Te rzadkie tropy ukazują rozstawione ślady palców, typowe dla unoszącego się w wodzie zwierzęcia, które tylko sporadycznie odpychało się od dna. Krótka chwila intensywnego ruchu – o czym świadczy boliwijskie odkrycie? Co ciekawe, odkryte ślady wskazują jedynie na krótkotrwałą aktywność dinozaurów na tym terenie. Bardzo intensywny ruch, który pozostawił odciski na mułowo-wapiennej powierzchni, odbył się w ciągu zaledwie kilku godzin. Poszczególne tropy nakładają się na siebie, co sugeruje, że prehistoryczne gady poruszały się po tym obszarze stadnie. Nie zaobserwowano jednocześnie żadnych późniejszych zatarć śladów, co może oznaczać, że po tym krótkim epizodzie żadne inne zwierzę nie kroczyło po tej powierzchni. Pod znakiem zapytania pozostaje jednak cel tak intensywnych i stosunkowo krótkich wędrówek. Naukowcy naliczyli aż 1 321 ciągów śladów, które tworzą istną „autostradę” dinozaurów. Badacze – na razie – nie wskazują jednego konkretnego powodu obserwowanych migracji. Pozostaje więc czekać na kolejne wyniki badań dotyczących wędrówek dinozaurów na terenach dzisiejszej Ameryki Południowej. Źródła: New Atlas, Phys.org Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Są starsze niż dinozaury, a teraz mieszkają w naszych łazienkach. Czym są rybiki, czemu nas fascynują i jak się ich pozbyć?
Pierwsze spotkanie z rybikiem ma miejsce zazwyczaj około 3 nad ranem. My, wybudzeni ze snu, półprzytomnym krokiem „doczołgujemy się” do łazienki. Tam czekają na nas wyjątkowi goście: szybkie, zwinne, malutkie robaczki przemykające po podłodze. Zastanawiamy się wtedy, czy to przypadkiem nadal nie jest sen – przecież jeszcze wieczorem ich nie było. Te nieśmiałe stworzenia to rybiki cukrowe: starożytne owady, które z jakiegoś powodu uwielbiają żyć w naszym towarzystwie. Chociaż panicznie się nas boją.
Rybiki cukrowe to nie tylko uciążliwe owady domowe. Te prymitywne stworzenia mają za sobą miliony lat historii, wyróżniają się wyjątkową biologią, długowiecznością i nietypowymi zwyczajami, które czynią je jedynymi z najciekawszych domowych współlokatorów. Dlaczego owady starsze niż dinozaury zamieszkały w naszych łazienkach, czym naprawdę są i jak się ich pozbyć? Czym są rybiki? Rybiki cukrowe (Lepisma saccharina), popularnie określane także jako srebrzyki, to niewielkie owady pozbawione skrzydeł mierzące od 10 do 12 mm. Ich ciało jest wydłużone, spłaszczone grzbietowo-brzusznie i pokryte delikatnymi, połyskującymi łuskami. Kolor tych łusek – srebrzysty lub szaro-biały – przypomina rybie i od tego właśnie wzięła się polska nazwa owada. Nazwa nawiązuje także do specyficznego poruszania się: przemieszczają się błyskawicznie zygzakiem, co dodatkowo potęguje rybi efekt. To jedne z najbardziej pierwotnych owadów na Ziemi. Prof. Stanisław Ignatowicz z SGGW wyjaśnia, że ich historia sięga czasów znacznie wcześniejszych niż epoka dinozaurów. Chociaż skamieniałości rybików są rzadkością, ich budowa ciała i cechy morfologiczne potwierdzają prastare pochodzenie. Jak żyją i rozmnażają się rybiki? Rybiki prowadzą nocny tryb życia i preferują miejsca ciemne, wilgotne oraz ciepłe – dlatego najczęściej spotykane są w domowych łazienkach, kuchniach, pralniach czy piwnicach, gdzie mają dostęp do resztek organicznych i odpowiednich warunków mikroklimatycznych. W naturalnym środowisku bytują pod korą drzew, w ściółce, gniazdach gryzoni, a nawet w mrowiskach. Rybiki odżywiają się głównie substancjami zawierającymi skrobię i cukry proste. Ich dieta obejmuje papier, tapety, resztki jedzenia, a także martwe owady. Są jedynymi owadami, które potrafią trawić celulozę bez pomocy bakterii – w ich jelitach obecny jest własny enzym: celulaza. Jak zauważa prof. Ignatowicz, termity dla trawienia celulozy potrzebują symbiotycznych bakterii, natomiast rybiki produkują własną „fabrykę enzymów”, co jest ich wyjątkową adaptacją. Długość życia i wyjątkowa zdolność linienia Jednym z najbardziej fascynujących aspektów biologii rybików jest ich zdolność do linienia przez całe życie – wymieniają oskórek wielokrotnie, nawet po osiągnięciu dojrzałości. Większość owadów linieje wyłącznie w fazie rozwojowej (larwalnej), tymczasem zarówno samce, jak i samice rybików mogą zrzucać naskórek nawet kilkadziesiąt razy. Cykl życia rybika trwa – w sprzyjających warunkach wilgotnościowych – około 4–5 miesięcy od jaja do postaci dorosłej, jednak same osobniki mogą żyć nawet 3–8 lat, co jest wyjątkowo długim okresem jak na tak małe owady. Rybiki w domu – czy są groźne? Typowe miejsca, w których natkniemy się na rybiki, to szczeliny przy wannach, podłogach, przestrzeń za listwami, pobliże rur czy spód tapet. Ich obecność to świetny marker podwyższonej wilgotności pomieszczeń. Szkodliwość rybików polega głównie na tym, że mogą uszkadzać książki, dokumenty, tapety i inne materiały organiczne: wszystko przez to, że ich pokarmem jest celuloza. Chociaż nie przenoszą chorób i nie gryzą ludzi ani zwierząt, to bywają uciążliwe, szczególnie w archiwach czy w bibliotekach. Mogą też zanieczyszczać żywność, chociaż ich obecność nie stanowi zagrożenia dla zdrowia. Jak pozbyć się rybików? Obecność rybików – jeśli oczywiście nie prowadzimy muzeum – warto ograniczyć głównie ze względów estetycznych. Rozwiązanie jest proste: te owady kochają wilgotność, więc wystarczy ją zmniejszyć. Skuteczne może być już nawet regularne wietrzenie, wyczyszczenie wentylacji czy używanie osuszaczy powietrza. Warto usunąć źródła pożywienia: regularne sprzątanie kuchni, łazienki i biblioteczki sprawi, że lokatorzy sami się wyniosą. Skuteczne jest także uszczelnienie szczelin i zakamarków, które umożliwiają rybikom zakładanie gniazd. Ale jest jeszcze ekologiczna metoda. Biolodzy polecają naturalny sposób na rybiki, którym są… liście miłorzębu. Te owady nie lubią ich specyficznego zapachu i skutecznie je on odstrasza. Liście można włożyć między kartki książek lub wyłożyć przy progach, by uczynić swoją przestrzeń mniej atrakcyjną dla owadów. Przypominamy jednak, że rybiki są niemal zupełnie niegroźne, a ich historia sięga milionów lat. Być może jesteśmy więc w stanie żyć w symbiozie? Źródła: naukawpolsce.pl, Agriculture & Food
Czym był nanotyrannus? Ta skamieniałość podzieliła naukowców
Nanotyrannus to nie młodociany T. rex, lecz zupełnie nowy gatunek – twierdzą naukowcy, którzy właśnie opublikowali przełomowe wyniki badań w „Nature”. Czy to koniec wieloletniego sporu?
Spis treści: Skamieniałość, która zmieniła wszystko Przełomowe badanie Zanno i Napoli Dueling Dinosaurs – okaz, który wszystko zmienił Kości, zęby i tomografia Co dalej z nanotyrannusem? Po dekadach gorących dyskusji badacze twierdzą, że skamieniałości uznawane dotąd za młodociane okazy T. reksa w rzeczywistości należą do smuklejszego, odrębnego gatunku tyranozaura. Jednym z najbardziej polaryzujących problemów paleontologii jest nastoletni Tyrannosaurus rex z kryzysem tożsamości – i dwoje naukowców mówi, że go rozwiązali. Skamieniałość, która zmieniła wszystko W 1942 roku badacze z Cleveland Museum of Natural History znaleźli w formacji Hell Creek w Montanie czaszkę niewielkiego teropoda. Po tym, jak w 1988 roku sklasyfikowano ją jako nowy gatunek Nanotyrannus lancensis, czaszka wywołała cztery dekady zaciekłego sporu. Czy takie skamieniałości niewielkich, smukłych tyranozaurów to po prostu nastoletnie wersje groźnego tyranozaura, czy całkowicie odrębny dinozaur? Teraz, po przeanalizowaniu ponad 200 skamieniałości tyranozaurów, autorzy nowego badania ogłosili, że nanotyrannus był szybkim i smukłym dinozaurem, żyjącym ramię w ramię z T. reksem u schyłku jego panowania. Wyniki opublikowano 30 października na łamach „Nature”. – Nie chcieliśmy dolewać oliwy do ognia w tej debacie. Chcieliśmy ją zakończyć – mówi Lindsay Zanno, paleontolożka z North Carolina Museum of Natural Sciences i współautorka pracy. – Postanowiliśmy przetestować to zagadnienie z każdej strony. Przełomowe badanie Zanno i Napoli Część zewnętrznych ekspertów pochwaliła rygor badania. Uznają, że może to być punkt zwrotny, który wreszcie zakończy wieloletni spór. – Nie pominęli żadnej skamieniałości – mówi Lawrence Witmer, paleontolog z Ohio University. – Wynik ich skrupulatnych analiz jest jasny i tak jednoznaczny, jak to w paleontologii możliwe – Nanotyrannus jest realny. Inni paleontolodzy ostrzegają jednak, że to odkrycie – choć przekonujące – może być jedynie kolejnym zwrotem akcji w sadze nanotyrannusa. – Ich wnioski, tak jak poprzednie doniesienia, są hipotezami. To, co jednego dnia wydaje się odpowiedzią, następnego może zostać obalone nowymi podejściami czy danymi – mówi Holly Woodward Ballard, paleohistolożka z Oklahoma State University, której wcześniejsze badania tempa wzrostu kości nóg tyranozaurów zaliczały nanotyrannusa do kategorii T. reksa. Dueling Dinosaurs – okaz, który wszystko zmienił W 2020 roku North Carolina Museum of Natural Sciences ogłosiło pozyskanie słynnej, liczącej 67 milionów lat skamieniałości „Dueling Dinosaurs”. Przez lata w rękach prywatnych, wyjątkowo dobrze zachowany okaz przedstawia triceratopsa i niewielkiego tyranozaura zakleszczone w walce. Część naukowców uznawała, że tyranozaur to młody T. rex, inni wierzyli, że to Nanotyrannus. Pozyskanie okazu do muzeum po raz pierwszy dało paleontolożkom i paleontologom – takim jak Zanno – lepszy dostęp do praktycznie kompletnego szkieletu tego zwierzęcia. Zanno zaprosiła do współpracy Jamesa Napoli, paleontologa z Stony Brook University, który badał wzrost i rozwój krokodyli. – Dość szybko stało się jasne, że pojawia się wiele czerwonych flag – mówi Zanno, będąca także National Geographic Explorer. – Wiele elementów tego okazu nie pasowało do naszych oczekiwań co do tego, jak powinien rosnąć T. rex. Kości, zęby i tomografia Kluczową wskazówką anatomiczną były przednie kończyny. Już na tym etapie były wyraźnie większe niż u dorosłego T. reksa. – Nie ma możliwości, by w trakcie wzrostu te ramiona miały się zmniejszać – mówi Napoli. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/11/2025-11-03-141908-Scientists-may-have-solved-the-mystery-of-Nanotyrannus--National-Geographic-i-j-39b5e77.png" width="843" height="857" alt="Dowody z „Dueling Dinosaurs” i innych skamieniałości sugerują, że ramiona T. rexa (po lewej) były krótsze niż u Nanotyrannusa (po prawej)." title="Dowody z „Dueling Dinosaurs” i innych skamieniałości sugerują, że ramiona T. rexa (po lewej) były krótsze niż u Nanotyrannusa (po prawej)." /> Stwierdzili też, że dinozaur miał krótszy ogon, proporcjonalnie dłuższe nogi i więcej zębów w szczękach. Tomografia komputerowa (CT) ujawniła, że jego nerwy czaszkowe i układ oddechowy wyglądały inaczej niż u T. reksa. Miał też dodatkową zatokę. Takie cechy ustalają się na wczesnym etapie rozwoju, co oznacza, że ten tyranozaur nie był „na kursie”, by przed śmiercią przeobrazić się w dorosłego T. reksa. Pobrano też cienkie skrawki kości, by policzyć pierścienie wzrostu. Wskazały, że zwierzę miało około 20 lat i było dojrzałe, a nie młodociane. – Nie da się w sposób naukowy obronić tezy, że to T. rex – mówi Napoli. Jego zdaniem okaz należy oznaczyć jako Nanotyrannus lancensis. W oparciu o dowody z „Dueling Dinosaurs” Napoli i Zanno przejrzeli też zbiory tyranozaurów w kolekcjach w USA, Kanadzie i Azji. Łącznie zidentyfikowali kilka okazów, które – ich zdaniem – należą do nanotyrannusa, w tym kontrowersyjną „Jane” z Burpee Museum oraz okaz z Cleveland z 1988 roku. – Spór o nanotyrannusa trwa od dekad i myślę, że większość naukowców stała po stronie tezy, iż to młodociany T. rex. To nowe badanie wielu zaskoczy – mówi David Evans, paleontolog z Royal Ontario Museum. Wyniki sugerują, że Nanotyrannus był drapieżnikiem o połowę mniejszym od T. reksa, a jego masa stanowiła jedną dziesiątą masy „króla”. Jeśli T. rex był lwem późnej kredy, to Nanotyrannus mógł być „gepardem” – zbudowanym bardziej do szybkości niż siły. Co dalej z nanotyrannusem? – Od tej publikacji dalej nasze środowisko powinno przyjmować domyślne założenie, że Nanotyrannus jest rzeczywistym gatunkiem – mówi Napoli. – Istnieje cały korpus badań, które trzeba będzie w dużej mierze ponownie ocenić. Jeśli tezy się potwierdzą, odkrycie może zmienić to, co wiemy o najsłynniejszym prehistorycznym drapieżniku Ziemi oraz rzucić nowe światło na innych mięsożerców późnej kredy. Autorzy dodają, że ich wyniki mogą też skłonić do szeroko zakrojonej rewizji poglądów na temat wzrostu i rozwoju T. reksa. – Nie jestem jeszcze gotów ogłosić, że każdy mniejszy szkielet tyranozaura to Nanotyrannus – mówi Steve Brusatte, paleontolog z University of Edinburgh. – Trzeba jednak przyznać, że argumenty za istnieniem nanotyrannusa są mocne. – To wspaniałe, gdy nowe dowody pokazują, że niektóre z naszych ukochanych przekonań jako badaczy tyranozaurów – najpewniej są błędne – dodaje. – Na tym polega nauka. Źródło: National Geographic
Złota era dinozaurów – jak wyglądał świat gdy cała Ziemia była „Parkiem Jurajskim”?
Okres jurajski był czasem, gdy na Ziemi panowały dinozaury, tropikalna roślinność i niezwykłe zwierzęta morskie. Sprawdź, jak wyglądało życie w tej epoce i co doprowadziło do jej końca.
Spis treści: Kiedy po Ziemi chodziły dinozaury? Rozpad Pangei i nowy klimat Podwodne życie i rafy koralowe Dinozaury i pierwsze ssaki Ten okres w historii naszej planety kojarzymy przede wszystkim z dominacją wielkich gadów. I rzeczywiście różne rodzaje dinozaurów dominowany wówczas na Ziemi. To również w tej erze klimat Ziemi zmienił się z gorącego i suchego na wilgotny i subtropikalny. Kiedy po Ziemi chodziły dinozaury? Okres jurajski to przedział dziejów Ziemi trwający od około 201,3 do 145 milionów lat temu. To środkowa część ery mezozoicznej. Nazwa „jura” pochodzi od wapiennych utworów w Górach Jurajskich, które opisał niemiecki geolog Alexander von Humboldt. Na podstawie tych badań francuski uczony Alexandre Brongniart wprowadził termin „okres jurajski”. Wyróżnia się trzy etapy jury: wczesną, środkową późną jurę. Jura pozostawiła nam szczególnie dobrze zachowany zapis kopalny życia. Obejmuje on m.in. teropody, które – jak sądzą naukowcy – ewoluowały w ptaki. Dzięki temu bogatemu zapisowi wiemy, że jura była epoką dinozaurów przemierzających tropikalną Ziemię porośniętą paprociami, roślinami okrytonasiennymi i iglastymi. W płytkich morzach śródlądowych, powstałych wskutek rozpadu lądów, roiło się od „potworów morskich”, rekinów oraz zakwitów planktonu, które miejscami mogły barwić wodę na krwistą czerwień. Rozpad Pangei i nowy klimat Na początku jury postępował i przyspieszał rozpad superkontynentu Pangei. Laurazja – północna część – rozdzieliła się na Amerykę Północną i Eurazję. Gondwana, południowa połowa, zaczęła się rozpadać w jurze środkowej. Wschodnie bloki – Antarktyda, Madagaskar, Indie i Australia – oddzieliły się od zachodnich, czyli Afryki i Ameryki Południowej. Nowe oceany zalały przestrzenie między nimi. Na dnach oceanów rosły grzbiety, wypychając poziom mórz wyżej i w głąb kontynentów. Taka ilość wody nadała wcześniejszemu, gorącemu i suchemu klimatowi wilgotny, „kapiący” subtropikalny charakter. Pustynie powoli zazieleniały. Obfitowały sagowce przypominające palmy oraz rośliny iglaste – m.in. araukarie i sosny. Miłorzęby dywanem porastały średnie i wysokie szerokości geograficzne półkuli północnej. Na południe od Równika szczególnie dobrze radziły sobie podokarpusy – rodzaj iglastych. Obecne były też drzewa paprociowe. Podwodne życie i rafy koralowe Oceany – zwłaszcza nowo utworzone, płytkie morza śródlądowe – tętniły różnorodnym i obfitym życiem. Na szczycie łańcucha pokarmowego znajdowały się długoszyje, wiosłopłetwe plezjozaury, olbrzymie krokodyle morskie, rekiny i płaszczki. Powszechne były i ichiozaury przypominające ryby, głowonogi podobne do kałamarnic oraz amonity o spiralnych muszlach. W ciepłych wodach rozrastały się rafy koralowe. Doskonale miały się gąbki, ślimaki i małże. Mikroskopijny plankton mnożył się i mógł miejscami barwić ocean na czerwono. Dinozaury i pierwsze ssaki Na lądach dinozaury odciskały swoje piętno – dosłownie. Roślinożerny zauropod Brachiosaurus sięgał do około 16 m wysokości. Mierzył mniej więcej 26 m długości, a jego masa przekraczała 72 ton. Diplodocus, inny zauropod, osiągał około 27 m długości. Sama skala mogła odstraszać napastników, takich jak masywny, mięsożerny Allosaurus, który chodził na dwóch potężnych nogach. Mimo to Allosaurus i inne zwinne drapieżniki, np. celurozaury, z pewnością od czasu do czasu odnosiły sukces. Do ich ofiar należały m.in. silnie opancerzone stegozaury. Najstarszy znany ptak – archaeopteryx, wzbił się w niebo w późnej jurze. Najpewniej wyewoluował z wczesnego dinozaura celurozaurowego. Archaeopteryx musiał dzielić przestrzeń powietrzną z pterozaurami, latającymi gadami obecnymi od późnego triasu. Tymczasem owady – m.in. skoczki liściowe i chrząszcze – występowały obficie. Wokół nóg dinozaurów krzątało się wiele najwcześniejszych ssaków. „Nie wiedziały”, że po wymarciu dinozaurów nieptasich – pod koniec kredy – to ich potomkowie zdominują Ziemię. Źródło: National Geographic Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Nowe dowody pokazują, że dinozaury miały się świetnie aż do chwili uderzenia asteroidy
Dinozaury przed wymarciem wcale nie były w odwrocie – wręcz przeciwnie. Nowe skamieniałości znalezione w stanie Nowy Meksyk sugerują, że te pradawne gady miały się świetnie niemal do samego końca.
Spis treści: Co działo się tuż przed tym kataklizmem? Nowe datowanie skamieniałości z Nowego Meksyku Dinozaury z Nowego Meksyku żyły niemal do samego końca epoki kredy Różnorodne i tętniące życiem dinozaury Co wiemy o dinozaurach z ostatnich milionów lat kredy? Około 66 milionów lat temu, podczas wiosny na półkuli północnej, asteroida o średnicy sześciu mil uderzyła w dzisiejszy półwysep Jukatan. Katastrofa ta doprowadziła do wyginięcia 75 procent gatunków na Ziemi, w tym prawie wszystkich dinozaurów, z wyjątkiem ptaków dziobatych. Co działo się tuż przed tym kataklizmem? Samo uderzenie było druzgocące. Jego następstwa – apokaliptyczne. Ale co działo się tuż przed tym kataklizmem? Paleontolodzy od dawna debatują, czy wielkie gady były już w odwrocie, gdy uderzyła asteroida, czy może wciąż miały się dobrze i ewoluowały w nowe gatunki dinozaurów. Skamieniałości z Nowego Meksyku, datowane na około 340 tysięcy lat przed uderzeniem, rysują wyraźny obraz: dinozaury miały się świetnie aż do samego momentu katastrofy. Wśród dinozaurów dominujących na terenach dzisiejszego Nowego Meksyku w tamtym czasie były prawdziwe olbrzymy, jak alamozaur – ogromny, długoszyi roślinożerca. – Wyobrażam sobie taką scenę: w jednej chwili dinozaur wielkości odrzutowca trząsł ziemią pod swoimi krokami. W następnej – cała Ziemia zatrzęsła się od energii wyzwolonej przez asteroidę – mówi współpracujący z National Geographic prof. Stephen Brusatte, paleontolog z Uniwersytetu w Edynburgu i współautor badania. Badania prowadzone przez zespół prof. Brusatte zmieniają nasze myślenie o ostatnich dniach dinozaurów. Odkrycie opublikowane w czasopiśmie „Science” wspiera tezę, że dinozaury w Ameryce Północnej nie były w odwrocie, gdy doszło do katastrofy. Badanie dostarcza również wglądu w różnorodność gatunków dinozaurów, które zamieszkiwały południowo-zachodni region Ameryki Północnej pod koniec okresu kredowego. Nowe datowanie skamieniałości z Nowego Meksyku Większość tego, co paleontolodzy wiedzą o losie dinozaurów nielotnych, pochodzi ze skamieniałości odkrytych w zachodniej Ameryce Północnej, zwłaszcza w formacjach Hell Creek i Fort Union. Te wychodnie skalne w Montanie, Dakocie i Wyoming zachowały obrazy gatunków lądowych przed i po kolizji. Pokazują, że takie dinozaury jak Tyrannosaurus, Triceratops, Edmontosaurus i Ankylosaurus zamieszkiwały pradawne równiny zalewowe w rejonie Gór Skalistych. Jednak bardziej na południe, w kredowym Nowym Meksyku, żyły inne grupy dinozaurów. Naukowcy przyjrzeli się tym południowo-zachodnim dinozaurom – w tym kritozaurowi o dziobowatym pysku, trójrogiemu torozaurowi i opancerzonemu Glyptodontopelta – by zbadać, jak radziły sobie tuż przed uderzeniem śmiercionośnej asteroidy. Zrekonstruowanie osi czasu życia tych dinozaurów zajęło lata badań terenowych i analiz geologicznych. Prof. Andrew Flynn i jego zespół badali warstwy skalne w rejonie kotliny San Juan – znanym geologom jako Naashoibito Member. Dotychczas dokładny wiek tych skał był niepewny. Wcześniejsze badania sugerowały, że mają one około 70 milionów lat– czyli były miliony lat starsze niż uderzenie asteroidy. Dinozaury z Nowego Meksyku żyły niemal do samego końca epoki kredy Nowe badania zespołu prof. Flynna zrewidowały datowanie do przedziału 66,4–66 milionów lat temu, co oznacza, że dinozaury znalezione w tych skałach żyły w ostatnich 500 tysiącach lat przed katastrofą. To sugeruje, że te dinozaury żyły w tym samym czasie co znaleziska z Hell Creek i Fort Union, a nawet że dinozaury z Nowego Meksyku, jak alamozaur, były bliżej miejsca impaktu w Chicxulub (Meksyk) niż triceratops z Montany. Aby umieścić dinozaury we właściwej perspektywie czasowej, prof. Flynn i jego współpracownicy pobrali próbki geologiczne z formacji Naashoibito i zastosowali specjalną technikę datowania, analizując mikroskopijne kryształy w skałach, by określić, kiedy zostały zdeponowane. Choć wcześniejsze badania sugerowały, że żyły one miliony lat przed impaktem, nowe datowanie ustaliło wiek na około 340 tysięcy lat przed końcem epoki kredy. To dowód na to, że w Ameryce Północnej istniały różne społeczności dinozaurów, rozwijające się równolegle w różnych basenach geograficznych, tuż przed globalną katastrofą. Różnorodne i tętniące życiem dinozaury Nie tylko dinozaury miały się dobrze do samego końca, ale prof. Flynn i jego zespół odkryli też, że ostatnie populacje dinozaurów Ameryki Północnej były podzielone na odrębne społeczności w zależności od miejsca ich występowania. Eksperci nazywają to zjawisko „prowincjonalizmem”. Nowe gatunki powstają w izolowanych geograficznie „kieszeniach” i są oddzielone od siebie różnicami w roślinności, temperaturze i innych czynnikach naturalnych. Niektóre z dinozaurów zamieszkujących Nowy Meksyk były bardzo podobne do tych z północy. Tyrannosaurus, najlepiej znany z szkieletów znalezionych w Kanadzie i Montanie, również przemierzał Nowy Meksyk tuż przed uderzeniem. Inne jednak były zaskakująco odmienne, jak alamozaur. To największy dinozaur, jaki kiedykolwiek stąpał po Nowym Meksyku. Alamozaur mógł osiągać ponad 24 metry długości i ważyć ponad 30 ton. – Nic nie pokazuje lepiej, że dinozaury miały się dobrze aż do samego końca, niż fakt, że Alamosaurus – jeden z największych dinozaurów w historii – był świadkiem uderzenia asteroidy – mówi prof. Brusatte. Co wiemy o dinozaurach z ostatnich milionów lat kredy? Mając nowe daty dla warstw skalnych, prof. Flynn i jego zespół porównali gatunki dinozaurów żyjące na terenie zachodniej Ameryki Północnej między 75 a 66 milionami lat temu. Chcieli ustalić, czy kontynent był zamieszkany przez kilka dominujących gatunków, czy przez wiele zróżnicowanych społeczności. Wnioski zespołu potwierdzają coraz silniejsze dowody na to, że dinozaury tworzyły odrębne społeczności w różnych regionach, a nie stanowiły jednolitej populacji na całym kontynencie, jak wskazuje Manabu Sakamoto, paleobiolog z Uniwersytetu w Reading w Anglii. Głównym czynnikiem dzielącym społeczności północne i południowe, według prof. Flynna i jego zespołu, była temperatura. Alamosaurus – roślinożerca żyjący w ciepłych południowych regionach – nie występował w chłodniejszych rejonach północy, gdzie dominowały dinozaury rogowe i kaczodziobe. Choć niektóre gatunki, jak Tyrannosaurus, występowały w obu regionach, to właśnie temperatura wydaje się być kluczowym czynnikiem różnicującym społeczności, a nie fizyczne bariery jak góry czy rzeki. Tak silna wrażliwość dinozaurów na warunki naturalne sugeruje, że na świecie czeka jeszcze wiele wyjątkowych społeczności dinozaurów do odkrycia, nie tylko w Ameryce Północnej. Trwające badania w Ameryce Południowej pozwalają lepiej zrozumieć ostatnie dinozaury tego kontynentu i porównać je z innymi populacjami. Identyfikacja kluczowych gatunków i określenie, kiedy żyły, jest kluczowa dla zrekonstruowania globalnego obrazu wymierania dinozaurów. Choć los wielkich dinozaurów wydaje się znany, paleontolodzy dopiero zaczynają odkrywać te, które były świadkami końca ery kredy. Źródło: National Geographic
Raj dla paleontologów – na tym obszarze świata żyła rekordowa ilość dinozaurów
Na terenie dzisiejszej Brazylii mogło żyć nawet 80 różnych gatunków dinozaurów: to zdecydowanie więcej, niż jeszcze do niedawna zakładali naukowcy. W ich odkryciu pomogły… powodzie. Południowoamerykański kraj to nowe królestwo dinozaurów.
Najnowsza publikacja paleontologa i biologa Felipe Alvesa Eliasa z Muzeum Zoologii na Uniwersytecie Sao Paulo udowadnia, że na terenie Brazylii żyło około 80 różnych gatunków dinozaurów. To o 33% więcej, niż wcześniej zakładali naukowcy. Brazylia pełna starożytnego życia Liczba rozpoznanych gatunków dinozaurów występujących w największym kraju Ameryki Południowej wzrosła w sierpniu 2025 roku do 80 – tak możemy przeczytać w publikacji Animais Pré-Históricos do Brasil dotyczącej występowania prehistorycznych zwierząt w Brazylii. To sprawia, że łączna przedwiecznych stworzeń wzrasta do blisko 1000 gatunków, co czyni ten teren jednym z ciekawszych paleontologicznie na całym świecie. Alves Elias wyjaśnia na łamach książki, że wciąż odkrywane skamieliny dinozaurów dowodzą ogromnego urozmaicenia brazylijskiej fauny w okresie od 150 do 233 mln lat temu. Jak odkrywa się nowe gatunki dinozaurów? Paleontolodzy systematycznie badają związane z dinozaurami znaleziska: odciski stóp, tropy czy inne ślady działalności wielkich gadów. Najcenniejsze są jednak zachowane szczątki kopalne, takie jak kości i zęby. Wiele z nich udało odkryć i zidentyfikować przy współpracy ze speleologami – odnajdywano je w brazylijskich jaskiniach, do których zostały naniesione w wyniku… powodzi. To kreatywne podejście pozwoliło poznać 20 nowych gatunków. Dinozaury w całej Ameryce Południowej Nowe odkrycia pokazują, że wielkie gady zamieszkiwały także te obszary Ameryki Południowej, których się po nich nie spodziewano. Liczne skamieliny zostały odnalezione w Bacia de Santos w stanie Sao Paulo, który do tej pory uważano za rejon zbyt suchy dla bytowania dinozaurów. Duże zróżnicowanie gatunków w regionie wynika z tego, że wiele milionów lat temu Ameryka Południowa tworzyła wraz z Afryką Gondwanę – południowy kontynent, który rozpadł się na skutek ruchów płyt tektonicznych około 180 mln lat temu. Ostatecznie tereny dzisiejszej Brazylii oddzieliły się od Czarnego Lądu około 145 mln lat temu, „zabierając” ze sobą wiele gatunków zwierząt. Niestety, na skutek wzmożonej aktywności geologicznej w tym okresie ślady po wielu dinozaurach – oraz ich przodkach – pochłonął mrok dziejów. Najpopularniejsze dinozaury w Brazylii Felipe Alves Elias wyjaśnia, że według naukowej wiedzy najpopularniejsze dinozaury występujące przed milionami lat w Brazylii to spinozaury. Odnajduje się jednak także wiele pozostałości po smilodonach – starożytnych drapieżnych ssakach – dużych, nielotnych ptakach z rodziny phorusrhacidae czy pterozaurach. Źródło: Vida de Bieho, naukawpolsce.pl, National Geographic Polska, Animais Pré-Históricos do Brasil Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Zarycz jak dinozaur. Kompozytorka z USA i Polak stworzyli przełomowy instrument
Kompozytorka z Teksasu na podstawie skamieniałości stworzyła interaktywny instrument, wydający dźwięki dinozaurów. Do projektu zaprosiła Polaka. Ich wspólne dzieło pozwala „zagrać” na czaszce korytozaura i zabrzmieć dokładnie tak jak on, miliony lat temu.
Choć naukowcy od lat próbują odtworzyć głosy dinozaurów, wciąż nikt nie wie na pewno, jak naprawdę brzmiały. Same skamieniałości, zachowujące tylko twarde tkanki organizmu, nie mogą odpowiedzieć na to pytanie jednoznacznie. Kompozytorka z USA i projektant o polskich korzeniach podjęli jednak wyzwanie i stworzyli przełomowe instrumenty „udające” dinozaury. „Chór dinozaurów” – jak zagrać na czaszce dinozaura Zagadka stała się inspiracją dla Courtney Brown, profesorki z Southern Methodist University w Teksasie (USA). Brown zajmuje się komputerową inżynierią dźwięku, a także występuje na scenie z instrumentami które sama zaprojektowała. Od ponad dekady buduje instrumenty wzorowane na czaszkach dinozaurów. Jej projekt „Dinosaur Choir” to próba połączenia nauki, sztuki i prehistorii w jedno doświadczenie muzyczne. Na ten pomysł Courntey Brown wpadła w 2011 r., podczas wizyty w muzeum w Nowym Meksyku. Tam usłyszała rekonstrukcję głosu parazaurolofa – roślinożernego dinozaura o charakterystycznym grzebieniu na głowie. Postanowiła zbudować instrument, który pozwoli interaktywnie wydobywać dźwięki dinozaurów, zamiast „suchej” rekonstrukcji. Jak tworzono „śpiewającą czaszkę” korytozaura? Pracę nad pierwszym instrumentem zaczęła w ramach doktoratu na Arizona State University. Wykorzystując tomografię komputerową czaszki młodego korytozaura, odtworzyła w technologii 3D jego grzebień i drogi oddechowe. Te części czaszki były dla dinozaura naturalnymi rezonatorami. Gotowy instrument Courtney Brown, obsługiwany podobnie do trąbki, generował odgłosy od delikatnych po potężne, przypominające ryk. Między 2011 a 2015 rokiem badaczka zbudowała jego kolejne wersje, udoskonalając materiały i brzmienie. Jej prace zostały wyróżnione m.in. na konkursie sztuki dźwięku w Austrii i zyskiwały coraz większy rozgłos. Do zespołu dołącza Polak Po kilkuletniej przerwie projekt odżył dzięki stypendium Fulbrighta w 2021 r., które umożliwiło współpracę z Polakiem – Cezarym Gajewskim z University of Alberta, specjalistą od projektowania przemysłowego i technologii 3D, absolwentem Uniwersytetu we Wrocławiu. Wspólnie stworzyli udoskonaloną replikę czaszki dorosłego korytozaura. Instrumenty wyposażono w nowy interfejs, nie wymagający bezpośredniego dmuchania w „trąbkę”. Wbudowane czujniki rejestrują drgania głosu i oddechu, zamieniając je w sygnały elektryczne. Te z kolei są przekształcane w fale powietrza przechodzące przez replikę czaszki. Kamera śledzi ruch ust, co dodatkowo wpływa na barwę odgłosów. View oEmbed on the source website Międzynarodowa kariera Dinosaur Choir W 2023 r. „Dinosaur Choir” zdobył trzecie miejsce na międzynarodowym konkursie w Georgii, a później prezentowany był na konferencji muzycznej w Australii, gdzie wzbudził ogromne zainteresowanie. Brown planuje udostępnić plany 3D do samodzielnego druku oraz bezpłatne oprogramowanie, które umożliwi zabawę w „muzykowanie na dinozaurze” za pomocą mikrofonu i kamery. Czy instrumenty-dinozaury zagrają w orkiestrze? Artystka myśli już o kolejnych projektach, m.in. o odtworzeniu głosu nodozaura – roślinożernego dinozaura opancerzonego, którego skamieniałość odkryto w Teksasie. Jego skomplikowane kanały nosowe na pewno wygenerują zupełnie nowe brzmienia. Według Courtney Brown „Dinosaur Choir” sprawdzi się jako element orkiestry symfonicznej. Już wcześniej zestawiła swoje instrumenty z tubą czy saksofonem. Jak podkreśla, gra na tych instrumentach to doświadczenie pozwalające poczuć empatię wobec istot, które dawno wyginęły. Źródła: Phys.org, Courtney Brown Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Naukowcy „ostrzelali” laserem dinozaurze jajo. Jaki był cel?
Określenie wieku skamieniałych jaj dinozaurów jest dla paleontologów sporym wyzwaniem. Chińscy badacze postanowili „ostrzelać” jedno z nich laserem. Ale nie był to rezultat ich frustracji, lecz próba sprawdzenia nowoczesnej metody naukowej.
Duże skupiska jaj dinozaurów są wyjątkowymi miejscami na paleontologicznej mapie świata. Jednym z nich jest stanowisko Qinglongshan w Kotlinie Yunyang w środkowych Chinach. Naukowcy zlokalizowali tam tysiące skamieniałych jaj sprzed dziesiątków milionów lat. Wyzwaniem jest precyzyjne określenie ich wieku. Laserem w jajo Istnieje niewiele metod, które umożliwiają precyzyjne wydatowanie jaj dinozaurów. Teraz, po raz pierwszy na potrzeby paleontologii, naukowcy zastosowali nową metodę datowania jaj dinozaurów, polegającą na „strzelaniu” laserami do fragmentów skorup jaj. To badanie chińscy eksperci opisali na łamach czasopisma „Frontiers in Earth Science”. Wykorzystano dwie skamieniałe skorupki ze stanowiska Qinglongshan. Pobrana próbka skamieniałości wypełnionego kalcytem jaja dinozaura pochodziła ze skupiska 28 jaj osadzonych w mułowcu z brekcją. Co ciekawe, jajo poddane badaniu wcale nie było gigantyczne. W najdłuższej osi mierzyło niecałe 20 cm, czyli mniej więcej tyle, ile jaja żyjących dzisiaj strusiów. Laser „wyczytał”, że jajo pochodzi z okresu późnej kredy w erze mezozocznej, co oznacza, że ​​ma około 85 milionów lat. To bardzo ciekawy dla paleontologów okres. Wówczas Ziemię nękała rozległa aktywność wulkaniczna. Jak działa nowa metoda? Zastosowana metoda to spektrometria masowa ze źródłem plazmowym sprzężonym indukcyjnie z wieloma kolektorami. Brzmi dość skomplikowanie, ale polega na pomiarze pierwiastków uranu i ołowiu, które działają w skamieniałości jak wbudowany zegar. – Użyliśmy mikrolasera do badania próbek skorupek jaj, odparowując minerały węglanowe w aerozol. Następnie analizujemy je za pomocą spektrometru masowego, aby zliczyć atomy uranu i ołowiu. Ponieważ uran rozpada się na ołów w stałym tempie, byliśmy w stanie obliczyć wiek, mierząc ilość zgromadzonego ołowiu – to jak zegar atomowy dla skamieniałości” – wyjaśniła dr Bi Zhao, badaczka w Hubei Institute of Geosciences. Co trzeba wiedzieć o Qinglongshan Przebadane przez ekspertów jajo pochodzi z pierwszego w Chinach narodowego rezerwatu skamieniałości jaj dinozaurów. Znajduje się tam ponad 3000 skamieniałych jaj w trzech miejscach. Większość skamieniałości jest osadzona w różnych skałach. Jaja pozostały w swoim pierwotnym miejscu i zachowały się w doskonałym stanie. Uważa się, że większość z nich należy do jednego gatunku, Placoolithus tumiaolingensis, należącego do rodziny Dendroolithidae, grupy charakteryzującej się wysoce porowatymi skorupkami jaj. Qinglongshan Dinosaur Fossil Site (z ang. Stanowisko skamieniałości dinozaurów Qinglongshan) można odwiedzić, gdyż jest przystosowane do ruchu turystycznego. Jego cechą charakterystyczną jest spektakularne zadaszenie. Źródło: Frontiers in Earth Science Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Różne gatunki dinozaurów mogły podróżować razem. Tworzyły mieszane stada, jak w filmach
Nowe odkrycie w kanadyjskim parku ujawnia, że dinozaury mogły tworzyć mieszane stada, co potwierdzają odciski sprzed 76 milionów lat. Czy ta scena przypomina dzisiejsze sawanny?
Spis treści: Trop w Albercie może zmienić spojrzenie nauki Odkrycie zaczęło się od przypadku Kontrowersje wokół interpretacji „Słabe stopy” czy silna hipoteza? Dalsze badania mogą przynieść przełom Przez sawanny Afryki wędrują razem zebry i gnu, a między nimi przemykają impale i gazele. Im większe stado, tym lepiej chroni jego członków przed drapieżnikami, takimi jak lwy, hieny czy likaony. Naukowcy od dawna zastanawiają się, czy dinozaury również tworzyły mieszane stada. Filmy dla dzieci, jak seria „The Land Before Time” i „Dinosaur” (2000), często pokazują barwne grupy dinozaurów we wspólnych wędrówkach, np. apatozaury z triceratopsami czy iguanodony z parazaurolofami. W rzeczywistości gatunki te nieraz żyły w różnych okresach. Brakowało jednak śladów w zapisie kopalnym, że różne gatunki faktycznie podróżowały razem. Trop w Albercie może zmienić spojrzenie nauki Teraz paleontolodzy pracujący na pustkowiach Dinosaur Provincial Park w Albercie (Kanada) odkryli skamieniałe odciski stóp, które – ich zdaniem – dostarczają pierwszych dowodów na to, że różne gatunki dinozaurów mogły tworzyć wspólne stada. Nie wszyscy badacze są jednak do tego przekonani. Wyniki opublikowano w czasopiśmie „PLOS ONE”. Odciski sprzed 76 milionów lat opowiadają historię niewielkiej grupy rogatych dinozaurów, czyli ceratopsów. Mogły one wędrować w towarzystwie opancerzonego ankylozaura oraz – być może – małego, dwunożnego teropoda. Tę karawanę mogła śledzić para groźnych tyranozaurów. Odkrycie zaczęło się od przypadku Latem 2024 roku Brian Pickles, paleontolog z University of Reading w Anglii, oraz jego współpracownik Phil Bell przeszukiwali park w poszukiwaniu skamieniałości. Natrafili na coś osobliwego wystającego z ziemi. – Wyszliśmy w teren szukać kości i szło nam marnie – mówi Pickles. – Wtedy Phil Bell, paleontolog z University of New England w Australii, trafił na wyniesiony rant żelazistej skały. Zaczął dłubać i zorientował się, że to odcisk stopy dinozaura. Następne 48 godzin było wirówką gorączkowych prac i kolejnych odkryć. Zwieńczyła je – jak mówi Pickles – „rewolucja w paleoekologii dinozaurów w Dinosaur Provincial Park”. Na skrawku ziemi mniej więcej wielkości dwóch miejsc parkingowych zespół odsłonił ponad tuzin skamieniałych odcisków. W przeciwieństwie do wielu stanowisk, gdzie ślady na siebie nachodzą, tutaj były równomiernie rozmieszczone. Na podstawie wielkości, kształtu i kierunku badacze uznali, że odciski pozostawiła mieszana grupa co najmniej pięciu dinozaurów wędrujących razem. Znaleziono też ślady dwóch dużych tyranozaurów, które mogły iść obok siebie w pobliżu stada. Kontrowersje wokół interpretacji Czy ci szczytowi drapieżnicy współpracowali podczas polowania? A może stado powstało właśnie po to, by bronić się przed takim zagrożeniem? Na afrykańskich sawannach lwy często podążają za mieszanymi stadami roślinożerców i polują w grupie. Czy te odciski uchwyciły podobną scenę? – To sugestywny obraz, bardzo przypomina to, co widzimy dziś na afrykańskich równinach – mówi Pickles. – Nie znamy jednak dokładnego następstwa zdarzeń. Tyranozaury mogły być tam pierwsze. „Słabe stopy” czy silna hipoteza? Część badaczy niezaangażowanych w projekt kwestionuje wnioski zespołu. Anthony Romilio, paleontolog z University of Queensland w Australii, uważa, że choć niektóre dinozaury mogły tworzyć mieszane stada, autorzy nadinterpretowali ślady. – Jako badaczy pociągają nas możliwości, jakie dają takie znaleziska. Czasem jednak ta ekscytacja prowadzi do zbyt śmiałych wniosków – mówi Romilio. Jego zdaniem odciski przypisane ceratopsom i ankylozaurowi są do siebie podobne kształtem. Bardziej pasują do gorzej zachowanych śladów dużych hadrozaurów. – To może nie brzmi tak efektownie, ale lepiej współgra z tym, co wiemy o kopalnych odciskach i szlakach tropów – dodaje. Sceptyczny jest także Christian Meyer, paleontolog z Uniwersytetu w Bazylei. Nazywa wnioski badaczy spekulacyjnymi. – Uważam, że stan zachowania śladów – włącznie z ich przypisaniem taksonomicznym – stoi na słabej podstawie, bo nie ma kompletnych ciągów tropów pokazujących wzór chodu – mówi. – Poza tym, w tych okolicznościach interpretacja o mieszanych stadach jest, moim zdaniem, nieco naciągana. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/09/2025-09-02-140115-Different-dinosaur-species-may-have-really-traveled-together-like-in-the-movies--ce9feba.png" width="489" height="797" alt="Cyfrowy model wysokościowy stanowiska Skyline (skala wysokości w metrach) oraz najważniejsze tropy (przeskalowane względem wysokości względnej)." title="Cyfrowy model wysokościowy stanowiska Skyline (skala wysokości w metrach) oraz najważniejsze tropy (przeskalowane względem wysokości względnej)." /> Dalsze badania mogą przynieść przełom Od czasu pierwszego wykopu, który zapoczątkował nowe badania, Pickles i współpracownicy znaleźli ponad dziesięć dodatkowych szlaków tropów. Przy takiej liczbie śladów, jak mówi Pickles, sprawdzenie, czy niektóre dinozaury tworzyły mieszane stada, to dopiero początek. – Potencjalnie dzieje się tam dużo więcej, niż dotąd zdołaliśmy odsłonić – podsumowuje. Źródło: National Geographic
Ten niesamowity dinozaur miał najostrzejszy pancerz, jaki kiedykolwiek stworzyła natura
Żyjące ponad 165 milionów lat temu groźne ankylozaury były potężnie uzbrojone. Ale najstarszy znany uczonym ze skamieniałości egzemplarz nosił najbardziej rozbudowany pancerz, jaki kiedykolwiek odkryto. Twarde i ostre kolce wyrastały nie tylko wzdłuż ciała i na zakończonym maczugą ogonie. Gad miał także spektakularne pierścienie ogromnych kolców otaczające szyję i biodra.
– Spędziłam całą karierę badając opancerzone dinozaury, ale nigdy nie widziałam czegoś podobnego – powiedziała paleontolożka Susannah Maidment z londyńskiego Muzeum Historii Naturalnej w rozmowie z portalem „ScienceAlert”. – Było tam tak wiele kształtów i rozmiarów kolców. Niektóre łączyły się, tworząc złożone, kolczaste struktury. Znaleźliśmy kilka żeber z przytwierdzonymi do górnych powierzchni kolcami, łezkowate płyty i całą masę elementów, których w ogóle nie potrafiłam zidentyfikować. A potem był ten kołnierzopodobny element kostny z metrowymi kolcami sterczącymi na boki. Wtedy zrozumiałam, że mamy do czynienia z czymś, czego nikt wcześniej nigdy nie znalazł – opowiada badaczka. Żywe czołgi Ankylozaury należą do najbardziej „charyzmatycznych potworów”, jakie kiedykolwiek chodziły po Ziemi. Należały do grupy roślinożernych dinozaurów znanych z grubego pancerza, składającego się z płytek kostnych osadzonych w skórze (osteoderm). Pojawiły się po raz pierwszy prawdopodobnie w północnej Afryce, w okresie środkowej jury i przetrwały do końca okresu kredy. Wiemy też, że Ankylosaurus żył w późnej kredzie, około 68–66 mln lat temu, na terenie dzisiejszej zachodniej Ameryki Północnej. Mógł mierzyć nawet ponad 10 metrów i ważyć nawet sześć ton. Grube skóry ankylozaurów były wysadzane ciężkimi, kostnymi płytami, guzkami i kolcami. Jedna z najbardziej niezwykłych skamieniałości dinozaura, jakie kiedykolwiek znaleziono, to właśnie ankylozaur – zachowany z idealnie zakonserwowanym opancerzonym grzbietem. Wczesny przedstawiciel ankylozaurów Opisywany właśnie Spicomellus jest najstarszym znanym przedstawicielem rodzaju Ankylosaurus. Wcześniej był znany jedynie z pojedynczego, fragmentarycznego żebra odkrytego w Maroku, na podstawie którego opisano gatunek w 2021 roku. Do odkrycia doszło przypadkiem. Lokalny rolnik zgłosił znalezienie kilku dziwnych kości, które udało mu się uratować przed powodzią. Naukowcy, działając na podstawie pozwolenia, udali się, by obejrzeć kości i przeprowadzić wykopaliska w miejscu ich odkrycia – licząc na kolejne znaleziska. To, co odkryli, całkowicie ich zaskoczyło. – Widok tych skamieniałości naprawdę przyprawił o ciarki na plecach. Im więcej wykopywaliśmy i odsłanialiśmy skałę otaczającą skamieniałości, tym robiło się dziwniej – powiedział w rozmowie z „ScienceAlert” paleontolog Richard Butler z Uniwersytetu w Birmingham. Spicomellus był bardziej kolczasty niż jakiekolwiek znane zwierzę. Był dosłownie naszpikowany kostnymi wypustkami, z których najdłuższe mierzyły do 87 centymetrów i wyrastały z kołnierza wokół szyi. W trakcie życia dinozaura były zapewne jeszcze dłuższe. – Wszystkie żebra, jakie pozyskaliśmy, mają trzy lub cztery duże kolce wystające na boki. Nigdy wcześniej – ani u żywego, ani u wymarłego zwierzęcia – nie znaleziono kolców tego typu na żebrach – wyjaśnia Butler. Dodaje, że to wciąż nie wszystko, bo Spicomellus miał także opancerzoną tarczę nad miednicą z wielkimi kolcami oraz kołnierz kostny wokół szyi, z kolcami długości kijów golfowych – metr lub więcej. – Ten typ uzbrojenia nie przypomina niczego, co znamy u innych ankylozaurów – twierdzi Butler. Broń czy ozdoba? Pytanie, do czego wykorzystywał te wszystkie kolce? Zwykło się uważać, że pełniły one funkcję ochronną. Ale w przypadku badanego spikomellusa wydaje się zbyt nieporęczny, by miał praktyczne zastosowanie w walce. To sugeruje, że kolce mogły pełnić inną rolę w jego życiu. – Spicomellus miał metrowe kolce wystające z kostnego kołnierza wokół szyi. Najwyraźniej było to dość uciążliwe w noszeniu i absolutnie przesadne jako ochrona przed ugryzieniem, dlatego sądzimy, że pancerz pełnił funkcję pokazową, a nie obronną – wyjaśnia Maidment. Rzadko zdarza się, by tak wczesny przedstawiciel danej grupy miał aż tak rozwinięte ozdoby. Ich utrata mogła wynikać ze zmian środowiskowych albo z ewolucji ekosystemów między jurą a kredą, kiedy pojawiły się drapieżniki takie jak Tyrannosaurus rex. Duży, ozdobny kołnierz mógł utrudniać przeżycie, natomiast prostsze, bardziej funkcjonalne płyty dawały przewagę. Lepiej znane późniejsze ankylozaury były zdecydowanie mniej ozdobne – przykładem jest Borealopelta markmitchelli. Możliwe jednak, że istniały jeszcze inne, niezwykle kolczaste ankylozaury, które nie zostały dotąd odkryte. Ich znalezienie mogłoby pomóc wypełnić luki między spikomellusem a późniejszymi przedstawicielami tej grupy. Aby to zbadać, potrzebne są dalsze badania. Źródła: Nature, ScienceAlert Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Jego pazury przypominają sztylety. Najgroźniejszego ptaka świata spotkasz w Polsce
Kazuar uznawany jest za najgroźniejszego ptaka świata. Ten „współczesny dinozaur” budzi respekt już samym wyglądem, a śmiercionośne pazury sprawiają, że lepiej nie stawać mu na drodze.
W tym artykule: Najgroźniejszy ptak świata. Jak wygląda kazuar? Gdzie można spotkać kazuara? Czy kazuar jest niebezpieczny? Kazuar nie bez powodu uchodzi za najniebezpieczniejszego ptaka świata. Choć na pierwszy rzut oka przypomina strusia czy emu, jego drapieżna natura sprawia, że potrafi być śmiertelnie groźny. Nawet dla człowieka, o czym boleśnie przekonali się ci, którzy go zlekceważyli. Najgroźniejszy ptak świata. Jak wygląda kazuar? Kazuary, jak zresztą wszystkie ptaki, są blisko spokrewnione z dinozaurami, a dokładniej z jedyną linią, która przetrwała masowe wymieranie pod koniec kredy, około 66 milionów lat temu. Ten potężny nielot osiąga nawet 2 metry wysokości i waży około 60 kg. Jego silne nogi i śmiercionośne szpony (łudząco przypominające sztylety) budzą respekt zarówno wśród zwierząt, jak i ludzi. Ciało kazuara pokrywają ciemnobrązowe lub czarne pióra, które swoją strukturą przypominają grube, szorstkie włosy. Natomiast naga głowa i szyja wyróżniają się intensywnym, niebiesko-czerwonym ubarwieniem. Charakterystycznym elementem wyglądu jest kostny hełm, który prawdopodobnie pełni funkcję ochronną i pomaga ptakowi torować drogę w gęstej roślinności. Coraz więcej badań sugeruje także, że struktura ta pomaga w regulacji temperatury ciała, co jest kluczowe w gorącym i wilgotnym klimacie lasów deszczowych. Dodatkowo może wzmacniać i rozpraszać dźwięki wydawane przez ptaka, odgrywając rolę w komunikacji. Samotnicza natura kazuarów idzie w parze z doskonałym słuchem i świetnymi zdolnościami pływackimi. Ich dieta składa się głównie z owoców. To samiec wysiaduje jaja przez około 50 dni, a po wykluciu opiekuje się pisklęciem, ponieważ samica może być dla niego zagrożeniem. Gdzie można spotkać kazuara? Podrodzina kazuarów obejmuje trzy gatunki: kazuara hełmiastego, kazuara mniejszego, kazuara jednokoralowego. Występują głównie w Australii, w tropikalnych lasach Nowej Gwinei oraz na okolicznych wyspach. W niektórych społecznościach ich mięso uchodzi za przysmak, a kości i pióra są wykorzystywane do tworzenia tradycyjnych strojów na ceremonie. W Polsce jednego z najbliższych potomków dinozaurów można zobaczyć wyłącznie w ogrodach zoologicznych. Ostatni z nich przyszedł na świat w 2024 roku w warszawskim zoo. Co zaskakujące, według badań z 2021 roku kazuary mogły być pierwszymi udomowionymi ptakami. Ludzie hodowali je na tysiące lat przed oswojeniem kur, zbierając i inkubując ich jaja w celach hodowlanych. Czy kazuar jest niebezpieczny? Uważany za jednego z najbliższych potomków dinozaurów kazuar to – zdaniem wielu – najgroźniejszy ptak świata. Ptaki te aktywnie bronią swoich terytoriów, a trzymane w niewoli mogą być agresywne. Na przestrzeni ostatnich stu lat odnotowano liczne ataki na ludzi, z których dwa miały tragiczny finał. W 1926 roku w północnym Queensland kazuar śmiertelnie ranił 16-letniego Phillipa McLeana. Kolejna tragedia miała miejsce w 2019 r., gdy 75-letni Marvin Hajos został zaatakowany na swojej farmie w Gainesville na Florydzie. Co zrobić, gdy na swojej drodze spotkamy „współczesnego dinozaura”? Peter Rowles, działacz na rzecz ochrony środowiska, radzi, by przede wszystkim unikać gwałtownych ruchów. Panika i niekontrolowane gesty mogą sprowokować ptaka do ataku, dlatego kluczowe jest spokojne i opanowane zachowanie. – Rób wszystko, by nie zwracać na siebie uwagi kazuara. Ukryj się za drzewem i wtop w otoczenie. Nie krzycz, nie machaj rękami. Jeśli masz jedzenie, schowaj je – do kieszeni, za siebie lub poza pole widzenia ptaka – zaznacza Rowles w rozmowie z CNN. Źródła: CNN; ZOO Wrocław; National Geographic Polska Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Ten prehistoryczny gad wyglądał jak połączenie małpy, ptaka i smoka. „Zwaliło mnie z nóg”
Mirasaura grauvogeli, osobliwy gad sprzed 247 milionów lat, wprawił badaczy w osłupienie. Ten gatunek miał małpi ogon, odnóża kameleona, ptasią głowę i grzebień przywodzący na myśl pióra. „Zwaliło mnie z nóg” – komentuje jeden z badaczy.
Spis treści: Odkrycie, które burzy wcześniejsze założenia Kim była Mirasaura grauvogeli? Nowe światło na ewolucję drepanosaurów Co mówią grzebienie o ewolucji? Około 247 milionów lat temu niewielki gad, mierzący mniej więcej 15 centymetrów długości, zgrabnie przemieszczał się po gałęziach. Jego chwytny ogon i stopy obejmowały korę z gracją przypominającą ruchy małpy. Wąska, przypominająca ptasią, twarz skanowała otoczenie. Na grzbiecie widniał zachodzący na siebie wachlarz sztywnych struktur. Najpewniej mieniły się kolorami. Wyglądały jak pióra. W rzeczywistości były czymś innym. Zwierzę nie miało związku z ptakami, ani dinozaurami. Istniało sto milionów lat przed pierwszym latającym dinozaurem. Odkrycie, które burzy wcześniejsze założenia Przez długi czas uważano, że pióra i futro — złożone struktury wyrastające ze skóry, pełniące funkcje izolacyjne, czuciowe, ozdobne oraz umożliwiające lot — są charakterystyczne przede wszystkim dla linii ewolucyjnych prowadzących do ptaków i ssaków. Teraz zespół paleontologów opisał prehistorycznego gada z królewskim, pióropodobnym grzebieniem. To nie jest żadna ze znanych dotąd przydatków skórnych, takich jak rogi, pazury czy włosy. Skamieniałości wskazują, że przystosowania podobne do piór i futra były rozprzestrzenione szerzej, niż myśleliśmy. — Jestem oszołomiony i zdumiony. Dawno nic tak nie zwaliło mnie z nóg — mówi Steve Brusatte, paleontolog z Uniwersytetu w Edynburgu. Kim była Mirasaura grauvogeli? Odkrycie, opublikowane w „Nature”, pomaga też rozwiązać zagadkę ciągnącą się od dekad. — Zawsze rozróżniano dinozaury z piórami i „łuskowate” gady — mówi Stephan Spiekman ze Staatliches Museum für Naturkunde w Stuttgarcie, współautor pracy. — To zbyt czarno-biała opowieść. Pierwsze okazy znaleziono w maju 1939 roku. Prywatny kolekcjoner Louis Grauvogel przeszukiwał triasowe łupki w północno-wschodniej Francji. Natrafił na dziesiątki izolowanych struktur. Uznał je za skamieniałe płetwy ryb albo skrzydła owadów. Miał też niepełny szkielet gada. Gdy w 2019 roku muzeum w Stuttgarcie kupiło jego kolekcję, badaczka zauważyła u nasady jednej ze struktur niewyraźne ślady żeber. Po mozolnym odłupaniu skały ukazały się tułów, szyja i czaszka. Z górnej części pleców wystawał dwucalowy grzebień. Struktury i szkielet należały do tego samego zwierzęcia. Po analizie szkieletu i ponad 80 izolowanych grzebieni zespół nadał nazwę Mirasaura grauvogeli — „cudowny gad Grauvogla”. Zachowane szkielety to osobniki młode. Rozmiar niektórych samych grzebieni sugeruje jednak, że dorosłe sztuki przekraczały około 30 centymetrów długości. Zespół zaliczył Mirasaurę do osobliwej grupy nadrzewnych gadów zwanych drepanosaurami. Znano je z Ameryki Północnej i Europy. Bywają porównywane do kameleonów. W rzeczywistości były jeszcze dziwniejsze. Ich tułów przypominał beczkę, barki były wyraźnie zaokrąglone, a duże oczy, osadzone z przodu dziobowatej, przypominającej ptasią czaszki, nadawały im osobliwy wygląd. Wiele gatunków miało przeciwstawne „kciuki”. Często także małpi, chwytny ogon. U części na jego końcu rósł pazur. Nowe światło na ewolucję drepanosaurów Mirasaura pomaga rozwikłać triasową zagadkę. W 1970 roku rosyjski paleontolog opisał Longisquamę — gada z Kyrgyzstanu z wachlarzem długich, pióropodobnych struktur. Odkrycie Longisquamy było wykorzystywane jako dowód przeciwko hipotezie, że ptaki wywodzą się od dinozaurów. Później przybywało mocnych dowodów na ptasio-dinozaurowe pokrewieństwo. Znaleziono liczne skamieniałości. Pokazały, że pióra i podobne struktury były powszechne u dinozaurów i pterozaurów. Longisquama nie pasowała do drzewa rodowego. Wielu badaczy wolało ją ignorować. Teraz odkrycie Mirasaury pozwoliło zespołowi ze Stuttgartu przypisać Longisquamę do drepanosaurów. — Zagadkę rozwiązano — mówi Michael Buchwitz z Muzeum Historii Naturalnej w Magdeburgu, niezaangażowany w te badania. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/08/2025-08-19-204335-Is-it-a-bird-A-monkey-No-its-a-miraculous-new-prehistoric-reptile--Nation-09822ed.png" width="688" height="851" alt="Holotyp Mirasaura (Państwowe Muzeum Historii Naturalnej w Stuttgarcie, Niemcy) ukazujący ptasią czaszkę oraz grzebień biegnący wzdłuż grzbietu." title="Holotyp Mirasaura (Państwowe Muzeum Historii Naturalnej w Stuttgarcie, Niemcy) ukazujący ptasią czaszkę oraz grzebień biegnący wzdłuż grzbietu." /> Co mówią grzebienie o ewolucji? Zachodzące na siebie pióropusze Mirasaury i grzebienie Longisquam przypominają na pierwszy rzut oka pióra. Najpewniej były z keratyny — białka budującego paznokcie, łuski, włosy i pióra. Wyrastały pionowo ponad ciałem. Były długie. W dotyku przypominałyby sztywne pióro. Badacze znaleźli w strukturach zachowane melanosomy — komórki barwnikowe. Ich struktura bardziej nawiązuje do piór niż do łusek gadów czy włosów ssaków. Zamiast typowego, rozgałęzionego wzoru włókien keratynowych jak w prawdziwych piórach, pióropusze drepanosaurów tworzyły gładką „płytkę” wokół centralnego wałka. — To niezwykły przykład ewolucji zbieżnej. Być może najbardziej zdumiewający, jaki widziałem — mówi Brusatte. — To nie one naśladowały ptaki. To raczej ptaki upodobniły się do nich. Drepanosaury pojawiły się jako jedna z pierwszych odnóg na drzewie rodowym gadów. Wcześniej niż linia prowadząca do współczesnych jaszczurek, krokodyli i ptaków. To sugeruje, że genetyczne „narzędzia” do wytwarzania takich przydatków skórnych pojawiły się bardzo wcześnie w ewolucji kręgowców. Nie wiadomo jeszcze, jak powszechne były takie pióropodobne grzebienie w rodzinie drepanosaurów. Nie wiemy też, jak dokładnie powstawały. Nie można wykluczyć, że podobne cechy zostaną odkryte także u innych gatunków gadów w materiale kopalnym. — Tacy efektowni wspinacze jak Mirasaura — z małpimi ogonami, kameleonimi stopami, ptasimi głowami i pióropodobnymi grzebieniami — zmieniają nasze wyobrażenie o gadach — podsumowuje Spiekman. Źródło: National Geographic
Czym oddychały dinozaury? Skład prehistorycznej atmosfery odczytano z ich zębów
Muzealne eksponaty zębów dinozaurów posłużyły do przełomowej rekonstrukcji. Zawarty w nich izotop tlenu pozwolił naukowcom odczytać skład powietrza sprzed setek milionów lat.
Spis treści Tlen sprzed milionów lat uwięziony w zębach Prehistoryczne powietrze miało więcej dwutlenku węgla Czy rozwiążemy zagadkę Wielkiego Wymierania? Zespół naukowców kierowany przez geochemiczkę Dingsu Feng z Uniwersytetu w Getyndze zrekonstruował skład powietrza sprzed milionów lat, analizując szkliwo zębów dinozaurów z okresów kredy i jury. To pierwsze badanie, które dostarcza tak bezpośrednich danych o atmosferze ziemskiej ery mezozoicznej. Tlen sprzed milionów lat uwięziony w zębach Kluczową rolę w badaniu odegrał izotop tlenu: tlen-17. Jego śladowe ilości w szkliwie zębów są wynikiem procesów metabolicznych organizmu, a także zmian chemicznych w atmosferze, które zaszły podczas życia danego osobnika. Tlen-17 trafia do organizmu poprzez oddychanie, a jego niewielka część zostaje utrwalona w wysoko zmineralizowanych tkankach, np. szkliwie zębów. Co ważne – izotop ten może przetrwać w nich setki milionów lat. Prehistoryczne powietrze miało więcej dwutlenku węgla Zespół wykorzystał liczne próbki szkliwa z zębów dinozaurów, zebrane w europejskich muzeach. Analiza wykazała, że w okresie mezozoiku stężenie dwutlenku węgla w atmosferze było znacznie wyższe niż dziś. W późnej jurze wynosiło ok. 1200 cząsteczek na milion (ppm), a w późnej kredzie – ok. 750 ppm. Dla porównania, obecny poziom CO₂ to około 430 ppm. Badanie potwierdza wcześniejsze szacunki dotyczące wysokiego poziomu CO₂ w mezozoiku. Przewidywano go głównie za sprawą wysokiej wówczas aktywności wulkanicznej. Co więcej, dwa konkretne zęby – tyranozaura i zauropoda z rodzaju Kaatedocus – wykazały nietypowo wysokie wartości izotopu tlenu, co może świadczyć o krótkotrwałych, gwałtownych wzrostach CO₂ spowodowanych erupcjami wulkanicznymi. Odkrycie to sugeruje, że poziom CO₂ mógł się zmienić nawet o 160% w krótkim czasie. Czy rozwiążemy zagadkę Wielkiego Wymierania? Zdaniem współautora badania, paleontologa Thomasa Tütkena z Uniwersytetu Johanna Gutenberga w Moguncji, szkliwo zębów jest wyjątkowym źródłem informacji o prehistorycznej atmosferze. Analiza izotopów tlenu pozwala połączyć historię życia poszczególnych organizmów z klimatem Ziemi w ich czasach. Sukces tej techniki skłania badaczy do dalszych analiz, m.in. zębów z okresu wymierania na przełomie permu i triasu, przed 252 milionami lat, znanego jako „Wielkie Wymieranie”. Było to najbardziej katastrofalne zdarzenie w historii życia na Ziemi, które unicestwiło większość istniejących wtedy gatunków. Analiza atmosfery z tego okresu może rzucić nowe światło na przyczyny i skutki tej globalnej katastrofy, związanej prawdopodobnie także z ogromną aktywnością wulkaniczną. Źródło: Proceedings of the Royal Academy of Sciences Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
T. rex i woda – to, co odkryto, zaskakuje paleontologów
Tyranozaur potrafił pływać, choć raczej nie tak widowiskowo jak w filmach. Ślady innych teropodów i budowa ciała wielkiego drapieżnika wskazują, że woda nie była mu obca.
Spis treści: Czy mięsożerne dinozaury dobrze radziły sobie w wodzie? Co sprawiało, że T. rex unosił się na powierzchni? Dlaczego pływający tyranozaur przypominał niezdarnego psa? Czy T. rex polował w wodnych środowiskach? Dowody sugerują, że tyranozaury prawdopodobnie najlepiej radziły sobie z odmianą „pieska”. Kiedy Michael Crichton wydał w 1990 roku powieść Jurassic Park, umieścił w niej przerażający pościg przez jeden ze stawów parku. Fikcyjny paleontolog Alan Grant, opiekujący się dziećmi Lex i Timem, próbuje przemknąć obok drzemiącego T. rex i odpłynąć motorówką na drugi brzeg jeziora. Gad rusza za nimi, płynąc jak „największy krokodyl na świecie”. Ta scena była tak charakterystyczna, że została odświeżona w nowym filmie Jurassic World: Rebirth. Ale chociaż tyranozaury mogą pływać w filmach i książkach, czy były w stanie robić to w rzeczywistości? Czy mięsożerne dinozaury dobrze radziły sobie w wodzie? Mięsożerne dinozaury na ogół nie są uważane za dobrych pływaków. Przez większą część XX wieku paleontolodzy błędnie zakładali, że roślinożerne dinozaury uciekały do rzek i jezior, aby uniknąć paszczy tyranozaurów, allozaurów i innych drapieżników. Nikt nie znalazł bezpośrednich dowodów, że takie mięsożerne dinozaury potrafiły pływać. Jednak odkrycie śladów pływających dinozaurów w stanowiskach kopalnych na całym świecie wskazuje, że teropody – grupa obejmująca T. rex, ptaki i ich krewnych – były bardziej sprawne w wodzie, niż przypuszczano, i mogły nawet stosować coś w rodzaju „pieska”. Na jednym z liczących 200 milionów lat stanowisk kopalnych w południowym Utah paleontolodzy znaleźli ponad 2500 zadrapań i śladów pozostawionych przez małe mięsożerne dinozaury, które przepływały przez jurajskie jezioro. Ponad 120 milionów lat temu większy teropod przepłynął przez płytkie wody na terenie dzisiejszej La Rioja w Hiszpanii. Na innym stanowisku w La Rioja paleontolodzy zaczęli nawet rozróżniać różne rodzaje śladów pływania, które pozostawiały teropody przebijające się przez wodę, co sugeruje, że pływanie nie było dla nich czymś niezwykłym. Co sprawiało, że T. rex unosił się na powierzchni? Do tej pory nikt nie znalazł śladów pływania tyranozaura. Paleontolodzy odnaleźli kilka rzadkich odcisków jego stóp, ale brak jest bezpośrednich dowodów na pływanie. Jednak Cassius Morrison, paleontolog z University College London, zauważa, że „większość zwierząt potrafi pływać” nawet bez specjalnych przystosowań wodnych, a dowody kopalne pływających teropodów sugerują, że duże tyranozaury również to potrafiły. Pytanie brzmi, jak dokładnie wyglądało ich pływanie. Dorosłe tyranozaury były ogromnymi zwierzętami. Największe osiągały ponad 12 metrów długości i ważyły ponad 9 ton. Mimo to 9 ton jak na tak duże zwierzę to stosunkowo niewiele. Sekretem jest to, że tyranozaury – podobnie jak wiele innych dinozaurów – miały złożony system worków powietrznych odchodzących od układu oddechowego, które wnikały w kości, tak jak u współczesnych ptaków. Worki powietrzne sprawiały, że dinozaur był nieco lżejszy bez utraty wytrzymałości, umożliwiały wydajniejsze oddychanie, w wodzie ułatwiały unoszenie się na powierzchni. Dlaczego pływający tyranozaur przypominał niezdarnego psa? Wpływ worków powietrznych na zdolność pływania najlepiej widać na przykładzie innego wielkiego drapieżcy i „gwiazdy” Jurassic Park –krokodyloszczękiego, żaglowatego spinozaura. Choć badacze wciąż debatują, ile czasu ten dinozaur spędzał w wodzie, dowody kopalne sugerują, że miał wyjątkowo gęste kości. Te cięższe kości pomagały uniknąć zbyt dużej wyporności, umożliwiając łatwiejsze poruszanie się w wodzie dzięki sile mięśni, zamiast walki o utrzymanie się pod powierzchnią, jak my z płucami pełnymi powietrza. Spinozaur miał szkielet przystosowany do radzenia sobie z wypornością worków powietrznych, ale inne dinozaury bez tak gęstych kości mogły jedynie niezgrabnie pływać „pieskiem”. Gigantyczne dinozaury długoszyje opisywano jako „chwiejących się pływaków”, którzy byli niestabilni w wodzie i mogli odbijać się od dna, ale nie pływali jak krokodyle. Z tego samego powodu Tyrannosaurus rex prawdopodobnie nie mógł całkowicie zniknąć pod powierzchnią jeziora i wynurzyć się z otwartymi szczękami, jak w filmach. I choć jego ramiona były zbyt krótkie i nie miały odpowiedniego zakresu ruchu do wykonywania uderzeń pływackich, to samo dotyczyło wielu innych mięsożernych teropodów, które zostawiły po sobie ślady pływania. Obraz, który się wyłania, wskazuje, że T. rex był prawdopodobnie silnym, choć niezbyt stabilnym pływakiem. Dostępne dowody sugerują, że pływający tyranozaur unosił się blisko powierzchni zbiornika wodnego, używając potężnych nóg do odbijania się od dna i przemieszczania. Czy T. rex polował w wodnych środowiskach? Umiejętności pływackie T. rex niewątpliwie kształtowały jego strategię polowania. W 2023 roku paleontolog R. Ernesto Blanco z Uniwersytetu w Republice Urugwaju opracował model, jak szybko T. rex mógł poruszać się w wodzie. Zasugerował, że tyranozaur byłby zbyt wolny, aby dogonić ofiary takie jak kaczodzioby <a href="https://www.google.com/search?q=site%3A+nationalgeographic.pl+edmontozaur&client=firefox-b-d&sca_esv=572214004&sxsrf=AE3TifOQLGZa-8JlSmfZquuN8FFrSQyBzQ%3A1753976271884&ei=z42LaIDWNcWDqgHNnrW5DA&ved=0ahUKEwjA-YTltueOAxXFgSoKHU1PLccQ4dUDCBA&uact=5&oq=site%3A+nationalgeographic.pl+edmontozaur&gs_lp=Egxnd3Mtd2l6LXNlcnAiJ3NpdGU6IG5hdGlvbmFsZ2VvZ3JhcGhpYy5wbCBlZG1vbnRvemF1cjIFEAAY7wUyBRAAGO8FMgUQABjvBUjmOFCHB1iCN3ADeACQAQCYAXCgAaALqgEEMTMuM7gBA8gBAPgBAZgCEqACkwzCAgoQABiwAxjWBBhHwgIEECMYJ8ICBRAhGKABwgIHECEYoAEYCpgDAIgGAZAGApIHAzkuOaAHnFKyBwM2Ljm4B-wLwgcIMC4yLjEwLjbIB3g&sclient=gws-wiz-serp">edmontozaur czy strusiokształtny strutiomim na lądzie, ale mógł poruszać się szybciej podczas brodzenia lub pływania w płytkiej wodzie. – W zależności od głębokości wody T. rex stosowałby różne sposoby napędu – mówi Blanco. W wystarczająco głębokiej wodzie tyranozaur mógł pływać z większością ciała pod powierzchnią, ale częściej zapewne brodził lub „odpychał się” od dna, co sugerują ślady innych teropodów. Być może T. rex wolał polować wzdłuż brzegów, gdzie roślinożercy próbujący uciec do wody byli spowolnieni i bardziej narażeni. Niektórzy eksperci wciąż nie są przekonani, że T. rex preferował polowanie przy brzegach. Większość dowodów wskazuje na to, że dinozaur ten polował z zasadzki na lądzie i rozdrabniał znalezione szczątki swoją imponującą siłą szczęk. Odkrycie śladów pływania, koprolitów tyranozaura z resztkami zwierząt wodnych czy innych dowodów kopalnych mogłoby pomóc w dalszym doprecyzowaniu tej hipotezy. Niemniej jednak pluskanie się w wodzie wydaje się mieścić w możliwościach tyranozaura. Pływanie, nawet niezgrabne, było przydatną umiejętnością w pradawnych nizinnych siedliskach, które prawdopodobnie przypominały dzisiejsze bagna i mokradła wzdłuż wybrzeży Zatoki Meksykańskiej. Możliwość przekraczania takich zbiorników i podmokłych terenów byłaby korzystna dla dużych tyranozaurów i prawdopodobnie zdarzało im się to od czasu do czasu. – Na podstawie obecnych dowodów – mówi Morrison – sugerowałbym przyjąć, że pływanie mogło być sposobem tyranozaura na poruszanie się w jego środowisku. Odpowiedź na pytanie, dlaczego T. rex przepłynął jezioro, jest więc prosta: po drugiej stronie czekał obiad. Źródło: National Geographic
Niezwykły zbieg okoliczności. Kość dinozaura odkryta pod muzeum historii naturalnej
Kręg kręgosłupa dinozaura odkryto w czasie prac budowlanych pod Muzeum Przyrody i Nauki w Denver w USA. Znalezisko zaskoczyło muzealników, bo w placówce tej eksponowane są podobne szczątki z różnych rejonów Ameryki.
Spis treści: Remont muzeum przyczyną odkrycia Dinozaur na głębokości Co wiemy o „właścicielu” kręgu? Odkrycia paleontologiczne mają bardzo często miejsce w kopalniach odkrywkowych lub w rejonie urwisk, gdzie widoczne są profile ścian skalnych. Tym razem doszło do takiego znaleziska w bardzo nietypowy sposób i w zaskakującym miejscu. Remont muzeum przyczyną odkrycia W Muzeum Przyrody i Nauki w Denver w USA trwa remont. W muzeum eksponowane są m.in. szczątki dinozaurów z Kolorado i innych rejonów Ameryki Północnej. Muzealnicy chcą wykorzystać energię geotermalną do ogrzewania i chłodzenia kompleksu, która zastąpić ma droższy gaz ziemny. Celem jest też obniżenie generowania gazów cieplarnianych. W tym celu dokonano bardzo głębokich wierceń rdzeniowych, by lepiej zrozumieć geologię Denver. W jednym z rdzeni dostrzeżono coś nietypowego. Była to duża skamieniałość kręgu, a więc elementu kręgosłupa. Dinozaur na głębokości Paleontolodzy byli blisko, bo muzeum zajmuje się przecież taką tematyką. Szybko ustalili, że jest to kręg należący do dinozaura żyjącego blisko 70 milionów lat temu. Wyciągnięto go z rdzenia z głębokości około 230 metrów! Jest to najgłębsza i najstarsza skamieniałość dinozaura, jaką kiedykolwiek znaleziono w granicach miasta Denver. – Jest to ekscytujące znalezisko zarówno pod względem naukowym, jak i historycznym, zarówno dla muzeum, jak i dla całej społeczności Denver – powiedział dr James Hagadorn, kurator ds. geologii w muzeum. Dodał, że obiekt pochodzi z okresu tuż przed masowym wymieraniem, które zniszczyło dinozaury i stanowi rzadką okazję do poznania ówczesnego ekosystemu. Co wiemy o „właścicielu” kręgu? Kręg należał do roślinożernego i dwunożnego ornitopoda, czyli dinozaura ptasionogiego. Były to najbardziej liczne zwierzęta lądowe swoich czasów. Ich cechą charakterystyczną były trójpalczaste stopy i pysk w postaci dzioba. Nie jest jasne, który był to gatunek. Najpewniej Thescelosaurus lub Edmontosaurus. Dr Patrick O’Connor, dyrektor działu nauk o Ziemi i kosmosie w muzeum, był członkiem zespołu, który zidentyfikował kość jako kręg roślinożernego dinozaura. Skamielina została opisana w artykule opublikowanym w czasopiśmie naukowym „Rocky Mountain Geology”. – To chyba najbardziej niezwykłe odkrycie dinozaura, w jakim kiedykolwiek brałem udział” – powiedział dr O’Connor. Zaznaczył, że bardzo rzadko napotyka się na skamieniałości paleontologiczne w rdzeniach. Źródło: Muzeum Przyrody i Nauki w Denver Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Odkryto „smoczego księcia”. Bez niego nie byłoby tyranozaura
Khankhuuluu mongoliensis, nowo odkryty dinozaur z Mongolii, wypełnia jedną z największych luk w historii tyranozaurów. Jego szczątki, zalegające w muzeum od lat 70., pozwalają zrozumieć, jak z małych drapieżników wyewoluował gigantyczny T.rex.
Spis treści Kim był „smoczy książę”? Nowy dinozaur z Mongolii Jak wielkie i małe tyranozaury podbiły dwa kontynenty? Skąd się wziął najsłynniejszy dinozaur świata – budzący grozę tyranozaur? Na to pytanie nauka nie znała dobrej odpowiedzi – aż do teraz. Analiza szczątków zalegających w muzeum od lat 70. ujawniła nowy, nieznany gatunek dinozaura. Ten „smoczy książę” żył na terenie dzisiejszej Mongolii i jest brakującym ogniwem w ewolucji T. Rexa. Kim był „smoczy książę”? Nowy dinozaur z Mongolii Paleontolodzy odkryli nowy gatunek dinozaura – Khankhuuluu mongoliensis. Nazwę tę można przetłumaczyć jako „smoczy książę Mongolii”. To średniej wielkości tyranozaur, który żył około 86 milionów lat temu. Stanowi brakujące ogniwo w ewolucji od małych przodków do gigantycznych drapieżników, takich jak tyranozaur Odkrycia dokonano na podstawie dwóch częściowych szkieletów, które znajdowały się w muzeum od lat 70. Khankhuuluu miał około 4 metrów długości i ważył 750 kg. Był więc znacznie mniejszy od późniejszych tyranozaurów, ale większy niż ich wcześniejsi, metrowi przodkowie, tacy jak Suskityrannus i Moros intrepidus. Odkrycie to wypełnia lukę między najmniejszymi a największymi tyranozaurami i pozwala lepiej zrozumieć ich ewolucję. Nowy gatunek miał smukłe nogi i lekko zbudowaną czaszkę. To sugeruje, że był szybkim, zwinnym drapieżnikiem. Nie posiadał tak potężnego zgryzu jak jego późniejsi budzący grozę krewni. Jego obecność w Azji potwierdza skomplikowaną historię migracji tyranozaurów. Jak wielkie i małe tyranozaury podbiły dwa kontynenty? Tyranozaury narodziły się w Azji, skąd przez Beringię (lądowy most łączący kiedyś oba kontynenty) przewędrowały do Ameryki Północnej. Tam wyewoluowały większe formy, jak Gorgosaurus czy Thanatotheristes. Później niektóre tyranozaury powróciły do Azji, gdzie podzieliły się na dwie główne grupy: Tyrannosaurini (masywne drapieżniki z głębokimi pyskami, np. Tarbosaurus) oraz Alioramini (mniejsze, smukłe formy, np. Qianzhousaurus). To nie koniec tej migracyjnej łamigłówki. Z biegiem czasu część Tyrannosaurini powróciła do Ameryki Północnej, dając początek takim gatunkom jak osławiony Tyrannosaurus rex. Co ciekawe, najbliższym znanym krewnym T. rex nie jest żyjący w sąsiedztwie Daspletosaurus, lecz Tarbosaurus z Azji. Odkrycie „smoczego księcia” wskazuje, że w ekosystemach Azji i Ameryki Północnej tyranozaury zajmowały podobne nisze, ale w różny sposób. W Azji współistniały dwie odmienne formy – wielki Tarbosaurus i mniejszy Alioramus. Tymczasem w Ameryce Północnej jedynym znanym tyranozaurem był T. rex, który zajmował zarówno niszę młodych, mniejszych drapieżników jako młody osobnik, jak i szczytowych myśliwych, jako dorosły. Odkrycie Khankhuuluu mongoliensis rzuca nowe światło na ewolucję tyranozaurów i ich rozprzestrzenienie się między kontynentami. To przypomnienie, że zanim na scenę wkroczył król dinozaurów, istnieli także książęta, którzy torowali mu drogę. Źródło: Nature Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Czy ogon dinozaura mógł wywołać grzmot? Naukowcy rozwiewają mit
Prehistoryczne gady mogły uderzać ogonem z taką siłą, że powstawał huk przypominający wystrzał armatni. Nowe analizy komputerowe pokazują, czy dinozaury naprawdę przekraczały barierę dźwięku.
Spis treści: Co to jest grom dźwiękowy? Rekonstrukcja ogona dinozaura Czy dinozaury wywoływały grom dźwiękowy? Diplodoki to jedne z najbardziej znanych dinozaurów. Wszyscy kojarzymy je z wyglądu. Miały charakterystyczne krótkie nogi, bardzo długie szyje zakończone małymi głowami i jeszcze dłuższe ogony. W sumie zwierzęta te mogły mieć nawet 30 metrów długości. Czyli tyle, ile boisko do koszykówki. Naukowców szczególnie ciekawią ich ogony. Dlaczego były tak długie i do czego służyły tym dinozaurom? Według jednej z teorii były niezbędne, by zapewnić równowagę dla wydłużonej szyi. Według innej pozwalały badać teren dookoła. Jeszcze inna hipoteza zakładała, że stabilizowały dinozaura, gdy unosił przednią część ciała – podobnie jak ogon u kangura. Wśród tych odpowiedzi wyróżniał się pomysł Nathana Myhrvolda i Philipa Currie. W 1997 r. na łamach „Paleobiology” naukowcy ci zasugerowali, że ogony diplodoków (i szerzej – zauropodów) mogły poruszać się z prędkością naddźwiękową. Dinozaury mogły strzelać nimi jak biczem, co powodowałoby ogromny hałas. Byłoby on użyteczny, by odstraszać drapieżniki albo ukazywać siłę i sprawność zwierzęcia w czasie godów. Co to jest grom dźwiękowy? Hipoteza ta zdobyła popularność. Policzono, że dinozaur, który smagał powietrze ogonem, powodowałby hałas o natężeniu 200 decybeli. To dźwięk odpowiadający hukowi generowanemu przez startującą rakietę kosmiczną. Jak to możliwe? Przekroczenie prędkości dźwięku powoduje powstanie tzw. gromu dźwiękowego. To zjawisko jest dobrze znane inżynierom lotniczym. I ciągle przyprawia ich o ból głowy. Concorde’y, naddźwiękowe samoloty wycofane z użytku w 2003 r., produkowały fale uderzeniowe tak głośne, że stanowiły uciążliwy hałas dla wszystkich mieszkających pod trasami ich przelotu. Jak powstaje grom dźwiękowy? To efekt natychmiastowej zmiany ciśnienia powodowanej przez dziób samolotu. Każdy samolot – oraz każdy poruszający się przedmiot – wywołuje wokół siebie zmianę ciśnienia, która rozchodzi się jak fala. Przy prędkości samolotu przekraczającej prędkość dźwięku, czyli ok. 1200 km/godz., generuje to gigantyczny huk. Rekonstrukcja ogona dinozaura Czy możliwe jest, by diplodok, machając długim ogonem, wywoływał grom dźwiękowy? Hipotezę przetestował właśnie międzynarodowy zespół paleontologów i inżynierów lotnictwa. Swoje badania naukowcy opisali w artykule opublikowanym w czasopiśmie „Scientific Reports”. Ich podstawą była rekonstrukcja ogona diplodoka. Nie było to sprawą prostą, ponieważ żadnego nie odnaleziono w całości. Badacze kierowani przez Simone Conti z portugalskiego Uniwersytetu NOVA wykorzystali szczątki pięciu diplodoków. Wymodelowali 82 kręgi składające się tylko na ogon (my, ludzie, mamy wszystkich 33). Następnie zaś inne tkanki: skórę, mięśnie, stawy. Ponieważ o tkankach miękkich nie było nic wiadomo – nie zachowały się bowiem w materiale kopalnym – badacze musieli przyjąć pewne założenia. Grubość skóry określili na podstawie grubości skóry krokodyli. Jej właściwości mechaniczne dobrali tak, by wytrzymywała mocne machnięcia, przypominające strzelanie z bata. Podobnie modelowano mięśnie i ścięgna. Czy dinozaury wywoływały grom dźwiękowy? Ostatecznie badacze otrzymali ogon ważący półtorej tony i mający 12 metrów długości. Ustalili, że musiał być sztywniejszy, niż wcześniej sądzono, bo inaczej podczas ruchu kręgi mogłyby się rozejść. Gdy komputerowo zasymulowali machanie nim, okazało się, że bariera dźwięku jednak pozostaje niepobita. Końcówka ogona poruszała się z prędkością 30 m/s, czyli 100 km/godz. To ponad dziesięć razy mniej niż prędkość dźwięku i za mało, by wywołać grzmot dźwiękowy. Naukowcy ustalili, że gdyby diplodoki potrafiły machać ogonami szybciej, kończyłoby się to dla nich tragicznie. Ich ciało mogłoby tego nie wytrzymać, a ogony by się rozrywały. Jednak trzeba zauważyć, że 30 m/s to całkiem sporo. Końcówka ogona poruszająca się z taką szybkością wywoływałaby taką samą zmianę ciśnienia jak piłeczka golfowa lecąca z szybkości 315 km/godz. Co oznacza, że ogon diplodoka – choć „tyko” poddźwiękowy – nadal był potężną bronią, która mogła znacznie ułatwiać życie zwierzęciu. Źródła: Scientific Reports, Paleobiology Nasza ekspertka Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Spacer dinozaurów zaklęty w kamieniu. Niezwykłe odkrycie w Szkocji
Dwie ponad dwunastometrowe ścieżki dinozaurów odkryli naukowcy na Wyspie Skye w Szkocji. Największe odciski łap mają ponad pół metra długości i pochodzą sprzed około 167 mln lat.
Spis treści: Zagłębie dinozaurzych śladów w Szkocji Jakie ślady odkryto w Szkocji? Na zwiedzających muzea historii naturalnej spore wrażenie robią kości i szkielety dinozaurów. Te jedne z największych zwierząt lądowych przemierzały Ziemię od 245 do 66 mln lat temu. Co ciekawe, czasem badacze natykają się na coś tak ulotnego, jak odciski ich wielkich łap. Zagłębie dinozaurzych śladów w Szkocji Zespół badaczy kierowany przez Tonego Blakesley’ego z Uniwersytetu Edynburskiego poinformował właśnie na łamach czasopisma „PLOS One” o odkryciu ponad 130 śladów po wędrówkach dinozaurów. Znalezisko pochodzi z Prince Charles’s Point na Wyspie Skye w zachodniej Szkocji. Nie są to tylko pojedyncze odciski należące do różnych osobników. Zachowały się też dwie ponad dwunastometrowe ścieżki. W czasach, gdy te wielkie zwierzęta przemierzały Szkocję, znajdowała się tam subtropikalna laguna. Ślady odciśnięte zostały na jej piasku. Jakie ślady odkryto w Szkocji? Zachowane w piaskowcu odciski łap dinozaurów mają od 25 do 60 cm. Występują w dwóch odmianach: trójpalczaste ślady pozostawione przez dwunożne, mięsożerne teropody; bardziej zaokrąglone ślady wykonane przez czworonożne, długoszyje zauropody. Na podstawie porównań z poprzednimi znaleziskami, najbardziej prawdopodobnymi twórcami śladów są megalozaury (z łac. wielki jaszczur), czyli osiągające wagę tony mięsożerne dinozaury. Ciekawostką jest fakt, że jest to pierwszy rodzaj dinozaura opisany w sposób naukowy. Należy do rodziny teropodów – dwunożnych, mięsożernych dinozaurów o trójpalczastych łapach. View oEmbed on the source website W Prince Charles’s Point były też ślady należące do cetiozaurów (z łac. wielorybi jaszczur), czyli roślinożernych dinozaurów o wielkości wielorybów. Naukowcy szacują, że ich długość sięgała 18 metrów, a cechą szczególną były długie szyje i małe głowy. – Odciski łap w zapewniają fascynujący wgląd w zachowania i rozprzestrzenienie środowiskowe mięsożernych teropodów i roślinożernych zauropodów z długimi szyjami w ważnym okresie ich ewolucji. Na Skye dinozaury te wyraźnie preferowały płytkie środowiska lagunowe nad odsłoniętymi równinami błotnymi – zaznaczają naukowcy. Odkrycie tych śladów nie jest zaskoczeniem dla badaczy, bo wcześniej namierzono na Wyspach Brytyjskich ich szczątki kostne. Źródło: PLOS One Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Pierwszy australijski karcharodontozaur, czyli „jaszczur z zębami rekina”. Jego rozmiary zaskakują
Paleontolodzy odkryli w Australii pierwsze skamieniałości należące do karcharodontozaurów. Ich cechą szczególną były ostre zęby, stąd nazwa: jaszczury o zębach rekina. Ich szczątki zdradzają tajemnicę superkontynentu Gondwana.
Spis treści: Pierwsze dowody na występowanie karcharodontozaurów Jaszczur z zębami rekina nie była sam Dinozaury zdradzają tajemnicę superkontynentu Nieznany do tej pory w Australii dinozaur należy do teropodów. Zwierzęta te żyły od początku późnego triasu, czyli około 228 mln lat temu, aż do końca okresu kredy, czyli 65 milionów lat temu. Wówczas doszło do impaktu, który zmiótł z powierzchni Ziemi wiele form życia, w tym dinozaury. Pierwsze dowody na występowanie karcharodontozaurów Artykuł na temat znalezienia szczątków karcharodontozaurów opublikowano właśnie na łamach „Journal of Vertebrate Paleontology”. Ich nazwę można tłumaczyć jako „jaszczur z zębami rekina”. W artykule opisano badania prowadzone przez Museums Victoria Research Institute i doktoranta Monash University Jake'a Kotevskiego. Do odkrycia doszło w południowo-wschodnim stanie Wiktoria, na jego wybrzeżu. Skamieniałości znajdowały się w warstwach sprzed około 121-108 mln lat. Choć karcharodontozaury uznawane są za jednych z największych mięsożerców wszech czasów, osobniki z Australii były mniejsze niż te odkrywane dziś na innych kontynentach, co jest dość zaskakujące. Jaszczur z zębami rekina nie była sam – Odkrycie karcharodontozaurów w Australii jest przełomowe – mówi Jake Kotevski. Z jakiego powodu? Bo w tym samych warstwach paleontolodzy dostrzegli skamieniałości najstarszego znanego na świecie megaraptora (jego nazwa to „duży rabuś” – z gr. mega i łac. rapto) – dużego mięsożernego dinozaura znanego z Ameryki Południowej. – Fascynujące jest zobaczyć, jak hierarchia drapieżników w stanie Wiktoria różniła się od tej w Ameryce Południowej, gdzie karcharodontozaury osiągały rozmiary podobne do Tyrannosaurus rex, do 13 metrów, górując nad megaraptorydami. Tutaj role się odwróciły, co podkreśla wyjątkowość ekosystemu Australii z okresu kredy – dodaje Kotevski. Dinozaury zdradzają tajemnicę superkontynentu Na podstawie nowych znalezisk naukowcy sądzą, że prehistoryczny krajobraz stanu Wiktoria sprzed 121-108 mln lat był zdominowany przez potężne megaraptorydy, osiągające 6-7 metrów długości, i mniejsze karcharodontozaury. Te drugie miały „zaledwie” 2-4 metry długości. Wszystkie były drapieżne i żywiły się mięsem. – Odkrycia nie tylko poszerzają australijski zapis kopalny teropodów, ale oferują też przekonujące dowody na wymianę fauny między Australią a Ameryką Południową przez Antarktydę we wczesnej kredzie. Odkrycia podważają również wcześniejsze założenia dotyczące hierarchii rozmiarów ciała w ekosystemach drapieżników Gondwany, podkreślając wyjątkową faunę Wiktorii z okresu kredy – mówi dr Thomas Rich, starszy kustosz w Museums Victoria Research Institute. Gondwana była superkontynentem, który powstał 600 mln lat temu. Z czasem zaczął się rozpadać. O tym, w jakim tempie się to działo, mówi między innymi rozprzestrzenienie gatunków zwierząt, w tym dinozaurów. Nowe znaleziska pochodzą z czasów, gdy Gondwana w dużej części już się podzieliła. Ale nie wszędzie. Skamieniałości z Wiktorii wskazują, że przyszła Australia i Ameryka Południowa były połączone, a istniejący „most” umożliwiał przemieszczanie się między nimi różnych gatunków. Taki wniosek był możliwy również dzięki porównaniu nowo odkrytych szczątków dinozaurów z tymi odkopanymi w latach 80. XX wieku na terenie Australii. Źródło: Journal of Vertebrate Paleontology Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Wysyp zagadkowych obserwacji „dinozaurów” w Kongo. Czym są te stworzenia?
Przez stulecia miejscowi opowiadali historie o mokele-mbembe, legendarnym stworzeniu, które miało czaić się w dorzeczu Konga. W miarę jak znikają lasy, liczba rzekomych obserwacji rośnie. Co się dzieje w tym afrykańskim kraju?
Spis treści: Wylesienie w Kongo przyczyną mitu? Kiedy mity spotykają się z rzeczywistością Koszt utraconych lasów Drzewa zaczęły się trząść, małpy wrzeszczeć, a ptaki uciekać ku niebu. Głęboko w sercu Parku Narodowego Odzala-Kokoua Selah Abong'o zamarła, przekonana, że zaraz napotka legendarną postać: mokele-mbembe, mitycznego dinozaura Konga. W 2003 roku młoda kongijska konserwatorka przyrody zapuściła się w gęsty las, aby zbadać niszczycielską epidemię wirusa Ebola, która pochłonęła ponad 5000 zachodnich goryli nizinnych. Ale tego dnia epidemia zeszła na dalszy plan. Uruchomiła się wyobraźnia. – To był po prostu naprawdę duży słoń – śmieje się Selah Abong'o. – Nie mamy tu dinozaurów, choć łatwo pomylić słonia lub hipopotama z jednym z nich, co też zrobiłam. Byłam wtedy żółtodziobem – dodaje. Wylesienie w Kongo przyczyną mitu? Dwie dekady później legenda o mokele-mbembe nadal jest żywa. Opowieści na temat tego stworzenia niosą się po wioskach i są ubarwiane po każdej kolejnej „obserwacji”. Abong'o twierdzi, że powodem jest wylesianie. Dorzecze Konga – drugi co do wielkości las deszczowy na Ziemi i jeden z jej najważniejszych ekosystemów – od czasu rzekomego spotkania Abong'o z dinozaurem straciło 23 miliony hektarów lasów. Czyli obszar porównywalny z całą Wielką Brytanią. W miarę jak ludzkie osady wkraczają coraz dalej w siedliska, spotkania między mieszkańcami a dziką przyrodą stają się coraz częstsze. Opowieść o legendarnym zwierzęciu zatoczyła pełne koło – wcześniej była to obsesja wśród kryptozoologów i zwolenników kreacjonizmu. Teraz mit powrócił do swoich korzeni. – W większych osadach, które wciskają się w siedliska [zwierząt – przyp. red.], ludzie nie są przyzwyczajeni do widoku dużych zwierząt. I nagle napotykają je przez cały czas – mówi Laura Vlachova, czeska działaczka na rzecz ochrony przyrody. – To właśnie ci ludzie mówią mi, że widzieli mokele-mbembe. Myślę, że to naprawdę pokazuje, jak folklor zaczyna odzwierciedlać rzeczywistość kurczącego się ekosystemu – dodaje. Kiedy mity spotykają się z rzeczywistością Jak mówi Abong'o, wśród Ba'Aka – ludu zamieszkującego lasy Republiki Środkowoafrykańskiej, Republiki Konga, Gabonu i Kamerunu – opowieści o „tym, który zatrzymuje rzeki” przetrwały wieki. Jeśli legendarne stworzenie istnieje, prawdopodobnie zamieszkuje jezioro Tele, odległy zbiornik wodny otoczony dżunglą na bagnach Likouala. Jezioro znajduje się na terenie rezerwatu Lac Télé Community Reserve, dziewiczego obszaru o powierzchni 4400 kilometrów kwadratowych. To tam w czasie badań przeprowadzonych w 2006 i 2007 roku odkryto zdumiewającą liczbę 125 000 goryli. To nawet więcej niż całkowita szacowana globalna populacja gatunku w tym czasie. Jednak pomimo oddalenia utrata siedlisk w regionie nasila się. Osady w dużej mierze opierają się na rolnictwie żarowym. Uprawia się maniok, orzeszki ziemne, banany i kukurydzę. Drzewa i krzewy są wycinane, a pozostała roślinność jest spalana, aby wzbogacić glebę popiołem, co przyczynia się do krótkotrwałej żyzności. Zwykle w ciągu dwóch do pięciu lat gleba ponownie się wyjaławia, co zmusza rolników do oczyszczania nowych terenów. W 2023 r. kongijski biolog Joseph Oyange zaobserwował to na własne oczy, gdy odwiedzał rodzinę w północnym Kongo. Ujrzał dym unoszący się z dwóch hektarów dżungli, którą wykarczowano bez świadomości, że znajdowało się tam siedlisko goryli. Przesiedlone naczelne żerowały nocą na polach, pozostawiając rano zdeptane uprawy. Jeden z nastolatków, słysząc krzyki goryli, powiedział później Oyange: „To był ryk mokele-mbembe”. – W tych mitach często jest ziarno prawdy, więc nie lekceważę ich całkowicie. Ale jestem sceptyczny i dopóki ktoś nie pokaże mi dowodu na istnienie zwierzęcia podobnego do dinozaura, nie uwierzę w to. Zwykle za [takimi opowieściami – przy. red.] kryje się prawdziwe zwierzę, z którym jest mylone – mówi Allard Blom, wiceprezes ds. globalnych programów afrykańskich lasów w World Wildlife Fund (WWF). Koszt utraconych lasów Dorzecze Konga to jednak nie tylko źródło folkloru. To kluczowy ekosystem zarówno dla lokalnych społeczności, jak i dla całej planety. Rozciągający się na obszarze ustępującym tylko Amazonii, jest często nazywany „płucami Afryki”. Pochłania 1,5 miliarda ton CO2 rocznie, co czyni go największym pochłaniaczem dwutlenku węgla na świecie. Ale jest w stanie oblężenia. Rolnictwo, pozyskiwanie drewna, górnictwo i rosnąca populacja z roku na rok coraz bardziej zagłębiają się w dżunglę, podczas gdy korupcja na szczeblu rządowym przyzwala na niekontrolowaną gospodarkę leśną. Osłabienie lasów deszczowych będzie miało oczywiście globalne konsekwencje. Jedną z nich jest rosnąca bliskość między ludźmi a dzikimi zwierzętami, która ułatwia przenoszenie chorób odzwierzęcych, takich jak COVID-19, Ebola i małpia ospa. – Im bardziej jesteśmy narażeni na kontakt z dzikimi zwierzętami, tym większe są szanse, że wirusy te przedostaną się do populacji ludzkiej. To kwestia statystyki – zauważa Blom. Ale ta dynamika jest mieczem obosiecznym. Gwałtowna ingerencja człowieka w dorzeczu Konga przyczynia się do chorób wśród goryli i szympansów. Obie te populacje maleją z roku na rok – wskazuje Gwili Gibbon, kierownik ds. ochrony w African Parks. Efekty tych interakcji nie są nowością dla Selah Abong'o, która prawie 20 lat temu pomyliła słonia leśnego z mokele-mbembe. – Moi koledzy wciąż mi dokuczają z tego powodu – mówi z uśmiechem. – Ale kiedy myślę o tym teraz, jest mi smutno. Ludzie wciąż mylą słonie i małpy z mokele-mbembe, a dzieje się tak głównie z powodu wylesiania. Choroby odzwierzęce, takie jak Ebola, wciąż się rozprzestrzeniają, ponieważ ludzie coraz bardziej wkraczają do lasów. A Kongo wciąż zanika – kończy przyrodniczka. Źródło: National Geographic Opracował: Szymon Zdziebłowski
W Meksyku odkryto nowy gatunek dinozaura. Miał głowę jak struś i łapy jak leniwiec
Nowy, dziwny i bardzo ciekawy gatunek dinozaura odkryli naukowcy w Meksyku. Wykopali tam szczątki wielkiego gada, który z wyglądu przypominał strusie. Jednak pewne jego cechy anatomiczne wskazują, że był zapamiętałym roślinożercą, tak jak leniwce.
Spis treści: Do jakiej rodziny należy nowy dinozaur? Czy dinozaur z Meksyku potrafił pędzić jak wiatr? Czym odżywiał się Mexidracon longimanus? W 2014 roku zespół archeologów i paleontologów prowadził wykopaliska w meksykańskim stanie Coahuila. Znajduje się tam formacja Campanian Cerro del Pueblo Formation, jedno z najbogatszych źródeł skamieniałości dinozaurów w Meksyku. Wykopaliska prowadzone ponad dziesięć lat temu zaskoczyły naukowców. Natrafili oni na szczątki nieznanego dinozaura. Na tyle różniły się one od znanych skamieniałości pradawnych gadów, że uczeni nie potrafili ich zidentyfikować. Kości trafiły na przechowanie na uniwersytet Benemérita Escuela Normal de Coahuila. Dopiero powtórne badania przeprowadzone przez międzynarodowy zespół specjalistów, między innymi z Meksyku, Stanów Zjednoczonych i Hiszpanii, wyjaśniły ich sekret. Okazało się, że mamy do czynienia nie tylko z nowym gatunkiem, ale z nowym rodzajem dinozaurów ptasiopodobnych. Do jakiej rodziny należy nowy dinozaur? Z wyglądu bardzo przypomina dzisiejsze strusie. Ma jednak wyjątkowo długie kości śródręcza. A to wskazuje, że prawdopodobnie poszukiwał pokarmu roślinnego w takim sam sposób, jak robią to leniwce. Nowy gatunek został nazwany Mexidracon longimanus. Żył na Ziemi pod koniec kredy, czyli około 73 miliony lat temu. Był to okres, kiedy prehistoryczny superkontynent Laurazja rozpadał się na bardziej nam znane twory – Amerykę Północną i Eurazję. Na wszystkich tych terenach dzisiaj znajdowane są szczątki przedstawicieli rodziny dinozaurów, do której należał mexidracon. Są to tak zwane ornitomimy, czyli dinozaury ptasiopodobne. A nawet dokładniej – strusiopodobne. Te wielkie gady miały bowiem długą szyję, dużą, delikatną czaszkę z wielkimi oczodołami i pozbawiony zębów dziób. Ich charakterystyczną cechą były wydłużone kończyny przednie (to odróżniało je od dalekich kuzynów tyranozaurów). Ich skórę pokrywały pióra. Możliwe nawet, że Mexidracon longimanus miał długie pióra na przedramionach, przez co jeszcze bardziej przypominał strusie. Czy dinozaur z Meksyku potrafił pędzić jak wiatr? Ornitomimy łączyła ze strusiami jeszcze jedna zdolność. Strusie, gdy potrzeba, potrafią poruszać się bardzo szybko. Biegają z prędkościami sięgającymi nawet 50-70 km/godz. Mexidracon longimanus prawdopodobnie także był niezłym sprinterem. Miał długi ogon, który pomagał mu utrzymać równowagę w czasie biegu. Jednak jeśli pędził przed siebie, to raczej uciekając przed większymi drapieżnikami, niż coś goniąc. Tym, co najbardziej wyróżnia tego dinozaura, jest budowa jego kończyn górnych. Naukowcy zwrócili uwagę na kości śródręcza, które są wyjątkowo wydłużone i szczupłe. Łapa zwierzęcia były przez to dłuższa niż całe górne ramię. To pozwoliło postawić hipotezę, że Mexidracon longimanus był – podobnie jak wiele niedużych ornitomimów – zapamiętałym roślinożercą. Czym odżywiał się Mexidracon longimanus? Naukowcy porównali kończyny górne mexidracona i współczesnych leniwców. Odkryli podobieństwa, które wskazują, że dinozaur ten mógł odżywiać się w podobny sposób. Buszował w gęstwinie krzewów i drzew, gdzie sięgał po gałęzie wraz z liśćmi i wkładał je sobie do pyska. Pochłaniał również pączki, kwiaty i owoce – wszystko, co znajdował na krzewach lub drzewach. Możliwe jednak również, że był wszystkożerny i polował na nieduże zwierzęta żyjące na brzegach zbiorników wodnych. Budowa kończyn górnych nie wyklucza, że był w stanie chwytać ryby, które wybierał z wody. Praca opisująca nowo odkryty gatunek ukazała się w czasopiśmie „Cretaceous Research”. Naukowcy oszacowali, że Mexidracon longimanus miał około 3 metrów długości. Nie był zatem zbyt dużym dinozaurem. Ornitomimy znacząco różnią się od siebie wielkością. Do tej rodziny należą zarówno gatunki nieduże, ważące zaledwie kilkanaście kilogramów, jak i sześciotonowe bestie. Źródła: Cretaceous Research, phys.org Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com