Ten jeden składnik w diecie niemowlaka wpływa na ryzyko Alzheimera. Naukowcy badali mózgi przez dekady
Jeszcze zanim nauczymy się mówić, nasze mózgi są trwale kształtowane przez dietę. Niespodziewany eksperyment spowodowany II wojną światową właśnie ujawnił nam, że cukier w diecie niemowląt może drastycznie zwiększać ryzyko demencji w podeszłym wieku. Co dokładnie odkryli neurobiolodzy i dlaczego winna jest substancja, po którą sięgamy codziennie? I dlaczego, żeby to zrozumieć, musimy cofnąć się do lat 40. XX wieku?
Przeciętny Polak spożywa rocznie ponad 40 kilogramów cukru, a z każdym rokiem rośnie też u nas liczba chorych na Alzheimera (obecnie z demencją mierzy się w Polsce około pół miliona osób). Jak łączą się te dwa fakty? Dotychczas wiedzieliśmy, że nadmiar słodkości to prosta droga do otyłości i cukrzycy. Są jednak jeszcze inne powody do niepokoju. Okazuje się, że pierwsze 1000 dni rozwoju dziecka (od początku ciąży do mniej więcej drugich urodzin) to krytycznie ważny czas, w którym dosłownie „programujemy” odporność naszego mózgu na całe życie. Zaskakujący eksperyment z czasów II wojny światowej Naukowcy z Guangzhou Medical University wykorzystali niezwykły zbieg okoliczności. W trakcie i po II wojnie światowej w Wielkiej Brytanii obowiązywały kartki na cukier – dzieci poniżej 2. roku życia nie otrzymywały go zresztą wcale. Kiedy we wrześniu 1953 roku zniesiono racjonowanie, spożycie tego węglowodanu w społeczeństwie błyskawicznie wzrosło niemal dwukrotnie. Badacze przeanalizowali dane medyczne ponad 60 tysięcy osób z brytyjskiej bazy UK Biobank, urodzonych w latach 1951–1956. Pozwoliło to w warunkach klinicznych porównać osoby, których pierwsze miesiące życia przypadły na przymusowy „cukrowy detoks”, z rówieśnikami urodzonymi tuż po zniesieniu restrykcji. Mózg biologicznie młodszy o prawie pół roku Wyniki, opublikowane właśnie w czasopiśmie „npj Aging”, zaskoczyły środowisko naukowe. Osoby, których pierwsze 1000 dni życia doświadczały racjonowania cukru, wykazywały o 46% niższe ryzyko zachorowania na Alzheimera oraz o 27% niższe ryzyko rozwoju jakiejkolwiek innej formy demencji. Co ciekawe, odnotowano u nich również mniejsze prawdopodobieństwo zapadnięcia na depresję i stany lękowe (odpowiednio o 11 i 20%.). Statystyki zostały fizycznie potwierdzone przez skany rezonansu magnetycznego. Mózgi osób poddanych w dzieciństwie rygorystycznej diecie były biologicznie młodsze o średnio 0,39 roku. Miały też m.in. większą objętość hipokampu i wzgórza, co zapewnia narządowi lepszą ochronę przed naturalnym, związanym z wiekiem zanikiem tkanki. Niewidzialne mikrouszkodzenia. Dlaczego cukier nam szkodzi? Nadmierna podaż węglowodanów prostych we wczesnym etapie rozwoju sprzyja insulinooporności i przewlekłym stanom zapalnym. Te czynniki tworzą zaś idealne środowisko, w którym dekady później łatwo rozwijają się choroby neurodegeneracyjne. Mózg jest po prostu gorzej odżywiony na poziomie komórkowym. Obiecujące dane z haczykiem Zanim jednak zaczniemy upatrywać w wyeliminowaniu cukru magicznego i gwarantowanego lekarstwa na demencję, autorzy studzą emocje. Należy pamiętać, że niezwykła analiza powojennych pacjentów to nadal badanie obserwacyjne, a nie wyizolowany eksperyment kliniczny. Oznacza to, że naukowcy znaleźli bardzo silną korelację, ale nie potrafią bezwzględnie wykluczyć wpływu innych powojennych czynników środowiskowych. Dodatkowo – o czym często zapomina się w krzykliwych nagłówkach – spośród 60 tys. badanych ostatecznie zdiagnozowano jedynie 123 przypadki Alzheimera. Szacunki procentowe oparto więc na stosunkowo małej, wyselekcjonowanej grupie osób głównie pochodzenia europejskiego. Źródło: npj Aging Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Koniec z mitem BMI. Naukowcy udowodnili, że to nie waga, lecz miejsce odkładania się tłuszczu niszczy nasze mózgi
Możesz ważyć dokładnie tyle samo, co twój rówieśnik i mieć identyczny wskaźnik BMI, a jednak twój mózg będzie starzeć się znacznie szybciej. Najnowsze badania dowodzą, że to nie sama liczba na wadze decyduje o ryzyku demencji. Okazuje się, że kluczem do ratowania układu nerwowego nie jest to, ile tłuszczu posiadamy, ale to, gdzie dokładnie go nosimy.
W Polsce już ponad połowa dorosłych boryka się z nadmierną masą ciała. Przez lata medycyna i dietetyka opierały się w dużej mierze na klasycznym wskaźniku BMI, często traktując każdy nadprogramowy kilogram jako równe zagrożenie dla zdrowia. Dziś wiemy, że takie uproszczenie to błąd. Badacze udowodnili właśnie, że tkanka tłuszczowa zlokalizowana w różnych partiach naszego ciała funkcjonuje niemal jak osobne narządy, wysyłając do układu nerwowego zupełnie różne, ale często toksyczne sygnały. „Mapa tłuszczu″ u tysięcy osób Zespół z Politechniki w Hong Kongu przeanalizował skany mózgów i wyniki testów poznawczych ponad 18 tysięcy osób z ogromnej brytyjskiej bazy medycznej UK Biobank. Jak podkreśla współautorka badań, neuroinformatyczka Anqi Qui, to pierwsze na świecie badanie na tak ogromną skalę, które systematycznie mapuje dystrybucję tłuszczu z anatomią i sprawnością układu nerwowego. Wyniki opublikowano na łamach „Nature Mental Health”. Okazały się zaskakujące – tłuszcz odkładający się w ramionach, nogach czy płytko pod skórą na tułowiu wpływał na zupełnie różne obszary mózgu (m.in. te odpowiedzialne za ruch czy emocje). Jednak prawdziwe spustoszenie w kontekście starzenia się umysłu siał tylko jeden, specyficzny rodzaj tkanki. Tłuszcz trzewny to niewidzialny wróg mózgu Badacze odkryli, że wyłącznie tłuszcz trzewny (wisceralny) – czyli ten, który gromadzi się głęboko w jamie brzusznej i oplata nasze narządy wewnętrzne – jest bezpośrednio powiązany z niszczeniem istoty białej w mózgu. Istota biała to nic innego jak okablowanie, które jak światłowód przesyła sygnały między neuronami. Jej fizyczne uszkodzenia powoduje zaburzenia funkcji poznawczych i problemów naczyniowych, a w konsekwencji – demencji. Dlaczego brzuch jest dla głowy tak niebezpieczny? Tłuszcz trzewny jest niezwykle aktywny metabolicznie. Wydziela silne substancje prozapalne, które wywołują przewlekły, ogólnoustrojowy stan zapalny. Z czasem to zapalenie dociera do mózgu. Za to tłuszcz zgromadzony na udach czy ramionach niemal nie wykazuje tak agresywnego działania zapalnego. To jeszcze nie cudowna pigułka, ale ważny krok Choć odkrycie z Hongkongu to ogromny skok w zrozumieniu chorób neurodegeneracyjnych, naukowcy mocno studzą hurraoptymizm. Należy pamiętać, że analiza danych z UK Biobank to badanie obserwacyjne. Oznacza to, że badacze znaleźli bardzo silną korelację, ale nie potrafią jeszcze w stu procentach udowodnić bezpośredniego ciągu przyczynowo-skutkowego. Mechanizm, w którym uwalniane czynniki prozapalne, glukoza czy insulina fizycznie niszczą mózg, wymaga dalszych, restrykcyjnych testów klinicznych. Z badań płynie jednak krzepiący wniosek. W przeciwieństwie do naszej genetyki, czy samego faktu starzenia się, ilość tłuszczu trzewnego jest modyfikowalna. Odpowiednio dopasowana dieta i aktywność fizyczna (skupiona na redukcji tzw. otyłości brzusznej) są prawdziwym narzędziem do proaktywnej obrony naszego mózgu. Źródło: Nature Mental Health Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Zwykłe badanie krwi przewidzi chorobę Alzheimera nawet 10 lat wcześniej. Naukowcy wyjaśniają, jak to działa
Czy podczas najzwyklejszego pobrania krwi możesz dowiedzieć się, co stanie się z twoim mózgiem za dekadę? Chociaż brzmi to jak scenariusz z „Cyberpunka”, to właśnie postawiliśmy ogromny krok w tym kierunku. Międzynarodowy zespół naukowców udowodnił, że analiza krwi pozwala z zaskakującą precyzją oszacować ryzyko wystąpienia zaburzeń u osób, które dziś czują się całkowicie zdrowe.
Opublikowane w prestiżowym czasopiśmie „JAMA” badania to efekt wieloletniej pracy ekspertów pod przewodnictwem naukowców z Mass General Brigham Neuroscience Institute. Badacze połączyli siły i przeanalizowali dane medyczne ponad 2600 zdrowych seniorów z Ameryki Północnej, Japonii i Australii. Najstarsze próbki, stanowiące punkt odniesienia, pobrano jeszcze w 2004 roku, co pozwoliło na bardzo rzetelne, wieloletnie obserwacje. Jedno białko, które zdradza przyszłość mózgu Kluczem do tego „przewidywania przyszłości” pacjentów okazało się białko o nazwie p-tau217 (ufosforylowane białko tau). Zaledwie rok temu testy wykrywające je otrzymały pierwsze zatwierdzenia, jednak naukowcy długo zastanawiali się, jak skutecznie potrafią one przepowiedzieć spadek funkcji poznawczych w długim czasie. Okazało się jednak, że u osób, które nie miały żadnych objawów, ale badanie krwi wykazało u nich bardzo wysoki poziom tego biomarkera, ryzyko rozwoju demencji w ciągu najbliższych 5 lat wynosiło 38%. Co więcej, w perspektywie dekady ryzyko to wzrastało aż do 78%. Jak podkreśla dr Rachel F. Buckley, główna autorka badań, siłą projektu jest możliwość niezwykle precyzyjnego oszacowania zagrożenia dla pojedynczego pacjenta. Co równie ważne, badanie krwi okazało się skuteczne całkowicie niezależnie od innych znanych czynników ryzyka – takich jak blaszki amyloidowe widoczne na drogich skanach PET czy niebezpieczne mutacje genetyczne (np. gen APOE4). Dlaczego nie zrobisz tego testu w przychodni? Mając tak potężne narzędzie w ręku, naturalnie pojawia się pytanie – dlaczego nie wykonujemy tego testu profilaktycznie przy każdym pobraniu krwi? Na drodze staje brutalna rzeczywistość medyczna. – Obecnie nie dysponujemy lekami modyfikującymi przebieg choroby Alzheimera dla osób bez objawów – tłumaczy dr Reisa Sperling. Z tego powodu lekarze nie rekomendują obecnie wykonywania tego badania u osób zdrowych. Gdybyśmy dziś poznali wyrok dla naszego mózgu, współczesna medycyna mogłaby zalecić nam jedynie zdrową dietę, regularny sen i aktywność fizyczną, co doradza się pacjentom niezależnie od wyników testu. To przykre, chociaż lekarze z całych sił próbują znaleźć rozwiązanie. Naukowcy patrzą jednak w przyszłość. Wierzą, że w niedalekiej przyszłości badanie poziomu p-tau217 stanie się równie powszechne, co badanie poziomu cholesterolu w profilaktyce zawałów serca. Obecnie testy te doskonale sprawdzą się do wyłaniania pacjentów najwyższego ryzyka, którzy wezmą udział w badaniach klinicznych nad nowymi lekami. Jeśli te prewencyjne terapie okażą się skuteczne, to profilaktyka bardzo się zmieni. A krew stanie się naszym najlepszym sprzymierzeńcem w walce o pamięć. Źródło: JAMA Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Nie jesteśmy skazani na demencję. Blisko połowie przypadków można skutecznie zapobiec
Światowa Organizacja Zdrowia alarmuje, że na demencję cierpi obecnie ponad 55 milionów ludzi. Powszechnie uważamy ją za nieunikniony skutek starzenia, ale badacze się z tym nie zgadzają – najnowsze analizy dowodzą, że wcale nie jesteśmy skazani na utratę pamięci. Zmiana stylu życia może uchronić nas przed chorobą, jednak dotychczasowe metody uświadamiania społeczeństwa okazały się całkowicie nieskuteczne.
Zespół badawczy z Curtin University opublikował na łamach magazynu „The Lancet Healthy Longevity” obszerny przegląd międzynarodowych strategii zdrowotnych. Naukowcy ustalili, że aż 45% przypadków demencji ma bezpośredni związek z czynnikami, na które mamy realny wpływ. Należą do nich między innymi brak aktywności fizycznej, palenie tytoniu, izolacja społeczna oraz niski poziom edukacji. Niestety, uświadamianie pacjentów poprzez same kampanie informacyjne nie wystarcza, by wywołać w nich trwałą zmianę nawyków. A naprawdę warto – teraz mamy na to twarde dowody. Mięśnie bezpośrednio chronią mózg Wielu pacjentów wciąż żyje w błędnym przekonaniu, że demencja jest z góry zapisanym i nieuniknionym etapem starzenia się organizmu. Tymczasem co chwilę poznajemy kolejne, konkretne czynniki ryzyka. W jednym z badań, obejmującym niemal pół miliona dorosłych obserwowanych na przestrzeni ponad dekady, udowodniono ogromne znaczenie siły mięśniowej dla zachowania zdrowia neurologicznego. Wyniki wykazały, że osoby zmagające się z tak zwaną otyłością sarkopeniczną – czyli jednoczesnym nadmiarem tkanki tłuszczowej i niską siłą mięśni – są znacznie bardziej narażone na rozwój demencji. Co ciekawe, sama otyłość nie zwiększała ryzyka wystąpienia choroby w grupie badanych – o ile tylko pacjent zachowywał dobrą kondycję i prawidłową siłę mięśniową. To dowodzi, że dbanie o nasze mięśnie musi stanowić fundament profilaktyki mózgu. Zupełnie o tym zapominamy. Dlaczego edukacja nic nie daje? Medyczna wiedza o zagrożeniach to jednak za mało. Prof. Mario Siervo, współautor analiz, podkreśla, że suche informowanie ludzi o statystykach rzadko prowadzi do jakichkolwiek znaczących i trwałych zmian w ich rutynie. Nawet osoby w pełni świadome konsekwencji swojego stylu życia ulegają barierom takim jak brak czasu, wysokie koszty czy spadek motywacji. Analiza programów zdrowotnych z ośmiu różnych państw udowodniła, że masowe, pasywne kampanie społeczne przynoszą wyłącznie powierzchowną poprawę ogólnej wiedzy. Tak pewnie działa również ten tekst. Ale teraz wiemy, że sukces jest na wyciągnięcie ręki – aby realnie wpływać na statystyki zachorowań, konieczne jest wdrożenie narzędzi interaktywnych i przede wszystkim: spersonalizowanych. Ostatni czas, by wziąć się za siebie Jak możemy zadbać o „zbiorowy” mózg społeczeństwa? Naukowcy wyróżnili 3 najskuteczniejsze znane metody motywowania społeczeństwa do dbania o zdrowie poznawcze. Obejmują one: spersonalizowane oceny ryzyka, które stale, jak do katarynka, uświadamiają pacjentom, jak ich codzienne wybory bezpośrednio wpływają na mózg, interaktywne programy edukacyjne online, które krok po kroku uczą dbania o układ nerwowy – koniecznie oparte na wiarygodnych badaniach, lokalne inicjatywy społeczne prowadzone przez zaufanych liderów, edukatorów i pracowników ochrony zdrowia w znanych pacjentom warunkach kulturowych. To nie mogą być amerykańscy specjaliści zza oceanu, to musi być ekspert z naszego Raszyna. Jesteśmy świadkami lawinowo rosnącej liczby chorych, a prof. Blossom Stephan apeluje o fundamentalną zmianę w podejściu do zdrowia publicznego. Współczesne państwa muszą zacząć inwestować w programy tworzone wspólnie z lokalnymi społecznościami, a nie tylko arbitralnie im narzucane. Bo tylko połączenie szerokiej wiedzy naukowej z osobistym, lokalnym wsparciem specjalistów pozwoli zahamować globalny rozwój tej choroby. Nie jesteśmy skazani na demencję. Źródło: The Lancet Healthy Longevity Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Twój pies nagle zaczął poruszać się w ten sposób? To wczesny, nietypowy objaw demencji
Demencja to nie tylko ludzka choroba. Zespół zaburzeń poznawczych (CDS), potocznie nazywany psim Alzheimerem, dotyka nawet 60% czworonogów powyżej 11. roku życia. Zwykle kojarzymy go ze zmianą rytmu snu, apatią czy dezorientacją w znanym otoczeniu. Okazuje się jednak, że istnieje znacznie wcześniejszy, fizyczny sygnał ostrzegawczy. Aby go dostrzec, wystarczy bacznie obserwować swojego pupila.
Rozróżnienie pierwszych objawów degeneracji układu nerwowego od naturalnych procesów starzenia bywa dla opiekunów psów niezwykle trudne. Zwykle zgłaszają się oni do weterynarza dopiero wtedy, gdy pies zaczyna gubić się we własnym domu lub przestaje reagować na znajome komendy. Najnowsze badania pozwalają jednak znacznie wcześniej zidentyfikować demencję u psa. Zmiana kroku jest sygnałem alarmowym Zespół badawczy z Uniwersytetu Stanu Karolina Północna, pod kierownictwem neurolożki weterynaryjnej dr Natashy Olby, dowiódł, że kluczem do postawienia szybszej diagnozy może być długość kroku przednich łap. Wyniki tych prac opublikowano niedawno na łamach czasopisma naukowego „Frontiers in Veterinary Science”. W eksperymencie przebadano 88 starszych psów różnych ras, które osiągnęły co najmniej 75% przewidywanej dla siebie długości życia. Zwierzęta poddano rygorystycznym testom ortopedycznym i neurologicznym, a następnie obserwowano ich chód na pięciometrowym torze – bez smyczy, zachęt głosowych czy smakołyków. Analiza materiału wideo i pomiarów wykazała jednoznacznie, że krótszy krok przednich kończyn wyraźnie koreluje z gorszymi wynikami testów poznawczych. Co fascynujące, ten neurologiczny regres wpływa na chód psa znacznie silniej niż sam podeszły wiek. Demencja u psa – dlaczego chory mózg skraca krok? By odpowiedzieć na to pytanie, trzeba przede wszystkim poznać biomechanikę psiego ciała. W czworonożnym, psim układzie napędowym tylne nogi są „silnikiem” – napędzają całe ciało i zmuszają je do ruchu do przodu. Przednie kończyny działają natomiast jak układ kierowniczy i amortyzujący hamulec. Płynne przemieszczanie się to dla psiego mózgu potężne wyzwanie obliczeniowe. Kora mózgowa musi nieustannie integrować płynące z otoczenia bodźce czuciowo-ruchowe, by planować zmianę kierunku i zachować równowagę. Gdy dochodzi do degeneracji układu nerwowego i osłabienia integracji sensomotorycznej, mózg po prostu traci dawną precyzję. Skrócenie kroku przednich łap jest więc podświadomą, neurologiczną próbą asekuracji. Badacze zauważają uderzające podobieństwo do medycyny ludzkiej – pacjenci z zaawansowaną chorobą Alzheimera również charakteryzują się wolniejszym, niepewnym i bardzo krótkim, drobiącym krokiem. Obserwuj, ale nie panikuj Odkrycie dr Olby pomaga w codziennej opiece nad zwierzętami, ponieważ nie wymaga żadnej zaawansowanej aparatury medycznej. Wystarczy bystre oko opiekuna. Warto jednak pamiętać o ważnej zasadzie diagnostyki różnicowej – krótszy krok nie jest równoznaczny z wyrokiem psiej demencji. Skrócenie wykroku bywa często mechanizmem obronnym organizmu zmagającego się z przewlekłym bólem. Przyczyną mogą być postępujące zmiany zwyrodnieniowe stawów czy problemy z odcinkiem szyjnym kręgosłupa. Jeśli zauważysz, że Twój senior nagle zaczął drobić przednimi łapami podczas spacerów, potraktuj to jako sygnał ostrzegawczy i umów wizytę u lekarza weterynarii. Nawet jeśli badania potwierdzą początki zespołu zaburzeń poznawczych (CDS), na który obecnie nie ma lekarstwa, szybka diagnoza pozwoli na natychmiastowe wdrożenie celowanej diety, suplementów wspierających pracę mózgu i modyfikację otoczenia. Dzięki temu uda się znaczenie przedłużyć psu komfortową i szczęśliwą jesień życia. Zasługuje na to. Źródło: Frontiers in Veterinary Science Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Zbadali mózgi ponad 2000 seniorów. Odpowiedni poziom tej witaminy to potężna tarcza przed alzheimerem
Ludzki organizm, w przeciwieństwie do większości zwierząt, nie potrafi samodzielnie syntetyzować witaminy C. Musimy dostarczać ją z pożywieniem, skąd wędruje przez krew m.in. do naszego mózgu. Choć kwas askorbinowy kojarzy się głównie z odpornością, to właśnie w tkance nerwowej jest go najwięcej – płyn mózgowo-rdzeniowy zawiera aż dwukrotnie wyższe stężenie tej witaminy niż krew. Najnowsze badania dowodzą, że ten popularny przeciwutleniacz może być naszym potężnym sprzymierzeńcem w walce z demencją.
Naukowcy od dawna podejrzewali, że odpowiednia podaż witaminy C zmniejsza ryzyko rozwoju choroby Alzheimera. Brakowało jednak dowodów na to, jak jej stężenie we krwi wpływa na fizyczną strukturę starzejącego się mózgu. Przełomu dokonał zespół z japońskiego Uniwersytetu Hirosaki. Badacze przeanalizowali próbki krwi oraz skany mózgów (wykonane rezonansem magnetycznym) od 2044 ochotników, których średnia wieku wynosiła 69 lat. Gdzie siedzi autopilot naszego umysłu? Badacze skupili się na szczególnym obwodzie neurologicznym – sieci stanu spoczynkowego (DMN – ang. Default Mode Network). To swojego rodzaju „autopilot” naszego mózgu. DMN pozostaje niezwykle aktywna, gdy z pozoru nie robimy nic konkretnego: gdy marzymy, wspominamy przeszłość, planujemy przyszłość lub analizujemy własne „ja”. Sieć ta łączy kluczowe ośrodki w mózgu, w tym brzuszno-przyśrodkową korę przedczołową (odpowiadającą za przetwarzanie strachu, ryzyka i emocji) oraz tylną korę zakrętu obręczy (centralny punkt dowodzenia pamięcią). Z medycznego punktu widzenia DMN jest niezwykle ważna – u pacjentów cierpiących na chorobę Alzheimera, chorobę Parkinsona czy głęboką depresję połączenia w obrębie tej sieci ulegają drastycznemu osłabieniu. Szare komórki lubią witaminę C Analiza wyników ponad dwóch tysięcy japońskich seniorów ujawniła fascynującą zależność. Wykazano, że wyższy poziom witaminy C we krwi wiąże się z wyraźnie większą objętością istoty szarej – tkanki kluczowej dla pamięci, ruchu i emocji. Co więcej, odpowiednie stężenie tego składnika odżywczego korelowało z wyraźnie silniejszymi i zdrowszymi połączeniami wewnątrz sieci DMN. Jak zauważa dr Tomohiro Shintaku, radiolog z Uniwersytetu Hirosaki, to pierwsze w historii badanie, które udowodniło tak bezpośredni związek między stężeniem witaminy C w osoczu a integralnością najważniejszej sieci komunikacyjnej naszego umysłu. Choć są to badania obserwacyjne (wykonane jednorazowo) i wymagają wieloletnich testów potwierdzających w innych grupach etnicznych, ich skala robi ogromne wrażenie. Przy obliczeniach wzięto pod uwagę i wykluczono inne czynniki ryzyka, takie jak wiek, płeć czy nadciśnienie. Prosta recepta na długowieczność? Mózg to narząd, który zużywa potężne ilości tlenu i energii, przez co jest ekstremalnie narażony na tzw. stres oksydacyjny. Witamina C działa jak tarcza, neutralizując wolne rodniki, które niszczą neurony. Zanim jednak zamówicie drogie suplementy, pamiętajcie, że optymalne ilości witaminy C bez problemu dostarczymy na talerzu. Najbogatszymi jej źródłami wcale nie są cytrusy, ale czerwona papryka, natka pietruszki, czarna porzeczka, brokuły czy owoce dzikiej róży. Inne badania wykazały również, że dla mózgu ważna jest urozmaicona dieta, bogata w różne składniki odżywcze, a nie tylko skoncentrowana na jednej substancji. Odkrycie japońskich naukowców to kolejny dowód na to, że nasze codzienne nawyki żywieniowe fizycznie modelują architekturę naszego mózgu. Seniorzy często ograniczają spożycie warzyw i warto to zmienić dla ich zdrowia. Źródło: PLOS One Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Alzheimer daje o sobie znać nawet dekadę przed utratą pamięci. Te objawy powinny wzbudzić czujność
Choroba Alzheimera wysyła pierwsze sygnały ostrzegawcze w sposób, który rzadko kojarzymy z utratą sprawności umysłowej. Te pięć objawów może pojawić się nawet dekadę przed wystąpieniem pierwszych wyraźnych zaburzeń pamięci.
Spis treści: Wczesne objawy Alzheimera mogą pojawić się na długo przed problemami z pamięcią Problemy z zarządzaniem finansami Utrzymująca się utrata masy ciała Subtelne zmiany językowe Osłabienie zmysłu węchu Znaczące zmiany nastroju Co mogą zrobić pacjenci i ich rodziny Może się wydawać, że osoba z chorobą Alzheimera lub inną formą demencji budzi się pewnego ranka i nagle zaczyna mieć trudności z przypomnieniem sobie ważnych informacji. Naukowcy wiedzą jednak, że proces poprzedzający pierwsze objawy zaburzeń pamięci jest znacznie bardziej złożony. Nawet dekadę przed wystąpieniem zaburzeń pamięci w mózgu mogą już zachodzić subtelne procesy chorobowe. – W tym okresie wiele osób nie ma oczywistych objawów poznawczych, ale w rzeczywistości w mózgu zachodzą już zmiany – mówi dr Yuan Zhang, badaczka zajmująca się chorobą Alzheimera na Uniwersytecie Columbia. Zmiany te mogą nawet poprzedzać pojawienie się blaszek amyloidowych (płytek starczych), wykrywanych w badaniach obrazowych, które stanowią znany wyróżnik tego schorzenia. Szacuje się, że obecnie około 6 milionów Amerykanów żyje z jakąś postacią demencji, a wraz ze starzeniem się populacji liczba ta może się podwoić. Dlatego naukowcy coraz pilniej koncentrują się na mniej widocznych, wczesnych zmianach. Wczesne objawy Alzheimera mogą pojawić się na długo przed problemami z pamięcią Część badaczy analizuje obrazowanie mózgu oraz biopsje jelit w poszukiwaniu innych markerów, które mogłyby ujawniać wcześniejsze sygnały demencji. Inni szukają wskazówek we krwi. Naukowcy z Washington University in St. Louis poinformowali niedawno, że białko powiązane z chorobą Alzheimera może z dokładnością do kilku lat oszacować, kiedy u części osób rozwiną się zauważalne objawy. Nadal jednak potrzeba znacznie więcej badań, zanim testy te będą mogły przewidywać, kto może zachorować – i kiedy dokładnie mogą pojawić się u niego zaburzenia pamięci. W międzyczasie eksperci pracują nad powiązaniem innych fizycznych lub społecznych oznak, które mogą pojawiać się na lata przed pogorszeniem pamięci. Żadna z nich nie wskazuje definitywnie, że demencja jest nieuchronna (za częścią tych zmian mogą stać problemy zdrowotne możliwe do leczenia, takie jak zaburzenia tarczycy, niedobory witamin czy inne schorzenia). Jednak – zwłaszcza gdy występują łącznie – czynniki te mogą dostarczać ważnych wskazówek, które powinny skłonić lekarzy do przeprowadzenia dalszej oceny, a być może nawet doprowadzić do wcześniejszego rozpoznania. Oto pięć zmian odkrytych przez naukowców, które mogą cię zaskoczyć. Problemy z zarządzaniem finansami Osoby z demencją często zapominają o płaceniu rachunków. Mimo to zaskoczeniem dla naukowców było udokumentowanie w 2020 roku faktu, że zaległości w płatnościach mogą pojawić się nawet na pełne sześć lat przed postawieniem diagnozy. Nowsze badanie wykazało, że zmiany w sferze finansowej są jeszcze rozleglejsze i bardziej złożone. W ciągu tych samych sześciu lat poprzedzających diagnozę osoby te zaczynają również przekazywać innym więcej pieniędzy, niż mogą sobie na to pozwolić, oraz stają się coraz bardziej podatne na oszustwa finansowe. Są także bardziej skłonne do podejmowania ryzykownych inwestycji. – Osoby, które przez lata miały dobrze zdywersyfikowany portfel inwestycyjny, nagle zaczynają uważać, że świetnym pomysłem jest przeniesienie całych oszczędności emerytalnych w akcje spółki, o której ktoś przekazał im poufną wskazówkę – mówi Lauren Nicholas, profesor geriatrii na University of Colorado i współautorka badania. Według badania, w którym przeanalizowano raporty kredytowe i inne dane finansowe, stan posiadania często drastycznie spada w latach poprzedzających diagnozę. Utrzymująca się utrata masy ciała Nieoczekiwana utrata masy ciała może być objawem wielu schorzeń, w tym tak poważnych jak nowotwory. Gdy jednak lekarze wykluczą tego rodzaju przyczyny, mogą zbagatelizować problem. Zdaniem dr Yuan Zhang byłby to błąd. Badacze od dawna obserwują związek między niską masą ciała a demencją, jednak badanie opublikowane przez dr Yuan Zhang w 2024 roku wykazało, że istotna może być nie tyle całkowita masa ciała, ile jej tendencja spadkowa. Jak wynika z badania, utrata masy ciała często zaczyna się dekadę przed rozpoznaniem demencji zarówno u mężczyzn, jak i u kobiet, a proces ten przyspiesza na dwa do czterech lat przed diagnozą. Dr Yuan Zhang przypuszcza, że w proces ten może być zaangażowanych wiele czynników, w tym możliwa utrata apetytu lub zmniejszona energia potrzebna do gotowania. Możliwe jest również, że sama utrata masy ciała przyspiesza procesy psychiczne. Badania wykazały na przykład, że poziom leptyny – hormonu zaangażowanego w regulację głodu – ma związek z pogorszeniem funkcji poznawczych. Subtelne zmiany językowe Na siedem lat przed rozpoznaniem choroby Alzheimera u ludzi mogą już pojawiać się subtelne zmiany w złożoności wypowiedzi – wynika z badań opublikowanych w czasopiśmie „The Lancet”. Gdy komputery przeanalizowały dane z szeroko zakrojonego, wieloletniego badania obejmującego około 1200 uczestników, wykryły określone zmiany w mowie, które pozwalały z 74-procentową dokładnością przewidzieć, u kogo rozwinie się choroba. Jeden z segmentów testowych wykorzystywał zadanie polegające na opisie obrazka – metodę szeroko stosowaną w diagnozowaniu demencji. Uczestnicy proszeni są w nim o opisanie rysunku przedstawiającego chłopca, który spada ze stołka kuchennego, sięgając po słoik z ciastkami, podczas gdy w pobliżu znajdują się jego siostra i matka. Niektóre osoby, które zaliczyły test, wykazywały jednak sygnały, które później powiązano z zaburzeniami pamięci – zapisywanie swoje odpowiedzi w krótkich, telegraficznych zdaniach, pomijając przedimki (charakterystyczne dla języka angielskiego). Opisy były również mniej precyzyjne. Zamiast używać dokładnych określeń, takich jak „matka” i „syn”, badani częściej posługiwali się określeniami ogólnymi, takimi jak „kobieta” i „chłopiec”. Osłabienie zmysłu węchu Zmysł węchu może ulec pogorszeniu w wyniku naturalnych procesów starzenia. Również leki, takie jak beta-blokery, infekcje wirusowe – z których najsłynniejszą jest COVID-19 – oraz inne schorzenia mogą hamować zdolność do wyczuwania aromatów czy zapachów. Zatem, choć spadek zdolności wykrywania zapachów nie wskazuje automatycznie na nadchodzącą chorobę poznawczą, może być jej sygnałem. W przypadku jednego z badań, za każdy punkt utracony w 16-punktowym teście powonienia, ryzyko późniejszego zdiagnozowania choroby Alzheimera u uczestników wzrastało o 22 procent. Dlaczego tak się dzieje? Analizy obrazów mózgu i próbek tkanek u myszy oraz ludzi z 2025 roku wykazują, że komórki odpornościowe w mózgu mogą błędnie uznać włókna nerwowe łączące się z centrum przetwarzania zapachów za niepotrzebne i zaatakować je, demontując tym samym te kluczowe połączenia. Pozostaje niejasne, dlaczego układ odpornościowy u tych osób błędnie obiera te komórki za cel. Znaczące zmiany nastroju Apatia, drażliwość, impulsywność, chwiejność emocjonalna, a nawet depresja kliniczna lub zaburzenia lękowe mogą być oznakami nadchodzącego pogorszenia funkcji poznawczych. – W danym momencie możemy sądzić, że u tej osoby rozwinęła się depresja, ale w ciągu kolejnych kilku lat, gdy pojawiają się u niej trudności z pamięcią, obraz diagnozy staje się jaśniejszy – tłumaczy dr Lea Marin, kierowniczka psychiatrii geriatrycznej w Mount Sinai Behavioral Health Center w Nowym Jorku. W jednym z badań u ponad połowy osób z prawidłowymi funkcjami poznawczymi w latach poprzedzających rozpoznanie zaburzeń pamięci rozwinął się co najmniej jeden objaw związany z nastrojem. Tego rodzaju badania skłoniły autorów artykułu przeglądowego sprzed kilku lat do wniosku, że zmiany behawioralne są „powszechne w stadium przed demencją i ściśle związane z postępem upośledzenia funkcji poznawczych”. Co mogą zrobić pacjenci i ich rodziny Nie wiadomo jeszcze, czy postęp choroby można zatrzymać po zaobserwowaniu tych wczesnych sygnałów. Jednak poprawa ogólnego stanu zdrowia – w dowolnym momencie, a zwłaszcza gdy ktoś zauważy którykolwiek z tych objawów – może przynieść korzyści poznawcze, twierdzi dr Lea Marin. Wykazano, że stosowanie diety opartej na nieprzetworzonej żywności z ograniczoną ilością cukru, a także włączenie technik zarządzania stresem i wsparcia społecznego, pomaga spowolnić postęp demencji. Nowe badanie na zwierzętach ujawniło, że ćwiczenia fizyczne wzmacniają nieszczelną barierę krew-mózg, co może poprawić zdrowie mózgu. Ponadto schorzenia wpływające na serce oddziałują również na mózg. Na przykład wysokie ciśnienie krwi w wieku średnim wiąże się ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia demencji w późniejszym życiu. Wszelkie zmiany fizyczne, społeczne lub behawioralne, które zauważasz u siebie albo u członka rodziny, omów z lekarzem, ponieważ – jak uważa dr Lea Marin – może to skłonić do przeprowadzenia dalszej oceny. Lekarze nie prowadzą rutynowych badań przesiewowych wszystkich pacjentów pod kątem upośledzenia funkcji poznawczych, ale zazwyczaj badają osoby, które zauważają u siebie zmiany. Lekarze podstawowej opieki zdrowotnej zwykle przeprowadzają skrócone badanie, natomiast neurolodzy wykonują bardziej kompleksową diagnostykę. Wczesne rozpoznanie jest szczególnie pomocne, ponieważ terapie infuzyjne ukierunkowane na blaszki amyloidowe w mózgu w przebiegu choroby Alzheimera działają najlepiej na początku choroby (trwają badania kliniczne mające ocenić, czy metody te mogą być skuteczne także przed pojawieniem się problemów poznawczych). Nawet jeśli jest zbyt wcześnie, by rozważać farmakoterapię, „nigdy nie jest za wcześnie”, by podejmować decyzje dotyczące planowania opieki medycznej lub planowania finansowego, jeśli demencja może pojawić się w czyjejś przyszłości – podkreśla dr Lea Marin. Źródło: National Geographic
Przez nos do mózgu. Nawyk dłubania w nosie może być przyczyną choroby Alzheimera
Czy mała, niewinna ranka powstała w wyniku dłubania w nosie może prowadzić do rozwoju choroby Alzheimera? Tak twierdzą naukowcy z Uniwersytetu Griffith w Australii, którzy odkryli, że to otwarta brama dla groźnych gatunków bakterii prowadząca do wprost do naszego mózgu. Chociaż brzmi to jak scenariusz medycznego thrillera, to badacze zaczynają dostrzegać tu realną, chociaż wciąż niepewną zależność.
Naukowcy podejrzewają, że istnieje niepewny, ale wiarygodny związek hipotetyczny między dłubaniem w nosie a zwiększonym ryzykiem rozwoju demencji. W sytuacjach, gdy czynność ta powoduje uszkodzenie tkanek wewnętrznych, groźne gatunki bakterii zyskują prostszą drogę do mózgu. Ten z kolei reaguje na ich obecność w sposób, który do złudzenia przypomina objawy choroby Alzheimera. Najważniejszym zastrzeżeniem jest jednak fakt, że badania wspierające tę tezę przeprowadzono na myszach, a nie na ludziach. Dzięki pracy naukowców jesteśmy jednak coraz bliżej medycznej tajemnicy. Bakteria, która wybiera drogę na skróty Zespołu naukowców z Uniwersytetu Griffitha w Australii opublikował wyniki testów przeprowadzonych nad groźną baterią Chlamydia pneumoniae. Patogen ten może infekować ludzi i wywoływać zapalenie płuc. Co istotne, C. pneumoniae odkryto również w mózgach większości osób dotkniętych demencją o późnym początku, czyli najczęściej spotykanym otępieniu (w którym objawy pojawiają się po 65. r.ż.). Doświadczenia wykazały, że u myszy bakteria potrafi wędrować w górę nerwu węchowego, który łączy jamę nosową bezpośrednio z mózgiem. Co więcej, gdy dochodziło do uszkodzenia nabłonka nosa (cienkiej tkanki wzdłuż sklepienia jamy nosowej), infekcje nerwów stawały się znacznie poważniejsze. To z kolei prowadziło do tego, że mózgi gryzoni odkładały więcej białka beta-amyloidowego – substancji uwalnianej w odpowiedzi na infekcje. Skupiska (blaszki) tego białka występują w znacznych stężeniach u osób cierpiących na chorobę Alzheimera. Błyskawiczna infekcja: od 24 do 72 godzin – Jesteśmy pierwszymi, którzy pokazali, że Chlamydia pneumoniae może udać się bezpośrednio przez nos do mózgu, gdzie wywołuje patologie przypominające chorobę Alzheimera – wyjaśnił neurobiolog prof. James St John. – Widzieliśmy to w modelu mysim, a dowody są potencjalnie przerażające także dla ludzi. Naukowcy byli zaskoczeni tempem, w jakim patogen opanował centralny układ nerwowy myszy – do infekcji dochodziło w ciągu zaledwie 24 do 72 godzin. Wygląda na to, że bakterie i wirusy traktują nos jako błyskawiczną trasę do mózgu. Chociaż nie ma pewności, czy efekty będą identyczne u ludzi, lub czy same blaszki amyloidu są bezpośrednią przyczyną Alzheimera, trop ten jest niezwykle istotny w walce z tą chorobą. Zagrożenie ukryte w codziennych nawykach Powiedzmy sobie szczerze – dłubanie w nosie nie jest rzadkością: szacuje się, że może robić to nawet 9 na 10 osób (a ta jedna pewnie się nie przyznaje). Choć korzyści z tego nawyku nie są jasne, wyniki badań powinny skłonić nas do refleksji. Prof. James St John i jego koledzy sugerują, że dłubanie w nosie oraz wyrywanie włosów z nosa to zły pomysł ze względu na potencjalne uszkodzenia ochronnej tkanki. – Gdy uszkodzisz wyściółkę nosa, możesz zwiększyć liczbę bakterii, które przedostaną się do twojego mózgu – ostrzega St John. Jednym z pytań, na które zespół wciąż szuka odpowiedzi, jest to, czy zwiększone złogi białka beta-amyloidowego są naturalną, zdrową reakcją odpornościową, którą można odwrócić po zwalczeniu infekcji. Lekcja z pandemii. Higiena rąk to podstawa Przegląd badań prowadzony przez naukowców z Western Sydney University, dodatkowo wzmocnił hipotezę o roli układu węchowego jako prawdopodobnej drogi wejścia patogenów do mózgu. Zdaniem badaczy zrozumienie tego procesu otwiera nowe ścieżki zapobiegania chorobie. – Poprawa higieny rąk może być prostym krokiem zapobiegawczym. Nauczyliśmy się tego podczas pandemii COVID-19 – wyjaśnili naukowcy. Sugerują oni, by częste mycie rąk i używanie środków do dezynfekcji stało się obowiązkową rutyną osób, które potrafią oprzeć się nawykowi dłubania w nosie. Alzheimer to więcej niż tylko wiek Choroba Alzheimera jest niezwykle skomplikowana, a nauka bada ją pod wieloma różnymi kątami. Każde nowe odkrycie przybliża nas jednak do znalezienia sposobu na jej powstrzymanie. – Powyżej 65. roku życia czynnik ryzyka gwałtownie rośnie, ale badamy również inne przyczyny, ponieważ to nie tylko wiek: to także ekspozycja środowiskowa – podsumowuje St John. Źródło: Scientific Reports, Science Alert Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Codzienne picie kawy może chronić mózg przed demencją. Wyniki 43-letniego badania zaskakują
Miliony ludzi na świecie rozpoczynają dzień od filiżanki kawy lub herbaty. Spożycie umiarkowanej ilości kofeiny może mieć dobroczynny wpływ na mózg. Wiąże się z niższym ryzykiem rozwinięcia się demencji oraz ogólnie lepszym funkcjonowaniem poznawczym w starszym wieku – przekonują naukowcy.
– Umiarkowane picie kawy lub herbaty może pomóc chronić mózg wraz z wiekiem, zmniejszając ryzyko demencji i spowalniając pogorszenie funkcji poznawczych – przekonują autorzy artykułu opublikowanego niedawno na łamach czasopisma „JAMA”. Dzięki dwóm wielowątkowym i trwającym ponad 40 lat badaniom, w których wzięło udział niemal 132 tys. uczestników, medycy z Harvardu oraz MIT byli w stanie realnie ocenić wpływ powszechnie spożywanej kofeiny na pracę ludzkich mózgów. Analizy wykazały, że umiarkowane spożycie kawy zawierającej kofeinę (2–3 filiżanki dziennie) lub herbaty (1–2 filiżanki dziennie) wiąże się z niższym ryzykiem demencji i wolniejszym pogorszaniem się funkcji poznawczych. To bardzo dobra informacja dla miłośników kawy i herbaty, choć przyszły stan naszych mózgów nie zależy tylko od kofeiny. Ochrona funkcji poznawczych – Poszukiwaliśmy prostej metody zapobiegania demencji. Uznaliśmy, że coś tak powszechnego jak kawa może być obiecującą interwencją dietetyczną. Mając dostęp do wysokiej jakości danych z badań prowadzonych od ponad 40 lat, mogliśmy ten pomysł dokładnie sprawdzić – powiedział główny autor dr med. Daniel Wang, adiunkt w Harvard Medical School. – Chociaż nasze badanie sugeruje, że picie kawy lub herbaty z kofeiną może być jednym z elementów tej układanki, to należy pamiętać, że efekt jest stosunkowo niewielki i istnieje wiele innych ważnych sposobów ochrony funkcji poznawczych wraz z wiekiem – podkreśla naukowiec. Temat jest ważny, bo według wyliczeń demencja potwierdzana jest u ok 10 milionów nowych osób rocznie. Oznacza to, że co trzy sekundy kolejna osoba dowiaduje się o schorzeniu. Ten problem jest wyjątkowo istotny w Europie. Starzejące się społeczeństwo Starego Kontynentu odpowiada za 25 proc. wszystkich zdiagnozowanych przypadków demencji na świecie. Zapobieganie chorobie ważniejsze niż leczenie W związku z tym, że obecne metody leczenia są ograniczone, wczesne zapobieganie chorobie jest szczególnie istotne. Kawa i herbata zawierają takie związki jak polifenole i kofeina, które wspierają zdrowie mózgu. Substancje te mogą pomagać w redukcji stanów zapalnych i ograniczaniu uszkodzeń komórek, które wiążą się z pogorszeniem funkcji poznawczych. Jednak wcześniejsze badania dotyczące kawy i demencji dawały mieszane wyniki, często ze względu na krótszy czas obserwacji lub ograniczone dane dotyczące długoterminowych wzorców spożycia i różnych rodzajów napojów. I tutaj w sukurs przyszły potężne zbiory danych Nurses’ Health Study (NHS) oraz Health Professionals Follow-Up Study (HPFS). Uczestnicy wspomnianych badań byli obserwowani przez 43 lata. Wśród szeregu danych były również te o diecie, subiektywnych problemach poznawczych, wynikach testów i diagnozach demencji. Bazując na tym naukowcy analizowali, jak spożycie kawy z kofeiną, herbaty oraz kawy bezkofeinowej wiąże się z długoterminowymi wynikami zdrowia mózgu. Kofeina wspiera mózg Wyniki? Spośród ponad 130 000 uczestników u 11 033 rozwinęła się demencja w trakcie badania. Osoby spożywające większe ilości kawy zawierającej kofeinę miały o 18% niższe ryzyko rozwoju demencji w porównaniu z osobami, które rzadko lub nigdy jej nie piły. Zgłaszały także niższy poziom subiektywnego pogorszenia funkcji poznawczych (7,8% wobec 9,5%) oraz osiągały lepsze wyniki w niektórych obiektywnych testach poznawczych. Podobne zależności zaobserwowano u osób pijących herbatę, podczas gdy kawa bezkofeinowa nie wykazywała takich samych powiązań. Sugeruje to, że kofeina może być istotnym czynnikiem stojącym za obserwowanymi korzyściami dla mózgu, choć potrzebne są dalsze badania, aby potwierdzić mechanizmy leżące u ich podstaw. Najsilniejsze efekty obserwowano u uczestników spożywających 2–3 filiżanki kawy z kofeiną lub 1–2 filiżanki herbaty dziennie. Wyższe spożycie kofeiny nie wydawało się powodować szkód – wykazywało raczej podobne korzyści do zakresu umiarkowanego spożycia wskazanego w badaniu. Wygląda na to, że możemy śmiało pić kawę i herbatę nie tylko dla przyjemności, ale też dla zdrowia. Źródło: JAMA Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Szczepionka na grypę może chronić cię przed rakiem i demencją. Ekspert wyjaśnia, jak to działa
Prof. Piotr Rzymski wyjaśnia, że szczepienia przeciw zakażeniom układu oddechowego chronią nie tylko przed grypą i jej powikłaniami, ale także zmniejszają ryzyko zawału, demencji, występowania niektórych nowotworów czy wzmacniają odporność.
Chociaż wiedza na ten temat w Polsce jest znikoma, to szczepionki przeciw grypie przynoszą dodatkowe korzyści zdrowotne. Ekspert z Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu wyjaśnia, że korzyści ze szczepień nie zawsze są oczywiste i widoczne na pierwszy rzut oka. Szczepienie przeciw grypie jest skuteczniejsze, niż nam się wydaje Prof. Rzymski w rozmowie z PAP tłumaczy, że nieobowiązkowe szczepienie przeciw grypie zmniejsza ryzyko poważnych zdarzeń sercowo-naczyniowych u osób starszych o 30%. Ten sam poziom redukcji dotyczy ryzyka zgonu z powodu chorób serca. Szczepienie na grypę może zmieniać ekspresję genów odpowiedzialnych za odpowiedź zapalną, co prowadzi do sprawniejszego działania układu odpornościowego. Obserwuje się też usprawnione wydzielanie interferonów – substancji hamujących namnażanie się wirusów. Czy szczepionka na grypę może pomagać na raka? Dane z Azji pokazują, że u osób po 55. roku życia regularne szczepienie przez co najmniej cztery sezony mogą zmniejszyć ryzyko zachorowania na raka płuc nawet o 75%. Dodatkowo infekcje wirusowe mogą bowiem pogarszać rokowania u osób z już istniejącym rakiem. Prowadzą do „wybudzenia” uśpionych komórek nowotworowych, więc zachodzi wyższe ryzyko nawrotu. Dlatego ograniczenie infekcji przez szczepienia daje taki efekt. Naukowiec podkreśla także, że szczepienia mogą wpływać na przebieg terapii onkologicznej. W przypadku pacjentów z niedrobnokomórkowym rakiem płuca i czerniakiem, szczepienia mRNA przeciw Covid-19 przyczyniły się do lepszych wyników leczenia i przeżywalności. Zaskakujące powiązanie z mózgiem Badania wykazują, że regularne szczepienia przeciw grypie mogą obniżyć ryzyko rozwoju demencji i choroby Alzheimera nawet o 60%. Mechanizm ten może wynikać z ograniczenia infekcji nasilających neurodegenerację oraz z lepszej kontroli stanów zapalnych w mózgu. Szczepienia zmniejszają konieczność stosowania antybiotyków Gdy jesteśmy zaszczepieni, dużo rzadziej musimy stosować antybiotyki. Ekspert wyjaśnia, że chociaż infekcje wirusowe nie wymagają antybiotykoterapii, to często prowadzą do wtórnych zakażeń bakteryjnych, przy których już ta terapia jest skuteczna. W poprzednim sezonie ponad połowa dorosłych pacjentów hospitalizowanych z powodu grypy otrzymała antybiotyki. Metaanalizy pokazują, że szczepienia przeciw grypie zmniejszają ogólną potrzebę stosowania antybiotyków średnio o 25%, a wśród dzieci i młodzieży – nawet o 50%. To istotne w kontekście walki z antybiotykoopornością, która w samej Unii Europejskiej odpowiada za około 40 tys. zgonów rocznie. Dlaczego Polacy wciąż lekceważą szczepienia sezonowe? Z badań cytowanych przez prof. Rzymskiego wynika, że duża część Polaków utożsamia grypę ze zwykłym przeziębieniem, co prowadzi do lekceważenia zagrożeń i niskiego poziomu profilaktyki. Wiele osób nie wierzy również w skuteczność szczepień z uwagi na zmienność wirusów i twierdzi, że nie chronią one skutecznie przed samą infekcją. Ekspert zaznacza jednak, że nawet jeśli skuteczność w zapobieganiu infekcji nie jest stuprocentowa, to pozostałe, długofalowe korzyści zdrowotne, jak ochrona serca, mózgu czy zmniejszenie ryzyka nowotworów, powinny stanowić silny argument przemawiający za zaszczepieniem się. Prof. Rzymski zaznacza, że szczepienia można bezpiecznie łączyć z innymi – np. przeciw RSV czy Covid-19 – podczas jednej wizyty, co znacznie ułatwia profilaktykę. Źródło: naukawpolsce.pl Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Ten jeden codzienny nawyk może chronić przed demencją – naukowcy są zgodni
Ten jeden codzienny nawyk – używanie więcej niż jednego języka – może realnie chronić mózg przed starzeniem. Nowe badanie wskazuje, że wielojęzyczność działa jak tarcza dla pamięci, uwagi i elastyczności poznawczej.
Spis treści: Nowy sposób na zachowanie sprawności? Dlaczego wielojęzyczność aktywizuje mózg? Kto może skorzystać z efektów wielojęzyczności? Nauka języka jako inwestycja w dobre samopoczucie Nowe badanie sugeruje, że codzienne, wielojęzyczne nawyki – od krótkich rozmów z sąsiadami po wracanie do języka z dzieciństwa – mogą pomagać w zachowaniu pamięci, uwagi i elastyczności mózgu wraz z wiekiem. Starzenie rzadko „przełącza” mózg z dnia na dzień. Pojawia się stopniowo – w wolniejszym przypominaniu sobie informacji, rozproszonej uwadze i drobnych potknięciach poznawczych. Dla wielu dorosłych prawdziwe pytanie brzmi nie „czy to nastąpi”, ale „czy da się ten proces spowolnić”. Nowy sposób na zachowanie sprawności? Większość popularnych strategii poprawy krótkotrwałej pamięci i funkcjonowania poznawczego opiera się na rozwiązywaniu dziwnych łamigłówek czy zawiłych krzyżówek. Nowe badania podpowiadają jednak, że jednym z najlepszych sposobów na zahamowanie spadku funkcji poznawczych może być poszerzenie swoich umiejętności językowych. Najnowsze badanie opublikowane w czasopiśmie „Nature Aging” pokazuje, że posługiwanie się kilkoma językami może spowalniać starzenie się mózgu. Ten proces wiąże się z stopniowym spadkiem szybkości przetwarzania informacji, uwagi i innych funkcji poznawczych. Analizując dane ankietowe ponad 86 000 zdrowych osób w wieku od 51 do 91 lat z 27 krajów europejskich, naukowcy odkryli, że ludzie, którzy regularnie używają więcej niż jednego języka są dwukrotnie rzadziej narażeni na oznaki biologicznego starzenia niż osoby mówiące tylko jednym językiem. Dlaczego wielojęzyczność aktywizuje mózg? – Odkryliśmy, że życie w wielojęzycznych społeczeństwach rzeczywiście opóźnia spadek funkcji poznawczych i sprawności, który zwykle towarzyszy starzeniu się – mówi Lucía Amoruso, psycholożka z Basque Center on Cognition, Brain and Language i jedna z autorek badania. – Wszyscy się starzejemy, a wraz z wiekiem zaczynamy tracić funkcje poznawcze i samodzielność. Naukowcy twierdzą, że wielojęzyczność może wzmacniać sieci połączeń w mózgu, ponieważ nieustannie „trenuje” je do pracy. Ten efekt wydaje się jeszcze silniejszy, gdy osoby dodatkowo wzmacniają te „mięśnie”, zanurzając się w różnych środowiskach i kulturach. – Chodzi o realne używanie języka w codziennym życiu – podkreśla Amoruso. – Efekty, które obserwujemy, są związane z prawdziwym użyciem języków w prawdziwych sytuacjach. Kto może skorzystać z efektów wielojęzyczności? Na poziomie całych populacji mówienie w innym języku może tak bardzo spowolnić spadek funkcji poznawczych, że pomaga opóźnić początek chorób neurodegeneracyjnych, takich jak Alzheimer czy demencja. Na poziomie pojedynczej osoby oznacza to coś prostszego: nauka, używanie i aktywne wykorzystywanie różnych języków może być jednym z najbardziej dostępnych narzędzi wspierających dobre starzenie się. Oczywiście związany z wiekiem spadek funkcji poznawczych zależy od wielu czynników: stylu życia, zdrowia fizycznego i środowiska. Nawet po uwzględnieniu takich zmiennych, jak zamożność czy poziom wykształcenia ochronny wpływ wielojęzyczności nadal pozostawał wyraźny. – Im dłużej masz doświadczenie w posługiwaniu się dwoma lub więcej językami, tym lepiej – wyjaśnia Viorica Marian, autorka książki „The Power of Language”. Nauka języka jako inwestycja w dobre samopoczucie Jednak codzienne zalety posługiwania się więcej niż jednym językiem wykraczają daleko poza samo starzenie się. Od lepszej komunikacji i większej kreatywności, po lepszą koncentrację i skupienie – eksperci zwracają uwagę, że osoby dwujęzyczne są zwykle bardziej elastyczne w zadaniach wymagających tzw. funkcji wykonawczych, takich jak multitasking czy podejmowanie decyzji. Szlifowanie umiejętności komunikacyjnych nie zrobi z ciebie poligloty z dnia na dzień. Może jednak wzmocnić coś równie ważnego: więzi społeczne. Wraz z wiekiem kręgi towarzyskie często się kurczą. Zwiększa to ryzyko izolacji i samotności, które są silnie powiązane ze spadkiem dobrostanu emocjonalnego i funkcji poznawczych. Język jest jednym z najważniejszych narzędzi budowania wspólnoty. Łatwiej nawiązać więź, gdy możesz porozmawiać z kimś bezpośrednio. Zanurzenie się w innej społeczności lub kulturze poprzez szlifowanie nowej umiejętności jest świetnym sposobem na wzmacnianie takich relacji. Źródło: National Geographic
Ta choroba pozornie nie ma związku z demencją. A jednak szczepionka na nią może zmniejszyć ryzyko o jedną trzecią
Tania i popularna szczepionka na półpasiec może zmniejszyć ryzyko demencji – wynika z badań przeprowadzonych w Walii. To odkrycie potwierdza związek wirusów układu nerwowego ze zmianami degeneracyjnymi w mózgu. I daje nadzieję na nowe terapie.
Program szczepień przeciw półpaścowi wprowadzony w Walii w 2013 roku, doprowadził do przełomowych obserwacji dających nową nadzieję na opanowanie demencji. Okazało się, że szczepionka nie tylko zmniejsza ryzyko zaburzeń poznawczych – spowalnia też postęp u osób już zdiagnozowanych. Demencja a wirusy: coraz więcej dowodów na związek Wcześniejsze badania, opublikowane w „Nature” w kwietniu 2025, sugerowały że szczepienie może ograniczać ryzyko samego zachorowania. Nowe, oparte na tych samych danych, pokazują dodatkowo, że u osób już chorujących szczepionka wyraźnie obniża ryzyko zgonu. Zespół naukowców podkreśla, że odkrycie potwierdza rosnący zbiór dowodów na to, że zwalczanie wirusów atakujących układ nerwowy (a do takich należy półpasiec), może odegrać ważną rolę w walce z demencją. Epidemiolog Haroon Ahmed z Cardiff University zwraca uwagę, że szczepionka jest bezpieczna, tania i szeroko dostępna. Może w przyszłości stanie się jednym ze sposobów zapobiegania demencji, a nawet jej leczenia. Szczepienia jak poligon doświadczalny Program szczepień na półpasiec w Walii okazał się doskonałym poligonem doświadczalnym. Z powodu ograniczeń w ilości dawek szczepionki, osoby w wieku 79 lat ją otrzymywały, a te w wieku 80 lat – już nie. Dzięki tej różnicy możliwe było porównanie dwóch niemal identycznych grup. Wśród 14 350 osób z diagnozą demencji, mniej więcej połowa zmarła z jej powodu w ciągu dziewięciu lat. Dane pokazały, że szczepionka na półpasiec zmniejszała to ryzyko o niemal 30 procent. Poza tym osoby zaszczepione rzadziej rozwijały łagodne zaburzenia poznawcze lub postęp choroby był u nich wolniejszy. Inne wcześniejsze badania wykazały, że szczepionka na półpasiec może także chronić serce. Szczepionka zapobiega i leczy. Co dalej? Zdaniem Pascala Geldsetzera ze Uniwersytetu Stanforda, najistotniejsze jest to, że widać nie tylko działanie profilaktyczne, ale także terapeutyczne. Naukowcy podkreślają jednak, że nie można jeszcze mówić o jednoznacznej przyczynowości – dane pokazują jedynie silną korelację, którą warto dalej badać by ją potwierdzić. Kolejnym krokiem będzie ustalenie mechanizmu wpływu szczepionki na przebieg demencji. Podejrzewa się procesy związane z układem odpornościowym lub nerwowym. Wirusy atakujące neurony, w modelach zwierzęcych dają się powiązać z odkładaniem toksycznych białek w mózgu, charakterystycznych dla choroby Alzheimera. Kolejne badania powinny objąć większą populację oraz sprawdzić nowszą generację szczepionki, która zastąpiła tę stosowaną w 2013 roku. Według Geldsetzera takie badania mogą potencjalnie doprowadzić do przełomu w leczeniu i zapobieganiu demencji. Źródło: Cell Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
W tej restauracji pracują osoby z demencją. Każde danie jest tu niespodzianką
Zazwyczaj chodzimy do restauracji po to, by otrzymać dokładnie to danie, na które mamy ochotę. W Japonii powstało jednak miejsce, którego fenomen polega na tym, że nigdy nie wiadomo, co trafi na nasz stół. Jak zatem „The Restaurant of Mistaken Orders” stała się międzynarodowym hitem i dlaczego jej przesłanie wykracza daleko poza kulinarny eksperyment?
To miejsce zaskakuje już samym założeniem. Restaurant of Mistaken Orders (czyli w dosłownym tłumaczeniu: restauracja pomylonych zamówień) działa według zasad, które całkowicie odbiegają od tradycyjnych standardów obsługi. Goście wchodzą tu świadomi, że mogą otrzymać zupełnie inne danie, niż zamówili, a możliwość pomyłki jest elementem filozofii tego lokalu. Restauracja zatrudnia osoby z demencją pokazując, że błąd nie musi być powodem do frustracji. Przeciwnie – może stać się początkiem rozmowy, uśmiechu i zmiany spojrzenia na to, jak funkcjonują osoby z zaburzeniami poznawczymi. Wprowadzając klientów w sytuację, w której niepewność i elastyczność są naturalną częścią doświadczenia, lokal oferuje lekcję akceptacji i otwartości, która szybko zdobyła uznanie nie tylko w Japonii, ale i na świecie. Jak powstała „restauracja błędnych zamówień”? Pomysł stworzenia Restaurant of Mistaken Orders narodził się w 2017 roku, kiedy japoński producent telewizyjny Shiro Oguni odwiedził dom opieki dla osób z demencją, przygotowując materiał do jednego ze swoich projektów. Do tamtej pory – jak sam przyznaje – jego wyobrażenia o chorobie były oparte na stereotypach. Demencja kojarzyła mu się z nieustannym zagubieniem, trudnościami w komunikacji i brakiem samodzielności. W domu opieki zobaczył jednak zupełnie inny obraz – osoby starsze wykonywały wiele codziennych czynności bez problemu, o ile miały wsparcie i cierpliwego „przewodnika”. Kluczowym momentem było zdarzenie, gdy w domu opieki zamiast zamówionego burgera podano mu pierogi. Oguni początkowo chciał zwrócić danie, ale zdał sobie sprawę, że taka pomyłka nie odbiera mu przyjemności z posiłku, a może skłonić do spojrzenia z większą empatią na codzienne wyzwania osób z demencją. Zrozumiał wtedy, że to tylko sygnał różnic w funkcjonowaniu, nie zaś powód do krytyki. Ta refleksja doprowadziła go do idei restauracji, w której osoby z demencją mogłyby pracować jako kelnerzy, a klienci byliby świadomi, że ich zamówienie może dotrzeć w nieoczekiwanej formie. Początkowo Oguni obawiał się, że projekt zostanie uznany za nieetyczny albo ośmieszający osoby chore, jednak już pierwsze wydarzenie (zorganizowane jako pop-up) rozwiało jego wątpliwości. Goście reagowali z życzliwością i humorem, a kelnerzy byli dumni z możliwości aktywnego udziału w życiu społecznym. To właśnie wtedy zaczęto nazywać inicjatywę „restauracją niekończącego się śmiechu”. Projekt szybko zaczął inspirować inne kraje. Oguni opracował materiały, które umożliwiały powielanie idei w nowych miejscach, a kolejne wydarzenia zorganizowano m.in. w Korei Południowej i Australii, przy wsparciu crowdfundingu i lokalnych instytucji społecznych. Model, który inspiruje innych. Jak projekt z Japonii stał się wzorem dla świata? Choć Restaurant of Mistaken Orders nie funkcjonuje jako stały lokal, projekt zyskał charakter ogólnokrajowej inicjatywy, która przenosi się z miejsca na miejsce. Każda kolejna odsłona wymaga wynajęcia przestrzeni, przekształcenia jej w pełnoprawną restaurację i zorganizowania pracy zespołu. Dzięki temu koncept zyskuje elastyczność i może docierać do różnych społeczności w Japonii, a jego twórcy podkreślają, że mobilność sprzyja edukacji i przełamywaniu barier. W czasie wydarzeń rolę kelnerów pełnią osoby starsze z demencją, natomiast za przygotowanie posiłków i wsparcie obsługi odpowiada profesjonalny personel. Taki podział obowiązków umożliwia gościom doświadczenie miejsca, w którym nieprzewidywalność jest częścią idei. Atmosfera w restauracji różni się od standardowych lokali, ponieważ goście są świadomi, że mogą otrzymać inne danie, niż zamówili, co od początku zmienia dynamikę spotkania. Zamiast frustracji pojawia się ciekawość, a z czasem także poczucie bliskości z osobami, które zmagają się z chorobą. Zdarza się, że któryś z kelnerów siada przy stoliku, by porozmawiać, wyjaśnić zasady projektu lub opowiedzieć o swoim dniu. Takie interakcje (choć nieprzewidywalne) tworzą unikatowy charakter inicjatywy pokazując, że demencja nie musi oznaczać wykluczenia społecznego. Co istotne, znaczenie projektu rośnie w kontekście globalnych danych. Według analiz opublikowanych w „The Lancet: Public Health”, liczba osób żyjących z demencją na świecie może wzrosnąć z 57 milionów w 2019 r. do 153 milionów w 2050 roku, głównie z powodu starzenia się społeczeństw. Japonia jest jednym z krajów, w których to zjawisko postępuje najszybciej, dlatego podobne inicjatywy stają się szczególnie ważne. Jak podkreśla Oguni, projekt ma wymiar społeczny, a jego celem jest budowanie otoczenia, w którym „niezależnie od demencji możemy żyć razem w harmonii”. Sukces restauracji potwierdza, że zmiana narracji wokół choroby jest możliwa, jeśli zamiast stereotypów i izolacji proponujemy przestrzenie, w których osoby z demencją mogą działać i być widoczne. Źródła: Forbes, The Government of Japan Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Lekarze nie bez powodu odradzają czerwone mięso. W dużych ilościach szkodzi mózgowi
Czerwone mięso często gości na naszych talerzach, ale warto zastanowić się nad jego ograniczeniem. Od lat lekarze i dietetycy zachęcają do takiego podejścia, a najnowsze badania naukowe przynoszą kolejne powody, by wprowadzić tę zmianę w codziennej diecie.
Spis treści: Związek między czerwonym mięsem a zdrowiem mózgu Przetworzone vs. nieprzetworzone czerwone mięso Co nauka mówi o starzeniu się mózgu? Czerwone mięso, czyli jakie? Czerwone mięso, szczególnie w formie przetworzonej, może zwiększać ryzyko spadku funkcji poznawczych i rozwoju demencji. Do takich wniosków doszli naukowcy z Brigham and Women’s Hospital w Bostonie. Wyniki ich badań zostały opublikowane na łamach czasopisma naukowego „Neurology”. Związek między czerwonym mięsem a zdrowiem mózgu Badanie objęło 133 771 osób w średnim wieku 49 lat, które przez maksymalnie 43 lata były monitorowane pod kątem diety i zdrowia mózgu. Na początku żaden z uczestników nie cierpiał na demencję, ale w trakcie badania 11 173 osoby zapadły na tę chorobę. Według autorów badania, przetworzone czerwone mięso – takie jak bekon, kiełbasa, parówki czy salami – było związane z wyższym ryzykiem demencji. Uczestnicy, którzy spożywali co najmniej 0,25 porcji przetworzonego mięsa dziennie, mieli o 13% wyższe prawdopodobieństwo rozwoju zmian otępiennych w porównaniu do osób, które spożywały mniej niż 0,10 porcji dziennie. Za porcję przyjęto 85 g mięsa. Przetworzone vs. nieprzetworzone czerwone mięso Nieprzetworzone czerwone mięso – wołowina, wieprzowina czy jagnięcina – nie wykazało tak silnego związku z demencją. Jednak osoby, które spożywały jedną lub więcej porcji dziennie, odnotowały o 16% wyższe ryzyko subiektywnego spadku funkcji poznawczych w porównaniu do tych, które jadły mniej niż pół porcji dziennie. Przetworzone czerwone mięso zawiera dużo tłuszczów nasyconych, które negatywnie wpływają na zdrowie serca i mózgu. Dieta bogata w takie produkty zwiększa ryzyko cukrzycy typu 2 oraz chorób układu krążenia, co może przyczyniać się do osłabienia funkcji poznawczych. Jest i dobra wiadomość. Naukowcy odkryli, że zastąpienie jednej porcji przetworzonego czerwonego mięsa dziennie zdrowszymi alternatywami przynosi wymierne korzyści. Jak to wyglądało w przypadku konkretnych produktów? Orzechy i rośliny strączkowe: o 19% niższe ryzyko demencji i starzenie się mózgu spowolnione o 1,37 roku. Ryby: o 28% niższe ryzyko demencji. Drób: o 16% niższe ryzyko demencji. Co nauka mówi o starzeniu się mózgu? W grupie starszych uczestników badania przetworzone czerwone mięso było związane z przyspieszonym starzeniem się mózgu. Każda dodatkowa porcja dziennie przyspieszała starzenie poznawcze o 1,61 roku oraz starzenie w zakresie pamięci werbalnej o 1,69 roku. Badanie miało jednak swoje ograniczenia. Przeprowadzono je głównie wśród białych pracowników służby zdrowia, co oznacza, że wyniki mogą nie być reprezentatywne dla innych grup etnicznych i płci. Mimo to zmniejszenie spożycia czerwonego mięsa, zwłaszcza przetworzonego, i wprowadzenie do diety zdrowszych alternatyw, takich jak ryby, orzechy czy drób, może być skutecznym sposobem na ochronę mózgu. Jak podkreśla dr Dong Wang, autor badania: „Zmiana nawyków żywieniowych powinna stać się częścią wytycznych dietetycznych wspierających zdrowie poznawcze”. Dodaje równie, że w zrozumieniu mechanizmów prowadzących do demencji kluczowe są długoterminowe analizy. Czerwone mięso, czyli jakie? Czerwone mięso to mięso ssaków, które ma czerwony kolor przed obróbką termiczną, głównie dzięki wysokiej zawartości hemoglobiny w tkance mięśniowej. Jest to więc m.in. wołowina, wieprzowina, jagnięcina, cielęcina czy baranina. Spożywanie czerwonego mięsa może niekorzystnie wpływać na nasze zdrowie i samopoczucie. Poza opisanym ryzykiem rozwoju demencji, nadmierna konsumpcja przetworzonych produktów mięsnych, takich jak kiełbasy czy bekon, wiąże się z większym ryzykiem chorób serca i nowotworów. Warto jednak podkreślić, że czerwone mięso jest też bogatym źródłem białka, żelaza hemowego, cynku, witamin z grupy B (szczególnie B12) i innych składników odżywczych. Jednak jego wpływ na zdrowie zależy od częstotliwości spożywania i sposobu przygotowania. Najgorsze są produkty wysokoprzetworzone, takie jak wędliny, parówki, pasztety czy gotowe dania mięsne (np. kotlety mielone). Źródło: Neurology
Czerwone mięso może zwiększać ryzyko demencji. Ile porcji tygodniowo powinniśmy jeść
Częste jedzenie przetworzonego czerwonego mięsa sprzyja pojawieniu się zespołu otępiennego. Natomiast zastąpienie mięsa orzechami i warzywami zmniejsza niebezpieczeństwo zapadnięcia na demencję aż o jedną piątą. To wnioski z nieopublikowanego jeszcze badania przedstawione na Alzheimer’s Association International Conference 2024 w Filadelfii.
W tym artykule: Analiza ludzkiego zdrowia przez cztery dekady Ryzyko zespołu otępiennego mniejsze o 14% Co powoduje zespół otępienny? Wieloletnie badania zidentyfikowały nowy prawdopodobny czynnik ryzyka powodujący demencję. Jest nim częste sięganie po przetworzone czerwone mięso. Wystarczy jeść tygodniowo dwie porcje boczku, salami, mortadeli czy kiełbasy, by niebezpieczeństwo zapadnięcia na zespół otępienny znacząco wzrosło. Co ciekawe, zastąpienie przetworzonego czerwonego mięsa orzechami i warzywami daje efekt przeciwny. Włączenie do diety groszku, fasoli i tofu w miejsce wędlin czy hot-dogów obniża ryzyko demencji. Naukowcy, którzy przedstawili wyniki swoich analiz podczas konferencji w Filadelfii, podkreślają ważną rzecz. Obecnie nie ma jednego konkretnego produktu, o którym można by z całą pewnością powiedzieć, że chroni przed demencją czy jedną z jej form, chorobą Alzheimera. Albo że ją powoduje. Analiza ludzkiego zdrowia przez cztery dekady Dotychczas przetworzone czerwone mięso wiązano z większym ryzykiem zapadnięcia na raka i cukrzycę typu 2. A także z zawałem serca i udarem. Jednak nowe badania wskazują, że ten rodzaj żywności może również pogarszać nasze funkcje poznawcze. Amerykańscy naukowcy ustalili to, analizując dane zbierane w programach Nurses’ Health Study i Health Professionals Follow-Up Study. Dotyczyły 130 tys. amerykańskich pielęgniarek i pracowników służby zdrowia. Badacze sięgnęli po informacje o ich stanie zdrowia z ostatnich czterech dekad. Dodatkową zaletą było to, że uczestnicy obu programów raz na 2–5 lat wypełniali szczegółowe kwestionariusze dotyczące diety. Musieli odpowiedzieć, jak często jedzą przetworzone czerwone mięso oraz orzechy i warzywa. Ryzyko zespołu otępiennego mniejsze o 14% W analizowanym okresie na demencję zapadło ponad 11 tys. osób z monitorowanej grupy. Jak policzyli naukowcy, silny związek z pojawieniem się zespołu otępiennego miało jedzenie przetworzonego czerwonego mięsa. Dwa tych, którzy sięgali po nie dwa razy w tygodniu, ryzyko zapadnięcia na demencję było o 14% wyższe niż dla osób jedzących ten typ pokarmów tylko trzy razy w miesiącu. Naukowcy oszacowali to ryzyko dla dwóch porcji tygodniowo ważących ok. 90 gramów każda albo dla ok. 28-gramowej porcji dziennie. Co ciekawe, okazało się, że niebezpieczeństwo zapadnięcia na demencję można obniżyć aż o 23% Wystarczy zjadaną codziennie porcję czerwonego mięsa zastąpić warzywami, orzechami albo tofu. Co jeść, by żyć jak najdłużej? Naukowcy przedstawiają nowy przepis na dietę długowieczności To, co kładziemy na talerzu, ma wpływ na jakość i długość naszego życia. Jak duży jest ten wpływ? Naukowcy są zdania, że kontrolując dietę, możemy znacznie przedłużyć sobie życie... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/co-jesc-by-zyc-jak-najdluzej-naukowcy-przedstawiaja-nowy-przepis-na-diete-dlugowiecznosci-fot-getty-images-e3237f5.jpeg" width="938" height="625" alt="Co jeść, by żyć jak najdłużej? Naukowcy przedstawiają nowy przepis na dietę długowieczności (fot. Getty Images)" title="Co jeść, by żyć jak najdłużej? Naukowcy przedstawiają nowy przepis na dietę długowieczności (fot. Getty Images)" /> Co powoduje zespół otępienny? Badania nie zostały jeszcze opublikowane w żadnym recenzowanym czasopiśmie naukowym. Autorzy podkreślają, że ich analiza odkrywa korelację między jedzeniem czerwonego mięsa i demencją. Jednak nie związek przyczynowo-skutkowy. To wskazuje, że na razie można mówić jedynie o znaczącym prawdopodobieństwie zwiększenia ryzyka zapadnięcia na zespół otępienny u tych, którzy są miłośnikami boczku, karkówki czy schabowego. W komentarzach naukowcy przypominają również, że choć związek między dietą i zdrowiem poznawczym jest coraz lepiej znany, ciągle nie da się wskazać jednego konkretnego produktu czy składnika, który zapobiegałby, opóźniał, albo na odwrót – powodowałby – demencję, a szczególnie alzheimera. Na razie badacze jedynie gromadzą coraz więcej dowodów na zły wpływ czerwonego mięsa na sprawność ludzkiego umysłu. I dowody te są coraz silniejsze. Także na liście 14 czynników oficjalnie uznawanych za przyczyny demencji nie ma żadnej diety ani pokarmu. Uaktualniony spis został opublikowany w zeszłym tygodniu w czasopiśmie „Lancet”. Naukowcy ogłosili wówczas, że prawie połowie przypadków demencji można zapobiec. Wymaga to jednak zmian w trybie życia i odpowiednio przygotowanej służby zdrowia. Źródła: Guardian, Medical News Today, CNN Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Połowie przypadków demencji można zapobiec. Zidentyfikowano 14 czynników ryzyka zespołu otępiennego
Co zrobić, by zapobiec demencji albo przynajmniej opóźnić jej nadejście? Naukowcy rozbudowali listę czynników ryzyka, które sprzyjają rozwinięciu się zespołu otępiennego. Jest ich 14 i odpowiadają za połowę przypadków demencji rozpoznawanych na świecie.
W tym artykule: Nowe czynniki ryzyka demencji Co powoduje zespół otępienny? Jak zapobiegać demencji? Żyjemy coraz dłużej. Jednak dodatkowe lata życia, które zyskujemy, wiążą się z ryzykiem pojawiania się schorzeń charakterystycznych dla późnego wieku. Jednym z nich jest demencja, zwana też zespołem otępiennym. Demencja dotyka głównie ludzi po 65. roku życia, częściej kobiety niż mężczyzn. Szacuje się, że do 2050 roku liczba osób z demencją potroi się. W połowie XXI wieku na świecie będzie żyło 153 mln ludzi zmagających się z utratą funkcji poznawczych. Tradycyjnie pojawienie się demencji wiązano z wiekiem oraz czynnikami genetycznymi. To oznaczało, że przypadłość uważano za w dużym stopniu niezależną od naszego trybu życia. Jednak to się zmienia. W dużym raporcie opublikowanym właśnie w czasopiśmie „Lancet” naukowcy wymieniają aż 14 czynników ryzyka demencji, na które mamy wpływ. Odpowiadają one za prawie 50 proc. przypadków demencji na świecie. Nowe czynniki ryzyka demencji Raport został przygotowany przez 27 ekspertów zajmujących się zespołem otępiennym. Wnioski z niego są optymistyczne. Naukowcy twierdzą, że już w młodym wieku pojawiają się czynniki ryzyka demencji, których możemy uniknąć. Dowodzą, że nie jesteśmy skazani na demencję, co więcej – nigdy nie jest za wcześnie ani za późno, by spróbować zmniejszyć niebezpieczeństwo zapadnięcia na zespół otępienny. Poprzednią listę czynników ryzyka zespół ekspertów „Lancetu” przygotował w 2020 r. Wówczas znajdowało się na niej 12 pozycji, odpowiadających za 36 proc. przypadków demencji na świecie. W tym roku zostały do niej dodane dwie kolejne. Są to wysoki poziom cholesterolu w średnim wieku – powoduje 7 proc. wszystkich przypadków zespołu otępiennego – oraz nieleczona utrata wzroku w późnym wieku (2 proc.). Co powoduje zespół otępienny? Jak wygląda cała lista? Eksperci podzielili ją na grupy związane z wiekiem. Do każdego czynnika przypisali liczbę oznaczającą procent przypadków demencji, za które odpowiada. Wczesne lata życia: niski poziom edukacji (5 proc.) Średni wiek: utrata słuchu (7 proc.) wysoki poziom cholesterolu LDL (7 proc.) depresja (3 proc.) urazy mózgu (3 proc.) nieaktywność fizyczna (2 proc.) cukrzyca (2 proc.) palenie papierosów (2 proc.) nadciśnienie (2 proc.) nadmierne spożycie alkoholu (1 proc.) otyłość (1 proc.) Starszy wiek: samotność, izolacja społeczna (5 proc.) zanieczyszczenie powietrza (3 proc.) utrata wzroku (2 proc.) Graj i śpiewaj, twój mózg to lubi. Na starość będzie lepiej działał Granie na pianinie czy też aktywne uczestnictwo w chórze to doskonałe sposoby na to, aby mózg lepiej funkcjonował w późniejszym wieku. Naukowcy dowodzą, że muzyka odmładza naszą głowę. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/graj-i-spiewaj-twoj-mozg-to-lubi-na-starosc-bedzie-lepiej-funkcjonowal-fot-tommaso-lizzul-shutterstock-067515c.jpg" width="938" height="626" alt="Graj i śpiewaj, twój mózg to lubi. Na starość będzie lepiej funkcjonował / fot. Tommaso Lizzul/Shutterstock" title="Graj i śpiewaj, twój mózg to lubi. Na starość będzie lepiej funkcjonował / fot. Tommaso Lizzul/Shutterstock" /> Jak zapobiegać demencji? „Nasze ustalenia dają nadzieję” – napisali autorzy raportu. „Potencjał zapobiegania [demencji – przyp.red] jest duży i ogólnie rzecz biorąc, teoretycznie prawie połowie przypadków można by zapobiec poprzez wyeliminowanie tych 14 czynników ryzyka” – dodali. Eksperci przygotowali również rekomendacje. Podpowiadają one, na co powinniśmy zwrócić uwagę, jeśli chcemy zminimalizować ryzyko demencji. – Zdrowy tryb życia obejmuje wysiłek fizyczny, rzucenie palenia, unikanie alkoholu, ale również aktywność poznawczą w średnim wieku wykraczającą poza formalną edukację – powiedziała „Guardianowi” prof. Gill Livingston, główna autorka raportu. – To wszystko może nie tylko zmniejszyć ryzyko pojawienia się demencji, ale także opóźnić wystąpienie jej objawów. Inne zalecenia obejmują upowszechnienie korzystania z aparatów słuchowych, regularne badanie poziomu cholesterolu oraz wzroku. Co oznacza, że poza zmianami w trybie życia, jakie możemy wprowadzić indywidualnie, ważne jest również zajęcie się czynnikami ryzyka demencji na poziomie publicznych systemów służby zdrowia. Źródła: Lancet, Guardian Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Kot i pies są najlepszymi przyjaciółmi dla... naszego mózgu. Twierdzi neurochirurg
Wszyscy zdajemy sobie sprawę z tego, jak istotna jest dbałość o zdrowie – nie tylko ciała, ale też umysłu. Neurochirurg dr Sanjay Gupta twierdzi, że w utrzymaniu dobrej kondycji umysłowej pomocne jest posiadanie zwierząt, które są „katalizatorem interakcji społecznych”.
– Niemal każdy rozumie, jak ważne jest zdrowie mózgu, ale niewiele osób ma pojęcie, jak uczynić mózg zdrowszym, lub że osiągnięcie takiego celu jest w ogóle możliwe. Większość ludzi wydaje się wierzyć, że ten tajemniczy organ zamknięty w twardej czaszce jest swego rodzaju czarną skrzynką, nietykalną i niemożliwą do ulepszenia. To nieprawda – mówi dr Sanjay Gupta na łamach Daily Mail. Neurochirurg podkreśla, że ludzki mózg może – a właściwie powinien – być stale i konsekwentnie wzbogacany. Bez względu na nasz wiek i dostęp do zasobów powinniśmy dbać o jego kondycję. Wśród zasad zapewniających wysoką jakość naszych funkcji poznawczych na długie lata są oczywiście zdrowa dieta, codzienny ruch i właściwa dawka snu. Ale nasz mózg potrzebuje też odpowiedniego umysłowego treningu. Uczenie się nowych rzeczy czy rozwiązywanie zagadek logicznych lub krzyżówek pomaga zachowywać koncentrację, umiejętność skupienia uwagi i poprawia samopoczucie. – Niektóre z najbardziej wpływowych i modyfikowalnych czynników związanych z osłabieniem funkcji poznawczych są związane ze stylem życia: brak aktywności fizycznej, niezdrowa dieta, palenie, izolacja społeczna, zły sen, brak czynności stymulujących umysł i nadużywanie alkoholu – wymienia dr Gupta. Jak wskazuje lekarz, innym kluczowym czynnikiem dla zachowania zdolności poznawczych są interakcje społeczne. – Ludzie, którzy są bardziej związani z rodziną, przyjaciółmi i społecznością, są szczęśliwsi i zdrowsi fizycznie oraz żyją dłużej. Istnieje wiele badań potwierdzających fakt, że potrzebujemy więzi społecznych, aby się rozwijać, zwłaszcza jeśli chodzi o zdrowie mózgu. Cieszenie się bliskimi więziami z przyjaciółmi i rodziną, a także uczestniczenie w znaczących zajęciach towarzyskich pomaga zachować ostry umysł i silne wspomnienia – podkreśla Gaupa. Przyjaźń nie do przecenienia I tu właśnie z pomocą przychodzą nam nasi czworonożni – choć nie tylko – przyjaciele. Osoby pozbawione bliskich kontaktów z rodziną lub mające problemy z nawiązywaniem nowych relacji społecznych, dzięki opiece nad zwierzętami zyskują możliwość „otwarcia się” na nowe znajomości. – Opieka nad kotem, psem lub ptakiem może być katalizatorem interakcji społecznych. Psy są szczególnie dobrymi „lodołamaczami” społecznymi, ponieważ służą jako wyzwalacz rozmowy między nieznajomymi – wyjaśnia lekarz. Ponadto dbanie o zwierzęta daje poczucie celu i wspólnotowości, które również korzystnie wpływają na zdrowie mózgu. Badania pokazują, że kontakt ze zwierzęciem może zmniejszyć depresję, lęk i izolację społeczną, obniżyć ciśnienie krwi, zmniejszyć ryzyko zawału serca i zwiększyć aktywność fizyczną. – Trudno powiedzieć, dlaczego utrzymywanie kontaktów społecznych odgrywa tak ważną rolę w utrzymaniu młodego mózgu. Jednym z powodów może być to, że zapewnia bufor przed szkodliwymi fizycznymi skutkami stresu – dodaje neurochirurg i zaznacza, że osoby z mniejszą liczbą połączeń społecznych częściej zgłaszają problemy, takie jak zaburzenia snu, osłabienie układu odpornościowego i wyższy poziom hormonów stresu. Badania przeprowadzone przez Rush University Memory and Aging Project wykazały, że osoby z większymi sieciami społecznościowymi są lepiej chronione przed spadkami funkcji poznawczych związanych z chorobą Alzheimera, niż osoby z mniejszą grupą przyjaciół. Ryzyko demencji wzrasta gwałtownie po 65. roku życia, a wśród osób po 85. roku życia choruje już jedna trzecia. Wcześniejsze badania pokazują, że zmiany decydujące o ryzyku rozwoju demencji w starszym wieku pojawiają się o wiele wcześniej, nawet w wieku 30 lat. Dlatego tak ważne jest, aby zadbać o zdrowie umysłu już w młodym wieku.
Pływanie w zimnej wodzie może opóźniać demencję. Nowe badanie
Pływanie w zimnej wodzie może opóźniać demencję, sugerują badacze. Naukowcy przekonują, że powstrzymanie nadejścia objawów nawet na kilka lat byłoby "olbrzymią" ulgą dla społeczeństw obciążonych koniecznością opieki nad cierpiącymi na tę straszliwie wyniszczającą chorobę.
Na uniwersytecie Cambridge przez ostatnie kilka lat prowadzono badania na członkach klubu pływackiego Parliament Hill Lido w Londynie. Z zebranych danych wynika, że osoby pływające w zimnej wodzie miały zwiększony poziom RBM3, tzw. białka zimnego szoku (ang. cold shock protein). View oEmbed on the source website Kierująca zespołem badawczym prof. Giovanna Mallucci doświadczenia z RBM3 prowadzi już od lat. W 2015 roku, gdy związana była jeszcze z MRC Toxicology Unit na uniwersytecie w Leicester, badała mózgi myszy z wrodzoną predyspozycją do choroby Alzheimera (szczep 5XFAD). Odkryła, że wychładzając organizmy zwierząt (na wzór snu zimowego) do temperatury 16-18 stopni Celsjusza, młode osobniki traciły połączenia w mózgu, ale przy ogrzewaniu odzyskiwały je. U starszych myszy uszkodzenia były nieodwracalne. U młodych poziom RBM3 podnosił się, u starszych gryzoni już nie. Sugerowało to, że białko ma znaczenie dla powstawania nowych połączeń. Dalsze badanie pokazało, że sztuczne podniesienie poziomu RBM3 w ciałach myszy może zapobiegać obumieraniu komórek nerwowych na skutek Alzheimera czy innych chorób neurodegeneracyjnych, które najpierw prowadzą do zanikania synaps łączących neurony, a potem obumierania komórek mózgu. Wyniki doświadczeń prof. Mallucci były obiecujące, ale ciężko było uznać schładzanie organizmu za praktyczną metodę leczenia demencji. Badaczka postanowiła sprawdzić, czy mechanizm dostrzeżony u myszy występuje też u ludzi. Nie zapadamy co prawda w sen zimowy, ale badając osoby regularnie pływające w zimnej wodzie mogło okazać się krokiem we właściwym kierunku. Malucci, która na uczelni w Cambridge kieruje instytutem badań nad demencją (UK DRI), pływaków z klubu w północnym Londynie zestawiła z ludźmi uprawiającymi tai chi, którzy w trakcie swoich ćwiczeń nie wychładzali się. Wszyscy uprawiający tai chi mieli ”regularne” poziomy białka RBM3, u wielu (nie wszystkich) pływających w zimnej wodzie były podwyższone. View oEmbed on the source website – Co nam to mówi? A to, że zimno wywołuje produkcję RMB3 u ludzi. Jesteście pierwszymi, nie licząc pacjentów z Alzheimerem, u których pokazano wzrost tego chroniącego mózg białka na skutek kontaktu z zimną wodą – występująca na antenie BBC Radio 4 prof. Malucci skierowała swoje słowa do uczestników badania z klubu Parliament Hill Lido. Ekspertka od badań nad demencją przekonywała na antenie radiowej, że zyski dla społeczeństwa z możliwości opóźnienia wystąpienia tej choroby nawet o kilka lat byłby znaczące. – Jeżeli na poziomie całej populacji powstrzymamy nadejście demencje nawet tylko o dwa lata, to będzie to miało olbrzymi wpływ, zarówno z punktu widzenia gospodarki jak i zdrowia ludzkiego – podkreśliła.
Może spowolnić rozwój Alzheimera. 10 udowodnionych naukowo zalet marihuany
Lekarze i badacze na całym świecie zwracają uwagę, że trzeba ją lepiej badać, a nie ograniczać.
Naukowcy narzekają na ograniczenia dotyczące badań nad kanabidiolem (CBD) oraz tetrakanabinolem (THC). Prawodawcy najczęściej tłumaczą to polityką antynarkotykową. Tymczasem badacze przekonują, że zawarte w konopiach indyjskich substancje mogą być wielce przydatne w tworzeniu leków przeciwbólowych. Spośród około 400 związków chemicznych w niej zawartych ponad 60 do kanabinoidy, nad którymi można by pracować. Nie znaczy to, że marihuana jest idealna. Więcej badań może przełożyć się także na szybsze określenie potencjalnych zagrożeń związanych z jej używaniem. Badania już pokazały, że nadmierne często używający jej ludzie miewają problemy z pamięcią, uczeniem się oraz przetwarzaniem informacji, szczególnie jeśli zaczną regularnie jej używać przed 16 rokiem życia. 1. Leczenie bólu Najczęściej wymienianym zastosowaniem kanabinoli jest leczenie silnego i nawracającego bólu. Niedawny raport National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine potwierdza, że dysponujemy twardymi dowodami na przeciwbólowe działanie zawartych w konopiach substancji. Walka z bólem to jeden z najczęstszych powodów dla których pacjenci sięgają po medyczną marihuanę. 2. Ulga przy skurczach mięśni Ten sam raport wskazuje na potwierdzone pozytywne skutki używania marihuany przy leczeniu skurczy mięśniowych, a nawet stwardnienia rozsianego. W przypadku chronicznych skurczy przepony inne leki okazały się jak dotąd nieskuteczne. 3. Nie wpływa negatywnie na płuca, wręcz przeciwnie Nauka zebrała już dowody na to, że palenie marihuany nie uszkadza płuc, chyba, ze jest mieszana z tytoniem w skrętach. Co więcej, branżowe Journal of the American Medical Association donosiło swego czasu, że palenie trawki może nawet poprawić wydolność tego organu. Przebadano 5115 osób w ciągu 20 lat. Palacze tytoniu mieli wyraźnie osłabione płuca, podczas gdy miłośnicy marihuany nie pogorszyli sobie ich stanu. Poprawa wydolności płuc, którą u nich zarejestrowano, może wynikać z czynności zaciągania się i trenowania oddechu. Raport sygnowany logiem The National Academies przekonuje natomiast, że miłośnicy jointów nie są także bardziej narażeni na nowotwory związane z paleniem niż ci niepalący zupełnie. 4. Może być użyteczna w leczeniu jaskry To jeden z najczęstszych argumentów za legalizacją medycznej marihuany. Jej użycie pomaga zwalczyć chorobę zwiększającą ciśnienie w gałce ocznej i uszkadzającą nerw wzrokowy. Jaskra prowadzi bezpośrednio do utraty wzroku. Co mają do tego konopie? Zawarte w nich substancje obniżają ciśnienie w oku (piszę o tym National Eye Institute). Badania na temat przeprowadzono już w latach 70tych ubiegłego wieku. Obecnie naukowy konsensus jest taki, że kanabinoidy na krótko redukują ciśnienie. Nie ma jednak dowodów na ich długoterminowe działanie. 5. Pomaga osobom chorym na epilepsję Według kilku badań CBD ma dobry wpływ podczas leczenia opornej na inne formy terapii epilepsji. Niestety jak do tej pory brakuje decydujących badań w formie podwójnie ślepej próby. 6. Redukuje symptomy zespołu Dravet Zespół objawia się napadami drgawek, zaburzeniami równowagi, problemami z poruszaniem się oraz częstymi infekcjami. Rejestrowano przypadki udanego przeciwdziałania atakom za pomocą medycznej marihuany z małą zawartością THC. U leczonej w ten sposób dziewczynki ich liczba z 300 tygodniowo spadła do jednego. Lekarze zalecający terapię argumentowali decyzję tym, że kanabinole wyciszają nadmierną aktywność neuronów i tym samym uspokajają cały układ nerwowy. 7. Jeden ze związków obecnych w marihuanie hamuje rozprzestrzenianie się nowotworów w komórkach W 2007 roku opublikowano raport California Pacific Medical Center w San Francisco, który wskazywał, że CBD oraz THC hamowało, a wręcz zmniejszało guzy rakowe w mysich mózgach. W 2014 roku natomiast inne badanie wykazało, że marihuana znacznie hamuje wzrost guzów wiązanych z 80% nowotworów mózgu ludzi. Jednak i tutaj potrzebne są kolejne badania do potwierdzenia wyników. 8. W małych dawkach pomaga zmniejszyć stany lękowe Nauka od dawna ma wiele dowodów na uspokajające działanie konopii. Przeprowadzono także badanie w poszukiwaniu idealnej dawki, która pomagałaby na stany nerwowe. Emma Childs z Uniwersytetu Illinois w Chicago, która uczestniczyła w takich badaniach, przekonuje, że niskie dawki THC redukują stres, podczas gdy wysokie mają odwrotny skutek. 9. Marihuana może spowolnić rozwój choroby Alzheimera THC, według badań opublikowanych w 2006 roku w Molecular Pharmaceutics, doprowadza do spowolnienia procesu formowania się płytek amyloidowych blokując enzym je tworzący w mózgu. 10. Wycisza drgawki powodowane chorobą Parkinsona Izraelskie badania przyniosły ciekawy wynik: zawarte w konopiach substancje pomogły pacjentom chorym na to schorzenie odzyskać częściową sprawność motoryczną i poprawić jakość snu. W Izraelu medyczna marihuana jest legalna (choć pod wieloma warunkami), prowadzone jest tam sporo badań dotyczących jej zastosowania w leczeniu. Błażej Grygiel Źródło: IFLS
W ciągu zaledwie dwóch miesięcy odwrócono rok demencji. „Wróciłem”
Badanie przeprowadzono na ósemce pacjentów, a jego wyniki opublikował Journal of Alzheimer's Disease. Odwrócenie efektu utraty pamięci udało się dzięki falom elektromagnetycznym. Choć to badanie ma bardzo małą skalę, to daje bardzo optymistyczne wiadomości.
Spośród ósemki pacjentów u siedmiorga uzyskano taki efekt. Wszyscy ochotnicy by stać się częścią badania musieli cierpieć na lekkie lub średnie symptomy choroby Alzheimera. Wypróbowano na nich urządzenie o nazwie MemorEM. Wygląda identycznie jak czepek elektrodowy do badania aktywności mózgu, zatem nic przerażającego. Jego działanie jest jednak inne. Jest on emiterem fal elektromagnetycznych, które przechodzą przez czaszkę i oddziałują na mózg. Pacjenci byli poddawani działaniu urządzenia dwa razy dziennie po godzinie, zabiegi odbywały się w ich domach. Za projekt urządzenia odpowiadają naukowcy, którzy już założyli firmę NeuroEM Therapeutics, która ma promować i wprowadzić do go sprzedaży. Pierwsze rezultaty są obiecujące, więc na brak zainteresowania raczej nie będą narzekać. „Wróciłem” - miał powiedzieć jeden z pacjentów po terapii, jak przekonuje Gary Arendash, biolog i współtwórca NeuroEM Therapeutics. Metoda jest kolejny krokiem po tym jak ten sam zespół za pomocą technologii przezczaszkowej terapii elektromagnetycznej (TEMT) był w stanie zatrzymać utratę pamięci u starszych gryzoni, a nawet odwrócić efekt jej utraty. Urządzenie MemoryEM. Fot. - Journal of Alzheimer's Disease, vol. 71, no. 1, pp. 57-82, 2019 Biorąc pod uwagę obecne informacje wygląda na to, że metoda TEMT jest w stanie rozbijać toksyczne beta-amyloidy, które są powiązane z chorobą Alzheimera. Wygląda na to, że fale są w stanie destabilizować ich wiązania wodorowe, które nadają im strukturę. Kryjące się pod dwuczłonową nazwą białka dosłownie zatykają nasz mózg i doprowadzają do ograniczenia przepustowości połączeń neuronowych i ich zanikania. To natomiast przekłada się na utratę wspomnień, wyrażania myśli w mowie, czy orientacje przestrzenną. Rozkład emiterów - Fot. Journal of Alzheimer's Disease, vol. 71, no. 1, pp. 57-82, 2019 Do zbadania efektów eksperymentu użyto powszechnie uznanych testów. Skala ADAS-Cog została wprowadzona w 1984 roku i używa się jej do dziś do oceny stanu mózgu pacjenta i jego zdolności kognitywnych. Przeciętny wynik zdrowej osoby to 5 punktów, chorzy dochodzą średnio do 31 punktów. Tymczasem u siedmiu z ośmiu osób biorących udział w badaniu udało się zmniejszyć wynik o ponad cztery punkty. Można to porównać do odzyskania tego, co choroba zabrała przez cały rok. U żadnej z badanych osób nie zaobserwowano efektów ubocznych lub uszkodzeń mózgu związanych z użyciem metody TEMT. Wizualizacja jak rozkłada się promieniowanie - Fot. Journal of Alzheimer's Disease, vol. 71, no. 1, pp. 57-82, 2019 Nad podobnymi technologiami pracują inne firmy i zespoły naukowców. Jedną z nich jest Neuronix, który także testuje wykorzystanie czepka emitującego fale elektromagnetyczne. Następnym krokiem w badaniach jest przeprowadzenie ich na znacznie większej próbie. Przedstawiciele NeuroEM Therapeutics zapowiadają sprawdzenie swojego wynalazku na stu pięćdziesięciu osobach. Jeśli to przyniesie dobry wynik metoda może zostać dostrzeżona i uznana przez prawodawców, a to otworzy jej drogę do powszechnego dostępu.
Już wiemy do kiedy mózg tworzy nowe komórki. Mamy dobre wiadomości!
Nasze centrum nerwowe jest zaprojektowane na długo - wg nowego badania.
Główne konkluzje badania są dwie: pierwsza to właśnie ogromna żywotność naszych mózgów, druga to fakt, że u osób cierpiących na chorobę Alzheimera proces ten zostaje wstrzymany. To ważna informacja, która w przyszłości może stać się kluczowa w procesie leczenia. Skoro proces się zatrzymuje, a zaprojektowany jest na okres nierzadko przekraczający żywotność człowieka (przecież 90 lat wciąż nie jest przywilejem każdego) to może jest szansa na ponowne jego uruchomienie albo stymulację. Większość procesów tworzenia się neuronów w ludzkim organizmie ma miejsce w fazie embrionalnej. Gdy się rodzimy większość naszej nerwowej architektury jest już gotowa. To jednak nie jest wcale koniec. Już w latach 60-tych ubiegłego wieku odkryto procesu neurogenezy u ssaków w okresie dorosłości. Znacznie trudniej było jednak prześledzić te procesy u ludzi ze względu na wiele ograniczeń związanych z badaniami na ludzkich mózgach. Zatem jak udało się te bariery przełamać biologom z hiszpańskiego Universidad Autónoma de Madrid? - Skupiamy się na określeniu terapeutycznych możliwości wzmocnienia neurogenezy w hipokampie (AHN) u osób dorosłych – mówi Maria Llorens-Martin, główna autorka badań. Żeby to zrobić zbadano mózgi pobrane od 13 zmarłych osób w wieku 43-87 lat, które zapisały swoje ciała nauce. Przyczyny ich zgonu były zróżnicowane: od nowotworów przez zawały po sepsę i inne przyczyny. Wszystkie mózgi jednak były zdrowe z neurologicznego punktu widzenia. U najstarszej osoby zaobserwowano sprawny proces tworzenia się neuronów, który pokazuje, że dziewiąta dekada życia nie musi oznaczać dla mózgu stagnacji. Konkretnie chodzi o komórki DCX+, których liczba spada w przypadku wystąpienia choroby Alzheimera. U ludzi neurologicznie zdrowych proces neurogenezy hamuje znacznie wolniej. Niezależnie od wieku, zdrowsi mieli znacznie więcej komórek DCX+ niż cierpiący neurologicznie. - Te dane są argumentem za tezą, że choroba Alzheimera różni się od procesów starzenia się – piszą naukowcy w podsumowaniu badania – Pomimo fizjologicznego zmniejszania się liczby komórek DCX+ wraz z wiekiem, zupełnie niezależne neuropatologiczne mechanizmy przyczyniają się do ich niszczenia podczas choroby. Co ciekawe, zaburzenie liczny tych komórek u pacjentów z demencją pojawiało się wcześniej niż występowanie niebezpiecznych płytek amyloidowych czy zwłóknienia. To daje nadzieję na znacznie szybszą diagnostykę i przeciwdziałanie skutkom choroby. To jednak proces, do którego wdrożenia potrzeba jeszcze wielu badań. Źródło: ScienceAlert
Szybkie tycie i chudnięcie zwiększa ryzyko demencji. Badacze ostrzegają
Ryzyko dotyczy osób starszych. Wyniki koreańskich badań to ważny sygnał dla wszystkich, którzy z jednej strony myślą o odpuszczeniu sobie dbania o siebie na starość, jak i tych, którzy zbyt surowo się traktują.
W ciągu ostatnich czterech dekad globalnie problem otyłości wzrósł o 100%. Konsekwencjami tego między innymi jest zwiększenie częstotliwości występowania chorób kardiometabolicznych. Nauka dysponuje już danymi wskazującymi na związek takich schorzeń (wysoki cholesterol, nadciśnienie, wysoki poziom cukru we krwi) z występowaniem demencji. Nie dysponujemy jednak danymi o bezpośrednim przełożeniu BMI na jej pojawianie się. Grupa koreańskich naukowców przeprowadziła w tej sprawie dwuletnie badanie monitorując lokalną populację osób starszych. Łącznie przeanalizowano zdrowie 67 219 osób w wieku 60-79 lat. U wszystkich z nich mierzono BMI w okresach 2002-3 oraz 2004-5 w ramach narodowego programu opieki zdrowotnej. Oprócz tych danych badacze sprawdzili także jak wyglądała historia zdrowia tych osób w czasie 2008-13, średnio 5,3 lat. W tym czasie demencję stwierdzono u 4 887 mężczyzn i 6 685 kobiet. Wyniki wskazały na znaczący związek zachorowań ze zmianami BMI, u obojga płci. Radykalna zmiana wagi, czyli o 10% BMI w górę lub w dół przez dwa lata, wiązała się ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia demencji w porównaniu do osoby o stabilnym BMI. Zmianom towarzyszyły takie czynniki ryzyka jak wzmożone ciśnienie, cukrzyca czy problemy z pracą serca. Na przykład pacjenci z wysokim cukrem we krwi mieli ponad półtora raza wyższy współczynnik zagrożenia demencją. - Zarówno utrata jak i wzrost wagi może być znaczącym czynnikiem ryzyka związanym z demencją – piszą autorzy badań – Nasze badania wskazują na to, że ciągła kontrola wagi, chorób oraz utrzymanie zdrowego stylu życia są bardzo pomocne w zapobieganiu występowania demencji w późniejszym życiu. Wśród dodatkowych czynników wzmagających ryzyko zespół z Korei wymienia palenie, częste picie alkoholu, małą aktywność fizyczną. Demencja to jeden z priorytetów zdrowotnych według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO). Z jej danych wynika, że na całym świecie może cierpieć na nią nawet do 50 milionów ludzi, a każdego roku przybywa 10 milionów nowych przypadków. Najczęstszą jej formą jest choroba Alzheimera, to około 60-70% przypadków. WHO przewiduje, że do 2030 roku liczba cierpiących na demencją osiągnie 82 miliony, a w 2050 dotrze do pułapu 152 milionów.
Niech starsi grają! Muzyka pomaga zwalczyć demencję
​Zajęcia muzyczne poprawiają pamięć, funkcje wykonawcze, orientację i nastrój u pacjentów z łagodną i umiarkowaną demencją – wynika z badania opublikowanego w „Journal of Alzheimers Disease”.
Jak twierdzą naukowcy z Uniwersytetu Helsińskiego (Finlandia), osoby znajdujące się we wczesnym i średnio zaawansowanym stadium otępienia starczego, które wiąże się ze znacznym obniżeniem sprawności umysłowej, lepiej funkcjonują, jeśli mają regularny kontakt z muzyką. Badacze podzielili 89 pacjentów z łagodną i umiarkowaną demencją na trzy grupy. Jedna z nich przez 10 tygodni uczestniczyła w zajęciach śpiewu, druga brała udział w audycjach muzycznych, trzecia podlegała standardowej opiece. Po kilku miesiącach okazało się, że u osób, które uczestniczyły w zajęciach muzycznych (śpiewały lub słuchały muzyki) poprawiła się pamięć, orientacja przestrzenna, a także zdolności związane z koncentracją, planowaniem i rozwiązywaniem problemów (tzw. funkcje wykonawcze). Zmniejszyły się również objawy depresji. Śpiewanie najbardziej pomagało pacjentom, którzy nie ukończyli jeszcze 80 roku życia i znajdowali się w początkowej fazie demencji. Badani z umiarkowaną demencją więcej korzystali na słuchaniu audycji muzycznych. Pozytywny wpływ muzyki na funkcjonowanie pacjentów z demencją był niezależny od ich wcześniejszego doświadczenia i zainteresowań. „Wyniki naszego badania sugerują, że zajęcia muzyczne mogą mieć szerokie zastosowanie w opiece nad pacjentami z demencją i ich rehabilitacji” – podsumowuje koordynator badania dr Teppo Särkämö. Źródło: PAP
Aplikacja na Facebooku pokazuje, jak postrzegają rzeczywistość osoby cierpiące na demencję. Cel? Szerzenie wiedzy na temat choroby
FaceDementia app, to specjalna aplikacja stworzona dla Alzheimer's Research UK. Pojawia się na prywatnych stronach użytkowników serwisu społecznościowego i sprytnie "wymazuje" na pewien czas ważne informacje po to, by pokazać jak demencja wpływa na mózg człowieka. Znikają prywatne zdjęcia, ważne wiadomości, statusy. Bez obaw, niczego tak naprawdę nie utracimy: na prawdziwym koncie nic się nie dzieje. Zmiany są widoczne jedynie podczas korzystania z aplikacji. Można także obejrzeć krótkie filmy, w których ludzie dotknięci demencją, wyjaśniają jak na nich działa to schorzenie. Demencja czy inaczej otępienie spowodowane jest uszkodzeniem mózgu, które znaczne obniża jego sprawność umysłową. Osłabienie tej sprawności może mieć różny charakter, jak i nasilenie. - Dzięki serwisom społecznościowym takim jak Facebook, mamy kontakt z rodzina i bliskimi, wiemy, co się u nich dzieje, przechowujemy wspomnienia w postaci zdjęć, wydarzeń, wiadomości. To także swego rodzaju pamiętnik, którym każdy z nas zapisuje swoją historię od momentu, w którym dołączył - wyjaśnia Rebecca Wood z Alzheimer's Research UK - chcieliśmy w ten sposób pokazać, jak pewnego dnia te wszystkie wydarzenia mogą zostać pomieszane, zamienione lub po prostu zapomniane, bo tak wygląda życie ludzi cierpiących na demencję - dodała. Zobacz aplikację: FaceDementia app