Upały, a po nich ściana deszczu. Polska w kleszczach ekstremalnej pogody – potężne burze nad 13 województwami
Wtorek 9 czerwca 2026 roku upłynie pod znakiem drastycznych, pogodowych kontrastów. Z jednej strony termometry wskażą tropikalne wartości, z drugiej – niebo nad większością kraju rozświetlą błyskawice. Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej (IMGW) postawił w stan gotowości ogromną część Polski, wydając ostrzeżenia pierwszego i drugiego stopnia dla aż 13 województw. Gdzie dokładnie uderzy burza? To dobry moment, aby przypomnieć sobie, jak potężnymi siłami dysponuje natura.
Zderzenie dwóch skrajnych mas powietrza niemal zawsze gwarantuje fascynujący, niebezpieczny spektakl atmosferyczny. Prognozy zapowiadają nadciągające z zachodu w głąb kraju przelotne opady deszczu, silny wiatr oraz groźne burze z gradem. Polska w oku cyklonu. Gdzie uderzy żywioł? Aura podzieliła nasz kraj na kilka stref. Jak wskazują najnowsze alerty, najbardziej niebezpieczna sytuacja rozegra się we wtorkowe popołudnie w południowych, centralnych oraz wschodnich regionach Polski. Ostrzeżenia II stopnia (najwyższe na ten moment): Zostały wydane dla wybranych powiatów w województwie małopolskim oraz śląskim. W tych rejonach przewiduje się uderzenie najsilniejszych burz. Zjawiskom będą towarzyszyć bardzo intensywne ulewy, z sumą opadów od 20 do nawet 45 mm, co stwarza ogromne zagrożenie dla infrastruktury i zdrowia mieszkańców. Wiatr w porywach osiągnie prędkość do 75 km/h, a z chmur może spaść grad. Ostrzeżenia I stopnia: Obejmują znacznie szerszy obszar. Pełnymi alertami objęto województwa: kujawsko-pomorskie, łódzkie, opolskie, świętokrzyskie i znaczną część śląskiego. Ponadto ostrzeżenia wydano dla wybranych powiatów w województwach: warmińsko-mazurskim, mazowieckim, dolnośląskim, pomorskim, wielkopolskim, lubelskim i podkarpackim. Na tych terenach opady wyniosą zazwyczaj około 20-25 mm (lokalnie do 35 mm), ale wiatr w trakcie nawałnic może wiać z prędkością nawet do 80 km/h. Większość ostrzeżeń wchodzi w życie o godzinie 13:00 i będzie obowiązywać do 23:00. Burze śledzić można w internetowych radarach burz, na przykład na stronie Sieci Obserwatorów Burz. Upał, który napędza nawałnice To właśnie ciepło jest „paliwem”, które zasila najgroźniejsze układy burzowe. Oprócz deszczu i gradu, IMGW utrzymuje ostrzeżenia przed upałami dla centralnej i południowo-wschodniej Polski. Alerty termiczne pierwszego stopnia obowiązują we wtorek od 14:00 do 18:00 dla województwa mazowieckiego oraz części województw: łódzkiego, świętokrzyskiego, lubelskiego i podkarpackiego. W tych rejonach słupki rtęci podskoczą nawet do 30°C, co w połączeniu z wysoką wilgotnością powietrza stworzy duszne, niebezpieczne warunki – szczególnie dla seniorów, dzieci oraz osób cierpiących na choroby przewlekłe. Dla kontrastu, nad samym Morzem Bałtyckim będzie znacznie chłodniej, a temperatury wyniosą od 18°C do 20°C. Jak działa burza? Mechanizm narodzin burzy to fascynujący proces fizyczny. Wszystko rozpoczyna się od silnego nagrzania powierzchni ziemi przez promienie słoneczne. Gorące i wilgotne powietrze, będąc lżejszym od otoczenia, gwałtownie unosi się ku górze w zjawisku zwanym konwekcją. Gdy dociera do mroźnych, wyższych warstw troposfery, para wodna błyskawicznie się skrapla, formując potężne, pionowe chmury Cumulonimbus, mogące sięgać kilkunastu kilometrów wysokości. Wewnątrz takiej chmury panuje niewyobrażalny chaos. Silne prądy wznoszące i opadające zderzają ze sobą drobiny lodu i krople wody, co generuje gigantyczne ładunki elektryczne. Gdy różnica potencjałów staje się zbyt duża, następuje rozładowanie w postaci spektakularnego pioruna. Kiedy w Polsce trwa sezon burzowy? Oficjalny sezon burzowy w Polsce przypada na okres od maja do końca sierpnia. Szczyt zjawisk ekstremalnych ma miejsce zazwyczaj w lipcu. W środku lata nad Europę Środkową najczęściej napływają gorące, zwrotnikowe masy powietrza z południa, które zderzają się z chłodniejszymi, polarnymi frontami atlantyckimi. Taka mieszanka tworzy idealne warunki do powstawania tzw. superkomórek burzowych – zaawansowanych struktur, które potrafią generować potężny grad i niszczycielskie trąby powietrzne. Woda podnosi się błyskawicznie Dzisiejsze, intensywne ulewy rodzą jeszcze jeden problem. Z powodu prognozowanych opadów burzowych, dla południa kraju IMGW wydało dodatkowo ostrzeżenia hydrologiczne pierwszego stopnia. Dotyczą one województw: opolskiego, śląskiego, małopolskiego, świętokrzyskiego, podkarpackiego, lubelskiego oraz mazowieckiego. W kontrolowanych zlewniach rzek możliwe są gwałtowne wzrosty stanów wód, które mogą skutkować lokalnymi podtopieniami i przekroczeniem stanów ostrzegawczych. Alert hydrologiczny obowiązuje od wtorku od godziny 13:00 aż do środowego poranka (godz. 8:00). Meteorolodzy apelują do wszystkich mieszkańców o zachowanie szczególnej ostrożności. Podczas burz należy bezwzględnie unikać otwartych przestrzeni, parków i chronienia się pod drzewami. Na drogach zalecana jest wyjątkowa czujność, ponieważ nawalne opady i wiatr mogą stwarzać ogromne utrudnienia dla kierowców. W czasie największych upałów pamiętajmy natomiast o nawodnieniu i unikaniu bezpośredniej ekspozycji na słońce. Źródło: IMGW Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Czarny deszcz nad Iranem. Naukowcy wyjaśniają, skąd się bierze i czy jest groźny dla zdrowia
Pożary irańskiej infrastruktury naftowej, która w nocy z 7 na 8 marca stała się celem amerykańsko-izraelskiego ataku, mogą znacząco wpłynąć na zdrowie mieszkańców Bliskiego Wschodu. Naukowcy ostrzegają przez szkodliwymi dla zdrowia skutkami masowego spalania, takimi jak dym czy kwaśne deszcze. Zagrożeni mogą być nie tylko mieszkańcy Teheranu ale również obywatele innych – nie tylko granicznych – krajów.
8 marca internet obiegły nagrania przedstawiające stolicę Iranu – Teheran – spowitą kłębami czarnego, gęstego dymu. Krajobraz ten był efektem nocnego ataku na irańską infrastrukturę naftową, obejmującą cztery magazyny ropy oraz centrum przesyłowe w mieście i pobliskiej prowincji Alborz. Z czasem powstałe chmury przyniosły kwaśny deszcz, przed którym alarmowały lokalne władze. Jakie konsekwencje dla zdrowia mieszkańców terenów objętych konfliktem może przynieść atak na tego typu złoża? Czarne chmury nad Teheranem Poranek 8 marca w Teheranie był spowity gęstymi chmurami czarnego dymu. Krajobraz ten utrzymywał się przez cały kolejny dzień. Mieszkańcy zaczęli dostrzegać osadzającą się sadzę na ulicach, samochodach, a nawet na balkonach swoich domów. Z czasem na miasto zaczęły spadać czarne krople deszczu. Widok ten był szczególnie nietypowy, ponieważ jeszcze niedawno region zmagał się z długotrwałą suszą. Kwaśny deszcz, który powstał prawdopodobnie z dymu unoszącego się z płonących instalacji naftowych, zaczął doskwierać mieszkańcom. Niektórzy z nich skarżyli się na ból gardła i pieczenie oczu, które pojawiły się wraz z pierwszymi kroplami opadu na teherańskich ulicach. Skąd czarny deszcz? Choć naukowcom brakuje jeszcze informacji na temat dokładnego pochodzenia kwaśnych kropel, już teraz wiemy, że prawdopodobnym powodem ich powstania był dym unoszący się z płonących instalacji naftowych. Ropa znajdująca się w zbombardowanych zbiornikach była znacznie gęstsza oraz mniej przetworzona niż ma to miejsce choćby w przypadku samochodowej benzyny, co sprawiło, że proces spalania surowca był mniej skuteczny. W efekcie wraz z dymem do atmosfery przedostała się ogromnie zróżnicowana mieszanka spalonych i niespalonych cząstek. W dymie z płonących instalacji mogły znajdować się cząstki sadzy, czyli węgiel oraz wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne. Ponieważ ropa zawiera także siarkę i azot, podczas spalania tego surowca powstały tlenki tych pierwiastków. W kontakcie z wilgocią w powietrzu mogą one tworzyć – niebezpieczne dla człowieka – kwaśne opady. Składnikami toksycznego dymu mogły stać się również drobne cząstki materiałów odrywające się od budynków w trakcie ostrzeliwania zabudowań. Beton, szkło czy tworzywa sztuczne mogą dodatkowo pogarszać – już negatywnie wpływającą na zdrowie mieszkańców – mieszankę. Czy czarne deszcze i dym są niebezpieczne dla ludzi? Profesor epidemiologii środowiskowej Anna Hansell z Uniwersytetu w Leicester w następujący sposób określa zagrożenia związane z kwaśnymi opadami: „Jeśli krople deszczu spadną na skórę, mogą zawierać potencjalnie rakotwórcze związki, ale można je zmyć. Jeśli jednak dostaną się do nosa i ust, mogą pozostać tam dłużej”. Zagrożenie stanowią więc zanieczyszczone krople, które dostają się do lokalnego systemu wodociągowego. Tak transportowane toksyny trafiają do wody użytkowej, która na co dzień jest stosowana do mycia, zmywania czy nawet picia. Ta ostatnia czynność w przypadku kwaśnego deszczu prowadzić może do bólu brzucha, zgagi czy biegunki. Dodatkowo tlenki azotu i siarki zawarte w kwaśnym deszczu mogą podrażniać oczy i gardło osób żyjących w środowisku występowania tego typu opadów. Większe zagrożenie stanowi jednak dym unoszący się w teherańskiej atmosferze. Jego bardzo drobne cząstki mogą wnikać głęboko do płuc i nawet przedostawać się do krwiobiegu. To może zwiększać śmiertelność i prowadzić do wielu chorób, takich jak choroby sercowo-naczyniowe, rak płuc, przewlekłe choroby układu oddechowego czy cukrzyca. Zanieczyszczenie środowiska toksynami wpłynie również na stan ryb, upraw czy zwierząt hodowlanych, co również może wpłynąć na długoterminowe problemy zdrowotne związane ze spożywaniem tych dóbr. Zasięg zanieczyszczeń Większe krople ropy i cięższe cząstki zwykle szybko opadają na ziemię, natomiast drobny pył może być unoszony przez wiatr na setki, a nawet tysiące kilometrów – podobnie jak saharyjski pył docierający czasem do Europy. W teorii zanieczyszczenia powstałe po pożarach w Iranie mogłyby dotrzeć nawet bardzo daleko, choć w praktyce najbardziej narażone są inne regiony kraju oraz państwa Bliskiego Wschodu. Eksperci zalecają mieszkańcom ograniczanie kontaktu z zanieczyszczonym powietrzem, pozostawanie w domach, a w razie potrzeby korzystanie z masek ochronnych i okularów oraz unikanie wody, która może zawierać czarne cząstki. Jak podkreślają naukowcy, skutki dużych zniszczeń środowiska rzadko zatrzymują się na granicach państw, ponieważ zanieczyszczenia przenoszą się wraz z powietrzem i wodą. Źródło: New Scientist Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Tu zimą świeci słońce. Europejskie miasta idealne na city break w lutym i marcu
Ciągły biało-szary krajobraz za oknem zaczyna zbierać swoje żniwo. Tygodnie pochmurnej pogody i opadów nie tylko utrudniają planowanie czasu wolnego, lecz także negatywnie wpływają na samopoczucie. Gdzie zatem wyjechać w Europie pod koniec zimy, by zwiększyć szanse na suchą aurę i choć na chwilę odetchnąć od deszczu i śniegu?
Gdy dostęp do naturalnego światła słonecznego przez dłuższy czas pozostaje ograniczony, wiele osób doświadcza spadku energii, motywacji i ogólnego pogorszenia nastroju. Nawet krótki wyjazd do miejsca o stabilniejszej, suchej pogodzie może jednak przynieść odczuwalną poprawę samopoczucia i pomóc w powrocie do codziennej równowagi. Najnowsze zestawienie wskazuje, które europejskie miasta w lutym i marcu oferują największe prawdopodobieństwo dni bez opadów. Najbardziej słoneczne miasta Europy zimą – gdzie najrzadziej pada? Na podium zestawienia znalazły się trzy duże metropolie południowej Europy: Ateny, Barcelona oraz Madryt, które w lutym i marcu oferują jedne z najwyższych szans na bezdeszczową pogodę na kontynencie. Stolica Grecji od lat wyróżnia się wyjątkowo niską sumą opadów w miesiącach zimowych, co wynika przede wszystkim z dominacji śródziemnomorskiego klimatu typu Csa. W praktyce oznacza to, że już pod koniec zimy nad regionem zaczynają częściej utrzymywać się stabilne układy wysokiego ciśnienia, ograniczające rozwój frontów atmosferycznych przynoszących opady. Dodatkowo położenie Aten w cieniu opadowym gór Parnesu i Pentelikonu sprzyja powstawaniu suchszych mas powietrza, które skutecznie redukują częstotliwość deszczu. Podobne mechanizmy obserwuje się w Barcelonie, gdzie wpływ Morza Śródziemnego stabilizuje temperaturę i ogranicza gwałtowne zjawiska pogodowe typowe dla północnej części Europy. Miasto pozostaje pod wpływem subtropikalnych wyżów, które zimą przesuwają się nad południową część kontynentu, zapewniając dłuższe okresy pogodnego nieba. Z kolei Madryt, mimo że nie leży bezpośrednio nad morzem, korzysta z efektu kontynentalnego – jego centralne położenie na Wyżynie Kastylijskiej sprawia, że zimowe systemy frontowe docierają tu rzadziej, a powietrze pozostaje stosunkowo suche. W rezultacie wszystkie trzy miasta łączy nie tylko łagodniejsza temperatura, lecz także wyraźnie mniejsza liczba dni z opadami, co czyni je jednymi z najbardziej przewidywalnych pogodowo kierunków podróży na przełomie zimy i wiosny. Gdzie w Europie najłatwiej uniknąć deszczu zimą? Pozostałe miasta w rankingu Tuż za podium uplasowały się kolejne miasta południowej Europy, w tym Nicea, Valletta, Lizbona czy Rzym, które – choć oferują stosunkowo łagodne temperatury o tej porze roku – charakteryzują się nieco większą zmiennością opadów między lutym a marcem. W przypadku Valletty kluczową rolę odgrywa jej położenie na niewielkiej wyspie, gdzie napływ wilgotnych mas powietrza znad Morza Śródziemnego bywa bardziej dynamiczny niż w głębi lądu, co przekłada się na większą nieregularność krótkotrwałych opadów. Podobnie Lizbona, mimo dominacji klimatu śródziemnomorskiego, pozostaje pod wpływem atlantyckich frontów atmosferycznych, które w miesiącach zimowych wciąż mogą przynosić przelotne deszcze, obniżając liczbę kolejnych suchych dni i wpływając na ogólną stabilność pogody w końcówce zimy. W dalszej części zestawienia znalazły się m.in. Mediolan, Budapeszt, Praga czy Wiedeń, gdzie klimat przejściowy między morskim a kontynentalnym sprzyja częstszym wahaniom pogody oraz większej aktywności niżowych układów barycznych przemieszczających się nad Europą Środkową. Oznacza to, że nawet przy relatywnie sprzyjających temperaturach ryzyko nagłych opadów pozostaje wyższe niż w regionach basenu Morza Śródziemnego. Jeszcze niższe pozycje zajęły miasta Europy Północnej i Zachodniej, takie jak Amsterdam, Berlin czy Dublin, które pozostają pod silnym wpływem wilgotnych mas powietrza znad Atlantyku oraz częstych frontów atmosferycznych. W praktyce oznacza to większą liczbę dni z opadami – nawet jeśli temperatury są relatywnie łagodne. W rankingu wyżej oceniono więc nie tylko średnie warunki termiczne, lecz przede wszystkim stabilność pogody, umożliwiającą turystom zaplanowanie kilku kolejnych dni zwiedzania bez ryzyka nagłych załamań atmosferycznych czy długotrwałych epizodów deszczowych. Najlepsze miasta z gwarantowaną suchą pogodą w lutym/marcu: Ateny Barcelona Madryt Nicea Valletta Lizbona Rzym Mediolan Amsterdam Budapeszt Praga Paryż Wiedeń Kopenhaga Berlin Stambuł Dublin Źródła: Daily Mail, Viva Holidays Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Zaskakujące odkrycie naukowców: śnieg i deszcz potrafią wyglądać tak samo
Co dokładnie spada z nieba zimą – śnieg czy deszcz? To pytanie zadają sobie nie tylko kierowcy, ale też naukowcy. Sprawdź, jak próbują je rozwiązać.
Spis treści: Dlaczego pogoda nie daje jednoznacznych odpowiedzi Wiadra i bajty Nic nie zastąpi ludzkiego oka Naukowcy wykorzystują lasery, satelity, a nawet dźwięk, żeby ustalić, co spada z nieba. Mimo to najlepszym narzędziem wciąż może być ludzkie oko. Od dzieci, które marzą o zjeżdżaniu na sankach, po dorosłych chcących uniknąć śliskich dróg – północne zimy budzą sporo emocji związanych z opadami śniegu. Jednak proste pytanie „Czy pada śnieg?” jest dużo bardziej skomplikowane, niż się wydaje. Na odległym górskim szczycie w Kolorado, w Storm Peak Laboratory, zimą panują dość osobliwe warunki. Naukowcy krzątają się, rozmieszczając ponad 30 urządzeń radarowych i próbników w różnych częściach góry. Ustawiają je też na różnych częstotliwościach, by odpowiedzieć na jedno pozornie proste pytanie: co dokładnie spada z nieba? Jakie są rozmiary i kształty płatków śniegu? I kiedy te opady są w istocie deszczem? Dlaczego pogoda nie daje jednoznacznych odpowiedzi Człowiek potrafi zerknąć przez okno i bardzo szybko ocenić, czy pada śnieg. Dla technologii – nawet tej zaawansowanej – to dużo trudniejsze, a skutki są poważne. Miasta muszą wiedzieć, ile śniegu spada i jaką ma gęstość, żeby zdecydować, czy tankować pługi i wysyłać je w teren. Dokładne pomiary są ważne także dla zarządców dróg, którzy podejmują decyzje o zamknięciach tras. Z kolei zarządzający zasobami wodnymi muszą wiedzieć, co spada z nieba, bo zimowa pokrywa śnieżna często zamienia się później w wodę zasilającą rolnictwo. Deszcz natomiast zwykle szybko spływa w dół rzek. Opady śniegu od dziesięcioleci intrygują naukowców. – To powinien być naprawdę prosty problem – mówi Keith Jennings, dyrektor ds. badań w Water Resources Institute na University of Vermont. – Pada deszcz czy śnieg? Część trudności polega na tym, że sama temperatura nie przesądza o tym, co spadnie. W zakresie różnicy około 5°C opad może być deszczem albo śniegiem – zależnie od tego, jakie warunki napotka wyżej w atmosferze. Dzięki nowym technologiom i narzędziom badacze każdej zimy mierzą się z tym odwiecznym wyzwaniem. Są coraz bliżej modeli i metod, które trafnie określają, co spada z nieba. Okazuje się jednak, że jedne z najlepszych rozwiązań wciąż mogą wymagać prostego udziału człowieka. Wiadra i bajty Dlaczego po prostu nie wystawić wiadra i nie zważyć tego, co do niego wpadnie? Claire Pettersen, badaczka z University of Michigan, słyszy to pytanie często. Problem w tym – jak mówi – że nawet lekki podmuch wiatru wywiewa płatki, szczególnie te puszyste i lekkie. – Wystarczy machnąć ręką w powietrzu, a śnieg zacznie się przemieszczać na wszystkie strony, kiedy spada – mówi. Jedno z jej ostatnich badań wykorzystywało wideo-dysdrometr, czyli urządzenie z kamerami o bardzo wysokiej prędkości, które rejestrowały opad z różnych kątów. Te dane, połączone z uczeniem maszynowym, pokazały, że między deszczem a śniegiem istnieje dziewięć różnych typów opadu – od mżawki po intensywne opady śniegu. Każdy z nich ma swój unikalny wzorzec. Pettersen uważa, że łączenie metod – tak jak w eksperymentach w Storm Peak Laboratory – może dawać najdokładniejsze odpowiedzi na pytanie, co spada z nieba. Od satelitów na orbicie po lasery na ziemi, których wiązki mogą być rozpraszane przez spadające płatki, a także po samoloty przelatujące przez burze, by zrozumieć procesy związane z obfitymi opadami śniegu. – Najlepszy scenariusz jest taki, że masz pod ręką wiele różnych instrumentów – mówi. Są też bardziej eksperymentalne sposoby pomiaru opadów. Inna grupa badawcza z University of Vermont wykorzystuje czujniki akustyczne, aby określić cechy dźwięku różnych typów opadu. Utrzymanie sprzętu w działaniu bywa trudne. W takich regionach jak Nowa Anglia marznące deszcze często uszkadzają czujniki i technologię. – Możesz mieć świetny sprzęt, wnieść go w góry, gdzie chcesz robić pomiary, a potem przejdzie potężna burza lodowa. Musisz wtedy pędzić z powrotem na górę i skuwać lód z urządzeń – to potrafi być naprawdę żmudny proces – mówi Jennings. Jak dodaje, w przyszłości może pojawić się więcej zautomatyzowanych obserwacji, które nie będą wymagały udziału ludzi. Nic nie zastąpi ludzkiego oka Czasem to ludzie wciąż są najlepsi w rozpoznawaniu pogody. Gdy temperatura mieści się mniej więcej między 0°C a 7°C, modelom komputerowym trudno stwierdzić, co spada z nieba. Ten „zimowy miszmasz” może oznaczać wszystko pomiędzy deszczem a śniegiem. Pięć lat temu Jennings i jego współpracownicy uruchomili projekt nauki obywatelskiej Mountain Rain or Snow. Chodziło o to, by poprzez aplikację zbierać wizualne zgłoszenia: deszcz, śnieg albo opad mieszany w rejonach górskich. Liczyli, że raporty od ludzi pomogą ulepszyć modele. Do tej pory zebrali niemal 100 000 obserwacji od 1700 obserwatorów na całym świecie. Kiedy badacze przetestowali trzy algorytmy AI na danych od wolontariuszy, w połączeniu z historycznymi danymi pogodowymi, narzędzia technologiczne okazały się tylko nieznacznie lepsze od tradycyjnych metod meteorologicznych w sytuacji, gdy temperatura była bliska zamarzania. – Kilka lat po rozpoczęciu projektu nadal, i być może nawet bardziej niż kiedykolwiek, uważamy, że najlepszym sposobem monitorowania rodzaju opadu tam, gdzie on spada, są obserwatorzy ludzie – mówi Jennings. – To ekscytujące i może trochę nieintuicyjne w epoce sztucznej inteligencji, ale ludzie nadal odgrywają ogromną rolę. Gdy śnieg leży już na ziemi, ludzie także są przydatni. Podstawowa technologia pomiaru śniegu wciąż jest zaskakująco prosta: linijka, szpatułka, deszczomierz i płaska biała deska. Ponad 20 000 Amerykanów pomaga, mierząc opady w ramach Community Collaborative Rain, Hail and Snow Network, założonej w 1998 roku. Zbierane dane trafiają do centralnej bazy i są wykorzystywane przez National Weather Service, a także w federalnych działaniach monitorujących susze i wspierających zarządzanie zasobami wodnymi. W miarę jak technologia i modele się poprawiają, badacze próbują jednocześnie nadążyć za zmianami klimatu. Góry należą do obszarów szczególnie nimi dotkniętychi, co często oznacza, że śnieg coraz częściej przechodzi w deszcz. Jennings wskazuje tu dwa wyzwania. Po pierwsze, w tych rejonach brakuje dobrych danych historycznych, więc trudno ustalić punkt odniesienia. Po drugie, regiony te przechodzą w kierunku klimatu bardziej deszczowego, a deszcze mogą wypłukiwać i redukować zimową pokrywę śnieżną. – To wciąż ogromna niewiadoma, jak będzie wyglądać przesunięcie od śniegu do deszczu w ciągu najbliższych 50–100 lat – mówi. Źródło: National Geographic
Inwersja, przechłodzenie i „czarny lód”. Gołoledź potrafi dać w kość, ale jest dużo ciekawsza, niż się wydaje
Zima ma wiele twarzy, lecz żadna nie jest tak zwodnicza jak gołoledź. Przychodzi najczęściej pod osłoną nocy, by o poranku sparaliżować drogi i łamać gałęzie drzew obciążone lodem. Za jej powstawanie odpowiada kilka niezwykle ciekawych procesów atmosferycznych.
Za cienką, przezroczystą warstwą lodu kryją się zaskakujące i sprzeczne z intuicją procesy fizyczne, które obalają nasze wyobrażenia o wodzie i zimnie. Gołoledź najczęściej nie jest „zwykłym” zamarzaniem wody. To raczej skomplikowany taniec termodynamiki, meteorologii i fizyki. Woda nie zawsze zamarza przy 0 st. Celsjusza Wbrew powszechnemu przekonaniu, woda nie przechodzi w stan stały natychmiast po osiągnięciu temperatury 0 st. Celsjusza. Do zainicjowania zamarzania potrzebuje tzw. zarodków krystalizacji – mikroskopijnych cząstek, które działają jak włącznik dla tworzącej się siatki krystalicznej. Tam, gdzie takich cząstek brakuje, woda może pozostać w stanie ciekłym w temperaturach znacznie niższych od zera. Zjawisko to nazywa się przechłodzeniem (ang. supercooling). W chmurach krople wody mogą istnieć w stanie płynnym nawet przy -40 st. Celsjusza. Wystarczy, że taka przechłodzona kropla deszczu uderzy w twardą powierzchnię, taką jak asfalt, gałąź czy karoseria samochodu, a proces zamarzania – i tworzenia się gołoledzi – rozpoczyna się natychmiast. Inwersja, czyli atmosferyczny przekładaniec Aby powstała gołoledź, najczęściej potrzebna jest specyficzna, warstwowa struktura atmosfery, z inwersją temperatury. W normalnych warunkach temperatura spada wraz z wysokością, ale podczas inwersji ten porządek zostaje odwrócony, tworząc układ zimno-ciepło-zimno, niczym pogodowa „kanapka”. Wysoko w chmurach, gdzie temperatura jest ujemna, tworzą się płatki śniegu. Śnieg opada w warstwę cieplejszego powietrza, gdzie topnieje i zamienia się w deszcz. Krople deszczu wlatują w przyziemną warstwę mroźnego powietrza, gdzie ulegają przechłodzeniu. Resztę już znamy. Ostrożnie na moście i w tunelu! Specyficzny rodzaj gołoledzi może się pojawić nawet przy bezchmurnym niebie. Powstaje w warunkach cykli zamarzania i odmarzania, gdy temperatura oscyluje wokół 0°C. Woda z topniejącego śniegu lub mgły zamarza nocą, gdy temperatura spada poniżej zera. Może pojawić się nawet wtedy, gdy temperatura powietrza jest dodatnia, ale sama powierzchnia ziemi (lub nawierzchnia) pozostaje zimniejsza. Najczęściej tworzy się na mostach i wiaduktach, które szybciej się wychładzają, bo nie ogrzewa ich ciepło gruntu, w tunelach i pod wiaduktami, na drogach zacienionych przez drzewa oraz w obniżeniach terenu, gdzie gromadzi się wilgoć. „Czarny lód” – dlaczego gołoledź jest tak przezroczysta? Głównym powodem przejrzystości gołoledzi jest brak uwięzionych pęcherzyków powietrza, które w innych rodzajach lodu (np. w szadzi), rozpraszają światło i nadają mu matowy wygląd. Proces ten rozpoczyna się w momencie uderzenia kropli o zimne podłoże. Wydzielona wtedy energia podnosi temperaturę kropli, sprawiając że w ułamku sekundy zamarza jedynie niewielka część jej masy. Większość wody pozostaje początkowo płynna, co pozwala jej swobodnie rozlać się po powierzchni i wypełnić wszelkie szczeliny przed stopniowym stwardnieniem. Efektem jest lita, jednorodna struktura o gęstości bliskiej maksimum dla wody zamarzniętej (ok. 900 kg/m3), co zapewnia idealną przezroczystość. Właśnie dzięki niej angielskie określenie gołoledzi to „black ice” (czarny lód) – czyli taki, przez który wszystko widać.
Fenomen w Dolinie Śmierci: od pół roku utrzymuje się tam jezioro. Dlaczego jeszcze nie zniknęło?
W pobliżu najgorętszego miejsca na Ziemi w lecie zeszłego roku utworzyło się jezioro. Nikt nie spodziewał się, że przetrwa dłużej niż miesiąc–dwa. Jednak pół roku później jezioro nadal istnieje. I raczej nie wyparuje w najbliższym czasie.
W tym artykule: Tymczasowe jezioro na pustyni Ile przetrwa jezioro w Dolinie Śmierci? Rzeka atmosferyczna ratuje jezioro Jakie miejsce jest najgorętsze na Ziemi? Kilkanaście kilometrów na południe od Furnace Creek – najgorętszego miejsca na Ziemi – powstało jezioro. Znajduje się w samym sercu Badwater Basin. To płaska i sucha depresja, położona koło wschodniej granicy Parku Narodowego Doliny Śmierci. Badwater Basin to najniżej położony obszar w całej Ameryce Północnej. Znajduje się 86 m poniżej poziomu morza. Płaską i pustą jałową ziemię pokrywa skrystalizowana sól. Niekiedy pojawia się tam niewielki akwen wodny, zasilany przez wybijające na powierzchnię podziemne źródło. Jednak tamtejsza woda, silnie zasolona, nie nadaje się do picia. Stąd nazwa Badwater, czyli „Zła Woda”. Tymczasowe jezioro na pustyni Dla hydrologów Badwater Basin to zlewnia. Czyli obszar, z którego wody spływają do jeziora, rzeki albo innego zbiornika. W przypadku Doliny Śmierci do Badwater spływają wody deszczowe przyniesione przez burze i huragany. Wówczas w tym miejscu tworzy się jezioro słodkiej wody. Zawsze jest to zdarzenie rzadkie i wyjątkowe. Nie trwa też długo. W sierpniu 2023 roku nad Dolinę Śmierci nadciągnął huragan. Przez dobę dolina zalewana była wodą. W Furnace Creek spadło rekordowe 5,6 cm deszczu (poprzedni rekord dla tego miejsca, z 2022 r., wynosił 4,3 cm). To ogromna ilość: średnio w parku spada 5,1 cm wody w ciągu całego roku. Niekiedy zaś – jak w latach 1929 i 1953 – w ciągu dwunastu miesięcy nie ma tam nawet jednej kropli deszczu. Nic dziwnego, że po huraganie w Badwater Basin utworzyło się jezioro. Miało ponad 11 km długości i ponad 6 km szerokości. Głębokość wynosiła nieco ponad pół metra. Było to największe jezioro, jakie powstało w Dolinie Śmierci od ponad 20 lat. Ile przetrwa jezioro w Dolinie Śmierci? Wszyscy zastanawiali się – jak długo będzie istnieć? Tymczasowe jeziora w Badwater Basin znikają zazwyczaj po kilku tygodniach. Tyle potrzeba, by w temperaturze kilkudziesięciu stopni Celsjusza cała woda wyparowała. I faktycznie, jezioro z sierpnia zaczęło stopniowo się zmniejszać. W zimie jego rozmiary skurczyły się o połowę, a głębokość spadła do kilkunastu centymetrów. – Większość z nas sądziła, że jezioro zniknie do października – mówi Abby Wines, strażniczka parku, w oświadczeniu prasowym. – Jesteśmy zszokowani, że po sześciu miesiącach ono nadal istnieje. Rzeka atmosferyczna ratuje jezioro Jak do tego doszło? Jezioro uratowała rzeka atmosferyczna, która na początku lutego pojawiła się nad Doliną Śmierci. Rzeka atmosferyczna to długi na tysiące kilometrów korytarz powietrzny, którym przepływa para wodna. Dolinie Śmierci przyniosła kolejne opady. 3,8 cm deszczu zasiliło jezioro, które niemal wróciło do swojego pierwotnego kształtu. Najciekawsze pytanie brzmi: ile jeszcze ten akwen będzie istniał? Nie wiadomo. Jak ustalił portal Live Science, park narodowy zazwyczaj nie rejestruje informacji o tymczasowych jeziorach. Pewne jest tylko, że zbiornik podobnej wielkości pojawił się w Badwater Basin w 2005 roku. Wówczas jednak istniał tylko kilka tygodni. Długość „życia” obecnego jeziora jest więc zastanawiającą anomalią. Jakie miejsce jest najgorętsze na Ziemi? Dolina Śmierci to fragment pustyni Mojave w stanie Kalifornia. 10 lipca 1913 r. zmierzono w niej rekordowo wysoką temperaturę powietrza. Na ranczu w okolicy zwanej Furnace Creek było wówczas 56,7 st. C. To kilkanaście stopni więcej niż średnia temperatura Doliny Śmierci, wynosząca 45 st. C. Wynik był później podważany. Jednak Światowa Organizacja Meteorologiczna (WMO) do dziś uznaje go za rekord. Tym samym Furnace Creek formalnie został uznany za najgorętsze miejsce na Ziemi. Istnienie niedaleko niego dużego jeziora jest fenomenem. Nie jedynym. W ciągu ostatnich sześciu miesięcy w Dolinie Śmierci spadło aż 12 cm deszczu. Czyli ponad dwa razy więcej niż wynosi roczna średnia. Ponadto rzeka atmosferyczna – ta sama, która zasiliła jezioro – przyniosła również opady śniegu na najwyższych szczytach w dolinie. Źródła: Death Valley National Park, Live Science. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Polscy turyści dostaną rekompensatę. Turystyczny gigant zwróci pieniądze za deszczowe wakacje
Pogoda pokrzyżowała ci wakacyjne plany? Największe w Polsce biuro podróży, jako pierwsze w kraju, wprowadza ubezpieczenie od deszczu, dzięki czemu turyści otrzymają rekompensatę za każdy ulewny dzień.
W tym artykule: Itaka wprowadza ubezpieczenie od deszczu Ile kosztuje ubezpieczenie od deszczu? Hotel wynagrodzi złą pogodę Deszcz potrafi zepsuć każde wakacje. Dlatego Itaka – największe biuro podróży w Polsce – postanowiła wyjść naprzeciw swoim klientom i wprowadzić ubezpieczenie od niepogody, które ma gwarantować rekompensatę finansową za niekorzystną aurę podczas wyjazdu. Itaka wprowadza ubezpieczenie od deszczu Itaka, jako pierwsze biuro podróży w Polsce, wynagrodzi podróżnym deszczową pogodę. Klienci, którzy przed wyjazdem na upragniony urlop wykupią ubezpieczenie od deszczu, będą mogli ubiegać się o rekompensatę w wysokości 250 złotych za każdy dzień niepogody. Oferta obejmuje takie kierunki jak Bułgaria, Egipt, Grecja, Hiszpania, Portugalia, Włochy i Turcja. Środki będą wypłacane na podstawie danych zamieszczonych przez serwis Accuweather. – Za każdy deszczowy dzień, zdefiniowany na podstawie ustalonych kryteriów dotyczących minimalnej ilości opadów w ciągu dnia lub godziny, klienci otrzymują rekompensatę w wysokości 250 zł. Kryteria te są mierzone na podstawie danych meteorologicznych dostarczanych przez serwis Accuweather – zaznacza biuro podróży, cytowane przez serwis businessinsider.com.pl. Ile kosztuje ubezpieczenie od deszczu? Koszt ubezpieczenia zależy od długości urlopu. W przypadku 8-dniowego wyjazdu należy zapłacić 69 zł, 121 zł za 9-13 dni na wakacjach, a dwutygodniowy pobyt – 154 zł. Cała procedura przekazania jest bardzo prosta i nie wymaga od poszkodowanego zgłaszania roszczenia. Jeśli spełnione zostaną wszystkie kryteria umożliwiające wypłatę rekompensaty, klient bezwłocznie otrzyma pieniądze na konto w ciągu 1-2 dni roboczych. – To nasz kolejny krok w kierunku zapewnienia naszym Klientom jak najbardziej satysfakcjonującego doświadczenia podróżniczego. Oferujemy innowacyjne rozwiązania technologiczne jak np. aplikacja Itaka, produkt Itaka Smart oparty na pakietowaniu dynamicznym, więc także ubezpieczenie, które oferujemy jako pierwszy touroperator w Polsce potwierdza, że interesują nas rozwiązania wyznaczające nowe kierunki, wychodzące poza dotychczasowe schematy – komentuje Piotr Henicz, wiceprezes Itaka Holdings. Ubezpiecznie od niepogody można dokupić najpóźniej na 14 dni przed wyjazdem. Wjazd do Wielkiej Brytanii utrudniony. Wymagany jest nowy dokument Od 2021 roku wjazd do Wielkiej Brytanii jest możliwy wyłącznie na podstawie ważnego paszportu. Turystów czekają jednak spore zmiany w tej kwestii, o czym poinformował tamtejszy rząd. Hotel wynagrodzi złą pogodę Przypomnijmy, że w kwietniu media informowały o jednym z nowojorskich hoteli, który zapowiedział, że zwróci gościom pieniądze za każdy deszczowy dzień. – Ile razy odwołałeś koncert, wyjście na plażę, a nawet wakacje z powodu nieoczekiwanej złej pogody? Do tego momentu nic nie mogliśmy z tym zrobić. Teraz mówimy – nigdy więcej – czytamy na stronie obiektu. Zlokalizowany na Manhattanie hotel Renwick zachęca odwiedzających do rezerwacji noclegu z opcją „gwarancja pogody”. Dzięki czemu mogą oni liczyć na zwrot kosztów pobytu, jeśli w danym dniu, przez co najmniej dwie godziny – między 9.00 a 19.00 – będzie padać deszcz. Informację o rekompensacie hotelowi goście otrzymają za pośrednictwem wiadomości SMS. Źródło: itaka.pl
Kwaśne deszcze – jak powstają i jakie są ich skutki?
Kwaśne deszcze to zjawisko obserwowane i badane od wielu lat, ale skutki, które wywołuje, przez długi czas pozostawały niedoszacowane. Obecny stan wiedzy naukowej pozwala jednoznacznie stwierdzić, jak poważne konsekwencje, nie tylko dla świata flory, ale także dla organizmów żywych i infrastruktury, mają zakwaszone opady. Czym są kwaśne deszcze? Jak powstają? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Czym są kwaśne deszcze? Jak powstają kwaśne opady? Jakie są skutki kwaśnych opadów? Kwaśne deszcze w Polsce Jak zapobiegać kwaśnym deszczom? W idealnych warunkach, opady atmosferyczne mają odczyn neutralny, czyli ich wartość pH wynosi ok. 7. W praktyce w większości przypadków mamy do czynienia z opadami lekko kwaśnymi. Dzieje się tak, ponieważ woda opadowa miesza się z tlenkami, które naturalnie występują w powietrzu. Prawdziwy problem ma miejsce dopiero, gdy jej pH spada poniżej 5,6. Czym są kwaśne deszcze? Jako pierwszy, zjawisko kwaśnych deszczy opisał w 1692 roku Robert Boyle – brytyjski chemik i fizyk. Samo pojęcie kwaśnego deszczu zostało wprowadzone i usystematyzowane dopiero 180 lat później, gdy Robert Angus Smith – szkocki chemik – opublikował książkę „Air and Rain: The Beginnings of Chemical Climathology”. Mówiąc o kwaśnych deszczach, na myśli trzeba mieć opady atmosferyczne o pH niższym niż 5,6, powstałe w następstwie reakcji wody z gazami występującymi w powietrzu. Substancje lotne, o których mowa, to przede wszystkim tlenki azotu, dwutlenek siarki, chlorowodór i siarkowodór. Porozmawiajmy o pogodzie! 6 zaskakujących ciekawostek Polacy mówią „leje jak z cebra”, ale u Anglików z nieba padają psy i koty. Jak dotąd nie udokumentowano nigdzie psiego ani kociego opadu, za to z deszczem spadały już na ziemię ryby, ż... Należy podkreślić, że mianem kwaśnego deszczu określa się także inne zjawiska atmosferyczne, opady śniegu i mgłę, wykazujące odczyn kwasowy. Pomiar kwasowości jest wykonywany w oparciu o skalę pH o zakresie od 0 do 14. Najniższa wartość określa odczyny najbardziej kwasowe (z nadmiarem jonów wodorowych H+), z kolei najwyższa – najbardziej zasadowe (z nadmiarem jonów wodorotlenkowych OH-). W samym środku skali znajduje się odczyn obojętny, czyli niewykazujący cech kwasowych i zasadowych (jony wodorowe i wodorotlenkowe znajdują się w stanie równowagi). Jak powstają kwaśne opady? Jakie są przyczyny występowania kwaśnych deszczy? Wbrew obiegowej opinii, do ich powstawania nie przyczynia się wyłącznie szkodliwa działalność ludzi. Oczywiście produkcja energii, spalanie paliw w środkach transportu i produkcja przemysłowa to wciąż główne czynniki wpływające na to zjawisko. Ale poza przyczynami antropogenicznymi należy wskazać także na pewne czynniki naturalne. Do tej grupy zaliczają się przede wszystkim pożary lasów, erupcje wulkanów i wyładowania atmosferyczne, a nie bez znaczenia jest też proces gnicia materii roślinnej. Kwaśne deszcze powstają, gdy w atmosferze dojdzie do połączenia kropel wody z substancjami gazowymi. Dotyczy to przede wszystkim dwutlenku siarki. SO2 odpowiada za występowanie ok. 60 proc. kwaśnych opadów w Europie. Inne zanieczyszczenia gazowe, które przyczyniają się do występowania tego zjawiska, to tlenki azotu, których źródłem jest przede wszystkim proces spalania paliw w środkach transportu. A także dwutlenek węgla, za którego emisję w największej mierze odpowiada produkcja przemysłowa oraz chlorowodór i siarkowodór. W tym miejscu trzeba wspomnieć, że kwaśne opady nie mają wyłącznie charakteru lokalnego, czyli na obszarze silnie zanieczyszczonym. Cząsteczki gazów mogą być przenoszone przez wiatr na znaczne odległości (sięgające setek kilometrów) od źródła ich występowania, a to pociąga za sobą poważne konsekwencje. Paradoksalnie, główną przyczyną takiego stanu są wysokie kominy zakładów energetycznych i przemysłowych, które miały rozwiązać problem zanieczyszczenia powietrza w bliskim sąsiedztwie ich występowania. To rozwiązanie doprowadziło jednak do sytuacji, w której emitowane zanieczyszczenia są uwalniane do atmosfery na dużej wysokości i w konsekwencji – mogą być niesione przez wiatr na znaczną odległość. Jakie są skutki kwaśnych opadów? Początek wzmożonego występowania kwaśnych opadów jest datowany na XVIII wiek, kiedy zachodzące zmiany społeczne, kulturalne, technologiczne i gospodarcze zapoczątkowały rewolucję przemysłową. Przez wiele lat, skutki tego zjawiska były marginalizowane, bo poważne badania na ten temat rozpoczęły się dopiero w latach 60. i 70. XX wieku. Co powodują kwaśne deszcze? Grad: co to jest i jak powstaje grad? Gdzie i kiedy powstaje gradobicie? Grad pojawia się w wielu miejscach na świecie, także w Polsce. Jak powstaje grad? Gdzie może wystąpić? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej. Najpoważniejsze udokumentowane konsekwencje tego zjawiska dotyczą flory i fauny. W pierwszej kolejności przyjrzyjmy się wpływowi, jaki wywierają na świat roślin. Kwasowy odczyn opadów atmosferycznych niszczy naturalną warstwę ochronną liści i igieł roślin zielonych, czego rezultatem jest nadmierne parowanie wody. Innym skutkiem jest rozpad chlorofilu, doprowadzający do zaburzenia procesu fotosyntezy, odbarwieniem liści i ich wzmożonym opadaniem. Pozostałe skutki kwaśnych opadów to: wzmożona wrażliwość roślin na czynniki atmosferyczne (temperaturę, suszę i wiatr), uszkodzenie systemu korzeniowego wynikające z zakwaszenia gleby, kumulacja metali ciężkich, niedobór substancji odżywczych, zaburzenia w obszarze gospodarki enzymami i substancjami wzrostowymi, spowolniony przyrost, spadek odporności na choroby i działalność szkodników, przyspieszony proces starzenia. Mówiąc o konsekwencjach kwaśnych opadów, nie można pominąć ich wpływu na świat zwierząt. Te konsekwencje omówimy na przykładzie ludzi, ale należy zaznaczyć, że w takim samym stopniu dotyczą one innych gatunków. Chroniczne bóle głowy i oczu, podrażnienia układu oddechowego doprowadzające do występowania napadów kaszlu, bólu gardła, a nawet zapalenia oskrzeli i astmy – to dopiero początek listy. Nie można też nie wspomnieć, że substancje chemiczne zawarte w kwaśnych opadach, zwłaszcza azotany i siarczany, po przedostaniu się do płuc mogą przyczynić się do wystąpienia zmian o charakterze nowotworowym. Skutki występowania kwaśnych opadów nie mają wyłącznie charakteru bezpośredniego. Dobrze udokumentowane są także konsekwencje pośrednie. Kwaśne deszcze wypłukują z otoczenia metale ciężkie. Te trafiają do wody i płodów rolnych, a skumulowane w organizmie przyczyniają się do wystąpienia wielu poważnych schorzeń. Nie można nie wspomnieć, że to niekorzystne zjawisko oddziałuje nie tylko na organizmy żywe, ale także na infrastrukturę wybudowaną ludzkimi rękoma. Kwaśny odczyn opadów atmosferycznych wywiera ewidentny wpływ na metale. Dotyczy to przede wszystkim stali węglowej, cynku, miedzi i niklu. W kontakcie z nimi znacząco przyspieszają proces korozji. Kolejna rzecz, kwaśne deszcze mają destrukcyjny wpływ na lakiery, którymi pokrywane są nadwozia samochodów i innych pojazdów mechanicznych. Dotyczy to nie tylko mokrej (opadów), ale także suchej depozycji, czyli drobinek kwasów opadających z atmosfery wraz z pyłami. Ta depozycja ma wyłącznie charakter lokalny, czyli występuje w pobliżu źródła zanieczyszczenia. Kwaśne deszcze wyrządzają największe szkody na obiektach architektonicznych, zwłaszcza zabytkowych. Materiały, których głównym składnikiem jest kalcyt (marmur, piaskowiec i wapień), rozpuszczają się w kontakcie z nawet słabo stężonym kwasem siarkowym i azotowym. W rezultacie na wielu pomnikach, pałacach i innych zabytkowych budowlach można zaobserwować wyraźne ubytki. Co istotne, nie wszystkie skutki oddziaływania kwaśnych deszczy są widoczne od razu po wystąpieniu opadów. Odczyn kwasowy wpływa na zmianę właściwości kamieni i niektóre uszkodzenia mogą wystąpić dopiero po wielu latach. Kwaśne deszcze w Polsce Zmiany w produkcji energetycznej i przemysłowej doprowadziły do ograniczenia występowania kwaśnych deszczy, nie oznacza to jednak, że problem został całkowicie zażegnany. Północne i środkowe obszary Europy (w tym także Polska) wciąż są w dużym stopniu zagrożone występowaniem tego zjawiska. Jeszcze w 1988 roku nasz kraj zajmował niechlubne drugie miejsce w Europie pod względem całkowitej emisji dwutlenku siarki. Wówczas kwaśne opady nie należały do rzadkości, a ich skutki są widoczne do dziś na wielu obszarach. W samych Sudetach przez cały czas występują połacie bezlistnych lasów, które bardziej niż uprawy leśne przypominają cmentarzyska. To „pamiątka” po klęsce ekologicznej, ogłoszonej w w 1982 roku w województwie jeleniogórskim. Burza śnieżna. Czym jest i jak powstaje to zjawisko. Zimowe burze zdarzają się rzadziej niż burze w lecie Burza śnieżna to dość rzadkie i spektakularne zjawisko. Czym są burze śnieżne? Jak powstają i jak się przed nimi zabezpieczyć? Poniżej odpowiadamy na każde z tych pytań. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/burza-sniezna-czym-jest-i-jak-powstaje-to-zjawisko-zimowe-burze-zdarzaja-sie-rzadziej-niz-burze-w-lecie-fot-getty-images-10c7fa1.jpeg" width="938" height="619" alt="Burza śnieżna. Czym jest i jak powstaje to zjawisko. Zimowe burze zdarzają się rzadziej niż burze w lecie (fot. Getty Images)" title="Burza śnieżna. Czym jest i jak powstaje to zjawisko. Zimowe burze zdarzają się rzadziej niż burze w lecie (fot. Getty Images)" /> Dzięki stosowaniu urządzeń odsiarczających, emisja dwutlenku siarki w Polsce znacząco spadła, a co za tym idzie – kwaśne opady stały się zjawiskiem niemal niewystępującym w naszym kraju. Nie oznacza to jednak, że problem nie istnieje, bo w wielu miastach każdego roku zdarzają się przekroczenia europejskich norm. Jak zapobiegać kwaśnym deszczom? Walka z kwaśnymi opadami jest prowadzona u źródła. Podstawą jest ograniczenie emisji zanieczyszczeń, które doprowadzają do ich występowania. Działania, o których mowa, polegają przede wszystkim na wprowadzaniu coraz bardziej rygorystycznych norm powietrza, a co za tym idzie – ograniczeniu spalania paliw kopalnych w przemyśle i transporcie. Nadrzędne znaczenie w tej kwestii ma coraz szersze wykorzystywanie odnawialnych źródeł energii, ale minie jeszcze wiele lat, zanim OZE całkowicie wyprze źródła konwencjonalne. Póki co zamierzony rezultat w dużej mierze jest uzyskiwany poprzez odsiarczanie samych paliw, jak i spalin. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Skąd się bierze deszcz? Krople na początku wcale nie mają kształtu kropli
Oczywista odpowiedź na pytanie, skąd się bierze deszcz brzmi: z chmur. Jednak żeby z nieba zaczęła padać woda w stanie ciekłym, musi zostać spełnionych kilka warunków.
W tym artykule: Obieg wody w przyrodzie Jak powstaje deszcz? Jak wygląda kropla deszczu? Co to są powietrzne rzeki? Ziemia to bardzo mokra planeta. Większość z nas, żyjących na kontynentach, rzadko zdaje sobie sprawę, że H2O tworzy nie tylko oceany i morza, ale krąży również w glebie pod naszymi stopami i w chmurach nad głowami. A także w organizmach roślin i zwierząt, nie wyłączając nas samych. Szacuje się, że aż 60 proc. ludzkiego organizmu to woda. Oczywiście najwięcej wody jest w oceanach. Pokrywają one 71 proc. powierzchni Ziemi i zawierają aż 96,5 proc. całej ziemskiej wody. Jest to woda słona. Słodka woda, którą pijemy na co dzień, i która jest niezbędna do rozwoju rolnictwa, to zaledwie ułamek całej wody istniejącej na planecie. Ile jej jest? Naukowcy policzyli, że gdyby całą ziemską wodę zamknąć w kuli, miałaby ona objętość 1,386 mln km sześciennych. Jej średnica wynosiłaby zaś 1385 km. Jednak gdyby wziąć tylko słodką wodę płynącą w rzekach i tworzącą stawy oraz jeziora, kula dramatycznie by się zmniejszyła. Miałaby objętość 93 tys. km sześciennych. A jej średnica wynosiłaby zaledwie 56 km. Obieg wody w przyrodzie Wbrew temu, co widzimy, patrząc na nieruchomą taflę jeziora, ziemska woda znajduje się w ciągłym ruchu. Nieustannie zmienia się też jej stan skupienia. Raz jest w stanie stałym – jako lód. Raz w stanie ciekłym – tworząc oceany, jeziora i rzeki. Kiedy indziej w gazowym – jako para wodna w atmosferze. Skąd wzięła się woda na Ziemi? Naukowcy twierdzą, że źródłem może być Słońce Większość naszej planety pokrywa woda. Nie było jej jednak od początku istnienia Ziemi. Skąd wzięło się w takim razie H2O? Naukowcy twierdzą, że pochodzi prawdopodobnie ze Słońca. Deszcze mają swój początek w zjawisku parowania. Pod wpływem słonecznego ciepła intensywnie parują m.in. wszystkie zbiorniki wodne, przede wszystkim oceany. Paruje gleba, a wodę uwalnia do atmosfery – i to w dużych ilościach – również roślinność. Według obliczeń dr. Jonathona Wrighta z chińskiego Uniwersytetu Tsinghua, ziemskie rośliny w skali globalnej odpowiadają za krążenie blisko 200 kilometrów sześciennych wody dziennie. Jedną dziesiątą tego oddaje do atmosfery sama Amazonia. W sumie każdego dnia do atmosfery paruje (lub, w przypadku roślin, transpiruje) ok. 1200 km sześciennych wody. W każdej chwili zaś w atmosferze jest prawie 13 tys. km3 H2O. Gdyby cała spadała naraz jako deszcz, pokryłaby całą Ziemię warstwą grubości 2,5 cm. Jak powstaje deszcz? Skąd się bierze deszcz? Im wyżej nad powierzchnią Ziemi, tym robi się chłodniej. Para wodna zaczyna się skraplać. Z niewielkich kropelek wody tworzą się chmury. Jeśli parowanie nadal następuje i kropelek wody przybywa, chmura gęstnieje. Krople zaczynają łączyć się ze sobą. Stają się coraz większe i coraz cięższe. A przez to – coraz bardziej podatne na wpływ grawitacji. W końcu siła ciężkości sprawia, że krople wody spadają na powierzchnię Ziemi jako deszcz. Woda ponownie wsiąka w glebę, zasila wody powierzchniowe i gruntowe, jest pobierana przez rośliny. Albo ponownie trafia do różnych akwenów. Jak się szacuje, aż 78 proc. wszystkich deszczów pada nad oceanami. Nad stałym lądem ilość opadów zależy m.in. od odległości od wybrzeża. Generalnie czym dalej od mórz i oceanów, tym wilgotność powietrza maleje, a wraz z nią ilość opadów. Poszczególnie miejsca na ziemi mogą bardzo się różnić pod względem ilości rocznych opadów. W niektórych – np. na pustyniach – rocznie może nie spaść nawet centymetr wody na metr kwadratowy. Z kolei w lasach tropikalnych opady mogą sięgać metra. Zaskakująca hipoteza: Księżyc od miliardów lat sekretnie podkrada wodę z Ziemi Skąd się wzięła woda na Księżycu? Dotychczas zakładano, że jej źródłem były asteroidy uderzające w naszego naturalnego satelitę. Naukowcy zaproponowali właśnie dodatkowe wyjaśnieni... Rekord odnotowano w mieście Cherrapunji w Indiach. W 1861 r. spadło tam aż 2296 cm deszczu (według innych źródeł: 2646 cm). Z kolei najwyższe średnie opady notuje się w wiosce Mawsynram, gdzie spada ok. 1200 cm deszczu każdego roku. Jak wygląda kropla deszczu? Jaki kształt ma kropla deszczu? Niekoniecznie taki jak łza, z którą może się kojarzyć. Małe kropelki deszczu – do 1 mm – są kuliste. Jednak gdy zaczynają spadać, łączyć z innymi oraz powiększać, spłaszczają się. Coraz bardziej przypominają górną połówkę hamburgera, z płaskim „dnem” i zaokrągloną „górą”. Czym większa kropla, tym efekt wypychania od dołu jest silniejszy. Gdy jej średnica zbliża się 4 mm, zaczyna już przypominać maleńki spadochronik. Powyżej tej wielkości siła działają od dołu jest tak duża, że rozrywa kroplę wody na dwie mniejsze. Przyjmuje się, że deszcz pada wtedy, jeśli krople wody mają średnicę większą niż 0,5 mm. Jeśli są mniejsze, wówczas opad, na który się składają, nazywamy mżawką. Co to są powietrzne rzeki? Co ciekawe, krople zbierają się w rzeki nie tylko na lądzie. Płyną także nad naszymi głowami. Są to rzeki atmosferyczne: długie i wąskie strumienie powietrza, które w bardzo szybkim tempie przesuwają się na ogromne odległości. Mogą mieć pół kilometra szerokości i kilka tysięcy kilometrów długości. Przenoszą parę wodną w odległe zakątki Ziemi, wywołując nieraz bardzo gwałtowne deszcze. Woda na Marsie – co się z nią stało? NASA: może być „uwięziona” w minerałach Gdzie zniknęły oceany pokrywające niegdyś powierzchnię Czerwonej Planety? Rozwiązanie zagadki proponuje nowa teoria dotycząca geologii Marsa. Naukowcy szacują, że z rzek atmosferycznych pochodzi 30–50 proc. opadów, jakie podczas pory wilgotnej spadają w kontynentalnej części USA. Oraz 20–30 proc. na sporej części obszarów Europy. Policzono też, że w ciągu trzydziestu lat nad Europą pojawiło się aż ponad 430 atmosferycznych rzek. Zalewają ulewami przede wszystkim Szkocję, Anglię, północną Francję i Norwegię, ale mogą sięgać też Niemiec i Polski. Źródła: NASA, USGS, SciJinks, NG, NASA. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Zjawiska pogodowe La Niña i El Niño będą coraz silniejsze. Co to oznacza dla planety?
Najnowsze badania wykazały, że ocieplający się klimat zwiększy siłę oscylacji południowej (ENSO) do 2030 roku. Oznacza to, że już wkrótce ekstremalne zjawiska pogodowe będą jeszcze częstsze i coraz bardziej intensywne.
W tym artykule: Czym są zjawiska La Niña i El Niño? Do 2030 roku będziemy się zmagać z silniejszymi anomaliami pogodowymi La Niña jeszcze nie była tak silna w tym wieku Oscylacja południowa-El Niño (ENSO) to sytuacja, w której w południowej części Oceanu Spokojnego mamy do czynienia na zmianę ze zjawiskami El Niño, La Niña oraz fazą neutralną. Każde z nich odpowiada konkretnemu stanowi atmosfery oraz wysokości temperatury na powierzchni oceanu. Chociaż do oscylacji południowej dochodzi we wschodniej części Pacyfiku, to jej zasięg jest globalny. Czym są zjawiska La Niña i El Niño? La Niña (hiszp. dziewczynka) jest anomalią pogodową, która polega na tym, że na powierzchni wody utrzymują się ponadprzeciętnie niskie temperatury. Występuje we wschodniej części tropikalnego Pacyfiku. Z kolei El Niño (hiszp. chłopiec) jest zjawiskiem, które polega na utrzymywaniu się ponadprzeciętnie wysokiej temperatury na powierzchni wody w strefie równikowej Oceanu Spokojnego. Zjawiska te mają wpływ na to, czy np. w jednym miejscu na Ziemi będzie więcej deszczu niż zwykle, a w innych dużo mniej. Oznacza to, że niektóre regiony są przez oscylację południową znacznie bardziej narażone na powodzie i podtopienia, a inne na susze i pożary. Anomalie te obejmują tak duży obszar, że wpływają na średnią temperaturę powietrza na całej Ziemi. Do 2030 roku będziemy się zmagać z silniejszymi anomaliami pogodowymi Najnowsze badania wykazały, że w wyniku globalnego ocieplenia do 2030 roku będziemy mieli do czynienia z silniejszymi fazami ENSO. Naukowcy podkreślają, że jest to niepokojące. Modele klimatyczne pokazały, że do tej sytuacji dojdzie kilkadziesiąt lat wcześniej, niż dotychczas przewidywano. Odkrycie zostało opublikowane na łamach czasopisma naukowego „Nature Communications”. Czy czeka nas biała zima? Anomalia pogodowa ma być odczuwalna przez wiele miesięcy La Niña może doprowadzić do tego, że najbliższe miesiące będą wyjątkowo mroźne. W ramach badań eksperci z dziedziny meteorologii i zmian klimatu przeanalizowali dane pogodowe i zapisy temperatur powierzchni wody na Oceanie Spokojnym. Badacze odkryli, że w wyniku postępującego globalnego ocieplenia zmiany w intensywności ENSO nastąpią już w najbliższej dekadzie. Poprzednie badania zakładały, że dojdzie do tego dopiero do 2070 roku. – Silne zjawiska El Niño na wschodnim Pacyfiku w latach 1982 i 1997 roku spowodowały znaczne zakłócenia ekosystemów morskich. Intensywne anomalie oscylacji południowej są również związane z katastrofami naturalnymi, takimi jak powodzie – piszą naukowcy. Dodają, że według ich obliczeń, w przyszłości musimy przygotować się na jeszcze bardziej dotkliwe i długotrwałe susze oraz ekstremalne podtopienia. La Niña jeszcze nie była tak silna w tym wieku Już teraz widzimy, że La Niña jest najsilniejsza w XXI wieku. Zjawisko nieprzerwanie trwa już od 2020 roku. Światowa Organizacja Meteorologiczna przewiduje, że ta sytuacja utrzyma się co najmniej do końca tego roku. To oznacza, że anomalia będzie nam towarzyszyła aż trzy zimy z rzędu. Ostatnie 8 lat to dramatyczny wzrost globalnego ocieplenia. Naukowcy biją na alarm Ciepło, coraz cieplej, gorąco. Jeżeli prognozy się potwierdzą, rok 2022 będzie kolejnym z rzędu, w którym odnotowujemy rekordowe temperatury. Naukowcy wyrażają obawy, że osiągnięcie Po... Tak długo utrzymująca się La Niña będzie miała katastrofalne konsekwencja dla poszczególnych części naszego globu. Eksperci sugerują, że anomalia zacznie słabnąć dopiero w lutym 2023 roku. Zjawisko to wiąże się z suszą w Ameryce Północnej i Środkowej. Z kolei w południowej Azji La Niña jest odpowiedzialna ulewne deszcze, a w zwrotnikowej Afryce – za suszę. Ponadto w wyniku anomalii na Oceanie Atlantyckim odnotowuje się zwiększoną częstotliwość huraganów. Źródło: Nature Communications.
Zbieranie deszczówki: jak zbierać i korzystać z wody deszczowej?
Brak śniegu w zimie, niewielka ilość umiarkowanych opadów w lecie, coraz wyższe temperatury i infrastruktura nijak sprzyjająca oszczędzaniu wody. W tym kontekście, zbieranie deszczówki jest rozsądnym posunięciem, które powinien rozważyć każdy.
W tym artykule: Na czym polega system zbierania deszczówki? Czy zbieranie deszczówki jest legalne? Jak gromadzić wodę deszczową w zbiornikach naziemnych? Jak gromadzić wodę deszczową w zbiornikach podziemnych? Zalety zbierania deszczówki Jak wykorzystać wodę deszczową? Wiele czynników przyczynia się do występowania suszy meteorologicznej, która zaczęła stanowić poważny problem już w połowie lat 90. XX wieku, a od 2015 roku jest zjawiskiem permanentnym i zajmującym coraz większy obszar naszego kraju. Konsekwencje tego zjawiska nie dotyczą jedynie spadku komfortu życia osób, które zamieszkują dotknięte nim tereny. Susza odbija się też na uprawach rolnych, a to pociąga za sobą poważne konsekwencje gospodarcze. Coraz bardziej upalne lata sprawiają, że w niektórych gminach zaczyna brakować wody pitnej. Powtarzające się susze to poważny problem, bo już kilkudniowe upały mogą wywołać deficyt wody. To jeden z najbardziej widocznych efektów zachodzących zmian klimatycznych, ale nie można nie wspomnieć, że problem brakującej wody jest też rezultatem nierozsądnego gospodarowania dostępnymi zasobami. Nie, nie chodzi o to, że w imię oszczędzania wody należy zaniedbywać higienę osobistą, ale w czasach, w których zasoby wodne w Polsce są niemal tak samo skąpe, jak w północnej części Afryki, używanie jej do nawadniania trawnika lub podlewania ogródka jest autentycznym marnotrawstwem. Dla pełnej jasności, nie zachęcamy do otaczania swoich domów pustynnym krajobrazem, a do zbierania wody deszczowej, która wyśmienicie nadaje się m.in. do podlewania roślin ogrodowych. Na czym polega system zbierania deszczówki? Zbieranie deszczówki to nic innego, jak gromadzenie i przechowywanie wód opadowych. Każdy dom jednorodzinny jest wyposażony w częściową instalację umożliwiającą jej gromadzenie. Mowa o rynnach odprowadzających wodę deszczową. Te wystarczy tylko doprowadzić do odpowiednio pojemnych zbiorników (w dużym uproszczeniu) i gotowe! Cały proces będzie odbywał się praktycznie bez naszego udziału. W ten sposób marnujesz najwięcej wody. 10 złych nawyków Nie zakręcasz kranu podczas szczotkowania zębów? Zanim nalejesz wody do szklanki czekasz aż „zejdzie” ciepła? Niedobrze, a jest tego znacznie więcej. Oszczędzanie wody to nie tylko spos.. Chcąc gromadzić deszczówkę, warto zwrócić uwagę na pojemność zbiornika, do którego będzie zbierana i w którym będziemy ją przechowywać. Niektóre legitymują się pojemnością 200 lub 300 litrów, ale nie brakuje też zbiorników o pojemności przekraczającej 1000 litrów. Przed dokonaniem wyboru konkretnego wariantu, należy dokładnie przeanalizować swoje potrzeby. Musimy bowiem pamiętać, że woda opadowa nie jest w żaden sposób zabezpieczona przed rozwojem bakterii i innych mikroorganizmów. Jeżeli zatem będzie przechowywana zbyt długo, po pewnym czasie nie będzie nadawała się do użycia. Czy zbieranie deszczówki jest legalne? Tak, ale właściwe pytanie powinno dotyczyć formalności, których trzeba dopełnić, żeby móc legalnie zbierać wody opadowe. W tym przypadku, nie da się udzielić jasnej odpowiedzi, bo obowiązujące przepisy prawne nie są jednoznaczne w tym temacie i nie dotyczy to wyłącznie prawa budowlanego, ale także wodnego. Z najprostszą sytuacją mamy do czynienia w przypadku korzystania ze zbiorników naziemnych, których instalacja nie wymaga zgłoszenia prac ani uzyskania stosownych pozwoleń. Sprawa komplikuje się w przypadku zbiorników podziemnych. Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane nie wyszczególnia podziemnych zbiorników na wody opadowe i roztopowe jako obiekty, które można budować/instalować na zgłoszenie. Wskazuje natomiast na „zbiorniki bezodpływowe na nieczystości ciekłe o pojemności do 10 m³”, jednak Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne nie kwalifikuje wód opadowych i roztopowych jako ścieki. Niejasne są też regulacje dotyczące dotyczące konieczności uzyskania pozwolenia wodnoprawnego. Mając to wszystko na uwadze, przed rozpoczęciem takiej inwestycji warto udać się po poradę do urzędu właściwego dla miejsca jej planowanego wykonania (do starostwa powiatowego lub urzędu miejskiego). Jak gromadzić wodę deszczową w zbiornikach naziemnych? Jak łapać deszczówkę? Zacznijmy od najprostszej metody, która przewiduje korzystanie ze zbiorników naziemnych. Markety budowlane mają w swojej ofercie naprawdę szeroki wybór beczek z tworzyw sztucznych i metalu, a należy podkreślić, że z łatwością kupimy także zbiorniki typowo ozdobne, np. kamienne lub gliniane. Jeżeli jednak bardziej niż design cenimy funkcjonalność, do gromadzenia wód opadowych możemy wykorzystać każdą szczelną beczkę. To nie zmiany klimatyczne doprowadziły do suszy na Madagaskarze? Zmiany klimatyczne są coraz bardziej odczuwalne na całym świecie. Badacze twierdzą jednak, że susza na Madagaskarze została wywołana innymi czynnikami. Osoby, które „złapaną” deszczówkę zamierzają przewozić w inne miejsce (np. na pole uprawne lub do oddalonego od domu sadu), powinny rozważyć zakup paletopojemnika. Taki zbiornik składa się z okratowania zintegrowanego z paletą i wkładu o pojemności 1000 l. Taką konstrukcję można łatwo umieścić na skrzyni ładunkowej samochodu ciężarowego, oczywiście za pomocą wózka widłowego. Jak gromadzić wodę deszczową w zbiornikach podziemnych? Alternatywą dla zbiorników naziemnych są ich podziemne odpowiedniki. Wykonane z wytrzymałego tworzywa i z wykorzystaniem zaawansowanego procesu technologicznego, wykazują dużą odporność na nacisk. To ważne, bo trzeba pamiętać, że poza ciężarem samej ziemi, zbiornik będzie musiał znieść także nacisk generowany np. przez przejeżdżający lub parkujący nad nim samochód. Oferta rynkowa jest bardzo szeroka, zarówno w kontekście ich pojemności, jak i kształtu. Największe modele mogą zmieścić nawet kilkadziesiąt tysięcy litrów wody! Sam zakup i montaż zbiornika to jeszcze nie wszystko, bo wodę trzeba jeszcze doprowadzić do jego komory. W wariancie naziemnym, prostą instalację można wykonać we własnym zakresie. Wystarczy tylko przebudować rynnę w taki sposób, żeby jej wylot znajdował się tuż nad otworem umieszczonym w górnej części zbiornika. Można też postawić na bardziej zaawansowany system i polecamy rozważenie właśnie tej opcji. W rozbudowanym wariancie, taka instalacja jest wyposażona w pompę, która doprowadzi wodę do miejsca zapotrzebowania, a także w specjalne filtry, które oczyszczają deszczówkę. Trzeba bowiem pamiętać, że woda spływająca z dachu „zbiera” wszelkie nieczystości, które znajdują się na jego poszyciu. A co z osobami mieszkającymi w bloku? Także w tym przypadku możliwe jest łapanie deszczówki, jednak proces ten będzie nieco trudniejszy i zdecydowanie mniej efektywny. Nie jest to jednak duży problem, bo potrzeby w kwestii zaopatrzenia w wodę gospodarstwa domowego zlokalizowanego w bloku są nieco mniejsze. Deszczówkę można „łapać” do wiader ustawionych blisko balustrady. Jeżeli dopisze nam szczęście i krople będą padać pod odpowiednim kątem, uda się zebrać sporo wody. Lepsze rezultaty przyniesie montaż pojemnych doniczek bezodpływowych na samej balustradzie. Trzeba jednak pamiętać o ich solidnym zamocowaniu, bo wypełnione wodą, będą sporo ważyć. Na balustradzie można też zamontować krótką rynnę z odprowadzeniem do zbiornika. Zalety zbierania deszczówki Czy zbieranie deszczówki się opłaca? Oczywiście, że tak. Mówimy tu przecież o darmowej wodzie, którą możemy wykorzystać na wiele sposobów. Średnie zużycie wody na jedną osobę to aż 100 litrów dziennie. W sprzyjających warunkach, deszczówka może pokryć znaczną cześć naszego zapotrzebowania, co pozwoli zaoszczędzić naprawdę pokaźną kwotę. Już 5-minutowy deszcz pozwala zebrać ok. 70 litrów wody deszczowej. Susza odsłoniła starożytny Most Nerona na rzece Tyber w Rzymie Od wielu tygodni Włochy zmagają się z poważną suszą. Skutki tej klęski żywiołowej odczuwają wszyscy, a jej skalę pokazuje poziom na rzece Tyber w Rzymie. Oszczędności to niezwykle ważny czynnik, ale do zbierania deszczówki powinny motywować nas przede wszystkim względy ekologiczne. Odprowadzając mniejszą ilość wody wodociągowej z gospodarstwa domowego (np. używanej do podlewania ogrodu), zmniejszamy także odprowadzenie substancji takich jak chlor czy fluor. Zmniejsza się zapotrzebowanie na wodę z wodociągów, więc doprowadzamy do zmniejszenia jej zużycia. Mniej zużytej wody to mniej wody do uzdatnienia i dostarczenia, a to oznacza, że redukcji ulega także ilość energii zużywanej w tych procesach. Dla gospodarstw domowych, zgromadzona deszczówka stanowi solidne źródło „alternatywnej” wody. W okresach suszy, w wielu gminach wprowadzane są ograniczenia w kwestii korzystania z wody wodociągowej. Dysponując zbiornikami wypełnionymi deszczówką, możemy uchronić roślinność ogrodową przed uschnięciem, a w przypadku poważnego kryzysu, woda deszczowa doskonale sprawdzi się w wielu domowych zastosowaniach. Jak wykorzystać wodę deszczową? Skoro o zastosowaniach mowa, wiele osób kojarzy wykorzystanie deszczówki z nawadnianiem trawnika i podlewaniem ogródka. To trafne skojarzenie, bo woda opadowa idealnie nadaje się do tego celu. Ma lekko kwaśny odczyn i w przeciwieństwie do wody wodociągowej nie zawiera wapnia i magnezu. To sprawia, że rośliny naprawdę ją „lubią”, a my możemy używać jej do ich podlewania bez żadnych obaw. Inne zastosowania deszczówki? Mycie auta, rowerów, mebli ogrodowych i przydomowego tarasu. Jeżeli dysponujemy specjalną instalacją, która doprowadzi wodę opadową do domu i przefiltruje ją, nada się do zasilenia pralki i zmywarki oraz do spłukiwania toalety. Deszczówkę można wykorzystać na wiele sposobów i łatwiej wymienić zastosowania, w których taka woda nie sprawdzi się. Te ograniczają się właściwie tylko do jej picia i przygotowywania na niej posiłków. Nie chodzi tu tylko o kwaśny odczyn. Deszczówka teoretycznie jest dość czysta, ale należy zdać sobie sprawę z tego, że w praktyce, jej czystość jest uzależniona przede wszystkim od stanu powietrza. Teoretycznie, odpowiedni proces filtrowania może uzdatnić wodę opadową w stopniu, który umożliwia jej spożycie, ale bez odpowiednich badań, nie możemy być pewni jej stanu. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
„Tornado robaków” z Hoboken zaskoczyło naukowców. „Nigdy czegoś takiego nie widziałem”
Niedawne ulewne deszcze w New Jersey mogły zmusić dżdżownice do połączenia się w stado. Ale czemu ułożyły się akurat w kształt przypominający oko cyklonu? To już nie jest tak oczywiste.
Wiosenne deszcze często zachęcają dżdżownice do wyjścia na powierzchnię, gdzie pełzną po trawie i chodnikach. Ale po ostatnich ulewach w New Jersey tamtejszych mieszkańców zaskoczył nietypowy i niepokojący widok – setki wijących się robaków zaczęło kręcić się w kółko. Zjawisko szybko okrzyknięto „tornadem robaków”. Jako pierwsza na dziwny spektakl natrafiła mieszkanka Hoboken. W czasie porannego spaceru w pobliżu rzeki Hudson kobieta zauważyła setki robaków pełznących wzdłuż chodnika. Chociaż zaskakująca była już sama mnogość dżdżownic, które postanowiły wyjść na powierzchnię, to jeszcze dziwniejsze okazało się ich zachowanie. Robaki zaczęły krążyć, tworząc spiralny kształt przypominający cyklon. Kobieta zrobiła zdjęcia dziwnie zachowującym się dżdżownicom. Następnie wysłała fotografie Tiffanie Fisher, członkini rady miasta Hoboken, która udostępniła je na Facebooku. "Czegoś takiego nigdy nie widziałam” - napisała Fisher w poście. Widok „tornada robaków” podziałał na wyobraźnię komentujących. Tym bardziej, że 28 marca – kilka dni po uchwyceniu nietypowego widowiska – miała miejsce pełnia zwana Robaczym Księżycem lub Księżycem Robaków. Inni próbowali doszukiwać się analogii do szczurów uciekających z pokładu tonącego statku. Czyżby dżdżownice uciekały spod ziemi zwiastując jakąś nadchodzącą katastrofę? Niespotykane stado dżdżownic Poproszeni o komentarz do „robaczego tornada” naukowcy z Uniwersytetu Wisconsin wyjaśniają, że dżdżownice oddychają przez skórę, więc kiedy ulewny lub uporczywy deszcz nasyca glebę wodą, muszą wyjść na powierzchnię by nie ryzykować utonięcie. Co ciekawe, dżdżownice zazwyczaj prowadzą samotny tryb życia, ale czasami – szczególnie, gdy muszą wyjść na powierzchnię – formują tymczasowe stada. Wówczas gromadzą się w grupach i komunikują między sobą o tym, w jakim kierunku powinny się poruszać – wyjaśnia artykuł z 2010 roku, który ukazał się w „International Journal of Behavioral Biology”. W tym samym badaniu naukowcy opisali, że dżdżownice z gatunku Eisenia fetida (Kompostowiec różowy) mogą tworzyć skupiska i „wpływać na siebie nawzajem, aby wybrać wspólny kierunek migracji”. Wpływają na siebie, a więc komunikują się za pomocą dotyku, a nie sygnałów chemicznych. To zbiorowe zachowanie może pomóc dżdżownicom w przetrwaniu na powierzchni lub w uniknięciu zagrożeń środowiskowych, takich jak powodzie lub susze, a także może być wykorzystywane jako strategia obrony przed drapieżnikami lub patogenami. Niedawne ulewne deszcze w New Jersey mogły zmusić dżdżownice do połączenia się w stado – to jasne. Ale czemu ułożyły się akurat w kształt przypominający oko cyklonu? To już nie jest tak oczywiste, a profesor Kyungsoo Yoo z Wydziału Gleby, Wody i Klimatu na Uniwersytecie Minnesota przyznaje, że „nigdy wcześniej nie widział, aby dżdżownice tworzyły spiralę”. Ucieczka przed powodzią Naukowcy z Bhalma Lab w Georgii opisują robaki wodne, takie jak robak kalifornijski (Lumbriculus variegatus), które w obliczu zagrożenia mogą tworzyć olbrzymi „żywy węzeł” składający nawet z 50 000 osobników. W ten sposób chronią się przed nadmiernym wyschnięciem, które jest dla nich śmiertelnie niebezpieczne. Ciasno upakowana plama robaków to mniejsze prawdopodobieństwo wyschnięcia niż w przypadku jednego samodzielnie poruszającego się robaka. Składające się na węzeł robaki rozciągają się i kurczą, wprawiając całość w ruch. Zdaniem Saada Bhamla z Georgia Tech nagłe zmiany poziomu wody w glebie na terenie Hoboken, w połączeniu z ukształtowaniem tamtejszego terenu, mogą wyjaśniać pojawienie się spiralnego węzła złożonego z podążających za sobą dżdżownic. – Ziemia mogła zostać zalana, a gdy woda spływała po powodzi, robaki mogły podążać za gradientem wody – uważa Bhalma. Badacz przyznaje, że trudno jest rozpoznać gatunek robaków na podstawie zamieszczonych na Facebooku zdjęć, ale podkreśla, że zaobserwowane w Hoboken zjawisko przypomina zachowanie, które Bhalma zaobserwował u badanych przez siebie robaków wodnych. – Widzieliśmy, jak podążają za wodą i tworzą wszelkiego rodzaju ścieżki i struktury. Te skupiska pojawiały się, gdy woda opadała i opuszczała grunt – wyjaśnia Bhamla. Dodał jednak, że ponieważ nie wiadomo, jaki rodzaj robaków stworzył spiralę ze zdjęcia, wszelkie wnioski dotyczące ich zachowania pozostają spekulacjami. Lokalne prognozy pogody dla New Jersey zapowiadały obfite opady deszczu w noc poprzedzającą wykonanie zdjęć. Spaść miało nawet 2,5 cm deszczu. – To spowodowałoby, że wiele dżdżownic wyszłoby z ziemi w poszukiwaniu powietrza. Myślę, że spiralny wzór bardziej wskazuje na odprowadzanie wody, niż na typ lokomocji behawioralnej robaków. Może w tym miejscu tworzy się lej krasowy? Byłoby interesujące, gdyby grupa dżdżownic dała znak o formującej się dziurze – twierdzi z kolei Harry Tuazon, doktorant z Interdisciplinary Bioengineering Graduate Programme w Georgia Tech. Dziwne zachowanie dżdżownic z New Jersey wciąż pozostaje więc zagadką. Tym bardziej, że gdy zachęcona licznymi rekcjami spacerowiczka postanowiła po kilku godzinach wrócić do parku i zrobić kilka dodatkowych zdjęć, tornado robaków zniknęło.
Mieszkańcom dużych miast pada na głowy deszcz plastiku
Pływamy w plastiku, jemy plastik a teraz naukowcy donoszą, że pada on ludziom na głowę niczym deszcz. Najnowsze badanie z Wielkiej Brytanii pokazuje jak każdego dnia na głowy żyjących w Londynie spada milion mikro cząsteczek tego typu.
Eksperci z King’s College London zrobili bardzo prosty test. Zbadali osad na dachu wieżowca w centrum angielskiej stolicy. Na szczyt 9-piętrowego budynku wchodzili w sumie ośmiokrotnie. Wybrano wystarczająco wysoki blok, by w odkładających się śmieciach nie było niczego z poziomu ulicy, a jedynie to, co spadnie ”z nieba”. Rezultaty opisano w czasopiśmie ”Environment International”. W każdej z 8 próbek odnaleziono mikroplastik. W zależności od dnia było ich od 575 do 1008 na metr kwadratowy. To miliony mikro-odpadków w skali całego miasta dziennie. W większości mają one rozmiar od 0,02 mm do 0,5 mm, co czyni je wystarczająco dużymi, by odkładały się w drogach oddechowych czy były połykane. Fakt, że małe cząstki tworzyw sztucznych potrafią unosić się w powietrzu nikogo (niestety) nie dziwi. Naukowcy znajdywali takie śmieci na szczytach gór i w sercu Arktyki. Biorąc pod uwagę, że płyną one też w kranówce (i to już naukowcy zdołali udowodnić, to nowe badanie właściwie zamyka jego obieg w cyklu wodnym. View oEmbed on the source website Londyn na swój deszcz plastiku pracuje najpewniej samodzielnie. Sugeruje to równa koncentracja osadów niezależnie od kierunku i siły wiatrów. Po zbadaniu cząsteczek odnalezionych na dachu wieżowca uznano, że to włókna akrylu pochodzące z ubrań. Mniej niż 10 proc. stanowiły drobiny polistyrenu i polietylenu pochodzące z opakowań. Koncentracja tych szkodliwych okruchów w brytyjskiej metropolii jest 20-krotnie większa niż chińskim Dongguan (44 miliony mieszkańców), 7-krotnie większa niż w Paryżu i niemal trzykrotnie przewyższa wartości z Hamburga. Chcielibyśmy móc podać takie dane dla polskich miast, ale podobne badania przeprowadzono tylko w tych wymienionych wyżej. Główna autorka badania z King’s College wytłumaczyła dziennikarzom, że zajęła się tym badaniem, bo zwyczajnie przejmuje się skalą problemu. - Najbardziej niepokoi mnie fakt, że tak mało o tym zjawisku wiemy. A widać, że plastik jest wszędzie. Mamy go wokół całe masy. Musimy teraz wiedzieć, czy i jak nam szkodzi – mówi Stephanie Wright. Faktycznie, brakuje zweryfikowanych niezależnie badań pokazujących wpływ inhalacji tych drobin dla zdrowia człowieka. Nie brakuje jednak dowodów, że inne substancje zanieczyszczających powietrze (pyły zawieszone PM1, PM2,5 czy PM10) nam bardzo szkodzą i wiążą się z chorobami serca, demencją, depresją, astmą czy nowotworami. View oEmbed on the source website Jan Sochaczewski
W miarę ocieplania się klimatu czeka nas coraz większa liczba powodzi tam, gdzie i tak jest wilgotno, oraz dotkliwszych susz w miejscach, gdzie wody już dziś brakuje.
Pierwsze imperium w dziejach świata, Akad, zostało założone ok. 4 300 lat temu pomiędzy wodami Eufratu i Tygrysu. Jego władcy sprawowali władzę z miasta pod tą samą nazwą, położonego prawdopodobnie nieco na południe od dzisiejszego Bagdadu, a strefa ich wpływów rozciągała się na północ aż na tereny dzisiejszej Syrii, na zachód do Anatolii, zaś na wschód do Iranu. Akadyjczycy byli bardzo dobrze zorganizowani i świetnie uzbrojeni, a co za tym idzie – także zamożni. W tekstach z tamtego okresu znajdziemy informacje o bogactwach, od rzadkich gatunków drewna po drogie metale, które płynęły do stolicy z odległych krajów. Nagle, około stu lat po swoich narodzinach, imperium akadyjskie upadło. W tym okresie zaledwie trzech lat czterech mężczyzn, jeden po drugim, zgłosiło pretensje do tronu. „Kto był królem? Kto nie był królem?” - takie pytanie znajdziemy w rejestrze znanym jako Sumeryjska Lista Królów. Przez wiele lat naukowcy przypisywali upadek imperium polityce. Jednakże około 10 lat temu klimatolodzy analizujący dane z dna jezior i oceanu zauważyli, że dokładnie w tym czasie, w którym doszło do rozpadu imperium, w regionie gwałtownie zmniejszyła się ilość opadów. Obecnie uważa się, że upadek Akadu został spowodowany suszą. Inne cywilizacje, których koniec został niedawno skojarzony ze zmianami w schemacie opadów, to m.in. egipskie Stare Państwo, które upadło mniej więcej w tym samym czasie co Akad, cywilizacja Tiwanaku, która ponad tysiąc lat kwitła w okolicach jeziora Titicaca w Andach, zanim około roku 1100 n.e. jej pola nie opustoszały, oraz klasyczna cywilizacja Majów, która załamała się u szczytu swojego rozwoju, około 800 roku. Zmiany w ilości opadów, które doprowadziły do ruiny te wczesne cywilizacje, występowały na długo przed industrializacją: zostały wywołane przez naturalne procesy klimatyczne, których podłoże pozostaje niewyjaśnione. W przeciwieństwie do nich zmiany klimatyczne spowodowane nagromadzeniem gazów cieplarnianych to konsekwencja naszego działania. Ono także będzie miało wpływ na zachmurzenie i opady w sposób, który - choć trudny do przewidzenia - może okazać się równie niszczący. Ciepłe powietrze zawiera więcej pary wodnej, która jest gazem cieplarnianym, tak więc cieplejszy świat to świat, w którym atmosfera zawiera więcej wilgoci. (Na każdy stopień Celsjusza wzrostu temperatury w danej jednostce powietrza blisko powierzchni znajduje się około 7 proc. więcej pary wodnej). Nie musi to koniecznie oznaczać więcej deszczu - większość naukowców jest zdania, że faktyczna suma opadów ulegnie jedynie niewielkiemu wzrostowi – jednakże prawdopodobnie wpłynie na zmiany w rozmieszczeniu opadów. Spowoduje wzmocnienie podstawowej dynamiki, której podlegają: w niektórych częściach świata rośnie wilgotność powietrza, jednak wilgoć zamienia się w opady w postaci deszczu lub śniegu w innych rejonach świata. – Podstawowy argument to zwiększająca się wielkość transferów wody - wyjaśnia Isaac Held, naukowiec Laboratorium Dynamiki Cieczy Geofizycznych na Uniwersytecie Princeton w USA. Modele klimatu są generalnie zgodne co do tego, że w ciągu najbliższych stu lat w regionach polarnych i subpolarnych pojawi się więcej opadów, a w strefie subtropikalnej – między strefą tropikalną a umiarkowaną – będzie ich mniej. W skali regionalnej między modelami występują różnice dotyczące niektórych trendów, jednak wszystkie wskazują na to, że basen Morza Śródziemnego stanie się bardziej wysuszony. Podobny los czeka Meksyk, południowo- -zachodnią część Stanów Zjednoczonych, RPA oraz południową Australię. Kanada i północna Europa staną się z kolei wilgotniejsze. Held uważa, że zasada będzie prosta: obszary wilgotne staną się wilgotniejsze, a suche jeszcze bardziej suche. Ponieważ wyższe temperatury prowadzą do zwiększenia parowania, nawet te tereny, na których ogólna ilość opadów nie zmieni się, będą bardziej narażone na susze. Oznacza to szczególne ryzyko dla obszarów już dziś wegetujących przy minimalnej ilości opadów lub też uzależnionych od rolnictwa, które potrzebuje deszczu. – W Afryce jedynie ok. 6 proc. pól uprawnych ma system irygacyjny - zauważa Sandra Postel, ekspert ds. zasobów wody i dyrektor Global Water Policy Project. – To bardzo wrażliwy region - dodaje. Tymczasem kiedy deszcz już się pojawi, będzie prawdopodobnie miał postać intensywnej, nagłej ulewy, która zwiększa ryzyko powodzi – nawet na wysychających obszarach. W ostatnim raporcie przygotowanym przez Międzyrządowy Zespół ds. Zmian Klimatu (IPCC) przy ONZ czytamy, że przewiduje się, iż przypadki intensywnych opadów będą coraz częstsze oraz że zwiększenie liczby takich zdarzeń prawdopodobnie już dziś się przyczynia do katastrofy. W ciągu zaledwie jednej dekady między rokiem 1996 a 2005 wystąpiło dwa razy więcej niszczycielskich powodzi niż w trzech dziesięcioleciach 1950–1980. Pomiar wpływu globalnego ocieplenia na schematy opadów jest nie lada wyzwaniem. Naukowcy nazywają deszcz „hałaśliwym zjawiskiem”, co oznacza, że występują duże wahania między kolejnymi latami. Eksperci twierdzą, że pewne długoterminowe trendy w schematach opadów wyłonią się na tle corocznych różnic dopiero w połowie tego stulecia. Jednakże niektóre zmiany są widoczne już dzisiaj. Od roku 1925 do 1999 na obszarze pomiędzy 40. a 70. równoleżnikiem półkuli północnej opadów było więcej, podczas gdy obszar między równikiem a 30. równoleżnikiem na północy stawał się coraz bardziej suchy. Hiszpańskie Ministerstwo Środowiska szacuje, że z powodu skumulowanego efektu zmian klimatycznych oraz nieefektywnego wykorzystania ziemi jednej trzeciej tego kraju grozi pustynnienie. Z kolei Cypr w lecie 2008 r. wysechł tak, że był zmuszony sprowadzać wodę z Grecji. – Niepokoję się – mówi Charalambos Theopemptou, komisarz ds. środowiska Cypru. – Zespół ds. Zmian Klimatu przy ONZ mówi o 20–30-procentowej redukcji opadów na tym obszarze, co oznacza, że problem się utrzyma. A to w połączeniu z wyższymi temperaturami sprawi, że życie w całym basenie Morza Śródziemnego stanie się bardzo trudne. Inne problemy mogą wynikać nie tyle ze zmian ilości opadów, ile ich rodzaju. Szacuje się, że ponad miliard ludzi mieszka w regionach, gdzie dostępność wody zależy, przynajmniej częściowo, od spływów z lodowców lub sezonowych roztopów. Tymczasem w miarę postępowania globalnego ocieplenia coraz więcej opadów ma postać deszczu, a mniej śniegu, tak więc system gromadzenia wody może się załamać. Na przykład dostawy wody do peruwiańskiego miasto Cusco w okresie letnim zależą w dużej mierze od roztopów pokrywy lodowca Quelccaya. W ostatnich latach, kiedy lodowce topiły się z powodu wzrastających temperatur, Cusco musiało okresowo uciekać się do racjonowania wody. Kilka opublikowanych niedawno raportów przewiduje, że w najbliższych dziesięcioleciach zmiany klimatyczne w znaczącym stopniu wpłyną na polityczną destabilizację. (Być może nie był to zbieg okoliczności, że nękane suszami imperium akadyjskie było w swoim schyłkowym okresie rządzone przez korowód słabych monarchów). Niedobory wody mogą przyczynić się do wywołania lub zaostrzenia międzynarodowych napięć. – Zmiany klimatyczne stały się dzisiaj jednym z głównych czynników powodujących przymusowe przesiedlenia – powiedział António Guterres, Wysoki Komisarz Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców. Mogą być także przyczyną zbrojnych starć. Niektórzy eksperci dostrzegają związek pomiędzy walkami w Darfurze, w których wedle szacunków zginęło 300 tys. osób, a zmianami w schemacie opadów w tym regionie, co doprowadziło do konfliktu pomiędzy koczowniczymi pasterzami i osiadłymi rolnikami. Czy zmiany schematu opadów wpłyną na społeczeństwa tak mocno, jak miało to miejsce w przeszłości? Południowo-zachodnia część USA - by posłużyć się jednym przykładem - była w przeszłości narażona na tak wielkie susze, że mogły one wymieść lokalne wspólnoty. (Uważa się, że taka właśnie megasusza dotknęła region pod koniec XIII w. i przyczyniła się do upadku cywilizacji Anasazi rozwijającej się w miejscu, gdzie obecnie zbiegają się granice stanów Arizona, Kolorado, Nowy Meksyk i Utah). Oczywiście, dziś techniki zarządzania wodą są o wiele bardziej zaawansowane niż w przeszłości, a południowy zachód Stanów Zjednoczonych może liczyć na wsparcie, które Richard Seager, ekspert badający historię klimatu tego regionu, nazywa „hydrauliką na skalę kontynentalną”. Ale na ile ten teren jest odporny na suszę, która prawdopodobnie będzie skutkiem globalnego ocieplenia? – Tego nie wiemy, bo nie byliśmy nigdy wcześniej w takiej sytuacji - zauważa Seager. – Jednak w miarę jak człowiek będzie wpływał na zmianę klimatu, z pewnością zyskamy szansę, by się tego dowiedzieć.