Najdroższe obrazy na świecie. Dzieła sztuki, które osiągnęły astronomiczne ceny
Większość z nich powstała w XIX i XX wieku. Najstarszy, a zarazem najdroższy ma ponad 500 lat. Oto 10 obrazów, za które zapłacono rekordowo wysokie ceny.
W tym artykule: Najdroższe obrazy na świecie – Top 10 „Zbawiciel świata” Leonarda da Vinci „Interchange” Willema de Kooninga „Gracze w karty” Paula Cézanne'a „Nafea Faa Ipoipo” Paula Gauguina „Numer 17A” Jacksona Pollocka „Shot Sage Blue Marilyn" Andy'ego Warhola „No. 6 (Fioletowe, zielone i czerwone)” Marka Rothko „Kobiety z Algieru (wersja „O”)” Pabla Picassa „Akt leżący z rękami skrzyżowanymi pod głową,” Amedeo Modiglianiego „Portrety wiszące Maertena Soolmansa i Oopjene Coppit” Rembrandta „Les Poseuses, Ensemble (Petite version)" Georgesa Seurata Rynek sztuki na świecie trzyma się mocno. Łączna wartość sprzedanych dzieł sztuki i antyków przez dealerów i domy aukcyjne osiągnęła w 2021 roku niebagatelną wartość 65 miliardów dolarów. Przedstawiona poniżej dziesiątka to najdroższe obrazy na świecie. Ich łączna wartość przekracza 3 miliardy dolarów, czyli więcej niż wynosi roczny budżet takich krajów jak Mołdawia, Gabon czy Armenia. Należy pamiętać, że ceny te mogą ulegać zmianom w czasie ze względu na wahania na rynku dzieł sztuki. Najdroższe obrazy na świecie – Top 10 Za 10 najdroższych obrazów świata uznaje się: „Zbawiciel świata” Leonarda da Vinci, „Interchange” Willema de Kooninga, „Gracze w karty” Paula Cézanne'a, „Nafea Faa Ipoipo” Paula Gauguina, „Numer 17A” Jacksona Pollocka, „Shot Sage Blue Marilyn" Andy'ego Warhola, „No. 6 (Fioletowe, zielone i czerwone)” Marka Rothko, „Kobiety z Algieru (wersja „O”)” Pabla Picassa, „Portrety wiszące Maertena Soolmansa i Oopjena Coppita” Rembrandta, „Les Poseuses, Ensemble (Petite version)" Georgesa Seurata „Zbawiciel świata” Leonarda da Vinci Sprzedany za 450,3 miliona dolarów w 2017 roku. Jeden z najbardziej znanych włoskiego renesansu powstawał w latach 1490–1500. Historycy nie są jednak zgodni co do jego autorstwa i czy na pewno został namalowany przez samego Leonarda da Vinci. Historię obrazu opowiadają dwa świetnie zrealizowane filmy dokumentalne „Zagubiony Leonardo" i „Zbawiciel na sprzedaż". Oba dostępne na platformach streamingowych. „Interchange” Willema de Kooninga Sprzedany za 300 milionów dolarów w 2015 roku. Obraz amerykańsko-holenderskiego twórcy to jeden z najbardziej znanych przykładów ekspresjonizmu abstrakcyjnego. Ruch ten kształtował się w latach 40. XX wieku przede wszystkim w Nowym Jorku. „Interchange" został ukończony w 1955 roku. Dziś obraz znajduje się w rękach prywatnego kolekcjonera. „Gracze w karty” Paula Cézanne'a Sprzedany za 250 milionów dolarów w 2011 roku. Ukończony w 1896 roku obraz wybitnego francuskiego postimpresjonisty jest jednym z serii wizerunków przedstawiających zwykłych ludzi grających w karty. W 2011 roku ten konkretny został zakupiony przez katarską rodzinę królewską. Była to wówczas najdroższa transakcja na rynku sztuki w historii. Mimo zmiany właściciela obraz wciąż jest wystawiony w paryskim Muzeum d'Orsay. „Nafea Faa Ipoipo” Paula Gauguina Sprzedany za 210 milionów dolarów w 2015 roku. „Nafea Faa Ipoipo" to w języku tahitańskim pytanie „Czy wyjdziesz za mnie?". Obraz powstał w 1892 roku podczas podróży Paula Gauguina na Tahiti. W 2015 dzieło postimpresjonizmu zostało sprzedane katarskiemu szehkowi Al-Mayassa bint Hamad bin Khalifa Al Thani. Do dziś obraz znajduje się w prywatnej kolekcji. „Numer 17A” Jacksona Pollocka Sprzedany za 200 milionów dolarów w 2016 roku. Obraz amerykańskiego abstrakcjonisty został wykonany farbą olejną na płycie pilśniowej. Jest to tak zwany obraz kroplowy, czyli powstały w wyniku rozpryskiwania farby na poziomą powierzchnię. „Numer 17A" pojawił się w 1949 roku w sierpniowym wydaniu magazynu „Life" opatrzony tytułem „Czy Jackson Pollock to najlepszy żyjący malarz w USA?", zapewniając artyście status celebryty. „Shot Sage Blue Marilyn" Andy'ego Warhola Sprzedany za 195 milionów dolarów w 2022 roku. To jedno z najsłynniejszych dzieł sztuki powstałych w XX wieku. "Shot Sage Blue Marilyn" powstał w 1964 roku, dwa lata po śmierci Marilyn Monroe. Obraz jest on częścią dzieła składającego się z 5 identycznych portretów Marilyn, które były reprodukcją plakatu do filmu "Niagara". Licytacja, na które sprzedano dzieło, trwała zaledwie 4 minuty. „No. 6 (Fioletowe, zielone i czerwone)” Marka Rothko Sprzedany za 186 milionów dolarów w 2014 roku. Pochodzący z Łotwy malarz był przedstawicielem tzw. malarstwa barwnych płaszczyzn (color field painting), które rozwijało się w Stanach Zjednoczonych po zakończeniu II wojny światowej w ramach ekspresjonizmu abstrakcyjnego. Artysta w swojej twórczości wielokrotnie wracał do podobnych technik i motywów. Był autorem słów, że „warto jakąś rzecz powtarzać wielokrotnie, by zmusić publiczność do spojrzenia na nią". „Kobiety z Algieru (wersja „O”)” Pabla Picassa Sprzedane za 179 milionów dolarów w 2015 roku. Pablo Picasso namalował aż 15 wersji tego samego obrazu. Każdy z nich był hołdem złożonym Eugene'owi Delacroix, który dzieło o takim tytule stworzył w 1834 roku. Wersja „O" była ostatnią i została przez Picassa ukończona w 1955 roku. Dziś obraz znajduje się w prywatnej kolekcji szejka Hamada bin Jassim bin Jaber Al Thani z Kataru. „Akt leżący z rękami skrzyżowanymi pod głową,” Amedeo Modiglianiego Sprzedany za 170,4 miliona dolarów w 2015 roku. Amadeo Modigliani zasłynął z tworzenia aktów, które we współczesnej artyście epoce uchodziły za skandaliczne. Malarz przyszedł na świat we Włoszech, gdzie początkowo zafascynował się dawnym renesansem. „Akt leżący z rękami skrzyżowanymi pod głową" powstał w 1917 roku. Dziś obraz znajduje się w prywatnej kolekcji. „Portrety wiszące Maertena Soolmansa i Oopjene Coppit” Rembrandta Sprzedane za 160 milionów dolarów w 2015 roku. Portret podwójny małżeństwa Maertena Soolmansa i Ooptjene Coppit to jeden z najciekawszych obrazów mistrza z Amsterdamu. Obraz powstał w 1634 roku. W 2015 roku dzieło Rembrandta zostało kupione wspólnymi siłami rządów Holandii i Francji. Dzięki temu „Portety wiszące" można oglądać zarówno w Luwrze, jak i w Rijksmuseum. „Les Poseuses, Ensemble (Petite version)" Georgesa Seurata Sprzedany za 149 milionów dolarów w 2022 roku. Olej na płótnie Georgesa Seureata został ukończony w 1888 roku. Francuski malarz jest znany jako twórca techniki malowania zwanej pointylizmem. Nazwa pochodzi od francuskiego określenia kropki (le point). Metoda pointylizmu polega na nakładaniu jednej obok drugiej drobnych plamek o czystych nasyconych barwach. Daje to efekt nieuchwytności światła. Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska". Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów w technologiach. Miłośnik tenisa i europejskich stolic.
Czy wystarczy wyjechać na gorącą wyspę, by czuć się jak na wiecznych wakacjach? Opowiada Polka, która od lat żyje na Sardynii
Wiele lat temu wywróciła swoje życie do góry nogami i wyjechała z Polski na Sardynię. Urzekły ją szmaragdowe morze, dzikość krajobrazu, barwna kultura i pewien... Sardyńczyk. Monika Anna Szredel opowiada o życiu na wyspie.
Michał Cessanis: Jak zaczęła się twoja miłość do Sardynii? Monika Anna Szredel: Od miłości do Sardyńczyka. Jeszcze będąc w liceum, zimą 2001 roku poznałam Stefano. I zaczęłam podróżować na Sardynię. Po kilku takich wizytach zapragnęłam poznać wyspę jeszcze bardziej i trzy lata później wyjechałam tam na stałe. Ukończyłam kilka kursów turystycznych, pracowałam m.in. w hotelach i na lotnisku. Skończyłam też z wyróżnieniem studia na uniwersytecie w Sassari na kierunku ekonomia i zarządzanie turystyką. W pewnym momencie wydawało mi się, że moja kariera pójdzie jednak zupełnie w innym kierunku. W Porto Cervo zaczęłam pracować dla słynnego stylisty mody Brunello Cucinelli, poznałam kulisy świata wielkiej mody, bywałam na wielkich wydarzeniach, jak fashion week w Mediolanie. Jednak moja turystyczna pasja i chęć pokazywania piękna Sardynii zwyciężyły. Choć muszę przyznać, że tego czego nauczyłam się w świecie wielkiej mody, przydaje się w świecie wielkiej turystyki, ponieważ zajmuję się gośćmi z listy Forbes. Czym ujęła Cię Sardynia, gdy przyleciałaś po raz pierwszy? Byłam młodą Polką i zauroczyło mnie to wszystko co i dziś zachwyca każdego, kto przybywa tu po raz pierwszy - cudowne szmaragdowe morze, dzikość krajobrazu, barwna kultura, wciąż żywe, wielowiekowe tradycje, ogromna gościnność mieszkańców. Wielką rolę w decyzji związania całego mojego życia z Sardynią odegrała otwartość Sardyńczyków. Zawsze czułam, że mogę tutaj stworzyć "moje miejsce", że mogę wnieść coś wartościowego w otoczenie i że jestem przyjmowana z szacunkiem. Wciąż poznaję wyspę. Muszę przyznać, że po tych wszystkich latach ciągle odkrywam kolejne zachwycające miejsca. Ostatnio, po latach wróciłam do małego, sennego miasteczka Lollove, w którym kiedyś mieszkała moja koleżanka ze studiów, odwiedziłam jej ponad 100-letnią babcię Gabrielę. Lollove to jedno z tzw. Ghost Towns czyli miasteczek duchów na Sardynii. Żyją w nich ostatni nieliczni i bardzo wiekowi mieszkańcy. Od dziesiątków lat żyją tak samo, wizyta u nich to podróż w czasie. Takich miejsc na wyspie można znaleźć mnóstwo! Bo Sardynia to nie tylko cudne morze i plaże. Ma wiele niesamowitych twarzy. Czujesz się jak na wiecznych wakacjach? Myślę, że czasami tak jest. Kocham tę wyspę, codziennie zachwycam się faktem, że mogę tu żyć. Jeśli znudzi mi się rejon Olbii, gdzie mieszkam, w godzinę drogi jestem w zupełnie innym świecie - w wysokich majestatycznych górach lub na bajkowych dzikich wydmach. Mieszkając tutaj zawsze czułam ogromny, niewykorzystany potencjał Sardynii, to, jak mało znana jest w Polsce. Dlatego otworzyłam biuro podróży. Oczywiście nie jestem jedyną Polka zakochaną w Sardynii. Poznałam także innych rodaków z "podobnymi objawami", np Alicję Stolarczyk - blogerkę, nieuleczalnie zadurzoną w Sardynii od wielu lat. Alicja to mistrzyni w wyszukiwaniu magicznych, nieznanych miejsc na wyspie, tworzymy zgrany team - ja na miejscu, ona wracająca tutaj, kiedy to tylko możliwe, ze świeżym spojrzeniem na wyspę. Jestem ciekaw, jak współpracuje ci się z Sardyńczykami, dla których, jak sam się przekonałem, punktualność ma drugorzędne znaczenie. Sardyńczycy mają swój specyficzny rytm życia, podejście w stylu "soft and slow", bezstresowe podejście do pracy. Jednak współpracując z nimi przez kilka lat, mam sprawdzonych partnerów biznesowych, dotarliśmy się. Poza tym Sardyńczycy są bardzo gościnni, często zaskakują mnie jakimiś niespodziankami. Na przykład wczoraj, podczas wycieczki do miasteczka Oliena, sardyński gospodarz Pasquale nieoczekiwanie zaprosił mnie do znajomej, która ma w miasteczku piekarnię. Mogłam zobaczyć tradycyjny wypiek pieczywa carasau w piecu drzewnym i porozmawiać z sardyńskimi gospodyniami. Takie sytuacje sprawiają, że nie tylko ja ale i moi goście są zachwyceni Sardynią. Co warto zobaczyć na Sardynii? Takich miejsc są dziesiątki, a może i setki. Na Sardynii trzeba odwiedzić Barbagię - dziką krainę w górach, niesamowity kanion Su Gorroppu, ukryte w głębi wyspy miasteczka np Olienę u stóp góry Monte Corrasi, czy San Pantaleo - miasteczko artystów i wspomniane już miasteczka duchów" Warto wybrać się do którejś z winnic i docenić smak doskonałych sardyńskich win - jednej z tajemnic długowieczności Sardyńczyków. Jeśli kochacie zapierające dech w piersiach krajobrazy, przejedźcie autem albo motorem jedną z kilku panoramicznych tras, np drogę Alghero-Bosa. Zatrzymajcie się choć na chwilę w jednym z kilku tysięcy miejsc na wyspie związanych z tajemniczą prehistorią Sardynii - pod kamienną wieżą nuragą, przy grobie gigantów, domu wróżek czy przy świętej studni. Jeśli kochacie plaże, Sardynia zaskoczy was ich różnorodnością, kilka najpiękniejszych i najoryginalniejszych to kwarcowa Is Arutas, Is Piscinas z najwyższymi wydmami w Europie, Cala Goloritze' ukryta pod wysokimi klifami. Najbardziej szmaragdowe morze i rajskie wysepki zobaczycie na Archipelagu La Maddalena. Dla mnie najpiękniejsze plaże są w rejonie Costa Smeralda, jest tam moja ulubiona Liscia Ruja…. Costa Smeralda, czyli szmaragdowe wybrzeże faktycznie jest przepiękne. Kiedy je zobaczyłem, zrozumiałem dlaczego już lata temu zakochał się w nim włoski światek artystów, ale też politycy, celebryci i najbogatsi ludzie z całego świata. Czy w tym miejscu da się wypocząć bez milionów euro na koncie? Costa Smeralda to szczególne miejsce na mapie światowej turystyki. Faktycznie sporo jest tutaj willi i apartamentów kupowanych czy też wynajmowanych przez turystów z dużymi pieniędzmi. Jednak piękno tego miejsca można podziwiać wcale tutaj nie mieszkając. Można zarezerwować o wiele tańsze apartamentu np. w Porto Rotondo, Baja Sardinia, Golfo Aranci i i po kilkunastu minutach jazdy autem wypoczywać na najmodniejszych plażach Europy. Oczywiście poza sezonem ceny zdecydowanie spadają, można wydać nawet kilkanaście razy mniej pieniędzy niż latem. A co z aktywnym wypoczynkiem? Sardynia to raj dla wszystkich kochających sporty wodne - świetne warunki do surfowania, żeglowania, cudowny podmorski świat do snorkelingu i divingu. Jeśli kochacie trekking, wspinaczkę, rowery, motory, czy kajaki t przyjeżdżajcie najlepiej od września do czerwca. Sardynia jest jednym z takich miejsc, gdzie rodzinne ucztowanie jest na pierwszym miejscu. Jakich potraw warto spróbować? Uwielbiam ręcznie robione ravioli z serem i sosem mięsno-pomidorowym, sardyński chleb carasau z bio-oliwą z oliwek, fregulę (sardyński makaron w kształcie małych kuleczek) z owocami morza, insalata di mare czyli sałatkę z ośmiorniczek. Miłośnicy mięsiwa muszą spróbować pieczonego prosiaka z rusztu z mirto. Osobny temat to sardyńskie sery - najczęściej owcze pecorino, kozie caprese i rzadziej z mleka krowiego, podawane z konfiturami i często pikantnymi marmoladkami. Pasjonaci słodkości zachwycą się seadas - wielkim pierogiem z kruchego ciasta z rozpływającym się serem, polane miodem, pieczone w głębokim oleju. Innym pysznym deserem jest świeża ricotta polana sardyńskim miodem. Oczywiście do tego sardyńskie wino - najlepiej czerwone cannonau oraz białe vermentino - cenione w świecie winiarskim szczepy. Sardyńska kuchnia to super bio-produkty - oliwa z oliwek, miody, sery podpuszczkowe, warzywa i owoce z małych ekologicznych upraw. I jak nie pokochać takiej wyspy?
42 dzikie spotkania. Zobacz galerię wyjątkowych ujęć zwierząt
Jedną z największych zalet pasji jaką jest fotografowanie jest możliwość docenienia piękna Natury. Co prawda wymaga to ogromnej cierpliwości i nierzadko poświęcenia, ale efekty potrafią być olśniewające. Zobaczcie sami te zdjęcia zwierząt - robią wrażenie!
Zobacz galerię najbardziej wyróżniających się zwierząt! Zdjęcia powstały dzięki wkładowi społeczności fotograficznej Your Shot:
Polskie polowanie na czarownice. Jak do tego doszło?
W całej Europie 60 tysięcy kobiet i mężczyzn padło ofiarą polowań na czarownice. W Polsce – która w świadomości wielu uchodzi za państwo bez stosów – płonęły one także.
O czym myślała Jadwiga Macowa, patrząc, jak kat ścina głowę jej córki? Co czuła potem, widząc jak płomienie stosu trawią zwłoki dziewczyny? Może nie czuła już nic – skatowana, udręczona torturami, nieświadoma, co się wokół niej dzieje? A może z przerażeniem zastanawiała się, jak zniesie ból, gdy ogień dosięgnie najpierw jej nóg, a potem zacznie ogarniać resztę ciała? I czy wybaczyła swojemu dziecku, że z taką łatwością oskarżyło ją o namawianie do zbrodni? 13 sierpnia 1688 r. do sądu wójtowskiego w Wiśniczu przybyli Wojciech Mach i Zofia Skrzynecka, mieszkańcy Łapczycy, złożyć doniesienie na Jadwigę Macową i jej córkę. Oskarżali je o czary i rzucanie uroków. Mach był świadkiem, jak Macowa wlazła na chałupę i na niej siedziała. Podsądna nie potrafiła przekonująco wyjaśnić, dlaczego to robiła. Choć zapewniała o swojej niewinności, nikt nie wierzył, że z chorobą bydła nie miała nic wspólnego. Naznaczona na męki mistrzowi w końcu przyznała, że siedziała na dachu dlatego, żeby powódź beła. Kat widać znał się na swoim fachu, skoro Macowa opisała nawet, jak wzięła wody konewkę i kropieła po kalenicy i po ziemi, mówiąc diable, czarcie biorę cię na pomoc. Dopomóż że mi, żeby beła powódź, a na naszy sucha. To wystarczyło, by kobietom udowodniono winę. Dziewczyna, która dobrowolnie przyznała, że ją matka zepsowała i wodzieła po granicach z drugiemi…, została ścięta, a potem spalona. Macowa musiała przyglądać się jej egzekucji, a potem sama żywcem spłonęła na stosie. Procesy o czary rozpowszechniły się w Polsce w XVI w. Od tamtego czasu przez kraj przetoczyło się kilka fal nagonek na czarownice i czarowników: W XVII stuleciu związane były z kontrreformacją. Doktor Małgorzata Pilaszek w swej pracy Procesy czarownic w Polsce w XVI––XVIII w. Nowe aspekty wskazuje, że kluczem do poznania mechanizmów polowania na czarownice jest zrozumienie mentalności dawnego społeczeństwa. Otóż z jednej strony potęgi piekielne były w mniemaniu ówczesnych nader realnym niebezpieczeństwem, a z drugiej niemal każdy parał się małą magią, aby zabezpieczyć się przed różnymi nieszczęściami. Na początku z reguły była plotka. Czarownicą lub czarownikiem mógł zostać każdy. Osoba posądzana o szkodzenie za pomocą czarów mogła być młoda lub stara, biedna albo bogata, mogła zachowywać się w sposób społecznie akceptowany lub wyróżniać się na tle lokalnej obyczajowości. W 80–90 proc. przypadków posądzenia o czary dotyczyło kobiet, które uważano za „naczynia pełne demonów”. Znachorki, zielarki, mądre i doświadczone wiejskie baby, do których przez wieki chodzono po poradę w chwilach rozterki, bardzo łatwo było obwinić o wszelkie nieszczęścia i klęski, które dotykały ludzi. Diabeł zwykle był „mężczyzną”, a czarownice oddawały mu się seksualnie. Wierzono, że uwiedzione przez czarta kobiety zdolne były do największych zbrodni. W Nowem na Warmii zachowała się, znajdująca się dziś w Archiwum Państwowym w Bydgoszczy, księga zawierająca XVII-wieczne protokoły spraw sądu ławniczego przeciwko osobom szkodzącym czarami. Opisano w nich m.in. proces Elzy Kucharczykowej alias Zarębiny. Stanęła ona przed sądem oskarżona przez mieszczanina Jana Kolberka, który twierdził, że doświadczył szkód w następstwie czarów rzuconych przez tę kobietę i jej pomocnika diabła. Ponieważ oskarżona nie przyznała się do winy, została poddana próbie wody – związano ją i wrzucono do Wisły. Kilka warstw spódnic utrzymywało Kucharczykową na powierzchni. Nie poszła na dno, więc uznano, że pomagał jej diabeł. Wzięto wtedy nieszczęsną na tortury. Najpierw jednak trzeba ją było przygotować. Kiedy miano czarownice i czarowników próbować torturami, kaci, zabobonnicy i guślarze wielcy, golili im najprzód włosy wszędzie, gdziekolwiek te ozdoby i zasłony ludziom natura dała, powiadając, iż w włosy diabeł się kryje i nie dopuszcza czarownicy lub czarownikowi wyznania i że ukryty w włosach za niego lub za nią cierpi, biorąc za przyczynę takowego mniemania owo ciche i spokojne tortur wytrzymowanie, wyżej wyrażone, z mdłości i upadku z gruntu na siłach pochodzące, nie z łaski diabła, któremu się jako zdrajcy i nieprzyjacielowi ani śniło cierpieć za człowieka. (Jędrzej Kitowicz, Opis obyczajów za panowania Augusta III). Kucharczykowa szybko przyznała się do zażyłości z diabłem o imieniu Kasper, do bywania na Łysej Górze, a także czynów, których nawet jej nie zarzucano. Wskazała też inne kobiety parające się czarami. Na stosie odwołała zeznania. Jej ostatnie słowa brzmiały: Widzę, że na tamten świat idę, nikogo na sumienie ani duszę biorę. Był to prawdziwie szlachetny i wiele znaczący gest, bo Kucharczykowa uratowała w ten sposób przed stosem kolejne osoby. Bliskość płomieni nie zawsze skłaniała jednak do odwoływania oszczerczych oskarżeń, zwłaszcza że skazani na tak potworną śmierć czasem mieli prawo żywić do sąsiadów urazę. Stojąc na podpalonym stosie w Szczercowie, na pytanie księdza, czy przez wzgląd na Pana Boga Ukrzyżowanego odpuszcza ludziom grzechy, skazana Jagnieszka odparła: Jebał ich pies. Słowa hexerey, uprawianie czarów, pobrzmiewające jak uwertura do podpalania stosów, po raz pierwszy użyto w sądowym dokumencie przy okazji procesu w Lucernie w 1419 r., grubo ponad pół wieku przed wydaniem przez papieża Innocentego VIII „bulli przeciwko czarownicom”: Summi desiderantes affectibus (1484). Trzy lata później dominikanin Heinrich Kramer opublikował wspartą autorytetem inkwizytora Nadrenii Jacoba Sprengera książkę Młot na czarownice (Malleus Maleficarum), potępioną zresztą przez papieża Aleksandra VI. Dzieło przekonywało o realności zagrożenia wyczynami osób pozostających w zmowie z szatanem i pomagało je rozpoznać. Jeśli np. ktoś kręci przy drodze postronki z piasku, należy się spodziewać, że nie robi tego ku chwale Bożej, a wręcz przeciwnie. Młot na czarownice, napisany z maniackim zacięciem, do 1520 r. doczekał się aż 14 europejskich wydań, a sam Kramer jako inkwizytor przyczynił się do skazania na śmierć ok. 200 kobiet posądzonych o czary. Natrafiał przy tym niekiedy na opór władz świeckich i kościelnych, choćby biskupa Innsbrucku, który odmówił mu poparcia. Młot… został przetłumaczony na język polski późno – przez Stanisława Ząbkowica – i wydany w 1614 r. Nie od razu też spotkał się z zainteresowaniem, jakiego spodziewał się tłumacz, który w przedmowie pisał: Rozumiałem być za rzecz potrzebną i pożyteczną opisać zwierzchowny postępek i sposoby, których zażywają czarownice w odprawowaniu swej bezbożności... mając nadzieję, że za tą pracą moją ludziom się oczy na te zbrodnie otworzą i urzędy do odprawowania powinności swojej się pobudzą. Procesy o czary rozpowszechniły się w Polsce dopiero w XVI w., ale ich geneza sięga 1424 r., to jest momentu wydania edyktu wieluńskiego przeciw husytom. Herezję utożsamiono wówczas z czarostwem, które w związku z tym stało się ciężkim przestępstwem. Na fali toczącego się w Polsce sporu o jurysdykcję kościelną między szlachtą a Kościołem procesy te w 1552 r. przeszły pod jurysdykcję świecką i były rozpatrywane głównie przez sądy miejskie. Orzekały one w ponad 80 proc. spraw o czary. W trakcie procesu i przy orzekaniu w sprawach o czarostwo kierowano się przede wszystkim prawem zwyczajowym, a ono opierało się na wzorach zachodnich. Tortury stosowano wobec osób oskarżonych o wszystkie przestępstwa ciężkie, z wyjątkiem dzieci, osób powyżej 60 lat, ciężarnych i upośledzonych umysłowo. Sytuację zmieniło wydanie w 1532 r. tzw. Caroliny (Constitutio Criminalis Carolina): kodeksu karnego Rzeszy Niemieckiej ustanowionego przez cesarza Karola V. Zgodnie z nim proces inkwizycyjny, w myśl znaczenia słowa inquisitio, oparto na „badaniu i dochodzeniu”. Był to proces tajny i pisemny, w którym sędzia pełnił jednocześnie rolę oskarżyciela, obrońcy i wydającego wyrok. Pozycja oskarżonego sprowadzała się do bycia przedmiotem badań. Sędziowie mieli obowiązek „baczyć na złą sławę”. Ciągnąca się za oskarżonymi opinia parających się czarami znacznie zmniejszała ich szanse na uniewinnienie. W celu uzyskania królowej dowodów, czyli przyznania się do winy, prawo dopuszczało stosowanie tortur, zwanych też „mękami”. A śmierć po takowym procesie równie była przerażająca: W roku 1526 straszne męki zadawano dwiema białogłowom (piekarce z Krakowa i Kliszewskiej ziemiance), jakoby ony Janusza Xiąże Mazowieckie zgładziły ze świata: wkopali słup pod Warszawą y dwa łańcuchy przy nim, którymi je opak za ręce nago przywiązali, y drew koło nich stosami nakładłszy zapalili: piekły się przez cztery godziny, biegając około słupa, a gdy się z sobą zeszły, kąsały ciało na sobie wzajemnie, aż upieczone pomarły”. (Marian Wawrzeniecki, Krwawe widma. Ciekawe procesy, tortury i osobliwe egzekucje, Warszawa 1909). O faktycznej wierze sędziów w praktyki diabelskie świadczy sposób, w jaki przesłuchiwali oskarżonych. Osobę posądzaną o czary sadzano tyłem do składu sędziowskiego, z zawiązanymi oczami, by nie mogła rzucić uroku spojrzeniem. Jak widać, u podstaw prześladowań leżał strach wynikający z ciemnoty denuncjatorów z jednej strony, a rozsądzających o ich racjach z drugiej. Postępowanie sądowe o maleficium (czary) dotyczyło odbierania mleka, uśmiercania zwierząt urokiem, sprowadzania chorób i kalectwa, niszczenia plonów za pomocą deszczu lub gradobicia, zabijania dzieci, bezczeszczenia zwłok. W czarach upatrywano przyczyny większości niedomagań i nieszczęć, na co wskazuje XVII--wieczny zapisek polskiego pamiętnikarza: Ledwom nie umarł, czy z przepicia, czy z uroków. Historycy próbują dziś oszacować liczbę osób osądzonych i straconych w trakcie „polowań na czarownice”, które dla poszczególnych obszarów Europy znacznie różnią się co do czasu występowania. W przypadku Starej Rzeszy przyjmuje się, że na skutek wyroków skazujących w procesach o czary zginęło 25 tys. osób, to jest niemal połowa czarownic straconych w Europie, których liczbę szacuje się na 60 tys. W XVII-wiecznym meklemburskim Glasewitz Annę Polchow od dawna obwiniano o wszelkie nieszczęścia, jakie dotknęły wieś. Wszyscy wiedzieli, że jest winna śmierci co najmniej dwóch osób, a na inne dwie sprowadziła choroby. Do tego ma na sumieniu 42 konie, dwa źrebaki, wołu, siedem świniaków, krowę i cztery cielaki. Mimo to prawnicy z Rostocku nie dawali wiary oskarżeniom, bo nie było świadków jej magicznych praktyk. Jednak pewnego lutowego poranka 1623 r. Chim Stolte, stojąc na miedzy dzielącej go od sąsiedniego gospodarstwa, zauważył we mgle jakąś postać, która wylewała zawartość garnka na jego ziemię. Z pewnością z jakimś diabelskim zamiarem. Stolte rzucił się w pogoń za kobietą, ale ta zniknęła równie szybko, jak się pojawiła. Mieszkańcy wsi po śladach stóp od razu dotarli do domu Anny Polchow. Wreszcie mieli dowód! Wiedźmę należało spalić. Procesy o czary stały się środkiem załatwiania sporów i czerpania zysków. Zdawał sobie z tego sprawę jezuita Friedrich Spee von Langenfeld, przeciwnik prześladowania czarownic, który w 1631 r. napisał Cautio criminalis (Ostrożność w procesach karnych, rozprawę formułującą zasadę in dubio pro reo – wątpliwości należy rozstrzygać na korzyść oskarżonego). Zaangażowany osobiście w walkę z absurdem więzienia, torturowania i skazywania na śmierć z powodu plotek, pomówień i wymysłów, jezuita prawdopodobnie nigdy nie dowiedział się, że ofiarą nagonki na czarownice padła jego ciotka Anna Spee, mieszkanka Bruchhausen w Nadrenii. W 1631 r. została stracona za udział w sabacie czarownic, do którego przyznała się po torturach – nakłuwaniu „diabelskich” znamion. Jak wytłumaczyć masowe uczestnictwo gapiów w publicznych egzekucjach? Zachowane opisy drastycznych sytuacji wskazują na obojętność tłumu. Dr Małgorzata Pilaszak w pracy o procesach czarownic w Polsce przytacza przypadek egzekucji przez ćwiartowanie na rynku w Krakowie w 1564 r., podczas której kat i gapie pozwalali sobie na żarty dotyczące anatomii straceńca. Z płonącymi stosami można się oswoić, a w pewnych okolicznościach nawet traktować je jako rozrywkę niewywołującą współczucia. – Uczestnictwo w egzekucjach stało się społeczną normą. Obserwowanie unicestwienia zła, dla ówczesnych ludzi realnego, mogło przynosić ulgę przez zmniejszanie poziomu lęku – mówi psychiatra Monika Gajdzik. Jak to możliwe, że w Europie tak wielu chrześcijan, wierzących przecież we wszechmoc Boga, uległo lękowi przed czarami, co doprowadziło przed sąd około 110 tys. ludzi? Wiara w czary zakorzeniła się w znacznej części chrześcijańskiej Europy m.in. na skutek nieodrzucenia do końca mentalności politeistycznej, co dobrze ilustruje powiedzenie „Panu Bogu świeczkę, a diabłu ogarek”. Zabobony, w tym zajmowanie się czarami, wzmogły się w XIV w., pod wpływem nawracających epidemii dżumy, która uśmierciła czwartą część ówczesnej populacji Europy. Uaktywniły się wówczas praktyki czarowskie i ożyły pogańskie lęki. Jacek Salij, kierownik Katedry Teologii Dogmatycznej na Uniwersytecie Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie, zwraca uwagę, że w Kościele zdawano sobie sprawę z pogańskich pozostałości na schrystianizowanych terenach. Świadczą o tym wskazówki dla duszpasterzy zawarte w spisanym ok. 1140 r. Dekrecie Gracjana, pierwszym zaakceptowanym przez Kościół zbiorze prawa kanonicznego autorstwa bolońskiego mnicha z zakonu kamedułów. W trosce o wielkie mnóstwo ludzi oszukanych (...), wierzących, że jest to prawda i w ten sposób odchodzących od prawdziwej wiary, dekret wzywa kapłanów, by z całą mocą głosili po kościołach ludowi Bożemu, że jest to fałsz. Niestety, w praktyce tłumieniu lęku przed czarami towarzyszyło jego podsycanie i ono właśnie zyskało z czasem przewagę i zebrało żniwo. W Polsce stosunek do posądzeń o czary nie zmieniał się na bardziej krytyczny w szybkim tempie. Dopiero około 1725 r. liczba procesów czarownic spadła o połowę w porównaniu z początkiem XVIII w. Ustalenie rzeczywistej skali polowań na czarownice na terenie dzisiejszego państwa polskiego jest trudne ze względu na zniszczenie większości materiałów źródłowych, jednak należy ją poważnie oddemonizować. Z całą pewnością w dawnej Rzeczypospolitej nie spłonęło 20 tys. czarownic, jak podają szeroko cytowane Procesy czarownic w Polsce w XVII i XVIII w. Bohdana Baranowskiego z 1952 r. Oszałamiające liczby podane przez Baranowskiego – 10 tys. skazanych i od 5 do 10 tys. ofiar samosądów– zostały oszacowane na podstawie liczby miast i miasteczek dawnej Rzeczypospolitej. Wybitny historyk, prof. Janusz Tazbir w artykule Liczenie wiedźm (Polityka, nr. 37/2001) stwierdza, że Bohdan Baranowski po wycofaniu się ze swoich wcześniejszych szacunków pisał już jedynie o kilku tysiącach wiedźm spalonych w Rzeczypospolitej. Wyniki nowych badań wskazują, że Polska nie była państwem przodującym w nagonce na czarownice. Odnotowano ok. 770 świeckich procesów o czary w Koronie z okresu od XVI do XVIII w. Oskarżono w nich 1 121 osób, z których blisko połowę skazano na śmierć. Fala polowań na czarownice opadała w miarę modernizacji ustroju państwowego, w tym zwiększania uprawnień władz centralnych. Jednak nawet idee oświeceniowe nie zmieniły mentalności ludzi doszukujących się przyczyny zła w aktywności wiedźm. W Niemczech dochodziło do egzekucji rzekomych czarownic jeszcze po 1770 r. Natomiast już w 1782 r., gdy w Szwajcarii, w protestanckim kantonie Glarus ścięto mieczem Annę Goldi, dziewkę służebną posądzoną o wprowadzenie czarami szpilek do żołądka córki swojego pana, niemiecka opinia publiczna potępiła proces i skazanie dziewczyny. W Getyndze miejscowa prasa wypadki w Glarus nazwała mordem sądowym. Ostatnim skazującym wyrokiem za czary, jaki wykonano na dzisiejszych ziemiach polskich, była egzekucja matki czworga dzieci, Barbary Zdunk, na podstawie wyroku sądu pruskiego w Reszlu na Warmii z 1811 r. Mimo że akta tej sprawy trafiły z Reszla do ministra sprawiedliwości w Berlinie, wyrok utrzymano w mocy. Barbara Zdunk spłonęła na stosie. Współczesnemu człowiekowi wiara w czary może się wydawać niepojęta. Ale ślad takiego widzenia świata istnieje w każdym z nas. Bo czyż na pewno obojętnie przejdziemy obok czarnego kota? Ewa Jabłońska
Kobieta, która podbiła kosmos. Uprawiała triatlon na orbicie
Jako dziecko Sunita Williams myślała, że "Jetsonowie" i "Star Trek" to zapowiedzi przyszłości, w której podróże w kosmos będą rutyną. Nigdy nie przypuszczała, że znajdzie się w gronie tych, którzy będą ją tworzyć.
Była pilot marynarki wojennej USA spędziła w przestrzeni kosmicznej 322 dni i spacerowała w niej w sumie przez blisko 50 godzin – najdłużej spośród kobiet. Po raz pierwszy spotkała astronautów dwie dekady temu w szkole pilotów doświadczalnych. Okazało się, że ze swoim doświadczeniem mogłaby do nich dołączyć, co też uczyniła. Teraz jest członkiem korpusu astronautów. − Spacer w kosmosie jest jak latanie helikopterem z grupą bojową: skupiasz się na zadaniu, ale zawsze wiesz, gdzie znajduje się druga osoba – mówi Williams. Rachel Hartigan Shea: Co wywiera największe wrażenie podczas kosmicznego spaceru? Sunita Williams: Widok – jest się bardzo, bardzo wysoko i patrzy się w dół, gdzie widać zorzę polarną. Czy to nie przeraża? Podczas mojego pierwszego spaceru (w 2006 r.) mieliśmy problem z panelami słonecznymi. Trzeba było sprawdzić, co się stało. Kiedy wspinałam się po ramieniu łączącym panele ze stacją, czułam się tak, jakbym wchodziła na wieżowiec. Powtarzałam sobie: wszystko w porządku, nie spadniesz. Przypięłam się do sznura i puściłam się, aby sobie udowodnić, że wszystko będzie dobrze. W przestrzeni kosmicznej, zamykając na chwilę oczy, możesz zmienić punkt odniesienia. Przypomniałam sobie, jak ćwiczyliśmy w basenie przesuwanie się po leżącym ramieniu, i wyobraziłam sobie, że jestem właśnie na jego boku i wcale nie wspinam się w górę, tylko przemieszczam w poziomie. Getty Images Co robisz dla zachowania spokoju ducha, gdy jesteś w kosmosie? Podczas pierwszego lotu musiałam chodzić do rosyjskiej części stacji, bo mieliśmy tylko jedną toaletę. Misza Tiurin zawsze proponował: Napijesz się herbaty? Siadaliśmy lub dryfowaliśmy przez pięć lub dziesięć minut, pijąc herbatę i rozmawiając o życiu. Uprawiałaś triathlon w kosmosie: biegi na bieżni, jazda na rowerku stacjonarnym. Ale jak poradziłaś sobie z pływaniem? Aby imitować pływanie, robiłam 15 ćwiczeń przez 20 minut − tyle czasu zwykle pływam. Co dalej? Zawsze mogę nauczać młodzież. Ale cieszyłabym się, gdyby Stany mogły wysłać kolejny statek w kosmos. Chętnie zostałabym pilotem testowym.
6 profili na Instagramie, które warto śledzić, jeśli interesujesz się fotografią
Te profile to małe galerie sztuki. Poleca redakcja National Geographic Polska.
Oto 6 profili na Instagramie, dzięki którym na nowo odkryjesz piękno świata >>> Instagram nie jest już tylko odzwierciedleniem popkulturowych trendów. Użytkownicy sami wyznaczają nowe kierunki w modzie, kulturze czy stylu życia. Dla wielu z nas Instagram jest źródłem inspiracji - również tych fotograficznych. Dlatego prezentujemy profile fotografów, których warto obserwować. Zachęcamy do śledzenia naszego profilu @natgeopl, na którym znajdziecie dawkę najlepszej fotografii podróżniczej, przyrodniczej i reportażowej. Prosto od fotografów łapiących świat w kadry z żółtą ramką. Paweł Sadowski
Poznaj smakołyk Basków! Pintxos, czyli idealny dodatek do wina
Zapraszam na rundę po barach tapas. I to w najbardziej fascynującej, bo baskijskiej odmianie!
Co zrobić z facetem, który całą noc zasuwał na łodzi, użerał się najpierw z rybami, potem z kupcami, odespał, wstał koło południa... I teraz tylko przeszkadza w domu. Wysłać na miasto! „Tylko się nie upij i nie najedz przed obiadem!”, wołała żona, a barman wychodził jej życzeniu naprzeciw i pilnował zasady „jeden kieliszek, jeden kęs”. Tak ponoć zrodziły się pintxos (czyt. pinczos), zakąski do wina, które dziś przyciągają do Kraju Basków, zwłaszcza do San Sebastián, tabuny smakoszy. Obecnie ruta de pintxos, czyli rajd po knajpkach serwujących wino i zakąski, to popołudniowy i bardzo miejski sport. Polega na wędrówce od baru do baru. W każdym próbuje się jednego pintxos będącego specjalnością kucharza, wypija kieliszek wina i… zmienia lokal. Ja pierwszą ruta de pintxos pokonałam nie do końca świadomie. Celem była południowa kawa. Wnętrze baru pachniało oliwą, przyprawami i rybą. Kawa i ciastko? Barman zrobił wielkie oczy. Chyba cava, czyli hiszpański odpowiednik szampana... Na tacach piętrzyły się kolorowe „koreczki”. Kawałki bagietki z przypiętymi kawałkami pieczonych mięs, wędlin, serów, papryczek, pomidorów, anchois. Gigantyczne małże posypane posiekaną kolorową papryką i cebulką. Krewetki przypieczone z ogonkiem, tak by łatwiej je było chwycić. Każda taca inna i każda kusząca. Wszystkie kolory baskijskiego świata położonego między morzem a wzgórzami, krainy rybaków i pasterzy, tego co dało morze i urodziła ziemia. Krainy dumnej i niszczonej wojnami. Każde pintxos to małe dzieło sztuki, niepowtarzalna kompozycja, w której smak jest wypadkową wyobraźni, szacunku, wiedzy i tradycji. Hm… a może drugie śniadanie? „Pintxos!”, ucieszył się barman. Pokiwałam głową, a on pokazał tace – do wyboru, do koloru. Przede mną wylądowała gruba szklanka pełna czerwonego wina. Zdziwiłam się nieco, ale co tam… No i zachowałam się jak troglodyta. Po uczcie na moim talerzyku piętrzył się stosik kolorowych wykałaczek, a obok tylko jeden pusty kieliszek. Barman nie mrugnął okiem, podzielił patyczki według kolorów (różne kolory oznaczają różne ceny) i podał rachunek. Mijały kolejne godziny. „Jeden zabytek, jeden bar”, stworzyłam na własny użytek nową zasadę. Odkryłam też popularne tu słówko txikiteo, które oznacza tyle co „zwiedzanie barów”. Mieszkańcy San Sebastián używają go chętnie, bo pochodzi od txikito, ulubionego przez nich słodkiego baskijskiego wina. Co ciekawe, hiszpańskie słowo tapas to nic innego jak „przykrywka”. Chodziło o to, że słodkie wino przyciąga rozmaite owady. Kieliszek przykrywano więc chlebem dodawanym do trunku za darmo, by nie topiły się w nim muchy. Z czasem na kromkach zaczęły pojawiać się dodatki. Baskijskie pintxos oznacza jednak szpadę. Nic dziwnego – w ogarniętymi nieustającymi wojnami kraju mogło zabraknąć pieczywa, ale nie szabel. Z czasem stara tradycja, że płaci się tylko za wino (pintxos były bezpłatnym dodatkiem), niestety zaniknęła. Właśnie zajadałam się seledynowymi papryczkami z an­chois zwieńczonymi zieloną oliwką. Słone, pikantne, podniecające sprawiły, że pewnie na twarzy malowała mi się błogość, bo kelner zagadnął: Gilda? Dopiero wtedy zobaczyłam na ścianie zdjęcie Rity Hayworth. Film Gilda Charlesa Vidora z 1946 r. po wojnie domowej w Hiszpanii został ocenzurowany. To właśnie Gildzie zadedykowano pintxos, które stało się symbolem San Sebastián i festiwalu filmowego, który od 1953 r. przyciąga do Donostii (bo tak brzmi baskijska nazwa miasta) gwiazdy z całego świata. Nie muszę chyba dodawać, że łatwiej je wtedy spotkać w tutejszych barach niż w obsypanych kompletem gwiazdek Michelina restauracjach. Przepis - Gilda Składniki: 24 marynowane papryczki guindilla lub inne żółte, lekko pikantne, 6 anchois, 12 oliwek (na porcję – 3 papryczki, 1 anchois, 2 oliwki). Na wykałaczkę nadziewać papryczki guindilla – można je kupić w słoiku – dalej płatki anchois i obowiązkowo zakończyć zieloną oliwką. Przystawka gilda. (Fot. BE&W)
"Ma sprawić, by kobieta wyglądała jak ideał". Zobacz, jak powstaje prawdziwe sari [FOTOREPORTAŻ]
Kolory sari działają na wyobraźnię. Kobiety w nie ubrane - jeszcze bardziej. Zaglądamy do indyjskiej fabryki sari. Tu ideały szyje się na miarę.
Zobacz FOTREPORTAŻ >>> Ma sprawić, by kobieta wyglądała jak ideał, wyszczuplać talię, a podkreślać krągłość bioder i piersi. Pierwsza wzmianka o sari pojawia się już w Mahabharacie, najstarszym znanym w świecie eposie. Jego powstanie datowane jest gdzieś między V a IV w. p.n.e. To w nim piękna księżniczka Draupadi broni się przed próbującym ją rozebrać mężczyzną, błagając bóstwa o pomoc. A te sprawiają, że materiał jej sari wydłuża się w nieskończoność, nie pozwalając, by została naga. Badania archeologiczne potwierdziły, że już 5 tys. lat p.n.e. w południowo-wschodnich Indiach zbierano w lasach dzikie jedwabniki. Z ich kokonów przędzono nici i tkano materiały. Zachowana jest północnoindyjska terakota z I w. p.n.e. przedstawiająca boginię odzianą w sari. Co prawda jej nogi owinięte są każda z osobna, ale też nie obowiązuje jedna szkoła noszenia tego ubioru. Znanych jest aż 15 sposobów drapowania materiału, różnią się w zależności od regionu Indii. Ten najpopularniejszy na świecie, tak zwany styl nivi, charakterystyczny jest dla stanu Andhra Pradesh. Kobieta owija najpierw materiał wokół swojej talii, robiąc wiele zakładek, pozostałą jego część, tzw. pallav, przewiesza przez lewe ramię. Dawniej wierzono, że przekłute materiały są nieczyste, dlatego tradycyjnie tkaninę upinało się bez użycia choćby jednej szpilki. W dzisiejszych czasach zdarza się, że hinduski pomagają sobie właśnie szpilką czy agrafką, by mieć pewność, że raz ułożone sari nie sprawi im niespodzianki, spadając. Bo ten długi na pięć, a szeroki na metr kupon materiału zdobionego nadrukami albo haftem nie ma haftki, guziczka – zupełnie nic, jest absolutnie gładki. Jego dłuższe brzegi wykańcza często złota albo srebrna taśma. W minionych czasach jedwabne nici, zwane zari, pokrywano prawdziwym złotem, w tańszej wersji miedzią czy też srebrem. W XXI w. powszechnie używa się metalizowanego poliestru. Na wyjątkowe okazje sari są jedwabne i ręcznie wyszywane, ozdabiane cekinami, bywa, że i szlachetnymi kamieniami. Na co dzień hinduski wybierają tańszą bawełnę. Sztuka tkania i barwienia, a także drukowania bawełny rozwinęła się w Indiach już w średniowieczu. Prym wiodły stany Gudżarat i Radżastan. I dziś po materiał najwyższej próby jedzie się do Bagru i Sanganeru leżących w pobliżu Jajpuru właśnie w Radżastanie. Tamtejsi rzemieślnicy przekazują sobie zawód z ojca na syna od pokoleń. Dobry czhipa – jak mówi się na artystów drukarzy, którzy drewnianymi klockami z twardego drewna tekowego zwanego śiśam zdobią tkaniny – wciąż jest w cenie. Bo to sztuka – do wykonania jednego wzoru, zależnie od jego skomplikowania, potrzeba od trzech nawet do 30 różnych klocków. Rzeźbionych w proste geometryczne figury albo wyrafinowane boota-booties, motywy kwiatowe i roślinne symbolizujące w Indiach płodność. W całym kraju wiele jest warsztatów wytwarzającymi takie ręcznie drukowane tkaniny. I wciąż w procesie produkcji wykorzystuje się tam naturalne barwniki. Pozyskiwane z roślin takich jak kampesz dający zabarwienia czerwonofioletowe, kurkuma – pięknie żółcienie, indygo – kolor niebieski... Proste sari kosztuje około 1200 rupii indyjskich, niecałe 70 zł. Najtańsi pracownicy, często wyrostki, jeszcze dzieci, dostają zaledwie 20 rupii dniówki. To tylko nieco ponad złotówka za ciężką pracę na ręcznych maszynach. A co z popytem na sari? Wszystko wskazuje na to, że będzie trwał zawsze. Nie zmieniły tego nawet czasy angielskiej kolonizacji. Noszą je kobiety bez względu na wiek, przynależność do kasty czy też zamożność. Tekst: Monika Berkowska
To prawdziwe serce każdego domu. Podróż przez 16 miejsc od kuchni
Choć wyglądem kuchnie w różnych częściach świata mogą się diametralnie różnić, ich ich rola serca domu jest uniwersalna. Prowizoryczna czy wypełniona nowoczesnymi urządzeniami, kuchnia to przestrzeń do spędzania czasu z rodziną, pielęgnowania świątecznych tradycji i wychowywania dzieci.
Postanowiliśmy pokazać wam świat od kuchni by zwrócić uwagę na to jak ważną rzeczą jest ten zwykły codzienny posiłek w gronie bliskich. Zobacz świat od kuchni! Tekst: Anna Lukacs Źródło: National Geographic News
"Tu żyją smoki" - jak wygląda najstarszy na świecie globus?
Ma wielkość dojrzałego grejpfruta, a składa się z dwóch dolnych połówek strusiego jaja, na którym wyrysowano kontynenty i morza
Najstarszy na świecie globus, na którym oznaczono Amerykę, wypłynął na londyńskich targach kartograficznych i wprawił w osłupienie znawców tematu przede wszystkim dlatego, że nikt wcześniej o nim nie słyszał. Badania porównawcze ze skorupami współczesnych jaj, rentgen i tomograf komputerowy wykazały, że globus powstał w pierwszych latach XVI w., prawdopodobnie w 1504 r., a więc tuż po odkryciu Nowego Świata. Jest o sześć lat starszy od miedzianego globusa ze zbiorów Nowojorskiej Biblioteki Publicznej, dla którego ten strusi mógł stanowić egzemplarz próbny. Świadczyć o tym mogą podobne kontury, identyczne literówki w łacińskim opisie lądów oraz hasło Hic Sunt Dracones („tu żyją smoki”), które dotychczas pojawiło się jedynie na wspomnianym antykwarycznym rarytasie z 1510 r. Debiutująca Ameryka Północna ma na strusim jaju postać kilku wysp. Ameryka Południowa to z kolei dużo większy, bliższy rzeczywistości kontynent podpisany hasłami Terra de Brazil, Mundus Novus i Terra Sanctae Crucis. To zresztą trzy z jedynie siedmiu napisów, jakie znalazły się na zachodniej półkuli. Pozostałe – ponad 60 – pokrywają Europę, Afrykę i Azję. Dużo tu także detali zdobniczych: okrętów, fal, rozbitków i potworów morskich. Strusi glob jest też pierwszym, na którym pojawiły się Arabia i Japonia. Belgijski badacz dr Stefan Missinne, który opisał znalezisko na łamach periodyku The Portolan wydawanego przez Waszyngtońskie Towarzystwo Kartograficzne, twierdzi, że globus wykonano we Florencji, ojczyźnie wielu innych map z przełomu wieków XV i XVI.
Takie okazy są niezwykle rzadkie! W połowie on, w połowie ona
Dla nas płeć to jasna sprawa - szczególnie, że u ludzi dymorfizm płciowy jest bardzo silny. Ale u innych zwierząt sprawa wygląda o wiele bardziej skomplikowanie.
Różnica w wyglądzie między samcem i samicą danego gatunku nazywana jest dymorfizmem płciowym. Określenie zakłada, że obie płcie przecina wyraźna granica. Ale w królestwie zwierząt wiele stworzeń sytuuje się po obu jej stronach. Świat przyrody pełen jest bowiem obojnaków – zwierząt, które z zewnątrz wyglądają jak samce lub samice, ale mają organy rozrodcze obu płci. Ich rzadziej występujący kuzyni to gynandromorfy – zwierzęta z mozaiką męskich i żeńskich cech – np. o rozmiarze i ubarwieniu jednej, a z genitaliami drugiej płci. Rzadko jednak spotyka się dwustronnego gynandromorfa (powyżej) – zwierzę, które w jednej połowie ma męskie, a w drugiej żeńskie cechy płciowe. Przypadki tego zjawiska stwierdzono u ptaków, skorupiaków oraz motyli. Biolog ewolucyjny Josh Jahner wyjaśnia, „co zdaniem większości naukowców musi nastąpić”, żeby powstały takie przypadki: otóż chromosomy płciowe motyli są przeciwieństwem ludzkich – samce mają dwa podobne (ZZ), a samice różne (ZW). Jajo samicy czasami ma dwa zarodki – Z i W. Gdy oba zostają zapłodnione przez spermę samca, powstały płód jest po połowie męski i żeński. Jak rzadkie są takie okazy? W badaniach z lat 80. XX w. grupa naukowców wyhodowała prawie 30 tys. motyli, wśród których znalazło się jedynie pięć gynandromorfów dwustronnych. Jahner twierdzi, że gynandromorfy z jego laboratorium próbowały składać jaja, ale bezskutecznie – najpewniej ze względu na nieprawidłowość w ich układzie płciowym. A zatem choć ta odmiana odznacza się niezwykłymi połączeniami kolorów, tego piękna motyle najwyraźniej nie są w stanie przekazać dalej. Tekst Patricia Edmonds
Światowej sławy architekt odebrał nagrodę za warszawski projekt. „To wyjątkowy wkład w urbanistyczny pejzaż stolicy”
Jeden z najwybitniejszych architektów XXI wieku, Helmut Jahn, odwiedził Warszawę, by osobiście odbierać prestiżową Nagrodę Architektoniczną Prezydenta m.st. Warszawy za projekt apartamentowca Cosmopolitan Twarda 4.
Helmut Jahn jest autorem ponad 100 prestiżowych projektów w Europie i na świecie. Ten pochodzący z Norymbergi amerykański projektant uznawany jest za jednego z najwybitniejszych architektów XXI wieku i wizjonera współczesnego projektowania. Zaliczany do grona architektonicznych postmodernistów, wymieniany jest w jednym szeregu z Normanem Fosterem i Zahą Hadid. Jego nazwisko rozsławiają fenomenalne projekty berlińskiego Sony Center na Placu Poczdamskim, Highlight Munich Business Towers czy 3,5-kilometrowy obiekt lotniska Suvarnabhumi w Bangkoku. Przez mieszkańców Chicago został nawet nazwany Flashem Gordonem architektury za futurystyczny projekt tunelu Terminala lotniska O’Hare w Chicago. W pejzażu Warszawy Warszawski projekt Jahna - Cosmopolitan Twarda 4 - to wyjątkowy wkład w urbanistyczny pejzaż stolicy. 42-piętrowy apartamentowiec jest całkowicie przeszklony (co niespotykane, nawet na wysokości 160 metrów, otwierają się okna) i roztacza się z niego niesamowity widok na panoramę Warszawy. Zlokalizowany jest w historycznej i jednocześnie nowoczesnej przestrzeni Placu Grzybowskiego. Budynek zyskał stałe miejsce na mapie kulturalnych wydarzeń w Warszawie. Organizowane są tu wystawy, koncerty i spotkania z ludźmi kultury i sztuki. Na 42 piętrze Cosmopolitan można było już podziwiać twórczość Ryszarda Horowitza, Wisławy Szymborskiej, Anny Marii Jopek czy Radzimira Dębskiego. Budynek jak muzyka Jahn wciąż szuka inspiracji, do pracy nigdy nie używa komputera a ponad 100 tys. jego rysunków o charakterystycznej komiksowej kresce, już zostało zarchiwizowanych i jest prezentowanych na licznych wystawach. Znaki rozpoznawcze jego prac to prosta forma i wyrazistość, dbałość o kolor i światło, a także łączenie dużych i zwykle bardzo wysokich budynków z tkanką miejską. To rozmywanie granic pomiędzy przestrzenią publiczną i prywatną zastosował również w Warszawie. Nie bez powodu Jahn opisując swoją pracę, przywołuje muzyczne metafory: - Musisz upewnić się, że tworzysz właściwe tony, że budynek zagra jak muzyka, że będzie odpowiednio brzmiał, nie może tylko wypełnić przestrzeni. Każdy architekt ma swoje ego, chce być rozpoznawalny, ale musi kontrolować skalę. Podczas wizyty w Polsce Helmut Jahn odebrał prestiżową Nagrodę Architektoniczną Prezydenta Warszawy dla najlepszego budynku mieszkalnego w latach 2001-2014, którą uroczyście wręczył mu wiceprezydent Michał Olszewski.