Jesz mięso? Masz większe szanse dożycia do setki niż weganie. Ale… tylko niektórzy
Nowe, przeprowadzone w Chinach badanie sugeruje, że osoby jedzące mięso mogą mieć większe szanse na dożycie stu lat niż te niejedzące mięsa. Na pierwszy rzut oka wydaje się to sprzeczne z licznymi badaniami wskazującymi na korzyści diet roślinnych. Dokładniejsza analiza pokazuje jednak, że do tych wyników należy podejść z ostrożnością.
Badanie objęło ponad 5 tysięcy Chińczyków w wieku 80 lat i więcej. Wszyscy byli uczestnikami Chinese Longitudinal Healthy Longevity Survey, długotrwałego badania prowadzonego od 1998 roku. Do 2018 roku zaobserwowano, że osoby na dietach bezmięsnych rzadziej zostawały stulatkami niż osoby jedzące mięso. Nie oznacza to jednak, że dieta roślinna jest szkodliwa sama w sobie. Wyniki badania nie pozwalają na wyciągnięcie tak prostego wniosku. Wegetarianie młodzi i starzy. Jakie są między nimi różnice? Kluczowe znaczenie ma wiek badanych. Potrzeby żywieniowe u osób starszych znacząco różnią się od tych u młodych. Z wiekiem spada zapotrzebowanie energetyczne, ale za to rośnie ryzyko utraty masy mięśniowej, gęstości kości i ogólnie – niedożywienia. Na starość żywieniowym priorytetem stają się: utrzymanie masy ciała i siły mięśni oraz dbałość o stan kości. Większość dowodów na korzyści diet roślinnych pochodzi z badań nad młodymi, zdrowymi ludźmi. Ne znaczy to, że są one nieaktualne – po prostu seniorzy mają inne potrzeby. U osób w podeszłym wieku ścisła dieta bezmięsna może wiązać się z niedoborami białka, wapnia czy witaminy B12, a co za tym idzie – ryzykiem złamań i osłabienia. Niedowaga na starość jest gorsza niż otyłość Najważniejsza w chińskim badaniu jest jedna, konkretna informacja: gorsze wyniki na diecie bezmięsnej notowano wyłącznie osób z niedowagą. U seniorów z prawidłową masą ciała nie stwierdzono żadnych różnic między dietami mięsnymi a bezmięsnymi. Niedowaga w starszym wieku sama w sobie silnie wiąże się z wyższą śmiertelnością. I już sam ten fakt może tłumaczyć nowo odkrytą zależność. Nowe badanie było czysto obserwacyjne: pokazało jedynie współwystępowanie zjawisk, a nie związek przyczynowo-skutkowy. Jego wyniki wpisują się także w zjawisko tzw. „paradoksu otyłości”, według którego nieco wyższa masa ciała u osób starszych bywa związana z lepszym przeżyciem. Wegetarianizm niejedno ma imię: które diety bezmięsne są bezpieczne? Warto podkreślić, że osoby niejedzące mięsa, ale spożywające ryby, nabiał lub jaja, miały dokładnie takie same szanse dożycia stu lat, jak mięsożercy. Produkty te dostarczają wysokiej jakości białka, wapnia, witaminy D i B12, kluczowych dla utrzymania mięśni i kości. Autorzy badania sugerują, że niewielkie ilości produktów odzwierzęcych mogą pomagać zapobiegać niedożywieniu u najstarszych osób. Najważniejszy wniosek jest taki, że dieta powinna być dostosowana do określonego etapu życia. To, co sprzyja zdrowiu w wieku 50 lat, może wymagać modyfikacji w wieku lat 80. Diety roślinne pozostają zdrowe, ale w późnej starości wymagają starannego planowania i monitorowania. Elastyczność i dopasowanie do zmieniających się potrzeb organizmu – oto przepis na zdrową starość. Źródła: The Conversation, The American Journal of Clinical Nutrition Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Wystarczą dwa dni jedzenia owsianki, by na długo obniżyć poziom cholesterolu. Naukowcy zrozumieli działanie owsa i mają dowody
Krótkotrwała dieta oparta na owsie wydaje się być zaskakująco skuteczna w obniżaniu poziomu cholesterolu i działa… w dwa dni. Chociaż brzmi to jak niechciana reklama wyskakująca przy przeglądaniu internetu, to są to prawdziwe wyniki badań niemieckich naukowców. Sprawdzają oni, jak to w ogóle możliwe, że efekty utrzymują się nawet 6 tygodni.
Dieta owsiana może obniżyć „zły” cholesterol aż o 10% i wystarczy stosować ją przez dwa dni. Badanie z Uniwersytetu w Bonn poruszyło środowisko naukowe. Kluczową rolę mają odgrywać beta-glukany, czyli rozpuszczalny błonnik naturalnie występujący w ziarnach owsa. Owsianka na cholesterol – mechanizm potwierdzony naukowo Owsianka wyróżnia się na tle innych zbóż wysoką zawartością beta-glukanów. Te rozpuszczalne frakcje błonnika pokarmowego wiążą cholesterol w jelitach i ograniczają jego wchłanianie do krwi, co potwierdzają liczne badania. W praktyce prowadzi to do spadku stężenia cholesterolu całkowitego oraz LDL, czyli tzw. „złego” cholesterolu. Wiedzieli to nasi przodkowie: owsianka jest daniem, które towarzyszy ludzkości od nawet 5000 lat. W randomizowanym badaniu Uniwersytetu w Bonn wykazano, że już dwudniowa dieta oparta na płatkach owsianych znacząco obniża poziom LDL – nawet o 10%, a efekt ten utrzymuje się przez kolejne tygodnie. Co ważne, poprawa profilu lipidowego wiązała się również ze wzrostem „dobrego” cholesterolu HDL oraz z korzystnym wpływem na ciśnienie krwi i masę ciała. Jak jeść owies? Badacze sprawdzili, kiedy działa najlepiej Badanie objęło 68 osób – kobiety i mężczyzn cierpiących na zespół metaboliczny związany ze zwiększonym ryzykiem zachorowania na cukrzycę. Uczestnicy zostali podzieleni na dwie grupy. Jedna grupa przez dwa dni spożywała wyłącznie owsiankę – 300 gramów ugotowanych płatków owsianych dziennie z niewielkim dodatkiem owoców lub warzyw. Ich dzienne spożycie kalorii wynosiło zaledwie połowę zwyczajowej wartości. Druga grupa (kontrolna) również stosowała dietę niskokaloryczną, ale bez owsa. Celem eksperymentu było sprawdzenie, czy krótka, intensywna dieta owsiana przyniesie zauważalne efekty zdrowotne w porównaniu do diety kontrolnej. Jakie zmiany zaobserwowano po dwóch dniach? Po zaledwie 48 godzinach osoby na diecie owsianej odnotowały spektakularny spadek poziomu cholesterolu LDL. 10% to wynik znacznie wyższy niż w grupie kontrolnej. Dodatkowo uczestnicy stracili średnio 2 kg masy ciała, a ich ciśnienie krwi nieznacznie się obniżyło. Prof. Marie-Christine Simon podkreśliła, że choć spadek LDL nie dorównuje działaniu nowoczesnych leków, jest to i tak istotna poprawa. Efekt ten utrzymał się przez sześć tygodni od zakończenia intensywnej diety. Czy powinniśmy jeść tylko owies? Okazuje się, że największe efekty ma dieta krótkoterminowa. W drugim etapie badania uczestnicy przez sześć tygodni spożywali codziennie 80 gramów owsa, bez dodatkowych ograniczeń dietetycznych. Efekty zdrowotne były zauważalnie mniejsze niż w przypadku dwudniowej diety. Eksperyment pokazał, że wysoka dawka owsa połączona z ograniczeniem kalorii ma silniejszy wpływ na poziom cholesterolu i mikrobiom jelitowy niż długotrwała umiarkowana suplementacja. Zdaniem naukowców, powtarzanie intensywnej diety owsianej co sześć tygodni mogłoby mieć trwały efekt prewencyjny. Kto powinien sięgać po owsiankę? Przez swój wpływ na cholesterol, dietę opartą na owsiance poleca się szczególnie – co jasne – osobom zmagającym się z jego nadmiarem. To nie wszystko: według naukowców może być pomocna dla osób zmagających się z nadwagą, nadciśnieniem czy rodzinną historią chorób serca. Owsianka jest produktem ogólnie bardzo dobrze tolerowanym, jednak u niektórych osób może powodować wzdęcia lub uczucie ciężkości (szczególnie przy gwałtownym zwiększeniu ilości błonnika w diecie). W przypadku celiakii lub nadwrażliwości na gluten należy wybierać certyfikowane produkty bezglutenowe. Osoby z poważnymi schorzeniami przewodu pokarmowego lub dietą o bardzo niskiej podaży błonnika powinny wprowadzać owsiankę stopniowo, najlepiej po konsultacji z dietetykiem. Źródło: Nature Communications Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Polskie miasto podbiło serce dziennikarki „The Guardian”. Zachwyciła ją wegańska scena kulinarna
Kuchnia roślinna przestaje być niszową ciekawostką, a dla wielu podróżnych staje się jednym z kluczowych kryteriów wyboru kierunku wyjazdu. Coraz więcej osób planuje city breaki i wakacje z myślą o dostępności wegańskich restauracji. Jak się okazuje, jedno z polskich miast pod tym względem wyprzedza dziś takie kulinarne potęgi jak San Francisco czy Kopenhaga – i zwraca uwagę zagranicznych mediów.
Polska kuchnia wciąż bywa za granicą kojarzona głównie z mięsnymi potrawami – bigosem, kiełbasą czy schabowym. Tymczasem rzeczywistość w największych polskich miastach wygląda zupełnie inaczej. Według danych serwisu HappyCow, jednego z najbardziej rozpoznawalnych przewodników po restauracjach wegańskich na świecie, Warszawa od lat utrzymuje się w ścisłej czołówce globalnych rankingów. W zeszłym roku stolica Polski zajęła 11. miejsce na świecie, wyprzedzając m.in. Bangkok, San Francisco, Madryt, Paryż, Tokio, Wiedeń i Kopenhagę, czyli miasta uznawane za liderów kuchni roślinnej. Teraz doceniła to dziennikarka „The Guardian”. Warszawa jako roślinne odkrycie zagranicznych mediów Kilka dni temu na łamach „The Guardian” ukazał się artykuł autorstwa Rachel Dixon, w którym dziennikarka opisała swoją niedawną podróż do Warszawy – miasta, które postanowiła odwiedzić wspólnie z siostrą, kierując się wyłącznie jednym kryterium: kuchnią wegańską. Jak przyznała, pomysł wyjazdu do Polski zrodził się po tym, jak latem ubiegłego roku pisała o podróżowaniu jako weganka i otrzymała od czytelników liczne rekomendacje. Część z nich zachwalała Gdańsk, inni zaś wskazywali Kraków jako roślinną niespodziankę Europy Środkowej, jednak to dane serwisu HappyCow okazały się decydujące. Według niego to właśnie Warszawa wyróżnia się dziś najbardziej rozbudowaną sceną kuchni roślinnej w kraju: 34 w pełni wegańskie restauracje, około 80 lokali wegetariańskich oferujących dania wegańskie oraz blisko 200 miejsc określanych jako „przyjazne weganom” tworzą mapę kulinarną, która – jak zauważa Dixon – nie ustępuje największym europejskim metropoliom. Autorka zwraca przy tym uwagę na kulturowy kontekst polskiej kuchni, często niesłusznie postrzeganej wyłącznie przez pryzmat potraw mięsnych. Choć schabowy i kiełbasa pozostają rozpoznawalnymi symbolami, grzyby oraz warzywa (takie jak ziemniaki, kapusta, buraki czy ogórki) od wieków zajmują centralne miejsce w tradycyjnym jadłospisie. Dziennikarka „The Guardian” przywołała słowa Agnieszki Skrodzkiej, przewodniczki po Warszawie specjalizującej się w kuchni roślinnej, która stwierdziła, że w polskiej tradycji znacznie trudniej jest unikać grzybów niż mięsa. Przypomniała też, że ten wątek rozwijał wcześniej także Karol Adamiak, warszawski szef kuchni, który na łamach „Guardiana” pisał, że weganizm w Polsce nie jest modą importowaną z Zachodu, lecz powrotem do chłopskich korzeni i bardziej świadomym, zdrowszym sposobem odżywiania. To właśnie ta nieoczywista ciągłość tradycji i nowoczesności – jak sugeruje Dixon – sprawia, że warszawska scena roślinna potrafi zaskoczyć nawet doświadczonych kulinarnych podróżników. Jakie dania zatem ujęły jej serce? Od pierogów po ramen i wegańskie desery w Warszawie Podczas pobytu w Warszawie Rachel Dixon skupiła się przede wszystkim na jedzeniu i – jak sama przyznała – miasto ani na moment nie pozwoliło jej zapomnieć o kolejnym posiłku. Swoją kulinarną podróż rozpoczęła od klasyki w roślinnym wydaniu, odwiedzając Vege Miasto, najstarszą wegańską restaurację w stolicy, gdzie próbowała pierogów ze szpinakiem i tofu oraz placków ziemniaczanych z chrupiącymi boczniakami. Zimową aurę skutecznie pomagały przetrwać również sycące dania serwowane w Vegandzie i Lokal Vegan Bistro – od sojowego sznycla z burakami po śląskie kluski z wegańskim sosem pieczeniowym. Autorka szybko jednak wyszła poza polski repertuar smaków. Zachwyciła ją bliskowschodnia kuchnia w Falla, intensywne w smaku rameny w Vegan Ramen Shop oraz wegańska carbonara i burgery w kolejnych odsłonach Lokalu i Vegandy. Na lżejszy akcent dnia idealnie sprawdził się z kolei brunch w Bistro Jaskółka, a niedosyt – jak przyznała – pozostawił jedynie brak wizyty w Vegan Sushi Bar. Dixon zwróciła też uwagę na fakt, że wegańskie opcje pojawiają się nawet tam, gdzie nie są oczywiste – jej hotel, PURO Warszawa Stare Miasto, oferował bowiem pełnoprawne roślinne śniadania à la carte. Jej kulinarne odkrycia przeplatały się ze spacerami po Starym i Nowym Mieście, wizytami w Łazienkach Królewskich oraz w zrewitalizowanych przestrzeniach, takich jak Fabryka Norblina czy Browary Warszawskie, a całość dopełniły warsztaty lepienia pierogów w Pierogi & More. Te doświadczenia zrobiły na niej pozytywne wrażenia, gdyż Rachel w swoim tekście podsumowała, że Warszawa nie tylko karmi znakomicie i różnorodnie, lecz robi to w cenach, które (na tle innych światowych stolic kuchni roślinnej) pozostają wyjątkowo przystępne. Na drogę powrotną dziennikarka zabrała jeszcze pudełko słodkości z Baja, udowadniając, że w tym mieście nawet deser może stać się mocnym argumentem w dyskusji o wegańskim potencjale Polski. Źródło: The Guardian Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
„Radykalna”, „sprzeczna” i „ideologiczna”. Nowa piramida żywieniowa z USA krytykowana przez ekspertów
USA ogłosiły nową piramidę żywieniową, która na promuje mięso, tłusty nabiał i znosi limity spożycia alkoholu. Według ekspertów to ogromny krok wstecz i zwycięstwo wielkiego przemysłu.
Amerykańskie wytyczne żywieniowe przeszły radykalną metamorfozę, którą Departament Zdrowia i Opieki Społecznej oraz Departament Rolnictwa zaprezentowały 7 stycznia. Nowy model dosłownie odwraca piramidę żywieniową do góry nogami. U jej podstawy umieszczono mięso, pełnotłusty nabiał, korzystne tłuszcze i warzywa, natomiast przetworzone węglowodany i produkty pełnoziarniste zostały zmarginalizowane. To prawdziwa rewolucja, która jednak budzi zastrzeżenia ekspertów od żywienia. Mięso, tłuszcze, alkohol – rewolucja w zaleceniach Co jeszcze pojawiło się w nowych wytycznych? Utrzymano limit spożycia tłuszczów nasyconych na poziomie 10% kalorii. Główną winą za choroby przewlekłe obarczono żywność wysokoprzetworzoną. Nowa piramida promowana jest sloganem „Eat real food” (jedz prawdziwe jedzenie). Co bardzo istotne, po raz pierwszy od 1980 roku zrezygnowano z wyznaczenia dziennych limitów spożycia alkoholu. Marion Nestle, emerytowana profesor żywienia i zdrowia publicznego na Uniwersytecie Nowojorskim, skrytykowała nową piramidę w rozmowie z portalem Science News. Określiła nowe wytyczne jako „radykalne” i „retro”, twierdząc, że odrzucają one dekady postępu w dietetyce i cofają ją do lat 50. XX wieku. Ekspertka w mocnych słowach określa je jako „mętne, niespójne i ideologiczne”. Choć chwali hasło „jedz prawdziwe jedzenie”, uważa, że zostało ono przyćmione przez inne, niekorzystne zmiany. Białko na szczycie. Czy słusznie? Prof. Nestle zauważa, że umieszczenie mięsa i pełnotłustego nabiału u podstawy, jako głównych źródeł białka jest „zdumiewające” i stoi w sprzeczności z wieloletnimi badaniami naukowymi. A to właśnie nacisk na spożycie białka jest jednym z filarów nowej piramidy. Profesorka podkreśla, że Amerykanie już teraz spożywają dwa razy więcej białka, niż potrzebują, a promowanie białka zwierzęcego kosztem roślinnego jest niezdrowe dla ludzi i szkodliwe dla planety ze względu na zmiany klimatu. Sprzeczności i działanie na korzyść przemysłu Wskazuje też na sprzeczności: wytyczne nakazują ograniczenie tłuszczów nasyconych, a jednocześnie promują mięso i tłusty nabiał, które są ich największym źródłem w diecie. Prof. Nestle alarmuje też, że zalecenia spożycia warzyw i owoców zostały drastycznie zmniejszone – do poziomu o połowę niższego niż dotychczas. Według Marion Nestle nowe wytyczne to wielkie zwycięstwo lobby mięsnego, mleczarskiego i alkoholowego, a strata dla zdrowia publicznego i ekologii. Ekspertka zgadza się natomiast z wytycznymi dotyczącymi cukru i żywności wysokoprzetworzonej, co jej zdaniem jest mocno poparte badaniami. Jednak stawia niewygodne pytanie: skoro nowe wytyczne regulują na przykład posiłki w szkołach – kto zapłaci za droższą, nieprzetworzoną żywność? Jaki będzie wpływ nowej piramidy na zdrowie Amerykanów? Marion Nestle podkreśla, że choć nauka potwierdza szkodliwość żywności wysokoprzetworzonej, to nie ma dowodów na korzyści z drastycznego zwiększenia spożycia mięsa i tłustego nabiału. A tymczasem wytyczne te będą miały realny wpływ na miliony ludzi, decydując o zawartości posiłków w szkołach, wojsku oraz programach pomocy żywnościowej. Przypomnijmy, że według wytycznych Światowej Organizacji Zdrowia korzystne dla zdrowia osób pochodzenia europejskiego są dwie diety: śródziemnomorska i skandynawska (nordycka). Obie kładą nacisk na świeże owoce i warzywa, produkty pełnoziarniste i tłuszcze roślinne, ograniczają natomiast spożycie czerwonego mięsa, tłuszczów zwierzęcych i produktów wysokoprzetworzonych. Źródła: Realfood.gov, Science News Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Te wyniki mogą zmienić wszystko? Kardiolog komentuje nowe odkrycie o witaminie D
Witamina D zyskała nowe znaczenie w kontekście zdrowia serca. Według wyników badania TARGET-D osoby utrzymujące określony poziom tej witaminy mogą znacząco obniżyć ryzyko zawału. Eksperci są ostrożnie optymistyczni, ale podkreślają, że temat nadal wymaga dalszych analiz.
Spis treści: Nowe badanie: TARGET-D przynosi nadzieję Wpływ witaminy D na organizm człowieka Źródła i niedobory witaminy D Co pokazały wcześniejsze badania kliniczne Niski poziom witaminy D wydaje się zwiększać ryzyko zawału serca. Naukowcy wciąż jednak próbują zrozumieć, dlaczego tak się dzieje oraz czy suplementacja rzeczywiście może chronić serce. Wiadomo od dawna, że witamina D odgrywa istotną rolę w organizmie. Jej niedobór wiązano z różnymi problemami zdrowotnymi, między innymi z wyższym ryzykiem niektórych nowotworów i chorób autoimmunologicznych. Jest jednak jedno powiązanie, które badacze nadal intensywnie analizują. Nowe badanie: TARGET-D przynosi nadzieję Naukowcy wciąż próbują ustalić, dlaczego zbyt niski poziom witaminy D może szkodzić sercu. Jeszcze mniej jasne jest, czy suplementacja może przynieść realne korzyści. Być może jednak zaczyna się to zmieniać. – Od dawna obserwuje się związek między witaminą D a zdrowiem serca – mówi dr B. Keith Ellis, kardiolog z Houston Methodist Hospital w Teksasie. Zwraca uwagę na liczne badania wskazujące, że niski poziom witaminy D koreluje z podwyższonym ryzykiem chorób układu sercowo-naczyniowego. Podczas dorocznej konferencji Amerykańskiego Towarzystwa Kardiologicznego w Nowym Orleanie zaprezentowano wyniki badania o nazwie TARGET-D. Wykazano w nim, że pacjenci przyjmujący suplementy witaminy D – w dawkach dobranych tak, aby osiągnąć stężenie we krwi między 40 a 80 ng/mL (czyli około 100–200 nmol/L w jednostkach stosowanych w Europie) – mieli połowę mniejsze ryzyko zawału serca. – Te wyniki są obiecujące – mówi prof. Markus Herrmann, badacz z Uniwersytetu Medycznego w Grazu w Austrii, niezwiązany z tym projektem. Jak podkreśla, to pierwsze badanie, w którym jasno określono docelowy poziom witaminy D we krwi. We wcześniejszych pracach bardzo różniły się zarówno wyjściowe stężenia witaminy D u uczestników, jak i stosowane dawki suplementów. Utrudniało to wyciągnięcie jednoznacznych wniosków na temat wpływu witaminy D na serce. Trudno było też wskazać, kto może odnieść największą korzyść. – W tym sensie to badanie jest bardzo ważne – mówi dr Ellis. – Pokazuje, że u osób po zawale serca utrzymanie poziomu witaminy D między 40 a 80 ng/mL, czyli około 100–200 nmol/L, może zmniejszyć ryzyko kolejnego zawału. Wpływ witaminy D na organizm człowieka Nie oznacza to jednak, że temat jest zamknięty. Badacze wciąż mają wiele pytań dotyczących roli witaminy D w ochronie układu sercowo-naczyniowego. Witamina D pełni w organizmie wiele funkcji. Wspólnie z wapniem uczestniczy w metabolizmie kości. Wspiera także układ odpornościowy oraz prawidłowe funkcjonowanie komórek mózgu i mięśni. Uważa się, że jej znaczenie dla serca może wynikać z działania przeciwzapalnego. Choroby serca są bowiem częściowo napędzane przez przewlekły stan zapalny. Witamina D może również pomagać w obniżaniu ciśnienia krwi i regulowaniu poziomu cukru we krwi. Oba te czynniki mają bezpośredni związek z ryzykiem zawału. Możliwe jest jednak także, że niski poziom witaminy D jest jedynie tak zwanym czynnikiem zakłócającym. Innymi słowy – prawdziwą przyczyną chorób serca może być coś, co z tym poziomem współwystępuje. Ponieważ witamina D powstaje w organizmie pod wpływem promieni słonecznych, jej stężenie może po prostu odzwierciedlać styl życia i poziom aktywności fizycznej. – Poziom witaminy D rośnie, gdy jesteśmy aktywni fizycznie na zewnątrz. A osoby aktywne na świeżym powietrzu mają niższe ryzyko chorób serca – mówi prof. Rachel Neale z QIMR Berghofer Medical Research Institute w Australii. Jej zdaniem, gdy badania obserwacyjne pokazują, że osoby z wysokim poziomem witaminy D są zdrowsze, może to wynikać nie z samej witaminy, lecz z ich trybu życia. Źródła i niedobory witaminy D Problem polega na tym, że dostarczenie odpowiedniej ilości witaminy D nie jest łatwe. Występuje ona naturalnie w niektórych produktach, na przykład w tłustych rybach takich jak łosoś czy sardynki. Ponieważ jednak nie są one stałym elementem większości diet, witaminę D zaczęto dodawać do żywności, między innymi do mleka i płatków śniadaniowych. Organizm może też sam ją wytwarzać, pod warunkiem ekspozycji na światło słoneczne. Szacuje się, że na świecie nawet miliard ludzi ma niedobór witaminy D. Jej poziom zależy od diety, ilości słońca oraz problemów zdrowotnych, takich jak przewlekła choroba nerek, które zwiększają ryzyko niedoboru. Stężenie witaminy D we krwi zmienia się również w ciągu roku – w krajach północnych zimą bywa szczególnie niskie. Nic więc dziwnego, że naukowcy postanowili sprawdzić, czy suplementy – w postaci tabletek lub żelków – mogą realnie poprawić sytuację. Co pokazały wcześniejsze badania kliniczne Do tej pory przeprowadzono dwa duże badania kliniczne analizujące wpływ suplementacji witaminą D na zdrowie serca – D-Health Trial oraz VITAL Trial. Było też kilka mniejszych projektów. Żadne z dwóch dużych badań nie wykazało jednoznacznych korzyści wynikających z przyjmowania dodatkowej witaminy D. W badaniu D-Health odnotowano wynik na granicy istotności statystycznej, jeśli chodzi o zmniejszenie ryzyka zawału serca. Źródło: National Geographic
Kimchi ma nową supermoc. Wspomaga nie tylko nasz mikrobiom – także inny, kluczowy układ organizmu
Najnowsze badania sugerują, że kimchi – tradycyjna koreańska kiszona kapusta – może wspierać układ odpornościowy. Od dawna wiadomo, że korzystnie wpływa na zdrowie jelit, a teraz pojawiły się dowody na jej bezpośredni wpływ na funkcjonowanie komórek odpornościowych.
Kuchnia koreańska bez kimchi nie istnieje. Kiszonkę tę znajdziemy niemal w każdej potrawie. Jest zjadana na surowo jako dodatek, gotowana w niezliczonej ilości przepisów, dodawana do zup, mięs, naleśników czy ryżu. Przeważnie składa się z: kapusty pekińskiej, rzodkwi, ogórka, szczypioru i czosnku, przyprawionych dużą ilością sproszkowanych ostrych papryczek gochugaru i sfermentowanych. Jej dobroczynny wpływ na mikrobiotę jelit jest od dawna znany. Pojawiły się jednak dowody także na to, że może wspierać odporność. Jak wyglądało badanie kimchi? Przeprowadzili je – a jakże – naukowcy z Korei Południowej. W 12-tygodniowym eksperymencie uczestniczyło 13 osób z nadwagą. Zostali podzieleni na trzy grupy: placebo oraz dwie grupy otrzymujące różne rodzaje sproszkowanego, zamkniętego w kapsułkach kimchi. Jedno było fermentowane naturalnie, drugie z użyciem wyselekcjonowanej kultury bakterii. Dzienne dawki w kapsułkach odpowiadały 30 gramom świeżego kimchi. Przed i po badaniu pobierano próbki krwi, analizując aktywność różnych typów komórek odpornościowych. Kimchi – selektywny wzmacniacz odporności Stwierdzono, że kimchi zwiększa aktywność tzw. komórek prezentujących antygeny (APC). W układzie odpornościowym odpowiadają one za rozpoznawanie patogenów i przekazywanie informacji limfocytom T. To jednak nie wszystko – po kimchi wzrosła także aktywność genów ułatwiających przekazywanie sygnałów między APC a limfocytami T i ekspresja genów samych limfocytów T, dzięki czemu szybciej reagowały na bodźce. Podobnych efektów nie zaobserwowano w innych rodzajów komórek odpornościowych. To dobrze, bo wygląda na to, że kimchi wzmacnia odpowiedź immunologiczną bez ryzyka nadmiernego stanu zapalnego. Oba rodzaje kimchi były skuteczne, choć to fermentowane kulturą starterową działało nieco silniej. W grupie placebo nie odnotowano zmian. Nie tylko kimchi: supermoce produktów fermentowanych Wyniki badania są obiecujące. Kimchi może mieć znaczenie dla ochrony przed mikroorganizmami, odpowiedzi na szczepienia i regulacji zapalenia. Naukowcy podkreślają jednak, że eksperyment przeprowadzono na małej próbie i z pewnością potrzeba dalszych badań. Mimo to dał wgląd w mechanizmy wpływu produktów fermentowanych na układ odpornościowy. Kimchi należy do całej gamy setek produktów fermentowanych, które są coraz intensywniej badane i mogą mieć korzystny wpływ na zdrowie. Są to m.in.: jogurt, kefir, kiszona kapusta, miso czy kombucha. Ich działanie zależy od składu mikroorganizmów, metody fermentacji i indywidualnego mikrobiomu jelitowego. Dlatego najlepiej spożywać różne ich rodzaje. Nie ma oficjalnych zaleceń dotyczących ilości, ale dawka użyta w badaniu – równowartość 30 g kimchi dziennie – jest łatwa do włączenia do diety. Wystarczy eksperymentować z różnymi smakami i stopniowo budować korzystne nawyki wpływające na zdrowie jelit i układu odpornościowego. Źródło: NPJ Science of Food Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Psy i koty na roślinnej diecie? Naukowiec: to byłoby bardzo dobre dla środowiska
Naukowiec oszacował, że roślinna dieta psów i kotów mogłaby znacząco odciążyć środowisko. Jeszcze większy efekt dałaby zmiana nawyków nas samych.
W tym artykule: Do kogo dieta bezmięsna? Tereny wielkości całych państw Dieta wegańska dla zwierząt domowych Czy można wyobrazić sobie psy i koty, które nie jedzą mięsa? To pomysł nieintuicyjny i kontrowersyjny. Niezależnie od tego, jak dieta bezmięsna wpływa na zdrowie zwierząt, karmienie domowych pupili posiłkami roślinnymi miałoby duże znaczenie dla środowiska naturalnego. Tak przynajmniej uważa Andrew Knight z australijskiego Uniwersytetu Griffith. W czasopiśmie „PLOS One” Knight opublikował artykuł, w którym przedstawił własne szacunki pokazujące, co by było, gdyby nasi domowi pupile stali się weganami. Wskazuje w nim, że hodowla trzody chlewnej i drobiu na obecną skalę ma ogromny i negatywny wpływ na przyrodę. Po pierwsze powoduje ogromne zużycie wody. Produkcja kilograma wołowiny pochłania 15 tys. litrów wody, natomiast chleba: 1600, zaś jabłek 800 (dane z raportu Institution of Mechanical Enginneers z 2013 r.). Hodowla zwierząt wymaga ogromnych terenów, na których sieje się rośliny pastewne. Cały sektor odpowiada zaś za 11 proc. globalnych emisji gazów cieplarnianych (dane Organizacji Żywności i Rolnictwa ONZ za 2015 rok; dane z 2021 opublikowane w czasopiśmie „Sustainability” to 16,5 proc.). Do kogo dieta bezmięsna? Co można z tym zrobić? Andrew Knight postanowił zbadać pewien hipotetyczny scenariusz. Założył, że wszystkie zwierzęta domowe w Stanach Zjednoczonych i na całym świecie przechodzą na dietę wegańską. By policzyć, jak taka zmiana wpłynęłaby na środowisko, naukowiec wykorzystał dane o wielkości populacji zwierząt domowych z 2020 roku (dla USA) i z 2018 roku (dla całego świata). Z jego obliczeń wynika, że w Stanach Zjednoczonych ludzie zjadają 80 proc. całego produkowanego mięsa, psy 17,7 proc., natomiast koty – 2,3 proc. W skali całego świata na zwierzęta domowe przypada jeszcze mniej: 91 proc. mięsa zjadamy my, 7,7 proc. − psy, a nieco ponad 1 proc. − koty. Co by było, gdyby wszyscy wyżej wymienieni przeszli na dietę wegańską? Tylko w USA do rzeźni trafiałoby rocznie prawie 10 mld zwierząt hodowlanych mniej. Na całym świecie zaś 78 mld. Na wszystkich ludzi przypada z tego 71 mld (czyli tyle mniej zwierząt hodowlanych ginęłoby, żeby nas wyżywić), na psy i koty prawie 7 mld. Tereny wielkości całych państw Knight przeprowadził jeszcze inne interesujące obliczenia. Oszacował np., jakiej wielkości tereny odzyskalibyśmy, gdybyśmy i my, i nasze zwierzęta domowe przeszli na dietę wegańską. Dla psów byłby to obszar większy niż terytorium Arabii Saudyjskiej. Dla kotów – większy niż Niemcy. Gdyby zaś wszyscy ludzie na świecie zrezygnowali z jedzenia mięsa i nabiału, odzyskalibyśmy teren odpowiadający powierzchni Rosji i Indii razem wziętych. A jak wybór diety wegańskiej wpłynąłby na emisje gazów cieplarnianych? Gdyby taka zmiana dotyczyła tylko psów, emisje byłyby mniejsze o to, co produkuje Wielka Brytania. Wegańskie koty równałyby się zmniejszeniu emisji odpowiadającemu emisjom Izraela. Gdyby zaś mięso i nabiał porzucili ludzie, efekt byłby taki sam jak wówczas, gdyby neutralna klimatycznie stała się nagle cała Unia Europejska. Andrew Knight zaznacza, że wszystkie powyższe wyliczenia są bardzo ostrożne. W rzeczywistości pozytywny wpływ na środowisko mógłby być znacznie wyższy. Surowe mięso dla psa może być zagrożeniem także dla właściciela Czy surowe mięso dla psa to dobre urozmaicenie diety czworonoga? Możesz w ten sposób zaszkodzić nie tylko pupilowi, ale też sobie. Dieta wegańska dla zwierząt domowych Pozostaje pytanie, czy przestawienie psów i kotów na dietę wegańską to dobry pomysł? Czy nie szkodzi ona zwierzętom? Przeczy temu coraz więcej badań, wskazuje Knight. Sam jest współautorem jednego z nich, z kwietnia zeszłego roku. Badanie to wskazywało, że poprawnie skomponowane wegańska dieta może być zdrowsza dla psów niż tradycyjna karma. Autor doszedł do tego wniosku, przeprowadzając ankiety wśród ponad 2500 opiekunów psów. Wyniki, opublikowane w czasopiśmie „PLOS One”, były szeroko komentowane w mediach na całym świecie. Wielu naukowców i weterynarzy jest jednak nastawionych znacznie mniej entuzjastycznie. W styczniu tego roku w czasopiśmie „Veterinary Sciences” ukazała się praca, analizująca wyniki dotychczasowych badań naukowych o wpływie diety wegańskiej na zwierzęta domowe. Jej autorzy zwracają uwagę, że na razie istniejąca literatura naukowa na ten temat nie jest zbyt obszerna. – Dotychczasowe badania przeprowadzane były na małych próbach, a wykorzystywane w nich protokoły eksperymentalne uważane są za mniej wiarygodne [...] Przeprowadzono co prawda kilka badań na większych próbach, jednak one z kolei mogą być obarczone błędem selekcji – tłumaczą. Czyli – w badaniach mogły wziąć udział grupa niereprezentatywna dla całej populacji, mająca inne opinie na temat diet alternatywnych albo tego, co oznacza zdrowie. I choć naukowcy przyznają, że badania wskazują na istnienie pozytywnego wpływu diety bezmięsnej na zwierzęta, to na razie – dopóki nie zostaną przeprowadzone dłuższe i lepiej zaprojektowane eksperymenty – zalecają opiekunom zwierząt ostrożność. Źródła: FAO, Sustainability, Datablog, PLOS One, The Guardian, Veterinary Sciences Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Ile białka naprawdę potrzebujemy? Są naukowe wytyczne
Dzienna ilość przyjmowanego białka to temat, który od lat budzi kontrowersje, zwłaszcza w świecie fitnessu i diet. Jednak to ile, kiedy i jakie białko powinniśmy spożywać, jest całkiem dobrze przebadane. Wystarczy trzymać się kilku zasad.
Białko odgrywa dziś ogromną rolę w trendach żywieniowych, a sklepowe półki uginają się od produktów oznaczonych jako „wysokobiałkowe”. Coraz częściej traktuje się je jak fundament dobrego zdrowia i szczupłej sylwetki. Ale czy marketingowe hasła i zalecenia spożywania dużej ilości białka mają pokrycie w ustaleniach nauki? Czym jest, a czym nie jest białko Białko to jeden z trzech makroskładników niezbędnych nam do życia, obok tłuszczów i węglowodanów. Jego rola jest wyjątkowa, bo nie służy (głównie) jako paliwo, lecz jest budulcem tkanek i odgrywa kluczową rolę w ich regeneracji. Białko wspiera także odporność oraz umożliwia syntezę hormonów i enzymów. Składa się z aminokwasów, z których dziewięć musi być dostarczanych z pożywieniem – nasz organizm nie jest bowiem w stanie zsyntetyzować ich sam. Ponadto nasze ciała nie magazynują białka (w przeciwieństwie do tłuszczu), więc konieczna jest jego regularna podaż. W sytuacjach skrajnych, takich jak wyniszczająca choroba czy głodówka, organizm pozyskuje aminokwasy, rozkładając własne mięśnie. Ile białka potrzebujemy i czy można przesadzić z jego ilością? Jak tłumaczy profesor James McKendry z University of British Columbia w Kanadzie, zalecana dawka (RDA) to 0,8 grama białka na kilogram masy ciała dziennie. Ale to wielkość graniczna – minimum zapobiegające niedoborom. Aby funkcjonować zdrowo, powinniśmy spożywać go więcej. Osoby aktywne, starsze, sportowcy, kobiety w ciąży i karmiące potrzebują od 1,2 do nawet 2 g/kg. Dla 65-kilogramowego seniora oznacza to od 78 do 130 gramów białka na dobę. Badania wskazują, że zdrowe osoby nie ponoszą ryzyka przy spożyciu nawet do 2 g/kg masy ciała. Prof. McKendry podkreśla, że większe ilości białka nie dają dodatkowych korzyści, ale też nie powodują chorób nerek, raka czy utraty masy kostnej – to nieprawdziwe, acz dość rozpowszechnione mity. Kiedy najlepiej jeść białko? Popularny pogląd o konieczności przyjęcia białka natychmiast lub krótko po treningu został naukowo obalony, na przykład przekrojowym badaniem z 2013 roku. „Okno anaboliczne” jest znacznie dłuższe – wynosi nawet 24 godziny. Najważniejszą sprawą jest dzienna podaż białka, a nie czas jego spożycia, choć kolejność spożycia może mieć pewne znaczenie. Białko w posiłku zwiększa też uczucie sytości i może zapobiegać podjadaniu. U osób przyjmujących leki odchudzające odpowiednia ilość białka oraz trening siłowy mogą zapobiec utracie masy mięśniowej. Źródła białka Znajdziemy je zarówno w produktach zwierzęcych (mięso, ryby, jaja, nabiał), jak i roślinnych (rośliny strączkowe, soja, pełne ziarna, orzechy, nasiona). Suplementy – jak odżywki serwatkowe czy kolagen – są popularne, ale nie niezbędne. Białko zwierzęce bywa łatwiej przyswajalne, lecz dobrze zbilansowana dieta roślinna również może dostarczyć wszystkich niezbędnych aminokwasów. Warto krytycznie podchodzić do oznaczeń na produktach – chipsy czy słodycze „wysokobiałkowe” to raczej chwyt reklamowy niż realne wsparcie zdrowia. Z kolei jogurty, czy nawet puszki rybne, często oznaczane teraz mianem wysokobiałkowych – są takie z natury. Nabiał i mięso to zawsze dobre źródła białka. Źródło: The Conversation, Journal of the International Society of Sports Nutrition Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Jajka podnoszą cholesterol? To mit. W odpowiednim towarzystwie nawet go obniżają
Nowe badanie australijskich naukowców dowodzi, że jajka nie są winowajcą podniesionego poziomu „złego cholesterolu” LDL. Mało tego – są wręcz korzystne, jeśli tylko pilnujemy, z czym je spożywamy.
Spis treści: Nowe spojrzenie na cholesterol i jajka Jak badano wpływ jajek na cholesterol? Tłuszcze nasycone: prawdziwy winowajca Przez wiele lat spożycie jajek budziło kontrowersje, głównie za sprawą dawno nieaktualnego przekonania, że podwyższają poziom cholesterolu we krwi. Nie zmienia to jednak faktu, że wśród badań nad jajkami nadal panuje rozgardiasz. Jedne sugerują ich negatywny wpływ na zdrowie, inne zachwalają ich wartość odżywczą, w tym wysoką zawartość białka. To się jednak zmienia. Nowe spojrzenie na cholesterol i jajka Najnowsze badanie opublikowane w „The American Journal of Clinical Nutrition” dostarcza kolejnych dowodów na to, że jajka są bezpieczne, a nawet korzystne dla zdrowia, szczególnie jeśli chodzi o poziom tzw. „złego” cholesterolu (LDL). Może będzie to impuls do ostatecznego rozprawienia się z mitem, że jajka podwyższają cholesterol. Naukowcy z Uniwersytetu Australii Południowej, pod kierunkiem Jonathana Buckleya, przeanalizowali osobno wpływ tłuszczów nasyconych i cholesterolu zawartego w diecie na poziom LDL we krwi. Ich celem było sprawdzenie, czy to faktycznie jajka odpowiadają za wzrost „złego” cholesterolu, czy może winne są inne składniki diety. Jak badano wpływ jajek na cholesterol? Badaniem objęto 61 dorosłych uczestników z podobnym poziomem wyjściowym LDL. Przez 15 tygodni byli kolejno poddawani trzem różnym dietom, po 5 tygodni każda. A były to: dieta wysokocholesterolowa, ale niskotłuszczowa, zawierająca dwa jajka dziennie, dieta niskocholesterolowa, ale bogata w tłuszcze nasycone – bez jajek, dieta bogata zarówno w cholesterol, jak i tłuszcze nasycone – z jednym jajkiem tygodniowo. Spośród 61 uczestników, 48 ukończyło cały program. Wyniki wykazały, że dieta bogata w tłuszcze nasycone powodowała wzrost poziomu LDL. Natomiast dieta z dużą ilością cholesterolu, ale niską zawartością tłuszczów nasyconych – mimo że zawierała jajka – skutkowała obniżeniem poziomu LDL. Z kolei dieta bogata zarówno w cholesterol, jak i tłuszcze nasycone prowadziła do wzrostu LDL. Tłuszcze nasycone: prawdziwy winowajca Oznacza to, że sam cholesterol w jajkach nie jest głównym winowajcą wzrostu LDL – za ten efekt odpowiadają przede wszystkim tłuszcze nasycone. Skoro dieta bez nich, za to aż z dwoma jajkami dziennie, skutkowała obniżeniem poziomu LDL – to jednoznacznie wskazuje, że jajka nie tylko nie przyczyniają się do wzrostu LDL, ale nawet go obniżają. Tłuszcze nasycone to rodzaj tłuszczów, które nie zawierają podwójnych wiązań między atomami węgla w łańcuchu kwasów tłuszczowych – wszystkie miejsca są „nasycone” atomami wodoru. W temperaturze pokojowej mają zazwyczaj formę stałą i są odporne na utlenianie. Występują głównie w produktach pochodzenia zwierzęcego, takich jak masło, smalec, tłuste i przetworzone mięsa, sery i śmietana, ale także w niektórych roślinnych tłuszczach, np. w oleju kokosowym czy palmowym. Zaleca się ich umiarkowane spożycie. Buckley podsumowuje: „Można powiedzieć, że dostarczyliśmy twardych dowodów na obronę jajka. Przy śniadaniu to nie jajka powinny budzić niepokój, a raczej dodatkowa porcja boczku, masła czy kiełbasy”. Wnioski z badania mogą znacząco wpłynąć na zalecenia dietetyczne – jeszcze bardziej rehabilitują jajka jako bezpieczny i zdrowy element codziennej diety. O ile nie towarzyszą im duże ilości tłuszczów nasyconych. Źródło: The American Journal of Clinical Nutrition Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Te wieczorne przekąski mogą przyciągać koszmary. Lepiej je zamienić
Nie tylko stres i ekran telefonu zaburzają sen. Nowe badanie ujawnia, że za nocne lęki często odpowiadają produkty, które zjadamy tuż przed snem. Niektóre mogą naprawdę zaskoczyć.
Spis treści: Dieta a jakość snu Słodka kolacja, gorzkie sny Zdrowy sen to podstawa. To, czy i jak wypoczywamy, wpływa nie tylko na nasze samopoczucie, ale też na odporność. Niedziwne więc, że naukowcy coraz częściej pochylają się nad zagadnieniami związanymi ze spaniem. Dzięki badaniom wiemy już na przykład, jak wydłużyć sen o 30 minut oraz dlaczego zmiana pozycji może pomóc przy chrapaniu, zgadze i bólu pleców. Dieta a jakość snu Sposób odżywiania, szczególnie kolacja, może determinować to, jak śpimy. Dietetycy są zgodni, że najlepiej zakończyć dzień lekkostrawnym posiłkiem. Więcej na ten temat zdradzają autorzy badania opublikowanego na łamach „Frontiers in Psychology”. Jak się okazuje, niektóre produkty mogą działać jak magnes na senne koszmary. W badaniu wzięło udział 1082 studentów z Uniwersytetu MacEwana w Kanadzie. Głównym celem było ustalenie, czy ich wybory żywieniowe wpływają na jakość snu. I rzeczywiście, osoby zmagające się z niestrawnościami po nabiale częściej miały złe sny. Dr Tore Nielsen z Uniwersytetu w Montrealu, współautor badania, zauważa, że koszmary są silnie powiązane z sygnałami płynącymi z ciała. – Wiedzieliśmy już wcześniej, że fizyczne doznania mogą przenikać do świata snów, ale teraz zaczynamy rozumieć, że jedzenie, szczególnie w przypadku nietolerancji, może mieć bezpośredni wpływ na ich treść i intensywność – tłumaczy Nielsen. Warto jednak podkreślić, że nie tylko nabiał sprzyja koszmarom. 31% badanych wskazało słodycze jako główne źródło dziwnych i niepokojących snów. W przypadku nabiału było to 22% osób. Mięso i ostre potrawy zostały wymienione odpowiednio przez 16 i 13% badanych. Słodka kolacja, gorzkie sny Cukry proste mogą podnosić poziom glukozy we krwi i wpływać na wydzielanie adrenaliny. To z kolei zaburza rytm snu. Dzieje się tak, ponieważ późniejszy spadek cukru w może wywoływać tzw. mikrowybudzenia. Te momenty sprzyjają zapamiętywaniu intensywnych snów. Co więcej, badania wskazują, że przerwy w diecie lub epizody objadania się również mogą wpływać na jakość naszego snu. Pamiętajmy o tym, że nie każdy reaguje tak samo na poszczególne produkty. To jak śnimy, jest zależne od ogólnego stanu zdrowia, poziomu stresu w życiu codziennym czy cyklu dobowego. Badania takie to rzucają jednak nowe światło na związek pomiędzy dietą a jakością wypoczynku. Świadomość nietolerancji pokarmowych jest dziś znacznie większa niż jeszcze dekadę temu i właśnie dlatego dopiero teraz zauważamy te powiązania. Jeśli po wieczornej kanapce z serem masz złe sny, może warto rozważyć drobne zmiany w diecie? Nie chodzi o to, żeby całkowicie wyeliminować ulubione produkty, ale o to, by uważnie obserwować, jak reaguje na nie nasz organizm. Niewielka modyfikacja w menu może poprawić jakość snu, a więc i nastrój kolejnego dnia. Źródło: Frontiers in Psychology Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
106-latek z Kalabrii zdradza sekret długowieczności: „No bacco, no tabacco, no venere”
Sto lat to dla niej dopiero początek. Seniorka z Sardynii ujawnia, co naprawdę działa na długowieczność – i to wcale nie dieta, aktywność fizyczna czy geny. Choć wielu szuka sekretu w superfoods, ona przekonuje, że klucz tkwi gdzie indziej – w czymś, co każdy z nas może wdrożyć już dziś.
Długowieczność to nie tylko kwestia genów czy diety – to fascynująca opowieść o stulatkach z Kalabrii, dzieciach z Ekwadoru, które nie rosną, ale nie chorują, i genetycznych sekretach ukrytych w archiwach, mitochondriach oraz krwi. Artykuł odkrywa, jak nowoczesna nauka próbuje rozwikłać zagadkę zdrowego, długiego życia i co łączy mieszkańców odizolowanych społeczności z całego świata. Molochio – wioska stulatków i genetyczny skarb Kalabrii Jest rześki styczniowy poranek, dalekie wierzchołki masywu Aspromonte pobielił śnieg, a w dolinie dojrzewają pomarańcze. Minivan Giuseppe Passarina mknie serpentynami Kalabrii, krainy w czubku włoskiego buta. Kierowca – genetyk z Uniwersytetu Kalabryjskiego – gawędzi z pasażerem Mauriziem Berardellim, geriatrą. Jadą do dwutysięcznej osady Molochio, w której żyje czworo stulatków i czworo 99-latków. Salvatore Caruso wygrzewa akurat swoje 106-letnie kości przed buzującym ogniem kominkiem. Caruso, zwany księgowym (u’raggiuneri) czyta artykuł o końcu świata w tabloidzie. Na półce nad kominkiem stoi oprawiona w ramki kopia metryki urodzenia – z datą 2 listopada 1905 r. Caruso nie narzeka na zdrowie ni pamięć. Dobrze pamięta śmierć ojca w 1913 r. czy wielką epidemię grypy hiszpanki z lat 1918–1919, w której omal nie stracił matki i brata. Geny kontra dieta – co naprawdę wydłuża życie? Pamięta, jak go przeniesiono z wojska do cywila w 1925 r. po wypadku, w którym złamał nogę w dwóch miejscach. Na pytanie Berardellego o przyczyny długowieczności, odpowiada z uśmiechem: – No bacco, no tabacco, no venere – czyli: „żadnego wina, tytoniu, kobiet”. I dodaje, że w młodości jadał głównie figi i fasolę, a ciemnego mięsa niemal nie tykał. Passarino i Berardelli mniej więcej to samo słyszą od 103-letniego Domenica Romea. Ten z kolei opisuje swój jadłospis tak: poco, ma tutto, czyli „po odrobinie wszystkiego”. Podobnie odżywiała się 104-letnia Maria Rosa Caruso. – Dość często mówią, że woleli jedzenie bezmięsne, czyli owoce i warzywa – zauważa Berardelli. – Jedli owoce i warzywa – konstatuje Passarino rzeczowo – bo nic innego nie mieli. Bez względu na to, czy niedojadanie jest wynikiem świadomego wyboru, czy konsekwencją biedy, badania od kilku dziesiątków lat potwierdzały: niskokaloryczne odżywianie i długie życie idą w parze. Ostatnio jednak hipoteza o istnieniu związku między niedojadaniem a długowiecznością zaczęła się chwiać. Naukowa podróż do Ekwadoru – dzieci, które nie rosną, ale żyją dłużej Dzisiejsi naukowcy zaprzęgli do badań nowoczesne metody genomowe, techniki biologii molekularnej oraz – co najważniejsze – analizę danych dotyczących niewielkich, izolowanych genetycznie populacji ludzkich. Daje to coraz lepszy wgląd w przyczyny powstawania chorób wieku podeszłego. Badania w Kalabrii, w Ekwadorze i na Bronksie zaowocowały zidentyfikowaniem białek i innych związków chemicznych, a także szlaków ich przemian, a to kiedyś doprowadzi być może do tego, że każdy dożyje późnej starości. Naukowcy szukający rozwiązania zagadki długowieczności w genach zwrócili uwagę na takich ludzi jak Nicolas Anazco noszący przydomek „Pajarito”, co po hiszpańsku znaczy „Ptaszyna”. Ptaszyna pod wieloma względami nie różni się od innych nastolatków – gra w piłkę nożną i gry komputerowe. Mieszka w czteropokojowym domu w wiejskiej okolicy wyżynnej prowincji El Oro w Ekwadorze. Strome zbocza podnóży Andów spowija tam bujna, niemal rajska zieleń. Ptaszyna, 17-letni młodzieniec, pomaga ojcu w gospodarstwie. Niechętnie wspomina, że gdy poszedł do szkoły, uświadomił sobie, skąd się wzięło przezwisko „Ptaszyna”. Wystarczyło, że się rozejrzał po kolegach w klasie: – Zrozumiałem, że będę niższy od nich. Dużo niższy. W wyniku działania recesywnej mutacji pojedynczego genu Ptaszyna wygląda jak ośmiolatek, ma 114 cm wzrostu. Jest dużo niższy od swego starszego o rok brata Ricarda. Mutacja wywołuje chorobę zwaną karłowatością typu Larona. Ale równocześnie chroni Ptaszynę od wielu chorób nękających zazwyczaj ludzi w podeszłym wieku. Lokalne spotkanie z wielkim potencjałem Pewnego popołudnia Ptaszyna razem z trzema innymi mieszkańcami okolicy, którzy cierpią na ten sam typ karłowatości, wziął udział w lokalnej konferencji zorganizowanej na zapleczu sklepu. Siedzieli na krzesłach, a stopy w dziecięcych butach dyndały im nad podłogą. Freddy Salazar, 39 lat, 116 cm wzrostu, jeździ przerabianym chevroletem z podwyższonym siedzeniem i przedłużonymi pedałami, by mógł dosięgnąć ich stopami. Victor Rivera, 23 lata, nieco wyższy od Salazara, jest znany ze zdjęcia pokazywanego na wielu konferencjach naukowych. Gdy go fotografowano, miał cztery lata i był tak mały, że kolba kukurydzy, którą trzymał, była dłuższa niż cała jego ręka. Luis Sanchez ma 43 lata. Na pytanie, czy wie o najnowszych odkryciach naukowych dotyczących ich choroby, wybucha piskliwym śmiechem, który udziela się towarzyszom. – Śmiejemy się, bo wiemy, że jesteśmy odporni na raka i cukrzycę – wyjaśnia. Wnioski z artykułów naukowych nie są może aż tak kategorycznie sformułowane, niemniej jednak coś jest na rzeczy. Zainteresowanie naukowców populacjami długowiecznymi lub wyjątkowo niepodatnymi na choroby, izolowanymi ze względów geograficznych lub kulturowych, bierze się stąd, że w takich populacjach łatwiej znaleźć genetyczne czynniki sprzyjające długowieczności, odporności, dobremu zdrowiu. Takim naukowcem jest lekarz Ptaszyny Jaime Guevara. Poszukiwania małych ludzi rozpoczął w 1987 r. i przez ćwierć wieku objął badaniami około setki osób z południowego Ekwadoru cierpiących na karłowatość typu Larona. Do pacjentów doktora Guevary należy 40-letnia Meche Romero Robles. Ma 125 cm wzrostu i samotnie wychowuje nastoletnią córkę. Mieszkają w miejscowości Pinas. – Patrzcie tylko! – woła Guevara, ściskając panią Robles. – Biorąc pod uwagę jej tuszę, powinna mieć cukrzycę. A nie ma! Nie cierpi na cukrzycę, tak jak wielu innych karłów. Już w 1994 r. do tego doszedłem, ale nikt nie chciał mi wierzyć – mówi Guevara. Laron, Longo i Guevara – badacze wyjątkowej mutacji To się zmieniło w 2005 r., gdy Valter Longo, cytolog z Uniwersytetu Południowej Kalifornii prowadzący badania nad starzeniem się, zaprosił Guevarę na swoją uczelnię, aby wygłosił referat. Longo już 10 lat wcześniej zaczął manipulować genami nieskomplikowanych organizmów, np. jednokomórkowych drożdży, wytwarzając mutacje, które przedłużały im życie. Mechanizmy ich działania były różne. Niektóre mutanty potrafiły naprawiać uszkodzenia DNA sprawniej, niż dzieje się to w normalnych komórkach. Inne lepiej radziły sobie ze szkodliwym wpływem wolnych rodników. Jeszcze inne miały zdolność unieszkodliwiania tych zmian w DNA, które sprzyjają powstawaniu nowotworów u ludzi. W 1996 r. naukowiec z Uniwersytetu Południowego Illinois Andrzej Bartke dokonywał u myszy manipulacji genów związanych z rośnięciem. Udało mu się wykazać – co nie było niespodzianką – że inaktywacja genów kontrolujących szlaki hormonalne związane ze wzrostem powodowała, że myszy były mniejsze. Niespodzianką okazało się co innego: małe myszy żyły o 40 proc. dłużej niż myszy normalne. Czy coś podobnego zachodzi u ludzi? Czy anomalie genetyczne mogą chronić przed chorobami wieku podeszłego? Izraelski endokrynolog Zvi Laron, który w 1966 r. opisał rodzaj karłowatości nazwany później jego nazwiskiem, znalazł kilkadziesiąt osób dotkniętych tym schorzeniem mieszkających w różnych zakątkach Europy. Valter Longo doszedł do wniosku, że pacjenci Guevary mogą być efektem czegoś w rodzaju naturalnego eksperymentu – izolowaną populacją, której geny wiążą się z długowiecznością. Naukowcy sądzą, że Ekwadorczycy z karłowatością Larona wywodzą się od grupy Żydów z Półwyspu Iberyjskiego, którzy przybyli do Nowego Świata pod koniec XV w., wioząc ze sobą szczególny genetyczny bagaż: omyłkę zwaną mutacją E180 zlokalizowaną w genie odpowiedzialnym za receptor hormonu wzrostu, białko sprawiające, że organizm reaguje na bodźce do rośnięcia. Ten sam błąd genetyczny znaleziono w Izraelu. – Żydzi sefardyjscy uciekali z Hiszpanii i Portugalii przed inkwizycją – do Afryki Północnej, na Bliski Wschód. Wielu dotarło do Ameryki. Dla bezpieczeństwa osiedlali się na prowincji – tłumaczy Harry Ostrer, genetyk z wydziału medycyny na Uniwersytecie Jesziwa w Nowym Jorku. Przez stulecia mutacja utrzymywała się i rozprzestrzeniała w populacji, wzmacniana przez izolację i małżeństwa krewniacze. – Właściwie wszyscy jesteśmy spokrewnieni – mówi Christian Asanza Reyes z Balsas. Jest wysoki, ale to nie przeszkodziło jemu i jego żonie w przekazaniu genu karłowatości dwójce z trojga ich dzieci. Guevara i Longo nawiązali współpracę w 2006 r. W grupie dotkniętej karłowatością typu Larona nie było ani jednego przypadku cukrzycy i zanotowano tylko jeden nowotwór, zresztą niegroźny. Wśród członków grupy kontrolnej złożonej z mieszkańców tej samej okolicy i w tym samym wieku Guevara i Longo u 5 proc. wykryli cukrzycę, a 20 proc. zmarło na nowotwory. W późniejszych badaniach, które prowadził Longo, okazało się, że krew pobrana od pacjentów z Ekwadoru miała własności chroniące komórki ludzkie przed wywoływanymi w laboratorium nowotworami. Jaki magiczny składnik zawierała ta krew? – Żadnego – wyjaśnia Longo. Dlaczego brak IGF-1 może chronić przed nowotworami? Jak to rozumieć? Chodzi o brak pewnej substancji, hormonu zwanego insulinopodobnym czynnikiem wzrostu 1, w skrócie IGF-1. Własności ochronne krwi wynikają, jak wyjaśnia Longo, z niezwykle niskiej zawartości IGF-1. Czynnik ten odgrywa ważną rolę w rośnięciu dziecka, ale wiąże się także z przyspieszaniem wzrostu nowotworów i jest regulatorem metabolizmu. Czy ograniczenie obecności tego hormonu we krwi może opóźnić rozwój chorób wieku starczego? To prawdopodobnie nie takie proste, niemniej w badaniach nad długowiecznością wciąż pojawiają się doniesienia o wpływie IGF-1. Kalabryjskie księgi życia – genealogia jako klucz do długowieczności W Kalabrii polowanie na ukryte białka i mechanizmy odpowiedzialne za długowieczność rozpoczyna się w urzędach stanu cywilnego, dajmy na to w średniowiecznym miasteczku Luzzi. W wysokich regałach stoją tam cenne księgi. Rząd włoski po zjednoczeniu kraju w 1861 r. nakazał urzędnikom rejestrować urodzenia, małżeństwa i zgony obywateli. A naukowcy z Uniwersytetu Kalabryjskiego od 1994 r. ryją w tych dokumentach w każdej z 409 gmin Kalabrii – i wyłania się z tego niezwykły obraz. Porównanie rodowodów z prostymi wskaźnikami zdrowotnymi i najnowszymi metodami genomowymi pozwoliło zająć się fundamentalnymi zagadnieniami długowieczności. Na ile decyduje o niej dziedziczność? Na ile warunki środowiska? Jak te czynniki ze sobą współdziałają, sprzyjając długowieczności – lub przeciwnie, przyspieszając starzenie się? – Oto księga metrykalna z 1905 r. – tłumaczy Marco Giordano, jeden ze współpracowników Giuseppe Passarina, otwierając rejestr. Pokazuje starannie wykaligrafowany wpis urodzenia Francesca D’Amato z dnia 3 marca 1905 r. – Zmarł w 2007 r. – dodaje Giordano. D’Amato jest tzw. probantem, czyli centralną osobą tablicy genealogicznej. – Na podstawie tych dokumentów możemy ustalić rodowody poszczególnych rodzin. Porównując wpisy metrykalne ze szczegółowymi fiszkami sięgającymi XIX stulecia, Giordano sporządził drzewa genealogiczne 202 mieszkańców Kalabrii, którzy przekroczyli 90 lub 100 lat. W księgach znaleziono nie tylko braci i siostry stulatków, ale też małżonków i małżonki tychże. – Porównaliśmy wiek, który osiągnęli bracia i siostry D’Amato, z wiekiem ich małżonków – wyjaśnia Giordano. – Żyli w tych samych warunkach. To samo jedli. Tak samo się leczyli. Pochodzili z tej samej społeczności. Ale geny mieli różne. Artykuł kalabryjskich badaczy, który ukazał się w 2011 r., zawierał zaskakujący wniosek: rodzice i rodzeństwo osób, które dożyły co najmniej dziewięćdziesiątki, żyli dłużej niż przeciętnie, co potwierdzało wcześniejsze ustalenia badawcze, lecz okazało się, że czynniki dziedziczne silniej wpływają na długowieczność mężczyzn niż kobiet. Mężczyźni dziedziczą długowieczność? Zróżnicowanie płciowe wyników pokazuje, że wpływ genów na długowieczność jest złożony bardziej, niż się wydawało. Większość europejskich badań wykazywała dotąd, że kobiety dożywają setki z większym prawdopodobieństwem niż mężczyźni, i wśród stulatków kobiet jest nawet pięciokrotnie więcej niż mężczyzn. Wskazywano, że ta prawidłowość ma uwarunkowanie, przynajmniej częściowo, dziedziczne. Ale analizując szczegóły tablic genealogicznych, kalabryjscy naukowcy wykryli paradoks: dziedziczny komponent długowieczności wydaje się silniejszy u mężczyzn, ale kobiety wyciągają większą korzyść ze sprzyjających warunków środowiska, takich jak zdrowy jadłospis i lepsza opieka lekarska. Smak na długie życie – polifenole i metabolizm W półmroku korytarza przy uniwersyteckim gabinecie Passarina stoi kilka lodówek wypełnionych probówkami z krwią stulatków. Próbki DNA z tej krwi i innych tkanek ujawniły dalsze tajemnice długowiecznych Kalabryjczyków. I tak na przykład osoby żyjące ponad 90 lat mają częściej niż inni pewien szczególny allel genu ważnego dla odczuwania smaków i trawienia. Sprawia on, że osobom tym smakują gorzkawe pokarmy, jak brokuły i różne zielone warzywa liściowe, które obfitują w zdrowe polifenole, a ponadto komórki ich jelit sprawniej wchłaniają substancje odżywcze z trawionego pożywienia. Passarino stwierdził też, że u stulatków występuje „wzmocniona” wersja genu kodującego tzw. białko rozprzęgające (UCP, zwane też termogeniną). Odgrywa ono główną rolę w przemianie materii – w sposobie zużywania energii i regulowaniu temperatury ciała, a to z kolei wpływa na tempo starzenia się. – Zdołaliśmy określić kilka szlaków metabolicznych mających największy wpływ na długowieczność. Większość wiąże się z reagowaniem na stres, z metabolizmem substancji odżywczych lub ogólnie przemianą materii i wykorzystaniem energii. Bronx i geny HDL – stulatkowie z dobrym cholesterolem Inny kontynent, inna genetyczna wyspa. Nad Bronksem wiszą chmury, a 81-letnia Jean Sisinni przechadza się po pokoju. Maszerując, recytuje co drugą literę alfabetu (B… D… F… H…). Tymczasem czujnik umocowany na czole mierzy aktywność neuronów płatów czołowych jej mózgu, a dywan rejestruje każdy krok. – Świetnie pani idzie! – mówi Roee Holtzer, neuropsycholog z Uniwersytetu Jesziwy, który prowadzi badania funkcjonowania mózgu i zdolności motorycznych u osób w podeszłym wieku. Jedno z nich polega na sprawdzaniu, jak sobie pacjenci radzą z „wielozadaniowością”. Holtzer wraz z neurologiem Joe Verghesem wykazali w poprzednich badaniach, że można na podstawie tego, na ile dobrze ktoś radzi sobie z myśleniem (którym zajmuje się kora czołowa) w trakcie wykonywania zadań ruchowych, takich jak chodzenie i mówienie, przewidzieć ryzyko wystąpienia w przyszłości otępienia starczego, ograniczenia zdolności ruchowych oraz upadków. Powyższe doświadczenie jest uzupełnieniem badań Nira Barzilaia. Ten izraelski lekarz rozpoczął w 1998 r. badania trojga nowojorskich stulatków. Dziś program ten obejmuje 500 osób w wieku powyżej 100. roku życia mieszkających w Nowym Jorku i okolicach. Wszyscy pochodzą z Europy Środkowej i są aszkenazyjskimi Żydami, czyli wywodzą się z grupy przez stulecia izolowanej genetycznie i kulturowo. W tej jednorodnej wewnętrznie grupie naukowcy znaleźli zestaw genów związanych z długowiecznością; w tym te same, które zidentyfikowano w badaniu włoskim. W miarę gromadzenia danych naukowcy zauważyli, że aszkenazyjscy stulatkowie charakteryzują się wyjątkowo wysokim stężeniem HDL, zwanego „dobrym cholesterolem”. Okazało się, że jeszcze wyższe jego stężenie występuje u dzieci tych stulatków. To skłoniło do analizy DNA około setki genów, o których wiadomo, że w jakiś sposób kontrolują metabolizm cholesterolu. Udało się zidentyfikować pewien podtyp genu zwanego CETP, odpowiedzialnego za białko transportujące estry cholesterolu, który występuje częściej u stulatków niż w pozostałej populacji. Szczegółowe badania tej „stulatkowej” wersji genu CETP potwierdziły to, co wynikało z wcześniejszych badań: ta szczególna odmiana genetyczna chroni przed chorobą wieńcową. Co więcej, osoby z tym podtypem genetycznym – nie tylko stulatkowie – lepiej sobie radzą w eksperymentach z zadaniami poznawczymi typu „mówienie podczas chodzenia”. Dwie duże firmy farmaceutyczne prowadzą obecnie badania nad lekami, które hamują wytwarzanie CETP, tak jak to czyni wariant genetyczny występujący u stulatków. Barzilai i jego współpracownicy zajęli się też mitochondriami stulatków. Są to komórkowe „elektrownie” mające swoje własne DNA, własne geny i własne odmiany tych genów o zasadniczym znaczeniu metabolicznym. Humanina – białko, które może zmienić medycynę Zespół Barzilaia zidentyfikował kilka białek mitochondrialnych występujących u osób żyjących ponad 90, a nawet 100 lat. Jedno z tych białek, humanina, przedstawia się szczególnie interesująco, przynajmniej w doświadczeniach ze zwierzętami. Barzilai twierdzi, że jeden zastrzyk z humaniny podany choremu na cukrzycę szczurowi powoduje unormowanie się poziomu glukozy i właściwie likwiduje wszystkie objawy cukrzycy w ciągu paru godzin. Zapobiega też miażdżycy i chorobie Alzheimera u myszy, podatnych na te choroby. Szeroko zakrojony i ambitny program badawczy nad długowiecznością na Uniwersytecie Jesziwy należy do nowej fali badań nad genetyką człowieka, które przedtem skupiały się głównie na poszukiwaniu genów odpowiedzialnych za poszczególne choroby. – Wszyscy szukają genów cukrzycy, otyłości itd. A nie znajdują ich dlatego, że mamy też zestawy genów obronnych – tłumaczy Barzilai. Jak się zdaje – mogą one być „silniejsze” niż geny związane z chorobą czy starzeniem się. Gen obronny FOXO3 – tropem tajemnicy długowieczności Gen o kryptonimie FOXO3 jest jednym z najbardziej intrygujących. W jeszcze jednym badaniu izolowanej populacji naukowcy z Uniwersytetu Hawajskiego odkryli wariant genu występujący u długowiecznych mieszkańców Oahu pochodzenia japońsko-amerykańskiego. Jest to gen odpowiedzialny za ten sam insulinowy szlak metaboliczny IGF-1, który ujawnił się w populacji dotkniętej karłowatością Larona w Ekwadorze. Obronne geny są też tematem badań naukowców ze Scripps Translational Science Institute w La Jolla w Kalifornii. Eric Topol przeczesuje tu DNA około tysiąca osób, które nazwali „krzepkimi staruszkami”. Są to osoby po 80. roku życia niewykazujące objawów żadnych chorób przewlekłych, jak nadciśnienie, choroba wieńcowa czy cukrzyca. – Muszą istnieć jakieś geny regulatorowe, które odpowiadają za to, że te osoby uchroniły się przed chorobami związanymi z podeszłym wiekiem. I my na nie polujemy – mówi Topol. Co determinuje starość? Trop prowadzi do życia płodowego Wyścig do odkrycia zagadki długowieczności skłonił naukowców do przyjrzenia się okresowi życia, który – jak się okazuje – jest ważny dla ustalenia tempa starzenia się osobnika. Chodzi o życie płodowe. Badacze podejrzewają, że nasz wzorzec starzenia się ustalany jest bardzo wcześnie, zapewne jeszcze przed naszym urodzeniem. Chcąc sprawdzić tę hipotezę, Francine Einstein i John Greally badają markery chemiczne na DNA komórek macierzystych pobranych z krwi pępowinowej noworodków urodzonych na Bronksie i porównują ze sobą te markery u dzieci, które przyszły na świat z niską, normalną lub wysoką wagą urodzeniową. Okazuje się, że obraz markerów DNA u noworodków małych i dużych mocno różni się od tego u noworodków z wagą w normie. Badania te należą do nowego kierunku badawczego w biologii, tzw. epigenetyki zajmującej się wpływami środowiska na powstawanie zmian w DNA i w efekcie zmian w aktywności genów w ciągu życia osobnika. Według Barzilaia: – w macicy mogą działać czynniki, które wpływają na mechanizmy genetyczne ustalające tempo starzenia się. Innymi słowy płód staje się ojcem starca. Ale tajemnica długowieczności kryje się zapewne nie tylko w genach. Specjaliści nawołują do ostrożności, przypominając niedawne badania nad wpływem odżywiania z niedoborem kalorycznym na długowieczność. Badania nad 41 różnymi szczepami genetycznymi myszy wykazały, że ograniczenie ilości pożywienia daje sprzeczne wyniki. I tak, blisko połowa szczepów myszy żyła dłużej, ale tyle samo szczepów żyło na diecie z niedoborem kalorycznym krócej. W sierpniu ubiegłego roku wieloletnie eksperymenty prowadzone na małpach przez amerykański National Institute on Aging dowiodły, że przetrzymywanie zwierząt na diecie niskokalorycznej przez 25 lat nie wykazało żadnego pozytywnego wpływu na długowieczność. Gdy jedziemy do laboratorium po wizycie u stulatków w Molochio, Passarino wyjaśnia: – Nie jest tak, że mamy dobre geny i złe geny. Wszystko zależy od sytuacji, w pewnych sytuacjach pewne geny są dobre, w innych nie. A koniec końców wpływ genów na długowieczność to nie więcej niż 25 proc. Ważny jest też wpływ środowiska. No i jest jeszcze szczęście. Dieta i geny to nie wszystko – potrzebne jest też szczęście I to przywodzi nam na myśl Salvatore Carusa. Ponieważ 88 lat temu złamał sobie nogę, uznano go za niezdolnego do dalszej służby wojskowej i zwolniono do cywila. Tymczasem jego oddział brał udział w wojnie. – Wszystkich kolegów wysłano na front wschodni. Nie wrócił ani jeden – wspomina Caruso. ŹRÓDŁO: National Geographic; Grant NGS Badania Valtera Longo były współfinansowane ze składek członków Towarzystwa National Geographic
Zamiast żab plastik i niedopałki. Polskie bociany mają iście śmieciową dietę
Bociany w Polsce coraz częściej żywią się odpadami. Ich jadłospis mówi wiele o stanie naszego środowiska. W diecie ponad jednej trzeciej badanych par lęgowych znaleziono śmieci.
W tym artykule: Dieta bocianów Analiza diety Naukowiec w gnieździe Niepokojący skład diety Gdy myślimy o bocianach, przed oczami często staje nam obrazek majestatycznie kroczącego ptaka wśród mokradeł. W takim środowisku ma on szukać swojego pożywienia i najlepiej smakowitych żab. A jaka jest prawda o diecie tych zwierząt? Dieta bocianów Co na żabią dietę bocianów mówi ekspert? – Otóż to dawno i nieprawda, bo żab jest zwyczajnie za mało, a tak naprawdę nawet w warunkach eksperymentalnych nigdy nie stanowią ulubionego dania bocianów – wyjaśnia prof. Piotr Tryjanowski z Katedry Zoologii Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu. – A w diecie polskich bocianów, niestety łatwiej o znalezienie śmieci niż tychże przysłowiowych żab – dodaje. Analiza diety Skąd wiemy o tym, że bociany są na śmieciowej diecie? Przyjrzeli się jej naukowcy z Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu, Uniwersytetu Zielonogórskiego, Małopolskiego Towarzystwa Ornitologicznego i Stowarzyszenia Ptaki Silesiana. Badacze wzięli na warsztat niestrawione resztki pokarmu, które bociany białe (Ciconia ciconia) – podobnie jak ptaki drapieżne i sowy – wypluwają. Dzięki temu naukowcy mają cenny materiał do badań. Wyniki ich dociekań opublikowano w czasopiśmie „Environmental Science and Pollution Research”. Bocian biały to jeden z dwóch gatunków bocianów zamieszkujących Polskę i Europę. W naszym kraju gniazduje też bocian czarny (Ciconia nigra). – Analiza wypluwek to bardzo pracochłonne zajęcie, wymagające specjalistycznej wiedzy o tym, jak zachowują się resztki pokarmu po przejściu przez przewód pokarmowy bociana, jednak dostarcza niesamowitych wyników – wyjaśnia prof. Jerzy Karg z Uniwersytetu Zielonogórskiego. Badacz był odpowiedzialny za opis składu diety z wypluwek. Metoda badawcza nie była dla ptaków groźna. Kiedyś, aby poznać dietę ptaków, zabijano osobniki i analizowano zawartość żołądków. Inna – polega na prowokowaniu wymiotów. Bociany białe ważą od 1,5 do 2 kg, a rozpiętość ich skrzydeł sięga do 1,5 m. Na wolności żyją około 12 lat. Wbrew stereotypowi nie wiążą się w parcy na całe życie. Wierne są tylko przez jeden sezon lęgowy. Naukowiec w gnieździe Aby pozyskać wypluwki ornitolodzy musieli dostać się do bocianich gniazd. – Najłatwiej takie prace wykonać podczas obrączkowania młodych bocianów w gniazdach – podkreślą współautorzy publikacji – Joachim Siekiera z Grupy Silesiana i dr Kazimierz Walasz z Małopolskiego Towarzystwa Ornitologicznego, od lat zaangażowani w badania nad bocianem białym. To dzięki nim i szerokiej rzeszy współpracowników i firm energetycznych zarządzających liniami przesyłowymi udało się zebrać wypluwki ze 117 gniazd bocianich położonych w południowej i południowo-zachodniej Polsce. Gdzie odlatują bociany? Nie każdy osobnik zimuje w Afryce Na pytanie, gdzie odlatują bociany, przeważnie pada odpowiedź „do ciepłych krajów”. Czyli jakich? Listę państw, w których boćki przeczekują okres zimowy, prezentujemy poniżej. Niepokojący skład diety W diecie ponad jednej trzeciej badanych par lęgowych znajdowano sztuczne odpady, z czego najwięcej było plastiku i filtrów papierosów. Antropogeniczne śmieci znaleziono w blisko 23 proc. badanych wypluwek, przy czym najbardziej rozpowszechnione były plastik (8,4 proc.) i filtry papierosowe (6,9 proc.). – Można wręcz powiedzieć, że nasze wyniki są doprawdy alarmujące i wskazują na szeroko rozpowszechniony problem zanieczyszczenia środowiska przez odpady produkowane przez człowieka, nawet w obszarach wiejskich – mówi prof. Tryjanowski. W ocenie eksperta to, co bociany zjadają, odzwierciedla stan naszego środowiska. – Te wyniki są wyraźnym sygnałem, że musimy działać na rzecz ograniczenia zanieczyszczeń w środowisku – zaapelował naukowiec. Były to pierwsze tego typu badania bocianiej diety w Polsce. Źródła: Environmental Science and Pollution Research Polskie Towarzystwo Ochrony Ptaków. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Ile mięsa powinna zawierać dieta przyjazna dla Ziemi? Naukowcy właśnie to wyliczyli
Dokładnie 225 gramów drobiu lub wieprzowiny tygodniowo – tyle powinniśmy jeść mięsa, aby dbać o ekologię naszej planety. Badacze z Uniwersytetu Technicznego w Kopenhadze przeanalizowali 100 tysięcy wariantów różnych diet, by to wyliczyć.
Spis treści Jak badano, czy diety są zrównoważone Dlaczego czerwone mięso jest aż tak nieekologiczne Spożycie mięsa w krajach rozwiniętych od lat rośnie. Za tym trendem idzie szereg konsekwencji ekologicznych, które stają się coraz bardziej widoczne. Produkcja mięsa, zwłaszcza wołowiny, generuje znacznie większy ślad węglowy niż produkcja roślinna. Według danych ONZ, hodowla zwierząt odpowiada za około 14,5% globalnych emisji gazów cieplarnianych i są to szacunki ostrożne. To więcej niż cały transport światowy razem wzięty. Naukowcy z Uniwersytetu Technicznego w Kopenhadze sprawdzili, czy możliwa jest zrównoważona dieta, pozwalająca na regenerację zasobów. Wyniki badań opublikowano właśnie w czasopiśmie Nature Food. Jak badano czy diety są zrównoważone Naukowcy z Kopenhagi opracowali model komputerowy dla ponad 2,5 tysiąca produktów obecnych w różnych dietach, od orzechów po wołowinę. Analizowano ich wartość odżywczą oraz wpływ ich produkcji na ekosystemy. Przeanalizowano ponad 100 000 wariantów 11 typów diet, uwzględniając emisje CO₂, zużycie wody i ziemi oraz wpływ na zdrowie. Posłużono się danymi pochodzącymi z USA. Wyniki wskazują, że zrównoważona dieta może zawierać do 255 gramów drobiu lub wieprzowiny tygodniowo—to odpowiednik około dwóch filetów z piersi kurczaka. Spożycie czerwonego mięsa, takiego jak wołowina czy jagnięcina, nawet w umiarkowanych ilościach, przekracza granice regeneracji ekosystemów. A zatem jeśli poważnie traktujemy troskę o środowisko, powinniśmy z czerwonego mięsa (z wyjątkiem wieprzowiny) całkowicie zrezygnować. Jednocześnie wyliczono, że diety takie jak weganizm, wegetarianizm, fleksitarianizm i peskatarianizm (oparty na rybach i owocach morza) można zaliczyć do zrównoważonych. Zatem w przypadku mięsa ryb i innych stworzeń wodnych nie musimy już trzymać się 225 gramów tygodniowo. Jedzenie roślin strączkowych i ziaren, jako jednego ze źródeł białka, także jest środowiskowo dozwolone. Wyniki badania nie są aż tak pesymistyczne dla miłośników jedzenia, jak mogłoby się wydawać na pierwszy rzut oka. Według głównej autorki badania, Caroline H. Gebary, możliwe jest utrzymanie zdrowej i przyjaznej dla klimatu diety, która zawiera produkty takie jak: ser, jajka, ryby czy białe mięso, pod warunkiem, że reszta jadłospisu jest zrównoważona. Taki wybór produktów, nawet bez czerwonego mięsa, jest wciąż ogromny i nie powoduje wielkiego zubożenia diety. Zrównoważona dieta może przybrać wiele form i nawet wzbogacić nasze doświadczenia kulinarne. Caroline H. Gebara zapowiada, że kolejnym krokiem w badaniach zespołu będzie opracowanie konkretnych danych na temat tego, ile i jakich produktów spożywczych można spożywać, by zmieścić się w granicach zrównoważonej diety. Dlaczego czerwone mięso jest aż tak nieekologiczne? Przemysłowa hodowla bydła to jedna z najbardziej obciążających przyrodę gałęzi produkcji. Ogromne połacie lasów (np. w Amazonii) są wycinane pod pastwiska lub uprawy roślin przeznaczonych na paszę, niszcząc bioróżnorodność. Zużywane są też ogromne ilości wody: wyprodukowanie jednego kilograma wołowiny pochłania średnio 15 tysięcy litrów wody. Krowy w wyniku trawienia emitują też metan, który na efekt cieplarniany działa zdecydowanie silniej niż dwutlenek węgla. Kolejnym problemem jest zanieczyszczenie środowiska np. wód gruntowych przez nawozy i odpady z hodowli. Transport mięsa i jego pakowanie też przyczyniają się do emisji gazów cieplarnianych, a co za tym idzie zmian klimatu. To gęsta siatka wzajemnie wzmacniających się zależności, z tym większym wpływem na przyrodę, im większa jest produkcja mięsa. Choć na indywidualnym poziomie nie mamy wpływu na wielkie procesy, takie jak globalna lub choćby krajowa produkcja mięsa, nasze decyzje też się liczą. Rosnąca presja konsumencka też może zmienić politykę rządów i firm. Dlatego nad ograniczeniem spożycia czerwonego mięsa warto się zastanowić nie tylko dla zdrowia i urozmaicenia diety, ale także dla planety. Źródło: Nature Food Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Mózgi rdzennych mieszkańców Amazonii starzeją się wolniej. Naukowcy poznali ich sekret
Południowoamerykański lud Tsimane ma najzdrowsze serca na świecie. Badania pokazują, że w równie dobrej kondycji są mózgi tych ludzi. Z czego to wynika?
W tym artykule: Lud Tsimane ma najzdrowsze serca na świecie Mózgi członków amazońskiego plemienia starzeją się znacznie wolniej niż nasze Kluczem do zdrowia serca i mózgu jest dieta plemienia Tsimane Dieta sirtuinowa może sprzyjać długowieczności i zdrowiu Naukowcy z Uniwersytetu Południowej Kalifornii przebadali stan zdrowia rdzennych mieszkańców Amazonii – ludu Tsimane. To plemię, które zamieszkuje tereny Boliwii. Jego członkowie żyją spokojnie, bez większego stresu, w izolacji od współczesnego świata. Uprawiają rolę metodami tradycyjnymi, zajmują się zbieractwem i rybołówstwem. Lud Tsimane ma najzdrowsze serca na świecie Niewykluczone, że to właśnie dieta i styl życia związane są bezpośrednio z ich wyjątkowo dobrym stanem zdrowia. Już w 2017 r. na łamach renomowanego czasopisma naukowego „The Lancet” opublikowano badania, z których wynika, że Tsimane praktycznie nie zapadają na schorzenia układu krążenia. Ich serca są jednymi z najzdrowszych na świecie. Jak to możliwe skoro mieszkańcy Amazonii praktycznie nie mają żadnego dostępu do współczesnej opieki medycznej? Wszystko wskazuje na to, że kluczową rolę odgrywa tu styl życia. Kluczowa jest zwłaszcza dieta Tsimane. Mózgi członków amazońskiego plemienia starzeją się znacznie wolniej niż nasze Jakiś czas temu badacze z Kalifornii postanowili sprawdzić, w jakim stanie są mózgi członków plemienia Tsimane. Za pomocą tomografii komputerowej przebadali ponad 700 osób w grupie wiekowej 40–95 lat. Następnie porównali ich skany mózgu z tymi od osób, które żyją w krajach wysoko uprzemysłowionych. Mimo trudności logistycznych związanych z wykonaniem tomografii u mieszkańców Amazonii badanie udało się przeprowadzić. Okazało się, że u ludu Tsimane mózg starzeje się o 70 procent wolniej niż u ludzi, którzy żyją w krajach zachodnich. Co ciekawe, dzieje się tak mimo wysokiego poziomu tzw. markerów stanu zapalnego u Tsimane. W populacji zachodniej wskaźnik ten jest powiązany z przewlekłymi stanami zapalnymi, a także z ubytkami tkanek mózgu i demencją. Jednak u Tsimane stan zapalny wiąże się przede wszystkim ze zwalczaniem infekcji i pasożytów. Kluczem do zdrowia serca i mózgu jest dieta plemienia Tsimane Autor badania, profesor ekonomii i antropolog Hillard Kaplan twierdzi, że w naszym przypadku stan zapalny jest chroniczny. Jego główne źródła to siedzący tryb życia oraz dieta bogata w węglowodany i tłuszcze. Zwiększa to ryzyko utraty tkanki mózgowej, a więc i chorób neurodegeneracyjnych takich jak Alzheimer. W przypadku plemienia Tsimane wygląda to zupełnie inaczej. Kluczowe czynniki to duża aktywność fizyczna i zdrowa dieta. Tsimane większość pożywienia zdobywają sami. Zaledwie 8% tego, co jedzą pochodzi z zewnętrznych źródeł. Tsimane jedzą sporo ryb, które są źródłem kwasów omega 3 i pełnowartościowego białka. W ich diecie nie brakuje też warzyw i owoców, które zawierają duże ilości błonnika i polifenoli. Węglowodany przetworzone, które w naszej diecie przeważają, są przez Tsimane znacznie rzadziej spożywane. Dieta sirtuinowa może sprzyjać długowieczności i zdrowiu Nie jest to pierwsze badanie, które potwierdza, że dieta roślinna z dodatkiem dobrej jakości białka z ryb czy chudego mięsa jest bardzo zdrowa. Dlatego też dieta śródziemnomorska lub nordycka uznawana jest za najzdrowszą dla Europejczyków. Ostatnio też coraz częściej mówi się o diecie sirtuinowej. Kluczowe jest w niej nie tylko ograniczenie kalorii, ale także produkty, które spożywamy. Mają one aktywować tzw. sirtuiny. To białka, które spowalniają procesy starzenia się. Do produktów w diecie sirtuinowej należą: jarmuż, truskawki, cebula, pietruszka, kasza gryczana, kurkuma, orzechy włoskie, rukola, chili, kapary, lubczyk, daktyle, cykoria, owoce jagodowe – głównie borówki. Zaleca się też picie matchy i kawy. Nie ma na razie jednoznacznych badań na temat skuteczności diety sirtuinowej. Z pewnością jednak warto włączyć do diety te produkty i zwrócić większą uwagę na kaloryczność potraw. Większość z nas spożywa co dzień więcej kalorii niż potrzebuje. Może to prowadzić do nadwagi i otyłości. Rośnie też wówczas ryzyko chorób cywilizacyjnych, takich jak cukrzyca czy choroba wieńcowa. Źródła: The Lancet, The Journal of Gerontology, Series A: Biological Sciences and Medical Sciences.
Odstawienie cukru korzystnie wpływa na twój organizm. Zmiany są widoczne już po kilku dniach
Ograniczenie konsumpcji cukru może zapewnić wiele zaskakujących korzyści dla zdrowia – od poprawy stanu skóry po zmniejszenie ryzyka cukrzycy. Te zmiany są zauważalne już w ciągu pierwszych dni lub tygodni.
Spis treści: Które cukry ci szkodzą? Jak ograniczenie spożycia cukru pomaga zachować zdrowie Zaskakujące pożytki z ograniczenia spożycia cukru Nawet tymczasowe odstawienie cukru może przynieść korzyści Jak ograniczyć ilość cukru w diecie Większość z nas wie, że spożywanie zbyt dużej ilości cukru raczej nam nie służy. Konsumpcja tego składnika to czynnik ryzyka otyłości, stłuszczenia wątroby, cukrzycy typu 2, chorób serca czy nowotworów. Nic dziwnego, że cukier plasuje się w czołówce większości list nałogów, z którymi warto zerwać. Okazuje się jednak, że ograniczenie ilości cukru w diecie nie tylko pomaga uniknąć zagrożeń związanych z jego nadmiernym spożyciem. Ma także inne, zaskakujące zalety – a na ich efekty nie trzeba wcale długo czekać. Zdaniem Amy Goodson, dyplomowanej dietetyczki z Dallas, należą do nich: poprawa nastroju, zdrowsza skóra i zęby, poprawa zdolności poznawczych, a nawet wydolności organizmu. Jak zagwarantować sobie takie korzyści? Dlaczego pewnymi cukrami powinniśmy przejmować się bardziej niż innymi? Co możesz zrobić, by już dziś zmniejszyć spożycie tego składnika? Które cukry ci szkodzą? Po pierwsze, musimy zrozumieć, że nie każdy cukier jest szkodliwy. Istnieje ogromna różnica między cukrami (inaczej węglowodanami) naturalnie występującymi w pokarmach a cukrami dodanymi. Do cukrów naturalnie występujących w żywności należy choćby glukoza w pieczywie, fruktoza w owocach (i wielu rodzajach warzyw) czy laktoza w mleku. Nie tylko dostarczają one energii, ale także przydają słodyczy i smaku. Zachęcają nas do spożywania pokarmów zawierających cenne witaminy, minerały i składniki odżywcze. Korzyści, jakich dostarczają te substancje, z nawiązką rekompensują skutki konsumpcji cukrów. Weźmy mango. Mało który owoc zawiera więcej cukru od niego – ponad 20 g w średniej wielkości sztuce. Mango dostarcza nam też jednak białka, wapnia, żelaza, magnezu, potasu, witaminy C. I co najważniejsze – mnóstwa błonnika, który spowalnia wchłanianie cukru i pomaga organizmowi uporać się z tym składnikiem, jak wyjaśnia Alice Lichtenstein, badaczka z Jean Mayer USDA Human Nutrition Center on Aging na Tufts University. Innymi słowy: owszem, zjadasz mnóstwo cukru, ale równocześnie dostarczasz swojemu ciału wielu niezbędnych składników odżywczych, a także błonnika, który sprawia, że cukier jest wchłaniany powoli. Minimalizuje to skoki poziomu cukru we krwi i sprzyja równomiernemu wykorzystaniu energii. Natomiast cukry dodane to te „dodawane do żywności i napojów podczas ich przetwarzania, gotowania lub przed podaniem na stół” – wyjaśnia Goodson. Zgodnie z zaleceniami nie powinniśmy ich spożywać więcej niż 30 g dziennie. W składach produktów spożywczych możesz znaleźć aż 260 nazw najróżniejszych cukrów dodanych (każdy składnik, którego nazwa kończy się na -oza lub zaczyna od słowa „syrop”, to cukier). Dodaje się je jako konserwanty, w celu zwiększenia objętości lub zmiany tekstury, a najczęściej – aby dosłodzić często niezdrowe i wysokoprzetworzone produkty i poprawić ich smak. Najgorzej działają na nas te cukry, które szybko zamieniają się w tkankę tłuszczową: fruktoza, sacharoza (cukier stołowy) oraz syrop glukozowo-fruktozowy. Co gorsza, pokarmy z cukrami dodanymi nie dostarczają nam istotnych ilości jakichkolwiek witamin, składników mineralnych ani błonnika, które równoważyłyby ów dodatek. – To dlatego cukry dodane nazywa się często „pustymi kaloriami”. Dostarczają one kalorii pozbawionych wartości odżywczych – wyjaśnia Katherine Zeratsky, dyplomowana dietetyczka z Mayo Clinic. Jak ograniczenie spożycia cukru pomaga zachować zdrowie Zagrożeń wynikających ze spożywania nadmiernej ilości cukrów dodanych jest wiele i są one poważne. Należy do nich zwiększone ryzyko chorób autoimmunologicznych, takich jak choroba Crohna czy stwardnienie rozsiane, nadciśnienia, a także aż kilkunastu nowotworów. Z badania, którego wyniki opublikowano w 2023 r. na łamach czasopisma naukowego „BMC Medicine” wynika, że już 5-procentowe zwiększenie spożycia cukrów dodanych skutkuje 6-procentowym wzrostem ryzyka chorób serca i aż 10-procentowym wzrostem ryzyka zawału. Te szkodliwe konsekwencje wynikają po części z tego, że cukier, którego nie spalimy jako źródła energii, odkłada się jako tłuszcz. – Skutkuje to zwiększeniem masy ciała oraz insulinoopornością, co prowadzi do cukrzycy, otyłości i innych problemów – wyjaśnia Elaine Hon, dietetyczka kliniczna ze Stanford Health Care. Goodson dodaje, że nadmierne spożycie cukru może prowadzić także do odkładania się tłuszczu w wątrobie. Przyczynia się to do powstawania zwłóknień i upośledza funkcjonowanie tego kluczowego narządu. Schorzenie takie nazywa się stłuszczeniem wątroby. Cukry dodane dostarczają też pożywienia szkodliwym bakteriom jelitowym, co może skutkować przewlekłymi stanami zapalnymi i zachwianiem równowagi w organizmie. – Procesy te są łączone z wieloma zaburzeniami psychicznymi – twierdzi Uma Naidoo, psychiatrka żywieniowa z Massachusetts i autorka książki „Dieta dla zdrowia psychicznego”. Zaskakujące pożytki z ograniczenia spożycia cukru Wyeliminowanie cukrów dodanych z diety lub ograniczenie ich spożycia nie tylko pomoże ci ustrzec się wszystkich tych groźnych przypadłości. Poprawi także twoją jakość życia. Zmniejszenie spożycia cukru redukuje bowiem wytwarzanie szkodliwych związków – końcowych produktów tzw. zaawansowanej glikacji, określanych także angielskim skrótem AGEs. Ich wysoki poziom jest związany z przedwczesnym starzeniem się i chorobami przewlekłymi, takimi jak choroba Alzheimera. – Gdy cukry dodane trafią do organizmu, mogą łączyć się z tłuszczami lub białkami, takimi jak kolagen czy elastyna. Przyczynia się to do starzenia się skóry: utraty przez nią elastyczności czy powstawania zmarszczek – wyjaśnia Jen Messer, dyplomowana dietetyczka i przewodnicząca New Hampshire Academy of Nutrition and Dietetics. To tylko jeden z powodów, dla których – jak wykazano – ograniczenie spożycia cukru poprawia zdrowie twojej skóry. Z innego badania wynika, że cukier wpływa na jakość snu, powodując nadmierną stymulację mózgu. To sprawia, że trudniej nam zasnąć. Jego zbyt duże spożycie skutkuje też gwałtownymi spadkami poziomu cukru we krwi, które wybudzają nas, gdyż odczuwamy wtedy pragnienie, głód albo potrzebę skorzystania z toalety. Ponieważ cukier może blokować w mózgu substancje sprzyjające kontrolowaniu emocji, ma on także wpływ na twój nastrój. Hon twierdzi, że to m.in. dlatego ograniczenie spożycia cukrów dodanych może „zmniejszać ryzyko depresji”, a także obniżać poziom stresu. – Ograniczenie spożycia cukrów dodanych może również poprawić kondycję za sprawą stabilizowania poziomu glukozy we krwi – dodaje Goodson. Nawet tymczasowe odstawienie cukru może przynieść korzyści Największe korzyści daje oczywiście wyeliminowanie cukrów dodanych z diety lub zmniejszenie ich spożycia na zawsze. Ale nawet tymczasowe ograniczenie konsumpcji tego składnika może ci pomóc. – W badaniu na niewielkiej próbie nastoletnich chłopców cierpiących na stłuszczenie wątroby wykazano, że już po ośmiu tygodniach stosowania diety ubogiej cukry nastąpiła u nich poprawa stanu tego narządu – twierdzi Zeratsky. Walter Willett, profesor epidemiologii i żywienia z Harvard T.H. Chan School of Public Health, dodaje, że ograniczenie spożycia cukrów dodanych może „błyskawicznie” zmniejszyć ryzyko cukrzycy typu 2. – Mówimy o zmianach zauważalnych już w ciągu dni lub tygodni, nie miesięcy czy lat – twierdzi. Zmniejszenie spożycia cukru przed egzaminem może również poprawić pracę twojego umysłu. Dowiedziono bowiem, że cukier upośledza koncentrację. Z innych badań wynika, że substancja ta blokuje w mózgu receptory związane z procesami pamięciowymi. Nawet krótkotrwałe ograniczenie spożycia cukrów dodanych może ci też pomóc uniknąć gwałtownych spadków cukru i zmniejszyć ogólne łaknienie cukru. – A to sprawia, że łatwiej ci będzie na dłuższą metę utrzymać odpowiedni poziom energii i zdrowsze nawyki żywieniowe – podsumowuje Goodson. Jak ograniczyć ilość cukru w diecie Aby skorzystać ze wszystkich tych dobrodziejstw, zacznij od ustalenia, w jakich produktach spożywasz za dużo cukrów dodanych. – Zdecydowanie najważniejszym krokiem jest unikanie napojów gazowanych i innych zawierających cukry dodane albo picie ich bardzo rzadko – radzi Willett. Jedna butelka Coca-Coli o pojemności 500 ml zawiera 53 g dodanego cukru, czyli niemal dwukrotnie więcej, niż dzienny limit zalecanego spożycia tego składnika dla większości z nas. Z diety należy też eliminować słodycze (czekolada mleczna w ponad połowie składa się z cukru) i mocno dosładzane sosy, takie jak ketchup (22 g cukru na 100 g). Messer dodaje, że warto wyrobić sobie nawyk sprawdzania zawartości cukrów dodanych w tabelach na opakowaniach produktów. Dietetyczka proponuje również stopniowe ograniczanie ilości cukru w samodzielnie przygotowywanych potrawach lub zastępowanie go przyprawami: cynamonem, gałką muszkatołową, wanilią albo esencją migdałową. – Dodają one smaku bez użycia cukru – przekonuje. – Dzięki drobnym, ale konsekwentnym zmianom, zmierzającym do zmniejszenia spożycia cukru, poczujesz się lepiej. Będziesz mieć więcej energii i poprawisz swój stan zdrowia: i na krótką metę, i w dłuższej perspektywie – podsumowuje Goodson. Źródło: National Geographic tłumaczenie Bartek Kaftan
Dieta paleo to współczesny wymysł? Łowcy-zbieracze żywili się głównie roślinami zawierającymi skrobię
Najstarsi przedstawiciele praludzi pozyskiwali większość kalorii z pokarmu roślinnego. Szczególnie upodobali sobie rośliny zawierające skrobię. Nowe odkrycia archeologów zaprzeczają popularnej tezie, jakoby dieta naszych przodków składała się głównie ze zwierzęcego mięsa.
Spis treści: Czy dieta paleo istniała naprawdę? Co znaleziono na stanowisku archeologicznym? Jak odżywiali się praludzie przed setkami tysięcy lat? Co sposób odżywiania mówi nam o dawnych mieszkańcach Ziemi? Mięso, mięso i jeszcze więcej mięsa. Tak najczęściej wyobrażamy sobie dietę praludzi. Przyjęło się uważać, że różni przedstawiciele rodzaju Homo, żyjący na Ziemi przed tysiącami lat, opierali się głównie na pokarmie zwierzęcym. Stąd określenie łowcy-zbieracze. Odzwierciedla ono popularne przekonanie o dwóch głównych źródłach kalorii w czasach prehistorycznych. Pierwsze to jakoby dziczyzna i padlina. Drugie zaś – rozmaite orzechy, pestki i nasiona, czyli wszystko, co da się zebrać. Czy dieta paleo istniała naprawdę? Na ile to przekonanie o istnieniu prehistorycznej diety paleo ma potwierdzenie w faktach naukowych? Na stanowiskach archeologicznych w jaskiniach czy na miejscu dawnych osad faktycznie najczęściej znajdowane są kości zwierzęce. Pozostawione na nich ślady wskazują, że były skrupulatnie oczyszczane z mięsa. W pobliżu ognisk odkrywano również resztki roślinne, jednak w mniejszych ilościach. Wiedza na ten temat przeniknęła do szerszego obiegu i tak powstała koncepcja diety paleo. Miał to być sposób odżywiania typowy dla homininów sprzed rewolucji neolitycznej. Czyli sprzed udomowienia zwierząt, pierwszych prób upraw dzikich roślin, porzucenia przez większość ludzi koczowniczego trybu życia i budowy miast. To wszystko wydarzyło się mniej więcej 10–5 tys. lat temu (w zależności od miejsca) i radykalnie zmieniło sposób odżywiania. Jak podkreślają zwolennicy diety paleo, niekoniecznie na lepszy. Ich zdaniem, źródłem białka i tłuszczu w diecie powinno być chude i tłuste mięso. Powinny im towarzyszyć orzechy, pestki i nasiona, warzywa oraz niewielka ilość owoców. Zdecydowanie odrzucane są natomiast zboża oraz nabiał. Co znaleziono na stanowisku archeologicznym? Najnowsze badania archeologów opublikowane w czasopiśmie naukowym „PNAS” stawiają takie wyobrażenia o prehistorycznej mięsnej diecie pod znakiem zapytania. Podobnie jak wcześniejsze ustalenia z terenów dzisiejszego Peru, wskazują, że dieta praludzi niekoniecznie opierała się na białku zwierzęcym. Wręcz przeciwnie – jej głównym składnikiem był różnorodny pokarm roślinny. Istotne miejsce zajmowały w nim rośliny zawierające skrobię, a więc również prehistoryczne gatunki zbóż. Naukowcy prowadzili wykopaliska na stanowisku Gesher Benot Ya'akov w Izraelu. Jest ono zlokalizowane na dawnym brzegu jeziora Hula. Archeolodzy skupili się na warstwie osadów ze środkowego plejstocenu, sprzed 780 000 lat. Znaleźli w niej kamienne narzędzia, takie jak tłuki i kowadła. A na nich ślady pozwalające wyciągać wnioski o prawdziwej diecie dawnych mieszkańców tamtej okolicy. Jak odżywiali się praludzie przed setkami tysięcy lat? Narzędzia te używane były do obróbki – nieraz zaawansowanej – różnego typu pokarmu roślinnego. Naukowcy znaleźli na nich ślady żołędzi, zbóż, roślin strączkowych oraz roślin wodnych, niekiedy od dawna wymarłych. Dokładne badania naprowadziły na trop aż 650 ziaren zawierających skrobię. Odkrycie wskazuje, że centralne miejsce w diecie praludzi żyjących w plejstocenie zajmowały części rośliny bogate w węglowodany. Takie jak bulwy pełne skrobi, korzenie czy orzechy. Ich przygotowanie nie było proste. „W przeciwieństwie do żywności pochodzenia zwierzęcego, rośliny dzikie często wymagają długich, wieloetapowych technik przetwarzania” – napisali autorzy pracy. Co sposób odżywiania mówi nam o dawnych mieszkańcach Ziemi? – To odkrycie podkreśla znaczenie żywności roślinnej w ewolucji naszych przodków – mówi dr Hadar Ahituv, pierwszy autor badań. – Teraz rozumiemy, że wczesne homininy zbierały przez cały rok szeroką gamę roślin, które przetwarzały za pomocą narzędzi wykonanych z bazaltu – dodaje. To coś wymagało zaawansowanych zdolności poznawczych i umiejętności społecznych. Znalezione szczątki roślin pochodzą z różnych środowisk i są bardzo różnego typu. Praludzie, którzy je zbierali, musieli bardzo dobrze znać okolicę i to nie tylko najbliższą. Musieli wiedzieć, co rośnie gdzie i kiedy, gdzie szukać bulw albo korzeni, gdzie zaś wypatrywać jadalnych części roślin wodnych. Musieli również umieć je przetworzyć, by nadawały się do spożycia. Wiedza ta musiała być przekazywana z pokolenia na pokolenie i wzbogacana przez kolejne generacje. Co z kolei wskazuje na istnienie większych grup społecznych, których członkowie umieli ze sobą współpracować. Źródło: phys.org, PNAS Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Zaskoczenie. Okazuje się, że wegetarianie jedzą więcej ultraprzetworzonej żywności niż mięsożercy
Międzynarodowy zespół naukowców zbadał sposób odżywiania się Brytyjczyków. Odkrył coś niespodziewanego. Okazało się, że ci z badanych, którzy są wegetarianami, niekoniecznie odżywiają się najzdrowiej. W ich diecie było więcej ultraprzetworzonej żywności, niż w diecie osób jedzących mięso.
Spis treści: Coraz mniej popularne czerwone mięso Co tak naprawdę jedzą wegetarianie? Co to jest żywność ultraprzetworzona? Posiłkom mieszkańców Wielkiej Brytanii przyjrzeli się naukowcy z Imperial College London, University of São Paulo oraz mieszczącej się we Francji Międzynarodowej Agencji Badań nad Rakiem. Wnioski, do jakich doszli badacze, opublikowano na łamach czasopisma „eClinicalMedicine”. Źródłem danych był UK Biobank, ogromna biomedyczna baza informacji o zdrowiu i trybie życia Brytyjczyków. Coraz mniej popularne czerwone mięso Generalnie w krajach Zachodu część mieszkańców coraz rzadziej sięga po mięso. Jego popularność spada z różnych powodów – zdrowotnych, etycznych, ale i cenowych. Dotyczy to przede wszystkim czerwonego mięsa. Liczne badania wykazały, że ma ono fatalny wpływ na nasze zdrowie (zwiększając ryzyko zapadnięcia na raka albo cukrzycę). Jego konsumpcja zaś przyczynia się do zwiększenia emisji gazów cieplarnianych. Czerwone mięso jest również drogie i nie każdego zwyczajnie na nie stać. Dlatego właśnie coraz więcej osób wybiera zieloną żywność. Teoretycznie dieta wegetariańska automatycznie powinna być zdrowsza. Jednak diabeł tkwi w szczegółach. Jak się właśnie okazało, wegetarianie częściej sięgają po ultraprzetworzoną żywność. Przynajmniej w Wielkiej Brytanii. Co tak naprawdę jedzą wegetarianie? Wegetarianizm oznacza, że nasza dieta opiera się na warzywach, owocach i orzechach z dodatkiem ryb i nabiału. Weganie rezygnują także z tych dwóch ostatnich rzeczy. Tyle teorii, praktyka bowiem wygląda nieco inaczej. Naukowcy przyjrzeli się bliżej informacjom pozyskanym od 200 000 osób z bazy UK Biobank. I odkryli, że w diecie wegetarian znajduje się jeszcze jeden istotny i to bardzo niezdrowy składnik. Generalnie mówiąc jest to żywność ultraprzetworzona. A więc wszystko to, co błyskawicznie dostarcza nam kalorii: płatki śniadaniowe, batoniki, gotowe posiłki, makarony czy pizza. Taka żywność zawiera wiele sztucznych chemikaliów, które mają poprawić jej smak, wygląd oraz wydłużyć trwałość. W porównaniu z nią mięso jest przetwarzane w znacznie mniejszym stopniu. Wnioski? Te osoby, które były wegetarianami, spożywały nieco więcej ultraprzetworzonej żywności niż ci, którzy regularnie jedzą mięso. „Takie wyniki sugerują, że korzyści zdrowotne wynikające ze spożywania mniejszych ilości czerwonego mięsa są tracone z powodu zagrożeń dla zdrowia związanych ze spożywaniem żywności wysokoprzetworzonej” – napisano w komunikacie prasowym. Co to jest żywność ultraprzetworzona? Pojęcie żywność ultraprzetworzona (ang. ultra-processed food, UPF) wymyślił prof. Carlos Monteiro z Uniwersytetu São Paulo. Z roku na rok jest ona uznawana za coraz bardziej szkodliwą. Np. w lutym tego roku, w badaniach uwzględniających 45 metaanaliz i w sumie obejmujących 10 mln ludzi, spożywanie żywności ultraprzetworzonej powiązano aż z 32 negatywnymi konsekwencjami dla zdrowia. Na tej liście znalazło się powiększone ryzyko zapadnięcia na choroby serca, nowotwory różnego rodzaju, cukrzyca typu II, otyłość. Produkty UPF powiązano także z pogarszaniem się zdrowia psychicznego i gorszym snem. Dlaczego żywność ma aż tak fatalny wpływ na nasz organizm? Ponieważ zawiera dużo soli i cukru, barwników, sztucznych dodatków oraz wzmacniaczy smaku. Jej przygotowanie wymaga zaś złożonej przemysłowej obróbki podstawowych produktów. 15 lat temu prof. Monteiro wraz ze współpracownikami opracował skalę klasyfikacji żywności Nova. System uwzględnia nie tylko skład żywności, ale i sposób jej przygotowania. W skali Nova po raz pierwszy pojawiło się pojęcie żywność ultraprzetworzona – obok żywności nieprzetworzonej lub przetworzonej w niewielkim stopniu, składników kulinarnych i żywności przetworzonej. Dzisiaj prof. Monteiro postuluje, by opakowania produktów UFP były oznaczane tak samo jak paczki papierosów. Źródła: phys.org, eClinicalMedicine
Sensacyjna hipoteza naukowców. Twierdzą, że witaminy możemy wchłaniać z powietrza
Jak się czujesz wiosną w lesie albo na łące? Wspaniale, prawda? Za tym wrażeniem może kryć się coś więcej niż tylko przyjemność i spokój, jakie daje obcowanie z naturą. Dwoje naukowców postawiło właśnie ciekawą hipotezę. Ich zdaniem wraz z powietrzem przyswajamy bardzo niewielkie ilości różnych składników odżywczych, witamin czy pierwiastków śladowych.
Spis treści Wszystko, co chciałbyś wiedzieć o oddychaniu Nauka o aeroskładnikach istnieje od dekad Aeroskładniki na receptę Teorię tę na łamach czasopisma „Advances in Nutrition” opisali Flávia Fayet-Moore z Uniwersytetu Newcastle oraz Stephen R. Robinson z australijskiego RMIT University. Ich zdaniem po dokładnym przejrzeniu istniejącej literatury naukowej można znaleźć potwierdzające ją bardzo mocne dowody. Fayet-Moore i Robinson uważają, że należy wprowadzić rozróżnienie składników odżywczych w zależności od tego, w jaki sposób je przyswajamy. Te, które pochłaniamy wraz z powietrzem, proponują nazywać aeroskładnikami. Natomiast te, które przechodzą przez nasz układ pokarmowy, to gastroskładniki. „Proponujemy uzupełnienie naszej diety o niezbędne składniki odżywcze – takie jak jod, cynk, mangan i niektóre witaminy – poprzez oddychanie. Ta koncepcja jest silnie poparta opublikowanymi danymi. Więc dlaczego jeszcze o tym nie słyszałeś?” – pytają Fayet-Moore i Robinson w portalu „The Conversation”. Wszystko, co chciałbyś wiedzieć o oddychaniu Każdego dnia, oddychając, wciągamy do płuc 9000 litrów powietrza. Średnio w ciągu życia uzbiera się aż 438 mln litrów. W przeciwieństwie do jedzenia, które przerywamy, kiedy już nie jesteśmy głodni, oddychanie nigdy nie ustaje. A zatem nawet mikroskopijne ślady różnych związków chemicznych, które przyswajamy w ten sposób, z czasem zaczynają się sumować do większych ilości. Aeroskładniki są przez nasze ciało absorbowane dzięki sieci niewielkich naczyń krwionośnych, które znajdują się w nosie, płucach czy w gardle. Co ciekawe, płuca mogą przyswajać znacznie większe molekuły niż jelita – nawet 260 razy większe. W ten sposób różne cząsteczki nienaruszone mogą trafić do naszego układu krwionośnego oraz do mózgu. Tak do organizmu dostarczane są różnego rodzaju substancje: leki, ale też kofeina albo nawet narkotyki, jak kokaina. Taki sposób podawania sprawdza się w przypadku związków, które są skuteczne nawet w niewielkich stężeniach i przez to nie muszą przechodzić przez układ pokarmowy (gdzie w żołądku i jelitach niemal wszystkie substancje są rozkładane na prostsze składniki przez kwasy i enzymy). Nauka o aeroskładnikach istnieje od dekad Fayet-Moore i Robinson przypominają, że już w latach 60. poprzedniego wieku badano na przykład pracowników pralni. Okazało się wtedy, że w ich krwi i moczu stężenie jodu jest większe niż u innych osób. To samo dotyczy mieszkańców terenów nadmorskich, którzy nie są zagrożeni niedoborem jodu. Wchłaniają go bowiem każdego dnia wraz z powietrzem. Aż 70 lat mają badania, które wykazały, że niedobór witaminy B12 można likwidować, podając ją w aerozolu. To istotna informacja dla wegan, osób starszych czy chorych na cukrzycę. Jak piszą Fayet-Moore i Robinson, mangan i cynk z kolei mogą dostawać się do mózgu przez neurony węchowe. Natomiast rzęski w układzie oddechowym mają receptory, które z powodzeniem wiążą wyłapane z powietrza witaminę C, wapń, mangan, magnez, żelazo, a nawet aminokwasy. Aeroskładniki na receptę Zdaniem naukowców po zaakceptowaniu idei istnienia aeroskładników mamy jeszcze sporo do zrobienia. Przede wszystkim należałoby dokładnie przebadać skład powietrza. Dotychczas badania tego rodzaju koncentrowały się przede wszystkim na różnego typu zanieczyszczeniach. Należałoby jednak przyjrzeć się uważnie, czym dokładnie oddychamy w miejscach, gdzie powietrze jest czyste. Następnym krokiem byłoby sprawdzenie, czy da się podawać ludziom w postaci aerozoli związki, na których niedobory cierpią najczęściej – na przykład witaminę D. Oczywiście wymagałoby to precyzyjnych eksperymentów oraz testów klinicznych, które pozwoliłyby określić np. rekomendowane dawki. Co dalej? „Pewnego dnia w przyszłości wytyczne żywieniowe mogą zawierać zalecania wdychanie składników odżywczych. Lub spędzania wystarczająco dużo czasu na świeżym powietrzu, aby włączyć aeroskładniki do zdrowej, zrównoważonej diety” – podsumowują Fayet-Moore i Robinson. Źródło: The Conversation, Advances in Nutrition Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Efekt jo-jo? Winne mogą być komórki tłuszczowe i zapisana w nich „pamięć” naszej poprzedniej wagi
Dlaczego tak łatwo odzyskujemy wagę po tym, jak udało nam się schudnąć? Badacze okryli, że odpowiedź może kryć się w genach komórek tłuszczowych. Na skutek otyłości zachodzą w nich zmiany, które sprawiają, że po schudnięciu nasz organizm szybciej i łatwiej przyswaja substancje odżywcze. Komórki tłuszczowe mają więc swoistą genetyczną „pamięć”, która może odpowiadać za efekt jo-jo.
Spis treści Komórki tłuszczowe a tycie Myszy otyłe i szczupłe Jak schudnąć trwale? Każdy, kto próbował schudnąć, doskonale wie, że zrzucenie niechcianych kilogramów to dopiero początek. Równie trudne jest utrzymanie wagi na niższym poziomie. Równie trudne, a być może nawet trudniejsze. Naukowcy policzyli, że 85 proc. ludzi z otyłością lub nadwagą, którzy zrzucili co najmniej jedną dziesiątą wagi, w ciągu roku odzyskuje utracone kilogramy. Dzieje się tak z wielu powodów. Najczęściej za efekt jo-jo odpowiada powrót do starych nawyków żywieniowych. Przejście na dietę to ograniczenie liczby spożywanych kalorii. Gdy dieta się kończy, często z ulgą wracamy do poprzedniego sposobu odżywiania. Znów pochłaniamy więcej kalorii niż zużywamy i kilogramy wracają. Czy to oznacza, że efekt jo-jo to rezultat wyłącznie naszej słabej woli? Absolutnie nie. Nowe badania opisane w „Nature” wskazują, że sprawa jest znacznie bardziej skomplikowana. A główną rolę w efekcie jo-jo mogą odgrywać nasze komórki tłuszczowe. Otyłość sprawia, że zmienia się ekspresja ich genów, co utrudnia utrzymanie niższej wagi po schudnięciu. Komórki tłuszczowe a tycie Laura C. Hinte z Federalnego Instytutu Technologii w Zurychu pobrała próbki tkanki tłuszczowej od dwudziestu osób z otyłością zakwalifikowanych do operacji bariatrycznej. Operacja polega na chirurgicznym zmniejszeniu żołądka chorego, przez co, jedząc, szybciej odczuwa on sytość. Dwa lata później badani stracili przynajmniej jedną czwartą pierwotnej wagi. Wówczas naukowcy jeszcze raz pobrali ich komórki tłuszczowe. Próbę kontrolną stanowiła tkanka tłuszczowa 18 osób o normalnej wadze. Okazało się, że u osób chorujących na otyłość niektóre geny były bardziej aktywne, inne mniej. Zmiany te utrzymywały się nawet dwa lata po zmniejszeniu wagi. Testy wykazały, że na ich skutek komórki tłuszczowe ludzi z nadmiarowymi kilogramami przyswajały składniki odżywcze szybciej niż u osób szczupłych. – Komórki tłuszczowe pamiętają swój wcześniejszy stan otyłości i prawdopodobnie dążą do powrotu do tego stanu – komentuje prof. Ferdinand von Meyenn, współautor pracy. – Nasze badanie wskazuje, że stanowi to jeden z powodów, dla których utrzymanie wagi po początkowej utracie kilogramów jest trudne. Myszy otyłe i szczupłe Kolejnym krokiem były badania na myszach. Najpierw naukowcy potwierdzili, że u myszy otyłych, które schudły, utrzymywały się podobne zmiany w działaniu genów jak u ludzi. Następnie przez miesiąc karmili myszy odchudzone oraz takie, które nigdy nie przytyły, dietą wysokotłuszczową. Efekt? Odchudzone myszy przybrały średnio 14 gramów, pozostałe zaś, które nigdy nie chorowały na otyłość, zaledwie 5 gramów. – Z perspektywy ewolucyjnej ma to sens – komentuje dla „Guardiana” Laura Hinte. – Ludzie i inne zwierzęta przystosowały się do utrzymywania swojej wagi ciała, a nie do jej utraty, ponieważ to niedobór żywności był historycznie wyzwaniem. Jak schudnąć trwale? Badania mogą posłużyć do opracowania nowych terapii przeciwko otyłości. Na pewno jednak zajmie to sporo czasu. Naukowcy podejrzewają, że swoistą pamięć poprzedniej wagi posiadają nie tylko komórki tłuszczowe, ale i mózgowe. A one również wpływają na to, jak dużo kalorii przyswaja organizm oraz jak szybko je spala. Co istotne jednak, przedstawione wyniki mogą stanowić pocieszenie dla wszystkich, którzy nieustająco zmagają się z efektem jo-jo. Porażki, jakie ponoszą, mogą nie mieć związku z silną wolą albo jej brakiem, ale z pamięcią komórkową działającą na poziomie tkanki tłuszczowej. Pytanie, jak długo ta pamięć się utrzymuje. Dokładna odpowiedź wymaga dalszych badań. Naukowcy przypuszczają jednak, że z czasem niknie. – Możliwe, że utrzymanie zredukowanej albo zdrowej wagi odpowiednio długo wystarczy, by ją wymazać – mówi profesor Hinte. Źródła: Nature, Guardian, New Scientist Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Kawa jest dobra dla serca. Kolejne badanie pokazuje, że chroni przed wieloma chorobami
Picie umiarkowanych ilości kawy chroni przed chorobami układu krążenia i cukrzycą. Jaka jest optymalna dawka tego napoju?
Spis treści: Nowe badania dotyczące kawy Wpływ kawy i kofeiny na układ krążenia Ciekawostki o kawie Czy kawa jest zdrowa? To pytanie może spędzać sen z powiek miłośnikom małej czarnej i sojowego latte. Nic dziwnego, że kwestię tę od lat badają naukowcy. Wiadomo np., że kawa jest bezpieczna dla osób z zaburzeniami rytmu serca. Dobrze wpływa też m.in. na wątrobę. Najnowsze badania skupiają się na wpływie kawy i zawartej w niej kofeiny na układ krążenia i metabolizm. Przeprowadzili je uczeni z Chin, a wyniki opublikowało czasopismo naukowe „Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism”. Nowe badania dotyczące kawy Badacze wykorzystali dane z UK Biobank. To baza zawierająca rezultaty szczegółowego badania dietetycznego z udziałem ponad 500 tys. uczestników w wieku 37–73 lat. Z analizy wykluczono osoby, które miały niejasne informacje na temat spożycia kofeiny. Powstała pula uczestników obejmowała łącznie 172 315 osób. Nie cierpiały one na choroby kardiometaboliczne na początku analizowanego okresu. Wyniki to dobra wiadomość dla kawoszy. Regularne spożywanie umiarkowanych ilości kawy i kofeiny może chronić przed rozwojem wielu chorób kardiometabolicznych. W tym przed cukrzycą typu 2, chorobą wieńcową serca i udarem mózgu. Wpływ kawy i kofeiny na układ krążenia Liczne badania epidemiologiczne wykazały wcześniej ochronne działanie kawy, herbaty i kofeiny przed zachorowaniem na pojedyncze choroby kardiometaboliczne. Jednak szerszy wpływ tych substancji był niejasny. Nowa analiza pokazała, że kawa chroni przed wieloma chorobami równocześnie. Jej korzystny wpływ dotyczy wszystkich faz tych schorzeń. – Spożywanie 200–300 mg kofeiny dziennie może pomóc zmniejszyć ryzyko wystąpienia tzw. wielochorobowości kardiometabolicznej. To równowartość trzech filiżanek kawy – mówi główny autor badania, dr n. med. Chaofu Ke. Osoby pijące takie ilości kawy miały o 40–48% mniejsze ryzyko wystąpienia chorób kardiometabolicznych niż te, które nie piły kawy wcale lub piły ją rzadko. Wcześniejsze analizy wykazały, że kawa wydłuża życie. Rekomendowane przez naukowców spożycie to od dwóch do trzech filiżanek kawy dziennie. Picie kawy równoważy też wszystkie negatywne skutki siedzącego trybu życia. Ciekawostki o kawie Na zakończenie mamy dla was garść ciekawostek dotyczących kawy: Poza kofeiną, kawa zawiera aż 100 różnych substancji biologicznie aktywnych. W tym m.in. przeciwutleniacze, takie jak kwas kawowy. Dlaczego po kawie od razu chce się biec do toalety? Nasze jelita zaczynają intensywniej pracować już nawet kilka minut po pierwszym łyku małej czarnej. Dzieje się tak, ponieważ kawa stymuluje uwalnianie gastryny. To hormon, który ma duży wpływ na motorykę okrężnicy, czyli jelita grubego. Jaka jest śmiertelna dawka kofeiny? Wynosi ona 150–200 mg/kg masy ciała. Dla dorosłego człowieka ważącego 70 kg oznacza to mniej więcej 10 gramów. Czyli tyle, ile zawiera ok. 120 filiżanek kawy. Czy psychopatę poznasz po tym, jaką kawę pije? Jedno badanie sugerowało, że psychopaci preferują gorzką, czarną kawę. Jednak uczeni podkreślają, że nie świadczy to o związku przyczynowo-skutkowym. Efekt pobudzenia, który odczuwamy po wypiciu espresso, nie wynika z działania kofeiny, lecz z samego smaku kawy. Jest on tak intensywny, że zmusza nasze szare komórki zajmujące się interpretacją bodźców do bardziej wytężonej pracy. To zaś zwiększa przepływ krwi w mózgu. Źródła: archiwum NG, EurekAlert!.
Na batonikach i czipsach powinny być ostrzeżenia jak na papierosach? Tak uważa znany naukowiec
Prof. Carlos Monteiro z Uniwersytetu São Paulo 15 lat temu wymyślił pojęcie żywność ultraprzetworzona. Dziś stawia radykalny postulat – tego rodzaju produkty powinny być oznaczane tak samo jak paczki papierosów.
W tym artykule: Szkodliwe produkty UPF Co to jest żywność ultraprzetworzona? Nowe sposoby ostrzegania przez UPF Wizyta w sklepie przyszłości. W trudno dostępnym miejscu, niewidocznym na pierwszy rzut oka, znajdują się produkty uznawane za szkodliwe dla ludzkiego zdrowia. Obok papierosów stoją słodycze, gazowane napoje i czipsy. Na wszystkich opakowaniach znajdują się groźnie wyglądające ostrzeżenia. Informują potencjalnych konsumentów o zwiększonym ryzyku zapadnięcia na śmiertelnie niebezpieczne choroby. Czy tak będzie? Gdybyśmy organizowali rzeczywistość zgodnie z wiedzą naukową, wówczas istnieje na to spora szansa. Żywność ultraprzetworzona (ang. ultra-processed food, UPF) z każdym rokiem jest coraz gorzej oceniana przez naukowców. I dlatego właśnie prof. Carlos Monteiro – dietetyk, który wymyślił pojęcie UPF – postuluje, by takie produkty zostały oznaczone równie wyraźnie i jednoznacznie jak papierosy. Szkodliwe produkty UPF Dlaczego? Odpowiedź przynosi choćby szeroko zakrojona analiza, której wyniki opublikowano w lutym 2024 roku w czasopiśmie „BMJ”. Był to przegląd uwzględniający 45 metaanaliz i w sumie obejmujący 10 mln ludzi. Opracowali go eksperci z czołowych instytucji naukowych Stanów Zjednoczonych, Francji i Australii. Wyniki okazały się alarmujące. Spożywanie żywności ultraprzetworzonej powiązano aż z 32 negatywnymi konsekwencjami dla zdrowia. Na tej liście znalazło się powiększone ryzyko zapadnięcia na choroby serca, nowotwory różnego rodzaju, cukrzycę typu II. Produkty UPF powiązano także z pogarszaniem się zdrowia psychicznego i gorszym snem. Oraz ogólnie ze zwiększonym ryzykiem śmierci z różnych przyczyn. Rosnąca popularność UPF napędza również globalną epidemię otyłości. Co gorsza, spożycie UPF stale rośnie. I to na całym świecie. W lutym „Guradian” podawał, że w krajach wysokorozwiniętych – takich jak USA czy Wielka Brytania – żywność ultraprzetworzona stanowi już połowę codziennych posiłków. Dla młodych ludzi pochodzących z biedniejszych regionów udział UPF w diecie sięga nawet 80 proc. Co to jest żywność ultraprzetworzona? Pod tym pojęciem kryją się produkty, które znajdziemy na każdej sklepowej półce. Są to m.in.: słone pakowane przekąski typu paluszki, krakersy, czipsy, słodycze takie jak cukierki czy batoniki, ale także słodkie płatki śniadaniowe, gotowe pakowane posiłki, pizza, hot-dogi, zupy błyskawiczne, słodkie gazowane napoje i napoje energetyczne. Wszystkie te produkty mają dużo soli i cukru, barwników, sztucznych dodatków oraz wzmacniaczy smaku. Ich przygotowanie wymagało złożonej przemysłowej obróbki podstawowych składników. 15 lat temu prof. Monteiro wraz ze współpracownikami opracował skalę klasyfikacji żywności Nova. System ten uwzględniał nie tylko skład żywności, ale i sposób jej przygotowania. I właśnie w skali Nova po raz pierwszy pojawiło się pojęcie żywność ultraprzetworzona. Obok żywności nieprzetworzonej lub przetworzonej w niewielkim stopniu, składników kulinarnych i żywności przetworzonej. Co jeść, by żyć jak najdłużej? Naukowcy przedstawiają nowy przepis na dietę długowieczności To, co kładziemy na talerzu, ma wpływ na jakość i długość naszego życia. Jak duży jest ten wpływ? Naukowcy są zdania, że kontrolując dietę, możemy znacznie przedłużyć sobie życie... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/co-jesc-by-zyc-jak-najdluzej-naukowcy-przedstawiaja-nowy-przepis-na-diete-dlugowiecznosci-fot-getty-images-e3237f5.jpeg" width="938" height="625" alt="Co jeść, by żyć jak najdłużej? Naukowcy przedstawiają nowy przepis na dietę długowieczności (fot. Getty Images)" title="Co jeść, by żyć jak najdłużej? Naukowcy przedstawiają nowy przepis na dietę długowieczności (fot. Getty Images)" /> Nowe sposoby ostrzegania przez UPF Prof. Monteiro uważa, że dotychczasowe metody informowania społeczeństw o szkodliwości UPF nie są już wystarczające. – Aby ograniczyć niebezpieczeństwa związane z UPF, potrzebne są kampanie na rzecz zdrowia publicznego podobne do antytytoniowych – powiedział naukowiec „Guardianowi”. – Reklamy UPF powinny zostać zakazane lub mocno ograniczone. Ponadto należy wprowadzić ostrzeżenia na przodzie opakowań podobne do tych umieszczanych na paczkach papierosów – dodał. Dietetyk wysuwa też inne postulaty. – Należy zakazać sprzedaży UPF w szkołach i placówkach służby zdrowia oraz wysoko opodatkować żywność ultraprzetworzoną. Wygenerowane dochody powinny być przeznaczane na dotowanie świeżej żywności – uważa Monteiro. Jak podaje „Guardian”, wszystkie te pomysły naukowiec przedstawi na konferencji International Congress on Obesity, która odbywa się właśnie w São Paulo. Źródło: Guardian, BMJ. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Nabiałem raczono się w Pirenejach już 7,5 tysiąca lat temu. To spore zaskoczenie dla archeologów
Nabiał spożywali już pierwsi rolnicy, którzy przybyli na teren Pirenejów 7,5 tysiąca lat temu. To spore zaskoczenie dla archeologów. Sądzili oni bowiem, że nastąpiło to zdecydowanie później.
W tym artykule: Rolnicy i hodowcy w Europie Oscypki made in Iberia Polskie sery równie stare Nowe znalezisko dotyczy neolitu. Jest to końcowy okres epoki kamienia poprzedzający epokę brązu. To w tym czasie doszło do fundamentalnych zmian w gospodarce, strukturze społecznej i demografii. Ludzie zaczęli uprawiać rolę i hodować zwierzęta oraz mieszkać w wielkich domostwach. Rolnicy i hodowcy w Europie Dzięki badaniom genetycznym wiemy, że neolityczny model życia rozprzestrzenił się w Europie z Bliskiego Wschodu i Anatolii. Osadnicy z dzisiejszej Turcji zajęli duże tereny kontynentu. W ciągu VII i VI tysiąclecia p.n.e. rolnictwo dotarło z Bałkanów do Europy Środkowej. Nowy model życia trafił też na Półwysep Iberyjski. Stało się to równie szybko jak w centralnej Europie, bo już w VI tysiącleciu p.n.e. Archeolodzy długo uważali, że rejony trudno dostępne, takie jak góry czy gęste puszcze, bardzo powoli przyjmowały neolityczny styl życia. Faktycznie, w wielu takich miejscach, na przykład w północno-wschodniej Polsce, rolnictwo pojawiło się zdecydowanie później. Za takie miejsce tradycyjnie uważano również Pireneje – wysoki masyw górski na pograniczu Hiszpanii, Francji i Andory. Tymczasem naukowców czekała niespodzianka. Oscypki made in Iberia Historycy z Uniwersytetu Autonomicznego w Barcelonie (UAB), Uniwersytetu w Saragossie oraz chemicy z Uniwersytetu w Strasburgu we Francji przeanalizowali naczynia ceramiczne przechowywane w Muzeum w Huesca. Zabytki znaleziono na stanowiskach archeologicznych w hiszpańskiej części Pirenejów, w Huescan w Cueva de Chaves (Bastaràs), na wysokości 640 metrów nad poziomem morza, oraz w Espluga de la Puyascada (La Fueva), na wysokości 1300 metrów nad poziomem morza. Wyniki analiz naczyń opublikowano w czasopiśmie „Archaeological and Anthropological Sciences”. I są rewolucyjne. Dzięki analizom fizykochemicznym znaleziono bezpośrednie dowody na spożycie i przetwarzanie nabiału w Pirenejach w najwcześniejszych etapach neolitu, już w połowie VI tysiąclecia p.n.e. Naukowcy pobrali z wnętrza 36 naczyń próbki organiczne – mikroślady po kwasach tłuszczowych. Wykonano też analizy izotopowe. Eksperci przyjrzeli się również morfologii naczyń ceramicznych. Dopełnieniem były analizy archeozoologiczne, czyli badanie kości zwierząt. Wyniki są jednoznacznie. Na obu stanowiskach archeologicznych przygotowywano, przechowywano i konsumowano nabiał, używając do tego naczyń ceramicznych. – To podważa wcześniejsze założenia, w myśl których konsumpcja nabiału w Pirenejach rozpoczęła się znacznie później – komentuje pierwsza autorka artykułu Nàdia Tarifa z Instytutu Chemii Uniwersytetu w Strasburgu. – Zawsze uważano, że prehistoryczna dynamika społeczna w regionach górskich była wolniejsza lub „mniej rozwinięta” niż w regionach przybrzeżnych – dodaje. Tarifa przypomniała, że jej wcześniejsze badania faunistyczne wykazały hodowlę bydła mlecznego w lokalizacjach, z których badano naczynia ceramiczne. To dodatkowo potwierdza koncepcje o wczesnym przetwarzaniu mleka. Oto najbardziej niebezpieczny ser świata. Casu marzu jada się z żywymi larwami much. Kuchnia Sardynii jest uważana za jedną z najzdrowszych, choć oferuje tak oryginalne dania jak dziś już zakazany ser z larwami muchówki Ekspertyzy naczyń wykazały, że w części z nich gotowano potrawy z wieprzowiny, a w innych – warzywne. Kilka tysięcy lat temu nie stosowano glazury, a jakość zastawy kuchennej była niska. Z tego powodu naczynia ceramiczne uszczelniano w Pirenejach sosnową żywicą. Wykazały to najnowsze analizy. Polskie sery równie stare Wyniki badań archeologów z Hiszpanii nie są w stanie zaimponować badaczom polskich pradziejów. Już kilkanaście lat temu na łamach prestiżowego magazynu „Nature” międzynarodowy zespół badaczy dowiódł, że ponad 7 tysięcy lat temu na terenie Kujaw przetwarzano mleko i wykonywano sery. Analizom poddano naczynia sitowate, które swą nazwę zawdzięczają charakterystycznemu dziurkowaniu. Wyglądają trochę jak durszlaki do oddzielania serwatki. Archeolodzy przypuszczali już wcześniej, do czego mogły służyć. Ale kropkę nad „i” postawiły dopiero analizy tłuszczów zachowanych na ściankach naczyń. Kilka lat później wykonano podobne analizy naczyń ze Sławęcina, również z Kujawsko-Pomorskiego. Zabytki są jednak późniejsze i pochodzą z IV tysiąclecia p.n.e. Wówczas też potwierdzono przetwarzanie mleka z krów, kóz i owiec. Źródło: Current Biology Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Dieta śródziemnomorska – jej korzenie sięgają 4 tysięcy lat. Archeolodzy mają dowody
Dieta śródziemnomorska bywa określana jako jeden z najbardziej korzystnych dla zdrowia sposobów odżywiania. Teraz naukowcy mają dowody na to, że stosowano ją już 4 tysiące lat temu w dzisiejszej Syrii.
W tym artykule: Badania izotopowe dla archeologii Bardzo stara metryka diety śródziemnomorskiej Czym jest dieta śródziemnomorska? W mediach co jakiś czas pojawiają się informacje o kolejnych „dietach cud”, które mają zrewolucjonizować nasze życie. Tymczasem wśród zdrowych sposobów odżywiania na podium od lat znajduje się dieta śródziemnomorska. W corocznym rankingu U.S. News & World Report w 2024 roku po raz siódmy z rzędu uznano tę dietę za najlepszą. Aż trudno uwierzyć, że „wynaleziono” ją kilka tysięcy lat temu. Badania izotopowe dla archeologii Zespół badaczy z Niemiec, Belgii i Kanady opublikował na łamach prestiżowego czasopisma naukowego „PLOS One” wyniki analiz izotopowych szczątków roślin, zwierząt i ludzi ze stanowiska archeologicznego Tell Tweini w Syrii. Znajduje się ono w pobliżu nadmorskiego miasta Jableh. W ostatnim czasie wśród archeologów coraz bardziej popularne jest wykonywanie badań izotopowych. Proszą oni o pomoc geochemików. Mechanizm jest dość prosty. W skrócie: jesteśmy tym, co jemy. Ilościowy stosunek izotopów określonych pierwiastków w kolagenie zawartym w kościach ujawnia nie tylko pochodzenie danego człowieka (skąd była żywność, którą spożywał), ale właśnie jego dietę. Naukowcy wykorzystują różne izotopy, w zależności od tego, jakie informacje chcą uzyskać – na przykład strontu lub tlenu. W przypadku szczątków ludzkich i zwierzęcych próbki do badań izotopów strontu geochemicy pobierają z reguły ze szkliwa zębów. Bardzo stara metryka diety śródziemnomorskiej Naukowcy zbadali próbki z Tell Tweini, które można datować od wczesnej epoki brązu (około 2600 lat p.n.e.) aż do epoki żelaza, czyli mniej więcej 300 roku p.n.e. Celem było poznanie ówczesnej diety i praktyk rolniczych. Analizy były bezprecedensowe, jeśli chodzi o skalę we wschodniej części Śródziemnomorza. W sumie pobrano ponad 600 próbek, głównie z roślin. Okazało się, że w środkowej epoce brązu (między 2000 a 1600 r. p.n.e.) w szczątkach ludzkich wykryto dość niski poziom izotopu azotu. Wskazuje to na dietę opartą głównie na roślinach, takich jak zboża i oliwki. Jednak na stanowisku archeologicznym odkryto też szczątki owiec, kóz i bydła. To pozwala podejrzewać, że zwierzęta te były czasami spożywane. Inną możliwością było ich dojenie i korzystanie z mleka oraz różnych typów nabiału. „Co ciekawe, ludzka dieta była stosunkowo uboga w białko zwierzęce. Wydaje się porównywalna do tego, co dziś uważa się za typową dietę śródziemnomorską, składającą się z chleba (pszenicy lub jęczmienia), oliwek, winogron, roślin strączkowych, produktów mlecznych i niewielkich ilości mięsa” – zauważają naukowcy w artykule. Co jedli nastolatkowie 10 tys. lat temu? Prehistoryczna „guma do żucia” daje wyobrażenie o diecie paleo Ślady DNA znalezione na żywicy pozwoliły odkryć, czym żywili się młodzi ludzie w epoce kamiennej. W ich diecie ważną rolę odgrywały pstrągi i orzechy laskowe. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/co-jedli-nastolatkowie-10-tys-lat-temu-prehistoryczna-guma-do-zucia-daje-wyobrazenie-o-diecie-paleo-fot-verner-alexandersen-15d2a94.jpg" width="938" height="380" alt="Co jedli nastolatkowie 10 tys. lat temu? Prehistoryczna „guma do żucia” daje wyobrażenie o diecie paleo (fot. Verner Alexandersen)" title="Co jedli nastolatkowie 10 tys. lat temu? Prehistoryczna „guma do żucia” daje wyobrażenie o diecie paleo (fot. Verner Alexandersen)" /> Inne analizy izotopowe z Tell Tweini rzucają światło na klimat i praktyki rolnicze sprzed tysiącleci. Na przykład wszystkie pozostałości po winogronach mają stosunkowo wysoki poziom izotopu węgla. To sugeruje, że owoce otrzymywały wystarczającą ilość wody i były dobrze pielęgnowane. Naukowcy dowiedzieli się też, że zwłaszcza pszenicę płaskurkę i pszenicę samopszę nawożono obornikiem od epoki brązu po epokę żelaza. W późniejszych czasach nawożenie uległo intensyfikacji. Obornik trafiał też do gajów oliwnych i upraw winogron. Czym jest dieta śródziemnomorska? Współczesna dieta śródziemnomorska zapewne nieco różni się od tej sprzed tysiącleci. Jak podaje Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej, jest ona dobra dla wszystkich: dorosłych, dzieci, osób zdrowych i chorujących na większość chorób. Co się składa na dietę śródziemnomorską: świeże owoce i warzywa; produkty zbożowe pełnoziarniste; ryby i nasiona roślin strączkowych; oliwa z oliwek zamiast tłuszczy zwierzęcych; orzechy bez dodatku soli i cukru; W diecie śródziemnomorskiej unika się: czerwonego mięsa; produktów przetworzonych; słodyczy i wyrobów cukierniczych; napojów słodzonych i gazowanych. Źródła: PLOS One, NCEZ Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Kwasy tłuszczowe omega-3 obniżają agresję nawet o 28%. Na ich niedobór często cierpią przestępcy
Dieta może znacząco wpłynąć na zachowanie. Niedobór jednego z jej składników zwiększa skłonności do agresji i zachowań impulsywnych. Taki wniosek płynie z badań opublikowanych na łamach czasopisma naukowego „Aggression and Violent Behavior”.
W tym artykule: Kwasy tłuszczowe omega-3 obniżają agresję Kwasy omega-3 a przestępczość Czym są kwasy tłuszczowe omega-3? Kwasy omega-3 w diecie Ścisły związek z agresją mają kwasy tłuszczowe omega-3, nazywane są też czasem n-3. Należą do kwasów wielonienasyconych. Są konieczne do prawidłowego funkcjonowania naszego organizmu. Do niezbędnych człowiekowi kwasów omega-3 należą m.in. kwas α-linolenowy (ALA), kwas eikozapentaenowy (EPA) i kwas dokozaheksaenowy (DHA). Kwasy tłuszczowe omega-3 obniżają agresję Naukowcy z University of Pennsylvania oparli się na wcześniejszych badaniach dotyczących wpływu suplementacji kwasów omega-3 na agresję. W metaanalizie wzięli pod uwagę 29 randomizowanych badań kontrolowanych. Dotyczyły one łącznie 3918 uczestników, od dzieci w wieku do 16 lat po osoby starsze w wieku od 50 do 60 lat. Badania prowadzono w latach 1996–2024 i trwały średnio ok. 16 tygodni. Mózgi rdzennych mieszkańców Amazonii starzeją się wolniej. To zasługa diety i stylu życia Południowoamerykański lud Tsimane ma najzdrowsze serca na świecie. Badania pokazują, że w równie dobrej kondycji są mózgi członków tego plemienia. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/mozgi-rdzennych-mieszkancow-amazonii-starzeja-sie-wolniej-to-zasluga-diety-i-stylu-zycia-fot-courtesy-of-the-tsimane-health-and-life-history-project-team-be480f7.jpeg" width="938" height="625" alt="Mózgi rdzennych mieszkańców Amazonii starzeją się wolniej. To zasługa diety i stylu życia (fot. Courtesy of the Tsimane Health and Life History Project Team)" title="Mózgi rdzennych mieszkańców Amazonii starzeją się wolniej. To zasługa diety i stylu życia (fot. Courtesy of the Tsimane Health and Life History Project Team)" /> Metaanaliza wykazała niewielki, ale zauważalny efekt krótkoterminowy. Przekłada się on na zmniejszenie poziomu agresji sięgające nawet 28%, po uwzględnieniu wielu różnych zmiennych. Obejmowało to zarówno agresję reaktywną (w odpowiedzi na prowokację), jak i proaktywną (zachowanie zaplanowane z wyprzedzeniem). – Trzeba zastanowić się nad zastosowaniem suplementacji kwasów omega-3 w celu zmniejszenia agresji. Niezależnie od tego, czy chodzi o gabinet lekarski, czy np. zakład karny. Polecam to zwłaszcza rodzicom, mającym problem z agresywnymi zachowaniami u dzieci. To nie jest cudowny środek, ale może pomóc – mówi dr Adrian Raine, neurokryminolog z University of Pennsylvania i główny autor metaanalizy. Uczony podkreśla, że analizowane badania skupiały się na krótkoterminowym działaniu kwasów omega-3. Następnym krokiem ma być sprawdzenie, czy ten składnik diety może zmniejszać agresję również w dłuższej perspektywie. Kwasy omega-3 a przestępczość Wcześniejsze badania wykazały, że przestępcy często mają niedobory witamin, mikroelementów oraz właśnie kwasów omega-3. Jakie są skutki niedoboru takich produktów w diecie? Należy do nich m.in. zwiększona impulsywność i skłonności do agresji. Dowiodły tego eksperymenty z więziennym jadłospisem. Osadzeni, oprócz typowego menu, przez kilka miesięcy dostawali kapsułki z zestawem witamin i kwasami omega-3. Zmiany były zaskakujące. Przykład – w więzieniu w brytyjskim mieście Aylesbury ilość aktów przemocy spadła aż o 37 proc.! Czym są kwasy tłuszczowe omega-3? Kwasy tłuszczowe to jeden z najważniejszych składników naszej diety. Powinniśmy spożywać je codziennie, ponieważ nie potrafimy ich sami wytworzyć. Ryby zawierają dużo kwasów omega-3, ponieważ jedzą duże ilości alg. Typowa dieta w krajach rozwiniętych obfituje głównie w kwasy omega-6 i 9. Nienasycone kwasy tłuszczowe są podstawowym składnikiem mózgu. Dlatego są mu niezbędne do prawidłowego działania. Zmniejszają też nasilenie przewlekłych stanów zapalnych. Naukowcy udowodnili, że kwasy omega-3 mogą chronić przed depresją, schizofrenią oraz chorobami neurodegeneracyjnymi, takimi jak parkinson i alzheimer. Poza tym są one bardzo potrzebne do prawidłowej pracy serca i układu odpornościowego. Kwasy omega-3 w diecie Właściwy poziom kwasów omega-3 może zapewnić nam dieta śródziemnomorska lub nordycka. Jej podstawowe składniki to: tłuste ryby (np. śledzie, makrele), owoce morza, świeże warzywa, nasiona chia, siemię lniane, oliwa z oliwek z pierwszego tłoczenia, dobrej jakości olej rzepakowy. Źródła: Aggression and Violent Behavior, archiwum NG Szukasz więcej fascynujących informacji na temat świata roślin i zwierząt, odkryć archeologicznych i nieskończonego Wszechświata? Zaprenumeruj magazyn „National Geographic Polska". Najnowszą ofertę znajdziesz na tej stronie.
Gęsi rosnącej na drzewach nie wolno jeść w czasie postu. Zabronił tego papież Innocenty III
W 1215 roku papież Innocenty III dodał do listy pokarmów, których nie można spożywać w czasie postu gęsi, które rosną na drzewach. Dlaczego tak się stało? Przecież taki gatunek nigdy nie istniał.
W tym artykule: Co jest prawdą, a co prawdą wydaje się być? Wiara czyni cuda? Kościół a mięso z „drzewnej” gęsi Koniec mitu zagadkowej gęsi Ponieważ mózg nie wie, czego nie wie, to kiedy konstruuje związki przyczynowo-skutkowe, wypełnia luki w rzeczywistości prowizorycznymi wyjaśnieniami. Problem w tym, że kiedy cała grupa mózgów wykorzystuje ten sam element zastępczy, interpretację „na razie wystarczającą”, żeby wypełnić taką dziurę, to z czasem owo wspólne prowizoryczne wyjaśnienie może się zmienić w konsensus. Czyli zbiorowe przekonanie o tym, co jest prawdą, a co nie. Co jest prawdą, a co prawdą wydaje się być? Tendencja ta doprowadziła na przestrzeni wieków do powstania wielu dziwnych zbiorowych przekonań – konsensusów co do rzeczywistości, które dziś wydają się absurdalne. Na przykład przez bardzo długi czas wielu ludzi wierzyło, że pewna odmiana gęsi rośnie na drzewach. Wiele stuleci temu ludzie często znajdowali na dryfującym drewnie pewien gatunek skorupiaka. Miał on długą rurkę, która wysuwała się z białej muszli, i żółtą smugę na boku. Przez co najmniej siedemset lat ludzie w całej średniowiecznej Europie wierzyli, że ów skorupiak to jakaś protogęś. Przypominał nieco szyję i głowę gęsi żyjącej na tym samym obszarze, gdzie regularnie się pojawiał. Teksty przyrodnicze sięgające XII wieku opisują tajemnicze gęsie drzewa z dziwnymi owocami, z których – jak pisano – miały wykluwać się ptaki. A następnie zwisać, odczepiać się i odlatywać. Wiara czyni cuda? Oczywiście gęsi nie rosną na drzewach. Dlaczego zatem tak długo niemal wszyscy wierzyli, że rosną? Odpowiedź brzmi: nie wiedzieli, czego nie wiedzą. A konkretnie: nie wiedzieli, że niektóre gęsi żyjące na brytyjskich bagnach migrują, by się rozmnażać i składać jaja. Dla ludzi sprzed XIII wieku migracja była wciąż nieznaną niewiadomą. Nie wiedzieli nawet, że w ogóle jest możliwa. Ponieważ modele rzeczywistości tworzymy jedynie z dostępnych materiałów, ówcześni ludzie stworzyli model z tego, co wiedzieli. A przynajmniej sądzili, że wiedzą. Wysnuli przypuszczenie, które w tamtym momencie wydawało się zupełnie realistyczne. Uznali, że drewno pochodzi zapewne z odłamanej gałęzi. Wywnioskowali, że to dziwne przyczepione coś to pewnie zarodek gęsi, która nie zdążyła stać się dorosłym osobnikiem, kiedy spadła z gęsiego drzewa. W tamtym czasie samorództwo powszechnie uznawano za prawdę, część zbiorowego modelu rzeczywistości. Ludzie wierzyli, że z gnijącego mięsa rodzą się muchy, że sterty brudnych szmat mogą zmienić się w myszy, a z płonących drew rodzą się salamandry. Niemal cała reszta życia pochodziła od szlamu lub śluzu. Drzewo wypuszczające zarodki ptaków wydawało się czymś sensownym. Zwłaszcza jeśli w ciągu pięciuset lat nie widziało się żadnego jaja tych ptaków. Uczeni mnisi, którzy rzekomo odnotowali ów proces, jeszcze wzmocnili to przekonanie. Kościół a mięso z „drzewnej” gęsi Na dowód przedstawili tajemnicze gęsie drzewa i dziwny cykl wzrostu na ilustracjach, które trafiły do bardzo porządnie wyglądających książek. Ci sami mnisi twierdzili też, że dopuszczalne jest spożywanie owej gęsi – bernikli białolicej – w dni postne. Przekonanie to było mocno zakorzenione i dość popularne. W 1215 roku papież Innocenty III ogłosił, że mimo iż, jak wiadomo, gęsi te rosną na drzewach, Kościół i tak surowo zabrania ich spożywania. W ten sposób luka w zasadach stworzona przez mnichów została zasklepiona. Większość ludzi nie widziała na własne oczy gęsich drzew, wierzyli zatem w tej kwestii autorytetom. Była to mądrość przekazana z góry. Mylili się, jednak ta pomyłka nie wpływała w żaden znaczący sposób na ich życie. Zatem mit funkcjonował, aż jakoś w XVII wieku podróżnicy odkryli w Grenlandii miejsce gniazdowania ptaków. To była pierwsza anomalia. Następnie, kiedy ludzie zaczęli grzebać w tych dziwnych zarodkach, pojawiła się druga anomalia. Oto najdziwniejsze zwierzęta świata. Sprawdź, jak wyglądają i gdzie występują To zaskakujące, ale świat przyrody jest tak złożony i różnorodny, że wciąż jeszcze nie możemy uznać, że poznaliśmy go w stu procentach. Na Ziemi żyją stworzenia, o istnieniu których... Koniec mitu zagadkowej gęsi Ray Lankester pisze w swojej książce „Diversions of a Naturalist” z 1915 roku, że mit wymarł na początku XVII wieku. Wtedy „zbadano bez uprzedzeń strukturę stworzenia znajdującego się w skorupie i dostrzeżono, że tylko mgliście przypomina ono ptaka”. Dziś skorupiak nosi nazwę kaczenicy gęsiodajnej, a ptak to bernikla białolica. Po angielsku goose barnacle i barnacle goose. To pozostałość po przekonaniu, które istniało kiedyś we wszystkich mózgach tamtego obszaru, a dziś nie istnieje w żadnym. Oto inne dawne konsensusy co do rzeczywistości: wierzenie, że Słońce i Księżyc są zapędzane na horyzont przez potężne wilki; teoria humoralna w medycynie, każąca dążyć do właściwej równowagi między żółcią, czarną żółcią, krwią i śluzem; geocentryczny model wszechświata, z niebem zamkniętym koncentrycznym kryształowym sklepieniem, co miało wyjaśniać ruch Słońca, Księżyca, gwiazd i planet; miazmatyczna teoria chorób, w której dolegliwości były efektem wdychania smrodliwych oparów. Gdy patrzy się na nie od środka, nie wydają się nierozsądne. Każdy przestarzały światopogląd okazuje się bezsensowny dopiero z perspektywy czasu. I podobnie jak ze wszystkimi światopoglądami – choć okazały się błędne, to ludzie, którzy wykorzystywali je, by radzić sobie z codziennością, nie chcieli z nich zrezygnować bez walki. Pogląd o gęsi wyrastającej z kaczenicy nie zniknął od razu dlatego, że kilku przyrodników znalazło dowody, że jest inaczej. Najpierw ludzie dokonali asymilacji. Zinterpretowali dowody jako potwierdzenie tego, co – jak sądzili – już rozumieli. Trzeba było dodać nowe sprzeczne informacje o serii anomalii z różnych źródeł, których nie dało się wyjaśnić istniejącym modelem, zanim przekonania o gęsich drzewach ustąpiły nowym wyjaśnieniom. To jest przedruk z książki pt. „Nawyki myślenia. Zaskakująca wiedza naukowa o opiniach, przekonaniach i perswazji” autorstwa Davida McRaney’a, która ukazała się nakładem Wydawnictwa Filia w przekładzie Aleksandry Żak.