Grzyb, który wywołał epidemię. Historia mówi, że jest również odpowiedzialny za opętania
Za upiorne opętania, od których pękają kroniki sprzed wieków, może odpowiadać... grzyb. Wywołał także epidemie, w których zmarły dziesiątki tysięcy ludzi.
Spis treści: Opętania mniszek z Loudun Opętania w Polsce Zatrucie grzybem ze zboża Epidemie świętego ognia Naukowe wyjaśnienie przyczyn choroby Sporysz i wynalezienie LSD Był 18 sierpnia 1634 roku, gdy francuski ksiądz Urbain Grandier, proboszcz kościoła św. Piotra w Loudun, został spalony na stosie. Oskarżyciel przedstawił niezbite dowody konszachtów oskarżonego z diabłem – ręcznie spisane dokumenty sygnowane przez demona i kapłana. Trybunał usiłował jednak zdobyć przyznanie się Grandiera do winy. Ksiądz uporczywie odmawiał. Kat zamknął nogi ofiary w drewnianej skrzyni będącej odmianą hiszpańskiego buta, a między kolana zaczął wbijać drewniane kliny, które łamały kości i miażdżyły stawy. Grandier na zmianę mdlał i był cucony, lecz do winy przyznać się nie chciał. Oprawca planował udusić skazanego. Byłby to jednak niezasłużony akt łaski – sąd nakazał spalić duchownego żywcem. Śmierć Grandiera wiązała się z aferą, o której huczała Francja. Pozwala też zrozumieć sekret jednej z najbardziej zagadkowych epidemii w historii: ergotyzmu. Opętania mniszek z Loudun Jesienią 1632 r. w klasztorze urszulanek w Loudun zaczęły dziać się upiorne rzeczy. Przeorysza matka Joanna od Aniołów oraz siostra Marta od świętej Moniki nagle zaczęły słyszeć i widzieć księdza Grandiera. Joanna twierdziła wręcz, że ksiądz obcował z nią cieleśnie. Według jej słów kapłan wysyłał do klasztoru demona, który namawiał mniszki do nieobyczajności. Ksiądz nie cieszył się dobrą opinią z powodu złego prowadzenia się. Był nawet za to kilkakrotnie karany przez biskupa. Bez wątpienia wzbudzał zainteresowanie i rozgrzewał emocje kobiet. Zachowanie zakonnic zaniepokoiło otoczenie. Do klasztoru wezwano egzorcystów. W trakcie rytuału siostry zdzierały z siebie ubranie, biegały nago i z krzykiem padały na ziemię. Opętanie zaczęło udzielać się innym siostrom. Mniszki bełkotały, przeklinały, snuły erotyczne opowieści, a ich ciałami wstrząsały konwulsje podobne do ruchów frykcyjnych. Egzorcyzmy nie pomagały. Matka Joanna mówiła, że nad jej ciałem władzę sprawuje siedem demonów rozmieszczonych w różnych częściach ciała. Siostra Agnieszka twierdziła, że w jej brzuchu mieszka diabeł. Pod koniec 1634 roku (a więc już po śmierci Grandiera) jezuita Jean-Joseph Surin został wyznaczony na duchowego opiekuna matki Joanny. Swoje obserwacje zapisywał w raportach dla przełożonych. Dzięki tym zapiskom wiadomo, że od 1635 roku na ciele przeoryszy regularnie pojawiały się stygmaty. Joanna twierdziła, że Surin pomógł jej pozbyć się większości demonów prócz jednego. Tego można było wygnać jedynie u grobu Franciszka Salezego w Annecy. Podczas pielgrzymki objawy opętania faktycznie ustąpiły! Opętania w Polsce Inna część świata – podobne objawy. W 1633 roku umiera Zofia Tomicka z Tylic. Jej historię opisał jezuita Stanisław Brzechwa, opierając się na relacji nieznanego z nazwiska spowiednika z tego samego zakonu. Według nich Zofia była osobą bogobojną, a jednocześnie opętaną. Brzechwa relacjonował: „Łamał ją tedy nieprzyjaciel różnym sposobem i kości w niej prawie gruchotał. Zadawał jej tam srogie wzdymanie, członków wyciągania, miotania wnętrzności. Raz ogniem, drugi raz srogim zimnem ją trapił”. Kobieta miała przy tym halucynacje. Teolodzy byli przekonani, że było to opętanie. Jednak fakt wielkiej pobożności Tomickiej – która przystępowała często do sakramentów, cierpliwie znosiła dolegliwości i stanowczo broniła się przed przypisywanymi jej objawami choroby psychicznej – stawiały tę diagnozę pod znakiem zapytania. Egzorcyzmy nie pomagały. Znakomici lekarze, w tym Czech Maciej Borbonius (lekarz królewicza Władysława Wazy), również nie potrafili postawić diagnozy. Ci sami medycy badali w Lesznie mistyczkę Krystynę Poniatowską. Tam też okazali się bezradni i nie umieli określić, czy jej wizje pochodzą od Boga, czy od szatana. Nauka nie potrafiła wyjaśnić tych przypadków. Środki stosowane przez Kościół zawodziły. Wywoływało to w ludziach trwogę. Inaczej niż wiarą w czary i bezpośrednie interwencje diabła trudno im było wyjaśnić halucynacje, masowe opętania, palący ból kończyn, pęcherze, zgniliznę i postępującą martwicę kończyn. Te traumatyczne wydarzenia powodowały masową histerię. Dzisiejsi psychiatrzy powiedzą o zbiorowej psychozie. Toksykolodzy zaś o zatruciu sporyszem, czyli chorobie ergotyzmu. Zdaniem naukowców, oba te tłumaczenia wydają się zresztą w pewien sposób dopełniać. Zatrucie grzybem ze zboża Przypadki ergotyzmu bezpośrednio wiążą się z żytem. Zboże to jest podatne na zarażenie przetrwalnikiem (tzw. sporyszem) pasożytniczego grzyba – buławinki czerwonej. Sporysz przypomina ziarna – ale jest większy niż pozostałe w kłosie, w kolorze czarnofioletowym. Zawiera mieszaninę silnie działających alkaloidów. Kiedy więc sporysze dostawały się do mąki, powszechnie używanej do wypieku żytniego chleba, stawały się przyczyną masowych zatruć. W efekcie pojawiała się straszliwa choroba – zwana w zależności od przebiegu świętym ogniem lub ogniem świętego Antoniego (znana obecnie jako postać zgorzelinowa ergotyzmu), ewentualnie rojnicą czy tańcem świętego Wita (postać skurczowa). W pierwszym przypadku zatrucie prowadziło do mrowienia w palcach rąk i nóg, które w następstwie siniały i obumierały. W kronikach znajdujemy opisy, z których wynika, że choroba atakowała również części twarzy i narządy płciowe. Chorzy byli zimni, nie udawało się ich rozgrzać. Powodowały to skurcze naczyń krwionośnych i uszkodzenie ich śródbłonka, przez co dochodziło do zastojów krwi, zakrzepów i niedokrwienia. Z kolei druga postać choroby powodowała zaburzenia psychiczne, nadwrażliwość i silne skurcze mięśni przypominające napady padaczkowe. Takie objawy choroby tłumaczą wydarzenia w klasztorze w Loudun. Zbiorowe zatrucie sporyszem i masowa psychoza doprowadziły do tragedii matki Joanny i innych sióstr. Przypadek Zofii Tomickiej z Tylic także pokrywa się z opisami ergotyzmu. Jednak okazuje się, że pierwsze przypadki pojawiły się już tysiąc lat wcześniej. Epidemie świętego ognia Pierwsze wzmianki o ergotyzmie pochodzą z Francji z roku 530. Choroba atakowała na masową skalę, w krótkich odstępach czasu. W roku 857 epidemia ogarnęła Xanten w Nadrenii, w roku 945 Paryż i w 994 – Akwitanię. „Wielka plaga nabrzmiałych pęcherzy pochłaniała ludzi na skutek odrażającej zgnilizny, tak że ich kończyny były rozluźnione i odpadały przed śmiercią” – wspominały kroniki „Annales Xantenses” o fali zachorowań z IX w. Większość przypadków wyzdrowień wiązała się ze zmianą miejsca pobytu chorych. Ci, którzy trafili do ośrodków pomocy organizowanych przez władców czy Kościół, zdrowieli. Jednak po powrocie do domu znów zapadali na tę samą chorobę. Po kolejnej interwencji związanej ze zmianą adresu objawy choroby cofały się ponownie. Wydaje się oczywiste, że w kościelnej czy pańskiej kuchni chorzy dostawali żywność wolną od zanieczyszczeń sporyszem, a po powrocie do domu bezwiednie spożywali zatruty chleb. To zresztą wyjaśniałoby, dlaczego także w przypadku matki Joanny od Aniołów objawy „opętania” ustąpiły po rozpoczęciu pielgrzymki do Annecy. Epidemie świętego ognia pochłaniały w średniowieczu ogromną ilość ofiar. Źródła historyczne mówią, że w samej Akwitanii w 944 r. zmarło około 40 tys. osób. Nic dziwnego, że w 1093 r. papież Urban II powołał do życia zakon szpitalny antonitów zajmujący się opieką nad nieszczęśnikami, którzy zapadli na ergot oraz osobami okaleczonymi w wyniku choroby. Niektóre kroniki wspominają, że obok ołtarza w opactwie antonitów w La Motte-aux-Bois znajdowały się wyschnięte kończyny ofiar świętego ognia pozostawione tam jako wota dziękczynne za ocalenie życia. Szpitalnicy podróżowali po całej Europie i zbierali datki na szpitale. Naukowe wyjaśnienie przyczyn choroby Mieli co robić, bo zachorowań nie brakło przez cały okres średniowiecza. W późniejszych wiekach sytuacja nie wyglądała wcale lepiej, choć częściej pojawiały się epidemie typu konwulsyjnego. W samych Niemczech odnotowano je w latach 1581, 1587, 1596. Epidemię w Królestwie Hesji w 1596 r. opisał niemiecki lekarz Wendelin Thelius. I to on jako jeden z pierwszych połączył chorobę z możliwym zanieczyszczeniem ziaren zbóż. W 1676 r. doktor Vincent Thuillier ogłosił w piśmie „Journal des Savants”, że za święty ogień musi odpowiadać sporysz. Powołał się na badania, które przeprowadził na kurach, gęsiach i świniach. Karmił je ziarnem zanieczyszczonym sporyszem. Wszystkie zwierzęta padły. Dwie różne formy przebiegu choroby (zgorzelinowa i skurczowa) można uznać za formę przewlekłą i ostrą ergotyzmu. Tą skurczową próbuje się wyjaśniać występujące w Europie między XIV a XVII w. przypadki tanecznej manii. Podobnym zjawiskiem, ale ograniczonym jedynie do Włoch, jest tzw. tarantyzm. Maniakalny taniec rzekomo pomagał na ugryzienia tarantuli – ruch miał oddzielić jad od krwi. Pierwszy znany przypadek odnotowano w XIII w. na południu, w okolicach Apulii (ale możliwe, że miał głębsze, starożytne korzenie). Współczesne badania nie potwierdziły związku między tańcami tarantystów a ukąszeniami pająków. Także w tym wypadku pojawiły się teorie wskazujące na zatrucie zanieczyszczonym ziarnem. Epidemie ergotyzmu zaczęły wygasać pod koniec XVII w. Do ostatnich masowych zatruć doszło w Niemczech, Francji i na Węgrzech. W Anglii opisywano tylko pojedyncze epizody. W XIX stuleciu przypadki takie notowano tylko w Rosji. Ostatnie zatrucie grzybem na terenie Polski odnotowano we wschodniej Małopolsce w 1895 r. Sporysz i wynalezienie LSD Zainteresowanie sporyszem ponownie wzrosło, gdy okazało się, że zawarte w nim alkaloidy są identyczne z tymi, które znajdują się w meksykańskim peyotlu i pokrewne morfinie. W 1938 r. szwajcarski chemik Albert Hofmann – pracujący dla koncernu farmaceutycznego Sandoz – prowadził badania nad cebulicą i buławinką czerwoną, aby uzyskać leki pobudzające system krążeniowo-oddechowy. W efekcie zsyntetyzował LSD. Wkrótce, po przypadkowym wchłonięciu dawki tego narkotyku, zaczął eksperymentować na sobie i znajomych. Swoje doświadczenia opisał w książce „LSD: Moje trudne dziecko” (1980). Tymczasem w latach 60., po ponad 10 latach używania LSD m.in. w psychoanalizie, narkotykiem zainteresowały się dzieci-kwiaty. Miał być kluczem otwierającym drzwi do „pojednania z kosmosem”. Ostatni wybuch zbiorowego szaleństwa, o który obwiniany był sporysz, nastąpił ponoć 16 sierpnia 1951 r. w Pont-Saint-Esprit we Francji. Kilkuset mieszkańców dotknęły wówczas halucynacje, pięć osób zmarło, a wiele innych trafiło do szpitali psychiatrycznych. O zatrucie mieszkańców obwiniano lokalną piekarnię, która miała użyć mąki zanieczyszczonej przetrwalnikiem grzyba. Teoria ta jest obecnie kwestionowana. Dziennikarz śledczy Hank Albarelli dotarł do dokumentów, z których wynikałoby, że za wybuch koszmaru odpowiedzialne jest CIA. Amerykańska agencja miała eksperymentować z LSD jako bronią do kontroli ludzkich umysłów. Próba we Francji zakończyła się tragicznie.
Według legendy doktor Faust zawarł pakt z diabłem. Oto jego prawdziwa historia
Pakt z diabłem zapewnił Faustowi młodość, bogactwo i spełnienie najskrytszych życzeń. Na XIX-wiecznym obrazie „Faust i Lilith” Richarda Westalla mag szykuje się do zabawy podczas sabatu w górach Harzu.
W tym artykule: Reputacja doktora Fausta Legenda Fausta Kim był Johann Georg Faust? Wyczyny Fausta Zła sława maga Czy diabeł upominał się o jego duszę? Na zegarze wybiła północ, gdy oberżą „Pod Lwem” w Staufen im Breisgau nagle wstrząsnął przerażający hałas. Ryki, mrożące krew w żyłach piski i przedziwne dudnienie trwało całą noc. Dopiero o świcie gospodarz wraz z garstką uczniów Fausta odważyli się sprawdzić, co wydarzyło się w jego pokoju. Gdy uchylili drzwi, ich oczom ukazał się widok, który zapamiętali na zawsze. Połamane meble, rozbite szyby, zamienione w miazgę alchemiczne przyrządy. Wszędzie ślady krwi, a na ścianach – rozbryzgane kawałki mózgu. W jednym rogu pokoju znaleźli oko, w drugim kilka zębów. Zdeformowane, przeraźliwie okaleczone i ogarnięte skurczami ciało doktora Faustusa leżało rozciągnięte na kupie gnoju. Reputacja doktora Fausta „Niecna bestia, twór wielu diabłów”, szarlatan, czarownik, oszust. Za swojego życia, osnutego wieloma tajemnicami, Johann Georg Faust – uczony, alchemik i astrolog – nie cieszył się najlepszą sławą. Na przykład pastor Johann Gast twierdził, że koń i pies, zwierzęta towarzyszące Faustowi w magicznych sztuczkach, w rzeczywistości były złymi duchami. Na dodatek pies od czasu do czasu zmieniał się w służącego. Uczony zakonnik Trithemius, który ponoć sam w tajemnicy zajmował się magią, uważał Fausta za głupca i hochsztaplera, zasługującego jedynie na wychłostanie batem. Otóż w liście skierowanym do astrologa Johanna Virdunga ostrzegał tego ostatniego przed niejakim Faustusem, który miał twierdzić, że jest w stanie odtworzyć wszystkie cuda samego Chrystusa. W Norymberdze z kolei obowiązywał „zakaz wstępu do miasta nekromancie i sodomicie doktorowi Faustusowi”. Sam protestujący przeciwko nadużyciom Kościoła Marcin Luter szukał pomocy, aby uwolnić się od nasłanych przez Fausta demonów. Legenda Fausta Po tajemniczej śmierci Fausta, która nastąpiła prawdopodobnie około roku 1540, czarna legenda czarnoksiężnika, kamrata diabła, zaczęła przybierać coraz ciemniejsze barwy. Jako pierwszy spisania jego historii podjął się Johann Spies. Powstałe w 1587 roku dzieło „składa się z wydarzeń prawdziwych i zaobserwowanych”. Przedstawia Fausta jako znawcę nie tylko świętych ksiąg, ale także medycyny, astrologii, nekromancji oraz jako mistrza przepowiadania przyszłości. Pogoń za wiedzą sprawiła, że zapragnął on sprzymierzyć się z diabłem. Pewnej nocy udał się na skrzyżowanie nieopodal Wittenbergi i kreśląc na ziemi magiczne koła, przywołał go wśród dmących wiatrów i trzaskających piorunów. Zawarli układ – diabeł miał służyć Faustowi do końca jego dni. W zamian uczony miał podpisać pakt własną krwią, zrzec się chrześcijańskiej wiary i po 24 latach oddać diabłu swoje ciało i duszę. Skąd wziął się Szatan? Powszechne przekonanie nie ma poparcia w Biblii Szatan to jedno z wielu imion diabła. Co jeszcze wiemy o złym duchu? Kim był Johann Georg Faust? Wciśnięcie się do głównej sali erfurckiego uniwersytetu graniczy z cudem. Wykłady Fausta na temat Homera cieszą się olbrzymią popularnością. Uczony prezentuje oczarowanym słuchaczom obrazy z pomocą kamery obskury. Nic dziwnego, że zatrzymując tajemnicę tej sztuczki dla siebie, zyskał sławę czarnoksiężnika. Oprócz tego, że uchodził za szaleńca i na każdym kroku spotykał się z potępieniem, o życiu tej na wpół legendarnej postaci wiadomo niewiele. Przedstawiał się jako Georgius Sabellicus Faustus Junior. Wiadomo, że najprawdopodobniej urodził się w Knittlingen, gdzie dzisiaj znajduje się poświęcone mu muzeum. Około roku 1509 ukończył uniwersytet w Heidelbergu, a następnie wyjechał do Polski, gdzie studiował nauki przyrodnicze. Wkrótce stał się wędrownym astrologiem i alchemikiem, napisał traktat alchemiczny zatytułowany „Zmuszenie piekła”. Przez trzydzieści lat podróżował po Niemczech, wykonując magiczne sztuczki, wróżąc i stawiając horoskopy znanym osobistościom. Zgodnie z legendą, w wyniku paktu z diabłem, przez prawie ćwierć wieku Faust opływał w luksusy. Eleganckie ubrania, pyszne wina, wystawne jedzenie i piękne kobiety – wszystko leżało w zasięgu jego ręki. Ponieważ stawiane przez niego horoskopy zawsze się sprawdzały, stał się najsłynniejszym astrologiem w kraju. Jego życie wolne było od wszelkich ziemskich ograniczeń, a jego wiedza na temat ziemi i niebios miała zadziwiać najznamienitszych uczonych. Wyczyny Fausta Jest rok 1523. Nocna hulanka w „Piwnicy Auerbacha” w Lipsku. Czterech najsilniejszych mężczyzn w karczmie próbuje wynieść z piwnicy ciężką beczkę z winem. Nagle rozlega się gromki śmiech: „Ależ z was głupcy – krzyczy Faust – mogę wnieść tę beczkę sam, bez niczyjej pomocy!”. Po chwili, ku niemałemu zdumieniu zgromadzonych, Faust bez śladu wysiłku wnosi beczkę po schodach. Jeśli wierzyć pogłoskom, rzekomy pakt z diabłem dawał Faustowi fantastyczne możliwości. W mgnieniu oka potrafił wyczarować wino, pukając w drewniany stół. Kiedyś w lecie sprawił, że spadł śnieg, a w środku zimy przyniósł świeże truskawki. Podobno, kiedy był bardzo głodny, potrafił zjeść konia. W Erfurcie zasłynął przejażdżką najwęższą ulicą miasta na wozie z podwójnym ładunkiem siana. Na pamiątkę tego wydarzenia ulica ta została nazwana jego imieniem. Zła sława maga Renesans stał się złotym wiekiem dla uprawianych przez Fausta nauk. Astrologia była wówczas wielce szanowaną dziedziną nauki, akceptowano również niektóre formy tzw. białej magii. Nie podniosło to jednak reputacji niemieckiego doktora. Na każdym niemal kroku oskarżany o oszustwa, wyrzucany z miast i uniwersytetów, przez Kościół uznany za zmówionego z diabłem bluźniercę. Zamykał się często na całe miesiące w domu, urywając wszelkie kontakty ze światem zewnętrznym. Mówiono, że oddawał się wtedy zakazanym praktykom czarnej magii. Nieprzeciętne umiejętności zaprowadziły go na wyżyny sławy. Diabelski humor – do więzienia. Został aresztowany w Batenburgu, gdzie podobno polecił lokalnemu kapelanowi Dorsteniusowi, aby ten użył arszeniku w celu pozbycia się zarostu. Broda zniknęła, ale skóra na twarzy niestety też. Ludzie opowiadali o nim dużo. O tym, jak się chwalił, że zwycięstwa niemieckiej armii we Włoszech są wynikiem jego magicznej interwencji. W Wenecji ponoć próbował latać, ale rozwścieczony diabeł zrzucił go na ziemię. Johann Wolfgang Goethe miał na jego punkcie obsesję. Pracy nad dramatem „Faust” poświęcił większość swojego życia. Po ukończeniu go zapieczętował rękopis. Zgodnie z jego wolą dramat ukazał się dopiero po śmierci wielkiego pisarza. Wśród innych twórców oczarowanych postacią Faustusa znaleźli się między innymi Christopher Marlowe, autor „Tragicznej historii doktora Fausta”, Thomas Mann oraz wielcy kompozytorzy – Charles Gounod, Ludwik van Beethoven, Ferenc Liszt, Hector Berlioz. „Tablica klątwy” odnaleziona na zachód od Polski. Zaklęcie wspominało diabła i wielkiego księcia piekła Archeolodzy w Niemczech odnaleźli średniowieczną „tabliczkę przekleństwa”. Według badaczy klątwa została zapisana prawdopodobnie w XV wieku. Czy diabeł upominał się o jego duszę? W przypadku doktora Faustusa oddzielenie historycznych faktów od plotek i legend wydaje się niemożliwe. Po śmierci jego ciało przywierało twarzą do ziemi. W ten sposób diabeł miał odebrać mu możliwość odwrócenia się ku niebu. Czy to rzeczywiście diabeł upomniał się o duszę uczonego? Czy może jego śmierć była wynikiem alchemicznej eksplozji? Czy samotnicze tygodnie spędzał na poszukiwaniach kamienia filozoficznego, czy oddawał się zakazanym praktykom czarnej magii? „Jeden z najpotężniejszych diabłów, Mefistofeles skręcił mu kark i skazał jego duszę na wieczne potępienie” – dowiadujemy się z pamiątkowej tablicy wbudowanej w ścianę oberży „Pod Lwem”. Piętno Fausta przetrwało do dzisiaj. Nie ma jednak zgodności, czy jest ono rzeczywiście dziełem diabła, czy tylko fałszywych pomówień i plotek. Ale chyba wolimy wierzyć w pakt doktora z szatańskimi mocami.
„Tablica klątwy” odnaleziona na zachód od Polski. Zaklęcie wspominało diabła i wielkiego księcia piekła
Archeolodzy w Niemczech odnaleźli średniowieczną „tabliczkę przekleństwa”. Według badaczy klątwa została zapisana prawdopodobnie w XV wieku.
W tym artykule: W niemieckim mieście odnaleziono diabelską tabliczkę przekleństwa Klątwa skierowana przeciwko parze kochanków Zaklęcie wymienia dwa potężne demony Rostock to niemieckie miasto w kraju związkowym Meklemburgia-Pomorze Przednie. Położone jest nad rzeką Warnow, ok. 12 km od jej ujścia do Zatoki Meklemburskiej na Morzu Bałtyckim. W VI wieku tereny te zasiedlali słowiańscy osadnicy z plemion obodryckich. Co ciekawe, to Słowianie połabscy założyli w tym miejscu gród, który w przekazach nazywany jest Roztok. Nazwa odnosiła się do szerokiego rozpływanie się rzeki. W niemieckim mieście odnaleziono diabelską tabliczkę przekleństwa Dziś Rostock zamieszkuje ponad 200 tys. mieszkańców i jest – po Lubece i Kilonii – trzecim co do wielkości niemieckim portem morskim nad Bałtykiem. To również największe, ludnościowo i powierzchniowo, miasto Meklemburgii-Pomorza Przedniego. W ostatnich miesiącach odbywała się w tu rozbudowa miejskiego ratusza. Podczas wykopalisk archeolodzy odnaleźli średniowieczną latrynę, a w niej… tajemniczą ołowianą tabliczkę. Przedmiot ma wymiary ok. 8 cm na 4 cm. Naukowcy zwrócili uwagę, że w XIV wieku, w miejscu odkrycia dawnej toalety, znajdował się dom z podwójnym szczytem. Według zapisów historycznych było to „jedno z piękniejszych domostw tego rodzaju w całych północnych Niemczech”. Klątwa skierowana przeciwko parze kochanków Archeolodzy dokonali dokładnej analizy tabliczki. Po jej rozwinięciu ukazał się czytelny napis, który brzmiał „sathanas Talke belzebuk Hinrik berith”. Badacze podkreślili, że oznacza to mniej więcej: „rzucam diabelską klątwę na kobietę o imieniu Talke i mężczyznę o imieniu Hinrik”. Tekst zapisano pismem gotyckim. To rodzina krojów pisma opartych na alfabecie łacińskim, o charakterystycznych łamanych i ozdobnych konturach. Jego początki datuje się na XI wiek. W powszechnym użyciu pismo występowało od XIII wieku. Uużywane było w Europie Zachodniej i Środkowej aż do późnego średniowiecza. Co ciekawe, w druku pismo gotyckie po raz pierwszy zastosował Jan Gutenberg w 1455 roku do wydrukowania 42-wierszowej Biblii. „Tabliczka przekleństwa”. Najstarszy hebrajski tekst wspominający Boga może być czymś zupełnie innym Tabliczka, którą odnaleziono w okolicy góry Ebal pochodziła z 1200 r. p.n.e. W marcu naukowcy stwierdzili, że odkrycie dowodzi, że Izraelici potrafili pisać w języku hebrajskim już w czasa... Autorzy odkrycia napisali w oświadczeniu, że odkrycie w Rostocku jest niezwykle rzadkie. Tym bardziej, że zaklęcie odnosi się do samego Belzebuba. To semickie imię wodza demonów. Pojawia się ono m.in. w Ewangelii Łukasza, w opisie sytuacji, gdy faryzeusze i uczeni oskarżają Jezusa, że „mocą Belzebuba, władcy złych duchów, wyrzuca złe duchy”. Belzebub odnosi się także do antychrysta, a w późniejszej literaturze utożsamiany jest z samym diabłem. Zaklęcie wymienia dwa potężne demony Wzmianka w zaklęciu o Berith nawiązuje do tradycji okultystycznej, w której postać ta pojawia się jako ósmy duch Goecji (w systemie przyzywania duchów). By go przywołać i podporządkować, potrzebna jest jego pieczęć z miedzi oraz Dysk Salomona ze srebra. Dysk miał znajdować się na środkowym palcu lewej ręki i bezustannie dotykać twarzy maga. Była to ochrona go przed ognistym oddechem groźnego demona. Berith jest on potężnym, straszliwym i wielkim księciem piekła. Niemieccy archeolodzy zwrócili uwagę, że tablice z przekleństwami były bardzo powszechne w starożytności w okresie grecko-rzymskim. Zaklęcia były spisywane na cienkich i zwiniętych fragmentach ołowiu. Najczęściej służyły do proszenia bogów, duchów lub zmarłego o łaski, a także wszelkie dobra. Niekiedy tabliczką próbowano wywrzeć negatywny wpływ na inne osoby. W średniowieczu najgorszym rodzajem klątwy była ekskomunika. W chrześcijaństwie była to najwyższa kara kościelna, która polegała na wykluczeniu z życia Kościoła. Naukowcy zastanawiają się, jaki był cel stworzenia średniowiecznej klątwy. Bardzo możliwe, że motywem była nieodwzajemniona miłość lub zdrada. Para, która została wymieniona w zaklęciu, to prawdopodobnie osoby, o które była zazdrosna autorka lub autor przekleństwa. Uczucie było na tyle silne, że – ktokolwiek to był – postawił wyrządzić tym ludziom krzywdę. Jednak nie swoimi, lecz rękami diabła. Badacze poinformowali również, że podczas wykopalisk na terenie ratusza odkryto także pozostałości piwnic i fundamentów z XVI i XVII wieku oraz ślady dawnego szlaku wodnego i XV-wieczną zdobioną misę, pochodzącą z Walencji w Hiszpanii. Źródło: Rostock Rathaus. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Skąd wziął się Szatan? Powszechne przekonanie nie ma poparcia w Biblii
Szatan to jedno z wielu imion diabła. Co jeszcze wiemy o złym duchu?
W tym artykule: Początki szatana w religiach Szatan w chrześcijaństwie Jak szatana widzą muzułmanie? Diabeł ma wiele imion. Występuje między innymi jako Szatan, Belzebub czy Lucyfer. Wierni i nie tylko często zadają sobie pytanie, skąd na świecie wzięły się tzw. siły nieczyste, a więc i diabeł? Historia złego ducha jest bardzo długa i sięga początków wyznań religijnych. Już pierwsi wyznawcy zaratusztrianizmu wierzyli, że Ormazd – najwyższe bóstwo – stworzyło dwóch braci: dobrego Spenta Mainyu i Ahrimana, jego zupełne przeciwieństwo. Początki szatana w religiach – W starożytności ludzie założyli, że to demoniczna siła odpowiada za zło. Byli przekonani, że dobry bóg nie może robić złych rzeczy – tłumaczy Abner Weiss, psycholog i rabin w synagodze Westwood Village w Los Angeles. W judaizmie diabeł nigdy nie był personifikowany jako źródło zła, które było równie potężne, co Bóg. Najsłynniejszy demon z hebrajskich pism pojawia się w Księdze Hioba. Zły duch pyta Stwórcę, czy pewien zamożny człowiek dalej będzie Go wychwalał po utracie całego dobrobytu. Mężczyzna traci więc rodzinę i bogactwo. Religioznawcy podkreślają jednak, że w tej historii zły duch nie jest tak samo silny, jak Bóg. Szatan został uznany przez część żydowskich sekt, które powstały mniej więcej w czasach, kiedy narodził się Jezus. W kabale – mistyczno-filozoficznym – odłamie judaizmu do dziś mówi się o jasnej i ciemnej stronie. Ta pierwsza jest jednak zdecydowanie potężniejsza. Czy są jakiekolwiek dowody na to, że Jezus naprawdę istniał? Współcześnie ponad 2 miliardy osób wyznaje chrześcijaństwo i deklaruje wiarę w Chrystusa. Jednak kim tak naprawdę był Jezus? Dla wielu jest Bogiem, ale w niektórych religiach pojawia się... Szatan w chrześcijaństwie W Biblii Szatan odgrywa dość istotną rolę. Nagle pojawia się w ewangelii jako kusiciel Jezusa, choć wcześniej jego obecność nie została w żaden sposób wytłumaczona. Wielu wiernych twierdzi, że Szatan to tak naprawdę upadły anioł, który zbuntował się przeciwko Bogu. Jak zauważa jednak Jerry Walls, profesor filozofii na Uniwersytecie Houston Baptist, to wydarzenie nie zostało tak naprawdę opisane w Piśmie Świętym. Mimo to chrześcijańscy teologowie doszli do wniosku, że skoro wszystko to, co stworzył Bóg, było dobre, to szatan najpierw też musiał być dobry. – Jedyną rzeczą, która sama może się zepsuć, jest wolna istota – zauważa Walls. W zależności od różnych interpretacji, W Biblii znajdują się też inne odniesienia do Szatana. Miał nim być między innymi wąż z Edenu, który skusił Ewę. Nie zostało to jednak napisane wprost. Opuszczony psychiatryk, ruiny zamku, a nawet komisariat. 10 "nawiedzonych" miejsc w Polsce Najbardziej nawiedzone miejsca w Polsce, czyli jakie? Nad Wisłą znajdziemy wiele ruin zamków, opustoszałych szpitali, a nawet komisariatów, które od lat skrywają mroczne tajemnice i cieszą ... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/2b00f67f5259863da9e8d44f606ffdc05fd47080-e6a0a32.jpeg" width="938" height="528" alt="Nawiedzone miejsca w Polsce. Na zdjęciu opuszczony szpital psychiatryczny w Owińskach, stan na rok 2008 (fot. Wikimedia/Rzuwig/CC BY 3.0)" title="Nawiedzone miejsca w Polsce. Na zdjęciu opuszczony szpital psychiatryczny w Owińskach, stan na rok 2008 (fot. Wikimedia/Rzuwig/CC BY 3.0)" /> Jak szatana widzą muzułmanie? Koran naucza, że zło zrodziło się w momencie, kiedy Szajtan (nazywany również Iblisem) odmówił pokłonu Adamowi na rozkaz Allaha. Za swoje nieposłuszeństwo został wyrzucony z Nieba, a następnie przysiągł, że w zemście spędzi wieczność, próbując kusić ludzi do czynienia zła. W ostatnim kazaniu prorok Mahomet ostrzegał muzułmanów przed Szajtanem, mówiąc, żeby się go strzegli, ponieważ chce odwrócić ich od czczenia Allaha. Według Islamu umiejętność rozróżnienia dobra i zła jest istotną częścią ludzkiej natury. Większość muzułmanów nie wierzy jednak, że ma absolutną wolną wolę, ponieważ Allah może w każdej chwili interweniować w ich życie. Wiele nas różni, ale ludzie na całym świecie mają ze sobą sporo wspólnego. Wierzymy, że na świecie jest dobro i zło, ale to właśnie jasna strony mocy jest silniejsza od ciemnej. Jak widać, nasze wyobrażenia i tłumaczenie narodzin złego ducha również są dość podobne. Źródło: Live Science ; BBC
W tych miejscach coś jest... nie tak. Mówi się, że to "czarcia sprawka"
Mamy XXI wiek, technologia przyspiesza jak szalona, tymczasem w Polsce wciąż są miejsca, które zdają się drwić z nowoczesności. I zazdrośnie strzegą swych tajemnic.
Weźmy taki Krzywy Las pod Gryfinem. Gdyby rósł w Skandynawii, sprawa jego pochodzenia byłaby prosta: to przez trolle! Ale w Polsce? Tu trolli brak – poza internetowymi, ale te są groźne tylko dla komputerów. Skąd więc się wzięły fantazyjnie powykrzywiane drzewa? Widok zaiste surrealistyczny: sosnowe pnie wyrastają z ziemi do góry, by po chwili wygiąć się łagodnym łukiem. Wszystkie jak na komendę w jedną stronę! Drzewa mają jakieś 80 lat, co oznacza, że zostały zdeformowane jeszcze przed II wojną światową i tak naprawdę wciąż nie wiadomo, jak do tego doszło. Jedna z teorii głosi, że drzewka cięte saperkami straciły czubki i z bocznych gałązek powstały pnie. Tylko czemu w takim razie wszystkie rosną w jedną stronę? Bo to była racjonalizacja – padają argumenty. Za taki kształt drzew odpowiadać mieli konstruktorzy z fabryki mebli giętych, którzy idąc na skróty, do razu chcieli mieć gotowy surowiec do sań, łodzi czy też… bujanych foteli. Bzdura! – gorączkują się inni. To sprawka UFO albo i samego czarta! Pewnie nigdy się nie dowiemy, jak było naprawdę. Ale zatrzymajmy się przy diable. Z pewnością pzrynajmniej raz w życiu staniemy z nim oko w oko. A nawet w wiele wlepionych w nas ślepiów – o ile wybierzemy się do Łęczycy, gdzie powita nas diabeł Boruta. Najsłynniejszy z polskich czartów miał na koncie wiele sprawek i nie przypadkiem największa kolekcja jego podobizn jest właśnie w muzeum na zamku, bo to wszak tutaj strzegł swych legendarnych skarbów. Uwieczniony na licznych rzeźbach dziś raczej bawi, niż przestrasza, choć lepiej z nim nie zadzierać – licho nie śpi! A do tego (choć miny ma pocieszne i nieco gapiowate) następnym razem może nie udać się wywiedzenie go w pole, jak w słynnym wierszu Mickiewicza Pani Twardowska. Z lekcji polskiego pamiętamy, że imć Twardowski miał oddać diabłu duszę, jeśli tylko pojawi się w Rzymie. Rzecz jasna sprytny szlachcic ani myślał jechać do dalekiej Italii. Pech chciał, że gdy raczył się trunkami, przeoczył fakt, że ta karczma Rzym się nazywa – co usłużnie przypomniał mu diabeł. Dziś to miejsce znajdziemy w Suchej Beskidzkiej: tutejsza drewniana karczma uchodzi nie tylko za literacki pierwowzór, ale i za najstarszą w Polsce! Co przecież zobowiązuje: nie ma tu zatem mikrofalowych kuchenek, a dania przygotowuje się na kuchni węglowej. Bynajmniej nie piekielne, niektóre diablo smaczne i nawet nie nazbyt upiornie drogie. Tylko niech wam przyjemności pobytu nie popsują skrupulatni historycy przypominający, że Twardowski żył w XVI stuleciu., zaś karczmę wzniesiono dopiero w wieku XVIII. Ostatecznie słynny alchemik ponoć posiadł umiejętność cofania czasu, co z pewnością sprawdził też na sobie niejeden raz. Gdy dotarł do Bydgoszczy, miał tak skutecznie odmłodzić burmistrza, iż własna żona go nie poznała! Na pamiątkę tego wydarzenia postać Twardowskiego z cyrografem w dłoni co dzień pojawia się w oknie kamienicy przy Starym Rynku. Niestety to spotkanie ilości zmarszczek raczej nam nie cofnie.
Manty oceaniczne podróżują na długie dystanse znacznie rzadziej niż dotychczas myślano. I ma to duży wpływ na ochronę gatunku.
Okazuje się, że człowiek nie jest jedynym gatunkiem, którego męczą długie podróże - badania pokazują, że manty, inaczej diabły morskie, żyjące w otwartych wodach wolą trzymać się blisko swojego terytorium niż migrować na dłuższe odległości. Niedawne odkrycie, oparte na wieloletnim weryfikowaniu danych, próbek tkanek i testów genetycznych, przeczy długoletnim teoriom o tym, jak żyją te olbrzymie i tajemnicze ryby – i jak powinno się je chronić przed nadmiernymi połowami. Większe od swoich krewnych żyjących w pobliżu raf, oceaniczne manty (Manta birostris) osiągają do 7 metrów szerokości i ważą do 2 ton. Filtrują jedzenie z wody, podjadają plankton, ikrę, szczętki i od czasu do czasu małe rybki. Przez długi czas naukowcy myśleli, że oceaniczne diabły morskie migrują tysiące kilometrów po całym świecie, by podążać za zmianami w dystrybucji pożywienia – podobnie jak inne ryby pelagialne, czyli żyjące w strefie otwartej toni wodnej i filtrujące pokarm z wody, takie jak fiszbinowce i rekiny wielorybie. Poprzednie badania nawet dostarczyły dowodów na to, że poszczególne manty przemierzają setki kilometrów za jednym razem. - W pewnym sensie założyliśmy, że zachowują się tak samo, jak inne wielkie gatunki ryb pelagicznych – wyjaśnia główny badacz Josh Stewart, doktorant w Scripps Institution of Oceanography w San Diego. (Jego badania częściowo wspomogło Towarzystwo National Geographic /Waitt Grants Program.) Jednak kiedy Stewart i jego koledzy za pomocą satelity przez 6 miesięcy śledzili 18 diabłów morskich w wybranych miejscach w Meksyku i Indonezji, odkryli, że daleko im do dalekodystansowych podróżników. Wręcz przeciwnie, naukowcy odkryli, że manty wolą krótkie wyprawy. Opublikowane w zeszły poniedziałek w czasopiśmie naukowym Biological Conservation wyniki obserwacji wykazały, że przez 95 procent czasu badane diabły morskie pozostawały na odcinkach oceanu o przekroju zaledwie 220 kilometrów i rzadko, a właściwie nigdy, nie podróżowały poza to terytorium. Na przykład w Meksyku diabły morskie obserwowane w pobliżu archipelagu Revillagigedo – oddalonego o jakieś 600 kilometrów od wybrzeża Pacyfiku – nigdy nie zbliżały się do wybrzeża. A kiedy naukowcy przeanalizowali malutkie próbki mięśni zebranych od każdej z obserwowanych ryb, odkryli, że w każdej z lokalizacji manty miały swoje odrębne genetyczne i żywieniowe dziwactwa. Upadło więc przekonanie, jakoby diabły morskie regularnie podróżowały i mieszały się z innymi populacjami. - Wyniki są zaskakujące, zwłaszcza w przypadku diabłów morskich w pobliżu Meksyku i małego związku między poszczególnymi populacjami – twierdzi Lydie Couturier, niezależna ekspertka w dziedzinie diabłów morskich we francuskim instytucie Institut Universitaire Européen de la Mer. Ochrona delikatnych olbrzymów Couturier i Stewart twierdzą, że odkrycie ma duży wpływ na ochronę gatunku, który w chwili obecnej w czerwonej księdze gatunków zagrożonych opublikowanej przez Międzynarodową Unię Ochrony Przyrody (IUCN) uznawany jest za „narażony”. Manty często padają ofiarą przyłowów i kłusowników ze względu na swoje skrzela, będące częstym składnikiem w tradycyjnej medycynie chińskiej. - Jeśli miałoby się przedsiębiorstwo połowów, które korzysta z całej populacji mant występujących w Indo-Pacyfiku, to [zabicie] 10 czy 100 mant rocznie nie byłoby dużą liczbą – twierdzi Stewart. – Ale jeśli mamy te bardzo lokalne małe subpopulacje, to mówimy już o likwidowaniu połowy populacji rocznie. Paradoksalnie ten brak zabezpieczenia może przynieść korzyści poprzez wywieranie większej presji na regionalne i lokalne rządy, by chronić manty. Obecnie manty oceaniczne są chronione dwiema umowami międzynarodowymi: Konwencją Waszyngtońską CITES, która zabrania międzynarodowego handlu produktami z dzikich mant oraz Konwencją Bońską CMS, która daje podstawy umowom międzynarodowym o ochronie mant. Obie konwencje odniosły swoje sukcesy, twierdzi Stewart, ale ciężko jest wymusić ich przestrzeganie z powodu dużej liczby państw, których dotyczą. Lokalne i regionalne umowy mają jednak mniej uczestników, co przyspiesza wprowadzanie ich postanowień w życie. - Jeśli widzimy, że istnieją osobne subpopulacje w wodach Meksyku, to Meksyk jako jeden kraj sam mógłby chronić hodowlę tych małych grup zwierząt – uważa Guy Stevens, założyciel i dyrektor naczelny organizacji non-profit Manta Trust, która wsparła badania. – To nie wymaga żadnych międzynarodowych umów. Sami mogą się tym zająć i chronić te zwierzęta. – dodaje. Tego rodzaju strategia stawiająca na działania na poziomie lokalnym już przyniosła korzyści. W 2013 roku grupy chroniące przyrodę, w tym Manta Trust, współpracowały z lokalnym rządem w Raja Ampat – archipelagu w północnowschodniej Indonezji – by stworzyć pierwszy rezerwat rekinów i mant w Indonezji. Jednak potrzebna jest dalsza praca, zwłaszcza, by określić, ile diabłów morskich może przeżyć zostając w jednym miejscu, kiedy podobne do nich osobniki preferują dalsze podróże. Kolejne badania prowadzone przez Stewart, opublikowane w maju w czasopiśmie Zoology, sugerują, że manty podróżują wertykalnie, okresowo wpływając do głębszych wód, by urozmaicać swoje pożywienie. Ten domysł czeka jednak jeszcze na potwierdzenie, dopóki naukowcy nie przygotują materiału wideo pokazującego zachowania żywieniowe mant – projektu wspieranego przez National Geographic wraz z inicjatywą Crittercam. Tekst: Michael Greshko Źródło: National Geographic News
Gdzie diabeł nie może, tam pośle Wojtaczkę
Na takie dziewczyny mówią "kobietony" albo "babozwierzaki". Jakie? Takie jak wrocławianka, Małgorzata Wojtaczka, która 25 stycznia 2017 r. dotarła samotnie na biegun południowy. Jako pierwsza Polka.
Na takie dziewczynki mówi się żywe srebro. Albo gorzej – że mają diabła za skórą. Bo nie usiedzą w miejscu. Bo wolą majsterkować, niż bawić się z koleżankami, naprawiać samochód, niż gotować z mamą w kuchni. Takie dziewczynki jak Małgosia Wojtaczka nie będą pracować 8 godz. przed komputerem. Wciąga je świat dziki i nieznany. Surowy i tajemniczy. Fascynują głębokie jaskinie, dalekie rejsy i samotność gdzieś na końcu świata. Może wtedy, kiedy Gosia ma kilka lat i siedzi z tatą w garażu, jeszcze nie śni o ekstremalnych emocjach, wędrówkach po norweskim płaskowyżu czy treningach, podczas których będzie ciąg­nąć za sobą opony samochodowe. Może? Kto to wie. Słaba płeć? Na takie dziewczyny jak Wojtaczka koledzy Jurka Kukuczki mówili kobietony, babozwierzaki albo konie. Bo więcej jedzą, niż są w stanie wnieść w plecaku. Do tego nie myślą jak faceci i potrafią się kłócić o szminkę. Takie dziewczyny jak Wanda Rutkiewicz czy Anna Czerwińska nie miały łatwo. – Imponowały mi, bo przecierały szlaki – nie kryje Gosia. – Dzięki determinacji i walce udało im się nie tylko przetrwać w męskim, czasami bezlitosnym świecie, ale i pokazać, że potrafią dokonywać rzeczy równie wielkich. Czytała o nich i może w głowie powoli rodziła się myśl, żeby być jak one. Przekraczać granice, które bywają trudne nawet dla facetów. Twierdzi, że miała łatwiej. Bo czasy trochę już inne i przekonanie, że wiele rzeczy nie zależy wcale od płci, też jakby bardziej powszechne. Choćby wytrzymałość, psychiczne predyspozycje, by w skrajnie trudnych warunkach iść do przodu. Nie poddawać się, choć pulki (sanki) ważą niemalże 120 kg, wiatry wieją, jakby na złość, prosto w oczy, a śnieg sypie tak, jakby matka natura postanowiła sobie z Gosi zakpić. – Wiedziałam, że to nie będzie łatwa wyprawa, że na lądzie czyhają szczeliny, że sanki mogą się wywracać, a temperatura odczuwalna sięgnie minus 45 stopni – wylicza. – I choć nie raz musiałam się szczypać, by się upewnić, że naprawdę tam jestem, nie było ułamka sekundy, w którym bym żałowała albo chciała zawrócić. Nawet wtedy, kiedy wcale nie było tak, jak sobie zaplanowała. – Nie da się wszystkiego przewidzieć. Ćwiczyłam na sucho wydostawanie się ze szczelin, ale nie mam bladego pojęcia, czy udałoby mi się samej z niej wygrzebać za pomocą śrub – podkreśla. No i pogoda. – Ta to wywinęła mi numer – uśmiecha się. Bo co z tego, że wiatry powinny wiać z południa, skoro w drugiej połowie marszu atakowały ze wschodu i północnego wschodu. Co z tego, że miało nie być opadów śniegu, a dziwnym trafem sypało całe 14 dni. W takich warunkach sanki wcale nie są posłuszne, wilgoć potęguje zimno, a rozbijanie namiotu zamienia się w walkę. Tyle że Gosia lubi walczyć. Chora na biegun Na takie kobiety mówi się, że jak już zachorują, to koniec. Tak było od czasów studiów, kiedy pojechała pierwszy raz wspinać się w góry; i później, gdy postanowiła eksplorować jaskinie. Zawsze szukała wyzwań, miejsc nieodkrytych, dzikich. Takich, gdzie człowiek odcina się od zgiełku miasta, przestaje żyć rachunkami, polityką, telewizją, a zaczyna się mierzyć z samym sobą. Choroba na biegun pojawiła się podczas wyprawy na Spitsbergen. Wtedy, kiedy w warunkach zimowych, na nartach, zdobyła szczyt Newtontoppen (1717 m n.p.m.), najwyższą górę Spitsbergenu, ciągnąc za sobą pulki ze sprzętem wyprawowym i jedzeniem. Wspomina: – Wracałam do domu i myślałam, że trzy tygodnie to zbyt krótko, że chętnie powtórzyłabym to doświadczenie. Biegun południowy wydał się zamysłem diabelskim, nierealnym, na początku wyłącznie marzeniem, które we mnie kiełkowało. Trafiło na żyzną glebę. Bo choć Antarktydę znała z wcześniejszych wypraw polarnych jachtem Expeditions, samotne zdobycie bieguna, bez pomocy z zewnątrz, było wyzwaniem ekstremalnym. Książki Amundsena, Kamińskiego, a także Liv Arnesen – pierwszej kobiety, która dotarła na biegun południowy, rozpalały wyobraźnię, ale też świetnie oddawały wszystkie niebezpieczeństwa tej krainy. Samotna wędrówka przez 120-kilometrowy największy płaskowyż Europy – Hardangerviddę w Norwegii – był ostatnim testem. Na tyle udanym, że Małgosia zaczęła kompletować sprzęt i przygotowywać organizm. Na liście rzeczy niezbędnych znalazło się kilkaset pozycji; od namiotu, nart, kuchenki po rozgrzewające plastry, rękawiczki, czapki i bieliznę termiczną. W jej codziennym treningu prócz biegania, wędrówek z ciężkim plecakiem pojawiły się ćwiczenia z piłką lekarską i ciągnięcie opon samochodowych. Czas płynął nieubłaganie, a sytuacja stawała się nerwowa. – Bo buty były złe i trzeba było wymieniać, narty przyszły w ostatniej chwili, pulki miały być miesiąc wcześniej – wylicza. – Przed wyjazdem w moim domu koczowali przyjaciele, którzy pomagali w pakowaniu i trzymaniu nerwów na wodzy. Sanki okazały się cięższe, niż planowała. Ona sama zmęczona i pełna obaw i złych snów, czy wszystko się uda. Czy da radę? Czasem lubi się topić Na takie kobiety mówi się niezłomne. Niezależne i niebojące się samotności. Takie, które potrafią zapomnieć na dwa miesiące o prysznicu, kosmetykach i łatwym życiu. Którym wystarczy paczka mokrych chusteczek i wysiłek fizyczny działający jak petarda. Daje takiego kopa, którego nie da się przyrównać do czegokolwiek innego. Małgosia jest w stanie wiele poświęcić dla celu, ale dostaje coś w zamian. – Magię surowej natury – podkreśla. – Krajobraz Antarktydy przypomina zastygłe morze, czasami spokojne, lekko pomarszczone, innym razem wzburzone, rozszalałe jak w trakcie sztormu. Dostrzegasz wielkie fale, białe grzywy, wydmy wyrzeźbione przez wiatr i dosłownie zamierasz – opisuje. Czujesz na twarzy wiatr, skrzypienie śniegu, czasami otacza cię tak wielka cisza, jakby kończył się świat. W takim krajobrazie łatwo się zatopić. I Wojtaczka nieraz się topiła. Podczas przerw zagapiała się na te swoje bałwany, podczas drogi nie była w stanie przyspieszyć, bo wciąż miała mało. – Musiałam w końcu się ogarnąć i trzymać ustalonego planu – mówi. Pobudka o szóstej rano, grzanie wody, gotowanie płatków owsianych, przygotowanie słodyczy na drogę, smarowanie kremem. Kolejne warstwy ubrań trzeba nakładać dokładnie i precyzyjnie. Tak by nie nabawić się odcisków i tak by źle zawiązana sznurówka nie mściła się w trakcie drogi. – Samo zakładanie butów zabierało mi 15 min, a potem jeszcze przenoszenie rzeczy do sanek i 20 km drogi. Marsz – średnio 9–11 godz. dziennie. W przerwach batony, chałwa, sezamki, cukierki czekoladowe, trufle, kabanosy i suchary przełożone smalcem. Około 4,5 tys. kilokalorii dziennie. A i tak się chudnie – zaznacza. Strach? – Był – nie kryje. Że złamie nogę, przyplącze się infekcja, organizm nie wytrzyma temperatur. – Gdy zbliżałam się do bieguna, ostrożniej stawiałam narty, bo już gdzieś czaiła się myśl, że jest szansa, że to zrobię – opowiada. Zmęczenie i pytanie: „czy się uda?”, zagłuszała śpiewaniem. Takim do wewnątrz, by nie marnować energii. Obok kawałków Elektrycznych Gitar wędrowały z nią kolędy, a czasami i przekleństwa, gdy sanki wywróciły się na świeżym śniegu i trzeba je było podnosić, tracąc czas i siły. Meldowała się codziennie. W amerykańskiej bazie ALE (Antarctic Logistics & Expeditions) o umówionej porze podawała swoją pozycję. Co kilka dni wysyłała maila, który koledzy zamieszczali na stronie projektu: SamotnieNaBiegun.pl. – Byłam zdziwiona, że tak wiele osób mi kibicuje, sprawdza pozycję i zagrzewa do walki – przyznaje. Przydało się zwłaszcza na finiszu, kiedy ostatniej doby nie rozłożyła namiotu i postanowiła przejść końcowy odcinek bez snu. „Zdrzemnę się na biegunie” – pomyślała sobie. Musiała się spieszyć, bo właśnie kończyło się antarktyczne lato, a ostatni samolot odlatujący tego sezonu z bieguna już czekał. – To nie była łatwa droga, budynek stacji miałam przed oczami przez mniej więcej 8 godz., a dystans prawie w ogóle się nie zmniejszał. Tępy śnieg bez poślizgu wyciskał ze mnie siódme poty. Czułam się, jakbym ciągnęła po żwirze dwie ciężkie opony od traktora, każda po 50 kg – porównuje. Po 20 godz. marszu czekały na nią gorąca herbata i ciepły posiłek przygotowany przez pracowników bazy. Rozejrzała się po mlecznym krajobrazie i pomyślała, że życie jest piękne. I że było za krótko. Rozłożyła po raz ostatni swój namiot i poszła spać. Drzemka na biegunie? Kto jej tego zabroni. Katarzyna Kachel