USA szykują nowe, drastyczne przepisy dla turystów. Uderzą także w Polaków
Administracja Donalda Trumpa planuje wprowadzenie nowych przepisów dla turystów wjeżdżających do USA. Konieczne będzie ujawnienie aktywności w mediach społecznościowych z ostatnich 5 lat. Planowane zmiany uderzają w miliony osób z krajów objętych ruchem bezwizowym i mogą wpłynąć na organizację mundialu 2026.
Plan przewiduje obowiązek ujawniania przez turystów aktywności w mediach społecznościowych z ostatnich pięciu lat. Zmiany mają dotyczyć 42 krajów objętych ruchem bezwizowym do USA, w tym m.in. Polski, Wielkiej Brytanii, Niemiec, Francji i Japonii. Nowe wymogi zostaną wprowadzone poprzez rozszerzenie formularza ESTA. Zgodnie z dokumentem opublikowanym na stronie Federal Register, turyści będą musieli ujawnić również całą gamę szczegółow ze swojego życia, sięgając w niektórych przypadkach aż dekadę wstecz. Plan zakłada także nowe opłaty: 100 dolarów dziennie za wstęp do parków narodowych dla cudzoziemców (250 dolarów dla osób spoza 42 krajów objętych ruchem bezwizowym). USA prześwietlą prywatność turystów Nowy formularz ESTA będzie wymagał ujawnienia: wszystkich nazw użytkownika w mediach społecznościowych używanych w ostatnich 5 latach, numerów telefonów z ostatnich 5 lat, adresów e-mail z ostatnich 10 lat, danych biometrycznych (twarz, odciski palców, DNA, skan tęczówki), danych członków rodziny: imiona, nazwiska, daty i miejsca urodzenia, w tym dzieci. Odmowa udostępnienia tych danych może skutkować odmową wjazdu do USA. Konsultacje społeczne nad zmianami potrwają 60 dni. Kto zostanie objęty nowymi zasadami? Obostrzenia dotkną nie tylko turystów, ale również osoby aplikujące o wizy studenckie oraz pracownicze (H1-B). Rząd USA zapowiedział również odmowy wiz dla osób pracujących w moderacji treści i fact-checkingu. Formularze wizowe mają być analizowane pod kątem „antyamerykańskich poglądów”. Osoby, które odmówią udostępnienia swoich profili w mediach społecznościowych, będą traktowane jako podejrzane. Wpływ polityki Donalda Trumpa na turystykę Nowe regulacje administracji Trumpa juz od jakiegoś czasu wpływają negatywnie na amerykańską turystykę. W Kalifornii prognozuje się 9-procentowy spadek liczby turystów zagranicznych w 2025 roku. Hollywood Boulevard w Los Angeles odnotował latem 2025 spadek odwiedzin aż o 50%. Liczba Kanadyjczyków podróżujących samochodem do USA w lipcu 2025 spadła o 36,9% w porównaniu do lipca 2024. Podróże lotnicze z Kanady zmniejszyły się o 25,8%. USA w ogniu krytyki za ograniczanie wolności słowa Organizacje zajmujące się prawami człowieka, w tym Foundation for Individual Rights and Expression, krytykują nowe przepisy jako zagrożenie dla wolności słowa i prywatności. Wskazują, że wymóg ujawnienia danych z mediów społecznościowych to narzędzie potencjalnej cenzury i zastraszania podróżnych. USA mają być gospodarzem Mistrzostw Świata w piłce nożnej w 2026 roku, wspólnie z Kanadą i Meksykiem. FIFA szacuje, że przyciągnie to 5 milionów kibiców. Jednak plany nowych przepisów budzą obawy o chaos organizacyjny. Organizacje takie jak Sport and Rights Alliance ostrzegają przed ryzykiem nadużyć, profilowania rasowego i zatrzymań kibiców. Apelują do FIFA o zapewnienie ochrony uczestnikom turnieju. Administracja Trumpa nie odniosła się publicznie do tych obaw. Źródło: The Guardian, Rzeczpospolita, Federal Register Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Najdłuższa trasa kolejowa na świecie trwa 21 dni. Wiedzie również przez Polskę
Najdłuższa trasa kolejowa na świecie wzbudza spore zainteresowanie wśród turystów. Liczy ponad 18 tysięcy kilometrów i prowadzi przez kilkanaście państw – w tym przez Polskę.
W tym artykule: Najdłuższa trasa na świecie wiedzie przez 13 krajów Za bilety trzeba zapłacić ok. 6 tysięcy złotych Pociągi to jeden z najbardziej ekologicznych środków transportu na świecie. Kolej emituje 3 razy mniej CO2 niż transport drogowy i nawet 8 razy mniej niż lotniczy. Wraz z postępem technologicznym na rynku dostępne są coraz dłuższe, szybsze oraz bardziej komfortowe przejazdy. Współcześnie na świecie dostępne są jednostki pociągowe, które mogą rozwinąć prędkość nawet do 600 km/godz.. Najdłuższa trasa na świecie wiedzie przez 13 krajów Pociągi mają jednak pewne ograniczenia. Są nimi trasy kolejowe. Dojechać można tylko tam, gdzie powstała specjalna infrastruktura. Nawet w europejskich „stolicach kolei”, takich jak Hiszpania, Niemcy lub Francja, są miejsca, do których kolej po prostu nie dojeżdża. Jest jednak na świecie trasa kolejowa, która udowadnia, że nawet pociągiem dojechać można na drugi koniec świata. Ponad rok temu bloger kolejowy Mark Smith obliczył, że istnieje nieprzerwana trasa o długości ponad 18 tysięcy kilometrów. Gdyby zacząć podróż w portugalskim Lagos, które znajduje się w regionie Algarve, można byłoby dojechać aż do Singapuru. Po drodze minęlibyśmy: Hiszpanię Francję, Niemcy, Polskę, Białoruś, Rosję, Mongolię, Chiny, Laos, Tajlandię, Malezję. Za bilety trzeba zapłacić ok. 6 tysięcy złotych W ten sposób dotarlibyśmy do Singapuru. Oznacza to, że po drodze przejechalibyśmy łącznie przez 13 krajów. Mark Smith policzył, że trasę można pokonać w 21 dni, ale tylko, jeżeli przeznaczymy ten czas na samą jazdę i będziemy przesiadać się z pociągu do pociągu. Sześć najciekawszych nowych tras kolejowych w Europie. Nie zabrakło Polski! Pandemia koronawirusa uderzyła w całą branżę turystyczną, a ograniczenia na granicach wstrzymały także ruch kolejowy. Jednak wielu europejskich przewoźników stara się z optymizmem spogl.. Bloger twierdzi, że ze względu na przesiadki konieczny będzie nocleg w Lizbonie, Madrycie i Paryżu oraz dwie noce w Moskwie i Pekinie. Co ciekawe, za same bilety (nie licząc noclegów) zapłacilibyśmy ok. 6 tysięcy złotych. Taka trasa stała się możliwa dokładnie 2 grudnia 2021 roku, gdy ukończono budowę ostatniego odcinka kolejowego w Laosie przy granicy z Tajlandią. Chodzi o trasę, która łączy Boten ze stolicą kraju – Wientian. Ten odcinek torów ma łącznie 417 kilometrów i był budowany przez 5 lat. Najdłuższą linią kolejową na świecie wciąż pozostaje kolej Transsyberyjska. To sieć linii, które w większości wiodą przez azjatycką część Rosji i zostały wybudowane latach 1891–1916. Główny szlak prowadzi z Moskwy do Władywostoku. Przekracza 8 stref czasowych, a całkowita długość torów wynosi 9288,8 km. Szukasz więcej fascynujących informacji na temat świata roślin i zwierząt, odkryć archeologicznych i nieskończonego Wszechświata? Zaprenumeruj magazyn „National Geographic Polska". Najnowszą ofertę znajdziesz na tej stronie. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Co warto kupić w Turcji? Oto produkty, które poleca znawczyni Orientu
Co warto kupić w Turcji, jeśli chcesz poczuć klimat Orientu? Tu znajdziesz listę rzeczy, które sprawdzą się jako pamiątki i prezenty. Są to zarówno kosmetyki i przyprawy, jak i biżuteria oraz tekstylia. Ale też drobiazgi, o których wie – jeszcze – mało kto. Jeden z nich pachnie limonką.
Spis treści: Kolonya dobra na wszystko Oko proroka Magiczny kamień Złoto, srebro i skóry Tureckie kosmetyki, tanie i dobre Oliwę też poproszę Herbata. Tureckie dobro narodowe Przyprawy – turecki bazar zamknięty w woreczku Klejnoty Orientu Wrotami do magicznego Orientu są tureckie bazary, począwszy od tego największego: Wielkiego Bazaru w Stambule, po nieco skromniejszy Bazar Egipski – również w Stambule, uliczne bazary w Alanyi, ukryty pod plastikowymi kopułami targ w Marmaris, rozstawiony na środku drogi bazar w Trabzonie czy mój ulubiony – bazar Bostanlı w Izmirze. Bazary to centrum życia każdego tureckiego osiedla, miasteczka, a nawet najmniejszej wsi. Bywają zamknięte w murach wiekowych budynków albo rozkładane na ulicach i pod wiatami, niezależnie jednak od miejsca łączą je dwie cechy – gwar i zapach, bowiem tureckie bazary pachną mieszanką przypraw, białym słonym serem i oliwkami na 10 sposobów. Gdy raz przekroczy się próg któregoś z nich, nie sposób go zapomnieć. Kolonya dobra na wszystko Na ból głowy czy mięśni, do powitania gości, po goleniu, do odświeżenia, a co najważniejsze – do dezynfekcji. Kolonya w Turcji jest dobra na wszystko! Ta 80-procentowa woda kolońska, w najpopularniejszym wariancie o zapachu cytrynowym, to nieodłączny element anatolijskiej codzienności. Nalewana jest na ręce gości odwiedzających tureckie domy, w szczególności w czasie ważnych uroczystości czy świąt. Wchodząc do czyjegoś domu, najpierw ściąga się buty, następnie wyciąga dłonie, aby odświeżyć je kolonyą, a kolejnym krokiem jest przyjęcie słodkiego poczęstunku w postaci czekoladek lub lokum. Szklane buteleczki zdobią tureckie łazienki w całym kraju. Co ciekawe, „częstowanie” kolonyą ma miejsce również podczas dalekich podróży, gdy steward przechadzając się po autokarze, proponuje odświeżenie rąk. Turecki kosmetyk idealnie sprawdza się też jako woda po goleniu, z której korzystają wszyscy fryzjerzy w Turcji. Od lat nie rozstaję się z kolonyą o moim ulubionym zapachu limonek z Bodrum, którą litrami zwożę do Polski. Za każdym razem, gdy dezynfekuję dłonie w miejscu publicznym, ludzie z ciekawością próbują rozpoznać aromat rozchodzący się z maleńkiej buteleczki. Ten orzeźwiający cytrusowy zapach przenosi mnie do orientalnej Turcji, a kolonya jest produktem, na który zawsze znajdę miejsce w walizce. Oko proroka Szklane oko proroka, mające na celu ochronę przed urokiem, podróżuje w moim bagażu od lat. Z uśmiechem spoglądam na pęki kluczy moich przyjaciół, do których też przypięty jest turecki amulet. To najpopularniejszy prezent, jaki można przywieźć z tureckich wakacji. Magiczny kamień Nietuzinkowym zakupem jest natomiast biżuteria z tureckim kamieniem półszlachetnym – sułtanitem, który w zależności od oświetlenia zmienia kolor niczym kameleon. Bywa bursztynowy, różowy, fioletowy czy zielony. Mocowany jest w pierścionkach, kolczykach, bransoletkach i naszyjnikach; nosiła go sama sułtanka Hürrem – w Polsce znane raczej jako Roksolana, żona słynnego Sulejmana Wspaniałego – w czasach, gdy przypisywano mu właściwości magiczne. Wierzono, że m.in. pomaga przezwyciężać lęki i chroni przed złym okiem. Sułtanit jest wyjątkowy także dlatego, że jego złoża znajdują się tylko w jednym miejscu na świecie – w górach Anatolii. Będąc w odległym Karsie, poznałam jeszcze jeden magiczny kamień: obsydian. Na wschodnim krańcu Turcji wierzy się, że ma on moc taką jak oko proroka. Przyleciałam więc do Polski z czarnym ochronnym kamieniem, który wręczyła mi właścicielka jednego z hoteli. Złoto, srebro i skóry Od dziecka słyszałam o wielkich podróżach do Stambułu, skąd przywoziło się skóry i złoto. Niektórzy do dziś obierają sobie za cel wizyty u tureckich jubilerów, przyjeżdżając nad Bosfor po biżuterię. Altın – czyli złoto, i gümüş – srebro, dostępne są w rozsianych po całym kraju salonach. Spacerując tureckimi ulicami, można zajrzeć przez szybę do pracowni złotników. Rzemieślnicy na oczach gapiów tworzą misterne dzieła, łącząc nowoczesne wzory z tymi, które znane były już na dworze sułtana. Skóry i futra też nadal czekają na turystów z Europy, którzy skuszeni jakością ich wykonania i – co najważniejsze – ceną wracają z letnich wakacji w płaszczach. Tureckie kosmetyki, tanie i dobre Swoje pierwsze kroki w Turcji kieruję zawsze do Gratisu, tureckiej drogerii, w której kupuję litry wspomnianej kolonyi oraz kosmetyki marki Dalan. Produkowane na bazie oliwy mydła, żele pod prysznic i – moje ulubione – balsamy i kremy mają piękny zapach przypominający błogie lato, dobry skład i jeszcze lepsze ceny. Oliwę też poproszę Jeśli już o oliwie mowa, kiedy tylko mam miejsce w bagażu, zabieram ze sobą oliwę z oliwek zbieranych na północnym krańcu Turcji Egejskiej. Będąc w Migrosie, najpopularniejszym markecie w Turcji, do oliwy dokładam lokum, czyli słynne turkish delight oraz pişmaniye – anielskie włosy z waty cukrowej. Zaprzestałam zwożenia do Polski ciężkiej chałwy, gdy w kuchni mamy zobaczyłam uroczą czerwoną puszkę z pokrywką ozdobioną osmańskimi ornamentami. Okazało się, że w polskich sklepach od lat można znaleźć chałwę marki Koska, i to w różnych wariantach. Herbata. Tureckie dobro narodowe Będąc w Turcji, nie sposób nie spróbować tureckiej herbaty, która serwowana jest na każdym kroku. Chcąc zatrzymać jej smak na dłużej, warto zaopatrzyć się w najprawdziwszy turecki çay prosto z Rize, stolicy herbaty. Najlepszym wyborem będą Doğuş Çayı oraz król tureckich herbat: Çaykur Filiz Çayı. Dla odważnych – napar stawiającyna nogi podczas przeziębienia, naturalny inhalator i zarazem napój o niesamowitym zapachu i smaku, z nutami mentolu, cytryny, imbiru i kardamonu, czyli Sultan Çay. Chcąc parzyć herbatę niczym Turcy, należy zrobić w walizce miejsce na çaydanlık, tradycyjny turecki czajnik. Z niego bursztynowy płyn smakuje najlepiej. A żeby zaparzyć kawę po turecku, wypadałoby zaopatrzyć się w tygielek, w którym gotuje się mocny napój. Przyprawy – turecki bazar zamknięty w woreczku Zapach unoszący się na tureckich bazarach to aromat mieszanki przypraw. Warto zwrócić uwagę na pul biber – czerwoną paprykę, nane, czyli miętę, kimyon – kumin, i klasyk tureckiej kuchni, dodawany do surowej cebuli – purpurowy sumak. Nieoczywiste klejnoty Orientu Turcja słynie z rękodzieła, począwszy od ceramiki zdobionej ornamentami z czasów Imperium Osmańskiego po kolorowe dywany, które kuszą niebanalnymi wzorami na każdym krańcu Anatolii. Moja kolekcja maleńkich talerzyków, idealnych jako podstawki pod szklaneczki w kształcie tulipana, stale się powiększa. Nie potrafię odmówić sobie tego rodzaju prezentu z wymalowanymi kwiatami rodem z pałacu Topkapi. Słynna ceramika wypalana w mieście İznik rozchodzi się jak świeże bułeczki, bo nie sposób przejść obojętnie obok jej orientalnych wzorów. Z ceramiki znana jest również Kapadocja, skąd przywiozłam mamie przepiękną filiżankę (mama wyjmuje ją na specjalne okazje). Jak klejnoty rodem z bajki wyglądają boskie tureckie lampy, zwane przeze mnie lampami Aladyna. Wiszą nad głowami sprzedawców na każdym bazarze. Wykonane ze szkła i metalu, ozdobione kolorowymi mozaikami, o różnych rozmiarach – kuszą mnie od lat i stale obiecuję sobie, że kiedyś wrócę do Polski z taką lampą i z dywanem. Na razie zadowoliłam się ręcznie wykonaną lampą z tykwy – specjalnością z Alanyi. Warto też zainwestować w różne wyroby tekstylne, w tym w turecką bawełnę i – moje ulubione – jedwabne chusty we wszystkich kolorach tęczy. To jest przedruk z książki autorstwa Marty Abramczyk-Weder pt. „Turcja. Orient oswojony”, która ukazała się nakładem wydawnictwa Bezdroża. Tytuł, śródtytuły i skróty pochodzą od redakcji.
Do Wietnamu nareszcie bez wiz! Tylko 3 kraje na liście z udogodnieniami
Ambasador Wietnamu oficjalnie zaprosił Polaków do przyjazdu – bez wiz. To kluczowe rozszerzenie już obowiązujących przepisów. Od 15 sierpnia nie będzie już wymogu wykupienia wycieczki w wietnamskich biurach turystycznych.
Spis treści Zniesienie uciążliwego warunku Ambasador zaprasza Polaków Boom turystyczny w Wietnamie Wietnam ogłosił ruch bezwizowy dla Polaków już w styczniu 2025. Za ten ruch podziękowały nawet polskie władze. Okazało się jednak, że bez wizy Polacy mogą wjechać tam tylko pod jednym, uciążliwym warunkiem. Zniesienie uciążliwego warunku Ogłoszony w styczniu ruch bezwizowy obowiązuje od 1 marca do końca 2025 roku. Obywatele Polski mogą wjechać tam bez wiz na okres do 45 dni w celu turystycznym. Warunkiem była jednak do tej pory podróż z zarejestrowanym w Wietnamie biurem podróży. W praktyce bardzo mocno ograniczało to swobodę podróży, wykluczając wyjazdy z polskimi biurami turystycznymi, indywidualne podróże oraz wyjazdy biznesowe. Ambasador zaprasza Polaków Dlatego szerokim echem odbił się post Ambasadora Wietnamu, Hà Hoàng Hải , na platformie X z 11 sierpnia tego roku. Ambasador oficjalnie zaprasza w nim Polaków do przyjazdu bez wiz, a co najważniejsze bez żadnych dodatkowych warunków. „To jest oficialne! Od 15 sierpnia 2025 turyści z Polski wjeżdżają do Wietnamu do 45 dni bez potrzeby uzyskania wizy, bez żadnych dodatkowych warunków! Zapraszam serdecznie!” – napisał Hà Hoàng Hải 8 sierpnia rząd Wietnamu wydał rezolucję w sprawie zwolnienia z obowiązku wizowego obywateli 3 krajów: Polski, Czech i Szwajcarii. Jak czytamy w informacji na stronie Ambasady Wietnamu w Warszawie: Wjazd do Wietnamu na ruchu bezwizowym jest możliwy na podstawie spełnienia następujących wymagań: Warunki wjazdu zgodnie z przepisami w rezolucji o wjeździe, wyjeździe, tranzycie i pobycie cudzoziemców w Wietnamie; Paszport musi być ważny przez co najmniej 6 miesięcy; Wjazd do kraju w celach turystycznych zgodnie z programem zorganizowanym przez wietnamskie firmy świadczące międzynarodowe usługi turystyczne, posiadające zaświadczenia o uczestnictwie w programie turystycznym. Boom turystyczny w Wietnamie W ostatnich latach Wietnam przeżywa prawdziwy boom turystyczny, przyciągając miliony odwiedzających z całego świata. W pierwszym kwartale tego roku kraj odwiedziło 7,67 miliona turystów. To niebywały wzrost aż o niemal 24% w stosunku do poprzedniego roku. Mało który kraj może poszczycić się takim rozwojem turystyki. Do Wietnamu masowo przyjeżdżają m.in. turyści z Chin i Korei Południowej – ich liczby przekraczają milion rocznie. Ale także z Japonii, USA, Tajwanu. Europejczycy (w tym Polacy) to jednak najszybciej rosnąca grupa przybyszów. Kraj ma ambicję by w tym roku przyciągnąć rekordową liczbę 23 milionów turystów. Źródło: TVN24, Onet Podróże Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Najmniejsze lotnisko na świecie uratowało tysiące ludzi przed izolacją
Najmniejsze lotnisko na świecie – Juancho E. Yrausquin Airport – znajduje się na karaibskiej wyspie Saba. Ma krótki, 400-metrowy pas startowy STOL, otoczony klifami i oceanem. To strategczny punkt transportowy i medyczny dla społeczności wyspy.
Spis treści: Jak powstało najmniejsze lotnisko na świecie Wyjątkowa konstrukcja Bezpieczeństwo i wymagania szkoleniowe pilotów Znaczenie dla mieszkańców i gospodarki wyspy Inne ekstremalne lotniska na świecie Saba to jedna z najmniejszych zamieszkanych wysp Holenderskich Antyli. Zajmuje zaledwie 13 km kw., a większość jej powierzchni to wulkaniczny, stromy teren. Wyjątek stanowi Flat Point. Jest to jedyna płaska przestrzeń, wykorzystywana pod najmniejsze lotnisko na świecie. To strategiczne miejsca dla mieszkańców wyspy. Brak promów i portów sprawia, że Saba bez samolotów pozostałaby odcięta od świata. Wyspę zamieszkuje ok. 1 900 osób. Lokalna gospodarka opiera się głównie na usługach turystycznych i wsparciu rządowym. Brak połączeń promowych o stałym rozkładzie sprawia, że regularne loty są jedynym szybkim i pewnym sposobem dostania się na kontynent. Dodatkowo, ze względu na ograniczoną infrastrukturę medyczną, lotnisko stanowi krytyczny punkt ewakuacyjny dla pacjentów wymagających hospitalizacji. Jak powstało najmniejsze lotnisko na świecie W 1946 roku pionier lotnictwa karaibskiego, Remy de Haenen, jako pierwszy wylądował na wyspie przy użyciu hydroplanu. Prawdziwy przełom nastąpił jednak dopiero w 1959 roku. Wówczas ten sam pilot przeprowadził udane lądowanie na prowizorycznym pasie w Flat Point. Świadkami tego wydarzenia była niemal cała ludność wyspy. Dla społeczności Saby była to zapowiedź możliwej zmiany losu i wyjścia z izolacji. W kolejnych latach politycy, w szczególności Juancho Irausquin z Aruby, rozpoczęli starania o sfinansowanie projektu budowy lotniska. Dzięki poparciu ministra Clauda Watheya z Sint Maarten, rząd Holenderskich Antyli przeznaczył 600 000 guldenów na inwestycję infrastrukturalną. Lotnisko zostało oficjalnie otwarte 24 lipca 1963 roku. Nazwano je imieniem Juancho E. Yrausquina – polityka, który zmarł tragicznie kilka miesięcy wcześniej. Nazwa zawiera literówkę, jednak z czasem „Yrausquin” stało się oficjalnym zapisem, widniejącym również w dokumentach. Wyjątkowa konstrukcja Pas startowy Juancho E. Yrausquin Airport ma długość 400 metrów i szerokość około 18–20 metrów. Na obu jego końcach znajdują się skaliste klify, które opadają pionowo do oceanu. Brak strefy wyhamowania oznacza, że jakiekolwiek przekroczenie długości lądowania kończy się w wodzie. Dodatkowo, jedna z krawędzi pasa graniczy z wyniesieniem terenu, co wyklucza podejście z tej strony. Z tego powodu lotnisko obsługuje wyłącznie samoloty krótkiego startu i lądowania (STOL), takie jak DHC-6 Twin Otter i Britten-Norman Islander. Odrzutowce są surowo zakazane, z wyjątkiem sytuacji awaryjnych wymagających zgody specjalnych organów lotniczych. Start i lądowanie wymagają wyjątkowej precyzji. Piloci muszą osiągnąć maksymalną moc silnika jeszcze przed rozpoczęciem startu, a po przyziemieniu natychmiast zainicjować pełne hamowanie. Pas jest wyłożony betonem, a jego utrzymanie należy do lokalnych służb. Najmniejsze lotnisko na świecie nie posiada hangarów technicznych ani stacji paliw, co oznacza konieczność tankowania samolotów w pobliskim Sint Maarten. Również wieża kontroli lotów ma charakter doradczy, a nie pełnej kontroli ruchu – decyzje o podejściu należą w całości do pilotów. Bezpieczeństwo i wymagania szkoleniowe pilotów Mimo skrajnie trudnych warunków, lotnisko Juancho E. Yrausquin może pochwalić się niezwykle wysokim poziomem bezpieczeństwa. Od czasu jego otwarcia nie doszło do żadnej katastrofy lotniczej ze skutkiem śmiertelnym. Ten sukces to efekt rygorystycznych procedur, jakie muszą spełniać piloci operujący na wyspie Saba. Każdy z nich przechodzi specjalistyczne szkolenie certyfikacyjne i uzyskuje tzw. Saba endorsement. To uprawnienie do wykonywania operacji na tym konkretnym lotnisku. Trening obejmuje loty w symulatorach, praktyczne podejścia w zmiennych warunkach atmosferycznych oraz szczegółowe zapoznanie się z topografią wyspy. Operatorzy tacy jak WINAIR ściśle przestrzegają procedur podejścia, komunikacji i minimalnych warunków pogodowych. Dodatkowym elementem zabezpieczenia są restrykcyjne ograniczenia dotyczące masy startowej i liczby pasażerów. W ekstremalnych przypadkach loty są odwoływane lub przesuwane w czasie, jeśli prędkość wiatru przekracza normy bezpieczeństwa. Znaczenie dla mieszkańców i gospodarki wyspy Lotnisko Juancho E. Yrausquin to nie tylko ciekawostka lotnicza, ale przede wszystkim strategiczna infrastruktura dla całej wyspy. Dzięki niemu możliwe jest szybkie przetransportowanie pacjentów wymagających opieki specjalistycznej do szpitali w Sint Maarten. Codziennie odbywa się kilka lotów obsługiwanych przez linię WINAIR, zapewniając stałe połączenie ze światem zewnętrznym. Rocznie lotnisko obsługuje około 20 000 pasażerów, w tym około 9 000 turystów. Te liczby nie są może szczególnie imponujące na tle międzynarodowych portów, ale dla mieszkańców wyspy to kluczowe źródło dochodów. Turyści korzystają z lokalnych hoteli, restauracji, centrów nurkowych i pieszych szlaków górskich, przyczyniając się do rozwoju lokalnej przedsiębiorczości. Dla mieszkańców wyspy Saba lotnisko oznacza również możliwość dostępu do wyższej edukacji poza wyspą, udziału w wydarzeniach międzynarodowych, a także szybki kontakt z rodziną i przyjaciółmi mieszkającymi na innych wyspach Antyli Holenderskich. Inne ekstremalne lotniska na świecie Port lotniczy Juancho E. Yrausquin uchodzi za najmniejsze komercyjne lotnisko świata, jednak inne obiekty rywalizują z nim pod względem trudności operacyjnych i unikalnego położenia. Oto one: Barra Airport (Szkocja). Jedyny port lotniczy na świecie, gdzie operacje odbywają się na naturalnej plaży. Pas startowy wyznaczany jest podczas odpływu i znika pod wodą podczas przypływu. Samoloty lądują na piasku, a pasażerowie często wysiadają bezpośrednio na plażę. Tenzing Hillary Airport (Lukla, Nepal). Położony na wysokości 2 860 metrów n.p.m., otoczony przez Himalaje. Pas startowy ma 527 metrów długości i kończy się przepaścią. Uchodzi za jedno z najbardziej niebezpiecznych lotnisk na świecie i służy jako baza wypadowa dla wypraw na Mount Everest. Westray Airport (Orkady, Szkocja). Obsługuje najkrótszy lot komercyjny świata – z Westray do Papa Westray (ok. 2 minuty). Pas ma zaledwie 270 metrów, a loty wykonywane są lekkimi maszynami STOL.
77-latka sprzedała dom, by pojechać na wakacje. Wyruszyła w 15-letni rejs dookoła świata
Zamiast spokojnej starości, wybrała życie na oceanie. Sharon Lane zdecydowała się sprzedać dom i zamieszkać na statku, który przez 15 lat będzie opływał świat. Luksusowy rejs to dla niej nie tylko podróż, ale też spełnienie marzenia o wolności.
Spis treści: Nauczycielka z pasją do podróży Luksusowy rejs zamiast tradycyjnej emerytury Dla wielu osób emerytura to czas wyciszenia i codziennej rutyny – spokojnych poranków, spacerów po okolicy i spotkań z najbliższymi. Ale są też tacy, dla których to dopiero początek wielkiej przygody. 77-letnia Sharon Lane z Kalifornii, zdecydowała się na radykalny krok – sprzedała dom i wyruszyła w 15-letni rejs dookoła świata. – W końcu mogę robić to, o czym marzyłam przez całe życie – przyznała w rozmowie z CNN Travel. Nauczycielka z pasją do podróży Sharon Lane przez lata uczyła języków obcych w kalifornijskiej szkole średniej, inspirując uczniów do poznawania świata i organizując dla nich edukacyjne wyjazdy do Europy. W latach 90. wyprowadziła się też na dwa lata do Kapsztadu w RPA, by – jak sama stwierdziła „doświadczyć przygody i poczuć życie w nowym rytmie”. Dziś, w wieku 77 lat, zrealizowała swoje największe marzenie i zamieszkała na pokładzie statku wycieczkowego, który przez najbliższe 15 lat będzie okrążał świat. Zdecydowała się na zakup kabiny na luksusowej jednostce Villa Vie Odyssey, która została zaprojektowana jako „pływający dom” i umożliwia stałe życie na morzu. Statek odwiedzi 147 krajów i 425 portów w cyklu trwającym trzy i pół roku, powtarzanym przez kolejne sezony. Kabiny można nabyć na cały 15-letni okres rejsu – ceny zaczynają się od około 129 000 dolarów za kajutę bez okna, do czego dochodzi miesięczna opłata w wysokości 2000–3000 USD, obejmująca nie tylko zakwaterowanie i wyżywienie, ale też usługi. W cenie są bowiem również napoje (w tym alkohol serwowany do kolacji), dostęp do Wi-Fi, opieka medyczna oraz codzienne usługi sprzątania i prania. – Nie muszę robić prania, nie chodzę na zakupy. Życie na morzu jest tańsze niż codzienność w Kalifornii – wyznała Sharon Lane w rozmowie z CNN Travel, podkreślając praktyczne zalety swojego wyboru. Luksusowy rejs zamiast tradycyjnej emerytury Od połowy czerwca Sharon Lane mieszka na pokładzie statku wycieczkowego. Pomimo początkowych opóźnień w realizacji projektu (pierwotnie statek Villa Vie Odyssey miał wypłynąć w połowie 2024 roku, lecz utknął w Irlandii Północnej, oczekując cztery miesiące na certyfikat bezpieczeństwa), emerytka nie żałuje swojej decyzji – przeciwnie, uważa ją za jedną z najlepszych w życiu. – Wreszcie mogę robić to, o czym od lat marzyłam – wyznała w wywiadzie. Dodała, że nie planuje powrotu do dawnego życia na lądzie. – Może za 15 lat, jeśli poczuję taką potrzebę, wrócę. A może zdecyduję się na kolejny rejs… Czas pokaże – stwierdziła. 77-latka podkreśliła też, że życie na statku to dla niej nie tylko egzotyczne widoki, ale przede wszystkim poczucie wspólnoty. – Kiedy jesteś wśród ludzi, którzy myślą podobnie, wszystko staje się prostsze – zauważyła. Jej wybór to symboliczne zerwanie z rutyną i otwarcie na niekończącą się przygodę. – Być może nigdy nie wrócę. To mój sposób na emeryturę – aktywną, ciekawą, pełną ludzi i miejsc, które zawsze chciałam zobaczyć – podsumowała. Źródła: Independent, The Sun, CNN Travel, Mirror Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Most Mojżesza połączy Afrykę z Azją. Oficjalna nazwa konstrukcji brzmi inaczej
W miejscu, gdzie według Biblii Mojżesz rozdzielił wody, ma powstać konstrukcja, która połączy narody. Kto za nią stoi i dlaczego właśnie teraz jest to możliwe?
Spis treści: Most połączy Egipt z Arabią Saudyjską Międzykontynentalna konstrukcja To nie będzie najdłuższy most na świecie, ale w tym przypadku nie rozmiar ma znacznie, a lokalizacja. Projekt budowy mostu nad Morzem Czerwonym nareszcie wchodzi w decydującą fazę. Przypomnijmy, że planowana od lat konstrukcja połączy Egipt z Arabią Saudyjską. Jak poinformował egipski minister transportu, „Most Mojżesza” ma kosztować ok. 4 miliardy dolarów. Budowę w całości sfinansuje Królestwo Arabii Saudyjskiej. Most połączy Egipt z Arabią Saudyjską Most będzie przebiegać przez Cieśninę Tirańską. Tym samym połączy Szarm el-Szejk w Egipcie z saudyjskim Ras Hamid. Inwestycja ma ogromne znaczenie nie tylko gospodarcze i strategiczne, ale też symboliczne. Choć oficjalnie konstrukcja ma nosić imię saudyjskiego króla Salmana ibn Abd al-Aziza, w przestrzeni publicznej przyjęła się nazwa „Most Mojżesza”. Według Biblii Mojżesz prowadził Izraelitów przez Morze Czerwone właśnie w tym rejonie. Konstrukcja wpisuje się w ambitną wizję rozwoju regionu. Będzie wspierać projekt NEOM. Chodzi o futurystyczne miasto budowane w północno-zachodniej Arabii Saudyjskiej. Szacuje się, że realizacja projektu pochłonie 500 miliardów dolarów. Mimo licznych kontrowersji związanych m.in. z prawami człowieka NEOM jest zapowiadane jako globalne centrum innowacji i nowoczesnych technologii. Pierwotny projekt przewiduje klasyczny most, ale niewykluczone jest także rozwiązanie tunelowe. Za drugą opcją stoją argumenty logistyczne i ekologiczne. Inwestycja ma znacząco zwiększyć ruch turystyczny i pielgrzymkowy. Będzie to nowa lądowa trasa do Mekki. Według wstępnych szacunków skorzysta z niej ponad milion pielgrzymów rocznie. Międzykontynentalna konstrukcja To nie pierwsze podejście do budowy przeprawy przez Morze Czerwone. Plany powstania mostu między Egiptem a Arabią Saudyjską pojawiały się już w 1988 roku. Były jednak wielokrotnie wstrzymywane z powodów politycznych i strategicznych. Przy obecnych warunkach geopolitycznych i gotowości finansowej Arabii Saudyjskiej, projekt nabiera realnych kształtów. Jeśli wszystko pójdzie zgodnie z planem, budowa ruszy w najbliższym czasie. Nie będzie to pierwszy międzykontynentalny most na świecie. Podobne konstrukcje już istnieją, na przykład mosty w Stambule – Bosforski, Fatih Sultan Mehmet i Yavuz Sultan Selim. Łączą one europejskie i azjatyckie części Turcji. Źródło: Business Insider Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Wietnam zachęca do długich pobytów. „Złota wiza” ma obowiązywać nawet 10 lat
W ostatnich latach Wietnam przeżywa prawdziwy boom turystyczny, przyciągając miliony odwiedzających z całego świata. To efekt nie tylko zalet tego kraju, ale i przemyślanej strategii jego władz. Teraz Wietnam stawia na przyciągnięcie przybyszów na dłużej – nawet na 10 lat.
Spis treści Wietnam przeżywa boom turystyczny Złota wiza ma przyciągnąć talenty Egzotyczna przyroda, bogata historia, kultura oraz przystępne ceny sprawiają, że Wietnam staje się jednym z najpopularniejszych kierunków w Azji Południowo-Wschodniej. Wzrost liczby połączeń lotniczych oraz uproszczone procedury wizowe znacząco ułatwiły dostęp do kraju, także Polakom. Polscy turyści coraz częściej wybierają autentyczny klimat Wietnamu kosztem zatłoczonych kurortów Europy. Przyciągają też niskie ceny i otwartość mieszkańców. Coraz popularniejsze stają się m.in. wycieczki kulinarne. Wietnam przeżywa boom turystyczny W ostatnich latach Wietnam przeżywa prawdziwy boom turystyczny, przyciągając miliony odwiedzających z całego świata. W pierwszym kwartale tego roku kraj odwiedziło 7,67 miliona turystów. To niebywały wzrost aż o niemal 24% w stosunku do poprzedniego roku. Mało który kraj może poszczycić się takim rozwojem turystyki. Do Wietnamu przyjeżdżają m.in. turyści z Chin i Korei Południowej – ich liczby przekraczają milion rocznie. Ale także z Japonii, USA, Tajwanu. Europejczycy to jednak najszybciej rosnąca grupa przybyszów. Kraj ma ambicję by w tym roku przyciągnąć rekordową liczbę 23 milionów turystów. Boom turystyczny powiązany jest z tym ekonomicznym. Do Wietnamu ściąga też coraz więcej przybyszów, którzy chcą się z tym krajem związać na dłużej. Są to m.in. cyfrowi nomadzi, którzy decydują się pracować zdalnie właśnie stąd. Kolejna nisza, jaką kraj chce zagospodarować to wysoko wykwalifikowani specjaliści. Właśnie z myślą o nich przygotowuje nową ofertę wizową. Od 1 marca tego roku Wietnam zniósł obowiązek wizowy dla obywateli Polski na okres do 45 dni w celu turystycznym. Warunkiem jest podróż z zarejestrowanym w Wietnamie biurem podróży. Program bezwizowy jest ważny do 31 grudnia 2025 roku. Złota wiza ma przyciągnąć talenty Wietnam właśnie ogłosił wprowadzenie nowego programu długoterminowych wiz inwestycyjnych, tzw. „złotych wiz”. Mają one obowiązywać przez okres nawet 10 lat. Kandydaci ubiegający się o taką wizę będą musieli spełnić określone kryteria inwestycyjne, np. wniesienie minimalnej kwoty inwestycji w wybrane przez władze sektory. A są to między innymi: nieruchomości, nowoczesne technologie, produkcja, infrastruktura oraz zrównoważony rozwój. Posiadacze złotej wizy uzyskają szereg przywilejów, w tym możliwość wielokrotnego wjazdu i wyjazdu z kraju, prawo do prowadzenia działalności gospodarczej i opcję sprowadzenia członków najbliższej rodziny. Program ma też na celu konkurowanie z podobnymi inicjatywami np. w Zjednoczonych Emiratach Arabskich, Tajlandii czy Portugalii, gdzie złote wizy już od lat przyciągają inwestorów z całego świata. Program ma ruszyć w najbliższych miesiącach. Źródło: Euro News Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler” i „Kaleidoscope”. Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
To miał być hit, ale nie wyszło. Wizz Air kasuje długodystansową trasę na chwilę przed startem
Wizz Air rezygnuje z międzykontynentalnej trasy mimo zaplanowanego startu. Za tą decyzją stoją przynajmniej dwa powody. Co dalej z planami węgierskiego przewoźnika?
Spis treści: Tani przewoźnik rezygnuje z trasy Wizz Air nadal ma ambitne plany Połączenie Mediolan–Abu Zabi miało być kolejnym krokiem Wizz Aira w rozwijaniu tanich linii lotniczych na długich dystansach. Ostatecznie węgierski przewoźnik zrezygnował jednak z uruchomienia tej trasy. Inauguracyjny lot został zaplanowany na początek czerwca, ale przez niskie zainteresowanie pasażerów zniknęło siatki połączeń. Okazało się, że sprzedano mniej niż połowę dostępnych miejsc. Tym samym Etihad Airways pozostaje jedyną linią oferującą bezpośrednie loty pomiędzy Mediolanem a stolicą Zjednoczonych Emiratów Arabskich. Tani przewoźnik rezygnuje z trasy Wizz Air wiązał duże nadzieje z nowoczesnym samolotem Airbus A321XLR. Maszyna miała zrewolucjonizować długodystansowe podróże w wersji budżetowej. Wyniki sprzedaży biletów na trasę Mediolan–Abu Zabi okazały się rozczarowujące. Co poszło nie tak? Etihad Airways, który już obsługuje to połączenie, zareagował na ruch Wizz Aira obniżeniem cen. Przewoźnik zaoferował bilety w podobnej cenie, ale z dodatkowymi udogodnieniami. Podróżni otrzymali np. darmowy bagaż podręczny czy posiłki na pokładzie. Na niekorzyść Wizz Air było też opóźnienie w dostawach samolotów A321XLR. Pomimo tych trudności węgierska linia lotnicza nie zamierza rezygnować z planów ekspansji. Wizz Air skupia się obecnie na Indiach i regionie Bliskim Wschodzie, gdzie rośnie zapotrzebowanie na przystępne cenowo bezpośrednie połączenia do Europy. To, czy trasy zostaną uruchomione, będzie również zależało od coraz bardziej napiętych relacji Indii z Pakistanem. Wizz Air nadal ma ambitne plany Na razie największym zwycięzcą jest A321XLR. Nowoczesny samolot cieszy się coraz większym zainteresowaniem wśród przewoźników. Iberia wykorzystuje go na trasach z Madrytu do Paryża i Bostonu, a Aer Lingus obsługuje połączenie Dublin–Indianapolis właśnie dzięki niemu. Na czym polega fenomen A321XLR? Dzięki mniejszym kosztom operacyjnym i zasięgowi porównywalnemu z większymi samolotami, pozwala liniom lotniczym oferować atrakcyjne cenowo loty długodystansowe bez konieczności inwestowania w szerokokadłubową flotę. Mimo rezygnacji z trasy Mediolan–Abu Zabi Wizz Air nie traci z oczu rozwoju podróży międzykontynentalnych. To właśnie A321XLR ma odegrać kluczową rolę w tym procesie – zwłaszcza na trasach łączących miasta Europy, Bliskiego Wschodu i Afryki Północnej. Przyszłość tanich lotów dalekodystansowych może być więc bliżej, niż nam się wydaje. Źródło: Travel and Tour World Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Kraj na styku Europy i Azji. „Kraina wędrowców” wciąż czeka na odkrycie
Kazachstan, którego nazwa oznacza „krainę wędrowców”, rozciąga się pomiędzy dwoma kontynentami. Zachwyca bezkresnymi stepami, różnorodnością kultur i bogatą historią wpisaną w codzienne życie mieszkańców.
W tym artykule: 5000 petroglifów W dolinie zamków Metropolii czar Dubaj Azji Środkowej Kazachstan – informacje praktyczne Droga zdaje się nie mieć końca. Za oknem jedynie rozległy, wypalony słońcem step. Cisza jest niemal namacalna. Ledwie 40 min jazdy od miasta Konajew, a znajdujemy się w świecie, w którym czas przestaje istnieć. W oddali horyzont styka się z niebem i w tej pustce nie ma niczego, co mogłoby zakłócić spokój – ani samochodów, ani ludzi. Czasem w oddali pojawiają się pojedyncze białe stożki jurt – tradycyjnych namiotów ludów koczowniczych zamieszkujących Azję Centralną. To domy tych, którzy od wieków żyją w tym wymagającym klimacie, w harmonii z naturą. Mimo że w samochodzie jesteśmy chronieni przed upałem, jest potwornie gorąco. Zasięg znika co jakiś czas, a na nawigacji nie można polegać. 5000 petroglifów – Wiesz, gdzie mamy skręcić? – pytam naszego kierowcę, którego znaleźliśmy jeszcze w Ałmatach. Adil uśmiecha się w odpowiedzi i wzrusza ramionami. Jedzie, kierując się intuicją. Naszym celem są petroglify Tamgały i Tamgały-Tas. Miejsca właściwie nieznane mieszkańcom Ałmatów. Nawet lokalni przewodnicy niewiele o nich wiedzą. Nasz kierowca nie jest wyjątkiem. – Chętnie was tam zawiozę, to cenne doświadczenie, będę mógł potem polecić petroglify innym turystom i ich tam zawieźć. Na pewno je znajdziemy – mówi z przekonaniem, choć zadanie nie jest łatwe. Zjeżdżamy z głównej trasy i skręcamy w drogę, która miejscami przypomina wyboistą ścieżkę. Samochód drży na nierównościach, a my podskakujemy na wertepach. Nie ma ani jednego drzewa, więc o jakimkolwiek schronieniu w cieniu możemy zapomnieć. W końcu w oddali dostrzegamy skały. Dojeżdżamy do petroglifów Tamgały-Tas nad rzeką Ili. Naskalne rysunki są śladami przeszłości sprzed wielu wieków. To na nich spoczywa część tajemnicy tych niekończących się przestrzeni. Bilet wstępu kosztuje w przeliczeniu 5 zł. Oprócz nas nie ma tutaj nikogo. W oddali widzę zarys odbudowanej twierdzy Qala. Jej początki sięgają średniowiecza. Na skałach dostrzegamy wizerunki zwierząt, które związane były z życiem dawnych nomadów, buddyjskie mantry i wyobrażenia bóstw, prawdopodobnie z XVII w. Zostały utworzone przez jedną z mongolskich grup – Ojratów. 15 km dalej, w Tamgałach, można zobaczyć rysunki przedstawiające ludzi i zwierzęta powiązane z szamańskimi wierzeniami koczowników. To aż 5 tys. petroglifów, najstarsze pochodzą z epoki brązu. Znajdują się tu także miejsca pochówku, kurhany. Rezerwat archeologiczny Tamgały jest skarbnicą wiedzy o religijności i obrzędach ludów zamieszkujących przed wiekami ten teren. W 2004 r. wpisany został na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Przez wielu szamanów okolica była i jest określana jako „miejsce mocy”. Według naukowców tereny, na których powstały petroglify, mogły być świątyniami pod gołym niebem. Na wszelki wypadek puszczam intencje w przestrzeń. W drodze powrotnej zahaczamy o miasto Konajew, żeby zobaczyć oryginalne i pomijane przez zagranicznych turystów muzeum retro. Znajduje się w nim imponująca kolekcja zabytkowych samochodów, motocykli, pojazdów wojskowych, a także innych staroświeckich artefaktów z minionych epok. To bez wątpienia jedno z najciekawszych muzeów w południowym Kazachstanie. W dolinie zamków Matka natura utworzyła to miejsce w ogromnie widowiskowy sposób. Woda, wiatr i piasek uformowały niesamowite naturalne struktury, które dziś zachwycają każdego, kto ma okazję je zobaczyć. Kanion Szaryński jest jednym z przyrodniczych cudów Kazachstanu. Ma 154 km długości i tak naprawdę składa się z 5 różnych kanionów: Żółtego, Czerwonego, Bestamak, Temirlik, Doliny Zamków, która jest najbardziej spektakularna. To niezwykłe miejsce, przypominające amerykański Wielki Kanion Kolorado, ale przy tym jeszcze bardziej dzikie, no i mniej znane, a przez to bardziej autentyczne. Wędrujemy Doliną Zamków, podziwiając potężne skały z czerwonego piaskowca. Średnia wysokość ścian tutaj to 80 m, choć miejscami osiągają nawet 200 m. Słońce przebija się przez rzadkie chmury i rzuca złote promienie, które wydobywają jeszcze bardziej intensywne kolory. Piaskowe ostańce tworzą kształty przypominające zamki, wieże czy zwierzęta. Szlak w jedną stronę liczy sobie ok. 2,5 km. Trasa nie jest trudna, ale warto przyjechać z samego rana, żeby uniknąć palącego mocno słońca. Docieramy do rzeki Szaryn i tam robimy sobie krótki odpoczynek. Podziwiamy majestat skał, delektujemy się ciszą. W drodze powrotnej pot spływa mi po plecach. Nagrzany kanion staje się pułapką. Ostrożnie wdycham suche powietrze. Staram się iść jednostajnym tempem, żeby nie stracić zbyt dużo energii. Wreszcie docieramy do naszego busa. Przed nami kolejne perły Kazachstanu – jeziora Kolsai i Kajyngdy. Podjeżdżamy jeszcze zobaczyć panoramę Czarnego Kanionu i ruszamy w dalszą drogę. Gdzieś na horyzoncie widzimy szare, nieco zamglone pasma gór. Pogoda zmienia się jak w kalejdoskopie. Niebo robi się granatowe, a po chwili zaczynają przecinać je błyskawice. Ulewny deszcz ogranicza widoczność. Zatrzymujemy się na obiad w niewielkiej lokalnej restauracji. Tu przeczekamy. W oddali widzę pojedyncze jurty, a na zboczach gór swobodnie pasące się konie. Słońce ponownie wychodzi zza chmur, więc niespiesznie ruszamy do jezior Kolsai, które znajduje się blisko granicy z Kirgistanem. Właściwie są to trzy akweny o tej samej nazwie. Pierwsze jezioro położone jest na wysokości 1818 m n.p.m. Przy parkingu nie brakuje małych sklepików z pamiątkami i stanowisk z uwiązanymi na sznurze sokołami, z którymi nieświadomi turyści robią sobie zdjęcia. W Kazachstanie te drapieżne ptaki pomagają w polowaniach od 3 tys. lat. Wiele jednak jest zniewolonych i nie ma możliwości swobodnego latania czy polowania. Spaceruję wzdłuż pierwszego jeziora. Spoglądam na spokojną taflę wody i aż trudno mi uwierzyć, że ma 80 m głębokości. Pierwszy zbiornik jest najbardziej popularny, bo też najbardziej dostępny. Do pozostałych można się dostać tylko pieszo lub konno. Trzecie jezioro znajduje się na wysokości 2850 m n.p.m. Akweny otaczają bujne lasy świerkowe. Woda jest w nich bardzo zimna, nawet latem, i krystalicznie czysta. Kazachowie nazywają Kolsai klejnotem lub perłą Tienszanu, czyli „niebiańskich gór”. Tu jednak raczej trudno o ciszę i relaks. Oblegają go tłumy turystów. Po krótkim spacerze wsiadamy do busa i jedziemy zobaczyć jezioro Kajyngdy – podobno najpiękniejszy, a na pewno najbardziej oryginalny akwen Kazachstanu. Słynie z zatopionego tu lasu świerkowego. Powstał on w 1911 r., gdy na skutek trzęsienia ziemi skały zablokowały wąwóz, tworząc naturalną tamę, która zapełniła się wodą z rzek. Droga do Kajyngdy jest wyboista, a podejście może i nie wymaga świetnej kondycji, ale zmęczyć się można. Woda w jeziorze ma przepiękną barwę, żyją w nich np. pstrągi, a uschnięte kikuty drzew, wystające ponad powierzchnię, robią dość dziwne wrażenie. Lokalni turyści wpatrują się w toń wody jak urzeczeni. Tutaj także na spokojną kontemplację nie mamy co liczyć. To miejsce jest bardzo lubiane przez influencerów. Metropolii czar Miasto Ałmaty nie jest szczególnie piękne, ale Kazachowie je uwielbiają. Wielokrotnie słyszałam od nich, że to najlepsze miejsce do życia w tym kraju. Nie podzielam tego zdania, ale jedno muszę przyznać. Miasto jest bardzo zielone, ma dużo parków i skwerów, co ma znaczenie zwłaszcza przy wysokich letnich temperaturach. Przez 71 lat Ałmaty były stolicą Kazachstanu. To dobra baza wypadowa do największych atrakcji na południu kraju, ale architektura jest tu w większości postradziecka. Zaniedbane budynki w centrum sąsiadują z wyremontowanymi kamienicami. Trochę dalej powstają z kolei nowoczesne wieżowce ze szkła i stali. Popularnym miejscem jest park 28 Gwardzistów Panfiłowa, którzy zginęli z rąk nazistów. Nieopodal znajduje się prawosławny sobór Wniebowstąpienia Pańskiego z 1907 r. To podobno najwyższy na świecie budynek drewniany. Wieża świątyni ma 56 m wysokości. Sobór jest odporny na trzęsienia ziemi, a miejscowi twierdzą, że został zbudowany bez użycia gwoździ, choć niewykluczone, że to lokalna legenda. Stąd już rzut beretem do również drewnianego Domu Oficerów, w którym mieści się oryginalne Kazachskie Muzeum Ludowych Instrumentów Muzycznych. Kolekcja liczy około tysiąca sztuk, głównie z krajów Azji Środkowej, ale nie tylko. Dochodzimy do Zielonego Bazaru. Na wielu stoiskach można kupić miejscowe produkty, w tym przepyszne suszone owoce, zioła, przyprawy i przekąski. Tu bije serce miasta. Zaopatrzeni w przysmaki idziemy do Parku Centralnego, który ma aż 100 ha. To zielone płuca metropolii. Oprócz placów zabaw, fontann, amfiteatru czy parku wodnego znajdują się tu jeziorka, na których można popływać łódką. Kazachowie twierdzą nawet, że to miniaturowa wersja nowojorskiego Central Parku. Ałmaty to miasto dość kosmopolityczne, spotkamy tu przedstawicieli wielu narodów. Ludzie noszą się po europejsku, są uprzejmi. Chociaż muszę przyznać, że nie ma tu tak dużej otwartości na obcych jak w Kirgistanie czy Tadżykistanie. Dubaj Azji Środkowej Okrągła złota kula wieży Bäjterek widoczna jest z daleka. Ma 105 m wysokości i znajduje się na popularnym bulwarze Nurzhol. To najbardziej reprezentacyjny deptak stolicy Kazachstanu – Astany. Ciągnie się na długości 3 km, a po obu stronach otaczają go nowoczesne budowle. Na jego początku znajduje się Chan Szatyr. To ogromne, największe w Azji Środkowej centrum handlowe w budynku wyglądającym jak namiot. Mijamy zadbane klomby i fontanny. Mimo słonecznej pogody na deptaku nie ma tłumów. Wieża Bäjterek jest symbolem nowoczesnej Astany – miasta, które powstało właściwie od zera na pustym stepie. Nowoczesne budynki, oszklone drapacze chmur, imponujące muzea wyglądają, jakby były wyjęte z futurystycznych wizji i wstawione tu jak obiekty z klocków Lego. Astana często nazywana jest Dubajem Azji Centralnej. Choć miasto dynamicznie się rozwija, nie sprawia wrażenia tętniącej życiem metropolii. Korki na ulicach są gigantyczne niemal o każdej porze dnia, ale w restauracjach, pubach czy w parkach ludzi jest znacznie mniej, niż można by się było spodziewać. Część budynków subtelnie nawiązuje do dawnych wierzeń, w tym tengryzmu – religii, która łączy w sobie elementy szamanizmu i kultu przodków. Wieża Bäjterek przypomina drzewo. Symbolizuje połączenie nieba z ziemią i światem podziemia. Według legendy mityczny ptak złożył złote jajo w gałęziach topoli, które podtrzymywały niebiosa i tak narodziło się słońce. Niedaleko deptaka znajduje się imponujący budynek Filharmonii Narodowej i Pałacu Prezydenckiego. W oczy rzuca się zwłaszcza jego błękitna kopuła z wysoką strzelistą iglicą. Po stolicy Kazachstanu najlepiej poruszać się taksówkami lub korzystać z tzw. przewozu osób. Instaluję aplikację Yandex w telefonie. Zamawiam kurs do Piramidy Pokoju i Pojednania. Nasz kierowca jest bardzo rozmowny. Długo narzeka na niskie zarobki i brak perspektyw. – Wszyscy myślą, że życie w Astanie jest łatwe. A to nieprawda. Trudno jest dostać kredyt, ceny mieszkań są wysokie, większość ludzi pracuje po 12 godz. dziennie. Krócej pracować nie ma sensu. Trzeba się z czego w końcu utrzymać, prawda? Średnia wypłata to tutaj 500 dol. miesięcznie – mówi mi Andakul Yerulan. Piramida Pokoju i Pojednania ma 62 m wysokości, a z daleka prezentuje się dużo lepiej niż z bliska. Symbolizuje pojednanie różnych religii. W środku znajduje się m.in. Centrum Badań nad Grupami Etnicznymi, biblioteka i Sala Pokoju, w której odbywają się konferencje przywódców religijnych z wielu stron świata. Spoglądamy na drugą stronę ulicy. Wzrok przyciąga tam meczet Hazrat Sultan. Obok niego, przy placu Niepodległości, oryginalny pomnik – Ściana Pokoju, a także gmach Muzeum Narodowego. Łapiemy taksówkę i próbujemy się przebić przez korki. Mijamy Wielki Meczet – największy w Azji Środkowej, aż w końcu dojeżdżamy do Muzeum Energii Przyszłości Nur Alem – najwyższego kulistego budynku świata. Szklana kopuła ma wysokość 100 m. To moja ulubiona budowla w tym mieście. Nowoczesne wnętrza, multimedialne wystawy i futurystyczne windy sprawiają, że czuję się jak w filmie science fiction. Kazachstan stoi na rozdrożu. Balansuje między przeszłością a przyszłością. Poszukuje swojej drogi, nie zapominając jednak o korzeniach i tradycji. Nadal widoczny jest kontrast między dużymi miastami a zagubionymi na stepie wioskami. To najbogatszy i najnowocześniejszy kraj Azji Środkowej, a jednocześnie miejsce nieco zagubione w czasie. Na prowincji wciąż można usłyszeć historie o nomadach wędrujących po bezkresnych stepach. I to zestawienie najbardziej mnie w nim zaintrygowało. Kazachstan – informacje praktyczne Dojazd Do Astany można dolecieć bezpośrednio liniami PLL LOT. Ceny w dwie strony z bagażem podręcznym zaczynają się od już 1,3 tys. zł. Do Astany i Ałmatów jest dużo połączeń lotniczych z Uzbekistanu w cenach od 100 zł do 500 zł za lot. Transport Po dużych miastach najlepiej przemieszczać się taksówkami lub korzystać z przewozu osób za pośrednictwem aplikacji Yandex. Po miastach jeżdżą też miejskie autobusy. Podróżując po prowincji, najlepiej wypożyczyć samochód (od ok. 120 zł za dzień, przy wynajmie na kilka dni) lub wynająć kierowcę z autem. Można też kupić wycieczki u lokalnych agencji turystycznych lub przez internet, ale są dość drogie. Z Astany do Ałmatów można się dostać pociągiem, ale dużo wygodniejszą opcją jest podróż samolotem. Ceny są bardzo umiarkowane; od ok. 220 zł w obie strony. Wiza, waluta Obywatele polscy nie potrzebują wizy, jeśli przyjeżdżają na okres nie dłuższy niż 30 dni. Waluta: tenge; 1 PLN to 128 KZT. Nocleg W miastach baza noclegowa jest bardzo dobrze rozwinięta. W Astanie za pokój 2-osobowy zapłacimy już od 60 zł za noc w dobrej lokalizacji. W Ałmatach ceny są wyższe. Nocleg w pokoju 2-os. można znaleźć od 70 zł za noc w dobrej lokalizacji. Turyści mogą też przenocować w jurtach. Cena za osobę w wiosce Turgen to koszt ok. 150 zł za noc. Co warto zobaczyć? Park Narodowy Ałtyn Emel – znajduje się na południu Kazachstanu, 100 km od granicy z Chinami. Występują tu pustynie, półpustynie, równiny i stepy. Żyje tu ponad 150 gatunków ptaków. Największą atrakcją są tak zwane śpiewające wydmy. Wiatr połączony z piaskiem wydaje dźwięki przypominające melodię. Największa wydma ma 150 m wysokości. Jezioro Ałmatyńskie – akwen leży w pobliżu Ałmatów. Otoczony jest górami przypominającymi nieco Alpy i zachwyca swoim lazurowym kolorem. Źródło: National Geographic Traveler
„Leciałem północnokoreańskimi liniami lotniczymi”. Rozmawiamy z Lotoholikiem
Odwiedził już ponad 160 krajów świata. Właśnie wrócił z Madagaskaru. W najnowszym odcinku podcastu National Geographic Polska pytamy Lotoholika o najbardziej zaskakujące podróże lotnicze.
Spis treści: Kim jest Lotoholik? Podróżnik, bloger i pasjonat odkrywania świata Jak podróżować bez nadwyrężania budżetu Gdzie posłuchać podcastu National Geographic Polska? Marzysz o podróżach do najdalszych i mniej oczywistych kierunków na Ziemi, ale nie wiesz, od czego zacząć? Poznaj Lotoholika. To pseudonim Łukasza Przybyłka – pasjonata lotnictwa, który od kilku już lat udowadnia, że podróżowanie może być stosunkowo tanie i dostępne, jeśli tylko do planowania wyprawy podejdzie się z głową. Kim jest Lotoholik? Podróżnik, bloger i pasjonat odkrywania świata Łukasz swoją pierwszą podróż lotniczą odbył w 2002 roku, kiedy to samotnie eksplorował Syberię, odwiedzając Ałtaj i Bajkał. Od tego czasu do chwili nagrania nowego odcinka podcastu National Geographic Polska odwiedził już 161 krajów. Liczba ta wciąż się zmienia, bo już kolejnego dnia po nagraniu Lotoholik wyruszył do 162. kraju – na Madagaskar, największą wyspę Afryki. Celem Łukasz jest poznanie wszystkich 195 państw uznawanych przez ONZ. W 2015 roku Lotoholik podjął odważną decyzję o porzuceniu pracy w Lasach Państwowych i przeprowadzce na Borneo. Potem mieszkał w Johor Bahru w Malezji, tuż przy granicy z Singapurem, co pozwoliło mu jeszcze łatwiej odkrywać Azję Południowo-Wschodnią. Dziś na co dzień przebywa w Polsce. Jak podróżować bez nadwyrężania budżetu Blog Lotoholik.pl to zbiór wiedzy dla miłośników podróży. Łukasz dzieli się tam poradami na temat taniego podróżowania, wyszukiwania promocyjnych biletów lotniczych oraz korzystania z programów lojalnościowych. Doświadczenie i wiedza Lotoholika pozwalają czytelnikom odkrywać świat bez nadwyrężania budżetu. Bieżące relacje z kolejnych podróży publikuje również na swoich mediach społecznościowych. Gdzie posłuchać podcastu National Geographic Polska? Aby dowiedzieć się więcej o wyprawach Lotoholika, posłuchajcie nowego odcinka podcastu. Cała rozmowa do wysłuchania w playerze na górze strony. Odcinki naszych wideopodkastów są również dostępne na kanałach National Geographic Polska na YouTube i na Spotify. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Tak wyglądała turystyka w średniowieczu. Pluskwy w łóżku i niekończące się opłaty
Podróże w średniowieczu były pełne wyzwań. Wiązały się z licznymi opłatami: za przewóz, załadunek i wyładunek bagażu, stajnię, myto oraz przewodników. Po ciężkim dniu w łóżku śmiałków budziły ukąszenia pcheł, pluskiew i gwar pijackich spelunek. Jak wówczas wyglądała turystyka?
Spis treści: Trudne podróżowanie w okresie średniowiecza Tak podróżował Albrecht Dürer Średniowieczna gospoda pełna osobliwości Średniowieczny „hotel” Z okresu średniowiecza zachowały się jedynie sporadyczne wzmianki o Wanderlust, niepowstrzymanym pragnieniu podróży, chęcią podróży dla niej samej. Wanderlust jest skutkiem posiadania wolnego czasu i ciekawości. To pierwsze było zbytkiem, na który stać było tylko ludzi zamożnych, drugie powszechnie uważano w najlepszym razie za marnotrawstwo, a w najgorszym za grzech. Po wspięciu się 26 kwietnia 1336 roku na Mont Ventoux z czystej ciekawości („powodem tego przedsięwzięcia nie było nic innego jak tylko pragnienie zobaczenia jego niezwykłej wysokości”) Petrarka (1304–1374) surowo się zganił za takie podejście. Dla niego oglądać widoki można było tylko za przyzwoleniem Boga. Liczył się krajobraz wewnętrzny, poznawanie siebie. Trudne podróżowanie w okresie średniowiecza Istniały też poważne przeszkody dla podróży. Osoby z powołaniem religijnym były zamknięte w klasztorach czy pustelniach. Chłopom pańszczyźnianym i służbie nie wolno było opuszczać posiadłości czy dworu pana. Wiernych coraz częściej zachęcano do przyjmowania sakramentów, takich jak spowiedź czy komunia, w swoich parafiach. A mimo to ludzie podróżowali ze względów religijnych, handlowych i w poszukiwaniu wiedzy. Średniowieczne podróże były przeważnie odległe od tak częstej dzisiaj pogoni za przyjemnym wypoczynkiem, uciążliwe (w każdym sensie), żmudne i zawsze podejmowane w określonym celu. Jednak z pewnością istniała turystyka – zwykle rozumiana jako sprowadzenie doświadczenia podróży do aspektu materialnego – zwłaszcza w postaci pielgrzymki oraz, rzadziej, zaspokajania ciekawości i chęci zdobywania wiedzy. W miarę jak turystyka przekształcała się w odrębną branżę, podróż coraz bardziej skupiała się wokół niemiejsc: przekraczalnych granic ustanawianych z myślą o wyjeździe, tylko po to, by podróżny pozostawał w ciągłym ruchu. Domy dla pielgrzymów, gospody, zajazdy, promy, stacje kwarantannowe i punkty wymiany walut są średniowiecznymi odpowiednikami dzisiejszych portów lotniczych i hoteli, miejsc zaprojektowanych po to, by podróżny trwał w zawieszeniu między miejscami, raczej nigdzie niż gdzieś. W średniowiecznej Europie większość miast opracowała sposoby goszczenia i dbania o przybyszów (przynajmniej niektórych, w zależności od ich wyznania i statusu społecznego), a zatem zabiegania o podróżnych. Wzdłuż szlaków podróżnych na całym kontynencie rozwijała się sieć przybytków z miejscami noclegowymi. szczególnie zajazdów, gospód i wielofunkcyjnych kompleksów turystyczno-handlowych, takich jak hanzeatyckie Kontore i Stahlhöfe, fondachi we Włoszech i innych krajach śródziemnomorskich oraz jarmarki (targowiska w stałych punktach na szlakach handlowych) w Europie Środkowej i Wschodniej. Po wielkiej zarazie w latach 1347–1350 powszechną praktyką stało się zakładanie hoteli dla pielgrzymów przy klasztorach, w budynkach oddalonych od miasta, by uchronić jego mieszkańców przed chorobą. Europę przecinały uczęszczane we wszystkich porach roku słynne trakty, z których wiele zachowało się po dziś dzień. Te wijące się przez cały kontynent drogi przyczyniały się do przemiany ludzi, miast i całych kultur. Należały do nich trasy prowadzące do katedry św. Jakuba w Santiago de Compostela, zwłaszcza Camino de Santiago i Camino de Francés. Miasta łączyły nie tylko trakty, ale także rzeki. Podróżni mogli wybrać drogę lądową – konno, na grzbiecie osła czy pieszo – lub wodną przy użyciu łodzi wiosłowej czy większej od niej barki. Ren, Dunaj i Po były arteriami, którymi przemieszczano się często szybciej niż lądem. Zarówno na lądzie, jak i na wodzie punkty poboru myta, mosty, popasy (relais dla odświeżenia się albo zmiany koni) i promy zwiększały koszty podróży, ale świadczyły też rzetelne usługi. Tak podróżował Albrecht Dürer Sławny artysta Albrecht Dürer, jadąc z Norymbergi do Niderlandów, skrzętnie zapisywał w dzienniku wszystkie związane z podróżą wydatki: opłaty za przewóz, załadunek i wyładunek bagażu, halerze dla tragarzy i chłopców stajennych, fenigi za myto, kwoty za wino i posiłki, w tym za pieczony drób, kraby, jaja i gruszki, floreny na opłaty wyjazdowe, stuivery dla posłańców, za inkaust i kwaterę, trzy białe fenigi za kąpiel, drobne dla mężczyzn i chłopców, którzy oprowadzali go po kościołach i dawali wskazówki. A miał szczęście – otrzymał od biskupa Bambergu glejt, dzięki któremu przez większość drogi nie musiał wnosić opłat zwykle pobieranych od podróżnych. Warto zauważyć, że Dürer rzadko pisał o krajobrazach, przez które przejeżdżał, o jakości oberż i zajazdów, w których się zatrzymywał, o wyglądzie miast, które odwiedził, skupiając się na pieniądzach wypływających z jego sakiewki tak wartko jak Ren. Średniowieczna gospoda pełna osobliwości Gościniec lub gospoda – Gasthaus, auberge, logis à pied et à cheval – był czymś zupełnie innym niż szynk czy tawerna. Gościńce zawsze oferowały zakwaterowanie i były otwarte dla podróżnych, natomiast szynki i tawerny zajmowały się głównie sprzedażą trunków. Był w nich szerszy wybór dań (table d’hôte, stół gospodarza) oraz łóżko na noc. Gospody, podobnie jak tawerny, były miejscami spotkań towarzyskich, ale także sprzyjały przemieszczaniu się ludzi po Europie. Handel, dyplomacja, pielgrzymki i wszelkie inne rodzaje podróży korzystały z nich jako istotnej części infrastruktury mobilności. Spotykali się tam ludzie wszystkich stanów, niekoniecznie osoby niskiego urodzenia i szumowiny. Pobożni mnisi ocierali się o niestroniących od kieliszka robotników (a może odwrotnie?). Wdowy z Walii spały obok młodych żaków udających się na studia do Bolonii czy Padwy. Kwatery ogromnie różniły się standardem. Średniowieczne kazanie opisuje, jak pielgrzym znalazł w gospodzie mysz w koszyku z pieczywem. Z tego wynikał morał, że w rozkoszach podniebienia kryje się diabeł, ale najwyraźniej jego autora zajmowała przede wszystkim czystość pomieszczeń. W Ulm było wiele dobrze wyposażonych i ogólnie znanych gospód i oberży, w tym założona przed 1401 rokiem i nadal istniejąca Krone (Korona), Herrenkeller (Piwnica Pańska) i Untere Stubbe (Dolny Pokój). Bogate i kulturalne Ulm miało dobrze zarządzany system goszczenia. Zdobycie wiedzy o tym, kto jest w mieście i gdzie się zatrzymał, leżało w interesie każdego miasta (ze względu na zapobieganie przestępczości i dbałość o zdrowie publiczne). Średniowieczny „hotel” Trudność w znalezieniu dobrego noclegu w oberży czy hotelu, które powinny przecież zapewnić miejsca do spania, jest dla podróżnych nieustającym źródłem udręk. Nieodłącznymi towarzyszami podróży są bezsenność i wywołujące dezorientację wybudzenia. W oberży z najwyższej półki w Ulm słychać było nocą dobiegające z dziedzińca rżenie i stukot kopyt. Do późna dochodził też gwar z pijackich spelunek, a potem odgłosy krzątaniny z pobliskich domostw wstających wcześnie rybaków. Stróże na miejskich murach głośnym krzykiem obwieszczali godziny. Na dziedzińcu zawodził złakniony towarzystwa przyjazny czarny pies. Dopiero długo po północy cichło krakanie wron. Pokoje sypialne dzieliły z gośćmi przeróżne latające, skaczące i pełzające stworzenia – koty, nietoperze, muchy, ćmy – ciche za dnia, ale nocą napełniające je skrobaniem i brzęczeniem. Budziły się do życia pchły i pluskwy. Deski trzeszczały, jakby rozprostowywały palce. Zaczynał swędzieć dołek pod kolanem, gdzie wpił się kleszcz, zmuszając podróżnego do posmarowania ukąszenia gęsim smalcem. Inni goście kasłali i sapali, chrapali i ze świstem wypuszczali ustami powietrze, modlili się i mruczeli. Sen się ulatniał. Ale przynajmniej następnego dnia oberża zapewniała dobre jedzenie i dużo wina lub piwa. To jest przedruk z książki „Przewodnik średniowiecznego obieżyświata” autorstwa Athony’ego Bale'a, która ukazała się nakładem Wydawnictwa Rebis w przekładzie Andrzeja Jankowskiego. Tytuł, lead i skróty pochodzą od redakcji.
To tutaj rozpoczynały się legendarne wyprawy. Na Hardangervidda panuje prawdziwa dzikość
Dziki, surowy rejon, który od wieków fascynuje swoim majestatem i nieprzewidywalnością. To tutaj, pośród nieujarzmionej natury, legendarni polarnicy przygotowywali się do swoich historycznych wypraw.
Spis treści: Płaskowyż Hardangervidda Tu trenowali polarnicy Najpiękniej położony kemping Idealny koniec przygody Drewniany znak wyrasta ze skalnej szczeliny, w pionie trzyma go góra usypanych wokół kamieni. Høgste punkt. 1343 m o.h. – wypalono na tabliczce po norwesku. Jak na najwyższy punkt nie robi to wrażenia, ale w tym miejscu nie o wysokość chodzi. Zrzucam plecak na wgłębienie w skale, w której wykuta jest droga Rallarvegen. Na poboczu rośnie trochę trawy przygniecionej podmuchami do ziemi, zaraz za nią zaczynają się skalne pagórki, gęste jak bąble w bulgoczącej wodzie, coraz wyższe i wyższe, porosłe mchami jak szlachetną miedzią. Między nimi rozlewają się oka pośniegowej wody, w większych zagłębieniach wciąż leżą wielkie szarzejące płaty śniegu pozostałe po zimie. A jest połowa września. Całości obrazu dopełniają potoki, rzeki, jeziorka, wodospady; w którąkolwiek stronę spojrzę, jest ich co najmniej kilka. Płaskowyż Hardangervidda Podobny widok towarzyszy mi od dobrych kilku godzin. Niby taki sam, a za każdym zakrętem inny, w zależności od tego, jak ułożą się skały. Ciągle więc zatrzymuję się, by westchnąć: „ale obłęd”. Ciszę mąci jedynie wycie wiatru. Ale wiem, że to tylko pozorne bezludzie. Co kilka godzin, czasem częściej, zbliża się miarowe „ta dam, ta dam, ta dam”, by po chwili równie tajemniczo ścichnąć i zniknąć. Gdzieś w tej litej skale po prawej, równolegle do drogi, którą idę, jest druga – kolejowa. W tunelach, kamiennych galeriach, przyklejona do górskiej ściany; czasem widzę nawet pociąg – przez kilka sekund, nim znowu „pochłonie” go skała. Linia Bergensbanen łącząca dwa największe norweskie miasta, czyli Oslo i Bergen, jest jedną z najwyżej położonych w Europie, najbardziej malowniczych, a równocześnie najtrudniejszych w budowie na świecie. Ma 400 km długości, z czego tunele zajmują ponad 70 km; znajdują się one głównie na terenie, przez który właśnie wędruję – na płaskowyżu Hardangervidda. Wiele okolicznych miejscowości ze światem łączy tylko pociąg. Dróżka jest jedna, prowizoryczna i nie dla samochodów. Rallarvegen została wydarta skałom 120 lat temu jako zaplecze dla budowniczych kolei. Dzisiaj ma status kultowej drogi rowerowej, lubią ją też piechurzy: 65 km wzdłuż torów z Haugastøl do Myrdal i jeszcze 17 szaleńczo w dół nad Aurlandsjord. Trzy metry poniżej najwyższego punktu, pięć minut marszu za nim, wzdłuż jeziorek połączonych potokami jak krwiobiegiem, stoi kamienno-drewniany dom pod spadzistym dachem. Przed nim jest fragment torów z drezynami, które już donikąd nie pojadą. To kawiarnia Fagernut i minimuzeum budowy powstałe w miejscu, gdzie kiedyś kwaterowali się robotnicy. Już zamknięte, ale jeden z czteroosobowej grupy norweskich rowerzystów, słysząc, że nie jestem stąd, wchodzi do środka, a po chwili informuje: – Jeśli chcesz, możesz wejść i obejrzeć. Pod koniec XIX w. było tu całkiem przyjemnie. Ładna zastawa na stole, gustowny żeliwny piecyk, lampy naftowe. No i ten widok ze wszystkich okien. Rowerzyści tymczasem się zbierają. – Idziesz do Myrdal? I dalej w dół? Ale to wiele godzin. – Wiem, ze dwa dni – odpowiadam. Jeśli coś mi przeszkadza, to fakt, że tak krótko, bo wczesna jesień maluje świat pięknymi rdzawymi kolorami. Ale to Norwegia, ścieżek w bok, szlaków i ich przedłużeń jest zatrzęsienie. I na szczęście zaczęłam wcześniej. Tu trenowali polarnicy Hardangervidda to kraina, która wygląda tak samo, jak brzmi. Groźnie, trudno, surowo. Trzeba przyznać, że ma charakter: ten największy europejski płaskowyż leży zaledwie 2 godz. drogi od Oslo, jeśli spojrzeć na mapę – na samym południu Norwegii. W rzeczywistości warunki panujące na bezdrzewnym pustkowiu przypominają arktyczne. Przed wyprawami trenowali tu Amundsen, Scott, Shackleton, Nansen. Dziś jedną ze stałych ofert są kursy przed wyprawami na biegun czy zimową Grenlandię. Ale nazwa Hardangervidda wpada też szybko w ucho, ma w sobie coś magiczno-wciągającego i łatwo ją oswoić. Płaskowyż – również. Jest to raj dla wędrowców o powierzchni niewiele mniejszej od województwa opolskiego, a prawie połowa to park narodowy poprzecinany rzekami, strumieniami, zamieszkany przez wielkie stado dzikich reniferów. I nieprzewidywalny; ponieważ pogoda potrafi zaskoczyć w każdej chwili, trawersy w poprzek płaskowyżu nie są dobrym pomysłem dla mało doświadczonych. Jeśli jednak chcecie sprawdzić, „z czym się to je” – trasa prowadząca obrzeżami Rallarvegen jest świetnym wyborem. Łatwo dostępna i niezbyt trudna, w razie załamania pogody, zmęczenia, czegokolwiek – zawsze można w kilka godzin dotrzeć szutrem do stacji i wsiąść do pociągu. Sama trafiłam na nią przypadkiem. Wybierałam się zupełnie gdzie indziej, ale ubiegłoroczny sierpień zalał południowy zachód Norwegii deszczem. Spłynęły szlaki, drogi, mosty, podtopiło tory. Leciałam więc do Oslo trochę w ciemno. Wylądowałam późnym wieczorem i dopiero po północy, kiedy pojawiła się informacja, jakie pociągi odjadą tego dnia, kupiłam bilet na Bergensbanen. Potoczyliśmy się powoli nad rzekami rozlanymi szeroko i wysoko, tak że czułam się, jakbyśmy nimi płynęli, a drzewa, które kiedyś rosły na brzegach, teraz wystawały z wody. Wysiadłam na stacji o dźwięcznej nazwie Geilo – czytaj: Jajlo – 50 km przed Finse, które jest bazą wypadową na Rallarvegen i na płaskowyż. – Górami nie pójdziesz, bo szlaki są zniszczone. Ale Rallarvegen wczoraj przejechał właściciel wypożyczalni rowerów, da się przejść – miła dziewczyna w informacji turystycznej przygląda się mapom, po czym wyrokuje: – Powiem ci, jak ja bym szła. No to za jej radą idę: lasem wokół jeziora Ustedalsfjorden, XIX-wiecznym drewnianym mostem, pod którym dudni rzeka Ustedøla opakowana znakami „nie stój na brzegu, fale przychodzą nagle i mogą cię zmyć”, długim stromym podejściem nad linię lasu. Skalne plateau przecina potok, na którym huczy wodospad. Płaski suchy kawałek pod nim jakby czekał na mój namiot. Zasypiam z moim ulubionym widokiem: na wielkie zielono-rdzawe przestrzenie zamknięte ośnieżonymi górami. „Czy to norweskie piękno może się znudzić?” – myślę. Najpiękniej położony kemping – Muszę się z wami podzielić tą historią – jeden z turystów na kempingu we Flåm pokazuje puszkę jak trofeum. – To najlepsze sardynki w Norwegii, kiedyś je produkowano w Szwecji, teraz w Polsce, a kupiłem je w Hiszpanii. I znowu tu wróciły. Jesteśmy na jednym z najpiękniej położonych kempingów świata. Na kolejnych stopniach – tarasach zielonego zbocza – są miejsca dla kamperów, domki, schronisko. Z tych wyższych widać Aurlandsfjord – odnogę Sognefjordu, czyli najdłuższego fiordu w Norwegii. Trzy namioty rozbiliśmy między starymi jabłonkami. Właściciel puszki to pół Szwed, pół Norweg, od lat mieszkający w USA, który wrócił na ziemię matki, żeby przejść pieszo do miejsca jej urodzenia. Na małą wyspę Sula ma stąd jakieś dwa tygodnie na północ. Para młodych Holendrów zachwyca się swoją pierwszą podróżą z namiotem od kempingu do kempingu. Ja przyszłam dziś z góry, z miejscowości Myrdal, gdzie od linii Bergensbanen odbija kolejka Flåm – najbardziej stroma linia o standardowym rozstawie torów w Europie. Już nią kiedyś jechałam i choć rozwijała prędkość do 30 km/godz. oraz miała zapasową hamującą lokomotywę na końcu składu, jazda po torach ułożonych w pętle, spirale, ostre zakręty, przyklejonych do ściany i schowanych w 20 tunelach dostarczała wielkich emocji. Wędrówka drogą obok linii tylko to potwierdza – prawdziwy inżynierski majstersztyk! Największe wrażenie robi pierwszy 4-kilometrowy odcinek: żeby konie mogły wciągać materiały potrzebne do budowy, poprowadzono go 23 szerokimi serpentynami. „Uwaga! Jedziesz na własne ryzyko, za każdym zakrętem droga może być inna” – ostrzeżenie dla rowerzystów uzupełniają sugestywne znaki, na których fikają koziołki z roweru na stromiźnie. Trochę ich tu jest, bo zjazd to popularna i szybka atrakcja. Przynajmniej w założeniu; na oko jakaś połowa rowery prowadzi albo odpycha się asekuracyjnie od ziemi, hamując piętami jak na sankach. „Wiuuuuuu” – frunie ktoś na linie trzy razy szybciej niż pociąg. Tutejsza tyrolka jest najdłuższą w Norwegii (1381 m długości), a tego lotu między wodospadami naprawdę i szczerze zazdroszczę. Z Flåm do Bergen można dopłynąć promem i już sama podróż jest tego warta. To pięć malowniczych godzin na Sognefjordzie i wzdłuż wyspowego wybrzeża. Ale jakoś szybko dotarłam, do samolotu jeszcze trzy dni, chcę je zagospodarować. Rzut oka na mapę na przystani i oczy mi się świecą. Prom zawija w miejsca, gdzie są jedna, dwie farmy albo tylko początek szlaku. – Poproszę tutaj – pokazuję na mapie miejscowość Undredal słynącą z XII-wiecznego kościółka i własnego, podobno najpyszniejszego w kraju karmelowego sera brunost. Ponieważ do lat 90. ubiegłego wieku całkiem była odizolowana, dostępna tylko drogą wodną, ludzie mówią tu własnym dialektem. – To przystań na żądanie, musisz zarezerwować też prom, który cię odbierze. To znaczy możesz to zrobić potem online. Ale tam nie ma zasięgu – wyznaje rozbrajająco kasjerka. Kiedy 2 godz. później wysiadam sama na kołyszącym się pomoście, i tak na wszelki wypadek proszę: – Tylko przypłyńcie po mnie jutro. Idealny koniec przygody Na zakończenie przygody wybieram odnogi Sognefjordu, w tym Nærøyfjord – wąski, dziki, otoczony wysokimi klifami, wpisany na listę UNESCO. Jedną noc spędzam pod samotną farmą Stokko, w miejscu, gdzie nocują też kajakarze – dzisiaj jest ich dwójka. Na tablicy informacyjnej oprócz typowych próśb i rad o zabranie śmieci czy nierozbijanie namiotu za blisko wody, napisano: „Stokko leży na końcu sieci ścieżek. Wróć tą samą drogą, bo innej tu nie ma”. Na kolejny nocleg wypatrzyłam ze statku małą osadę na przeciwnym brzegu fiordu. Spodobał mi się biały kościółek i kilka drewnianych domów na małej łące pod skałą. Największe wydarzenie w historii Bakka miało miejsce w XXI w. – dopiero wtedy zbudowano tunel pozwalający dotrzeć tu wygodnie drogą lądową. Patrząc, jak wieczorem otula nas mgła, pomyślałam jednak, że tak naprawdę od wieków wiele się tu nie zmieniło.
W tym kraju znajdziecie przepis na szczęście. Sprawdziliśmy to na własnej skórze, działa
Nieduża hiszpańska wyspa kryje w sobie lekcje, które mogą inspirować każdego z nas. Uczy, jak odnaleźć harmonię między teraźniejszością a własną, czasem burzliwą przeszłością. To także miejsce, gdzie człowiek uczy się na nowo żyć w zgodzie z naturą. Poznajcie Minorkę.
Spis treści O czym szepczą kamienie? Zapomniana wyspa, która miała ogromne znaczenie 219 potraw z nutą historii Pinii szum, ptaków śpiew Wnętrze jest przestronne i okrągłe. W głębi sypialnia, przed nią palenisko i kolumna – kiedyś wspierająca strop, dziś błękit nieba. W kamiennych ścianach zostawiono nisze na lampki (przytulnie!), a przy drzwiach – niewysokie komórki. Może spiżarki? – Może – kiwa głową Isabel. – Ale ta po prawej była raczej… budą – uśmiecha się przewodniczka. Archeolodzy znaleźli tu resztki kości ogryzionej i strawionej przez psa. Jakieś 2,5 tys. lat temu. O czym szepczą kamienie? Podobnych domostw naliczono w Torre d’en Galmés 26. Co wiemy o ich mieszkańcach – poza tym, że pozwalali psom porywać resztki z wieczerzy? – Na pewno zgodnie współpracowali, bo z tak wielkich bloków nie da się budować w pojedynkę. No i kogoś się lękali, bo osadę otoczyli murem – wylicza Isabel, idąc na szczyt pagórka. Widać z niego ciągnącą się do morza równinę spowitą zielenią dzikich oliwek i krępych dębów. Panorama byłaby jeszcze rozleglejsza, gdyby wspiąć się na jeden z trzech talayotów. Budowle te pozostają tajemnicze, choć dały nazwę kulturze prehistorycznej Minorki. – Przypuszcza się, że służyły do obserwowania okolicy. Albo porozumiewania się, bo gdyby rozpalić ogień, to zauważono by go z innych talayotów – opowiada Isabel. – Ale nie wierzę, by tak okazałe wieże miały czysto praktyczne zastosowanie. Równie tajemnicze są taule – kamienne płyty, wysokie na kilka metrów i nakryte poziomym blokiem skalnym. Ta w Torre d’en Galmés się przewróciła, ale taula w Trepucó nadal stoi – obwiedziona, jak inne, murem w kształcie podkowy. Taule wznoszono tylko na Minorce, jest ich ok. 30. Odprawiano przy nich rytuały. Za niektórymi znaleziono wizerunki bóstw i skorupy naczyń, przed nimi ślady palenisk, kości owiec i kóz, odłamki czarek. – Pewnie pozostałości ofiar i ceremonii – opowiada Isabel. – Prawie wszystkie są zwrócone na południe, ku słońcu. Symbolizowały bycze głowy? A może bramę do innego świata? Pytań jest wiele. – Ludzie zaczęli się interesować prehistorią niedawno. Wcześniej prowadzono badania, ale mieszkańcy traktowali budowle jak element pejzażu. Pasterze kryli się w nich przed niepogodą, z kamieni układano murki. Ale ruiny otaczano też szacunkiem, trochę się ich bano. Nazwa taula pochodzi od minorkańskiego słowa „stół”. Mówiono, że to stoły olbrzymów – twierdzi Majo León, archeolożka z Museu Municipal w Ciutadelli. A Isabel dodaje: – Gdy byłam mała, do Torre d’en Galmés przyjeżdżało się na pikniki. Nie było tablic z objaśnieniami ani zabezpieczeń. – Niedawno, jesienią 2023 r., stanowisko wraz z 34 innymi wpisano na listę UNESCO. Na Minorce na 700 km² jest ok. 1400 zabytków prehistorycznych. Największe nagromadzenie w Europie! Zapomniana wyspa, która miała ogromne znaczenie Zapomniana była też pobliska Illa del Rei (Wyspa Króla). A przecież to na niej Alfons III ukrył wojska, by atakiem zaskoczyć Arabów i w 1287 r. zakończyć ich niemal 400-letnie panowanie nad Minorką. Potem losy wysepki były mniej chwalebne. – Przeklinano ją jako Bloody Island – mówi Isabel. Oba tłumaczenia przydomka – i „krwawa”, i „cholerna” – pasują jak ulał. Mieścił się tu bowiem szpital dla angielskich marynarzy. Przez niemal cały XVIII w. Minorka należała do Brytyjczyków. Opanowali ją równocześnie z Gibraltarem. Obie zdobycze były maleńkie, ale kluczowe dla panowania na morzach. – Bardziej od wyspy interesowała ich ta zatoka: osłonięta, głęboka, długa na 5,5 km. – Isabel spogląda na taflę Port de Maó, jednego z największych naturalnych portów Europy. Po Brytyjczykach zostały na Minorce przesuwane pionowo okna i ciemnozielone okiennice domów w mieście Maó, zamiłowanie do dżinu, kilka nieznanych w innych częściach Hiszpanii słów, jak xoc (kreda) czy faitin (bójka), no i szpital na Bloody Island. – Odkąd zamknięto go w latach 60., popadał w ruinę. W 2004 r. zaopiekowała się nim grupka zapaleńców. Porządkowali teren, urządzili muzeum, organizowali wycieczki. W końcu na wysepkę trafili Manuela i Iwan Wirthowie. I się w niej zakochali – opowiada Lluna. Pracuje w instytucji będącej efektem tego zauroczenia: galerii sztuki współczesnej Hauser & Wirth. Pierwszą wystawę w dawnym szpitalu otwarto w 2021 r. – Nie mamy stałej kolekcji, prezentujemy wystawy czasowe wybitnych twórców z całego świata – ciągnie Lluna. Adjoa Armah wypełniła 12 szklanych baniek piaskiem z minorkańskich plaż: złocistym, rdzawym, popielatym, srebrzystoszarym. Sara Ouhaddou w blokach marsylskiego mydła zatopiła fragmenty ceramiki wykonanej technikami z Al-Andalus – niczym odłamki zapomnianej przeszłości Europy czekające na odkrywców. Przez duże okna w białych ścianach widać poskręcane drzewa oliwne, oleandry, skrzącą się taflę – fragmenty pejzażu obramowane we framugach niczym obrazy. – Architektom zależało, by związać sztukę z miejscem – potwierdza Lluna. Wychodzę do ogrodu, mijam rzeźbę Eduarda Chillidy Elegia dla pustki VI i pachnące słodyczą drzewo figowe, potem stoliki restauracji w cieniu oliwek. Ścieżka wokół wysepki – można ją obejść w kwadrans – wije się pośród skałek, ziół, szorstkich krzewinek. W górze krzyczą mewy, spod nóg czmychają jaszczurki. A z lazuru zatoki sterczą wysepki, cyple, przylądki – labirynt wody i lądu, o który walczyły wszystkie potęgi Morza Śródziemnego. 219 potraw z nutą historii – Minorką władali Kartagińczycy i Rzymianie, Bizantyjczycy i Arabowie, Anglicy i Francuzi. Kim więc jesteśmy? Nie łamiemy sobie głowy, tylko czerpiemy od każdego, co najlepsze –Antoni Aguiló uśmiecha się przekornie i bierze kęs bakłażana z serem, pomidorami i koprem morskim. Bakłażan to dar Maghrebu, pomidor – Ameryki, koper i ser to autochtoni. Pierwszy rośnie na klifach, drugi wyrabia się na wyspie od co najmniej 2,5 tys. lat – tyle liczy sobie znalezione przez archeologów naczynie z resztkami kazeiny. Albergínies plenes to jedno z popisowych dań Pau Sintesa – młodego, ale już nagradzanego szefa kuchni. Przygotował dla nas potrawy bazujące na przepisach swego krajana sprzed 300 lat. – Fra Roger był kucharzem kilku minorkańskich klasztorów i autorem książki Art de la cuina z lat 30. XVIII w. – opowiada Antoni, współzałożyciel stowarzyszenia, które promuje dziedzictwo kulinarne Minorki. Odnaleziona przypadkiem księga zawiera przepisy na 219 potraw. We współczesnych wersjach kilku z nich Pau zawarł po szczypcie historii wyspy. W kulkach z sera z ciecierzycą – nutę czasów, gdy na Minorkę zawijały statki z Grecji czy Włoch. – Zaopatrywały się przed rejsem na Atlantyk, dlatego uprawiano tu sporo zbóż i strączków – opowiada Antoni. W kremie czekoladowym z cytryną – echa mody na przysmak z Nowego Świata. – Fra Roger podaje przepis na langustę w czekoladzie, łączy ją też z pomidorami. Jej słodko-gorzki smak świetnie równoważy kwasowość, jak w tym deserze – przekonuje Antoni, oblizując łyżeczkę. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/12/GettyImages-1408753920-55b8cea.jpg" width="1941" height="1545" alt="Katedra Santa Maria de Menorca w mieście Ciutadella, oryginalny budynek z 1362 r. z neoklasycystyczną fasadą z 1813 r. fot: Getty Images / Mario Marco" title="Katedra Santa Maria de Menorca w mieście Ciutadella, oryginalny budynek z 1362 r. z neoklasycystyczną fasadą z 1813 r. fot: Getty Images / Mario Marco" /> W Art de la cuina nie znajdziemy za to najważniejszego wkładu Minorkanów w gastronomię. – Fra Roger pisał dla kucharzy, nie musiał im tłumaczyć oczywistości – tak Pau wyjaśnia zagadkowe pominięcie przepisu. O jego sławę zadbali Francuzi. W 1756 r. na krótko odbili Minorkę Anglikom. Zwycięski książę Richelieu wydał w Maó bankiet i zachwycił się podanym sosem. – Zachował się list, w którym prosił o przesłanie do Paryża przepisu na salsa mahonesa – twierdzi Antoni. Zaskakująco prostego: jajko, oliwa, odrobina soli. Tyle wystarczy, by przyrządzić… majonez. To właśnie stolicy Minorki zawdzięcza swą nazwę. Pinii szum, ptaków śpiew Fornells także figurowało na kulinarnej mapie wyspy. W zatoce wcinającej się w północne wybrzeże pozyskiwano sól. Dziś z morza czerpie się tu radość. W marinie cumują jachty i kajaki. To znakomite narzędzie do eksplorowania okolicy. Rdzawe klify są tu wyższe i dziksze niż na południu, często dostępne wyłącznie od strony wody. Z miasteczka Fornells wiosłujemy przez szeroką na kilkaset metrów zatokę. Kołyszą nas fale z otwartego morza – długie i łagodne, ale budzące respekt. Spokojną przystań znajdujemy w bezimiennej zatoczce. Nie ma tu plaży; cumujemy do skał i dajemy nura. Migoczą ukwiały i gąbki, ryby czmychają ku kępom morskich traw. – Posydonia to podstawa ekosystemu – wyjaśnia Isabel, gdy gramolimy się z powrotem na kajaki. – Zapewnia schronienie młodym rybom i innym organizmom. Znakomicie pochłania też dwutlenek węgla. Cały ten fragment wybrzeża to morski rezerwat. Nad łanami posydonii pływamy też w sąsiedniej zatoczce S’Arenalet. Jest szersza, ma piaszczyste dno i białą plażę oprawioną w zieleń makii. Siadamy na skałce i mrużymy oczy, wdychamy ziołowo-słoną bryzę. – Mało brakowało, a wyglądałoby to inaczej – mówi Isabel. – W latach 70. chciano wybudować drogę wokół wyspy. Miała prowadzić do plaż, umożliwić inwestycje. Ale wiedzieliśmy już, jak to wygląda na Majorce: że betonuje się plaże, niszczy krajobraz i spokój. Ekolodzy organizowali pikiety, przekonywali, że można pójść inną drogą. Wkrótce umarł Franco, nastała demokracja, władzę przekazano regionom. I postanowiliśmy, że nie chcemy takiej przyszłości – ciągnie Isabel. Projekty szosy i hoteli schowano do szuflady. A całą Minorkę ogłoszono rezerwatem biosfery UNESCO. Patrzę wokół. Dzika plaża, turkus, szum pinii i fal. Esencja śródziemnomorskości – prosta jak przepis na majonez i niezwykła jak legenda o stołach olbrzymów. Jak to dobrze, że najnowszy rozdział opowieści o wyspie Minorkanie napisali po swojemu.
Marco Polo wymyślił podróż do Chin? Włoski historyk przedstawia dowody
Czy Marco Polo, najsłynniejszy europejski podróżnik, nigdy w rzeczywistości nie dotarł do Chin? Tak twierdzi Daniele Petrella, archeolog z Uniwersytetu w Neapolu. W okresie średniowiecza oszustwa dotyczące rzekomo odwiedzanych dalekich lądów zdarzały się często. Opowieści o tym, co znajduje się na krańcach świata, nie było w zasadzie jak weryfikować.
Spis treści: Czy Marco Polo rzeczywiście dotarł do Chin? Kim był Marco Polo? Dzieło „Opisanie świata”, opis podróży weneckiego kupca Marco Polo do Chin, to jedna z najsłynniejszych opowieści średniowiecznej Europy. Choć większość badaczy przyjmuje, że historia jest raczej prawdziwa, od czasu do czasu pojawiają się argumenty kwestionujące zgodność „Opisania świata” z faktami. Czy Marco Polo rzeczywiście dotarł do Chin? Prof. Daniele Petrella, archeolog z Uniwersytetu w Neapolu, doszedł do wniosku, że przedstawiona w „Opisaniu świata” kronika podróży do Chin nie pochodzi od naocznego świadka. Ma być za to zlepkiem różnych historii, które Marco Polo mógł usłyszeć od perskich kupców. Zdaniem prof. Petrelli podróżnik zetknął się z nimi już w rejonie Morza Czarnego, a dalej na Wschód nigdy nie dotarł. – Opowieść Marco Polo jest pełna nieścisłości. Podróżnik miesza szczegóły dwóch różnych wypraw Kubilaja-chana przeciwko Japonii, podając choćby, że tajfun uderzył w chińską flotę nie w 1274 r., a w 1281 r. Opisane przez Marco Polo chińskie statki miały mieć po pięć masztów. W rzeczywistości miały tylko trzy maszty – tłumaczy włoski archeolog. I dodaje: – Opisując substancję uszczelniającą kadłuby, używa rzekomo chińskiego słowa chynam. Tymczasem określenie to pochodzi z języka perskiego. Często wymienia też perskie nazwy miejscowości (zamiast chińskich i mongolskich). I co szczególnie zaskakujące, nigdy nie wspomina o typowo chińskich zwyczajach: krępowaniu stóp, jedzeniu pałeczkami, piciu herbaty czy budowie Wielkiego Muru. W okresie średniowiecza oszustwa dotyczące rzekomo odwiedzanych dalekich lądów zdarzały się często. Opowieści o tym, co znajduje się na krańcach świata, nie było w zasadzie jak weryfikować. Jeśli rewelacje włoskiego archeologa okażą się prawdziwe, potwierdzi się teoria, że pierwszym Europejczykiem, który dotarł do Chin, był brat Benedykt z Polski. Kim był Marco Polo? Przez niemal osiem stuleci Marco Polo uchodził za jednego z największych europejskich podróżników i odkrywców. Jako pierwszy miał opisać ogromne imperium Mongołów, które wówczas zagarnęło obszar całych Chin. Marco Polo urodził się ok. 1254 r. w Wenecji. Miejsce, w którym przyszedł na świat, nie pozostaje bez znaczenia dla dalszych losów podróżnika. Wenecja była wówczas państwem kupieckim, a obywatele republiki prowadzili handel ze Wschodem. Również Niccolò, ojciec Marco, a także jego stryj Maffeo, mieli kontakt z azjatyckimi kupcami. Zgodnie z powszechnie znaną historią dwaj mężczyźni wyruszyli w 1260 roku w podróż do Azji Środkowej i dotarli aż na dwór wielkiego chana Kubilaja. Ten pierwszy w wielkich chanów mongolskich, a później również cesarz Chin, przeniósł stolicę swojego państwa z Karakorum do Chanbałyku – dzisiejszego Pekinu. W 1271 roku bracia wyruszyli ponownie na Wschód. Tym razem w towarzystwie dwóch misjonarzy, a także młodego Marco. Wyprawa po czterech latach dotarła do letniej rezydencji chana. Następne 17 lat mieli spędzić w Chinach. Niewiele wiadomo o tym okresie, ale według późniejszej relacji Marco stał się on ulubieńcem Kubilaj-chana. Około 1292 r. weneccy podróżnicy zdecydowali się towarzyszyć mongolskiej księżniczce w jej morskiej podróży do Persji, gdzie miała poślubić króla Arguna. Trasą prowadzącą przez Sumatrę, Cejlon i południowe Indie dotarli do Zatoki Perskiej. Tam opuścili orszak i skierowali się w kierunku Konstantynopola. W 1295 r. wrócili do Wenecji. Po powrocie Marco zaangażował się w konflikt między Wenecją a Genuą. W 1298 r. został przez Genueńczyków uwięziony. Opowieści, które snuł w więzieniu, przyciągnęły uwagę Rusticellego, pisarza z Pizy, który zaczął je spisywać, upiększając zmyślonymi przez siebie detalami. Książka „Opisanie świata” zdobyła ogromną popularność w całej Europie. Po odzyskaniu wolności Polo wrócił do Wenecji. Zmarł w 1324. Źródło: National Geographic Polska Artykuł został opublikowany po raz pierwszy w 2011 roku.
Twój luksusowy azyl na Seszelach. Odkryj to miejsce na swoje wymarzone wakacje
Ukryty na egzotycznej wyspie Praslin, Raffles Seychelles - ekskluzywny resort, który łączy elegancję z nieskazitelną naturą. Ten wyjątkowy resort jest idealnym miejscem na niezapomniane wakacje, oferując swoim gościom luksus, komfort i szereg niezwykłych atrakcji.
Komfortowe wille w rajskiej scenerii Resort oferuje 87 przestronnych willi, każda z prywatnym basenem, tarasem i niesamowitymi widokami na ocean i tropikalny ogród. Jedną z najbardziej ekskluzywnych opcji w resorcie jest rezydencja z czterema sypialniami, idealna dla rodzin. Posiada przestronne tarasy i spektakularne widoki na Ocean Indyjski. Willa gwarantuje pełną prywatność, pozostając jednocześnie w bliskiej odległości od głównej części ośrodka. Wnętrza willi są elegancko urządzone, z myślą o zapewnieniu maksymalnego komfortu i prywatności. Goście mogą korzystać z nowoczesnych udogodnień, takich jak przestronne łazienki z prysznicami na świeżym powietrzu, które dodają egzotycznego uroku codziennym kąpielom. Raffles Seychelles to resort stworzony również z myślą o rodzinach. Dzieci mogą spędzać czas w klubie Sugar Palm, bawiąc się i uczestnicząc w kreatywnych zajęciach. Ośrodek oferuje także różnorodne programy rozrywkowe dla dzieci i młodzieży, gwarantując wspaniałą zabawę i niezapomniane chwile. Każdy znajdzie coś dla siebie – różnorodność smaków Raffles Seychelles to istny raj dla smakoszy, oferujący bogaty wybór restauracji i barów. Główna restauracja resortu, Losean, serwuje międzynarodowe dania z kreolskimi akcentami, idealne na elegancką kolację z widokiem na ocean. Curieuse Restaurant specjalizuje się w kuchni azjatyckiej, oferując autentyczne smaki Dalekiego Wschodu, doskonałe na romantyczny posiłek pod gwiazdami. The Sushi Room to raj dla miłośników sushi i owoców morza, gdzie świeże składniki i przytulna atmosfera tworzą niezapomniane wrażenia. The Pool Restaurant & Bar to popularne miejsce na relaksujący lunch przy basenie infinity, z menu pełnym zdrowych sałatek, kanapek i owoców morza. Natomiast Danzil Bar & Lounge oferuje perfekcyjnie przygotowane koktajle i wyśmienite rumy na kolonialnym tarasie z widokiem na ocean, idealne na zakończenie dnia z przyjaciółmi lub na romantyczny wieczór we dwoje. Jeśli jednak pragniesz pełnej prywatności, możesz zamówić pełne wyżywienie bezpośrednio do swojej willi, gdzie zespół resortu przygotuje wyśmienite potrawy według Twojego wyboru i dostarczy je w dogodnym dla Ciebie czasie. Pobyt pełen wrażeń w Raffles Seychelles Raffles Seychelles oferuje wiele atrakcji, które uprzyjemnią pobyt każdemu. Dla tych, którzy szukają relaksu i harmonii, doskonałym rozwiązaniem będą sesje jogi na wzgórzu wyspy. Prowadzone przez profesjonalnych instruktorów w pięknym otoczeniu, zajęcia te są idealnym sposobem na regenerację sił. Jedną z unikalnych propozycji jest również lekcja gotowania na plaży, gdzie można odkryć tajniki kreolskiej kuchni pod okiem doświadczonych szefów kuchni, przygotowując potrawy na świeżym powietrzu. To wyjątkowa szansa, aby poznać lokalne smaki i techniki kulinarne, które można potem wykorzystać w domu. Entuzjaści podwodnych przygód będą zachwyceni możliwością snorkelingu. Przezroczyste wody wokół Praslin kryją bogatą faunę i florę morską, a nurkowanie pozwala podziwiać kolorowe rafy koralowe i egzotyczne ryby. Na wyspie można również spotkać gigantyczne żółwie, które są jej stałymi mieszkańcami. Spotkanie z tymi majestatycznymi stworzeniami to niezwykłe przeżycie, które z pewnością zachwyci zarówno dzieci, jak i dorosłych. Dla tych, którzy poszukują niezapomnianych wrażeń, piknik na plaży Anse Lazio będzie idealnym wyborem. Szampan przy zachodzie słońca, wykwintne przekąski na białym piasku i szum fal tworzą romantyczną atmosferę, która pozostanie w pamięci na długo. Po dniu pełnym przygód, zasłużony relaks znajdziesz w Raffles Spa. Wykwalifikowani terapeuci stosują tam tradycyjne metody z różnych kultur świata, używając przy tym luksusowych, ekologicznych produktów. W trzynastu gabinetach zabiegowych, z których każdy oferuje widok na ocean lub jest ukryty wśród bujnej roślinności, możesz zaznać głębokiego odprężenia i regeneracji. Malownicza lokalizacja Raffles Seychelles to prawdziwa oaza spokoju położona w jednym z najpiękniejszych miejsc na ziemi. Wyspa Praslin, druga co do wielkości wyspa Seszeli, znana jest z bajecznych plaż, turkusowych lagun i unikalnej przyrody. Praslin jest domem dla słynnej plaży Anse Lazio, często uznawanej za jedną z najpiękniejszych plaż na świecie, oraz dla rezerwatu przyrody Vallée de Mai, wpisanego na listę UNESCO, gdzie można podziwiać unikalne palmy Coco de Mer. Ta wyjątkowa lokalizacja sprawia, że resort Raffles jest idealnym miejscem dla miłośników natury, szukających luksusowego wypoczynku w otoczeniu dziewiczej przyrody. Warto wspomnieć, że resort oferuje bezpośredni dostęp do plaży dla łodzi oraz prywatne lądowisko dla helikopterów, co stanowi znakomite udogodnienie dla przybywających gości. Te ekskluzywne rozwiązania są szczególnie atrakcyjne dla podróżników, którzy dodatkowo pragną zwiedzić okoliczne wyspy resortu lub wyruszyć na wycieczki łodzią. Celebruj ważne chwile w bajkowym otoczeniu Raffles Seychelles to idealne miejsce na Twoje wyjątkowe wydarzenie. Resort z przyjemnością organizuje niezapomniane przyjęcia, romantyczne oświadczyny, huczne urodziny, a nawet piękne ceremonie ślubne. Rajska atmosfera tego miejsca sprzyja obchodzeniu rocznic, spędzaniu miesiąca miodowego i romantycznym randkom. Personel hotelu jest niezwykle oddany i pomocny, dbając o każdy detal, aby goście czuli się wyjątkowo. Zapraszamy do odkrycia piękna Seszeli w Raffles Seychelles i przeżycia niezapomnianych chwil w sercu tropikalnego raju. Zarezerwuj swój rajski pobyt już teraz na stronie: Raffles Seychelles. Materiał promocyjny Raffles Seychelles.
W Tuluzie dominują studenci. Jednak piękno natury wszystko wynagradza
Tuluza to jedno z największych francuskich miast nadzwyczaj ceni sobie bezpretensjonalność. A także bliskość natury.
Spis treści: Tuluza – różowe ekomiasto Tuluskie targowiska Spacer po Tuluzie Spokój i harmonia Na tarasie Café de la Concorde zawsze jest pełno. Już zza rogu ulicy słyszę, że huczy tam jak w ulu od gwaru rozmów. Okrągłe stoliki tłoczą się w cieniu parasoli i drzew rosnących wzdłuż ulicy Concorde, zalewając cały chodnik. Ustawione są tak ciasno, że odsuwając krzesło, nie sposób nie potrącić sąsiada, co sprzyja wymianie uśmiechów i grzecznościowych: „przepraszam”, „ależ nie ma za co”, „smacznego”, „ale dziś gorąco” i tak dalej. To, że jesteśmy na południu Europy, widać nie tylko po tym, jak mocno świeci tu słońce i jak błękitne jest niebo. Tuluza, choć to czwarte co do wielkości miasto Francji, nie ma za grosz paryskiego snobizmu, a bufonadę stolicy zastępuje luz i serdeczność widoczna choćby w tych niezobowiązujących pogawędkach. Tuluza – różowe ekomiasto Taras kawiarni Concorde – modnej już w połowie XIX w. – jest centrum życia dziś hipsterskiej, a jeszcze do niedawna niecieszącej się dobrą sławą dzielnicy Les Chalets. Kelnerzy noszą tu złote łańcuchy lub perły, mają masę tatuaży, za duże T-shirty oraz miłe uśmiechy. Rano jeszcze nie zdążą wystawić wszystkich krzeseł, a już rozsiadają się na nich chętni na kawkę i papieroska. Zagryzają je croissantem albo chocolatine – tak w południowo-zachodniej części Francji nazywa się pain au chocolat – kupionym w pobliskiej piekarni i jedzonym wprost z papierowej torebki. Nie jest to absolutnie źle widziane, ot, sąsiedzka współpraca. Ramię w ramię siedzą majstrowie w wysmarowanych czymś roboczych kombinezonach, studenci z fikuśnymi fryzurami i panie po sześćdziesiątce z oczami schowanymi za okularami o szerokich oprawkach, w intensywnych kolorach. Gwar śniadaniowy płynnie przechodzi w ten lunchowy, gdy serwowane są dania dnia. Dziś do wyboru zapiekana w piecu słynna tuluska kiełbasa wieprzowa (produkowana tu już od XVIII w.) oraz – dla równowagi – modne orkiszowe risotto. Bez pretensji do wielkiej kuchni, za to wszystko smaczne i ładnie podane. Większość klienteli przyszła tu na piechotę lub przyjechała na rowerze, bo Tuluza to miasto studentów i dwóch kółek. Trochę zajmuje przyzwyczajenie się do miejscowych reguł gry. Szczególnie że rowerzyści nie miewają w zwyczaju zatrzymywania się na czerwonym świetle. Usprawiedliwia ich nieco to, że piesi też bez skrępowania na nim przechodzą, a w jednokierunkowych uliczkach mogą – to już zgodnie z prawem – jeździć pod prąd. Tak więc gdy się zagapimy, spacerując po Tuluzie, wpaść pod rower jest zdecydowanie łatwiej niż pod samochód. Tym bardziej że zmotoryzowani poruszają się po całym mieście w ślimaczym tempie nowego nakazu prędkości – 30 km/godz. Kierowcy zostali już wyrzuceni z pokaźnych rozmiarów starówki, większości miejskich placów – chociażby z tego wokół bazyliki St. Sernin, największego romańskiego kościoła Francji. Znikają też parkingi naziemne, a te podziemne są celowo drogie, godzina parkowania przy ulicy kosztuje 1,2 euro. Ale gdy o minutę przekroczymy dwie godziny parkowania, zapłacimy już 12 euro. Coraz częściej jeden z pasów dla samochodów zastępują ścieżki rowerowe. Krótko mówiąc: robi się wiele, by obrzydzić przemieszczanie się samochodem, a już na pewno pchanie się nim do centrum. Tak więc Tuluza to nie tylko Różowe Miasto (La Ville Rose), jak nazywa się ją od lekko różowego odcienia czerwonych cegieł, z których wzniesiona jest większość zabudowań w ścisłym centrum, ale też miasto coraz bardziej ekologiczne. Tuluskie targowiska Dzielnicę Les Chalets od starówki odgradza bulwar obsadzony platanami, pod którymi co rano rozkłada się targ Cristal. Trzy awokado za 2 euro, pachnące naręcza kolendry czy mięty, no i stosy warzyw, latem – lokalnych, zimą i jesienią z Maroka i pobliskiej Hiszpanii. Są też furgonetki sprzedawców serów, gdzie w wielkich kręgach kuszą te owcze z niedalekich Pirenejów i kozie z regionu Tarn na północnym-wschodzie: okrągłe, w łezkę, piramidkę, kwadrat… Jest i czerwona furgonetka kultowej rzeźniczki Chez Nath – wystarczy pojawić się w ogonku pierwszy raz, by usłyszeć przyjacielskie „Co słychać?”, a za trzecim i czwartym razem, kupując rillettes z kaczki czy jagnięce żeberka, opowiadać sobie o planach wakacyjnych czy wypytywać o zdrowie dzieci. Nikomu się nie spieszy, a nawet jeżeli tak, każdy cierpliwie czeka na swoją kolej kupienia mięsiwa. I warto dodać, że nie kupuje się go tu na wagę, ale podając liczbę osób, które będziemy mieć na kolacji czy obiedzie. Niedaleko, niecałe 10 min piechotą, po drugiej stronie bulwaru, mieści się kultowy Marché Victor Hugo kryjący się w białej bryle miejskiego parkingu. Stoiska mają tu najbardziej renomowani sprzedawcy z Tuluzy. Każdy mieszkaniec miasta wie, że sery kupuje się U Betty, kaczkę pod każdą postacią w Maison Samaran, a homary, langusty czy świeże ryby – w La Marinière. Degustować można na miejscu, niemal każdy sprzedawca ma w ofercie deseczki z porcjowanymi smakołykami: kawałkami sera czy pasztetów zapiekanych w cieście. Jest też kilka miejsc, gdzie kupimy gotowe dania czy świeżutkie ostrygi znad niedalekiego przecież oceanu. Potem, z kieliszkiem wina, możemy się nimi zajadać przy wystawionych na zewnątrz stolikach. Gdy miejsca zabraknie, grupy znajomych oblegają okoliczne schodki czy po prostu chodniki. I trwa w najlepsze tuluski aperitif pod gołym niebem, który w weekendy niejednemu zastępuje lunch i kończy się na długo po tym, jak sprzedawcy zamkną ostatnie stoiska. Spacer po Tuluzie To, co przybysza z Polski, czyli północy (tak właśnie nas tu ze swojej południowej perspektywy postrzegają), zadziwia na początku w Tuluzie najbardziej, to zamiłowanie jej mieszkańców do bycia i życia na zewnątrz. Tarasy kawiarni pełne są nawet zimą. I nie, wcale nie ma na nich ogrzewania, choć fakt, że klimat sprzyja, bo nawet w styczniu jednego dnia potrafi tu być stopni 4, a następnego już 14. Latem mało kto wybiera się gdziekolwiek bez rezerwacji, bo jest jeszcze gęściej. W weekendy i wieczory tłumy rodzin, znajomych i par spacerują po starym mieście, a istna rzeka ludzi przelewa się przez główne ulice handlowe z d’Alsace-Lorraine na czele. To przy niej mieści się większość sieciówek. Na wzór hiszpańskich miast, arterię ocienia latem tańcząca na wietrze migotliwa instalacja złoto-srebrnych paseczków, dodając jej uroku. Z któregokolwiek krańca starówki by wyruszyć, łatwo się przekonać, że wszystkie drogi prowadzą do Kapitolu. A raczej na Place du Capitole, którego zachodnią ścianę zamyka imponujący neoklasycystyczny budynek kryjący ratusz i operę. Są tu też inne reprezentacyjne fasady z cegły, które mieściły niegdyś najlepsze adresy w Tuluzie. Czy dziś nadal są one najlepsze? Można dyskutować. Za to najdroższe – bez wątpienia. Pod dyskretnymi logotypami, dopasowanymi do nobliwej okolicy, kryją się nie tylko hotele i kawiarnie, ale też McDonald’s, Sephora czy Pandora. Bardziej ekskluzywne marki wyniosły się stąd jakiś czas temu do dzielnicy St. Etienne pełnej pięknych kamienic i najdroższych w Tuluzie mieszkań wysokich na ponad 3 m. Na kamiennej posadzce Place du Capitole dostrzec można ogromny równoramienny krzyż. To symbol Oksytanii, regionu, którego Tuluza jest stolicą (region powstał w 2016 r. z połączenia Langwedocji-Roussillon i Midi-Pirenejów). Krzyż nieczęsto widać w pełnej okazałości, bo na placu lubią rozkładać się targi, tu też organizowane są przeróżne imprezy i festyny, np. zbiorowe oglądanie meczów podczas mistrzostw w piłce nożnej. Ale też, co w przypadku Tuluzy ważniejsze – w rugby. Miejscowy klub rugby Stade Toulousain jest najbardziej utytułowanym zarówno we Francji, jak i w Europie. Gdy rok temu szedł po mistrzostwo Francji, bary pękały w szwach, a po wygranych meczach Tuluza nie spała do białego rana. Spokój i harmonia Garonna łagodnym łukiem przepływa przez miasto, a gdy spojrzeć na nią z lotu ptaka, wygląda, jakby razem z cienką nitką Canal du Midi brała Tuluzę w objęcia. Spod Kapitolu nad rzekę jest kilka minut spacerem. Po drodze warto poszukać chłodu i spokoju w kamiennych murach opactwa Couvent des Jacobins, gdzie w 1216 r. powstał zakon dominikanów. Jego założycielem był żyjący tu późniejszy święty – Dominik. Ściany strzelistego gotyckiego kościoła aż wirują od kolorowych błysków witraży wypełniających ogromne okna. A siedem 22-metrowych kolumn podpiera imponujące sklepienie palmowe. Gdy okrążam w cieniu krużganków wewnętrzny ogród klasztoru, czyli wirydarz, czuję zachwyt. Rytm kolumn i łuków nie tylko imponuje symetrią, ale też daje poczucie spokoju i kojącej harmonii. Zwalniam kroku, gwar miasta wydaje się daleko stąd. Za to nad brzegiem Garonny dzieję się wiele. I to zarówno w dzień, jak i w nocy. Platany zwieszają gałęzie ponad wysoki mur okalający brzeg i cierpliwie znoszą tłumy spacerujące w ich cieniu. Najwięcej turystów przyciąga Pont Neuf, który wbrew nazwie wcale nie jest nowy, bo spina brzegi Garonny swoim pięknym łukiem już od 1632 r. Niedaleki most St. Pierre nawet nie stara się go przebić urodą, za to po zmierzchu błyszczy stylowymi latarniami. Przyglądając się piknikującym na brzegu rzeki grupkom przyjaciół, muzykom urządzającym sobie gitarowe jam session, dziewczynom uprawiającym jogę, studentom popijającym wino czy wreszcie parom wpatrującym się w leniwy nurt, trochę trudno uwierzyć, że do lat 40. był tu parking. A wcześniej – port obsługujący barki wydobywające piasek. Przy wybrzeżu jeden przy drugim kotwiczyły też statki kąpielowe i pralnie, do których znoszono pranie ze wszystkich krańców miasta. Kilka lat temu ceglane mury pieczołowicie odrestaurowano, bulwary wyłożono gładkim kamieniem, ustawiono ławki. Tuluza zyskała oddech. I nowe ulubione miejsce spotkań. Źródło: archiwum NG.
Angola – Podróż do jednego z najbardziej fascynujących krajów Afryki
Warto przyjechać tu w karnawale. Wtedy najlepiej widać angolską zbitkę tradycji z nowoczesnością.
W tym artykule: Kraj Boga, miasto diabła Trudna historia Hałaśliwa stolica Angola – Podróż na karnawał plaż Senna Benguela Angola i Luanda – 3 rzeczy, które musisz zobaczyć Angola – Jak dojechać Angola – Informacje praktyczne Angola – Bezpieczeństwo Jedno z angolskich powiedzeń mówi: „Najpierw Bóg stworzył Angolę, a potem przyszedł diabeł i stworzył Luandę”. Bo stołeczna Luanda jest zachłanna. Już po jej ukształtowaniu widać, że miasto chce zagarnąć dla siebie jak najwięcej. Wysunięty w ocean cypel Ilha de Luanda wygląda jak ramię zawłaszczające wszystko, co znajduje się w wodzie. Nocą̨ w czarnym lustrze zatoki odbijają̨ się światła miasta, przez co miejscowi nazywają̨ je pieszczotliwie i zdrobniale „Lua” (księżyc). Za dnia liczne kawiarnie i restauracje z wyjściem na plażę i widokiem na ocean zapełnione są tymi, których land rovery, chevrolety i toyoty mijają̨ się w mieście z zardzewiałymi rowerami biedoty. Kraj Boga, miasto diabła W 1963 r. biały pisarz José Vieira Mateus da Graça nazywał miasto miejscowym językiem kimbundu „Luuanda”. Podkreślił tym znaczenie prawowitych właścicieli tej ziemi, uboższej warstwy ludności zamieszkującej slumsy zwane musseques. Z miłości do miasta przybrał imię Luandino. Bo w Luandzie można się zakochać́, pomimo tłoku, mimo ruchu ulicznego przypominającego rozedrgane atomy w komórkach. Bo Luanda to miasto tkanka, które pulsuje i pakuje w siebie wciąż̇ nowe budynki, jeszcze więcej aut, jeszcze więcej zagranicznych firm, jak witaminy, które pozwolą mu jeszcze bardziej wzrosnąć́. Najlepiej przyjechać tu w czasie karnawału. Trzy dni przed Środą Popielcową to apogeum angolskiej muzyki i tańca, mieszanki tradycji z nowoczesnością̨, podczas którego Luanda zdaje się żyć kilka razy szybciej niż zazwyczaj. Chociaż̇ nawet zwykły dzień pokazuje, że Angola i Luanda próbują nadgonić czas zgubiony podczas wojny domowej w tempie bardzo przyspieszonym. Ilha de Luanda doczekała się własnego, hucznego święta, obchodzonego w drugi piątek listopada ku czci boga wód i opiekuna rybaków – Kiandy. Gdy staniemy pośrodku półwyspu Luanda, ocean znajdzie się z trzech stron i jedyną możliwą drogą będzie wejście do miasta. A tu wita nas Fort São Miguel usytuowany na wzniesieniu, z którego widać i zatokę, i slumsy po lewej, i nowoczesne miasto o szklanych wieżowcach po prawej. XVI-wieczną twierdzę o nierównomiernym kształcie przypominającym kopniętą wieloramienną gwiazdę wybudowano nie bez trudu na błotnistym, grząskim i mulistym podłożu. Portugalscy kolonizatorzy regularnie wzmacniali i pogrubiali mury, rozkładając ciężar kolosa tak, by nie rozpłynął się w glinie. Końcową formę fort przybrał dopiero u schyłku XVIII w. Dziś jest jedną z większych atrakcji miasta, również dlatego, że po odzyskaniu niepodległości w 1975 r. zaczęto składować tu pomniki zdobywców i królów portugalskich z całego kraju. Trudna historia W jednym z wywiadów wybitny angolski artysta Kiluanji Kia Henda mówił, że odkąd pamięta, zastanawiano się, co zrobić z kolonialnymi pomnikami. Sam sfotografował je tak: na pierwszym zdjęciu monument portugalskiego gubernatora Pedra Alexandrina da Cunhy, pod którym siedzą wyłącznie biali panowie. Na drugim pusty cokół, na trzecim żywy czarny Angolczyk stojący na monumencie, a pod nim kilkoro jego przyjaciół. Fort São Miguel jest więc dziś swoistym muzeum duchów Portugalczyków oraz ich kultury. Być może dlatego przed wejściem do fortu, dziś Narodowe Muzeum Historii Militarnej, ustawiono pomnik miejscowej królowej Rainhy Nzingi. W XVII w. zamiast walki o własne terytorium prowadziła z kolonizatorami pacyfistyczny dialog. Podobno portugalscy gubernatorzy i wojskowi nie byli w stanie oprzeć się jej olśniewającej urodzie, a ona, obiecując im spełnienie seksualnych fantazji, eliminowała przeciwników. W języku kimbundu jej imię wymawia się N’Gola, od tego słowa wzięła się nazwa Angola. Arteria 4 de Fevreiro prowadzi do serca stolicy, której tętno może przyprawić o zawrót głowy. Mówi się tutaj, że jeszcze do niedawna szczytem marzeń wielu Angolczyków było zdobycie własnego roweru i radia na baterie. Ponad 20-letnia wojna domowa (1976–2002) zabrała dosłownie wszystko, dając w zamian żałobę po stracie bliskich, miny i podział społeczny na zwolenników komunistycznego ustroju i jego przeciwników. Teraz synonimem jako takiego statusu społecznego jest posiadanie telefonu komórkowego. Ale nie jednego. Powyżej trzech robi się poważnie. Hałaśliwa stolica Na ulicach Luandy mieszają się języki: portugalski z Europy, portugalski z Brazylii, portugalski afrykański, miejscowe kimbundu, umbundu, lingala, mandaryński Chińczyków, arabszczyzna Libańczyków oraz wszelkie odmiany angielskiego – mlaskający amerykański, poważny brytyjski i południowoafrykański z naleciałościami holenderskimi. Diamenty, złoto, gaz, a przede wszystkim ropa naftowa przyciągają do Angoli tysiące firm zajmujących się produkcją paliw. Oraz Portugalczyków, którzy przyciśnięci kryzysem we własnym kraju nie mają oporów, by szukać szczęścia i pieniędzy w swojej byłej kolonii. Ich napływ angolskie gazety nazywały swego czasu eksodusem. Afryka: 10 porywających książek, dzięki którym zanurzysz się w afrykańskiej kulturze i klimacie Książki o Afryce cieszą się coraz większą popularnością, o czym świadczą uginające się pod ciężarem olbrzymiej ilości tytułów półki w księgarniach. Oto 10 z nich, które przynos... Ulica jest tu największym i najpopularniejszym bazarem. W cieniu wieżowców młodzi chłopcy oferują na chodnikach papierosy, baterie, perfumy, prażoną i gotowaną kukurydzę, orzeszki, kłódki, grzebienie, buty, koszule, paski, radia. Pomiędzy kobietami wychodzącymi z luksusowych butików z torbami zakupów lawirują młode dziewczyny z pomarańczami, jabłkami, cytrynami, papajami, winogronami, marakujami. A kiedy dojdzie do tego jeszcze karnawał, z którego władze stolicy chcą zrobić najważniejszą i największą imprezę tego typu w Afryce, cała Luanda zdaje się skakać w rytmie bębnów wychodzącym poza skalę ciśnieniomierza. Ale Luanda to jedynie hałaśliwa kropla w morzu wspaniałej angolskiej przyrody. Angola – Podróż na karnawał plaż Chociaż ścieżki pocięte są jeszcze śladami po minach, przewodnicy wiedzą, którędy prowadzić turystów, żeby nie narażać ich na niebezpieczeństwo. Na początek udajmy się ok. 70 km na południe, do Parku Narodowego Kissama. 12 tys. km2 sawanny przetykanej baobabami jest domem dla słoni, lwów, antylop, zebr, gnu, żyraf, żółwi morskich, krokodyli i bawołów wodnych. Podczas wojny domowej z powodu panującego w kraju głodu niemal wszystkie zwierzęta zostały wybite. Dzięki wielu gatunkom sprowadzonym z RPA i Botswany po 2002 r. nastąpiła stopniowa restauracja parku. Nie można mówić jeszcze o tłumie przemierzającym zarośla, ale miłośnicy dzikiej przyrody nie powinni być rozczarowani. Nieopodal przepływa rzeka Kwanza będąca niegdyś świadkiem wywozu niewolników. Dziś gości na szczęście tylko krokodyle. Jadąc na wschód, dotrzemy do wodospadu Kalandula, który wynurza się znienacka z gęstego zielonego buszu, wcześniej zapowiadając się jedynie szumem rzeki Lucala. Miejscowi lubią go, bo – jak mówią – wraz z hałasem spadającej wody przestają słyszeć własne myśli. Z wyglądu przypomina nieco Niagarę, ale bije ją na głowę rozmiarami. Ma 105 m wysokości i ponad 400 szerokości. Również w tej okolicy, w prowincji Malanje, znajdują się dziwne formacje czarnych skał Pedras Negras, wyrastające nagle z płaskiego terenu. Przypominają zachodzące na siebie babki z piasku o zaokrąglonych głowach, które zwisają nad niewielkimi kapliczkami lub chatami tubylców. Na jednej ze skał widnieje poziomy odcisk stopy Rainhy Nzingi, która wywodziła się z tych właśnie terenów. W drodze powrotnej do Luandy możemy natknąć się na zgoła odmienny krajobraz. Na przestrzeni kilku kilometrów ziemia nagle usuwa się i odkrywa przed nami swą warstwową budowę, poczynając od czerwonej gleby, przez rdzawą, siną, piaskową, aż po chłodny odcień siwej skały. Nie bez kozery obszar ten nazywany jest Miradouro da Lua, Widokiem Księżycowym. Senna Benguela Droga na południe z Luandy do Bengueli to nieustający ponad 500-kilometrowy karnawał przepięknych plaż, z których trudno wybrać jedną na postój. W noweli „Jeszcze dzień życia” Ryszard Kapuściński tak pisał o Bengueli opuszczonej przez Portugalczyków w połowie lat 70.: Senne, prawie wyludnione miasto drzemiące w cieniu akacjowców, palm i kipersoli. Willowe dzielnice puste, domy zamknięte, zatopione w kwiatach. Nieopisany luksus kwaterunkowy, nadmetraże takie, że kręci się w głowie, przed furtkami, na ulicy porzucone samochody, chevrolety, alfa romeo, jaguary, chyba sprawne, choć nikt nie próbuje nimi jeździć. Do dziś niewiele się zmieniło. Wciąż jest sennie, mimo że miasto zdążyło z powrotem zapełnić się ludźmi. Postkolonialne budynki znów mają swoich mieszkańców, którzy nie spieszą się tak jak luandczycy. Potrafią przesiedzieć kilka godzin nad filiżanką kawy, wpatrując się w ocean i rozmawiając bez końca. Jeśli komuś jednak za spokojnie, musi udać się na południe, w okolice miejscowości Lubango, nad którą czuwa monument Chrystusa. Wijąca się serpentynami droga pasma górskiego Leba zamiast na szpiczasty szczyt prowadzi do równego tarasu, z którego rozciąga się widok na wypełnioną obfitą zielenią dolinę. Idąc po nim, trzeba jednak uważać – ponad 1200-metrowa przepaść pojawia się zupełnie niespodziewanie. Tundavala to rozpadlina między skałami, która w ostatnich latach stała się ulubionym miejscem wspinaczy z całego świata. Swoimi ostrymi, poszarpanymi ścianami pięknie kontrastuje z łagodnym krajobrazem otoczenia. Ale kontrasty to akurat w Angoli normalka. Angola i Luanda – 3 rzeczy, które musisz zobaczyć Kościół São Salvador do Congo – zbudowany w 1488 r. jest najstarszym kościołem katolickim w Afryce (nie licząc tych w Etiopii). Świątynia znajduje się w mieście M’banza-Kongo w północno-zachodniej Angoli. Ilha do Mussulo – Mała wyspa z piaszczystą plażą i lazurowym oceanem. Poza plażowaniem warto odwiedzić tradycyjną wioskę wewnątrz wyspy. Cmentarzysko statków Praia do Sarico – ponad 20 wraków przeniesionych tu z portu w stolicy Angoli. Miejsce to znane jest również jako Praia do Karl Marx, na cześć największego z osiadłych tu statków. Angola – Jak dojechać ■ Do Luandy można dolecieć z Polski z jedną przesiadką Lufthansą, Swiss Air lub Tap Air Portugal. Podróż trwa ok. 12 godzin. Za bilety w dwie strony zapłacimy od 4 do 6 tys. zł. ■ Wiele dróg po długoletniej wojnie domowej uległo zniszczeniu. Dlatego też siatka połączeń autobusowych jest jeszcze słabo rozwinięta, a autobusy są okropnie przepełnione. ■ W Luandzie można zarezerwować podróż prywatnym autobusem. Po mieście zaś jeżdżą biało-niebieskie busy nazywane candongueiro. Funkcjonują też trzy linie kolejowe, którymi można się dostać wgłąb kontynentu. ■ Na dłuższych dystansach warto poruszać się samolotami lub statkami. Wulkany w Afryce – rodzaje, ciekawe fakty i legendy Monumentalne góry tworzą niesamowity krajobraz, a związane z nimi legendy potęgują otaczającą je aurę tajemniczości. Poniżej opisujemy najciekawsze wulkany w Afryce. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/wulkany-w-afryce-rodzaje-ciekawe-fakty-i-legendy-fot-universal-images-group-via-getty-images-ed8b1ed.jpeg" width="938" height="626" alt="Wulkany w Afryce - rodzaje, ciekawe fakty i legendy (fot. Universal Images Group via Getty Images)" title="Wulkany w Afryce - rodzaje, ciekawe fakty i legendy (fot. Universal Images Group via Getty Images)" /> Angola – Informacje praktyczne ■ Do Angoli najlepiej wybrać się w naszych miesiącach letnich. Temperatura w tym kraju spada wówczas do 18–20ºC. Od lutego do maja oddychanie w Angoli przypomina wdychanie pary w saunie. ■ Wiza jest wymagana. Wizę na pobyt krótkoterminowy w Angoli w celach turystycznych można otrzymać również na lotnisku w Luandzie. W tym celu, przed planowaną podróżą, należy wypełnić wniosek o przyznanie wizy na stronie internetowej Urzędu ds. Migracji i Cudzoziemców Republiki Angoli (http://www.smevisa.gov.ao/), a po otrzymaniu „wstępnej autoryzacji wjazdu”, uzyskać wizę na lotnisku w Luandzie. Wiza kosztuje 120 USD. ■ Angola jest jednym z najdroższych państw świata. Sieć hosteli na razie nie jest rozwinięta, ale można skorzystać z ofert biur podróży, które oferują noclegi ze zwiedzaniem miejsc najbardziej popularnych. Noc w 3-gwiazdkowym hotelu w Luandzie to koszt ok. 250 USD. ■ Angolska kuchnia sporo zaczerpnęła z portugalskiej; bardzo popularny jest tu kurczak grillowany w ostrej papryczce piri-piri, pieprzu, chili i skrapiany sokiem z limonki lub cytryny. ■ Warto spróbować calulu, czyli suszonej ryby podawanej z okrą, pomidorami, cebulą, słodkimi ziemniakami duszonymi w oleju palmowym, czosnku i liściach gimboa, które przypominają szpinak. ■ Odważniejsi powinni spróbować catatos, czyli grillowanej gąsienicy z czosnkiem podawanej zazwyczaj z ryżem lub chikuangą, chlebem wyrabianym z maniokowej mąki i serwowanym w liściach bananowca. ■ Na deser warto wybrać cocada amarela, czyli pudding z wiórków kokosowych, cukru, żółtek jaj i cynamonu, lub suszone owoce baobabu – mukua, z których powstają lody. ■ Angola słynie z rękodzieła. Popularna wśród turystów jest biżuteria w postaci plecionych rzemyków z nanizanymi kolorowymi koralikami: naszyjniki, bransolety, kolczyki. ■ Warte uwagi są rzeźby, naczynia, ręcznie tkane obrusy, zasłony, narzuty z oryginalnymi regionalnymi tradycyjnymi wzorami. Angola – Bezpieczeństwo Nie należy zapominać, że Angola przeżywa poważny kryzys humanitarny, który jest wynikiem przedłużającej się wojny i ruchów separatystycznych w esklawie Kabinda. Susza w 2016 roku spowodowała największy kryzys żywnościowy w Afryce Południowej od 25 lat, dotykając 1,4 miliona ludzi w siedmiu z 18 prowincji Angoli. Ceny żywności wzrosły, a wskaźniki poważnego niedożywienia dotknęły prawie 100 tys. dzieci. Ministerstwo Spraw Zagranicznych odradza podróże, które nie są konieczne do prowincji Kabinda (wyłączając stolicę prowincji – Kabinda), w szczególności na tereny bezpośrednio graniczące z Republiką Konga i Demokratyczną Republiką Konga. Operują tam uzbrojone grupy separatystyczne i dochodzić może do napadów. MSZ odradza również podróże, które nie są konieczne do prowincji Lunda Norte i Lunda Sul, w których wydobywane są diamenty, gdzie władze miejscowe mogą wprowadzać czasowe restrykcje w poruszaniu się. W Luandzie, w tym zwłaszcza w pobliżu banków i bankomatów, hoteli, restauracji i dyskotek oraz na plażach i głównych szlakach komunikacyjnych, może dochodzić do kradzieży i napadów rabunkowych z bronią w ręku. Odradza się noszenie przy sobie dużych sum pieniędzy, biżuterii, laptopów oraz innych drogocennych przedmiotów. Należy unikać spacerów po zmroku, a podróżując samochodem, zaleca się zamykanie okien i blokowanie drzwi. Poważnym niebezpieczeństwem w głębi kraju są miny – pozostałość z okresu działań wojennych. Nie wolno zbaczać z regularnie uczęszczanych dróg. Nie wszystkie pola minowe są wyraźnie oznaczone (warto zasięgnąć opinii mieszkańców). Nasz ekspert Iza Klementowska Reporterka, stypendystka Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Autorka książek „Samotność Portugalczyka” i „Minuty. Reportaże o starości”.
Jak zwiedzać Toronto? Najlepiej z wysokości ponad 300 metrów
Lecimy do Toronto, najbarwniejszego miasta w Kanadzie, gdzie każdy znajdzie coś dla siebie. To właśnie tu niemal codziennie odbywają się znane na całym świecie festiwale i wydarzenia kulturalne. Najpopularniejszy z nich to oczywiście Międzynarodowy Festiwal Filmowy w Toronto. Fani sportu również nie będą zawiedzeni. Nigdzie nie ogląda się hokeja tak dobrze, jak w mieście, które jest kolebką tego sportu.
W tym artykule: Niagara – zobacz słynny wodospad na własne oczy Toronto z niecodziennej perspektywy Tu historia spotyka się z współczesnością Gdzie zjeść w Toronto? Teraz z Polskimi Liniami Lotniczymi LOT do Toronto z Warszawy polecimy bezpośrednio. Podróż trwa 9 h i 40 min. Sprawdź, jak zaplanować swój pobyt w multikulturowej metropolii. Niagara – zobacz słynny wodospad na własne oczy Toronto jako miasto oferuje wiele, ale do tego najpierw wrócimy. Najpierw polecamy zainteresować się okolicą, a konkretnie Niagara Falls, gdzie znajduje się jeden z najsłynniejszych wodospadów świecie. Z Toronto dojedziemy tam samochodem już w półtorej godziny. Wodospad Niagara znajduje się na granicy Kanady i USA, ale to kanadyjska strona jest ciekawsza turystycznie, ponieważ mamy z niej widok na obie kaskady wodospadu – tą położoną w Kanadzie i drugą w USA. To wyjątkowe miejsce możemy zwiedzać na kilka sposobów, w tym również statkiem. Niagara Falls to nie tylko słynny wodospad, ale też inne atrakcje przyrodnicze. Będąc na miejscu, warto zajrzeć, chociażby do Jaskini Wiatrów. Toronto z niecodziennej perspektywy Nieważne na jak długo wybierasz się do Toronto. Na powrocie i tak będziesz czuł niedosyt. Warto więc zobaczyć jak najwięcej. Całe miasto będziemy mogli podziwiać, kiedy znajdziemy się ponad nim, dlatego też wielu turystów decyduje się na oglądanie Toronto z perspektywy helikoptera. Organizatorzy podniebnych wycieczek mają przygotowane różne trasy, również te dla zakochanych par. Lot helikopterem nad miastem to niepowtarzalna okazja do tego, żeby ująć na jednym zdjęciu wszystkie najważniejsze miejsca w Toronto, a przynajmniej część z nich. Głodni jeszcze większych wrażeń z pewnością będą zachwyceni tzw. spacerem po krawędzi na wieży CN Tower, uważanej za jeden z symboli miasta. Nietypowa przechadzka na wysokości 365 metrów trwa 90 min. W tym czasie jesteśmy zabezpieczeni specjalnymi uprzężami i możemy wychylać się poza platformę. To atrakcja zdecydowanie dla najodważniejszych. Tu historia spotyka się z współczesnością Na chwilę zwalniamy tempo i przenosimy się do Distillery District. Historyczna dzielnica miasta jest znana głównie dzięki centrum kulturalnemu, które mieści się w zespole obiektów przemysłowych z epoki wiktoriańskiej. Po założeniu w 1832 r. mieściły się tu m.in. gorzelnie, dziś Distillery District to zagłębie modnych butików, galerii sztuki (również rdzennych artystów), teatrów, restauracji i kawiarni. Co roku w grudniu organizowany jest tu jeden z największych jarmarków bożonarodzeniowych w Kanadzie. Gdzie zjeść w Toronto? Podróżujemy nie tylko dla ludzi i miejsc, ale również dla smaków. Gdzie zatem rozpieszczać kubki smakowe w Toronto? Miejscowi i turyści najchętniej wybierają St. Lawrence Market Complex – kultowe miejsce z ponad setką stoisk, na których dostaniemy lokalne przysmaki i specjały. Ciekawym zaskoczeniem dla przyjezdnych z Europy może być na przykład North American Indian Candy, czyli łosoś podawany z pieprzem i syropem klonowym. Bilety na bezpośrednie loty z Warszawy do Toronto do kupienia na oficjalnej stronie internetowej Polskich Lini Lotniczych LOT.
Podróże są dla nas dobre i zdrowe - dlatego wielu z nas tak za nimi tęskni
Mimo, że obecnie jesteśmy pochłonięci myśleniem o tym, gdzie i kiedy będziemy podróżować po zniesieniu restrykcji związanych z pandemią COVID-19, zakłócenia te sprawiły, że wielu z nas zastanowiło się głębiej niż kiedykolwiek wcześniej nad inną kwestią: dlaczego brakuje nam podróży, co nam dają?
W tym artykule: Podróże są zdrowe dla mózgu Podróże dodają naszemu życiu smaku i ekscytacji Wielu nie może się doczekać aż wróci do podróżowania Podróże są zdrowe dla mózgu „Ten rok głęboko utwierdził wielu nas w przekonaniu, że podróżowanie nie jest luksusem. Jest to konieczność, dla życia i utrzymania, dla rodzin, a także dla zdrowia ekonomicznego i psychicznego" - twierdzi Gavin Tollman, dyrektor generalny globalnej firmy Trafalgar, zajmującej się organizacją wycieczek z przewodnikiem. „Nigdy więcej nie powinniśmy zapominać, że podróże są naprawdę jednym z najwspanialszych darów z tak wielu powodów wykraczających poza zwykłe wakacje". Nie tylko ludzie związani z branżą turystyczną tak twierdzą. Istnieją badania naukowe dające odpowiedź na to, dlaczego ludzie tak bardzo tęsknią za podróżami i tak chętnie do nich wracają. Podróże zmuszają mózg do wykonywania takich czynności, jak na przykład poruszanie się po nieznanych miejscach czy porozumiewanie się w innych językach, co - jak pokazują badania - może zwiększać kreatywność i koncentrację. Zakłócanie rutyny i wystawianie mózgu na nowe bodźce aktywuje naturalnie występujący neurochemiczny związek dopaminy, który polepsza nasz nastrój i motywację. Podróże dodają naszemu życiu smaku i ekscytacji „Na podstawowym poziomie, podróże pomagają nam doświadczyć życia w bardziej intensywny sposób - to po prostu zmiana rytmu w porównaniu z codzienną egzystencją", twierdzi Jean Kim, psychiatra i miłośnik podróży. „Dla niektórych ludzi jest to po prostu ważna część poczucia spełnienia". Inny efekt jest również niedoceniany, powiedział Kim: „Nawet po powrocie ludzi do domu, ich wspomnienia z podróży mogą stworzyć swoistą przestrzeń zen, do której mogą się wycofać, gdy szukają ucieczki od niepokoju codziennego życia.” Oczywiście, podróżowanie wiąże się z też z pewnym niepokojem, który może dotyczyć np. skomplikowanych połączeń transportowych i zrozumienia różnic kulturowych. Ale są to inne problemy niż te, z którymi ludzie borykają się na co dzień, jak uważa Ken Yeager, dyrektor Programu Stresu, Traumy i Odporności w Centrum Medycznym Wexner Uniwersytetu Stanowego Ohio. Życie bez nich byłoby „całkowicie nudne", powiedział Yeager. „Podróże - twierdzi - stały się jednym z niewielu momentów, kiedy całkowicie się odłączamy, a to jest naprawdę ważne. Wakacje odłączają nas od Internetu, od poczty elektronicznej, od telewizji. To naprawdę restartuje nasz mózg". Naukowiec zauważył już wcześniej, że nastąpiło przesunięcie zbiorowej uwagi z gromadzenia rzeczy na gromadzenie wspomnień. Ludzie mogą gromadzić wspomnienia we własnych podwórkach, w swoim bezpośrednim otoczeniu. Jednak możliwość do tworzenia wspomnień związanych z innymi kulturami, innymi potrawami, inną sztuką - to zdarza się nam rzadziej. Wrażenia z podróży są rzadsze, bardziej unikalne, a przez to bardziej stymulujące. Wielu nie może się doczekać aż wróci do podróżowania Nawet oczekiwanie na podróż może wywołać uczucie szczęścia, jak zgodnie przyznają naukowcy. 59% osób podróżujących służbowo nie może się doczekać powrotu do podróży samolotami - wynika z badania przeprowadzonego przez firmę SAP Concur, zajmującą się zarządzaniem biznesem. Choć można by pomyśleć, że są ludzie biznesu są zmęczeni pracą, jedna trzecia z nich twierdzi, że cieszy się na myśl o podróży. Z bardziej praktycznego punktu widzenia, 92% twierdzi, że brak możliwości osobistego spotkania z klientami zaszkodził ich biznesowi. „Ludzkie relacje nigdy nie będą mogły być zastąpione przez rozmowę telefoniczną czy spotkanie na zoomie" - twierdzi Virginia Messina, wiceprezes World Travel & Tourism Council. Obecna pandemia mogła też uświadomić wielu, co jest naprawdę dla nich ważne. Cytowany wcześniej Ken Yeager mówi: „Pandemia związana jest bardzo z poczuciem niepewności i braku kontroli. Z poczuciem ciągłego zagrożenia. Podróże są pozytywną odskocznią od tego wszystkiego. Możesz nie wiedzieć, co czeka na ciebie za rogiem w miejscu, w którym spędzasz wakacje, ale wiesz, że cokolwiek to będzie, będzie dobre".
Dalekie podróże do egzotycznych ludów niewiele mnie, szczerze mówiąc, nauczyły. Może z wyjątkiem tego, że sława to dość koszmarna rzecz.
I dobrze się stało, że wszystkie moje mniej czy bardziej żałosne próby zdobycia rozgłosu zakończyły się totalną klapą. To, czy jesteś bardzo daleko od domu, można poznać w łatwy sposób: z oglądającego stajesz się oglądanym. Mnie się to przydarzyło dwa razy. Pierwszy, w masajskiej wiosce w Tanzanii, był całkiem przyjemny. Nasz gadający w suahili przewodnik Jaś wkręcił nas na wielką imprezę, podczas której kilka wiosek świętowało przyjęcie młodych mężczyzn do grona wojowników. Z turystycznej scenografii, gdzie zblazowani Masajowie stukali w laptopy, nieszczególnie się z tym kryjąc, przenieśliśmy się na gigantyczną imprezę techno, tyle że bez techno. Było głośno, kolorowo i energetycznie. A nasza mała grupka białych ludzi – chcąc nie chcąc – stała się jedną z głównych atrakcji festynu. Wystarczyło odbić kilkadziesiąt kilometrów od turystycznych szlaków, by samemu stać się egzotycznym okazem. Lokalesi nas obstąpili, gapili się, dotykali i byłoby to krępujące, gdyby nie to, że poczęstowali nas trunkiem sporządzonym z koziego mleka. My zrewanżowaliśmy się whisky (podstawowe wyposażenie safari a la polacca) i… tak właśnie zaczęła się jedna z najfajniejszych balang w moim życiu. To, że wszyscy mnie oglądali, wytykali palcami i komentowali moje taneczne wyczyny, zupełnie mi nie przeszkadzało, ale – obawiam się – była to zasługa kóz i szkockich wrzosowisk. Bo już w takim Sandakanie było nieco gorzej. To miasto na wschodnim skraju Borneo, za którym nie ma już zupełnie nic – aż do Ameryki Południowej, bo w istnienie Nowej Gwinei jakoś nie bardzo wierzę. Para białasów nie jest tam może rzadkością, bo turyści przyjeżdżają do pobliskiego Sepiloku, żeby oglądać orangutany, ale jednak budzi spore zaciekawienie. Przekonaliśmy się o tym z żoną na spacerze wzdłuż nadmorskiej promenady, przy której kwitło życie towarzyskie i uczuciowe młodych Malajów. Wszyscy – a były ich setki – patrzyli na nas dość łapczywie. Nie, nie byli groźni, nic z tych rzeczy. Każdy był miły i każdy chciał chwilę pogadać. Co pięć metrów odbywaliśmy taki mniej więcej dialog: „Cześć”, „Cześć”, „Skąd jesteście?”, „Z Polski”. „Podoba wam się tutaj?”, „Bardzo”. Najpierw było uroczo, po stu metrach upierdliwie, a po dwustu mieliśmy tego powyżej uszu. Po trzystu zaczął mi wzrastać poziom agresji, bo już byłem bardzo głodny. Promenada wydłużyła się jak hotelowy korytarz w Lśnieniu Kubricka i zrozumieliśmy, że nigdy nie dotrzemy do restauracji, która była celem naszej ekspedycji, bo już nie spaceru. Niektórzy robili nam zdjęcia telefonami, a rodzice pokazywali nas dzieciom, więc czuliśmy się jak małpy w cyrku. Czy może raczej – jak ci, którym to my wcześniej robiliśmy zdjęcia. W końcu czmychnęliśmy do taksówki. W tamtym momencie zrozumiałem, o co chodziło bezimiennemu Portugalczykowi, który w Lizbonie wysprejował na murze rozpaczliwy napis: Tourism is terrorism! Zrozumiałem także, że sławni ludzie muszą mieć przechlapane i że dzięki Bogu oraz własnemu beztalenciu mnie sława nie grozi. Co wielce mnie uradowało i aż się popukałem w głowę, że kiedyś marzyło mi się być kimś znanym i rozpoznawanym. Moja obecna popularność polegająca na tym, że co milionowy przechodzień przygląda mi się i próbuje sobie odpowiedzieć na pytanie: „Skąd ja, kurde, znam tego gościa?”, zupełnie mnie satysfakcjonuje. A satysfakcję tę zawdzięczam kilkuset Malajom z Sandakanu nad Morzem Sulu. Bardzo Wam, Panie i Panowie, dziękuję.
Podobno kiedy człowiekowi bardzo chce się pić, a brakuje wody, powinien przypomnieć sobie pierwszy raz, kiedy ją świadomie pił, i skupić się na tej myśli. To pomaga przetrwać... Sahara, 2002 rok, Rajd Dakar. W samochodzie, jak to w metalowej puszce, jest chyba z 60ºC. Język przysycha mi do podniebienia, resztkę wody oddałam po drodze komuś, kto miał wypadek i czekał wiele godzin na pomoc, która nie nadchodziła. Jesteśmy na odcinku specjalnym niemal dobę, głowa boli mnie z odwodnienia... A co jeśli teraz JA będę miała wypadek i ta woda będzie potrzebna MNIE? Dopiero w takich chwilach człowiek Zachodu docenia stan ,,oczywisty” swojego życia. Woda jest właśnie takim oczywistym jego elementem. Nie myślimy na co dzień o tym, jak ważna jest dla naszego istnienia. Zapominamy, że rokrocznie z powodu braku dostępu do czystej wody pitnej umiera 190 mln dzieci poniżej 5. roku życia, że ponad miliard ludzi na świecie korzysta ze skażonych źródeł. Statystyki aż krzyczą! A woda to przecież ,,matryca życia”. Wszystkie organizmy żywe potrzebują choćby jej odrobiny, żeby funkcjonować. Nie wiem, ilu z nas ma świadomość, że w klimacie umiarkowanym jesteśmy w stanie przeżyć bez wody 7 dni. Przy wysiłku i wyższej temperaturze – jeszcze krócej... Dlatego naszym obowiązkiem jest szanować jej zasoby, eliminować niepotrzebne zużycie. Brzmi jak truizm? Pewnie tak, ale świadomość ekologiczna w naszych czasach jest bardzo ważna, choć w Polsce nadal, niestety, nie jest w modzie. Dlatego zachęcam Was do zapoznania się z zawartością naszego ,,wodnego” numeru specjalnego. Pewnie w trakcie lektury będziecie mieli ochotę na herbatę lub kawę. I kiedy tak po prostu, nonszalancko, będziecie sobie lali wodę z kranu do czajnika, pomyślcie o tym, że są miejsca na świecie, gdzie naprawdę jej brakuje.
Spis treści nr 4/2010 Woda życia. Zasoby H2O krążącej w ziemskich ekosystemach teoretycznie zawsze są takie same. Tyle że potrzeby ludzkości rosną, a dostęp do wody przestał być oczywisty. Żeby uporać się z tym problemem, musimy zacząć traktować wodę jak dobro wspólne. Topnienie Tybetu. Jangcy, Mekong, Ganges, Huang He – największe rzeki Azji, gaszące pragnienie setek milionów ludzi, biorą początek na Dachu Świata, a zasilają je wody z tamtejszych lodowców. Co się stanie, gdy tybetańskie wieczne lody stopnieją? Święte wody. Rzeki, mające swój początek i rozpływające się w oceanie, symbolizują przemijanie, wędrówkę, życiową drogę. Woda przenika wszystko, co żyje. Nic zatem dziwnego, że w wielu kulturach wody rzek trafiły do sfery sacrum. Etiopia. W wielu rejonach biednych, trapionych suszą krajów najbardziej pracochłonnym zajęciem kobiet i dziewcząt jest... zapewnienie rodzinie wody. Na inną aktywność nie mają już czasu. Dlatego wydajna studnia w takiej społeczności to rewolucja. Cisza strumieni. Słodkie wody są siedliskiem życia niewiarygodnej liczby gatunków żywych stworzeń. Człowiek, zanieczyszczając wody bez opamiętania, zabija w nich życie, eksterminując, czasami bezwiednie, całe gatunki. Tylko dla prenumeratorów: Jordan Z potężnej rzeki, w której wodach ochrzcił się Chrystus, pozostał ściek. Transgraniczny Jordan w suchym, skonfliktowanym regionie świata jest obiektem rywalizacji, narzędziem presji, ale też symbolem konieczności porozumienia.
Drodzy internauci-podróżnicy pamiętajcie, że od 19 lutego 2010 roku wprowadzone zostają pewne zmiany w procedurze wydawania paszportów. Jeśli szykujecie się na podbój dalekich krajów, a nie macie aktualnych dokumentów, zmieniliście nazwisko lub Wasze dziecko nie skończyło jeszcze piątego roku życia, czekają Was pewne paszportowe nowinki.
Po pierwsze o 200% wzrośnie opłata za wydanie nowego paszportu osobie, która chce go zmienić przed upływem terminu ważności paszportu dotychczas posiadanego. Podwyższenie opłaty nastąpi również wtedy, gdy okaże się, że dokument został utracony lub zniszczony z przyczyn zawinionych przez jego posiadacza. Po drugie na wprowadzenie zmian, a co za tym idzie, na wydanie nowego paszportu w sytuacji zmiany nazwiska lub konieczności sprostowania innych danych, zamieszczonych w ważnym paszporcie, będziemy mieli zaledwie 30 dni od momentu doręczenia ostatecznej decyzji administracyjnej, prawomocnego orzeczenia sądu lub aktu małżeństwa. Obywatele polscy przebywający za granicą będą mieli na tę procedurę 90 dni. Po trzecie paszporty wydawane na wniosek rodziców osobom niepełnoletnim, które nie ukończył jeszcze piątego roku życia, będą ważne przez okres 12 miesięcy od daty ich wydania. Zmiany niby niewielkie, ale nikomu nie radzę ich bagatelizować. Dużą przykrością mogłaby okazać się konieczność pozostania na lotnisku z biletem w ręku, podczas gdy nasz samolot odlatywać będzie w egzotyczne kraje. Tekst: Agnieszka Budo