Humbak Timmy zaskakuje nawet po śmierci. Niespodzianka i nowa fala kontrowersji po sekcji zwłok
Sekcja zwłok humbaka Timmy'ego na duńskiej wyspie Anholt przyniosła sensację: wieloryb, którego uznawano za silnego samca, okazał się samicą. Jak mogło dojść do tak wielkiej pomyłki? Informacja ta wywołała kolejną falę krytyki wobec wcześniejszej inicjatywy ratunkowej na Bałtyku.
Przez wiele tygodni naukowcy, politycy oraz opinia publiczna byli zapewniani, że ratowany w rejonie Morza Bałtyckiego i Północnego wieloryb to młody samiec. To, że okazał się jednak samicą, jest wielką niespodzianką. Odkrycie wywołało kolejną już falę pytań o rzetelność przekazywanych wcześniej informacji oraz podstawy decyzji podejmowanych podczas akcji ratunkowej. Sekcja na plaży i wielka niespodzianka Wieloryb, który wiosną utknął najpierw w okolicy Niendorfu, a później wyspy Poel, został ostatecznie przetransportowany na pełne morze w ramach prywatnej akcji ratunkowej. Po wypuszczeniu zwierzę szybko umarło i dryfowało w kierunku duńskiej wyspy Anholt, gdzie zidentyfikowano je dzięki numerom seryjnym nadajnika GPS. W czwartek 4 czerwca, specjaliści z Uniwersytetu w Kopenhadze podjęli się sekcji rozkładających się i napuchniętych już zwłok wieloryba, z których najpierw musiano odprowadzić grożące wybuchem gazy. Ku zaskoczeniu wszystkich, badanie ujawniło, że rzekomy młody samiec to w rzeczywistości samica. Potwierdzono też, że w ostatnich miesiącach nie była w ciąży. Znany biolog i influencer Robert Marc Lehmann, zaangażowany w pierwsze próby ratunku, ponownie ostro skrytykował wcześniejsze doniesienia. Wyjawił, że prywatna inicjatywa deklarowała pobranie próbek DNA potwierdzających płeć, co w tej chwili stawia pod znakiem zapytania rzetelność tamtych procedur. Kto popełnił błąd określając płeć Timmy’ego? Sensacyjne wyniki sekcji wzbudziły szerokie kontrowersje. Minister środowiska Meklemburgii-Pomorza Przedniego Till Backhaus zgodził się na transport zwierzęcia sądząc, że to silny, młody samiec i ma duże szanse na przetrwanie. Podczas wcześniejszych konferencji prasowych kategorycznie zapewniał o płci humbaka, powołując się na obecnych na miejscu specjalistów. Instytucje eksperckie, takie jak np. Muzeum Morskie w Stralsund nigdy jednak nie potwierdziły informacji o płci wieloryba, twierdząc że jest nieznana. Kluczowy błąd popełnił zagraniczny ekspert sprowadzony przez prywatną inicjatywę ratunkową, Jeffrey Foster. Uznał on dźwięki wydawane przez wieloryba za śpiew godowy, który u humbaków praktykują wyłącznie samce. Trudno jednak nie zadać sobie pytania, po co umierające zwierzę miałoby wydawać odgłosy godowe? Przyczyna śmierci humbaka wciąż nieznana Dokładna przyczyna śmierci samicy wciąż pozostaje nieznana. W jej przewodzie pokarmowym nie znaleziono sieci ani ciał obcych, a szczegółowe wyniki badań tkanek będą znane dopiero za kilka miesięcy. W nerkach zwierzęcia znaleziono pasożyty, ale według informacji udzielonych portalowi Bild przez weterynarza Tima Jensena, nie zagrażały one życiu humbaka. Źródła: NDR, Merkur, Fakt Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Humbak Timmy nie żyje. Empatia sprzeczna z naukową wiedzą mu nie pomogła
Zwłoki humbaka znaleziono 15 maja koło wyspy Anholt w Danii. Następnego dnia duńska agencja ochrony środowiska, na podstawie znalezionego na zwierzęciu lokalizatora, potwierdziła, że to Timmy. Śmierć wieloryba to scenariusz, który przewidywali niemal wszyscy - od ekspertów po lokalne władze Meklemburgii-Pomorza Przedniego. Kontrowersyjna akcja ratunkowa najprawdopodobniej przysporzyła zwierzęciu dodatkowych cierpień i nie pozwoliła mu umrzeć na własnych warunkach.
Duńska Agencja Ochrony Środowiska przekazała, że martwego wieloryba znaleziono w piątek w pobliżu niewielkiej wyspy Anholt, leżącej na Kattegacie, czyli cieśninie między Danią a Szwecją. W sobotę urzędnicy potwierdzili, że to Timmy - humbak, którego losy śledzono od tygodni. Zidentyfikowano go po pozycji oraz wyglądzie nadajnika GPS. Ciało znaleziono około 70 km na południe od miejsca, w którym zwierzę wypuszczono dwa tygodnie wcześniej. Dania podkreśla, że nie ma obecnie konkretnych planów ani usunięcia Timmy'ego, ani sekcji zwłok. Władze apelują, aby nie podchodzić do wieloryba, z uwagi na ryzyko wybuchu rozkładającego się ciała. Mimo to, niemiecki dziennik „Bild” opisywał, że dwie osoby pozowały do selfie przy ciele. Akcja ratunkowa za 1,5 mln euro: empatia czy brak wiedzy? Taki scenariusz był niestety najbardziej prawdopodobny. Eksperci, m.in. Międzynarodowa Komisja Wielorybnictwa, od początku apelowali, aby osłabione zwierzę zostawić w spokoju na mieliźnie, którą samo wybrało. Ludzie jednak mieli wobec niego inne plany. Timmy stał się internetową sensacją, a opinia publiczna w końcu wymusiła na lokalnych władzach akcję ratunkową. Niemiecki milioner Walter Gunz zadeklarował, że sfinansuje próbę ratunku. Ostatecznie przedsięwzięcie wyceniano na około 1,5 mln euro. Zwierzę przetransportowano barką na głębsze wody wypuszczono 2 maja. Po uwolnieniu obserwowano, że oddycha i płynie we „właściwym kierunku”, co rozbudziło nadzieje na przeżycie. Eksperci są zgodni, lokalne władze bronią akcji Międzynarodowa Komisja Wielorybnictwa od początku oceniała akcję ratunkową jako zły pomysł, wskazując na bardzo zły stan zwierzęcia i małe szanse na przeżycie po wypuszczeniu. Podobnie eksperci z Oceanograficznego Muzeum w Stralsund rekomendowali, by pozwolić mu odejść w spokoju. Ale doskonale widoczne wielkie zwierzę umierające na mieliźnie, okazało się widokiem, którego ludzie nie potrafili zaakceptować. Po potwierdzeniu śmierci Timmy'ego spór o sens całej operacji wcale nie wygasł. Till Backhaus, minister środowiska landu Meklemburgia-Pomorze Przednie, nadal broni swojej decyzji o dopuszczeniu akcji ratunkowej. Według niego dokonano właściwego wyboru między „pewną śmiercią w męczarniach”, a „ostatnią szansą”, nawet jeśli wiązała się ze stresem. Ostatni etap akcji ratunkowej był pełen kontrowersji: brakowało dokumentacji fimowej, wieloryb miał być ciągnięty za płetwę ogonową, a umieszczony na nim nadajnik nie był sprawny. Finansujący akcję Karin Walter-Mommert i Walter Gunz dystansowali się od sposobu wypuszczenia wieloryba i wskazywali, że konsekwencje powinny obciążyć właściciela, operatorów oraz załogi łodzi Fortuna B i Robin Hood. Czy ludzie wiedzą lepiej, co jest dobre dla zwierząt? Kiedy empatia ma sens Historia Timmy'ego jest dobitnym przykładem, że empatia ma sens tylko wtedy, gdy jest poparta wiedzą. W tym przypadku głos ekspertów od początku ginął w medialnej wrzawie, a w końcu został zignorowany. Akcja ratunkowa była ratunkiem tylko z ludzkiego punktu widzenia - słabnący humbak celowo wybierał mielizny, na których chciał spędzić swoje ostatnie chwile. Humbaki, jak wszystkie wieloryby, są ssakami, ale nawet wśród ssaków wyróżniają się niezwykłą inteligencją. Towarzyszą im te same podstawowe emocje, co ludziom, w tym strach. Wieloryby często same decydują o wpłynięciu na mielizny i ma to swój głęboki sens: ssaki wolą powoli umrzeć w płytkiej wodzie, niż nagle utonąć w głębokiej. Nigdy nie dowiemy się, jak bardzo cierpiał Timmy, ale z jego historii warto wyciągnąć lekcję na przyszłość. Nie zawsze ludzka empatia wobec zwierząt jest dla nich najlepszym rozwiązaniem. Źródło: Guardian Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Więcej świń niż ludzi i klocki zamiast złota. 20 faktów o Danii, które Cię zaskoczą
Dlaczego Duńczycy uchodzą za jednych z najszczęśliwszych ludzi na świecie? To kraj niewielki, liczący niespełna 6 milionów mieszkańców, rozrzucony na ponad 400 wyspach, gdzie morze nigdy nie jest daleko . A jednak właśnie tu powstało LEGO, stąd pochodzi nazwa Bluetooth, a codzienność to mieszanka luzu, designu i kultury „hygge”. Oto 20 faktów, które pokazują, że Dania to znacznie więcej niż spokojna Skandynawia.
Spis treści: 5 rzeczy, które naprawdę zaskakują w Danii i życiu Duńczyków Hygge, dziwne urodziny i królewska tradycja – co naprawdę wyróżnia Danię? LEGO, Bluetooth i kawa – z czego słynie Dania na świecie? Od piratów po trudny język – mniej znane fakty z historii i kultury Danii – Dania jest krajem skandynawskim, ale nie za bardzo. Nie zobaczycie tam słońca o północy, skoków narciarskich ani reniferów. Niewtajemniczeni sądzą, że nordyckie nacje nie różnią się specjalnie między sobą. Są jednak w błędzie. Szwedzi to Prusacy Północy: trzymają się prosto, ubierają podobnie i są posłuszni [ciekawostki o Szwecji]. Norwegowie przypominają Szkotów. To twardy naród górali. Duńczycy z kolei są zrelaksowani i rozluźnieni. Ich ulubiona pozycja to pozycja siedząca – zapewnia dobry kontakt wzrokowy – zaczyna swoją książkę „Duńczycy" brytyjska pisarka Helen Dyrbe. Czym wyróżniają się Duńczycy, ich historia i kultura? Oto najbardziej interesujące ciekawostki o Danii. 5 rzeczy, które naprawdę zaskakują w Danii i życiu Duńczyków Najstarsza flaga świata wciąż w użyciu – Dannebrog uchodzi za najstarszą flagę narodową na świecie używaną do dziś. Według legendy spadła z nieba podczas bitwy w 1219 roku – i choć to mit, sama flaga faktycznie ma ponad 800 lat historii. Rowerowy raj z autostradami dla cyklistów – Kopenhaga ma specjalne „superścieżki rowerowe” łączące miasto z przedmieściami. Codziennie do pracy lub szkoły rowerem dojeżdża tam ponad połowa mieszkańców – to jeden z najlepszych wyników na świecie. Państwo może… sprawdzić twoje zasłony – W Danii istnieje silna kultura zaufania społecznego, ale też przejrzystości. Niektóre dane o dochodach są publiczne, a w przeszłości zdarzało się, że urzędy mogły kontrolować standard życia obywateli (np. czy odpowiada deklarowanym zarobkom). Duńczycy jedzą absurdalne ilości słodyczy – Statystyczny mieszkaniec Danii zjada rocznie nawet ponad 8 kg słodyczy. Popularne są zwłaszcza charakterystyczne słone lukrecje, które dla wielu obcokrajowców są… trudne do przełknięcia. Dzieci śpią na dworze – nawet zimą – W Danii nikogo nie dziwi widok niemowląt śpiących w wózkach wystawionych przed kawiarnią. To powszechna praktyka – uważa się, że świeże powietrze wzmacnia odporność i poprawia jakość snu. Hygge, dziwne urodziny i królewska tradycja – co naprawdę wyróżnia Danię? Hygge jako styl życia – stało się jednym z najbardziej popularnych koncepcji, które Dania dała Europie, a następnie światu. Hygge pochodzi od duńskiego przymiotnika hyggelig, którego używa się do określania wszystkiego co miłe, przytulne czy wygodne. I takie jest życie zgodne z filozofią hygge. Mogą to być jesienne dni spędzane w ciepłym pokoju, w którym pali się kilka świec (Duńczycy są rekordzistami świata w liczbie kupowany świeczek), rodzinne święta Bożego Narodzenia, słodkie wypieki czy ciepłe kolorowe swetry. Osoby, które w swoje 25. urodziny pozostają siglami, są w Danii obsypywane cynamonem – Te i inne okrągłe urodziny są tam celebrowane hucznie. Jeśli mężczyzna w wieku 25 lat wciąż jest w stanie wolnym, zostaje nazwany „pieprzowym kawalerem” (pebersvend). Wolne 25-letnie kobiety z kolei otrzymują miano „pieprzowych panien” (pebermø). Tradycyjnie takie osoby w swoje 25. urodziny są przywiązywane do ulicznych latarni i obsypywane dużą ilością cynamonu. Jeśli przez kolejne 5 lat stan partnerski Duńczyka lub Dunki nie ulegnie zmianie, na 30. urodziny zostają obsypani pieprzem. Monarchia duńska jest jedną z najstarszych na świecie – Korzenie rodziny królowej Małgorzaty II sięgają 1000 lat w przeszłość do czasów króla panującego około 900 roku. Królowa Małgorzata (urodzona w 1940 r.) panuje w Danii od 1972 roku. Mieszkańcy królestwa Danii mogą posługiwać się trzema różnymi paszportami – W zależności od pochodzenia Grenlandczycy używają paszportu fioletowego, mieszkańcy Wysp Owczych – zielonego, a Duńczycy z Danii właściwej – czerwonego. Znany z baśni „Brzydkie kaczątko” Hansa Christiana Andersena – łabędź niemy (Cygnus olor) jest narodowym ptakiem Danii. „On przynosi lato, on przynosi słońce” – taką piosenkę śpiewa wiele duńskich dzieci podczas porannych spotkaniach w szkole. Tym, który przynosił słońce i lato, był oczywiście bocian. Obecnie ten niegdyś regularnie obecny w Danii letni gość jest coraz rzadziej widziany. LEGO, Bluetooth i kawa – z czego słynie Dania na świecie? LEGO to najbardziej znana duńska marka na świecie. Ponad 36 tys. klocków LEGO jest układanych w każdej minucie. Co sekundę sprzedaje się 7 zestawów LEGO. Co ciekawe, LEGO jest również de facto największym na świecie producentem opon. Firma wytwarza 306 milionów opon gumowych do zabawkowych pojazdów. Chodzi oczywiście o liczbę małych opon do zabawek, nie realne opony samochodowe Nazwa technologii Bluetooth pochodzi od przydomku duńskiego króla Haralda Sinozębego (Harald Blåtand). Monarcha władał Danią w latach 958–987, czyli w tym samym czasie, kiedy nad Wisłą i Wartą książę Mieszko I budował podstawy państwa polskiego. Swój przydomek Harald zyskał od sczerniałego zęba wybitego w potyczce lub w wypadku. Święto Trzech Króli jest w Danii tradycyjnie obchodzone poprzez zapalenie Helligtrekongerslys – specjalnej świecy Trzech Króli. To świeca z trzema ramionami i trzema knotami. Po jednej dla każdego z królów. Dawniej w miejscu złączenia ramion umieszczano odrobinę prochu strzelniczego. Kiedy płomień świec dotarł do złączenia, rozbrzmiewał niewielki huk. Oznaczał on koniec Świąt Bożego Narodzenia. Duńczycy mają bardzo precyzyjne określenia na dziadków i babcie. Zamiast zwykłego „babcia” powiedzą dosłownie „mama mamy” (mormor) lub „mama taty” (farmor). Z kolei „dziadek” to „tata mamy” (morfar) lub „tata taty” (farfar). Według Międzynarodowej Organizacji Kawy Dania jest co roku w topie krajów świata pod względem spożycia kawy. 67 proc. Duńczyków codziennie pije kawę. Jeden na dwóch preferuje czarną kawę, a tylko jeden na sześciu nigdy nie pije kawy. Od piratów po trudny język – mniej znane fakty z historii i kultury Danii Co ciekawe, Duńczycy również mieli swoje małe imperium kolonialne. Duńskie Indie Zachodnie tworzyły 3 małe wyspy na Karaibach: Saint Thomas, Saint John and Saint Croix. Wyspy zostały ostatecznie odsprzedane Stanom Zjednoczonym w 1917 roku. W miasteczku Charlotte Amalie, które było oficjalną stolicą Duńskich Indii Zachodnich, do dziś można spotkać nazwy ulic pisane po duńsku. Język duński jest uznawany za jeden z trudniejszych do nauki nie z powodu skomplikowanej gramatyki (ta jest w miarę prosta i logiczna), lecz trudnej wymowy. Duńska fonetyka dysponuje znacznie większą liczbą samogłosek niż inne języki europejskie. Wiele z tych dźwięków jest albo trudnych do wymówienia albo do wyłapania, gdy mówi Duńczyk. Duński alfabet – a właściwie alfabet duńsko-norweski, ponieważ oba języki opierają się na tym samym abecadle – ma trzy dodatkowe litery: æ, ø, å. Każda z nich może być przy tym różnie wymawiana w zależności od pozycji w słowie. Za najtrudniejsze duńskie wyrażenie uznaje się nazwę deseru Rød grød med fløde. Jak to przeczytać? Przekonaj się sam i spróbuj powtórzyć! View oEmbed on the source website Podczas II wojny światowej Dania była okupowana przez Niemcy. Przez większość tego okresu Duńczycy stawiali bierny opór okupantowi. Symbolem dla narodu był król Christian X, który nie opuścił kraju i każdego dnia wybierał się na milczący przejazd na koniu po Kopenhadze, czym dawał otuchę swoim poddanym. Solvang to jedno z najbardziej duńskich miasteczek na świecie. Sęk w tym, że nie znajduje się w Danii, lecz w dalekiej i ciepłej Kalifornii. Solvang zostało założone ponad 100 lat temu przez duńskich kolonistów, którzy na zachodnim wybrzeżu szukali lepszego klimatu. Nazwa miasta w tłumaczeniu z duńskiego na polski to po prostu „słoneczne pole”. Historia polsko-duńskich relacji jest naprawdę długa. Jej ślady można znaleźć nawet w starej siedzibie polskich królów – na Zamku Wawelskim w Krakowie. To tam właśnie stoi Wieża Duńska. Konstrukcja została zbudowana w 1424 roku na polecenie króla Władysława Jagiełły dla specjalnego gościa ze Skandynawii. Był nim Eryk Pomorski – król Danii, Szwecji i Norwegii. Władca Północy pochodził z Darłowa i był przedstawicielem pomorskiej dynastii Gryfitów. Król Eryk to jedna z najbarwniejszych postaci duńskiej historii. Pod koniec życia stracił koronę i został piratem. Schyłek życia spędził w rodzinnym Darłowie, gdzie do dziś znajduje się jego grobowiec. Źródło: Ambasada Królestwa Danii w Polsce Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Tam, gdzie Dania spotyka Szwecję. Pokonałam najbardziej ikoniczną przeprawę Europy
Most nad Sundem to ikona. Można traktować go jak zwykłą przeprawę, drogę do celu, ale można też zaplanować wokół niego zwiedzanie Malmö i Kopenhagi. Postanowiłam pójść tym tropem i część zimowego pobytu w tych dwóch skandynawskich miastach poświęcić Øresundsbron.
Spis treści: Most nad Sundem: nie było żadnego „serialowego” morderstwa 57 metrów nad wodą Most po duńsku, czyli długi spacer plażą Most po szwedzku, czyli urokliwe Sibbarp Most nad Sundem – co warto wiedzieć przed podróżą Jeszcze chwila i słynny most nad Sundem będę mieć niemal na wyciągnięcie ręki. Dzięki uprzejmości kapitana promu Finnlines moment przepłynięcia pod konstrukcją mogę obserwować z mostku kapitańskiego i górnego pokładu. Pozostali pasażerowie mają równie dobry widok z tarasu na niższym pokładzie. Mimo zimnego wiatru część z nich wyszła na zewnątrz. Most nad Sundem: nie było żadnego „serialowego” morderstwa Niespełna godzinę temu ruszyliśmy z Malmö i płyniemy w kierunku Świnoujścia. Załoga wygląda na zrelaksowaną. – To trudne? – dopytuję kapitana. – Przepłynięcie pod mostem? Nie. Częściej martwimy się, że głębokość w tym miejscu nie jest zbyt duża, niż tym, że nie zmieścimy się pod mostem – odpowiada z uśmiechem kapitan Henry Brandt. Zza gęstych, szarych chmur przebija słońce. Jakby na zamówienie, na chwilę promienie oświetlają most. Wychodzę na pokład. Zaledwie przedwczoraj siedziałam w pociągu, który wiózł mnie mostem z Kopenhagi do Malmö. Teraz oglądam ikoniczną przeprawę z zupełnie innej perspektywy. Widząc moją ekscytację, Birgitta Rosander z załogi pyta, czy kojarzę serial o moście. Oczywiście. Jestem nawet przygotowana. Wyciągam telefon i włączam muzykę. „Echoes start as a cross in you, Trembling noises that come too soon…” Na mostku kapitańskim rozbrzmiewają pierwsze takty utworu „Hollow Talk”, tytułowej piosenki serialu „Most nad Sundem”. Birgitta się uśmiecha i przyznaje, że uwielbia ten serial. Patrzę na most i myślę: magiczny moment. Fani skandynawskich kryminałów wiedzą, o co chodzi. W pierwszym odcinku serialu ciało zostaje znalezione dokładnie na granicy między Danią a Szwecją, przebiegającej przez środek mostu. Szwedzka policjantka i duński inspektor prowadzą wspólne śledztwo, a sama przeprawa – choć jest tylko tłem wydarzeń – stała się dzięki międzynarodowej produkcji ikoną popkultury. W rzeczywistości nie doszło tu do zdarzenia identycznego jak w serialu. Most funkcjonuje jednak już ponad 25 lat i – jak każda duża infrastruktura – był miejscem różnych incydentów czy wypadków. Serialowa scena pozostaje jednak fikcją, która mocno działa na wyobraźnię. 57 metrów nad wodą Po duńsku most nazywa się Øresundsbroen, po szwedzku Öresundsbron. Oficjalna nazwa – Øresundsbron – jest hybrydą łączącą oba języki, tak jak konstrukcja łączy dwa kraje. Most został oficjalnie otwarty 1 lipca 2000 roku i był pierwszym stałym połączeniem drogowym między Danią a Szwecją. Wcześniej przez cieśninę Sund kursowały wyłącznie promy. Przeprawa to w rzeczywistości cały system inżynieryjny: most wantowy z głównym przęsłem o długości 490 metrów, sztuczna wyspa Peberholm (utworzona specjalnie na potrzeby inwestycji i pozostawiona naturze) oraz podmorski tunel Drogden po stronie duńskiej. Sam most ma dokładnie 7845 metrów długości, a cały system – wraz z wyspą i tunelem – liczy niemal 16 kilometrów. Linia kolejowa znajduje się na dolnym poziomie, natomiast autostrada E20 biegnie nad nią. Pylony mostu mają 204 metry wysokości, a prześwit pod konstrukcją wynosi 57 metrów nad poziomem morza, co umożliwia swobodny ruch dużych jednostek pływających. Z perspektywy pasażera promu ta odległość wydaje się zaskakująco niewielka. Podróżując między Malmö a Kopenhagą, postawiłam jednak na transport publiczny. To wybór wielu mieszkańców obu miast. Pociągi kursują często, a pasażerowie zdają się nie zwracać już uwagi na wyjątkowość przeprawy – dla większości to codzienność. Granica państw przebiega w połowie konstrukcji: w jednej chwili, pędząc pociągiem, zmieniasz kraj. Bilet z Malmö do Kopenhagi kosztuje około 120 koron szwedzkich, w zależności od taryfy i rodzaju biletu. Mało kto na co dzień myśli o tym, że obiekt należy do najbardziej monitorowanych mostów w Europie. Funkcjonuje tu wspólne centrum operacyjne Danii i Szwecji, kontrolujące warunki pogodowe, natężenie ruchu oraz kwestie bezpieczeństwa. Silny wiatr czy trudne warunki atmosferyczne mogą prowadzić do czasowych ograniczeń dla niektórych pojazdów. Most po duńsku, czyli długi spacer plażą Zimowa Kopenhaga kusi wieloma atrakcjami: znakomitymi muzeami, dobrą kuchnią, słynnym parkiem rozrywki Tivoli czy popularnym wśród mieszkańców morsowaniem i saunowaniem. Chętnie korzystam z tych możliwości, ale obowiązkowo planuję też spacer najdłuższą kopenhaską plażą – Amager Strandpark. To miejsce z urokliwą promenadą i widokiem na most nad Sundem. Zimą idealne na spokojny spacer, przejażdżkę rowerem czy bieganie, ale też – dla odważnych – na zimną kąpiel. Amatorów morsowania spotykam co chwilę. Winter bathing połączony z relaksem w saunie jest tu niemal stylem życia. Mimo chłodu Amager Strandpark przyciąga mieszkańców. Łatwo tu dotrzeć metrem. Mijam biegaczy i osoby spacerujące z psami. Staję nad wodą i patrzę w kierunku mostu, który w dżdżystej, zimowej pogodzie tonie w szarej mgle. Nad cieśniną przelatuje samolot zmierzający do lądowania na lotnisku Kopenhaga–Kastrup. Most łączy Malmö z wyspą Amager, na której znajduje się Kastrup – kopenhaskie lotnisko. Amager Strandpark pozwala zwolnić i cieszyć się chwilą bez pośpiechu. Widok na wodę i most w oddali działa kojąco. Surowy, nordycki klimat dodaje temu miejscu wyjątkowego charakteru. Jeśli jednak ktoś chciałby zobaczyć most wyraźnie i z bliska od strony duńskiej, warto wybrać się do Dragør Harbour – niewielkiego, historycznego portu rybackiego położonego niedaleko wjazdu na most. Z portu widać początek konstrukcji, pylony i przęsła, a także startujące z pobliskiego lotniska samoloty. Do Dragør można dotrzeć metrem do Kastrup, a następnie autobusem albo rowerem – trasa wzdłuż wybrzeża uchodzi za jedną z najpiękniejszych w okolicach Kopenhagi. Most po szwedzku, czyli urokliwe Sibbarp Do Malmö wracam pociągiem. Nie mam wiele czasu na zwiedzanie, dlatego wybieram jeden punkt widokowy – Sibbarp. To dzielnica chętnie odwiedzana przez mieszkańców. Idealna na spacer czy przejażdżkę rowerem. Dojeżdżają tu miejskie autobusy, są parkingi i camping. To również jeden z najbliższych mostowi punktów widokowych od strony Malmö. Latem bywa tu tłoczno – ze względu na mola, kąpieliska i rozległe trawiaste tereny sprzyjające piknikom. Zimą spotykam morsujących Szwedów, biegaczy oraz wędkarzy próbujących szczęścia na kamienistym brzegu. Tego dnia jest mgła. Most częściowo znika w wodach zatoki i we mgle. Sceneria jest tajemnicza, niemal hipnotyzująca. Trudno nie pomyśleć o klimacie skandynawskich kryminałów. Na kamieniach dostrzegam żółty złotorost, którego kolor w kontrze do szarości wydaje się wyjątkowo intensywny. Obok rosną krzewy rokitnika. Zrywam kilka kwaśnych owoców – w Szwecji można to robić legalnie dzięki prawu powszechnego dostępu do przyrody. Planując wycieczkę wokół mostu i będąc w Malmö, warto odwiedzić także: plażę Ribersborg („Ribban”) – z szerokim widokiem na most, Limhamnsfältet – szczególnie atrakcyjne o zachodzie słońca, Scaniaplatsen w dzielnicy Västra Hamnen – miejsce, z którego widać zarówno most, jak i wieżowiec Turning Torso. Most nad Sundem – co warto wiedzieć przed podróżą Przejazd autostradą przez most jest płatny. Wysokość opłaty zależy od rodzaju pojazdu i sposobu płatności. Aktualne ceny oraz informacje o ewentualnych utrudnieniach można sprawdzić na stronie operatora mostu. W pociągach mogą zdarzać się kontrole tożsamości, dlatego warto mieć przy sobie dowód osobisty lub paszport. Planując podróż samochodem trzeba też brać pod uwagę możliwe ograniczenia związane z silnym wiatrem. Most nad Sundem nie jest tylko drogą z punktu A do punktu B. To przykład imponującej inżynierii, element codzienności mieszkańców regionu Øresund, a jednocześnie symbol współpracy dwóch państw. Można nim po prostu przejechać – albo uczynić z niego cel podróży. Źródło: National Geographic Traveler Nasza ekspertka Katarzyna Świerczyńska Reporterka zakochana w swojej pracy. Po godzinach prowadzi podróżniczego bloga „Podróże z psem” i jest współautorką projektu „Nad portem noc” pokazującego nocne życie Szczecina. Najczęściej podróżuje blisko, najlepiej na własnych nogach lub rowerem. Uwielbia Puszczę Bukową, nadodrzańskie szlaki i Bałtyk o każdej porze roku.
Ragnar Lothbrok, czyli Kosmate Portki. Czy legendarny wikiński władca istniał naprawdę?
Miał być postrachem Anglii i Francji, bezpośrednim powodem powołania Wielkiej Armii Pogańskiej i kochankiem mitycznej królowej Aslaug. Legenda Ragnara Lothbroka fascynuje miłośników historii od niemal tysiąca lat. Ten mityczny nordycki dowódca został główną postacią bijącego rekordy popularności serialu „Wikingowie”. Niestety, wciąż nie wiadomo, czy Wiking Ragnar Lothbrok naprawdę istniał.
Spis treści: Wojownik nienarodzony Ragnar, ojciec wojowników Trzy żony Ragnara Zabijał mityczne stworzenia, grabił na niewyobrażalną skalę, śmiał się śmierci w twarz – a czyniąc to wszystko pomógł ukształtować istniejący do dziś archetyp wikińskiego wojownika. Ragnar Lothbrok (Lodbrok) – którego przydomek wbrew temu, jak opisano go w serialu „Wikingowie” nie oznacza „łamiącego prawa”, lecz „kosmate spodnie” – prawdopodobnie nie istniał naprawdę, a na jego historię składają się opowieści o przynajmniej kilku wikińskich wodzach z IX wieku. Co ciekawe, chociaż badacze powątpiewają w istnienie Ragnara, to już jego synowie są postaciami historycznymi, których życie jest dobrze udokumentowane. Jak to możliwe? Wojownik nienarodzony Nic, co wiemy o Ragnarze Kosmatych Portkach (Kosmatoportym?), nie jest pewne. Według legend żył w IX wieku, czyli w środkowym okresie tak zwanej epoki wikingów. Uznaje się, że poniósł śmierć przed 865 rokiem naszej ery. Miał umrzeć w dole pełnym jadowitych węży, do którego wrzucił go anglosaski władca Northumbrii Ella lub Ælle. Dowiedziawszy się o śmierci ojca, synowie Ragnara zwołali tzw. Wielką Armię Pogan i ruszyli na wysypy. Jednym z kandydatów na pierwowzór Ragnara jest wikiński przywódca Danii o imieniu Reginheri, który w 845 roku zaatakował Paryż. Współczesne źródła opisują ten najazd jako wyjątkowo brutalny, wspominając o licznych jeńcach i ponad stu straconych osobach. Wkrótce potem Reginheri wrócił do Danii, gdzie zmarł. Nic więcej o nim nie wiemy. Lothbrok mógł pierwotnie być postacią odrębną od Ragnara, a pochodzenie samego imienia było przedmiotem intensywnych debat. Islandzki uczony Ari Þorgilsson, piszący w latach 1120–1133, jako pierwszy połączył imiona „Ragnar” i „Lothbrok”, twierdząc, że to „Ivar, syn Ragnara Lothbroka” zabił Edmunda z Anglii Wschodniej. Bo tak naprawdę Ragnar Lothbrok pojawił się w historiografii poprzez swoich domniemanych synów. Ragnar, ojciec wojowników Ivar Ragnarsson, zwany też Ivarem Bez Kości, Halfdan i Ubbe Ragnarsson, Björn Żelaznoboki – to wikińscy przywódcy działający we Francji, Irlandii i Anglii w drugiej połowie IX wieku. Wikiński wojownik imieniem Björn – prawdopodobnie pierwowzór Björna Żelaznobokiego – jest znany z najazdów na okolice Sekwany w latach 857–859. Ivar i Ubbe należeli do przywódców tzw. Wielkiej Armii Pogańskiej, która w 865 roku najechała Anglię, podbiła Northumbrię i pokonała jej królów, Osberhta i Ællę, w wielkiej bitwie pod Yorkiem w 867 roku. W 869 roku ruszyli na południe i zabili króla Edmunda z Anglii Wschodniej. Wielu ich wojowników osiedliło się w północnej i wschodniej Anglii, podczas gdy Ivar został władcą wikińskiego królestwa rozciągającego się po obu stronach Morza Irlandzkiego, z ośrodkami w Dublinie i Yorku. Wiadomo, że Ivar zmarł w Dublinie w 873 roku. Ubbe natomiast mógł zginąć w bitwie w Devonie w 878 roku. Działalność tych wojowników jest potwierdzona w współczesnych źródłach z IX wieku. Możemy być pewni, że istnieli. Problem polega jednak na tym, że nie wiemy dokładnie, jak byli ze sobą spokrewnieni, a żadne z wczesnych źródeł nie mówi nam, kim był ich ojciec. Dopiero w drugiej połowie XI wieku – niemal 200 lat po ich śmierci – zaczęto określać ich mianem „synów Ragnara Lothbroka”. Duński król o imieniu Lothbrok został po raz pierwszy wspomniany około 1070 roku przez normańskiego historyka Wilhelma z Jumièges, który nazwał go ojcem Björna Żelaznobokiego. Kilka lat później kronikarz Adam z Bremy określił Ivara, „najokrutniejszego z nordyckich wojowników”, jako kolejnego syna Ragnara Lothbroka. Niezależnie od historycznych początków Ragnara Lothbroka, do XII wieku jego legenda zaczęła szybko wychodzić z cienia jego synów i samodzielnie pojawiać się w sagach, kronikach i poematach północnej Europy. Do tego czasu wokół jego postaci narosła złożona i barwna sieć opowieści – daleka od jakichkolwiek rzeczywistych korzeni historycznych. Najpełniejsze wersje tej historii – na których opiera się większość współczesnych interpretacji – znajdują się w staronordyckiej „Sadze o Ragnarze Lothbroku”, spisanej w XIII-wiecznej Islandii, oraz w dziełach duńskiego historyka Saxo Grammaticusa, piszącego w latach 1188–1208. Obaj autorzy łączyli wcześniejsze źródła pisane z różnorodnymi legendami ustnymi, tworząc rozbudowane, długie i często sprzeczne narracje. Również tam należy szukać opowieści o trzech żonach Ragnara, co może być wynikiem próby połączenia trzech odrębnych legend. Trzy żony Ragnara We wspomnianym już serialu „Wikingowie” Ragnar Lothbrok ma dwie żony: Lagerthę i Aslaug. Lagertha jest waleczną tarczowniczką, a Aslaug księżniczką – córką tarczowniczki Brynhildr. Jednak według przekazów historycznych Ragnar Lothbrok miał jeszcze jedną żonę oraz kilka innych kochanek. Kim więc były te kobiety? Zanim Lagertha została nieustraszoną wojowniczką, była po prostu szlachetnie urodzoną kobietą, która wraz z wieloma innymi dostała się do niewoli i była zmuszona do prostytucji po śmierci króla Sigurda, ojca Ragnara. Jednak nie poddała się takiemu losowi. Przebrana za mężczyznę stanęła zbrojnie u boku Ragnara, który wytoczył bitwę mordercy swego ojca, człowiekowi znanemu z kronik jako Fro. Lagertha urodziła Ragnarowi troje dzieci. Jednak legendarny władca zdecydował się ją porzucić, a swoją uwagę skierował na Thorę, córkę króla Herodda. Thora była rozpieszczana przez ojca i w wyniku tego „wyhodowała potwora” – żmiję wrzosową. Ragnar zaczyna więc rozważać, jak zabić tę bestię, ponieważ król Herodd obiecał rękę Thory temu, kto tego dokona. W trakcie prób wielu mężczyzn ginie, a Ragnar sporo się od nich uczy. Istnieją różne wersje tego, co Ragnar robi, ale w skrócie: zakłada kudłate spodnie, które wysmarował smołą. Spodnie mogły być także obsypane piaskiem albo uzupełnione o szatę, którą Ragnar zmoczył i zamroził dla dodatkowej ochrony. Następnie przystępuje do ataku na węża. Korzystając nie tylko z tych spodni, lecz także z tarczy jako osłony, zabija węża i zdobywa rękę Thory. Gdy ojciec Thory widzi strój Ragnara, nadaje mu przydomek Lothbrok, co mniej więcej tłumaczy się jako „włochate/kędzierzawe spodnie”. Po tym Ragnar i Thora biorą ślub i mają dwóch synów. W zależności od źródła chłopcy nazywają się Radbard i Dunwat albo Eirik i Agnar. Po śmierci Thory Ragnar spotyka Aslung. Sagi mówią, że Aslaug była córką Sigurda Zabójcy Smoka i tarczowniczki Brynhildr. Jednak z powodu konfliktów, które kończą się śmiercią jej rodziców, Aslaug trafiła pod opiekę Heimira. Heimir obawia się o jej bezpieczeństwo, więc ukrywa ją w futerale od harfy i udaje żebraka, by ukryć ich tożsamości. Gdy Ragnar ją znajduje, mieszka ona pod opieką Grimy i Akiego, po tym jak ci zabili Heimira, więc Ragnar zakłada, że Aslaug jest chłopką. Ona nie wyprowadza go z tego błędu. Podobnie jak w serialu, Ragnar i Aslaug pobierają się po tym, jak Aslaug rozwiązuje jego zagadkę i staje przed nim: ani ubrana, ani naga; ani syta, ani głodna; ani sama, ani w towarzystwie. Para ma wielu synów. W życiu Ragnara były też inne kobiety. Wśród nich Swanloga, wymieniona jako jego żona w „Gesta Danorum”. Jednak możliwe, że jest to Aslaug albo Thora występująca pod innym imieniem. Ingibjorg była córką króla Eysteina, przyjaciela Ragnara. Podczas wizyty u Eysteina Ragnar zostaje zaręczony z Ingibjorg, ponieważ otoczenie uważa, że Aslaug jest „poniżej” jego pozycji. Gdy Ragnar wraca do domu, Aslaug konfrontuje go z tymi zaręczynami i ujawnia Ragnarowi swoją prawdziwą tożsamość. Aslaug mówi mu, że jeśli dziecko, które nosi, będzie miało znak węża w oku, będzie to dowód, że naprawdę jest córką Sigurda i Brynhildr. Gdy rodzi się Sigurd, okazuje się to prawdą i Ragnar zrywa zaręczyny z Ingibjorg. Powoduje to rozłam między nim a królem Eysteinem. Natomiast matka Ubbe to bezimienna kobieta, córka mężczyzny imieniem Esbern. Ragnar przebiera się za kobietę, aby dostać się do jej komnaty. Jak widać, życie Ragnara Lothbroka to przede wszystkim piękna i zawiła opowieść o wczesnośredniowiecznej północnej Europie i tym, kim byli i kim chcieli być potężni nordyccy wojownicy, który śmiali się śmierci w twarz. Źródło: National Geographic Polska Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Czego polscy naukowcy szukają na Grenlandii? To „niezbadana kraina z wielkim potencjałem”
Na północno-wschodniej Grenlandii polski paleontolog dr Grzegorz Niedźwiedzki odkrywa skamieniałości, które mogą całkowicie odmienić naszą wiedzę o ewolucji czworonogów. Wyprawa zaplanowana na 2026 rok może przynieść kolejne przełomy… ale to nie takie proste. Czego naukowcy tam szukają?
Największa wyspa świata to obecnie gorący temat. Nie tylko przez aspekt polityczny, ale także naukowy – lodowa Grenlandia kryje skamieniałości, które mogą zmienić podręczniki. Grzegorz Niedźwiedzki w ciągu ostatnich 12 lat był już tam pięć razy, a trzykrotnie kierował ekspedycją badawczą. Teraz chce wyruszyć jeszcze raz, ale amerykańskie zakusy mogą pokrzyżować mu plany. Trudne warunki odstraszają badaczy Ekspedycje paleontologiczne prowadzone przez dr. Grzegorza Niedźwiedzkiego na Grenlandii to ekstremalna walka z surową naturą. Tereny północno-wschodniej części wyspy to polarna, górzysta pustynia, całkowicie pozbawiona roślinności. W takich warunkach naukowcy zmuszeni są do samodzielnego poruszania się i często pokonują nawet 30 kilometrów dziennie z całym sprzętem na plecach. Bez szlaków, bez infrastruktury, z ograniczonym dostępem do środków transportu – tylko helikopterem można dotrzeć w dalsze rejony. Paleontolog opowiada PAP, że noclegi odbywają się pod gołym niebem lub w namiotach, w pełnej samowystarczalności. Wyprawy trwają nawet pięć tygodni, a ich sukces zależy od pogody i gotowości zespołu do przetrwania w całkowitym odosobnieniu. Przełomowe polskie znaleziska z wyspy Ymer – czworonogi sprzed 350 mln lat W latach 2022 i 2024 ekspedycje pod kierunkiem dr. Niedźwiedzkiego skupiły się na wyspie Ymer u wybrzeży Grenlandii, gdzie zespół natrafił na stanowisko z okresu dewonu, czyli sprzed 420–350 mln lat. Choć obszar badawczy liczył zaledwie 20 na 50 metrów, naukowcy zebrali ogromną ilość skamieniałości wczesnych czworonogów – rybopłazów, które są formami przejściowymi między rybami a płazami. – Podręczniki będą do zmiany – zapowiada naukowiec. Według Niedźwiedzkiego skala odkryć ma potencjał, by zrewolucjonizować dotychczasową wiedzę na temat ewolucji kręgowców. Stanowisko jest tak bogate, że zgromadzony materiał starczy na dekady analiz i badań. To nie jedyne odkrycia: znaleziono tam m.in. wiele warstw skamieniałości ryb, które mogą zdominować przyszłe badania paleontologiczne, czy szczątki prassaka sprzed 215 mln lat. Ekspedycja 2026 zagrożona przez napięcia geopolityczne Kolejna wyprawa na Grenlandię planowana jest na przełom lipca i sierpnia 2026 roku. Jej realizacja zależy jednak od rozwoju sytuacji geopolitycznej, w szczególności relacji między Stanami Zjednoczonymi a Danią. Grenlandia, jako terytorium zależne Danii, znajduje się pod czujnym okiem władz. Już w poprzednich latach skutkowało to wizytami duńskich żołnierzy kontrolujących legalność badań. Zakusy prezydenta Trumpa chcącego przejąć kontrolę nad wyspą nie są bowiem niczym nowym. Mówił już o nich w trakcie pierwszej kadencji. Niedźwiedzki opowiada, że już w poprzednich latach lokalni żołnierze sprawdzali przygotowanie, dokumenty ekipy i to, czy faktycznie badacze zajmują się wykopaliskami, a nie np. szukają cennych dla Stanów Zjednoczonych minerałów. Jak zaznacza dr Niedźwiedzki, ewentualne zamknięcie cywilom dostępu części Grenlandii dla z powodu napięć międzynarodowych mogłoby uniemożliwić realizację ekspedycji. Naukowiec pozostaje jednak w kontakcie z lokalną administracją i monitoruje sytuację, mając nadzieję na kontynuację badań. Marzenie z dzieciństwa, które doprowadziło do wielkich odkryć Dr Grzegorz Niedźwiedzki zainteresował się Grenlandią jako dziecko – zbierając znaczki z wymarłymi zwierzętami. Szczególne wrażenie zrobiła na nim rekonstrukcja ichtiostegi – wczesnego rybopłaza, przodka współczesnych czworonogów, który żył właśnie na tej wielkiej wyspie. Fascynacja tym organizmem ukształtowała jego pasję i ostatecznie doprowadziła do udziału w ekspedycji, podczas której w 2015 roku znalazł fragment czaszki tego wyjątkowego zwierzęcia. To symboliczny moment, w którym dziecięce marzenie przekształciło się w naukowe odkrycie o potencjalnie globalnym znaczeniu. Niedźwiedzki wierzy, że Grenlandia to miejsce jeszcze niewyeksplorowane, kryjące wiele tajemnic ewolucji życia na Ziemi. Źródło: naukawpolsce.pl Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Amerykański sen o Grenlandii trwa od dekad. USA próbowały potajemnie wykupić wyspę za 100 mln dolarów w złocie
Amerykańskie starania o przejęcie Grenlandii trwają od ponad stu lat. Po II wojnie USA oferowały Danii 100 milionów dolarów w złocie, lecz propozycja została odrzucona. Dlaczego Grenlandia jest dla USA tak ważna?
Spis treści: Początkowe zainteresowanie USA Grenlandią Rola Grenlandii w czasie II wojny światowej Powojenne starania o Grenlandię Ciągłe zainteresowanie Grenlandią Przez ponad sto lat strategiczne położenie i zasoby naturalne Grenlandii sprawiały, że była ona celem amerykańskich ambicji, które osiągnęły swój szczyt podczas zimnej wojny. Jednak przywódcy wyspy konsekwentnie opierali się tym zakusom. Oto dlaczego Grenlandia pozostaje jedną z najbardziej pożądanych wysp na świecie. Początkowe zainteresowanie USA Grenlandią Fascynacja Stanów Zjednoczonych największą na świecie wyspą, niebędącą kontynentem, sięga końca XIX wieku. Wówczas sekretarz stanu William Seward, świeżo po zakupie Alaski od Rosji za 7,2 miliarda dolarów w 1867 roku, zaczął przyglądać się Grenlandii i Islandii jako potencjalnym amerykańskim terytoriom. W raporcie zleconym przez Sewarda (który również miał zakusy na Kanadę) z 1868 roku czytamy o bogatych łowiskach na Grenlandii i bogactwach mineralnych. Według tego dokumentu, przejęcie Grenlandii mogłoby również zmusić Kanadę (położoną między Alaską a Grenlandią) do przyłączenia się do Stanów Zjednoczonych. Ale Grenlandia, autonomiczne terytorium Danii, nie jest tylko pustą połacią lodu. Wyspa od wieków jest domem dla rdzennych społeczności, głównie Eskimosów. Społeczności te doskonale sobie radziły w surowym arktycznym środowisku Grenlandii. Parały się rybołówstwem, polowaniem. Łączył ich ścisły związek z ziemią, którą zasiedlali. Wczesne zainteresowanie Stanów Zjednoczonych w dużej mierze pomijało te społeczności, skupiając się zamiast tego na strategicznym położeniu wyspy i zasobach naturalnych. Trend ten utrzymywał się przez dziesięciolecia. – Wszystko sprowadza się do dwóch czynników: lokalizacji i minerałów. I to naprawdę się nie zmieniło – mówi Peter Harmsen, dziennikarz z Kopenhagi i autor książki „Fury and Ice: Grenlandia, Stany Zjednoczone i Niemcy podczas II wojny światowej”. Choć starania Sewarda zakończyły się niepowodzeniem, zainteresowanie Grenlandią nie słabło. W 1910 roku ambasador USA Maurice Egan zaproponował skomplikowaną transakcję: Stany Zjednoczone wymieniłyby ziemię na Filipinach na Grenlandię i Duńskie Indie Zachodnie (od Danii). Następnie Duńczycy wymieniliby się ziemiami z Niemcami. Po raz kolejny jednak wysiłki spełzły na niczym. Rola Grenlandii w czasie II wojny światowej Grenlandia znalazła się w centrum uwagi podczas II wojny światowej. Po zajęciu Danii przez Niemcy w 1940 roku, Stany Zjednoczone postanowiły zabezpieczyć wyspę w ramach Doktryny Monroe, która ostrzegała europejskie mocarstwa przed ekspansją na półkulę zachodnią. W kwietniu 1941 r. Stany Zjednoczone podpisały z duńskim ambasadorem umowę o „obronie Grenlandii”, która przyznawała USA prawo do budowy i dostępu do baz wojskowych na wyspie. Złoża kriolitu na wyspie, niezbędne do produkcji samolotów, stały się kluczowym zasobem. Grenlandzkie stacje meteorologiczne były również niezbędne do prognozowania pogody w Europie, wspomagając tym samym plany aliantów. Po kapitulacji nazistowskich Niemiec w maju 1945 r. Duńczycy spodziewali się, że siły amerykańskie spakują się i wrócą do domu. Ci jednak chcieli pozostać na miejscu. – Było to postrzegane jako tak krytyczne dla bezpieczeństwa USA, dlatego opieraliśmy się temu – mówi emerytowany amerykański dyplomata Brent Hardt, obecnie pracownik German Marshall Fund of the United States. Powojenne starania o Grenlandię Po II wojnie światowej Stany Zjednoczone zwróciły uwagę na nowe potencjalne zagrożenie: Związek Radziecki. W obliczu narastającej zimnej wojny amerykańscy oficerowie wojskowi i marynarki wojennej zdali sobie sprawę ze znaczenia położenia Grenlandii w Arktyce jako punktu pomiędzy USA a ZSRR. Owen Brewster, były senator stanu Maine, opisał zakup Grenlandii jako „wojskową konieczność”. Grenlandia oferowała również wiele możliwości eksploracji i badań. W 1946 r. urzędnik Departamentu Stanu John Hickerson poinformował, że amerykańscy przywódcy wojskowi uznali Grenlandię za „niezbędną dla bezpieczeństwa Stanów Zjednoczonych”. Stany Zjednoczone potajemnie zaproponowały Danii zapłatę 100 milionów dolarów w złocie za Grenlandię. Ten fakt opisała agencja Associated Press kilkadziesiąt lat później. W zamian za część wyspy USA oferowały również bogate w ropę ziemie w dystrykcie Point Barrow na Alasce. – Stany Zjednoczone próbują stworzyć w Europie Zachodniej swój obraz jako pozytywnej siły demokratycznej, utrzymującej transcendentne wartości, uznającej niezależność i autonomię – mówi prof. Ron Doel z Florida State University i redaktor książki „Exploring Greenland: Cold War Science and Technology on Ice”. Hardt twierdzi jednak, że propozycja ta zszokowała duński rząd. – Chociaż wiele zawdzięczamy Ameryce, nie uważam, że jesteśmy im winni całą Grenlandię – powiedział ówczesny duński minister spraw zagranicznych, Gustav Rasmussen. Ciągłe zainteresowanie Grenlandią W 1951 r. USA i Dania zawarły nowe porozumienie, na mocy którego Stany Zjednoczone mogły kontynuować działalność i zakładać bazy wojskowe na wyspie. Zostało to uznane za stosowne przez Organizację Traktatu Północnoatlantyckiego (NATO) – transatlantycki sojusz wojskowy utworzony w 1949 roku. Układ ten wzmocnił strategiczną rolę Grenlandii w obronie transatlantyckiej podczas zimnej wojny. W latach 70. XX wieku odtajniono dokumenty z amerykańskich archiwów narodowych, ujawniające powojenne próby zakupu Grenlandii. Jednak dopiero w 1991 roku duńska gazeta po raz pierwszy poinformowała o tym, wywołując ponowną debatę na temat suwerenności Grenlandii i historycznych ambicji Stanów Zjednoczonych. Obecnie znaczenie Grenlandii nadal rośnie wraz z ocieplaniem się Arktyki. Odblokowywane są nowe szlaki żeglugowe i dostęp do niewykorzystanych zasobów. Jednak zarówno Dania, jak i Grenlandia są stanowcze: Grenlandia nie jest na sprzedaż. „Grenlandia należy do jej mieszkańców” – napisał w mediach społecznościowych premier Grenlandii Múte Egede. „Nasza przyszłość i walka o niepodległość to nasza sprawa”. Źródło: National Geographic Opracował: Szymon Zdziebłowski
W Danii odkryto wrak gigantycznego statku z czasów średniowiecza. Powstał z drewna z dzisiejszej Polski
Przez 600 lat wody koło Kopenhagi skrywały niewiarygodny sekret. Archeolodzy z Danii odkryli olbrzymi średniowieczny „superstatek”. To największa jednostka tego typu rozpoznana do tej pory. Część drewna do jej wykonania pochodziła z dzisiejszej Polski.
W średniowieczu transport morski był siłą napędową handlu międzynarodowego. Centralnym elementem tego systemu był kogi, nazywane „superstatkami” epoki. Był to zaawansowany typ statku. Opracowano go w rejonie Morza Północnego. Dzięki jego konstrukcji można było przewozić ogromne ilości towarów. Ten transport był wydajny i tani. Wcześniej na długich trasach przewożono towary luksusowe. Kogi zmienił tę zasadę. Nagłe stało się opłacalne przewożenie dóbr codziennych na duże odległości. Były to na przykład cegły, drewno, sól. Można więc je porównać do dzisiejszych kontenerowców, które transportują większość towarów na świecie. Wyjątkowy statek z czasów bitwy pod Grunwaldem Tę wyjątkową kogę odkryto w Sundzie, cieśninie między Danią a Szwecją. Miejsce to jest dobrze znane fanom skandynawskich seriali kryminalnych ze względu na produkcję „Most nad Sundem”. Archeolodzy od razu wiedzieli, że to nie jest zwykły wrak. Statek o tak wielkiej pojemności musiał należeć do zorganizowanej struktury handlowej. Odkryty wrak nazwano Svælget 2. Ma on wymiary, które potwierdzają, że kogi mogły osiągać ekstremalne rozmiary. Statek mierzy około 28 metrów długości. Ma 9 metrów szerokości i 6 metrów wysokości. Zbudowano go około 1410 roku, a więc wtedy, gdy rozegrała się słynna bitwa pod Grunwaldem. Jednostka ta była w stanie przetransportować nawet 300 ton towaru. Oznacza to, że jest to największa koga, jaką kiedykolwiek odkryto na świecie. Co wiemy o statku? Z analizy drewna wiemy, że Svælget 2 powstał w Holandii. Natomiast drewno do wykonania statku pozyskano z Pomorza, czyli dzisiejszej Polski (był to dąb) oraz Holandii. Z kolei ramy statku, zwane też wręgami, pochodziły z Holandii. Pochodzenie drewna jest dowodem na złożoną sieć handlową w Europie Północnej w XV wieku. Zaginiony ładunek gigantycznego statku Chociaż w obrębie wraku nie znaleziono ładunku, statek był na pewno kupiecki. Archeolodzy nie znaleźli śladów wykorzystania go do celów wojennych. Brak balastu sugeruje, że był on wypełniony ciężkimi towarami. Svælget 2 jest wyjątkowo dobrze zachowany. Spoczywał na głębokości 13 metrów. Piasek chronił go od stępki po reling, co jest rzadkością. Dzięki temu znaleziono części takielunku, czyli systemu lin, który pozwala kontrolować żagiel. To daje unikatową szansę, aby zrozumieć, jak wyposażano największe kogi. Zaskoczenia wewnątrz wraku Po raz pierwszy znaleziono też archeologiczne dowody na istnienie rufowego kasztelu. Wcześniej znaliśmy te drewniane platformy tylko z rysunków. Taka konstrukcja dawała załodze schronienie i chroniła ją przed złą pogodą. Wielką niespodzianką był też kambuz, czyli kuchnia. Jest to najwcześniejszy przykład takiej ceglanej kuchni znaleziony w wodach Danii. Pozwalała ona załodze gotować ciepłe posiłki na otwartym ogniu. Oznaczało to znaczną poprawę komfortu dla marynarzy, którzy zwykle jedli tylko suszone, zimne jedzenie. W pobliżu kambuza odkopano garnki z brązu i ceramiczne miski. Znaleziono też resztki ryb i mięsa. Co teraz stanie się z kogą? Wrak statku Svælget 2 został wydobyty z dna morskiego. Archeolodzy podwodni prowadzili wykopaliska, podczas których usuwali wiekowy piasek i muł. Obecnie elementy statku są poddawane konserwacji w Muzeum Narodowym w Brede. Źródło: Muzeum Łodzi Wikingów w Roskilde Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Te tradycje świąteczne łamią schematy. Tak wygląda Boże Narodzenie na świecie
Zbliżają się Święta Bożego Narodzenia, a wraz z nimi tak dobrze znane nam tradycje, jak dwanaście wigilijnych potraw, dzielenie się opłatkiem, prezenty pod choinką czy spotkania z bliskimi. Choć dla wielu z nas to stały element grudniowych celebracji, w niektórych miejscach na świecie obchody wyglądają zupełnie inaczej. W wielu krajach Boże Narodzenie zaskakuje nieoczywistymi zwyczajami, które potrafią zdumiewać, wzruszać, a czasem nawet bawić.
Spis treści: Islandia Australia Finlandia Ukraina Dania Wenezuela Japonia Choć często narzekamy, że współczesne święta zdominowały pośpiech, konsumpcja i listy zakupów, spojrzenie na to, jak celebrują je inne kultury, potrafi przywrócić perspektywę. Świąteczne tradycje – ukształtowane przez historię, klimat, lokalne wierzenia i rodzinne wspólnoty – bywają zaskakująco różnorodne. W wielu miejscach świata Boże Narodzenie wciąż zachowuje charakter głęboko symboliczny, a nacisk kładzie się nie tyle na prezenty, ile na wspólnotę, rytuał i tradycje przekazywane z pokolenia na pokolenie. To właśnie ta różnorodność pokazuje, że święta mogą przybierać wiele form, a ich istota pozostaje uniwersalna i obejmuje budowanie więzi, pamięć o bliskich oraz poszukiwanie chwili wytchnienia w rytmie codzienności. Islandia – świąteczna tradycja czytania w ramach jólabókaflóð Islandia od dekad pielęgnuje wyjątkowy zwyczaj, który nie ma odpowiednika w innych częściach świata – jólabókaflóð, czyli „świąteczny zalew książek”. To tradycja głęboko osadzona w historii kraju: narodziła się w czasach II wojny światowej, kiedy przywożenie większości dóbr było ściśle ograniczone, a papier nie podlegał reglamentacji. Książki stały się więc najpraktyczniejszym, a zarazem najbardziej symbolicznym podarunkiem. Dziś rytuał ten wspiera lokalny rynek wydawniczy, a także dbałość o język islandzki, który – mimo silnych instytucjonalnych starań – uznawany jest za jeden z najbardziej zagrożonych zanikiem w Europie w perspektywie długoterminowej. W Wigilię, tuż po uroczystej kolacji, rodziny obdarowują się książkami i spędzają wieczór na lekturze – często przy świetle świec, z gorącą czekoladą lub tradycyjnymi słodyczami w zasięgu ręki. To rytuał na tyle uniwersalny, że można go odtworzyć w każdym zakątku świata. W kraju, w którym zimowa noc trwa niemal bez końca, a literatura od pokoleń buduje poczucie wspólnoty, Boże Narodzenie staje się zatem chwilą wyciszenia – czasem, w którym słowo pisane ponownie zbliża ludzi i nadaje świętom spokojny rytm. Australia – Boże Narodzenie w słońcu i rodzinny mecz krykieta Gdy Europa pogrążona jest w zimie, mieszkańcy Australii świętują Boże Narodzenie w pełnym letnim słońcu. To nadaje grudniowym tradycjom zupełnie inny charakter – spotkania rodzinne odbywają się na dworze, a stoły zastępują pikniki, grille i wspólne aktywności. Jednym z najbardziej charakterystycznych zwyczajów jest świąteczny mecz krykieta rozgrywany w ogrodach, parkach i na plażach. W przeciwieństwie do oficjalnych reguł tej dyscypliny, to wydarzenie nie ma charakteru rywalizacji. Liczy się przede wszystkim wspólna zabawa i udział wszystkich – niezależnie od wieku czy umiejętności. Atmosfera jest swobodna, dzieci grają na równi z dorosłymi, zasady bywają ustalane na bieżąco i wynik schodzi na dalszy plan. W wielu rodzinach funkcjonują własne warianty gry, przekazywane z roku na rok, co dodatkowo wzmacnia jej nieformalny charakter. Finlandia – Wigilia jako czas pamięci o zmarłych W Finlandii jednym z najważniejszych elementów świąt Bożego Narodzenia jest odwiedzanie grobów bliskich. To zwyczaj wyjątkowy na tle europejskich tradycji, w którym duchowe przygotowanie do świąt łączy się z refleksją i ciszą. Według danych rządowych nawet trzy czwarte fińskich gospodarstw domowych bierze udział w tym rytuale. W wigilijny wieczór cmentarze rozświetlają się tysiącami świec, tworząc krajobraz, który wielu Finów uznaje za najbardziej poruszający symbol świąt – spokojny, pełen godności i skupienia. Dla wielu rodzin wizyta na cmentarzu staje się także wstępem do kolejnego ważnego zwyczaju – wspólnej sauny. To moment oczyszczenia i przejścia, głęboko zakorzeniony w fińskiej kulturze, łączący pokolenia i wzmacniający poczucie wspólnoty. W Finlandii święta mają więc nie tylko wymiar rodzinny, lecz także introspektywny, ponieważ przypominają o ciągłości więzi i obecności przodków w codziennym życiu. W kulturze, która szczególnie ceni spokój, naturę i uważność, Wigilia staje się więc chwilą wyciszenia, zanim rozpocznie się radosna część świątecznej celebracji. Ukraina – pajęczyna na choince jako znak szczęścia W zachodniej Ukrainie jedną z najbardziej niezwykłych bożonarodzeniowych tradycji jest dekorowanie choinki stylizowaną pajęczyną. Zwyczaj ten wywodzi się z lokalnej legendy o ubogiej wdowie, której wigilijne drzewko zostało nocą magicznie ozdobione przez pająka. Rankiem pajęczyny zamieniły się w lśniące, srebrzyste nici, a od tego dnia rodzinie miało już nigdy niczego nie zabraknąć. To opowieść o nadziei, wdzięczności i cichej obietnicy odmiany losu – wartościach silnie obecnych w ukraińskim folklorze. Współczesne ozdoby powstają z papieru, drutu i drobnych dekoracyjnych elementów. Motyw pajęczyny stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli ukraińskich świąt. Co więcej, znalezienie prawdziwej pajęczyny na choince uchodzi za znak szczęścia, dlatego w okresie świątecznym tradycyjnie się ich nie usuwa. Ten zwyczaj pokazuje, jak silnie ukraińskie święta zakorzenione są w symbolice natury i jak dawne opowieści wciąż przenikają współczesne formy celebracji. Dania – klippe klistre, czyli święta tworzone własnymi rękami Duńska tradycja klippe klistre, dosłownie oznaczająca „ciąć i kleić”, należy do najbardziej charakterystycznych świątecznych rytuałów Skandynawii. Na kilka tygodni przed Bożym Narodzeniem w domach, szkołach i miejscach pracy organizowane są wspólne warsztaty rękodzielnicze, podczas których powstają papierowe ozdoby: plecione serca, girlandy, gwiazdki i dekoracje nawiązujące do prostoty nordyckiego wzornictwa. Spotkaniom towarzyszy atmosfera hygge – poczucie ciepła, bliskości i niespiesznego bycia razem. Na stołach pojawiają się tradycyjne przekąski, takie jak æbleskiver, oraz aromatyczny gløgg, czyli duńskie grzane wino. Dla wielu rodzin to równie istotny element świąt jak sama Wigilia, a własnoręcznie wykonane dekoracje przechowywane są przez lata. Duńczycy pokazują w ten sposób, że świąteczna magia może tkwić w prostych czynnościach i wspólnym tworzeniu, a nie w rozbudowanych dekoracjach czy kosztownych ozdobach. Wenezuela – na poranną mszę… na rolkach W Wenezueli świąteczny czas ma radosny, dynamiczny charakter, pełen muzyki i wspólnego ruchu. Najbardziej rozpoznawalnym zwyczajem jest sposób, w jaki wierni docierają na poranne msze Misa de Aguinaldo, odprawiane między 16 a 24 grudnia – na rolkach. W wielu miastach ulice bywają czasowo zamykane, aby umożliwić bezpieczny przejazd, a charakterystyczny dźwięk rolek sunących po asfalcie stał się jednym z symboli grudniowych poranków. Dzieci kładą się spać wcześniej, by zdążyć na nabożeństwo o świcie, dorośli nierzadko jeżdżą przez całą noc, a wspólna droga do kościoła zamienia się w spontaniczne spotkania sąsiadów i rodzin. Same msze mają radosny, muzyczny charakter, a poczucie wspólnoty jest wyjątkowo silne. Nawet jeśli nie wszyscy poruszają się na rolkach, sens tej tradycji pozostaje uniwersalny i polega na wspólnym świętowaniu, które nie zamyka się w czterech ścianach, lecz przenosi się na ulice i place miast. Japonia – Boże Narodzenie jako święto bliskości W Japonii Boże Narodzenie przybrało formę całkowicie odmienną od europejskiej tradycji. W kraju o niewielkich chrześcijańskich korzeniach Wigilia stała się przede wszystkim świętem par, bardziej przypominającym Walentynki niż rodzinne spotkanie przy stole. W grudniu miasta rozświetlają się widowiskowymi iluminacjami, restauracje przygotowują specjalne menu na ten wieczór, a rezerwacje w luksusowych hotelach z widokiem na panoramę Tokio czy Osaki często dokonywane są z dużym wyprzedzeniem. Także świąteczne menu ma tu wyjątkowy charakter. Najpopularniejszym deserem jest kurisumasu keki – lekki biszkopt z bitą śmietaną i truskawkami, który stał się symbolem japońskich świąt. Dla wielu par Wigilia jest okazją do zatrzymania się w intensywnym rytmie codzienności i spędzenia czasu wyłącznie we dwoje. To święto ukształtowane przez nowoczesność i miejską estetykę, w którym najważniejsze są bliskość, uważność i celebracja prostych gestów. Źródło: BBC Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Medyczny skandal w 14 krajach Europy, w tym Polsce. Nierozpoznana groźna mutacja u dawcy nasienia z Danii
Duński dawca nasienia z groźną mutacją, stał się biologicznym ojcem niemal 200 dzieci w 14 krajach Europy. Jego przypadek obnażył poważne luki w systemie kontroli banków nasienia.
Śledztwo dziennikarskie ujawniło ogromny skandal, związany z duńskim dawcą nasienia. Anonimowy mężczyzna o pseudonimie Kjeld, okazał się nosicielem groźnej mutacji w genie TP53, znacznie zwiększającej ryzyko zachorowania na raka. Mutację wykryto po wielu latach, już po tym jak dawca został biologicznym ojcem 197 dzieci. Czym grozi mutacja genu TP53? Mutacja genu TP53 grozi wytworzeniem się tzw. zespołu Li-Fraumeni, który wiąże się z 90-procentowym ryzykiem rozwoju nowotworów, szczególnie w dzieciństwie. Gen TP53 odgrywa kluczową rolę w zapobieganiu przekształcaniu się zdrowych komórek w nowotworowe. Eksperci określają tę diagnozę jako stanowiącą „dożywotnie obciążenie” dla pacjenta. Jak doszło do rozpowszechnienia nasienia z mutacją? Materiał pobrany od duńskiego dawcy w 2005 roku, był dystrybuowany przez European Sperm Bank (ESB), jeden z największych banków nasienia na świecie. Został użyty od 2006 do 2022 roku w co najmniej 67 klinikach leczenia niepłodności, w 14 krajach Europy. W rezultacie co najmniej 197 dzieci przyszło na świat z obciążonego wadą nasienia Kjelda. U kilkorga z nich już zdiagnozowano nowotwory. Jedną z matek jest Francuzka o pseudonimie Celine, która skorzystała z usług kliniki leczenia niepłodności w Belgii. Jak podaje BBC, jej dziecko przyszło na świat 14 lat temu i jest obciążone mutacją genu TP53. Podkreśla, że nie ma pretensji do dawcy, ale dystrybucja nasienia Kjelda przez bank była według niej niedopuszczalna. Wykrycie mutacji nastąpiło za późno Bank ESB został poinformowany o problemie w kwietniu 2020 r., gdy u jednego z dzieci zdiagnozowano raka i wykryto mutację. Testy próbek nasienia nie wykryły wtedy nic podejrzanego i próbki po czasowym wstrzymaniu dystrybucji – wróciły do sprzedaży. Dopiero trzy lata później, po zgłoszeniu kolejnych przypadków raka, bank przeprowadził ponowne badania i potwierdził, że dawca jest nosicielem mutacji. Ostateczne zablokowanie użycia jego nasienia nastąpiło dopiero w październiku 2023 r. Bank ESB oświadczył, że mutacja TP53 była bardzo rzadka i niewykrywalna za pomocą ówczesnych badań. Luki w prawie i brak kontroli Ten ogromny skandal ujawnia poważne luki w europejskim prawie. Duńskie wytyczne limitowały liczbę poczęć od jednego dawcy do 25, ale dochodzenie wykazało, że Kjeld jest ojcem aż 99 dzieci w samej Danii. Sprawa unaoczniła brak ogólnoeuropejskiego limitu na jednego dawcę, co umożliwiło sprzedaż nasienia w rożnych krajach, po osiągnięciu limitów lokalnych. Przykładowo: w Belgii, mimo limitu sześciu urodzin na dawcę, urodziło się 53 dzieci Kjelda. To nie koniec śledztwa – trwają szeroko zakrojone poszukiwania wszystkich dzieci urodzonych dzięki duńskiemu dawcy. Wiadomo, że jego nasienie trafiło także do Polski, Irlandii, Albanii i Serbii. Do tej pory jednak nie zarejestrowano w tych krajach żadnych narodzin. Źródła: Science Alert, BBC, TVN24 Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Rekin nie do końca grenlandzki? Słynny polarny drapieżnik ma „przedszkole” znacznie bliżej nas
Rekin grenlandzki, uważany za jednego z najbardziej tajemniczych mieszkańców Arktyki, dorasta zupełnie gdzie indziej, niż dotąd sądzono. Nowe analizy naukowców rzucają światło na prawdziwe miejsce wychowu młodych osobników.
Spis treści Skagerrak – nieoczekiwane przedszkole polarnego olbrzyma Co wiemy o młodych rekinach grenlandzkich? Znaczenie badania dla ochrony gatunku Nowe badania opublikowane w czasopiśmie „Ecology and Evolution” dowodzą, że wody cieśniny Skagerrak są kluczowym dla rekina grenlandzkiego obszarem wychowu młodych. To zupełnie zmienia naszą dotychczasową wiedzę o tych długowiecznych, tajemniczych polarnych olbrzymach. Skagerrak – nieoczekiwane przedszkole polarnego olbrzyma Do tej pory uważano, że rekiny grenlandzkie rodzą się i dorastają w wodach Arktyki. Jednak analiza występowania 1610 osobników z całego północnego Atlantyku wykazała, że to w cieśninie Skagerrak występuje największy odsetek młodych osobników, mierzących od 90 do 200 centymetrów. Skagerrak to ważny akwen między Danią, Norwegią a Szwecją, stanowiący początek połączenia między Morzem Północnym z Bałtyckim. Kolejne to tzw. Cieśniny Bałtyckie: Kattegat, Sund i Wielki Bełt. Co wiemy o młodych rekinach grenlandzkich? Rekin grenlandzki (inaczej rekin polarny) jest znany z niezwykłej długowieczności (może żyć ponad 400 lat), powolnego metabolizmu i ogromnych rozmiarów (do 6,4 metra długości). Dotychczas niewiele wiedziano o miejscach rozrodu i młodzieńczych etapach życia tego gatunku rekina. Badania, które obejmowały przegląd muzealnych okazów i baz danych wskazują, że rekiny te rodzą się prawdopodobnie w głębokich wodach w pobliżu Grzbietu Śródatlantyckiego, na południe od Islandii. Nowonarodzone osobniki mierzą ok. 40 cm długości i rodzą się prawdopodobnie w spokojnych, głębokich rejonach, gdzie nie występuje intensywne rybołówstwo. W Cieśninie Skagerrak natomiast gromadzą się młode osobniki, określane przez badaczy jako „nastolatki”, znajdując tam odpowiednie warunki do dalszego wzrostu. Bogactwo biologiczne tego obszaru i różnorodność potencjalnych ofiar, jak ryby, ssaki morskie oraz padlina, przyciągają młode rekiny. Najgłębsze partie Skagerraku stanowią dla nich ważne żerowisko, co zmienia wcześniejsze przekonania o ich związku wyłącznie z wodami Arktyki. Znaczenie badania dla ochrony gatunku Historyczne dane z ostatnich 150 lat, obejmujące przypadki wyrzucenia na brzeg oraz przypadkowe połowy w Danii, a także zgłoszenia od szwedzkich wędkarzy, potwierdzają obecność młodych osobników właśnie w Skagerraku. Z punktu widzenia ochrony gatunku to kluczowe odkrycie. Rekin grenlandzki figuruje na Czerwonej Liście IUCN jako gatunek „narażony” (vulnerable). Nowe informacje umożliwią opracowanie lepszych działań ochronnych. Naukowcy podkreślają, że biorąc pod uwagę wyjątkowo długi cykl życia tych rekinów, regionalna ochrona ich młodzieńczych siedlisk ma fundamentalne znaczenie w przeciwdziałaniu ich spadkowi liczebności. Źródło: Ecology and Evolution Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Do kogo należy Grenlandia? Donald Trump nie odpuszcza: „Będziemy ją mieć”
Wraz z wypowiedziami Trumpa powraca dyskusja o przyszłości Grenlandii. „Będziemy ją mieć. Tak. Na sto procent” – deklaruje prezydent elekt. Do kogo faktycznie należy wyspa i czy może dążyć do niepodległości?
Spis treści: Donald Trump chce kupić Grenlandię Bogactwo największej wyspy świata Do kogo należy Grenlandia? Jak Stany Zjednoczone kupiły Alaskę? Grenlandia, największa wyspa na świecie niebędąca kontynentem, od kilku miesięcy coraz częściej pojawia się w tzw. mass mediach. To nowość, bo jeszcze do niedawna ojczyzna niedźwiedzia polarnego pozostawała kierunkiem fascynującym, ale przy tym mało dostępnym. To zaczęło się zmieniać wraz z rozwojem turystyki w Arktyce. Przełomem z pewnością było otwarcie międzynarodowego lotniska w Nuuk, stolicy Grenlandii. Działający od końca ubiegłego roku port lotniczy zapewnia bezpośrednie połączenia z Europy i Stanów Zjednoczonych. Plany inwestorów zakładają budowę dwóch kolejnych lotnisk na wyspie. Loty na Grenlandię z Kopenhagi nie należą do tanich, jednak wyspa ewidentnie przeżywa wzmożona zainteresowanie ze strony turystów. Sprzyja temu nowy trend w podróżowaniu nazywany „coolcation”. Zwolennicy takiej turystyki szukają miejsc, w których mogą odpocząć od upałów i się schłodzić. Donald Trump chce kupić Grenlandię Grenlandią od dłuższego czasu interesuje się także Donald Trump – ale nie w kontekście turystyki. Polityk już kilka lat temu, podczas pierwszej prezydenckiej kadencji, wyrażał chęć kupienia wyspy. Im bliżej jego ponownego objęcia urzędu, tym śmielej wraca publicznie do tego pomysłu. – Grenlandia to niesamowite miejsce, a ludzie odniosą ogromne korzyści, jeśli stanie się częścią naszego Narodu. Będziemy ją chronić i pielęgnować przed bardzo okrutnym światem zewnętrznym. UCZYŃMY GRENLANDIĘ PONOWNIE WIELKĄ! – napisał amerykański prezydent elekt na początku stycznia na portalu Truth Social. Temat kupna wyspy wrócił podczas konferencji prasowej 7 stycznia. Jak podaje Reuters, prezydent elekt „zasugerował, że nałoży cła na Danię, jeśli odrzuci jego ofertę zakupu Grenlandii”. Bogactwo największej wyspy świata Tu rodzi się pytanie, dlaczego Donald Trump tak bardzo chce kupić Grenlandię? Powodów może być kilka. W świetle wielu narastających konfliktów na całym świecie kluczowy może być aspekt militarno obronny. Grenlandia leży w Arktyce, co czyni ją kluczowym punktem geopolitycznym. Stany Zjednoczone już utrzymują tam swoją bazę wojskową – Thule Air Base, która jest ważna dla wczesnego ostrzegania przed rakietami balistycznymi i systemów obrony kosmicznej. Zakup Grenlandii miałby wzmocnić amerykańską pozycję militarną w Arktyce. Grenlandia leży w Arktyce, a to wbrew pozorom jeden z kluczowych regionów geopolitycznych. Stany Zjednoczone już utrzymują tam swoją bazę wojskową – Thule Air Base, która służy m.in. wczesnemu ostrzeganiu przed rakietami balistycznymi. Zakup Grenlandii miałby wzmocnić amerykańską pozycję militarną w Arktyce i zapewnić bezpieczeństwo USA. Drugi ważny aspekt to surowce. Grenlandia jest bogata w minerały, takie jak żelazo, miedź, złoto, rzadkie ziemie (niezbędne w technologii) i ropę naftową. Globalne ocieplenie sprawia, że dostęp do cennych surowców i szlaków morskich w Arktyce staje się łatwiejszy, a to dodatkowo zwiększa strategiczne znaczenie największej wyspy świata. Do kogo należy Grenlandia? Grenlandia jest autonomicznym terytorium należącym do Królestwa Danii. W 1979 r. wyspa uzyskała znaczną autonomię dzięki Ustawie o autonomii. W 2009 r. status Grenlandii został jeszcze bardziej rozszerzony w ramach nowej Ustawy o samostanowieniu. Od tego czasu Grenlandia kontroluje większość spraw wewnętrznych, takich jak: zasoby naturalne, zdrowie czy edukacja. Dania nadal zarządza np. polityką zagraniczną i obronną wyspy. Duńscy politycy zareagowali już na kontrowersyjny pomysł Donalda Trumpa. Głos zabrała m.in. premierka Mette Frederiksen. Jak informuje Financial Times, „powiedziała prezydentowi elektowi USA Donaldowi Trumpowi, że arktyczna wyspa Grenlandia nie jest na sprzedaż, ale podkreśliła, że zależy jej na współpracy z Waszyngtonem”. Dlaczego Grenlandia należy do Danii? Grenlandia należy do Danii z powodów historycznych i politycznych. W X wieku osiedlili się tam nordyccy wikingowie, a wyspa była częścią Królestwa Norwegii. W 1380 r. Norwegia weszła w unię z Danią, co sprawiło, że Grenlandia stała się de facto terytorium duńskim. Po Traktacie Kilońskim w 1814 r. Norwegia została przekazana Szwecji, ale Grenlandia, Islandia i Wyspy Owcze pozostały pod kontrolą Danii. W XVIII wieku Dania formalnie umocniła swoją kontrolę nad Grenlandią poprzez kolonizację i działalność misjonarską. W XX wieku międzynarodowe prawo potwierdziło duńskie prawa do Grenlandii. W 1953 r. Grenlandia została zintegrowana z Danią jako jej część. Obecnie w Grenlandii trwają debaty na temat uzyskania pełnej niepodległości. Może być to jednak trudne do zrealizowania w najbliższym czasie z powodu ograniczeń finansowych i infrastrukturalnych, a także zależności od subsydiów duńskich. Jak Stany Zjednoczone kupiły Alaskę? Pomysł zakupu Grenlandii przez USA może wydawać się abstrakcyjny, ale historia Stanów Zjednoczonych zna już podobny przypadek. 30 marca 1867 r. USA nabyły Alaskę od Imperium Rosyjskiego. Transakcję, zainicjowaną przez sekretarza stanu Williama Sewarda, początkowo uznano za absurd. Rosjanie zdecydowali się na sprzedaż Alaski, ponieważ była to odległa, trudno dostępna i nieopłacalna gospodarczo ziemia. Po wojnie krymskiej Imperium Rosyjskie pilnie potrzebowało pieniędzy i chciało uniknąć ryzyka przejęcia tego terytorium przez Brytyjczyków z sąsiedniej Kanady. Dla Stanów Zjednoczonych zakup Alaski miał znaczenie strategiczne – otwierał dostęp do Arktyki i zwiększał powierzchnię kraju. Choć początkowo uważano tę inwestycję za niepotrzebny wydatek, z czasem okazała się jednym z najlepszych posunięć geopolitycznych. Na tym terenie odkryto bowiem bogate złoża złota, ropy naftowej i innych surowców. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Kim była Dagmar Overbye? „Dziewczyna z igłą” ukazuje prawdziwą historię
„Dziewczyna z igłą” Magnusa von Horna inspirowana jest postacią Dagmar Overby. Kobieta swoimi zbrodniami na początku XX wieku wstrząsnęła całą Danią i stała się symbolem bezwzględnego okrucieństwa.
W tym artykule: O czym jest „Dziewczyna z igłą”? Dagmar Overbye – historia duńskiej dzieciobójczyni Zbrodnie Dagmar Overbye „Dziewczyna z igłą” – gdzie obejrzeć? „Dziewczyna z igłą” jest filmem, obok którego nie da się przejść obojętnie. Po jego obejrzeniu trudno nie zadawać sobie pytań o źródła okrucieństwa w świecie i o to, czy przedstawiona historia wydarzyła się naprawdę. I choć wydaje się to nieprawdopodobne, odpowiedź brzmi: tak. Dagmar Overbye istniała, a jej czyny – mimo upływu dekad – nadal wstrząsają. O czym jest „Dziewczyna z igłą”? „Dziewczyna z igłą” („The Girl with the Needle”) w reżyserii Magnusa von Horna to koprodukcja polsko-duńsko-szwedzka. Akcja filmu rozgrywa się w Kopenhadze tuż po I wojnie światowej. Młoda szwaczka imieniem Karoline (w rolę głównej bohaterki wciela się Victoria Carmen Sonne) z dnia na dzień traci wszystko, kiedy okazuje się, że jest w ciąży. Zostaje bez środków do życia i dachu nad głową. Ratunek pojawia się niespodziewanie. Schronienie i pracę jako mamka w swojej agencji adopcyjnej oferuje jej Dagmar (Trine Dyrholm). Gdy wydaje się, że znalazła bezpieczne miejsce, jej życie ponownie wymyka się spod kontroli. To, co miało być ratunkiem, staje się największym koszmarem. Nominowana do Oscara w kategorii „najlepszy film międzynarodowy” produkcja inspirowana jest prawdziwą historią Dagmar Overbye. Kobiety, której zbrodnie przed stu laty zaszokowały całą Danię i wciąż nie dają o sobie zapomnieć. Dagmar Overbye – historia jednej z najgroźniejszych kobiet w Danii Fabuła filmu szokuje, ale jeszcze bardziej przeraża fakt, że wydarzyła się naprawdę. Dagmar Overbye istniała, a jej czyny po dziś dzień budzą grozę i niedowierzanie. Aby zrozumieć, kim była (anty)bohaterka „Dziewczyny z igłą” i co doprowadziło ją do popełnienia tak makabrycznych zbrodni, trzeba cofnąć się do przełomu XIX i XX wieku. Dagmar przyszła na świat w 1887 roku w niewielkiej duńskiej wiosce. Jej rodzina ledwo wiązała koniec z końcem, a buntownicza natura przyszłej przestępczyni była od najmłodszych lat dodatkowym źródłem problemów. Gdy w wieku 12 lat została złapana na kradzieży, rodzice uznali, że jedynym rozwiązaniem jest oddanie jej pod opiekę surowych rolników na wyspie Fionia. Efekt był zgoła odmienny. Znów zaczęła sięgać po cudzą własność, co skończyło się dla niej dziewięcioma miesiącami w areszcie dla kobiet. Po wyjściu na wolność sprawiała wrażenie, że zostawiła przeszłość za sobą i chce rozpocząć nowy rozdział. Dagmar znalazła pracę jako kelnerka, a niedługo później wyszła za mąż i urodziła syna. Niestety, chłopiec zmarł w niewyjaśnionych okolicznościach. Sine usta mogły świadczyć o zakrztuszeniu się. Jako oficjalną przyczynę śmierci lekarze podali zapalenie płuc. Kolejne lata nie przyniosły niczego dobrego. Dagmar ponownie doświadczyła nieszczęśliwej miłości i dwukrotnie zaszła w ciążę. Jedno dziecko – pod presją partnera – oddała do adopcji, a drugie porzuciła w stogu siana, mimo że wcześniej stanowczo sprzeciwiała się aborcji. Zrozpaczona i przytłoczona swoimi wyborami podjęła próbę targnięcia się na swoje życie, jednak w ostatniej chwili została uratowana. Zbrodnie Dagmar Overbye Dagmar sprawiała wrażenie, że pragnie wykorzystać drugą szansę od losu. Po trzech latach odebrała córkę z sierocińca i zamieszkały razem w Kopenhadze, gdzie założyła własną cukiernię. Biznes nie przyniósł jednak oczekiwanych zysków, a kryzys wywołany I wojną światową ostatecznie zmusił ją do jego zamknięcia. Chcąc zarobić, postanowiła założyć agencję adopcyjną, która w rzeczywistości była przykrywką dla jej przestępczej działalności. Pierwsze niemowlę trafiło do niej w kwietniu 1916 r. Kilka dni później pozbawiła je życia, a ciało porzuciła w publicznej toalecie na cmentarzu. Bez wyrzutów sumienia kontynuowała swój proceder, czerpiąc z niego korzyści finansowe. Zwabiała zdesperowane matki obietnicami lepszego życia dla ich dzieci, po czym dopuszczała się wobec nich czynów, które dziś określilibyśmy jako wyjątkowo brutalne. Koniec jej zbrodniczej działalności nastąpił w 1920 r., gdy jedna z „klientek” wróciła po swoją córkę. Dagmar próbowała ją oszukać, twierdząc, że dziewczynka znalazła już nową rodzinę. Kobieta nie uwierzyła w te zapewnienia i zgłosiła sprawę na policję. Na miejscu funkcjonariusze odkryli przerażające dowody jej zbrodni, w tym kości niemowląt. Podczas śledztwa Dagmar przyznała się do zabicia szesnaściorga dzieci. Niewykluczone, że ofiar mogło być znacznie więcej – nawet 25. Początkowo skazana na karę śmierci, ostatecznie otrzymała wyrok dożywotniego pozbawienia wolności. Zmarła za kratami w 1929 roku, mając 43 lata. „Dziewczyna z igłą” – gdzie obejrzeć? Film „Dziewczyna z igłą” miał swoją światową premierę w 2024 r. Do polskich kin trafił na początku tego roku i nadal jest grany. Jednocześnie zaczyna pojawiać się na platformach streamingowych w opcji do wypożyczenia. Źródła: kvindebiografiskleksikon.lex.dk; materiały prasowe dystrybutora; National Geographic Polska Nasz ekspert Filip Nowek Z wykształcenia dziennikarz, chociaż na co dzień zajmuje się komunikacją marketingową. Pasjonat podróżowania. Autor przewodników po europejskich krajach i ciekawostek o największych miastach świata. Prywatnie miłośnik tenisa i wypadów do kina.
Na bagnie znaleziono prehistoryczną broń rytualną. „Bardzo rzadkie znalezisko”
Szczęśliwy przypadek przyniósł wyjątkowe odkrycie. W Danii znaleziono miecz o bardzo nietypowym kształcie. Został dwukrotnie wygięty, tak żeby nie można było go używać w walce. Zamiast tego złożono go w bagnie jako część rytualnej ofiary.
Spis treści: Co jeszcze znaleziono na bagnach? Z jakich epok pochodziły znalezione przedmioty? Gdzie powstał wygięty miecz? Co wiemy o bagiennych mumiach? Tego odkrycia dokonał Claus Falsby, amatorski poszukiwacz skarbów. Z pomocą nowo zakupionego wykrywacza metali Falsby przeszukiwał bagno w gminie Egedal na zachód do Kopenhagi. Natrafił na coś niezwykłego – rytualnie wygięty miecz w kształcie litery S. Broń, wykuta z brązu, okazała się bardzo stara. Ma ponad 2,5 tys. lat. – To coś, co opisałbym jako bardzo rzadkie znalezisko – powiedział Emil Winther Struve. Struve jest archeologiem i kuratorem organizacji muzealnej ROMU, z którą związani są naukowcy pracujący w Egedal. Co ciekawe, to już kolejne niezwykłe odkrycie, jakiego dokonano w tamtej okolicy. Dwa lata temu archeolodzy znaleźli w Egedal szkielet bagiennej mumii sprzed 5 tys. lat. Co jeszcze znaleziono na bagnach? Również tym razem na miejscu szybko pojawili się naukowcy powiadomieni przez odkrywcę. Jak się okazało, miecz nie był jedynym cennym przedmiotem zatopionym na bagnach. Oprócz niego w pobliżu miejscowości Veksø znaleziono m.in. dwie małe siekiery, kilka bransoletek na kostkę z brązu oraz żelazne nity. Kilka dni później w odległości 70 m od pierwotnego miejsca naukowcy odkryli jeszcze jedną ozdobę – dużą bransoletę na szyję. To zaledwie drugi tego rodzaju przedmiot znaleziony w Danii. Co ciekawe, najprawdopodobniej nie został wytworzony na miejscu. Styl jego wykonania wskazuje, że powstał na wybrzeżu Bałtyku dzisiaj należącym do Polski. Z jakich epok pochodziły znalezione przedmioty? Jak wyjaśnia Struve, wyjątkowe jest datowanie nowo odkrytych przedmiotów. Dotychczas w duńskich bagnach znaleziono sporo artefaktów z wczesnej i środkowej epoki brązu. Jednak najnowszy skarb pochodzi z samego jej końca. Z okresu, kiedy ludzie, wytwarzając narzędzia, coraz częściej sięgali już nie po brąz, ale po żelazo. Szczególnie znaczącą częścią odkrycia jest dziwacznie wygięty miecz. Struve zwraca uwagę, że łączy on te dwa materiały – brąz i żelazo. Nity broni wykonano z żelaza. Stanowią one jeden z najstarszych przykładów wykorzystania tego surowca w Danii. Najprawdopodobniej powstały ok. 500 roku p.n.e. Gdzie powstał wygięty miecz? Rytualnie wygięty miecz nie został wykuty na miejscu. Badania wykazały, że pochodzi z Europy z rejonu położonego na północ od Alp. Na tamtych terenach w okresie 800-450 p.n.e. rozwijała się tzw. kultura halsztacka. Miecz, wykuty przez jej przedstawicieli, był prawdziwą bronią. Reprezentował nowy rodzaj oręża – już nie lekki miecz nadający się najlepiej do dźgania, ale mocniejszą, ciężką broń, pozwalającą wykonywać śmiertelnie groźne cięcia. Taki miecz był idealny dla wojownika z kultury halsztackiej, żyjącego z wojny i podboju. Kiedy broń trafiła na tereny dzisiejszej Danii, została celowo zdeformowana w ramach rytuału ofiarnego. Ostrze zostało wygięte, tak by nigdy więcej nie mogło zostać użyte w walce. Miecz stracił znaczenie praktyczne, za to powiększyła się jego wartość ofiarna i symboliczna. Został następnie złożony w bagnie razem z innymi przedmiotami. Co wiemy o bagiennych mumiach? Bagna i torfowiska były miejscami, gdzie prehistoryczni mieszkańcy Europy składali ofiary i gdzie często grzebali zmarłych. Także tych zamordowanych przez siebie. Bagienne mumie, odnajdowane obecnie w wielu krajach, niekiedy stanowią szczątki osób zabitych, a następnie złożonych do bagna w ramach ofiarnego rytuału. Taki los spotkał najprawdopodobniej np. tak zwanego człowieka z Vittrup. Jego czaszka, odnaleziona na początku XX w., została dokładnie przebadana w tym roku. Człowiek z Vittrup, 30-40-latek żyjący między 3300 a 3100 r. p.n.e., był najprawdopodobniej wędrownym handlarzem krzemienia. Kiedy dotarł w okolice dzisiejszej wsi Vittrup w Danii, mógł zostać napadnięty przez miejscowych. Został brutalnie pobity, po czym złożony w pobliskim bagnie. Źródła: ROMU, Live Science Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
TOP 5 kulinarnych destynacji w Europie – gdzie znajdziesz najlepsze restauracje?
Jeśli kochasz podróże i dobre jedzenie, ten artykuł jest dla ciebie! Odkryj pięć niezwykłych miejsc w Europie, które stały się kulinarnymi ikonami. Przedstawiamy restauracje, które oferują unikatowe smaki, tradycyjne dania i wyróżnienia Michelin. Od francuskiego Lyonu, po hiszpańskie San Sebastian – oto twoje kulinarne przewodniki!
Spis treści: Lyon – kulinarna stolica Francji Wyjątkowe smaki Cypru Budapeszt – gwiazdki Michelin i tradycja Kopenhaga – nowa definicja fine diningu San Sebastian – królestwo pintxos Kulinarna podróż po Europie to niezapomniane doświadczenie. Każde z miast, które przedstawiliśmy, oferuje coś wyjątkowego: od tradycyjnych lyońskich brasserie, przez nowoczesną kuchnię na Cyprze, aż po baskijskie pintxos w San Sebastian. Jeśli szukasz inspiracji do kolejnej podróży, Lyon, Cypr, Budapeszt, Kopenhaga i San Sebastian powinny znaleźć się na Twojej liście. Lyon – kulinarna stolica Francji Ogromna sala urządzona w stylu art déco i równe rzędy stołów z dosuniętymi czerwonymi krzesłami. Miłośnicy lyońskich posiłków zbierają się tu już od ponad stu lat. Nad talerzami może usiąść równocześnie 500 osób, a sława lokalu Brasserie Georges przyciągnęła tu na przestrzeni lat takie osobistości jak Juliusz Verne, Édith Piaf, Ernest Hemingway czy Jacques Brel. Brasserie Georges to bistro. A więc francuska kultura kulinarna w najlepszym, ale też prostym wydaniu. W tego typu restauracjach – charakterystycznych dla Lyonu – królują tradycyjne, regionalne dania, w tym mięsa, owoce morza, ale też np. kiszona kapusta. Jest treściwie, smacznie i zazwyczaj niezbyt drogo. Przykładowo, w Brasserie Georges za trzydaniowy posiłek zapłacimy ok. 21 euro. I to właśnie głównie dzięki bistrom – Brasserie Georges, Daniel e Denis, La Mère Brazier i dziesiątkom innym – Lyon został mianowany kulinarną stolicą Francji, wyprzedzając pod tym względem Paryż. Wyjątkowe smaki Cypru Leżący na styku Europy, Azji i Afryki Cypr to kulinarna skrzynia skarbów. Wielokulturowe wpływy i śródziemnomorska tradycja połączone z najnowocześniejszymi pomysłami na gastronomię (m.in. kuchnia fusion) dały piorunujący efekt. Wyspa stała się sceną, której miłośnicy dobrego jedzenia nie mogą przegapić. Najlepszym przykładem nowego gastronomicznego trendu jest Meraki Market Café w Pafos. Lokal został urządzony prosto, bez silenia się na zachwycanie gości wymyślnym designem – cała energia twórcza została włożona w opracowanie menu. Jadłospis jest wegetariański i wegański (z opcjami bezglutenowymi i beznabiałowymi), a wszystkie składniki – lokalne i sezonowe. Okrętem flagowym tej restauracjokawiarni jest Meraki Bad Boy Burger z czarnej fasoli, grzybów i brokułów zwieńczony sałatką, pestkami dyni i granatu oraz dressingiem cytrynowym. Spróbuj też serwowanych w lokalu cypryjskich win z rodzinnej winnicy Tsangarides, w udany sposób łączącej tradycyjne sposoby produkcji z nowymi pomysłami. Budapeszt – gwiazdki Michelin i tradycja Aż osiem budapeszteńskich lokali może się poszczycić wyróżnieniem Michelina, w tym jedna otrzymała dwie gwiazdki. Stolica Węgier jest dziś jednym z ważniejszych w Europie miejsc dla miłośników kulinariów. Dwie gwiazdki są już prawdziwie elitarnym wyróżnieniem, a w Budapeszcie ma je restauracja Onyx, której szefują Szabina Szulló i Tamás Széll. Warto także zaplanować trasę pomiędzy pozostałymi wyróżnionymi restauracjami: Essencia, Salt, Babel, Borkonyha Winekitchen, Costes, Costes Downtown oraz Stand. Każda z nich ma inny pomysł na kuchnię. Salt próbuje odtworzyć atmosferę rodzinnych posiłków na wsi, a Borkonyha Winekitchen odwołuje się do transylwańskiej tradycji w nowoczesnym wydaniu. Nie dziwi więc, że coraz częściej to kulinaria są głównym powodem wypraw do Budapesztu. Kopenhaga – nowa definicja fine diningu Ta lokalizacja nie wydaje się zbyt elegancka ani prestiżowa: korona stadionu narodowego w Kopenhadze. Mimo tego Geranium jest jednym z najbardziej cenionych przez smakoszy lokali w całej Danii. Niedawno restauracja przeszła rewolucję. Szef kuchni, Rasmus Kofoed, zrezygnował z serwowania mięsa. Było to o tyle wyzwanie, że wcześniej spora część dań pokazowych Geranium opierała się właśnie na mięsie. Pomysł się jednak sprawdził: lokal został uznany za najlepszą restaurację świata według World’s 50 Best Restaurants. San Sebastian – królestwo pintxos Dziesiątki poustawianych obok siebie talerzyków z przekąskami, pomiędzy nie wciśnięte kieliszki z winem txakoli, ludzie tłoczący się przy barze, barmani poruszający się w skomplikowanej choreografii hiszpańskiego wieczoru. Tak wyglądają noce w San Sebastian. Miasto w Kraju Basków wyrosło na gastronomiczną stolicę kraju, a może i Europy. Bary z gwiazdkami Michelina, działający od ponad dekady Uniwersytet Gastronomiczny i kolejne sławy kucharskiego świata decydujące się na otwarcie tu lokalu oznaczają jedno. W San Sebastian żyje się po to, aby naprawdę dobrze jeść. Do rangi sztuki wyniesiono tu tapas, w baskijskiej wersji nazywane pintxos. Je się je na stojąco, przy kontuarze, wskazując po prostu talerzyk z wybranym daniem. Tych lokali są setki. Ostatnio największą popularnością cieszą się lokale Mendaur Berria oraz nieco bardziej elegancki Bar Antonio.
Piesze wędrówki na Bornholmie – odkryj piękno wyspy krok po kroku
Bornholm, malownicza duńska wyspa na Morzu Bałtyckim, jest idealnym miejscem dla osób, które szukają przygody w otoczeniu dzikiej przyrody, malowniczych wiosek i zabytków. Choć wyspa jest znana przede wszystkim z rowerowych tras, to szlaki piesze, takie jak Kyststien, oferują niezapomniane widoki i unikatowe doświadczenia. Bornholm to miejsce, gdzie na każdym kroku można natknąć się na klify, lasy, wrzosowiska czy piękne plaże, a także historyczne ruiny i średniowieczne kościoły.
Spis treści: Szlak Kyststien – 120 kilometrów wzdłuż wybrzeża Co warto zobaczyć podczas pieszej wędrówki po Bornholmie? Gdzie nocować na Bornholmie podczas pieszej wyprawy? Porady praktyczne na piesze wędrówki po Bornholmie Podsumowanie Szlak Kyststien – 120 kilometrów wzdłuż wybrzeża Szlak Kyststien to prawdziwa perełka dla miłośników pieszych wędrówek. Biegnie on wokół całego Bornholmu, oferując 120 kilometrów niezapomnianych widoków. Trasa prowadzi przez różnorodne krajobrazy – od szerokich, złocistych plaż na południu po surowe klify i malownicze miasteczka na północy. Jest to doskonała propozycja dla osób, które chcą odkryć Bornholm w pełni – krok po kroku, w bliskim kontakcie z naturą. Najważniejsze atrakcje na trasie Kyststien Wzdłuż Kyststien można zobaczyć wiele unikatowych miejsc. Na południu warto odwiedzić Dueodde, gdzie znajdują się wydmy i plaże z najdrobniejszym piaskiem na świecie, kiedyś wykorzystywanym do produkcji klepsydr​. W miarę jak szlak prowadzi na północ, pojawiają się formacje skalne i budowle, takie jak Hammershus – ruiny największej średniowiecznej twierdzy w Skandynawii​. Klify Helligdomsklipperne to kolejny punkt obowiązkowy. Te spektakularne formacje skalne, poprzecinane wąwozami i ostrymi krawędziami, uchodzą za święte miejsce, gdzie w okresie przesilenia letniego odbywają się pielgrzymki​. Szlak prowadzi również przez malownicze wioski. Takie jak Gudhjem, zbudowane na granitowej skale, na której stromych uliczkach wprowadzono zakaz jazdy rowerem​. Dla kogo jest szlak Kyststien? Kyststien jest trasą dostępną dla każdego, niezależnie od kondycji fizycznej. Bornholm, choć oferuje zróżnicowane krajobrazy, nie wymaga dużego wysiłku od piechurów, dzięki czemu trasa ma ocenę trudności 1/10, ale widoki to zdecydowane 11/10​. Szlak jest odpowiednio oznaczony, a poszczególne odcinki można dowolnie dostosować do swoich preferencji – od krótszych, jednodniowych wędrówek, po wielodniowe wyprawy dookoła wyspy. Co warto zobaczyć podczas pieszej wędrówki po Bornholmie? Bornholm to miejsce, gdzie przyroda, historia i kultura przenikają się na każdym kroku. Każdy, kto wędruje po wyspie, znajdzie coś dla siebie – od dzikich plaż, przez zabytkowe ruiny, po urokliwe miasteczka, które warto odwiedzić. Klify Helligdomsklipperne Klify Helligdomsklipperne to jedno z najbardziej ikonicznych miejsc na Bornholmie. Formacje te są poprzecinane wąwozami, które tworzą wyjątkowy krajobraz, idealny dla miłośników fotografii i pieszych wędrówek. Według legend, te „święte skały” były miejscem pielgrzymek i duchowych ceremonii​. Zamek Hammershus Nie można pominąć Hammershus – majestatycznych ruin największej twierdzy średniowiecznej w Skandynawii. Położony na wysokim wzgórzu zamek oferuje niezapomniane widoki na okolicę, a także jest doskonałym miejscem na odpoczynek po intensywnym dniu wędrówki​. Malownicze miasteczka na szlaku Bornholm to nie tylko przyroda, ale także urokliwe wioski, które zachwycają swoją architekturą. Gudhjem to jedno z takich miejsc, położone na skalistym zboczu, z artystycznym klimatem i stromymi uliczkami​. Svaneke, uznane za najlepiej zachowane średniowieczne miasto w Europie, oferuje turystom kolorowe domki otoczone ogrodami i niezliczone zabytki, które przenoszą w czasie​. Gdzie nocować na Bornholmie podczas pieszej wyprawy? Podczas pieszej wędrówki po Bornholmie masz do wyboru kilka opcji noclegowych, które doskonale wpisują się w klimat wyprawy blisko natury. Schrony i miejsca na biwak Na Bornholmie dostępne są liczne darmowe schrony (shelterplads), w których można spędzić noc w wyjątkowo malowniczych miejscach, takich jak lasy, plaże czy klify​. Schrony są podstawowe, ale zapewniają dach nad głową i dostęp do wody pitnej. To doskonała opcja dla tych, którzy chcą poczuć bliski kontakt z przyrodą. Kempingi i inne opcje noclegowe Dla osób, które szukają większego komfortu, Bornholm oferuje także wiele płatnych kempingów, które są dobrze wyposażone i położone w atrakcyjnych lokalizacjach. Ceny zaczynają się od 50 zł za osobę, co czyni je przystępną opcją, zwłaszcza dla rodzin czy większych grup​. Porady praktyczne na piesze wędrówki po Bornholmie Aby w pełni cieszyć się pieszą wędrówką po Bornholmie, warto dobrze się przygotować. Poniżej znajdziesz kilka porad, które ułatwią organizację wyprawy i zapewnią, że będzie ona komfortowa i bezpieczna. Jak zaplanować trasę? Szlak Kyststien jest dobrze oznaczony i stosunkowo łatwy do pokonania. Warto jednak wcześniej zapoznać się z mapą, aby zaplanować, gdzie można się zatrzymać na noc, zwłaszcza jeśli planujesz korzystać z darmowych schronów. Co zabrać na wędrówkę? Na wędrówkę po Bornholmie warto zabrać podstawowy sprzęt biwakowy – śpiwór, lekki namiot oraz kijki trekkingowe. Schrony oferują dach nad głową, ale jeśli chcesz nocować na świeżym powietrzu, namiot może okazać się niezbędny​. Przydatne będą także buty do wędrówek, zwłaszcza jeśli planujesz przemierzać bardziej skaliste tereny na północy wyspy. Podsumowanie Bornholm to doskonałe miejsce dla miłośników pieszych wędrówek, oferujące spektakularne widoki, bliski kontakt z naturą i bogatą historię. Szlak Kyststien, biegnący wzdłuż wybrzeża wyspy, to jedna z najbardziej malowniczych tras, która zapewnia dostęp do klifów, plaż, lasów i historycznych zabytków. Bez względu na to, czy preferujesz biwakowanie pod gwiazdami, czy komfort płatnych kempingów, Bornholm z pewnością spełni Twoje oczekiwania i dostarczy niezapomnianych wrażeń.
50 pochówków wikingów znaleziono w Danii. Najbardziej zaskakujący był grób kobiety
Duńscy archeolodzy dokonali rzadkiego odkrycia. Zlokalizowali cmentarzysko wikingów, na którym pochowano 50 osób. Szkielety były niemal kompletnie zachowane, co badacze uważają za wyjątkowe jak na warunki glebowe Skandynawii.
Spis treści: Kim byli wikingowie? 50 pochówków wikingów na duńskiej wyspie Groby pochodziły z czasów Gorma Starego Wikingowie współcześnie kojarzą się z nieustraszonymi wojownikami z krajów skandynawskich, którzy w okresie wczesnego średniowiecza przeprowadzali najazdy na europejskie królestwa. To jednak nie do końca prawda, bo wielu Normanów było również żeglarzami i rolnikami, którzy wypływali ze swojej mroźnej krainy, aby szukać przyjaźniejszych miejsc do życia. Stąd ich dalekie wyprawy, nawet ku północnym krańcom Ameryki Północnej. Kim byli wikingowie? Wikingowie wyruszali również w daleki świat, aby prowadzić handel z innymi nacjami, a także zatrudniali się jako najemnicy, m.in. w służbie Bizancjum. To tak zwani Waregowie, którzy po latach kampanii w różnych częściach globu, wracali w glorii i chwale, a także bogatsi o worki złota, klejnotów i wszelkich dóbr, jakie tylko mogli przywieźć ze sobą. Skąd jednak wiemy najwięcej o wikingach? Najczęściej z ich specyficznych pochówków, a także darów grobowych, które znajdują się w środku. Właśnie dlatego odkrycie 50 grobów wikińskich to wielkie wydarzenie dla archeologów z Danii. Badacze z Muzeum Odense prowadzili wykopaliska w pobliżu wioski Åsum na wyspie Fionia, w miejscu, w którym wkrótce ma powstać linia energetyczna. 50 pochówków wikingów na duńskiej wyspie W oświadczeniu, które ukazało się na stronie muzeum naukowcy podkreślają, że to bardzo rzadkie, żeby naraz odnaleźć aż tyle szczątków wikingów. – To naprawdę niezwykłe znaleźć tak wiele dobrze zachowanych szkieletów w tym samym czasie – mówi Michael Borre Lundø, archeolog z Muzeum Odense, który brał udział w wykopaliskach. – To odkrycie oferuje niezwykłe możliwości przeprowadzenia szerokiego zakresu analiz naukowych, które mogą ujawnić więcej na temat ogólnego stanu zdrowia, diety i pochodzenia pochowanych tu wikingów – dodaje. Lundø uważa, że badania szczątków mogą nawet wykazać, czy pochowani wikingowie byli ze sobą spokrewnieni. Naukowcy nie wykluczają możliwości, czy był to masowy grób większej rodziny, tym bardziej że pochowano tam nie tylko mężczyzn. – Byłoby to szczególnie istotne badanie, ponieważ nigdy nie analizowano takich relacji w podobnych grobach – dodał archeolog. Groby pochodziły z czasów Gorma Starego Pochówki pochodzą najprawdopodobniej z X wieku. Naukowcy uważają, że zmarli, którzy zostali tam pochowani, mogli żyć w czasach Gorma Starego, który tradycyjnie uważany jest za pierwszego króla Danii. On i jego żona Thyra byli rodzicami słynnego Haralda Sinozębego. Legenda głosi, że wiking zmarł w dzisiejszej Polsce, w miejscu, gdzie znajduje Wolin. – Wyspa Fionia była częścią królestwa Gorma. Nowe znaleziska pokazują nam znaczenie tego regionu w tamtym okresie – powiedział Lundø. Co ciekawe, groby sugerują, że pochowane w nich osoby były bardzo zamożne. Naukowców najbardziej zainteresował pochówek kobiety, którą pochowano w czymś, co przypominało tradycyjny wikiński wóz. – Najprawdopodobniej był to wóz, którym podróżowała – powiedział duński archeolog. – W jej grobie znaleźliśmy również misternie zdobiony naszyjnik ze szkła, żelazny klucz, nóż ze srebrnymi elementami i niewielki amulet – dodał. W innym grobie odkryto trójkątną klamrę z brązu, na której znajdowały się wikińskie runy. A także paciorek, który zawieszony był na szyi zmarłego. Mężczyzna odszedł w zaświaty razem z żelaznym nożem, a także kawałkiem górskiego kryształu. – Kryształ górski nie występuje naturalnie w Danii. Prawdopodobnie został przywieziony z Norwegii – wyjaśnił Lundø. – Kilka przedmiotów z wielu grobów w Åsum wskazuje, że pochowani tu wikingowie byli zaangażowani w międzynarodowy handel, który rozwijał się w tamtej epoce – tłumaczy badacz. Źródło: LiveScience. Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Kopenhaga – co warto zobaczyć? Przewodnik po najciekawszych atrakcjach stolicy Danii
Kopenhaga to miasto, które oferuje coś dla każdego – od zabytków i parków rozrywki po nowoczesne dzielnice i liczne trasy rowerowe. Niezależnie od tego, czy planujesz krótki wypad, czy dłuższy pobyt, stolica Danii na pewno cię nie zawiedzie.
Spis treści: Park Tivoli – najstarszy park rozrywki w Europie Nyhavn – kolorowe serce Kopenhagi Nørrebro – najfajniejsza dzielnica świecie Rowerem przez Kopenhagę Pałac Królewski Amalienborg – rezydencja duńskiej rodziny królewskiej Kopenhaga to miasto pełne kontrastów – od historycznych zabytków po nowoczesną architekturę, od tradycyjnych duńskich restauracji po hipsterskie kawiarnie. Stolica Danii jest idealnym miejscem na weekendowy wypad, oferującym liczne atrakcje, takie jak park Tivoli, kanały Nyhavn czy nowoczesną dzielnicę Nørrebro. W tym przewodniku przedstawiamy, co warto zobaczyć w Kopenhadze i jakie miejsca koniecznie trzeba odwiedzić. Park Tivoli – najstarszy park rozrywki w Europie Tivoli to nie tylko najstarszy park rozrywki w Europie, ale również jedno z najbardziej magicznych miejsc w Kopenhadze. Został otwarty 15 sierpnia 1843 roku i od tamtej pory przyciąga zarówno mieszkańców, jak i turystów. Georg Carstensen, założyciel Tivoli, przekonywał króla Christiana VIII, że „gdy ludzie bawią się dobrze, nie myślą o polityce”. I rzeczywiście, Tivoli stało się miejscem, w którym można zapomnieć o troskach codziennego życia i cieszyć się chwilą. Historia Ogrodów Tivoli Park Tivoli, znany również jako Ogrody Tivoli, ma długą historię, która łączy tradycję z nowoczesnością. Jego wyjątkowy urok przyciągnął takie postacie jak Hans Christian Andersen, który inspirowany pięknem ogrodów napisał swoją słynną baśń „Słowik”. Co ciekawe, Tivoli było także inspiracją dla Waltera Disneya przy tworzeniu Disneylandu. Najlepsze atrakcje w Tivoli W parku można znaleźć klasyczne kolejki górskie, karuzele, a także nowoczesne atrakcje takie jak „Demon” – trzypętlową kolejkę, która dostarcza adrenaliny nawet najbardziej odważnym. Na terenie parku znajdują się również liczne restauracje i kawiarnie, takie jak Grøften, gdzie można spróbować tradycyjnych duńskich potraw, w tym węgorza z jajecznicą czy czekoladowego torcika w Cakenhagen. Nyhavn – kolorowe serce Kopenhagi Nyhavn, czyli „Nowy Port”, to jedna z najbardziej rozpoznawalnych dzielnic Kopenhagi. Znana ze swoich kolorowych kamienic i licznych restauracji nad kanałem, przyciąga turystów z całego świata. To miejsce, w którym historia spotyka się z nowoczesnością. Historia dzielnicy Nyhavn Początki Nyhavn sięgają XVII wieku, kiedy to został zbudowany jako port dla kutrów rybackich i innych statków handlowych. Dziś jest to tętniące życiem miejsce, gdzie można zobaczyć historyczne żaglowce i kolorowe budynki, w których mieszkał sam Hans Christian Andersen. Najlepsze restauracje i kawiarnie w Nyhavn W Nyhavn znajdziesz mnóstwo urokliwych restauracji i kawiarni, w których warto zatrzymać się na posiłek lub filiżankę kawy. Można tu spróbować tradycyjnych dań duńskiej kuchni, takich jak smørrebrød, czyli kanapki z różnymi dodatkami. Nørrebro – najfajniejsza dzielnica świata Nørrebro to dzielnica, która stała się symbolem nowoczesnego, wielokulturowego Kopenhagi. W 2021 roku została uznana przez magazyn Time Out za „najfajniejszą dzielnicę na świecie”, dzięki swojej różnorodności i unikalnemu charakterowi. Co robić w Nørrebro? Nørrebro to miejsce, które warto odwiedzić, jeśli chcesz poczuć prawdziwą atmosferę Kopenhagi. Znajdziesz tu liczne butiki, kawiarnie i restauracje. A także parki, takie jak Superkilen, będący wynikiem współpracy mieszkańców, architektów i imigrantów. Superkilen – park miejski w sercu dzielnicy Superkilen to innowacyjny park miejski, który jest idealnym miejscem na rodzinne spacery, uprawianie sportu czy pracę na świeżym powietrzu. To miejsce jest również pełne interesujących elementów, takich jak ławki inspirowane brazylijskim wzornictwem czy drzewa palmowe z Chin. Rowerem przez Kopenhagę Kopenhaga jest znana jako jedno z najbardziej przyjaznych rowerzystom miast na świecie. Stolica Danii oferuje aż 346 km ścieżek rowerowych, które przecinają całe miasto. Nawet członkowie duńskiego parlamentu czy książę Fryderyk korzystają z rowerów jako głównego środka transportu. Sieć ścieżek rowerowych w Kopenhadze Miasto zostało zaprojektowane z myślą o rowerzystach, a infrastruktura rowerowa jest tutaj na najwyższym poziomie. Ścieżki rowerowe są oddzielone od ruchu samochodowego, co sprawia, że poruszanie się po Kopenhadze jest nie tylko ekologiczne, ale i bezpieczne. Rowerowe atrakcje i trasy Popularne trasy rowerowe prowadzą przez najważniejsze punkty miasta, takie jak Nyhavn, Park Tivoli czy Pałac Królewski Amalienborg. Po drodze można zatrzymać się w licznych kawiarniach rowerowych na filiżankę kawy. Pałac Królewski Amalienborg – rezydencja duńskiej rodziny królewskiej Pałac Amalienborg to rezydencja duńskiej rodziny królewskiej, położona w sercu Kopenhagi. Został zbudowany w stylu rokoko. Składa się z czterech identycznych budynków, które otaczają plac z pomnikiem Fryderyka V na koniu. Historia Amalienborg Pałac został zbudowany w XVIII wieku i od tamtej pory jest główną siedzibą duńskiej rodziny królewskiej. Zmiana warty, która odbywa się codziennie o godzinie 12:00, jest jedną z najpopularniejszych atrakcji turystycznych. Zmiana warty – kiedy i gdzie? Aby w pełni doświadczyć majestatu Amalienborg, warto przyjść tu w południe, kiedy odbywa się zmiana warty. Warto również zwrócić uwagę na flagę królewską – jeśli powiewa, oznacza to, że królowa jest w rezydencji. Źródło: National Geographic Traveler Poland.
Naukowcy odkryli zaskakujący pierwiastek w alchemicznym laboratorium słynnego astronoma
Naukowcy przebadali szklane naczynia pochodzące z laboratorium alchemicznego XVI-wiecznego astronoma Tycho Brahego. Wykryto wiele wzbogaconych pierwiastków, w tym nikiel, rtęć czy ołów. Jednak pewna substancja nie miała prawa się tam znajdować.
W tym artykule: Tycho Brahe – duński astronom i skryty alchemik Archeolodzy przybywają z pomocą. Relikty z pracowni alchemicznej pod ziemią Skąd się znalazł tutaj wolfram? Zagadkowy pierwiastek To może być dla nas dość zaskakujące, że astronom Tycho Brahe (1546-1601) parał się też alchemią. Wszak trudno uznać ją za naukę, a raczej prekursorkę współczesnej chemii. Celem alchemików była między innymi próba uzyskania lekarstwa na wszystkie choroby. A także kamienia filozoficznego, czyli substancji zmieniającej różne metale w złoto. Brahe szukał jednak głównie leków: na dżumę, syfilis czy trąd. Alchemikom nie udało się osiągnąć sukcesu, ale ich eksperymenty z pewnością pchnęły do przodu wiedzę na temat pierwiastków i ich właściwości. Tycho Brahe – duński astronom i skryty alchemik Brahe, wychowanek Johannesa Keplera, był twórcą geoheliocentrycznego modelu Układu Słonecznego, zwanego też tychońskim. Łączył koncepcję heliocentryzmu Mikołaja Kopernika i geocentryzmu Ptolemeusza. Odkrył też parę ciał niebieskich. Astronoma pasjonowała również alchemia. W swojej rezydencji Uraniborg na szwedzkiej wyspie Ven prowadził zarówno obserwacje nieba, jak i eksperymenty w piwnicy. Co robił w podziemiach? Tego nie wiemy. Alchemicy byli skryci i nie dzielili się swoją wiedzą z innymi. Zachowało się tylko kilka receptur alchemicznych astronoma. Po śmierci Brahego Uraniborg zniszczono. Archeolodzy przybywają z pomocą. Relikty z pracowni alchemicznej pod ziemią I tu wkraczają archeolodzy. Ich metody badawcze bywają niezastąpione. Podczas wykopalisk w latach 1988-1990 w starym ogrodzie Uraniborga znaleziono odłamki ceramiki i szkła. Są to najprawdopodobniej artefakty z laboratorium alchemicznego w piwnicy. Pięć z tych przedmiotów – cztery szklane i jeden ceramiczny – poddano niedawno analizom chemicznym. Cel: sprawdzenie, z jakimi pierwiastkami miały kontakt w przeszłości. Naukowcy właśnie opublikowali wyniki swoich badań na łamach czasopisma „Heritage Science”. Skąd się znalazł tutaj wolfram? Zagadkowy pierwiastek Ślady po różnych substancjach znaleziono na czterech z przebadanych zabytków. – Najbardziej intrygujące są pierwiastki znalezione w wyższych stężeniach niż oczekiwano – wskazujące na wzbogacenie i zapewniające wgląd w substancje stosowane w laboratorium alchemicznym Tycho Brahego – powiedział emerytowany profesor i ekspert w dziedzinie archeometrii, Kaare Lund Rasmussen z Uniwersytetu Południowej Danii. Jest on jednym z autorów artykułu. Wzbogacone pierwiastki to: nikiel, miedź, cynk, cyna, antymon, wolfram, złoto, rtęć i ołów. Odkrycie większości z nich nie jest zaskakujące dla laboratorium alchemika. Złoto i rtęć były wśród wyższych warstw społeczeństwa powszechnie znane i stosowane przeciwko wielu chorobom. Znasz jego odkrycia, ale czy wiedziałeś, że parał się także alchemią? Tajemnica Newtona Legendarny fizyk przez wiele lat próbował przemienić ołów w złoto – a w swoich staraniach prawdopodobnie korzystał z rękopisu, który właśnie odzyskano. – Ale wolfram jest bardzo tajemniczy. Wolfram nie został nawet opisany w tamtym czasie, więc co powinniśmy wywnioskować z jego obecności na odłamku z warsztatu alchemicznego Tycho Brahego? – zastanawia się Rasmussen. Wolfram po raz pierwszy opisano i wyprodukowano w czystej postaci ponad 180 lat później. Zrobił to szwedzki chemik Carl Wilhelm Scheele. Jednak należy pamiętać, że wolfram występuje naturalnie w niektórych minerałach. Być może pierwiastek ten trafił do laboratorium Tycho Brahego za pośrednictwem jednego z nich. W laboratorium minerał mógł zostać poddany obróbce, ale Tycho Brahe nigdy nie zdawał sobie z tego sprawy. – Może wydawać się dziwne, że Tycho Brahe zajmował się zarówno astronomią, jak i alchemią. Ale kiedy zrozumie się jego światopogląd, ma to sens. Wierzył, że istnieją oczywiste powiązania między ciałami niebieskimi, ziemskimi substancjami i organami ciała – wyjaśnia drugi z autorów artykułu, Poul Grinder-Hansen z duńskiego Muzeum Narodowego. Źródło: Heritage Science. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Kopenhaga zapłaci turystom za zbieranie śmieci. Stolica Danii rusza z pilotażowym programem
Kopenhaga jest uważana za jedną z najbardziej zielonych stolic w Europie. Miejska organizacja turystyczna proponuje, aby odwiedzanie miasta również było ekologicznym doświadczeniem. W zamian będzie można liczyć na atrakcyjne nagrody.
W tym artykule: Kopenhaga za darmo? Tak zaoszczędzisz w mieście Stolica Danii testuje pilotażowy program Lato. Sezon turystyczny mamy w pełni. Tymczasem miasta uwielbiane przez turystów, w tym Barcelona i Wenecja, coraz sceptyczniej podchodzą do setek tysięcy podróżnych. W Europie nie brakuje jednak miast, które w aktywny sposób przyciągają turystów. Niedawno organizacja turystyczna z Oslo podbiła media społecznościowe, publikując nagranie promujące stolicę w Norwegii w dość przewrotny sposób. Jak widać, mieszkańcy Skandynawii lubią kreatywną turystykę. Tym razem oryginalnym pomysłem zaskoczyły władze Kopenhagi. Kopenhaga za darmo? Tak zaoszczędzisz w mieście Wybierasz się do Danii? Odwiedzając duńską stolicę, możesz zostać nagrodzony za dobre praktyki, takie jak zbieranie śmieci, podróżowanie komunikacją miejską czy jazda na rowerze po mieście. W zamian za przestrzeganie i promowanie dobrych nawyków przyjezdni będą mogli otrzymać np. bezpłatne obiady lub kawę. Nagrody przewidują też darmowe aktywności, takie jak wypożyczenie kajaka. Rząd nie zwraca środków firmom oferującym bezpłatne atrakcje w zamian za dobre praktyki. Próbny program dla turystów rusza już 15 lipca. Pomysłodawcami projektu są rada turystyczna miasta oraz organizacja Visit Copenhagen. Celem działań jest zrównoważenie „obciążeń środowiskowych” związanych z turystyką. Do tej pory do pilotażowego programu „CopenPay” przystąpiły 24 firmy. Są to między innymi bary i muzea. W większości z nich, aby skorzystać z darmowych nagród, nie trzeba będzie okazywać dowodów swoich proekologicznych działań. W przypadku niektórych obsługa może jednak poprosić o pokazanie zdjęcia przedstawiającego jazdę na rowerze lub biletu na transport publiczny. Najlepsze miasta na city break w Europie. Listę otwiera polska metropolia Jeden z brytyjskich dzienników przygotował listę najlepszych w Europie kierunków na tzw. city break. Na czele zestawienia znalazło się polskie miasto. Stolica Danii testuje pilotażowy program Co prawda Kopenhaga nie jest odwiedzana przez turystów tak tłumnie, jak Paryż czy Rzym, ale liczby wykupowanych noclegów skali roku i tak robią wrażenie. W 2023 r., według rządowych statystyk, było ich ponad 12 milionów. Pilotażowy program „CopenPay” ma potrwać od 15 lipca do 11 sierpnia. Jeśli projekt okaże się sukcesem, zostanie wdrożony także w pozostałych miesiącach. Cytowana przez „New York Times” Rikke Holm Petersen, szefowa komunikacji Izby Turystycznej Kopenhagi, przewiduje, że z bezpłatnych posiłków i innych atrakcji skorzysta „niewielki procent” osób odwiedzających miasto. Jak tłumaczy, „wymaga to trochę wysiłku”. – Wyobraźcie sobie, że moglibyśmy sprawić, by ludzie zabrali ze sobą bardziej ekologiczne podejście – gdyby to była dla nich pamiątka – byłoby wspaniale – dodaje. Kopenhaga stawia na zrównoważoną turystykę Według Global Destination Sustainability Index stolica Danii zajmuje trzecie miejsce na świecie pod względem zrównoważonego rozwoju. Woda z kranu w Kopenhadze jest czysta i smaczna, a w porównaniu do wody butelkowanej pozostawia znacznie mniejszy ślad na środowisku. Więcej o programie oraz listę miejsc biorących w nich udział znajdziesz na oficjalnej stronie „CopenPay”. Zobacz: Visit Copenhagen Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
W Danii odnaleziono bardzo rzadki pierścień. Może być dowodem istnienia nieznanego wcześniej rodu
Poszukiwacz skarbów odnalazł w niewielkiej duńskiej wiosce złoty pierścień Merowingów. Naukowcy uważają, że artefakt może rzucić nowe światło na nieznany wcześniej ród książęcy.
W tym artykule: Złoty pierścień łączył dwie rodziny królewskie Pierścień prawdopodobnie należał do członka Merowingów Pierścień władzy, czy dyplomatyczny dar? Lars Nielsen nie spodziewał się, że jego niepozorna wyprawa w 2020 roku, może zakończyć się odkryciem na skalę całego kraju. Duńczyk wyruszył z wykrywaczem metali do Emmerlev w południowo-zachodniej Jutlandii na poszukiwania skarbów. Już pierwszego dnia udało mu się odnaleźć sporych rozmiarów złoty pierścień, który zdobił półszlachetny kamień czerwonej barwy. Złoty pierścień łączył dwie rodziny królewskie – Byłem tak podekscytowany i zdumiony, że ledwo mogłem cokolwiek powiedzieć. Wiedziałem, że bez wątpienia jest to moje najlepsze odkrycie. Jestem bardzo dumny i zaszczycony, że mogę mieć wkład w historię Danii – mówił Nielsen w rozmowie z lokalnymi mediami, już po tym, jak archeolodzy wydali swoje pierwsze ekspertyzy. A te były niezwykle imponujące. Okazało się bowiem, że jest to bardzo rzadki rodzaj biżuterii, który pochodzi sprzed ok. 1500 lat. Pierścionek został wykonany z 22-karatowego złota i najprawdopodobniej należał do członka dynastii Merowingów. Merowingowie byli dynastią, która panowała w Królestwie Franków w latach 481–751. Wywodziła się od frankijskiego władcy Meroweusza. Po rozpadzie cesarstwa zachodniorzymskiego tereny północno-wschodniej Galii zostały zasiedlone właśnie przez plemiona frankijskie. Z czasem utworzyły potężne imperium, które dało później początek Francji. Pierścień prawdopodobnie należał do członka Merowingów Duńscy archeolodzy twierdzą, że złoty pierścień może rzucić światło na nieznany wcześniej ród królewski lub książęcy powiązany z potężną dynastią europejską we wczesnym średniowieczu. – Pierścionek datowany jest na lata 500–600 n.e. Czerwony kamień półszlachetny, zwany almandynem, zamknięty w złotej owalnej tarczy, symbolizował władzę wśród ludów germańskich – stwierdzili badacze. Archeolodzy przyznali, że odkrycie przez niemal 4 lata było trzymane w tajemnicy. Wszystko po to, aby naukowcy mogli przeprowadzić dokładne badania w Emmerlev. Podczas wykopalisk udało im się również odnaleźć dwie złote i siedem srebrnych monet, a także ceramikę fryzyjską. – Przedmioty te potwierdzają kontakt z Merowingami, prawdopodobnie za pośrednictwem sojuszników z Fryzji – czytamy w oświadczeniu. Od jego imienia pochodzi nasze słowo „król”. Czy Karol Wielki władał kiedyś terenami Polski? Książę Lech i królewna, „co Niemca nie chciała”, mogli być postaciami historycznymi walczącymi z armią Karola Wielkiego. To od imienia władcy pochodzi też polskie słowo „król”. ... – Złoty pierścień nie tylko ujawnia możliwą nową rodzinę książęcą w Emmerlev, ale także łączy ten obszar z jednym z największych w Europie ośrodków władzy epoki wczesnego średniowiecza – powiedziała w oświadczeniu Kirstine Pommergaard, archeolożka z Duńskiego Muzeum Narodowego. Pierścień władzy, czy dyplomatyczny dar? – Pierścionek mógł należeć do córki księcia frankijskiego, która wyszła za księcia w Emmerlev. Ponadto złoto było najczęściej prezentem dyplomatycznym i służyło do zwierania sojuszy – dodała Pommergaard. Badaczka stwierdziła również, że styl pierścionka „ukazuje najwyższą jakość frankońskiego rzemiosła”, co ma wskazywać na zamożnego i wpływowego posiadacza. – Tego rodzaju biżuteria noszona była wyłącznie przez elitę dynastii Merowingów w tamtym okresie – wyjaśnia. – Pierścień prawdopodobnie miał służyć jako symbol władzy w kraju nordyckim – stwierdziła Pommergaard. Archeolodzy doszli do wniosku, że rodzina książęca z Emmerlev kontrolowała obszar pomiędzy Ribe, miastem w południowo-zachodniej Jutlandii a Hedeby, duńską osadą handlową z epoki Wikingów na terenie dzisiejszych Niemiec. Małżeństwo z frankijską księżniczką mogło w ten sposób zabezpieczyć handel na tym obszarze. Źródło: Muzeum Narodowe Danii. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
W Danii odkryto prawdopodobnie najstarszą runę. Wyryto ją na starożytnym nożu
Duńscy archeolodzy odnaleźli nóż sprzed 2000 lat. Znajdowała się na nim runa, która może być najstarsza w całej Danii.
W tym artykule: Najstarsza runa, jaką odnaleziono w Danii Czym są runy? Odkrycie niczym „wiadomość z przeszłości” Kto był właścicielem noża? Archeolodzy z Danii prowadzili wykopaliska w pobliżu miasta Odense na wyspie Fionia. To trzecia pod względem wielkości wyspa tego kraju, położona między Półwyspem Jutlandzkim a Zelandią. Badacze na małej nekropolii na wschód od Odense odnaleźli grób kremacyjny, w którym znajdował się 8-centymetrowy żelazny nóż. Ich uwagę zwrócił napis runiczny wyryty na ostrzu. Najstarsza runa, jaką odnaleziono w Danii Runa składała się z pięciu liter. Każda miała ok. pół centymetra wysokości. Naukowcy ustalili, że znaki układają się w słowo „hirila”. W języku staronordyckim oznacza to „mały miecz”. Analiza wykazała, że inskrypcja wygrawerowana na nożu, jak i sam artefakt mogą pochodzić z ok. 150 r. n.e. Może to być więc najstarsza runa, jaką odnaleziono na terytorium Danii. Najstarsze dotąd znane zapisy runiczne pochodziły z drugiej połowy II wieku. Przedmioty z wygrawerowanymi runami, które pochodziły z tego okresu, już w przeszłości odnajdywano w Vimose i Illemose na wyspie Fionia. Były to m.in. miecze, groty, grzebienie, sprzączki i różnego rodzaju tabliczki. Najczęściej odnajdywano je w środowiskach bagiennych. Czym są runy? Runy jednak były powszechne we wszystkich regionach Skandynawii. Według nordyckich sag sam Odyn, najwyższy z bogów, podarował ludziom runy. W przeszłości również np. w Norwegii odnajdywano bardzo stare zapisy runiczne. Archeolodzy z tego kraju dokładnie rok temu byli przekonani, że znaleźli najstarszy kamień runiczny świata. Szacowano wówczas, że powstał prawie dwa tysiące lat temu. Artefakt odkryto nad jeziorem Tyrifjorden leżącym na północny zachód od Oslo. Odkrycie niczym „wiadomość z przeszłości” Jak informuje „The Guardian”, autorem odkrycia jest Jakob Bonde, kurator z miejskiego muzeum i archeolog. Badacz początkowo myślał, że to zwyczajny nóż, ponieważ runy nie były zbyt widoczne. Dopiero po oczyszczeniu go przez konserwatorów, uczony zdał sobie sprawę z wyjątkowości niepozornego artefaktu. Oto najstarszy na świecie artefakt, który wspomina Odyna, najważniejszego boga wikingów. Gdzie go znaleziono? Naukowcy odszyfrowali treść złotej monety, którą odnaleziono w Danii. Artefakt pochodzi z V wieku n.e., widoczne na nim runy wspominają Odyna, najważniejszego boga w mitologii nordyckiej. – Takie odkrycie jest niczym otrzymanie wiadomości z przeszłości. To dla nas niezwykłe znalezisko, które rzuca światło na rozwój najwcześniejszego języka skandynawskiego – powiedział w rozmowie z „The Guardian”. – Dla mnie osobiście dokonanie takiego odkrycia jest fantastyczne – dodaje. Kto był właścicielem noża? Archeolodzy zwrócili uwagę, że runa odnosi się wyłącznie do noża. Dotychczasowe ustalenia nie pozwalają zidentyfikować jego właściciela. Naukowcy twierdzą jednak, że osoba, która posiadała taki nóż, prawdopodobnie cieszyła się wysokim statusem społecznym. – Niezwykle rzadko zdarza się odnaleźć runy tak stare, jak te na tym nożu. To daje nam wyjątkową szansę do zdobycia większej wiedzy o najwcześniejszym języku pisanym Danii, a tym samym o języku używanym w epoce żelaza. To również okazja do lepszego zrozumienia historii naszego kraju – powiedziała Lisbeth Imer, runolożka z Duńskiego Muzeum Narodowego. – W tamtym okresie biegłość w czytaniu i pisaniu nie była szczególnie rozpowszechniona, co oznacza, że umiejętność czytania i pisania wiązała się zarówno ze specjalnym statusem, jak i władzą. W początkach historii runicznej osoby potrafiące pisać stanowiły niewielką elitę intelektualną, a pierwsze ślady takich ludzi można znaleźć na Fionii – dodała runolożka. Naukowcy przypomnieli, że w historii tylko raz odkryto w Danii tak stary zapis runiczny. W 1865 roku archeolodzy odnaleźli grzebień wykonany z kości, na którym znajdowały się litery zapisane alfabetem nordyckim. Nóż został przekazany Muzeum Odense w Møntergaarden. Od 2 lutego stanie się częścią stałej kolekcji tej placówki. Źródło: The Guardian, Muzeum Odense Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Archeolodzy odnaleźli grób ogromnego człowieka ze Skandynawii. Pochowano go wraz z wielkim mieczem
W Szwecji badacze odnaleźli grób z czasów średniowiecza, w którym złożono bardzo wysokiego mężczyznę. Pochowano go wraz z jego ponad metrowym mieczem. Naukowcy uważają, że człowiek ten był poplecznikiem Unii Kalmarskiej.
W tym artykule: Grób „potężnego” mężczyzny Mężczyznę pochowano z ozdobnym mieczem półtoraręcznym Czym była Unia Kalmarska? Rodzina, która czerpała korzyści z unii trzech państw? Szwedzcy archeolodzy prowadzili w ubiegłym roku wykopaliska w centrum Halmstad. To miasto i port morski na zachodnim wybrzeżu kraju. Położone jest na skrzyżowaniu średniowiecznych szlaków handlowych. Ze względu na swoje położenie, miejscowość, która została założona dopiero w połowie XIII wieku, bardzo szybko się rozwijała. Założycielem miasta był duński król Krzysztof I, który zbudował nad rzeką Nissan swój zamek. Grób „potężnego” mężczyzny W części miasta zwanej Lilla Torg (tłum. Mały Plac) archeolodzy odkryli wyjątkowy grób. Badania wykazały, że pochowano w nim człowieka wraz z niezwykle pokaźnym mieczem, który miał ok. 1,3 m długości. To tak zwany miecz półtoraręczny. Bardzo możliwe, że broń ta wcale nie była wyłącznie reprezentacyjna. Badacze ustalili bowiem, że mężczyzna był niezwykle wysokiego wzrostu. Analiza szkieletu wykazała, że mógł mierzyć co najmniej 1,9 m. – Grób wysokiego mężczyzny był najbardziej charakterystycznym grobem znalezionym podczas wykopalisk klasztoru franciszkanów w tym miejscu. Istniał on od 1494 r. aż do zniszczenia w 1531 r. podczas reformacji protestanckiej – powiedział w rozmowie z Live Science Johan Klange, lokalny archeolog i współautor odkrycia. Mężczyznę pochowano z ozdobnym mieczem półtoraręcznym Datowanie wykazało, że zmarły prawdopodobnie żył na przełomie XIV i XV wieku. Naukowcy twierdzą, że mężczyzna – jak na tamte czasy – był prawdziwym olbrzymem. – Wówczas średni wzrost mężczyzn żyjących w Szwecji wynosił około 1,65 m – zwrócił uwagę Klange. Klinga miecza była inkrustowana innym metalem. Wzory tworzyły małe chrześcijańskie krzyże. Badacze twierdzą, że mężczyzna prawdopodobnie był niezwykle zamożnym szlachcicem. Co ciekawe, autorzy odkrycia uważają, że szwedzki arystokrata mógł być zwolennikiem Unii Kalmarskiej. To unia personalna zawarta latem 1397 roku na zamku w Kalmarze pomiędzy trzema skandynawskimi krajami: Danią, Szwecją i Norwegią. – Postawiliśmy hipotezę, że mężczyzna ten cieszył się wysokim statusem w czasach Unii Kalmarskiej. Prawdopodobnie mógł posiadać swoje majątki zarówno w Szwecji, jak i w Danii. Poplecznicy tego związku stawali się wówczas bardzo potężnymi ludźmi – wyjaśnia archeolog. Czym była Unia Kalmarska? Unia Kalmarska powstała dzięki staraniom królowej Danii Małgorzaty I. Związek miał zjednoczyć trzy królestwa pod władaniem jednego monarchy. Państwa skupione w unii wybierały wspólnego władcę. Pierwszym władcą trzech skandynawskich królestw został Eryk Pomorski. Wybór wspólnego króla regulowały dokumenty, takie jak list koronacyjny (kroningsbrevet) oraz list unijny (unionsbrevet). Co porwał potop, już nie wróci. Dlaczego Szwedzi nie chcą oddać polskich skarbów? Biedna Szwecja obrabowała w XVII w. znacznie bogatszą wówczas Rzeczpospolitą z ogromnej ilości skarbów. Dziś bogata Szwecja nie chce ich zwrócić znacznie biedniejszej Polsce. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/fragment-tzw-rolki-sztokholmskiej-ktora-jako-jeden-z-niewielu-polonikow-zrabowanych-przez-szwedow-wrocila-nad-wisle-fot-domena-publiczna-3975c81.jpg" width="800" height="519" alt="Fragment tzw. rolki sztokholmskiej, która jako jeden z niewielu poloników zrabowanych przez Szwedów wróciła nad Wisłę (fot. domena publiczna)" title="Fragment tzw. rolki sztokholmskiej, która jako jeden z niewielu poloników zrabowanych przez Szwedów wróciła nad Wisłę (fot. domena publiczna)" /> Państwa Unii Kalmarskiej zobowiązały się do współpracy w zakresie prowadzenia wojen. Formalnie wszystkie trzy kraje zachowały niezależność, lecz to Danii przypadła decydująca rola w związku. Co ciekawe, Eryk Pomorski chciał związać unię z Polską. Próbował wyswatać swego dziedzica z Jadwigą Jagiellonką, córką Władysława Jagiełły. Jednak do małżeństwa nie doszło. Każdy z krajów miał własne interesy, dlatego coraz częściej pojawiały się konflikty pomiędzy nimi. Duńczycy w Szwecji prowadzili własną politykę, bardzo często nieprzyjazną wobec Szwedów. Ostatecznie kraj ten zaczął domagać się własnego rządu, a nierzadko dochodziło do buntów. Rodzina, która czerpała korzyści z unii trzech państw? W 1521 roku doszło do kolejnego powstania Szwedów przeciwko Duńczykom, na którego czele stanął Gustaw Waza. Głównymi siłami powstańczymi byli chłopi i górnicy z regionu Dalarna. Determinacja wojsk Wazy doprowadziła do głośnego i szybkiego zwycięstwa w bitwie pod Västerås. Gustaw został wybrany wówczas na regenta Szwecji. 2 lata później przywódca powstania został mianowany królem, Unia Kalmarska została zerwana. Grób szwedzkiego szlachcica odnaleziono w granicach dawnego kościoła katolickiego. Tuż obok archeolodzy odkryli dwa inne pochówki, w którym znajdowały się dwie inne osoby – mężczyzna i kobieta. Naukowcy planują przeprowadzić badania DNA, które pozwolą ustalić, czy osoby te były spokrewnione. Jeśli tak, cała trójka należała do szlacheckiej rodziny, która zamieszkiwała ten region. Źródło: Live Science. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Ta kobieta była jednym z najpotężniejszych wikingów. Odgrywała kluczową rolę w polityce
Analiza kamieni runicznych z Jelling wykazała, że żyjąca w X wieku Thyra mogła odkrywać kluczową rolę w polityce. Badacze sugerują, że żona i matka dwóch władców wikingów mogła w rzeczywistości być przywódczynią nowego królestwa duńskiego.
W tym artykule: Analiza kamieni runicznych rzuca światło na rolę kobiety w czasach wikingów Co najmniej 3 kamienie wspominają tę samą kobietę Kobiety w średniowiecznej Europie Czy Thyra rzeczywiście była równa Gormowi? Na łamach czasopisma naukowego „Antiquity” naukowcy opublikowali artykuł dotyczący nowej analizy kamieni runicznych z Jelling. To kamienne pomniki z inskrypcjami wyrzeźbionymi ponad 1000 lat temu. W ten sposób upamiętniono króla wikingów Gorma Starego, jego żonę, a także ich syna, Haralda Sinozębego. Analiza kamieni runicznych rzuca światło na rolę kobiety w czasach wikingów To właśnie na kamieniach runicznych znajdują się najwcześniejsze wzmianki o Danii w kontekście jej ustroju politycznego. Dwa głazy znajdują się w miejscowości Jelling we wschodniej Jutlandii. Mniejszy i starszy kamień z inskrypcją zapisaną alfabetem runicznym został wzniesiony przez samego Gorma ok. roku 950 n.e. Napis na większym kamieniu, wykonany na zlecenie syna Haralda Bluetootha, odnotowuje przejście Danii z pogaństwa i wiary nordyckiej na chrześcijaństwo w 965 r. Przez wielu zabytek ten jest uważany za swoisty „akt urodzenia” Danii. Obydwa kamienie runiczne zawierają wzmiankę o kobiecie imieniem Thyra. To właśnie żona Gorma i matka Haralda. Imię to pojawia się także w inskrypcjach na dwóch innych kamieniach runicznych z podobnego okresu. To częściej niż jakiekolwiek inne imię zarówno żeńskie, jak i męskie. Do tej pory nie było jasne, czy wszystkie odnosiły się do żony i matki dwóch wikińskich królów. Teraz jednak nowe odkrycie rzuca nowe światło na tajemniczą królową i rolę kobiety w świecie wikingów. Co najmniej 3 kamienie wspominają tę samą kobietę W najnowszych badaniach naukowcy przeprowadzili analizę aż siedmiu różnych kamieni runicznych z Jutlandii, w tym głazów z Jelling. Badacze liczyli na to, że uda im się odnaleźć subtelne i niewidoczne wcześniej szczegóły inskrypcji. Badacze stwierdzili, że napis na kamieniu Haralda Sinozębego został wyrzeźbiony przez tę samą osobę, która wyryła runy na głazie z Laeborga. Znajduje się on ok. 30 km na południowy-wschód od Jelling. Okrucieństwo wikingów było legendarne. Jednak rzeczywistość wyglądała inaczej Słynęli z gwałtownego charakteru, nagłych ataków i barbarzyństwa. Na ile jednak okrucieństwo wikingów to fakt potwierdzany przez historyków? Naukowcy odkryli, że rzeźbiarz zostawił swój „podpis” na kamieniu z Laeborga. Przedstawił się jako Ravnunge-Tue. – Dzięki nowemu powiązaniu Ravnunge-Tue ze słynnym kamieniem z Jelling Stone, Duńczycy znają teraz nazwisko rzemieślnika, który stworzył ich „akt urodzenia” – mówi archeolożka i runolożka Lisbeth Imer z Duńskiego Muzeum Narodowego i główna autorka badania. Jednak Imer – bardziej niż samym autorem – jest zainteresowana tym, co to powiązanie mówi o Thyrze. – To naprawdę niezwykłe, że w ogóle kobiety wikingów były wspominane na kamieniach runicznych, a imię Thyra pojawia się aż na czterech głazach z tamtego okresu. Co najmniej trzy z nich odnoszą się do tej samej kobiety. Napis wyryty przez Ravnunge-Tue na kamieniu z Laeborga również stwierdza, że „Thyra była jego dróttning”. To nordyckie słowo oznaczające „kochankę” lub „damę”, a w czasach późniejszych tłumaczono je jako „królowa” – wyjaśnia Imer. Kobiety w średniowiecznej Europie Badacze twierdzą, że poszlaki na runach wskazują na bardzo ważną rolę Thyry w społeczeństwie duńskich wikingów. Nowe odkrycie sugeruje, że była kluczową postacią w nowym duńskim królestwie – Być może nawet przyćmiła wpływami jej męża Gorma i syna Haralda – twierdzi Imer. – Żadna inna osoba w Danii z epoki Wikingów nie jest upamiętniona na tak wielu kamieniach, nawet Harald Sinozęby, jej słynny syn. Oznacza to, że musiała odegrać bardzo ważną rolę w tworzeniu państwa – wyjaśnia badaczka. Imer zwraca również uwagę na fakt, że jedynymi duńskimi źródłami pisanymi z epoki wikingów są owe kamienie runiczne. Niestety, teksty te są bardzo krótkie. Źródła archeologiczne wskazują jednak na fakt, że wikingowie w Danii mogli posiadać ziemię i sprawować także władzę polityczną. – Kroniki europejskie z X wieku również wspominają o wpływowych kobietach w takich miejscach jak Włochy, czy Niemcy. Dlatego Thyra nie byłaby ewenementem w Europie – dodaje Imer. Czy Thyra rzeczywiście była równa Gormowi? Prof. Judith Jesch, badaczka historii wikingów z Uniwersytetu w Nottingham w Wielkiej Brytanii, która nie była zaangażowana w badania, twierdzi, że nowe odkrycie stawia Thyrę w zupełnie innym świetle. Pokazuje, że świat nordycki mógł nie być tak patriarchalny, jak dotychczas powszechnie uważano. Jak żyli skandynawscy wojownicy w średniowieczu? Osady wikingów można zwiedzać także w Polsce Mówiąc o wikingach, większość osób ma na myśli wojowniczych zdobywców, którzy przemierzali morza i oceany na pokładzie swych łodzi. Trzeba jednak wiedzieć, że między kolejnymi wyprawa... – Jeśli wszystkie kamienie runiczne odnoszą się do tej samej osoby, sam ten fakt sugeruje, że miała ona znaczące wpływy w tej części Danii w czasie, gdy kraj dopiero zaczynał jednoczyć się jako naród – mówi Jesch. Uczona zauważyła również, że Thyra nazywana jest niekiedy „zbawieniem Danii” lub „siłą Danii”. Te przydomki znajdują się na mniejszym kamieniu z Jelling. – Nieco niejasny komentarz, który wydaje się wskazywać na kluczową rolę w ówczesnej polityce – twierdzi badaczka. Henrik Williams, runolog ze szwedzkiego Uniwersytetu w Uppsali, który również nie był zaangażowany w badania, dodaje, że niektóre inne kamienie runiczne Wikingów, m.in. te z Norwegii i Szwecji, również wspominają kobiety. – Oznacza to, że miały one bardzo duże poszanowanie w całej Skandynawii z epoki wikingów – stwierdził. Przyznał jednak, że warto z ostrożnością podchodzić do hipotezy dotyczącej Thyry. Analiza inskrypcji nie dostarcza jednoznacznych i niezbitych dowodów na jej rolę w duńskim społeczeństwie. – Możliwe i prawdopodobne jest, że Thyra była wówczas bardzo ważną kobietą w Danii, ale nie ustalono, czy była politycznie równa swojemu mężowi Gormowi. Być może tak jest, ale jak to udowodnić? – pyta Stefan Brink, historyk i znawca wikingów z University of the Highlands and Islands w Wielkiej Brytanii, który również nie był zaangażowany w badania. Opracowanie: Jakub Rybski Źródło: National Geographic. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Niezwykle rzadkie znalezisko w Danii. Odkryto artefakt, który może prowadzić do „nieznanego” króla
Na duńskiej wyspie Falster poszukiwacz skarbów dokonał niecodziennego odkrycia. Odnalazł starożytny artefakt, który może być drogowskazem wyznaczającym drogę do „domu” nieznanego króla.
W tym artykule: Niezwykłe odkrycie na duńskiej wyspie Pieczęć nieznanego władcy Niezwykle rzadki artefakt, który odkrywano w ważnych ośrodkach władzy Falster to nizinna wyspa położona w południowo-wschodniej Danii, pomiędzy Zelandią a Lolland i połączona z nimi mostami. Znajduje się tam najdalej na południe wysunięty punkt kraju, który nazwany jest „Hestehoved”, co po duńsku oznacza „głowę konia”. Nazwa wyspy prawdopobnie pochodzi jeszcze z czasów starożytnych. Felhan w starogermańskim oznaczał „ukrytą wyspę”. Od czasów średniowiecza aż do 1766 roku większość Falster była własnością korony. Niezwykłe odkrycie na duńskiej wyspie To właśnie na tej odległej wysepce pewien mężczyzna dokonał niecodziennego odkrycia. Poszukiwacz skarbów przeszukiwał pola w centrum wyspy z wykorzystaniem wykrywacza metali. W pewnym momencie jego urządzenie wykryło słaby sygnał, a Lennart Larsen rozpoczął wykopywanie ziemi. Po chwili odnalazł przedmiot, którego nie widział nigdy wcześniej w swoim życiu. Był to niewielki, zaledwie dwucentymetrowy znaczek, na którym znajdował się wizerunek pewnej tajemniczej postaci. Nie wiadomo dokładnie, czy był to mężczyzna, czy kobieta. Larsen postanowił przekazać znalezisko lokalnemu muzeum Lolland-Falster. Odkrycie zaintrygowało naukowców, którzy również są pewni, czym dokładnie jest ten przedmiot. Uczeni twierdzą jednak, że może być śladem dawnej władzy królewskiej na wyspie. Pieczęć nieznanego władcy – Odkrycie może wskazywać, że znajdujemy się w miejscu pradawnego handlu, a być może sam artefakt był formą pewnej aktywności kultowej. Mamy jeszcze jedną, być może dość szaloną teorię, że znaczek ten wskazuje, że dawniej Falster było siedzibą pewnego nieznanego władcy – przekazała w rozmowie z Tv2 Øst Marie Brinch, archeolożka i kuratorka Muzeum Lolland-Falster. Brinch podkreśliła, że odkrycia dokonano na obszarze, którego nazwy pochodzą z epoki wikingów, a być może jeszcze wcześniejszej. Naukowcy przeprowadzili analizę historyczną. Okazało się, że miejsce, w którym odnaleziono tę niewielką pieczęć to obszar, który według legendy w dawnych czasach miał być poświęcony bogom. W oświadczeniu pracownicy muzeum przekazali, że w przeszłości archeolodzy odnajdywali już artefakty z czasów wikińskich, a nawet z epoki żelaza w Falster. Badaczom udało się odkryć m.in. pozostałości stoczni wikingów. Brinch przyznała jednak, że niewiele wiadomo o tym, czy na wyspie zamieszkiwali zamożni ludzie lub pewnego rodzaju elita rządząca. Uczona zwróciła uwagę, że odkrycie może rzucić nowe światło nie tylko na historię Falster, ale również dzieje samej Danii. Niezwykle rzadki artefakt, który odkrywano w ważnych ośrodkach władzy Pracownicy muzeum stwierdzili jednak, że maleńka pieczęć pochodzi z okresu sprzed epoki wikingów na Falster. Artefakt został stworzony między 500 a 700 rokiem n.e. – Dotychczas w całej Skandynawii udało się odnaleźć ok. 28 podobnych przedmiotów. Wszystkie te znaczki lub pieczęcie są bardzo wyjątkowe. Odkrywano je tylko w ważnych miejscach, które często były ośrodkami władzy. Artefakt z Falster jest charakterystyczny ze względu na swój styl – twierdzi Margrethe Watt z Muzeum Narodowego w Kopenhadze. W Danii odkryto olbrzymią halę wikingów. Prawdopodobnie jest związana z Haraldem Sinozębym Duńscy archeolodzy odkopali pozostałości olbrzymiej sali wikingów. Badacze twierdzą, że odbywały się w niej spotkania i ważne zgromadzenia polityczne. Co więcej, budowla może mieć zwią... – Na znaczku z Falster widać człowieka w eleganckim ubraniu, który układa ręce w specyficzny sposób. Są opuszczone, a dłonie widoczne. To symbol, który może oznaczać coś mistycznego. Być może jest to gest „poddania” się – wyjaśnia Watt. – Bardzo możliwe, że osoba ta oddaje się bogu, albo jest to bóg, który objawia się człowiekowi – twierdzi uczona. – Trudno jednak stwierdzić, czy jest to mężczyzna, czy kobieta – zaznacza Watt. Źródło: Muzeum Lolland-Falster. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".