National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-03-05T08:24:07.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Nie narzędzie, nie broń, a jednak bezcenne. Co widzieli w kryształach nasi przodkowie? Odpowiedź dały szympansy
items: Neandertalscy mężczyźni podbijali serca kobiet Homo sapiens. Geny ujawniają prehistoryczne romanse
items: Zaskakujące wyniki badań. W Chinach odkryto najstarsze szczątki pradawnego krewnego człowieka
items: Australopitek – poznaj przodka człowieka i jego niezwykłe zdolności
items: W wieku 113 lat zmarła najstarsza Polka. Pani Jadzia z Łodzi miała wyjątkową historię, która powinna być naszą inspiracją
items: To najważniejsze odkrycie o pochodzeniu człowieka od dekad. Sensacja w Maroku
items: Przełom w badaniach nad początkami dwunożności. Przodek człowieka zszedł z drzewa bardzo wcześnie
items: Czemu tak właściwie nie możesz poruszać każdym palcem u stopy osobno? To umiejętność, której zazdrościmy małpom
items: Dlaczego czas płynie tak szybko a „kiedyś lato trwało całe lata”? Oto, jak możemy go spowolnić
items: Im więcej przyjaciół, tym dłuższe i łatwiejsze życie. Delfiny właśnie udowodniły, jak ważne są więzi społeczne
items: Przez wieki ludzie spali w taki sposób. Dziś budzi to niepokój
items: Ludzie ewoluowali dziwnie szybko. Tajemnicę rozwiewa analiza małpich czaszek
items: Miał ludzką zręczność i siłę goryla. Jego skamieniałe dłonie piszą historię ewolucji
items: Rewolucja neolityczna. To zmiana, która stworzyła nasze społeczeństwo
items: Kim byli rdzenni Amerykanie? Nowe badanie ujawnia DNA pierwszych ludzi na tym kontynencie
items: Paleontologiczna niespodzianka. Naukowcy odkryli nieznany wcześniej gatunek australopiteka
items: Starzejemy się w dwóch momentach życia. Nowe ustalenie badaczy
items: Transhumanizm zakłada przekroczenie wszelkich barier. Tylko czy wtedy pozostaniemy jeszcze ludźmi?
items: Makabryczne odkrycie w Hiszpanii: przodkowie człowieka jedli małe dzieci
items: Neandertalczycy mieli własną „fabrykę tłuszczu”? To odkrycie zmienia naszą wiedzę
items: Ważniejszy niż krew, głos i odcisk palca. Oddech zdradza więcej niż myśleliśmy
items: Zaskakujące odkrycie archeologiczne z Chin. Zmienia pogląd na dzieje człowieka
items: Bezużyteczny relikt ewolucji? Nic podobnego. Mięśnie uszne działają, nawet jeśli nie ruszamy uszami
items: Pierwsi praludzie pojawili się w Europie już 2 mln lat temu. Dowodem skamieniałości z Rumunii
items: Czy Lucy mogła biegać? Tak, wykazały symulacje 3D. Jednak ten australopitek nie był demonem szybkości

Nie narzędzie, nie broń, a jednak bezcenne. Co widzieli w kryształach nasi przodkowie? Odpowiedź dały szympansy
type: item
date: 2026-03-05T08:23:19.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: człowiek
subject: ewolucja
subject: geologia
subject: małpy
subject: szympansy
description: Gdy na wybiegu pojawił się przezroczysty kryształ kwarcu, szympansy zachowywały się tak, jakby trafiły na prawdziwy skarb. Samica Manuela oderwała go z postumentu, a inne osobniki nie chciały oddać z miejsc swojego spoczynku. Zwykły kamień nie wywołała takiej reakacji. Naukowcy sprawdzili, co tak bardzo zaintrygowało zwierzęta. Ma to związek z ewolucją człowieka.
encoded: Historia naszego zamiłowania do piękna zaczyna się zaskakująco wcześnie. Już 780 tys. lat temu nasi przodkowie, tacy jak Homo erectus, zbierali małe kryształy kwarcu i kalcytu. Znaleziska z Chin, Indii czy RPA potwierdzają, że te kamienie nie służyły jako narzędzia ani broń. Nie były zaostrzone ani przerobione na ozdoby. Przenoszono je jednak na duże odległości do jaskiń i schronień. Dlaczego to robiono? Dla wczesnych ludzi kryształy były zapewne czymś w rodzaju skarbów, również dzisiaj przypisuje się im czasem niezwykłe właściwości. Naukowcy od lat zastanawiali się, co dokładnie przyciągało wzrok naszych przodków do tych obiektów. Czy był to blask, czy może nietypowy kształt? Aby to sprawdzić, badacze postanowili przyjrzeć się naszym najbliższym żyjącym krewnym – szympansom. Na czele zespołu ekspertów stanął prof. Juan Manuel García-Ruiz, krystalograf z Międzynarodowego Centrum Fizyki Donostia w Hiszpanii. Wspólnie opublikowali na ten temat pracę w czasopiśmie „Frontiers in Psychology”. Podglądając małpy Badanie zostało przeprowadzone w ośrodku Rainfer, który jest rezerwatem dla małp położonym w Madrycie w Hiszpanii. Eksperymenty odbyły się w tym miejscu z udziałem dwóch grup uratowanych szympansów (Pan troglodytes), żyjących w środowisku półwolnym. Obserwacje prowadzono głównie z zewnątrz, korzystając z kamer monitoringu oraz specjalnej kryjówki dla badaczy. Małpy podziwiają piękno W pierwszym eksperymencie, nazwanym „Monolitem”, na wybiegu ustawiono dwa postumenty. Na jednym ustawiono duży, przezroczysty kryształ kwarcu o wadze ponad 3 kg. Na drugim umieszczono zwykły, brązowy kamień o podobnej wielkości. Reakcja szympansów była natychmiastowa i jednoznaczna. Zwierzęta poświęciły znacznie więcej czasu na badanie kryształu niż zwykłej skały. Samica alfa, Manuela, z wielkim trudem oderwała kwarc od podstawy i zabrała go na podest, by się nim bawić. Inne osobniki, jak samiec Yvan, zaniosły go nawet do swoich legowisk. Przez kolejne dwa dni małpy oglądały kryształ po…

kks-360d004.jpg
width: 5700
height: 3391

Neandertalscy mężczyźni podbijali serca kobiet Homo sapiens. Geny ujawniają prehistoryczne romanse
type: item
date: 2026-03-01T12:43:59.000Z
creator: Annie Roth
subject: Historia
subject: człowiek
subject: dna
subject: homo sapiens
subject: neandertalczycy
subject: rozmnażanie
description: Nowe badanie opublikowane w „Science” rzuca światło na relacje między neandertalczykami a Homo sapiens. Analiza genetyczna sugeruje, że w międzygatunkowych związkach dominowali neandertalscy mężczyźni i kobiety współczesnego gatunku ludzkiego.
encoded: Być może neandertalczycy mieli słabość do kobiet współczesnego gatunku ludzkiego – albo po prostu mieli w sobie coś, czemu kobiety te nie potrafiły się oprzeć. To jedna z możliwych interpretacji nowego badania, opublikowanego w prestiżowym czasopiśmie „Science”. Wykazano w nim, że gdy neandertalczycy i przedstawiciele gatunku Homo sapiens krzyżowali się, związki te najczęściej tworzyli neandertalscy mężczyźni i kobiety Homo sapiens. Międzygatunkowe związki Od dawna wiadomo, że część naszych przodków krzyżowała się z neandertalczykami, zanim gatunek ten wyginął około 40 000 lat temu. Do dziś ślady neandertalskiego DNA przetrwały w genomach wielu osób, zwłaszcza tych o nieafrykańskim pochodzeniu. Średnio stanowią one od jednego do dwóch procent genomu człowieka. Pozostałości tego DNA nie są jednak rozmieszczone równomiernie w całym genomie. Nawet u osób, u których odsetek neandertalskiego DNA jest stosunkowo wysoki – sięgający na przykład czterech procent – istnieją określone obszary genomu, zwłaszcza na chromosomie X, całkowicie go pozbawione. Te obszary pozbawione neandertalskiego DNA, określane mianem „neandertalskich pustyń”, od dawna intrygują badaczy. Wielu sądziło, że są one efektem doboru naturalnego, który z czasem eliminował niepożądane fragmenty neandertalskiego DNA. Nowe badanie sugeruje jednak, że luki te odzwierciedlają dawne wzorce kojarzenia się przedstawicieli obu grup, a nie stopniowe usuwanie szkodliwych genów. – Od dawna funkcjonuje hipoteza, według której my, ludzie współcześni, przez ostatnie 45 000 lat stopniowo pozbywaliśmy się naszego neandertalskiego dziedzictwa – mówi Alexander Platt, genetyk ewolucyjny z Uniwersytetu Pensylwanii i współautor badania. – Nie jestem zwolennikiem tej teorii – dodaje. Prof. Alexander Platt uznał, że istnieje lepsze wyjaśnienie. Aby ustalić, w jaki sposób mieszały się geny obu gatunków, on i jego współpracownicy przeanalizowali trzy genomy neandertalczyków. Porównali je także z genomami populacji afrykańskich, po…

neandertalczyk-93ccf90.jpg
width: 5123
height: 3415

Zaskakujące wyniki badań. W Chinach odkryto najstarsze szczątki pradawnego krewnego człowieka
type: item
date: 2026-02-23T11:57:22.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: antropologia
subject: azja
subject: człowiek
subject: ewolucja
subject: Homo erectus
description: Naukowcy jeszcze raz zbadali trzy czaszki Homo erectus znalezione w chińskim Yunxian. Okazało się, że mają prawie 1,8 miliona lat. To oznacza, że jest to najstarszy dowód na istnienie krewnego człowieka w Azji Wschodniej.
encoded: Opanował ogień, a także tworzył zaawansowane narzędzia, które wykorzystywał w codziennym życiu. Jako jeden z pierwszych żył w zorganizowanych grupach i skutecznie przystosowywał się do różnych środowisk. Homo erectus to wymarły gatunek człowieka, który pojawił się w Afryce około 2 milionów lat temu i był jednym z pierwszych przedstawicieli rodzaju Homo o w pełni wyprostowanej postawie ciała. Naukowcy uważają, że to jeden z pierwszych gatunków człowieka, który opuścił kontynent afrykański i dotarł do Europy i Azji. Kiedy Homo erectus trafił do Azji? Właśnie dlatego H. erectus odegrał kluczową rolę w ewolucji człowieka. Ponadto uważa się go za przodka późniejszych gatunków, w tym Homo sapiens. Jednak ekspansja pradawnych krewnych współczesnych ludzi to jedno z największych wyzwań dla naukowców badających ewolucję człowieka. Wciąż nie do końca wiadomo, kiedy dokładnie opuścili Afrykę i czy była to jedna fala migracji, czy kilka, a także którą drogą się przemieszczali i jak szybko dotarli do Azji Wschodniej. Nowe badanie opublikowane właśnie na łamach czasopisma „Science Advances” rzuca jednak nowe światło na powyższe zagadnienia. W chińskim Yunxian w prowincji Hubei w przeszłości archeolodzy odnaleźli trzy niemal kompletne czaszki Homo erectus, co sprawiło, że region ten uznano za jedno z najważniejszych stanowisk hominidów z wczesnego plejstocenu we wschodniej Azji. Pierwotnie jednak ich wiek został określony na 1,2 mln lat temu. Nowe badania przesuwają ten okres aż o 600 tys. lat. „Wyniki datowania przesuwają czaszki z Yunxian na okres ok. 1,8 mln lat temu, co stanowi najstarsze skamieniałości hominidów odkryte we wschodniej Azji” – napisali w swojej pracy autorzy. Badacze dodają także, że skorygowane datowanie potwierdza model szybkiej ekspansji i szerokiego rozprzestrzenienia Homo erectus. „Przyczynia się także do zmniejszenia luki chronologicznej między najwcześniejszą archeologią a paleontologią hominidów we wschodniej Azji” – czytamy. „Absolutne zaskoczenie” – T…

yunxian-homo-erectus-24ca890.jpg
width: 1200
height: 780

Australopitek – poznaj przodka człowieka i jego niezwykłe zdolności
type: item
date: 2026-02-22T10:25:08.000Z
creator: Marzena Wardyn-Kobus
subject: Historia
subject: człowiek
subject: ewolucja
subject: homo sapiens
subject: ssaki
description: Australopitek to przodek człowieka, którego ślady przetrwały miliony lat. Choć niewielki i zaskakująco prymitywny w porównaniu z nami, australopitek łączył cechy małp i ludzi. Jego dwunożność i umiejętności manualne były kluczem do przetrwania. Jak wyglądał, co potrafił i dlaczego ostatecznie wyginął? Odkrywamy fascynujący świat australopiteków – ogniwa, które utorowało drogę współczesnemu człowiekowi.
encoded: Spis treści: Australopitek wygląd – anatomia i charakterystyka Umiejętności australopiteka – co potrafił i jak żył? Szkielet australopiteka – odkrycia i najważniejsze znaleziska Czy australopitek był człowiekiem? Dlaczego australopiteki wyginęły? Australopitek to rodzaj wymarłych hominidów, które żyły w Afryce między około 4,2 a 1 milionem lat temu. Dzięki licznym odkryciom skamieniałości w regionie Wielkich Rowów Afrykańskich naukowcy mogli odtworzyć, jak wyglądało życie tych wczesnych homininów i w jaki sposób ich budowa anatomiczna przystosowała ich do życia na sawannie. Najbardziej znaną przedstawicielką australopiteków jest Lucy, odkryta w 1974 roku w Etiopii. Z 207 kości szkieletu tego australopiteka zachowało się aż 47, które dostarczyły pierwszych solidnych dowodów na to, że homininy te poruszały się w postawie wyprostowanej, czyli w sposób zbliżony do współczesnego człowieka. Odkrycie Lucy do dziś pozostaje kluczowym punktem odniesienia w badaniach nad ewolucją dwunożności. Australopitek wygląd – anatomia i charakterystyka Wygląd australopiteka łączył cechy małp człekokształtnych i ludzi. Osobniki były stosunkowo niewielkie – zazwyczaj mierzyły od 1,2 do 1,4 metra, przy czym samce mogły być znacznie większe od samic. Czaszka australopiteka była mniejsza niż u współczesnego człowieka, o średniej objętości jamy czaszkowej wynoszącej około 466 cm³, co stanowiło około 35% wielkości mózgu współczesnych ludzi. Jednak mózg australopiteków był wystarczająco rozwinięty, by obsługiwać podstawowe funkcje poznawcze i motoryczne. Szkielet australopiteka wskazuje na pełną dwunożność: położenie otworu potylicznego (foramen magnum), budowa miednicy i kręgosłupa, a także kształt stóp świadczą, że chodzenie wyprostowane było dla australopiteków naturalne. Ostatnie badania opisujące kość śródstopia sprzed trzech milionów lat pokazują, że stopa australopiteka była wysklepiona i pozbawiona funkcji chwytnej typowej dla małp – oznacza to, że poruszali się sprawnie na nogach, co u…

australopitek-ee0a6f6.jpg
width: 2133
height: 1200

W wieku 113 lat zmarła najstarsza Polka. Pani Jadzia z Łodzi miała wyjątkową historię, która powinna być naszą inspiracją
type: item
date: 2026-01-26T12:02:27.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Ludzie
subject: człowiek
subject: łódź
subject: polacy
subject: śmierć
subject: starość
subject: wiek
description: W wieku 113 lat odeszła Jadwiga Żak-Stewart: urodzona w Warszawie łodzianka i najstarsza Polka. Pokazała nam wszystkim, że w żadnym wieku nie ma rzeczy niemożliwych – przykładem jej niezłomności niech będzie to, że powróciła do Polski na... 100. urodziny. Jej życie to wyjątkowa opowieść o sile miłości.
encoded: O wyjątkowej mieszkance Łodzi opowiada National Geographic Polska Marcin Gołaszewski – przewodniczący Rady Miejskiej w Łodzi w latach 2018–2024, a obecnie radny miasta. Pogodny charakter Jadwigi Żak-Stewart pokazywał, że wiek nie jest przeszkodą do spełniania marzeń i życiowych zmian. W wieku 113 lat odeszła najstarsza Polka Jadwiga Żak-Stewart urodziła się 15 lipca 1912 roku w Warszawie i była najstarszą osobą żyjącą w Polsce. W 1946 roku przeniosła się do Łodzi i była związana z industrialnym miastem aż do lat 80. W wyniku stanu wojennego za synami wyjechała do Stanów Zjednoczonych. Pani Jadwiga przez 30 lat mieszkała w Indianapolis, a na swoje 100. urodziny… powróciła do ukochanej Łodzi. Chciała być blisko pierwszego męża, którego śmierć rozdzieliła ich wiele lat temu. W Polsce prowadziła dom, a za oceanem pracowała w szpitalu. O jej wigorze niech świadczy fakt, że do 84. roku życia prowadziła samochód – przestała być kierowcą niemal 30 lat temu. W ostatnich latach mieszkała z koleżanką w prywatnym domu opieki i nie opuszczał jej dobry humor. Czerpanie szczęścia z niewielkich rzeczy – Była to niezwykle ciepła, radosna osoba. Czerpała ogromną radość z niewielkich rzeczy: wzruszało ją to, że otrzymała kwiaty i słodycze – opowiada Marcin Gołaszewski, wskazując, że do ulubionych słodkości Pani Jadwigi należały delicje. – Znałem Panią Jadwigę osobiście od 3 lat. Jako 110-latka występowała jako modelka w Domach Pomocy Społecznej i dobrze się przy tym bawiła. Śpiewała i korzystała z życia – uśmiecha się radny. Niedawno panią Jadwigę odwiedził Marcin Osman, który zrobił jej wiele pamiątkowych zdjęć. Tragiczna wojenna historia pani Jadwigi Życie pani Jadwigi nakładało się na przebieg dwóch wojen światowych. Gdy wybuchła I wojna światowa, miała 2 lata, a podczas rozpoczęcia II wojny światowej była 27-letnią mężatką. Widziała II Rzeczpospolitą powstającą z rozbiorowej mgły, przemiany ustrojowe i tragedię wojny, której doświadczyła jej rodzina. Osoby takie jak pani Jadwiga s…

FABRIC-KOLAZ-32-57-fb2f30e.jpg
width: 2700
height: 1800

To najważniejsze odkrycie o pochodzeniu człowieka od dekad. Sensacja w Maroku
type: item
date: 2026-01-09T08:01:29.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: afryka
subject: archeologia
subject: człowiek
subject: ewolucja
subject: homo sapiens
subject: neandertalczycy
description: W marokańskiej Casablance archeolodzy odnaleźli kości, które mogły należeć do ostatniego przodka człowieka, neandertalczyka i denisowianina. Szczątki mają ok. 773 tys. lat.
encoded: Niezwykłe odkrycie zostało opisane na łamach prestiżowego czasopisma naukowego „Nature”. Badacze z kilku europejskich uniwersytetów dokonali analizy kilku kości odkrytych w jaskini Grotte à Hominidés, co w wolnym tłumaczeniu oznacza „Jaskinię Człowiekowatych”. Grota znajduje się w Casablance w Maroku. To ważne stanowisko archeologiczne. W przeszłości odnaleziono tu wiele skamieniałości hominidów sprzed setek tysięcy lat, które były istotne dla rekonstrukcji historii naszego gatunku. Ostatni wspólny przodek człowieka, neandertalczyka i denisowianina? Tym razem badacze analizowali grupę kości, które należały do jednego osobnika. Były to trzy części żuchwy, kilka kręgów, a także kilka zębów. Analiza wykazała, że należały do człowiekowatego, który żył ok. 773 tysięcy lat temu. Było to możliwe dzięki połączeniu kilku metod badawczych, w tym analiz stratygraficznych, paleomagnetycznych oraz porównania z zespołami narzędzi kamiennych kultury aszelskiej, znalezionymi w tych samych warstwach osadów. Dalsze badania pozwoliły naukowcom wysnuć tezę, że mógł być to ostatni wspólny przodek Homo sapiens, neandertalczyka i człowieka z Denisowej Jaskini. – Dowody paleogenetyczne sugerują, że ostatni wspólny przodek współczesnych ludzi, neandertalczyków i denisowian żył około 765–550 tysięcy lat temu. Jednak zarówno rozmieszczenie geograficzne, jak i morfologia tych przodków pozostawały niepewne – podkreślają uczeni we wstępie swojej pracy. Badacze uważają, że skamieniałości z Casablanki są zbliżone wiekiem do przedstawicieli Homo antecessor, ale różnią się morfologicznie „prezentując połączenie cech prymitywnych i pochodnych, przypominających późniejsze H. sapiens. – To potwierdza głęboko afrykańskie pochodzenie Homo sapiens i przeczy euroazjatyckim scenariuszom – powiedział Jean-Jacques Hublin, paleoantropolog z Instytutu Maxa Plancka. Potrzebne są dalsze badania w tej części Afryki – Konieczne są dalsze badania nad wyjątkowo bogatym zapisem kopalnym Afryki Północnej, aby poszerzyć…

przodek-maroko-1-5797be9.jpg
width: 1797
height: 1200

Przełom w badaniach nad początkami dwunożności. Przodek człowieka zszedł z drzewa bardzo wcześnie
type: item
date: 2026-01-05T10:54:52.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: Przyroda
subject: afryka
subject: czad
subject: człowiek
subject: ewolucja
subject: odkrycia archeologiczne
description: Dwunożność jest uważana za umiejętność, która doprowadziła do powstania współczesnego człowieka. Naukowcy mają dowody na to, że nasz przodek poruszał się w ten sposób już nawet 7 mln lat temu.
encoded: Szczątki należące do gatunku Sahelanthropus tchadensis odkryto na początku XXI wieku na pustyni Dżurab w Czadzie. Była to zasługa zespołu paleontologów z Uniwersytetu w Poitiers. Początkowo opublikowano tylko informacje dotyczące czaszki, żuchwy i zębów. Badacze uznali spoczywające obok kości kończyn za należące do innego gatunku. Teraz zrewidowano ten pogląd. Inni naukowcy napisali na ten temat artykuł w czasopiśmie „Science Advances”. Baardzo start przodek człowieka Naukowcy analizujący czaszkę Sahelanthropus tchadensis sugerowali już po odkryciu szczątków, że może być to najwcześniejszy przypuszczalny hominin, czyli przodek człowieka. Miał on mózg wielkości szympansa. Już wtedy sugerowano, że to stworzenie było dwunożne, ale pozostawało to kwestią otwartą. Gorąca debata nad szczątkami Dwie dekady od odkrycia badacze z New York University przyjrzeli się innym szczątkom znalezionym razem z czaszką: kościom przedramienia oraz kości udowej. Te nowe analizy sprowokowały gorącą debatę. Jedni eksperci promowali dowody na wczesną dwunożność, inni kwestionowali status Sahelanthropusa jako hominina. Badanie przeprowadzone przez antropologów pod kierownictwem prof. Scotta Williamsa z New York University miało na celu rozwiązanie tej zagadki. Przełom w analizie kości Zespół badawczy zastosował zaawansowane metody, w tym technologię obrazowania 3D, aby szczegółowo zbadać kształt i cechy kości udowej i przedramienia. Okazało się, że kości kończyn są co prawda podobne pod względem zewnętrznego kształtu do kości szympansów, lecz dojrzano w nich trzy cechy, które są silnym dowodem na przystosowanie do dwunożności. A mianowicie: guzek udowy – ten element stanowi punkt zaczepienia dla więzadła biodrowo-udowego. Jest to największe i najsilniejsze więzadło w ludzkim ciele, kluczowe dla utrzymania wyprostowanej postawy i chodzenia. Dotychczas ten guzek zidentyfikowano tylko u homininów; kość udowa sahelanthropa miała silne wewnętrzne „skręcenie”. Ta cecha występuje tylko w zakresie ty…

czad-e5b2bf2.png
width: 1575
height: 1050

Czemu tak właściwie nie możesz poruszać każdym palcem u stopy osobno? To umiejętność, której zazdrościmy małpom
type: item
date: 2026-01-05T07:59:53.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: ciało
subject: człowiek
subject: ewolucja
subject: mózg
description: Szympansy posługują się palcami u stóp równie wprawnie, jak ich odpowiednikami u rąk. Chwytają nimi owoce i warzywa czy narzędzia, huśtają się za ich pomocą na linach czy używają ich do zabawy. Zastanawiałeś się kiedyś, czemu ludzie tak nie potrafią? Jesteśmy przecież tacy podobni. A może wystarczy to wyćwiczyć?
encoded: Dr. Steven Lautzenheiser, antropolog z Uniwersytetu Tennessee specjalizujący się w biomechanice ludzkich stóp i dłoni, tłumaczy, dlaczego nie umiemy poruszać palcami u stóp osobno – tak jak robimy to u rąk. W teorii innym małpom to pomaga… ale nie starcza nam mocy obliczeniowej mózgu. Mamy także inne priorytety, np. niewywracanie się. Długa droga ludzkich kończyn Człowiek, podobnie jak małpy człekokształtne, wywodzi się od przodków poruszających się zarówno na kończynach górnych, jak i dolnych. Jednak z biegiem ewolucji ludzka stopa musiała dostosować się do chodzenia wyprostowanego, co radykalnie wpłynęło na funkcje i budowę palców u stóp. Podczas gdy dłonie zachowały dużą ruchomość i precyzję – umożliwiając np. chwytanie narzędzi – stopy zaczęły pełnić głównie rolę podporową i stabilizującą. U szympansów było inaczej – stopy zachowały zręczność, ponieważ służyły do chwytania gałęzi i pokarmu. Chwytliwość naszych stóp była drugorzędna. Umięśniona dłoń, stabilna stopa Ludzka stopa składa się z 29 mięśni, podczas gdy dłoń – z 34. Chociaż te liczby są zbliżone, różnica leży w funkcjonalności. Wiele mięśni dłoni umożliwia niezależne ruchy każdego palca. Dodatkowe mięśnie dedykowane są do ruchów kciuka i małego palca, co umożliwia nam słynny chwyt precyzyjny. To dzięki niemu możemy np. pisać. Tymczasem cztery z pięciu palców u stóp nie posiadają własnych mięśni – ich ruchy kontrolowane są zbiorczo przez główne mięśnie stopy oraz łydki. Te zbiorcze mięśnie wraz z długimi ścięgnami sięgającymi łydki odpowiadają jest ruch palców. Ich głównym zadaniem jest stabilizacja ciała i wspomaganie chodzenia, a nie wykonywanie skomplikowanych ruchów. Wyjątkiem jest paluch, który ma kilka indywidualnych mięśni, dzięki którym pełni dodatkową, wyjątkową rolę w chodzie. Bez niego trudniej byłoby nam zachować równowagę, jest on także głównym „napędem” podczas odbicia. Dzięki temu stopa działa też jak amortyzator. Mózgowi bardziej zależy na rękach niż na nogach Nie chodzi jednak o same mię…

FABRIC-KOLAZ-32-47-c7d0520.jpg
width: 2700
height: 1800

Dlaczego czas płynie tak szybko a „kiedyś lato trwało całe lata”? Oto, jak możemy go spowolnić
type: item
date: 2025-12-19T09:00:00.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: czas
subject: człowiek
subject: mózg
subject: wiek
description: Z wiekiem zauważamy, że czas zaczyna płynąć jakby… szybciej. Rok 2025 minął w mgnieniu oka i nie zanosi się na poprawę. Naukowcy tłumaczą, że to mózg steruje percepcją czasu i łatwo go oszukać. Czy da się zatrzymać czas?
encoded: „Kiedyś lato trwało całe lata” śpiewał Dawid Podsiadło z Taco Hemingwayem. To prawda: wielu dorosłych z zaskoczeniem stwierdza, jak szybko mijają kolejne miesiące i lata, podczas gdy w dzieciństwie dni zdawały się być dłuższe i pełniejsze. Tę różnicę tłumaczą procesy zachodzące w mózgu i… rutyna. Ale są na nią sposoby. Jak mózg postrzega czas i dlaczego to wszystko kłamstwo? Nasze mózgi nie posiadają specjalnych organów do postrzegania czasu. W przeciwieństwie do zmysłów takich jak wzrok czy słuch, które odbierają konkretne bodźce z otoczenia, percepcja czasu opiera się na szacunkach mózgu. Nie istnieje bowiem obiektywna „cząstka czasu” we Wszechświecie, którą można byłoby zarejestrować. Czas jest relatywny. Mózg szacuje upływ czasu na podstawie zmian – im więcej wydarzeń i wrażeń w danych okresie, tym dłużej zdaje się on trwać. Eksperymenty pokazują nawet, że migające obrazy wydają się trwać dłużej niż statyczne, mimo że… trwają tyle samo. Dlaczego czas płynie szybciej z wiekiem? Wraz z wiekiem nasz mózg przechodzi istotne zmiany strukturalne i funkcjonalne, wpływające na efektywność przetwarzania informacji. Według badań prof. Adriana Bejana z Duke University spadek tej efektywności prowadzi do sytuacji, w której w późniejszym etapie życia przetwarzamy mniej nowych bodźców niż w dzieciństwie. Po prostu… wszystko już widzieliśmy i jesteśmy mniej zaskoczeni. W konsekwencji ilość zapamiętanych wydarzeń jest mniejsza, a mózg w retrospekcji szacuje, że czas upłynął szybciej. Inne koncepcje przywołują także efekt skali. Chodzi o to, że gdy jesteśmy 10-latkiem, upływający rok stanowi 1/10 naszego życia. Gdy mamy 50 lat, jest to już 1/50, co nie robi aż takiego wrażenia. Intensywne emocje zmieniają upływ czasu Osoby uczestniczące w intensywnych zdarzeniach – na przykład wypadkach samochodowych czy doświadczają ekstremalnych przeżyć – często relacjonują, że czas zwolnił. W jednym z badań uczestnicy spadali na siatkę z wysokości ponad 30 metrów. Swoje własne doświadczenie o…

GettyImages-1212674064-dc61f1e.jpg
width: 5281
height: 3521

Im więcej przyjaciół, tym dłuższe i łatwiejsze życie. Delfiny właśnie udowodniły, jak ważne są więzi społeczne
type: item
date: 2025-12-17T13:02:36.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: człowiek
subject: delfiny
subject: Społeczeństwo
subject: wiek
subject: zwierzęta
description: Przyjaźń okazała się naturalnym eliksirem młodości. Udowodniły to delfiny, które nawiązują bliskie znajomości – starzeją się one zdecydowanie wolniej, niż osobniki będące samotnikami. Czy mechanizm, który działa u morskich ssaków, sprawdza się także u ludzi?
encoded: Naukowcy z Uniwersytetu Nowej Południowej Walii udowodnili, że samce delfinów butlonosych czerpią ogromne korzyści z bliskich relacji. Zaobserwowali, że trwałe przyjaźnie nie tylko poprawiają ich codzienne funkcjonowanie, ale realnie wpływają na tempo starzenia na poziomie komórkowym. To potwierdzenie znaczenia przyjaźni dla zdrowia w świecie ssaków. Wpływ przyjaźni na długość życia delfinów Badania przeprowadzone w Shark Bay w Australii Zachodniej objęły analizę sieci społecznych 38 samców delfinów butlonosych, od których pobierano próbki skóry w celu oceny wieku biologicznego. Stosowano technologie tzw. zegara epigenetycznego, który określał stan starzenia komórek na podstawie zmian metylacji DNA. Wyniki wykazały, że te samce, które posiadały więcej przyjaciół, spędzały czas w „męskim” gronie i utrzymywały głębokie relacje społeczne miały znacznie niższy wiek biologiczny względem wieku metrykalnego w porównaniu do bardziej samotnych osobników. Co samce zyskują na trwałych przyjaźniach? W odróżnieniu od samic, których więzi społeczne są bardziej płynne i powiązane z opieką nad młodymi, samce delfinów tworzą długotrwałe sojusze z innymi samcami, często trwające całe życie: tak jak ludzie. Przyjaźnie te polegają na wspólnym polowaniu, zabawie, odpoczynku, a także wzajemnym wspieraniu się w rywalizacji o samice i ochronie przed drapieżnikami. Życie w grupie nie tylko ogranicza stres, ale również zwiększa szanse przetrwania w wymagającym środowisku morskim. Czy podobne mechanizmy dotyczą także innych zwierząt społecznych – na przykład ludzi? Zjawisko to nie jest ograniczone tylko do delfinów. Prof. Lee Rollins z Uniwersytetu Południowej Walii uważa, że więzi społeczne to fundamentalna potrzeba biologiczna u wszystkich stadnych ssaków. Naukowcy planują rozszerzyć badania na inne gatunki społeczne, takie jak słonie, wilki czy małpy człekokształtne, by sprawdzić, czy przyjaźń ma podobne działanie ochronne przed starzeniem. Już wcześniejsze badania nad ludźmi wskazują, że …

GettyImages-70009045-2b5d980.jpg
width: 5017
height: 3344

Przez wieki ludzie spali w taki sposób. Dziś budzi to niepokój
type: item
date: 2025-11-08T12:46:50.000Z
creator: Leah Worthington
subject: Nauka
subject: bezsenność
subject: człowiek
subject: sen
subject: Zdrowie
description: Sen dwufazowy przez wieki był naturalnym rytmem odpoczynku. Dziś budzenie się w nocy traktujemy jak zaburzenie – ale czy słusznie?
encoded: Spis treści: Jak wyglądał sen przed rewolucją przemysłową? Na czym polega sen polifazowy? Co na to współczesna nauka? Czy da się „zhakować” sen? Czy segmentowy sen to historia czy przyszłość? Historyczne źródła pokazują, że przed rewolucją przemysłową ludzie często spali, budzili się, a potem znowu zasypiali. Czy był to naprawdę zwyczaj powszechny? I czy ma jakieś korzyści? Choć we współczesnych społeczeństwach śpimy zwykle jednym, ciągłym blokiem w nocy, eksperci wciąż dyskutują, czy taki rytm jest dla człowieka naturalny. Gdybyś budził się dziś każdej nocy przez tydzień, mógłbyś usłyszeć diagnozę: bezsenność, a potem dostać receptę. Jeszcze kilka pokoleń temu nie byłoby to wielkim powodem do niepokoju, a tym bardziej do interwencji medycznej. Jak wyglądał sen przed rewolucją przemysłową? Budzenie się w środku nocy było powszechne w zachodnich kulturach przedindustrialnych. Wskazuje na to Roger Ekirch, historyk z Virginia Tech, którego badania nad „dwufazowym snem” stały się podstawą książki „At Day’s Close: Night in Times Past”. Gdy rozkład dnia wyznaczało słońce, a nie zegary i elektryczne światło, ludzie kładli się spać wcześniej. Zamiast szybkich, nieprzerwanych ośmiu godzin mieli dłuższy okres odpoczynku, złożony z dwóch krótszych faz snu rozdzielonych czuwaniem. Nie wszyscy się z tym zgadzają. Część badań pokazuje, że społeczności łowiecko-zbierackie mogły spać „za jednym zamachem”, podobnie jak my dziś. Dane te mogą też sugerować, że dwufazowy sen nigdy nie był normą globalnie — nawet przed rewolucją przemysłową. Dziś, gdy elektryczność wydłuża nam czas czuwania, a budziki skracają wypoczynek, większość ludzi próbuje spać jednym, ciągłym blokiem. Część ekspertów zastanawia się jednak, czy przerywany sen nie jest bardziej naturalny — i czy różne wzorce spania mogą przynosić korzyści we współczesnym życiu. Na czym polega sen polifazowy? Sen segmentowy składa się z dwóch (dwufazowy) lub więcej (polifazowy) okresów snu przedzielonych czuwaniem. Zarówno sen, jak …

GettyImages-1516708424-07857c4.jpg
width: 7008
height: 4672

Ludzie ewoluowali dziwnie szybko. Tajemnicę rozwiewa analiza małpich czaszek
type: item
date: 2025-10-23T08:28:00.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Historia
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: czaszka
subject: człowiek
subject: ewolucja
subject: małpy
subject: mózg
description: Dyskusja o tempie ewolucji człowieka i jego odmienności względem innych naczelnych nie ustaje od dekad. Zaawansowane metody obrazowania, takie jak trójwymiarowe analizy czaszek, a także przełomowe odkrycia paleontologiczne dostarczają jednak coraz bardziej precyzyjnych odpowiedzi. Czy rzeczywiście Homo sapiens ewoluował szybciej niż inne małpy i jak to się stało?
encoded: Ludzie wyewoluowali zaskakująco szybko: tak wynika z badań naukowców z University College London. Wykazali oni, że w porównaniu do naszych kuzynów wykształciliśmy duże mózgi i płaskie twarze w wyjątkowym tempie. Jakie mechanizmy za tym stoją i czemu akurat my? Odpowiedź zakodowana w czaszkach Wielu naukowców od dawna podejrzewało, że ewolucja człowieka przebiegała szybciej niż innych naczelnych. Tematem zainteresowali się badacze z Londynu pod kierownictwem dr Aidy Gomez-Robles, którzy przeanalizowali ewolucyjną różnorodność czaszek ludzi i spokrewnionych z nimi małp człekokształtnych na przestrzeni milionów lat. Było to możliwe dzięki zastosowaniu zaawansowanej analizy 3D. Swoje wyniki, które wskazywały, że struktura czaszki człowieka ewoluowała znacznie szybciej niż pozostałych małp człekokształtnych (np. goryli, szympansów czy gibonów), opublikowali w prestiżowym czasopiśmie „Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences”. Jak udało im się do tego dojść? Co siedzi w małpiej głowie? W ramach badania porównano trójwymiarowe model czaszek siedmiu gatunków hominidów – m. in. Homo sapiens, goryli, szympansów – oraz dziewięciu gibonowatych. Okazało się, że w linii hominidów, szczególnie u ludzi, tempo zmian anatomicznych było niemal dwukrotnie wyższe, niż wynikałoby to z samego upływu czasu ewolucyjnego. Hominidy i gibonowate rozdzieliły się ewolucyjnie około 20 mln lat temu. W tym czasie anatomia hominidów uległa znacznie większemu zróżnicowaniu niż u innych małp. U gibonów czaszki różnych gatunków są niemal identyczne, podczas gdy u człowieka, szympansa czy goryla różnice widoczne są gołym okiem. Ludzie mają wyjątkowe czaszki Homo sapiens charakteryzuje się niezwykle dużą puszką mózgową – może ona mierzyć nawet 1350 cm³, podczas gdy ta należąca do szympansa ma zwykle jedynie 420 cm³. Wyjątkowa jest także ludzka wyraźnie spłaszczona twarz, pionowe czoło, rozwinięty podbródek oraz zmniejszona żuchwa. Porównując te cechy z cechami czaszek innych małp człekoksz…

FABRIC-KOLAZ-32-9-ef76cde.jpg
width: 2813
height: 1875

Miał ludzką zręczność i siłę goryla. Jego skamieniałe dłonie piszą historię ewolucji
type: item
date: 2025-10-21T14:15:36.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Historia
subject: Nauka
subject: człowiek
subject: ewolucja
subject: historia
subject: paleontologia
subject: wykopaliska
description: Był znacznie silniejszy niż człowiek współczesny, choć dorównywał nam zręcznością i potrafił wytwarzać narzędzia. Odkrycie skamieniałych dłoni wymarłego hominina jest jak powrót do miejsca, w którym nasi przodkowie łączyli cechy małp człekokształtnych z nowymi możliwościami ewolucyjnymi.
encoded: Paleontolodzy odnaleźli parę skamieniałych dłoni należących do zagadkowego, wymarłego hominina – istoty należącej do linii ewolucyjnej człowieka po jej rozdzieleniu się z linią szympansów, żyjącej około 1,5 miliona lat temu. Mowa o Paranthropus boisei, odkrytym po raz pierwszy w 1959 roku przez archeolożkę Mary Leakey w wąwozie Olduvai w Tanzanii. Zręczny jak człowiek Czaszka tego gatunku znajdowała się obok kamiennych narzędzi, co sugeruje, że homininy te były zręczne, inteligentne i są jednymi z najstarszych przodków człowieka potrafiącymi wytwarzać narzędzia. Mowa o tzw. narzędziach olduwajskich, czyli prostych kamiennych przedmiotach wykonanych z odłupanych fragmentów skał. Ostre odłupki służyły do cięcia mięsa, skórowania i obróbki drewna. Pojawiły się około 2,6 miliona lat temu, głównie we wschodniej Afryce (wąwóz Olduvai w Tanzanii – od którego pochodzi nazwa), potem w innych częściach Afryki i dalej w Eurazji. Zdaniem naukowców narzędzia kultury olduwajskiej wyznaczają początek technologii w historii naszego gatunku oraz dowodzą, że homininy potrafiły planować, wykorzystywać środowisko i przetwarzać surowce. Odkrycia babki i wnuczki Niestety, w przypadku pierwszego odkrycia P. boisei w 1959, potwierdzenie tej tezy było niemożliwe, bo w odkrytych szczątkach brakowało rąk. Dopiero teraz odnalezienie pary dłoni P. boisei potwierdziło zręczność naszych przodków. Co ciekawe odkrycia tego dokonała wnuczka Mary Leakey – Louise Leakey, paleontolożka z Uniwersytetu Stony Brook w Nowym Jorku. Wraz ze swoją grupą badawczą odnalazła niepełny szkielet osobnika P. boisei w okolicach jeziora Turkana w Kenii. W tym m.in. dłonie, czaszkę oraz fragmenty stóp należące prawdopodobnie do samca. Dodajmy, że odnalezienie w miarę kompletnej dłoni hominina to niezwykle rzadkie wydarzenie. Żelazny uścisk dłoni Według członkini zespołu, Carrie Mongle, dłonie miały proporcje zbliżone do ludzkich i prostsze palce niż u wcześniejszych gatunków homininów. – Są mniej więcej tej samej wielk…

composite-hand-e86d215.jpg
width: 1202
height: 802

Rewolucja neolityczna. To zmiana, która stworzyła nasze społeczeństwo
type: item
date: 2025-09-21T13:10:17.000Z
creator: Erin Blakemore
subject: Historia
subject: człowiek
subject: historia
subject: neolit
subject: prehistoria
subject: Społeczeństwo
description: Rewolucja neolityczna zmieniła wszystko – od diety po styl życia. Dzięki niej ludzie zaczęli mieszkać w osadach i budować trwałe społeczności. Ale nie była to wyłącznie historia postępu. Wraz z rolnictwem przyszły też choroby, nierówności i uzależnienie od ziemi. Co dziś o niej wiemy?
encoded: Spis treści: Co spowodowało rewolucję neolityczną? Cechy i wynalazki okresu neolitu Udomowienie zwierząt Wpływ na życie człowieka Rewolucja neolityczna, znana również jako rewolucja rolnicza, była przełomowym momentem w historii ludzkości, kiedy to łowcy-zbieracze przekształcili się w rolników – zmieniając na zawsze sposób życia człowieka. Szacuje się, że rewolucja neolityczna rozpoczęła się około 12 000 lat temu. Zbiegła się z końcem ostatniego zlodowacenia i początkiem obecnej epoki geologicznej – holocenu. Była momentem przełomowym, który na zawsze odmienił sposób, w jaki ludzie żyją, odżywiają się i funkcjonują w społeczeństwie. To właśnie ona zapoczątkowała rozwój cywilizacji, jaką znamy dziś. W epoce neolitu ludzie prowadzili koczowniczy tryb życia jako łowcy-zbieracze, przemierzając dziką przyrodę w poszukiwaniu pożywienia. Jednak nastąpiła radykalna zmiana – koczownicy stali się rolnikami, przechodząc do bardziej osiadłego trybu życia. Co spowodowało rewolucję neolityczną? Choć naukowcy wciąż dyskutują nad dokładnymi datami i przyczynami tej przemiany, istnieje wiele dowodów na to, że proces odchodzenia od łowiectwa i zbieractwa na rzecz rolnictwa zachodził niezależnie w różnych częściach świata. Uważa się, że rolnictwo narodziło się najpierw w tzw. Żyznym Półksiężycu na Bliskim Wschodzie, gdzie różne grupy ludzi niezależnie opracowały techniki uprawy. Oznacza to, że „rewolucja rolnicza” była raczej serią lokalnych rewolucji, które wydarzyły się w różnych miejscach i czasie. Istnieje wiele hipotez próbujących wyjaśnić, dlaczego ludzie porzucili tryb życia oparty na zbieractwie. Według badania z 2025 roku, przejście to mogły wymusić katastrofalne pożary i erozja gleby. To badanie podważa wcześniejsze teorie, według których zmiana została zapoczątkowana przez samych ludzi. Jedna z nich zakłada, że presja demograficzna zwiększyła konkurencję o zasoby żywności i zmusiła społeczności do poszukiwania nowych sposobów jej pozyskiwania. Inna teoria mówi, że przejście…

GettyImages-463920487-429409a.jpg
width: 3952
height: 2928

Kim byli rdzenni Amerykanie? Nowe badanie ujawnia DNA pierwszych ludzi na tym kontynencie
type: item
date: 2025-08-25T09:17:44.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: ameryka
subject: archeologia
subject: człowiek
subject: genetyka
description: Pierwsi ludzie, którzy przybyli do Ameryki Północnej mieli geny denisowian. Tak wynika z najnowszego badania, które opublikowano na łamach prestiżowego czasopisma „Science”.
encoded: Spis treści: Kim byli pierwsi Amerykanie? Tajemniczy gen człowieka z Denisowej Jaskini Wpływ różnych genów na układ immunologiczny rdzennych Amerykanów Od wielu lat toczą się naukowe spory nie tylko o to, kiedy pierwsi ludzie zasiedlili Amerykę Północną, ale także kim byli rdzenni Amerykanie. Najnowsze dowody archeologiczne wskazują, że pierwsza migracja na terytorium kontynentu odbyła się ok. 12–14 tysięcy lat temu. W okresie ostatniej epoki lodowej ludzie z Azji przedostali się tam przez Cieśninę Beringa, a dokładniej przez pas lądu Beringia, który łączył dzisiejszą Syberię z terenami północnej Kanady i Alaski. Kim byli pierwsi Amerykanie? Inaczej jest z ludźmi, którzy docierali do Ameryki Południowej. Ci mogli pojawić się tam jeszcze wcześniej, a badania z 2023 roku wykazały, że nawet 25 tysięcy lat temu. Zgodnie z badaniem opublikowanym na łamach czasopisma naukowego „Proceedings of the Royal Society B”, w regionie Santa Elina, w stanie Mato Grosso w centralnej Brazylii odkryto najstarsze ślady zostawione przez Homo sapiens w Ameryce Południowej. Współcześnie plemiona rdzennych Amerykanów to tworzą wiele grup etnicznych i kulturowych, które posługują się różnymi językami i wyznają różne wierzenia. Najnowsze badanie opublikowane na łamach „Science” wykazało, że pierwsi ludzie, którzy pojawili się na tym kontynencie mieli DNA dwóch wymarłych gatunków człowieka – neandertalczyków i denisowian. Badacze uważają, że ta mieszanka genów pozwoliła im przetrwać w nowym środowisku, w którym narażeni byli na zupełnie inne bakterie i wirusy. – Współczesne genomy ludzkie zawierają niewielką liczbę archaicznych genów, będących spuścizną po wcześniejszych krzyżowaniach z neandertalczykami i denisowianami. Większość z nich jest neutralna, ale niektóre występujące u współczesnych ludzi były efektem selekcji naturalnej i mogły odegrać kluczową rolę w adaptacji do nowych środowisk w miarę zasiedlania świata przez ludzi – napisali w swojej pracy naukowcy. Tajemniczy gen człowieka z …

denisowianin-d91cfea.jpg
width: 1000
height: 667

Paleontologiczna niespodzianka. Naukowcy odkryli nieznany wcześniej gatunek australopiteka
type: item
date: 2025-08-19T10:12:03.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: człowiek
subject: ewolucja
subject: paleontologia
description: Międzynarodowy zespół naukowców na stanowisku Ledi-Geraru w Etiopii odnalazł ślady nieznanego wcześniej australopiteka – wymarłego ssaka z rodziny człowiekowatych. Ponadto badacze odkryli, że najstarsze homininy i australopiteki żyły wspólnie w tym samym miejscu i czasie w okresie między 2,6 a 2,8 miliona lat temu.
encoded: Spis treści: 13 zębów nieznanego wcześniej gatunku hominida Dwa gatunki człowiekowatych współżyły w podobnym okresie Wymarły rodzaj naczelnych Potrzebne są dalsze badania Ewolucja gatunku ludzkiego jest fascynującą i niezwykle ważną dziedziną nauki, ponieważ pozwala nam zrozumieć, skąd pochodzimy i jakie procesy ukształtowały współczesnego człowieka. Badania nad naszymi przodkami i pierwszymi przedstawicielami rodziny ludzkiej pokazują, jak stopniowo rozwijały się cechy odróżniające nas od innych zwierząt. To na przykład dwunożność, zdolność posługiwania się narzędziami, język i mowa, czy myślenie abstrakcyjne. 13 zębów nieznanego wcześniej gatunku hominida Najnowsze badania naukowców ze Stanów Zjednoczonych, Szwecji i Etiopii rzucają nowe światło na to, jak rozwijał się człowiek. Badacze prowadzili wykopaliska w Ledi-Geraru. To stanowisko w dystrykcie Mille, w regionie Afar, w północno-wschodniej Etiopii, które leży wzdłuż rzek Ledi i Geraru. Pierwsze badania rozpoczęto tam już w latach 70. Tym razem naukowcom udało się odnaleźć 13 zębów, które następnie poddano dokładnym analizom. Okazało się, że należały do nieznanego wcześniej australopiteka, a nie Australopithecus afarensis, którego najsłynniejszą przedstawicielką jest Lucy. – Odkrycie potwierdza, że wciąż nie ma dowodów na to, iż Lucy pochodziła sprzed mniej niż 2,95 miliona lat – napisali w swojej pracy autorzy. – Przedział czasowy między około trzema a dwoma milionami lat temu to krytyczny okres w ewolucji człowieka. To wtedy rodzaje Homo i Paranthropus po raz pierwszy pojawiają się w zapisie kopalnym, a prawdopodobny przodek tych rodzajów, Australopithecus afarensis, znika. We wschodniej Afryce próby weryfikacji hipotez dotyczących kontekstów adaptacyjnych, które doprowadziły do tych wydarzeń, są ograniczone przez niedobór miejsc zawierających skamieniałości, które uchwyciłyby ten okres – tłumaczą naukowcy w swojej pracy opublikowanej na łamach czasopisma „Nature”. Dwa gatunki człowiekowatych współżyły w po…

australopitek-1-62e7068.jpg
width: 1000
height: 667

Starzejemy się w dwóch momentach życia. Nowe ustalenie badaczy
type: item
date: 2025-08-07T10:49:53.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Nauka
subject: aktywność fizyczna
subject: badania naukowe
subject: człowiek
subject: starość
subject: wiek
subject: Wolny czas
subject: zdrowe odżywianie
subject: Zdrowie
description: Przyspieszone starzenie się może nadejść niespodziewanie, odbijając się na naszym wyglądzie i zdrowiu. Naukowcy wskazują dwa kluczowe momenty, w których nasz organizm gwałtownie się zmienia.
encoded: W tym artykule: Kluczowe 44 urodziny Co dzieje się z nami po 60-tce? Nierówna walka ze starością Każdemu z nas może przytrafić się taki poranek. Wstajemy niewyspani, zmęczeni i ociężali. Łupie nas w kościach, a mięśnie pobolewają. Udajemy się do łazienki, gdzie lustro pokazuje nam odbicie nieznajomego. Zmarszczki wokół oczu, cienie poniżej, szara skóra. Zupełnie jakbyśmy postarzeli się dosłownie w ciągu jednej nocy. Iluzja wywołana kłopotami ze snem lub wyjątkowo trudnym okresem w życiu? Niekoniecznie. W „Nature Aging” ukazał się artykuł, według którego starzenie się wcale nie zachodzi równomiernie. To proces, który w pewnych momentach gwałtownie przyspiesza. A my musimy wówczas zmagać się z nagłymi zmianami fizycznymi i psychicznymi. A być może również pojawiającymi się nie wiadomo skąd chorobami. Co to za momenty? Analizy tysięcy biologicznych markerów wykazały, że raptownie starzejemy się w okolicach 44. i 60. roku życia. Wtedy właśnie nasze organizmy przechodzą głębokie fale zmian związanych z wiekiem. Kluczowe 44 urodziny – Nie zmieniamy się stopniowo z upływem czasu. Zmiany następują bardzo gwałtownie – mówi „Guardianowi” prof. Michael Snyder. Syner jest genetykiem z Uniwersytetu Stanforda i głównym autorem badań. Pierwszy okres, kiedy nasze ciała mocno się przeobrażają, to połowa piątej dekady życia. U kobiet zmiany te tradycyjnie przypisuje się okresowi okołomenopauzalnemu albo menopauzie. Jednak to nie jest całe wytłumaczenie. Okazało się, że również u mężczyzn w tym wieku dochodzi do ostrego rozregulowania się badanych wskaźników molekularnych. Co sugeruje, że także u nich starzenie gwałtownie przyspiesza. Co się wówczas zmienia? Pogarsza się zdolność metabolizowania alkoholu, kofeiny i tłuszczów. Podnosi się poziom „złego” cholesterolu LDL. Rośnie ryzyko pojawienia się różnych chorób układu krążenia, w tym arteriosklerozy. Starzeją się skóra i mięśnie. Co dzieje się z nami po 60-tce? Drugi okres ostrego starzenia się rozpoczyna się zaraz po ukończeniu sze…

shutterstock1940101747-208adaf.jpg
width: 6699
height: 3768

Transhumanizm zakłada przekroczenie wszelkich barier. Tylko czy wtedy pozostaniemy jeszcze ludźmi?
type: item
date: 2025-08-02T11:05:09.000Z
creator: Artur Białek
subject: Technologia
subject: człowiek
subject: ewolucja
subject: filozofia
subject: genetyka
subject: mózg
description: Transhumanizm zakłada, że organizm ludzki w obecnej formie jest tylko etapem na drodze ewolucji. Ewolucji, którą możemy pokierować dzięki zdobyczom nauki. Wszystko w imię przekraczania kolejnych granic. W szerzonych przez siebie poglądach, zwolennicy tego nurtu roztaczają wizję braku chorób, wiecznej młodości i intelektualnej doskonałości poprzez odrzucenie niewoli genów i wpływanie na cielesną formę. Czym jest transhumanizm? Poniżej odpowiadamy na to pytanie.
encoded: Spis treści: Transhumanizm, czyli odrzucenie tego, co ludzkie? To nie jest nowa idea Mrzonka czy przyszłość? Zdaniem niektórych, to już się dzieje Transhumanizm w ogniu krytyki Oceniając nasz gatunek obiektywnie, należy stwierdzić, że pod wieloma względami jesteśmy najmniej doskonałym tworem natury. Nie mamy kłów ani pazurów, którymi moglibyśmy zdobywać pożywienie i odpierać zagrożenie. Nasze mięśnie są słabe. Nie przemieszczamy się szybko i nie pokonujemy dużych odległości. Nie mamy wyostrzonych zmysłów. Mając to wszystko na uwadze, należałoby stwierdzić, że już dawno powinniśmy wyginąć. Człowiek stał się gatunkiem dominującym wyłącznie dzięki rozwiniętemu mózgowi. Opracowaliśmy broń. Wynaleźliśmy środki transportu, dzięki którym świat stanął przed nami otworem. Zmieniliśmy środowisko. Sami wykreowaliśmy przestrzeń, w której żyjemy. Technologia pozwoliła nam zawładnąć naszą planetą. Może więc czas wykonać kolejny krok i przekroczyć wszelkie granice, które narzuca nam biologiczna powłoka? Zdaniem transhumanistów, tak właśnie wygląda nasza przyszłość. Transhumanizm, czyli odrzucenie tego, co ludzkie? Niektórzy postrzegają to zjawisko jako ruch intelektualny, inni – kulturowy. Są też tacy, którzy idą dalej, nazywając transhumanizm quasi-religią. O co właściwie chodzi? Ideę transhumanizmu najlepiej obrazuje definicja zaproponowana przez filozofa Maksa More’a. Według niego, transhumanizm jest klasą filozofii, kierującą nasz gatunek w stronę kondycji postludzkiej. Wskazuje na elementy wspólne z humanizmem, takie jak choćby poszanowanie rozumu i nauki, nacisk na postęp czy docenienie roli człowieczeństwa w życiu. Jednocześnie podkreśla, że w odróżnieniu od humanizmu, transhumanizm oczekuje radykalnych zmian w ludzkiej naturze. Żeby lepiej zrozumieć ideę tego ruchu, warto przyjrzeć się liście poprawek do cielesnej budowy, które More zawarł w swoim „Liście do matki natury”: przezwyciężenie procesów starzenia i śmierci poprzez ingerencję w geny, manipulację komórkami i zasto…

Transhumanizm-41a465d.jpg
width: 1000
height: 563

Makabryczne odkrycie w Hiszpanii: przodkowie człowieka jedli małe dzieci
type: item
date: 2025-07-25T11:50:10.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Historia
subject: archeologia
subject: człowiek
subject: hiszpania
subject: kanibalizm
subject: prehistoria
description: Na kości należącej do kilkuletniego dziecka sprzed 850 tys. lat znaleziono wyraźne ślady nacięć. Odkrycie sugeruje, że padło ofiarą kanibalizmu wśród ówczesnych przodków człowieka - Homo antecessor.
encoded: Spis treści Kość dziecka z makabrycznymi śladami Kanibalizm w jaskinii Gran Dolina Kim był Homo antecesor? Kość odkryto w jaskini Gran Dolina, na stanowisku archeologicznym Atapuerca w północnej Hiszpanii. To nie pierwszy ślad kanibalizmu odkryty na tym stanowisku, ale z pewnością najbardziej szokujący. Kość dziecka z makabrycznymi śladami Na kręgu szyjnym, należącym do dziecka w wieku od 2 do 5 lat, znaleziono wyraźne ślady nacięć ostrym narzędziem, takie same jak na kościach upolowanych zwierząt. Sugerują celowe oddzielenie głowy od ciała i obróbkę jak każdej innej ofiary. Badacze uznali, że dziecko zostało potraktowane nie jako wyjątkowy przypadek, ale zgodnie z powszechną wówczas praktyką. Odkrycie to jest częścią większej serii znalezisk, podczas których natrafiono na szczątki 10 osobników z gatunku Homo antecessor — archaicznego krewnego człowieka, który żył w Europie i wyginął około 770 tys. lat temu. Kanibalizm w jaskinii Gran Dolina Ślady na kościach — cięcia, złamania oraz odciski ludzkich zębów — są jednoznacznymi dowodami kanibalizmu. Około 30% wszystkich ludzkich kości znalezionych w jaskini nosi takie ślady, co wskazuje na powszechność tego zachowania w tym miejscu i grupie. Fakt, że praktyki te dotyczyły także dzieci, podkreśla bezwzględność ówczesnych hominidów względem swoich pobratymców. Zdaniem badaczy, kanibalizm w Gran Dolina w Hiszpanii nie był jednorazowym zdarzeniem, lecz trwałą strategią przetrwania. Wskazują oni, że takie postępowanie mogło pełnić zarówno funkcję żywieniową, jak i społeczną lub terytorialną — być może zjadanie zmarłych (lub zabijanych) członków grupy służyło jako forma kontroli nad populacją lub ochrony zasobów. Kość dziecka datowana jest na okres między 850 tys. a 780 tys. lat temu, co czyni ją najstarszym znanym dowodem kanibalizmu w Europie. Wprawdzie wcześniejsze ślady nacięć na kościach homininów odkryto w Kenii (1,45 mln lat temu), ale w tamtym przypadku nie ma pewności, czy powstały w wyniku praktyk kanibalistycznych…

decapitation-of-child-atapuerca-2-6b584eb.jpg
width: 1100
height: 733

Neandertalczycy mieli własną „fabrykę tłuszczu”? To odkrycie zmienia naszą wiedzę
type: item
date: 2025-07-09T11:39:30.000Z
creator: Mateusz Łysiak
subject: Historia
subject: człowiek
subject: neandertalczycy
subject: odkrycia archeologiczne
description: Kości, ogniska i systematyczność – to nie brzmi jak opis dzikiego ludu. Archeolodzy natrafili na coś, co każe spojrzeć na neandertalczyków zupełnie inaczej.
encoded: Spis treści: Tak wytapiano tłuszcz Zorganizowany jak neandertalczyk Bardzo długo neandertalczycy byli przedstawiani jako prymitywni krewni Homo sapiens. Nie przypisywano im np. zdolności abstrakcyjnego myślenia. Tymczasem kolejne odkrycia archeologiczne skutecznie obalają utrwalane przez lata wyobrażenia na ich temat. Tak wytapiano tłuszcz Najnowsze badania prowadzone na stanowisku Neumark-Nord we wschodnich Niemczech dostarczyły intrygujących dowodów na istnienie zorganizowanego miejsca przetwórstwa kości dużych ssaków. Neandertalczycy pozyskiwali tam szpik i tłuszcz kostny. W epoce lodowcowej były to niezwykle cenne składniki diety, bogate w kalorie i niezbędne kwasy tłuszczowe. Swoista „fabryka tłuszczu” funkcjonowała 125 tysięcy lat temu. W trakcie wykopalisk naukowcy odkryli ponad 100 tysięcy fragmentów kości należących do co najmniej 172 dużych zwierząt, takich jak konie czy jelenie. Liczne ślady cięcia, miażdżenia oraz ślady użycia narzędzi wskazują na systematyczne pozyskiwanie tłuszczu i szpiku. Jak zauważają badacze z niemieckiego MONREPOS Archaeological Research Center, nie było to przypadkowe działanie. Neandertalczycy planowali polowania, transportowali tusze, a wybrane części ciał zwierząt gromadzili w jednym miejscu, by w kontrolowany sposób je przetwarzać. W miejscu odkrycia odnaleziono również ślady ognisk, co może sugerować, że tłuszcz był wytapiany na gorąco. Zorganizowany jak neandertalczyk Produkcja tłuszczu z kości to proces wymagający niemałego wysiłku. Trzeba je najpierw rozłupać, następnie wygotować, by tłuszcz oddzielił się od resztek. To zadanie czasochłonne, wymagające wiedzy i organizacji – a zatem coś, co jeszcze do niedawna przypisywano wyłącznie Homo sapiens. Badania znaleziska z Neumark-Nord dowodzą, że neandertalczycy rozumieli wartość odżywczą tłuszczu. Potrafili też gospodarować zasobami i planować działania z wyprzedzeniem. To kolejny argument przemawiający za ich inteligencją i zdolnością adaptacyjną. Inne potwierdzone fakty to …

Neumark-Nord-f65d598.jpg
width: 642
height: 339

Ważniejszy niż krew, głos i odcisk palca. Oddech zdradza więcej niż myśleliśmy
type: item
date: 2025-06-15T11:44:02.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: biologia
subject: człowiek
description: Naukowcy przebadali schematy oddechowe u ludzi i doszli do zaskakujących wniosków. Każdy z nas oddycha inaczej, a każdy oddech niesie wiele informacji o naszym zdrowiu. W przyszłości badanie oddechu może być standardem, a identyfikacja na jego podstawie bardziej precyzyjna niż z odcisku palca.
encoded: Spis treści Oddech jak linie papilarne Co mówi oddech o naszym zdrowiu? Co dzieje się w mózgu, gdy oddychamy? Najnowsze badanie opublikowane w czasopiśmie „Current Biology” wykazało, że każdy z nas posiada unikatowy wzorzec oddechu — niczym odcisk palca — i może on dostarczać cennych informacji o naszym zdrowiu fizycznym i psychicznym. Naukowcy od dawna to podejrzewali, ale dopiero teraz udało się skonstruować odpowiednie urządzenie do całodobowego badania oddychania. Oddech jak linie papilarne Badanie przeprowadził zespół naukowców z Izraela. objęło 100 młodych dorosłych, noszących przez 24 godziny dziennie niewielkie rurki mierzące przepływ powietrza przez nos. Dane były rejestrowane w specjalnej aplikacji na smartfony. Potem, za pomocą modelu AI dokonywano analizy. Pozwoliła ona na identyfikację uczestników na podstawie wzorców oddechu z dokładnością 96,8% — skuteczniej niż w przypadku systemów rozpoznawania głosu. Parametry takie jak długość wdechu, pauza między wdechem a wydechem czy zmienność tych przerw są wysoce indywidualne i stabilne w czasie. W modelach analizowano aż 24 cechy oddychania, które pozwoliły na niemal idealną identyfikację osób. Co mówi oddech o naszym zdrowiu? To nie wszystko - wzory te korelowały z cechami fizycznymi (jak np. wskaźnik masy ciała BMI) i kondycją psychiczną. Na przykład wyższy poziom lęku przekładał się na krótsze wdechy i większą zmienność pauz podczas snu. Zaawansowany monitoring oddechu przez całą dobę to znaczący krok naprzód — tradycyjne badania trwają zwykle kilka minut. Długoterminowe badanie mogłoby wykrywać subtelne zmiany, które mogą zwiastować choroby lub zaburzenia – podobnie jak np. przy zmienności tętna HRV, od dawna monitorowanej nawet w prostych opaskach fitness. Naukowcy planują udoskonalić urządzenie aby móc zastosować je w diagnostyce klinicznej. Oddech może w przyszłości stać się skutecznym biomarkerem do wczesnego wykrywania chorób fizycznych i psychicznych oraz potencjalnym narzędziem terapeutycznym. Co …

AdobeStock1302729147-95b8296.jpeg
width: 8736
height: 4896

Zaskakujące odkrycie archeologiczne z Chin. Zmienia pogląd na dzieje człowieka
type: item
date: 2025-04-03T12:45:24.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: azja
subject: chiny
subject: człowiek
subject: ewolucja
subject: odkrycia archeologiczne
description: Archeolodzy odkryli w Chinach narzędzia sprzed 60-50 tysięcy lat, które wykonano w technologii znanej do tej pory tylko z obszaru Europy. Co to oznacza dla badania pradziejów człowieka?
encoded: Spis treści: Tych narzędzi miało tam nie być Znaczenie odkrycia narzędzi z Chin Nowe odkrycie z Chin dotyczy środkowego paleolitu (300 000 do 40 000 lat temu). Okres ten był do tej pory postrzegany jako dynamiczny czas w pradziejach Europy i Afryki jeśli chodzi o technologiczne innowacje, natomiast w Azji Wschodniej dość statyczny pod tym względem. Nowe badania przeprowadzone przez zespół z University of Washington podważają tę opinię. Tych narzędzi miało tam nie być Naukowcy odkryli na stanowisku archeologicznym Longtan w południowo-zachodnich Chinach liczne zabytki krzemienne w różnym stadium obróbki. Być może była to zatem pradziejowa „pracownia krzemieniarska”. Badacze znaleźli zarówno rdzenie, jak i duże odłupki czy drapacze. Były one używane do skrobania i obróbki kości, poroża lub drewna, o czym świadczą znalezione na nich ślady. Z analizy wynika, że narzędzia wykonano w specyficznej technice mustierskiej określanej jako Quina (nazwa pochodzi od stanowiska we Francji). Narzędzia wytworzone w technologii Quina odkryto w Europie kilkadziesiąt lat temu, ale nigdy wcześniej nie znaleziono ich w Azji Wschodniej. Dlatego tak ważne jest odkrycie z Chin, które opisano właśnie na łamach „Proceedings of the National Academy of Sciences”. Znaczenie odkrycia narzędzi z Chin Prof. Ben Marwick z University of Washington, współautor badania, przyznał, że to znalezisko jest dla niego sporym zaskoczeniem, rodzącym pytania dotyczące sposobu myślenia i ewolucji człowieka w Azji. W środkowym paleolicie na terenie Eurazji rozwijało się kilka archaicznych grup ludzkich, takich jak neandertalczycy i denisowianie. Istnieje jednak powszechne przekonanie, że rozwój człowiekowatch w Chinach był powolny przez większość okresu paleolitu. Tymczasem teraz mamy znalezisko w postaci narzędzi wykonanych w technologii Qina sprzed 55 tysięcy lat. Podważa to przyjęty pogląd, że środkowy paleolit w Azji upłynął pod znakiem stagnacji. Pojawia się przy tym pytanie: w jaki sposób ten zestaw narzędzi…

technologia-239337b.png
width: 900
height: 600

Bezużyteczny relikt ewolucji? Nic podobnego. Mięśnie uszne działają, nawet jeśli nie ruszamy uszami
type: item
date: 2025-02-03T14:50:22.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Ludzie
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: człowiek
subject: medycyna
description: Szczątkowe mięśnie uszne odziedziczyliśmy po naszych najdawniejszych przodkach. Większość z nas nie umie ich używać. A jednak mięśnie te uaktywniają się, gdy intensywnie nasłuchujemy. Dzieje się tak nawet wtedy, gdy nie potrafimy ruszać uszami.
encoded: Spis treści: Co się dzieje, gdy znajdujemy się w hałasie? Jakie stopnie trudności miał test? Czy mięśnie uszne gwarantują lepszy słuch? Umiejętność strzyżenia uszami dla wielu gatunków jest kluczowa. Zwierzęta unoszą uszy albo zmieniają ich położenie tak, by małżowiny odwracały się w stronę źródła dźwięku. Większość ludzi nie ma takich możliwości. Nieliczni, którzy umieją ruszać uszami, robią to co najwyżej dla żartów. Zdaniem badaczy, umiejętność poruszania małżowinami nasi przodkowie utracili 25 mln lat temu. Do końca nie wiadomo, dlaczego tak się stało. Po tamtych pradawnych czasach pozostała nam anatomiczna pamiątka. To szczątkowe mięśnie uszne. Oraz zawiadujące nimi obwody nerwowe, stanowiące swoisty neurologiczny relikt. Naukowcy właśnie odkryli, że niekiedy potrafimy go aktywizować. Dzieje się tak, gdy intensywnie nasłuchujemy. Mięśnie uszne uaktywniają się wówczas, zupełnie jakbyśmy chcieli „zastrzyc uszami”. Co się dzieje, gdy znajdujemy się w hałasie? Wyobraźmy sobie, że znajdujemy się w głośnym barze. Są godziny lunchu, lokal jest pełen i wszyscy ze sobą rozmawiają. Siedzimy przy długim stole i próbujemy dosłyszeć, co opowiada koleżanka dwa miejsca dalej. Skupiamy się, ze wszystkich sił starając się wyłowić jej głos z całego otaczającego gwaru. Taką właśnie sytuację spróbowali w laboratorium odtworzyć naukowcy z Uniwersytetu Kraju Saary. W roli koleżanki wystąpił audiobook czytany kobiecym głosem. Słuchać go miało 20 osób w wielu od 22 do 37 lat. Żaden z uczestników badania nie miał problemów ze słuchem. W przypadku każdego elektryczną aktywność mięśni usznych mierzyły czujniki przyklejane do skóry. Jakie stopnie trudności miał test? Eksperyment miał trzy poziomy trudności. W łatwej wersji testu oprócz audiobooka badani słyszeli również cichy podcast czytany męskim głosem. W zadaniu o średnim stopniu trudności naukowcy dodali do zestawu dźwięków drugi podcast z kobiecym głosem, podobnym do tego z audiobooku. W najtrudniejszym wariancie oba podcasty były o…

uszy-3cd003a.jpg
width: 4488
height: 2217

Pierwsi praludzie pojawili się w Europie już 2 mln lat temu. Dowodem skamieniałości z Rumunii
type: item
date: 2025-01-24T14:09:23.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Historia
subject: Nauka
subject: człowiek
subject: europa
subject: ewolucja
subject: Homo erectus
subject: paleontologia
description: Kiedy nasi najdawniejsi przodkowie przybyli na kontynent europejski? Najnowsze dowody wskazują, że zdarzyło się to już 1,95 mln lat temu. Czyli aż 500 tys. lat wcześniej niż dotychczas przypuszczano.
encoded: Spis treści: Pierwsi Europejczycy byli Rumunami? Co naukowcy znaleźli na kościach Europa przyjazna do zamieszkania Nasz gatunek – Homo sapiens – pojawił się na Ziemi kilkaset tysięcy lat temu. Jednak rodzaj Homo, do którego należy, ma znacznie dłuższą historię. Pierwsze homininy wyewoluowały kilka milionów lat temu w Afryce. Z tego kontynentu rozprzestrzeniły się na następne, docierając do Azji oraz do Europy. Naukowcy od dawna próbują ustalić, kiedy praludzie dotarli na nasz kontynent. Najstarsze niepodważalne dowody obecności homininów, jakie do niedawna posiadaliśmy, pochodzą z Gruzji. Na stanowisku archeologicznym w Dmanisi wykopano szczątki i kamienne narzędzia sprzed 1,8 mln lat. Naukowcy uważają, że pozostawił je po sobie Homo erectus albo hipotetyczny Homo georgicus. Dotychczas przypuszczano, że musiały minąć kolejne setki tysięcy lat, nim homininy pojawiły się w centralnej i zachodniej Europie. Udało się udokumentować ich obecność na terenie dzisiejszej Hiszpanii i Włoch dopiero około 1,4–1,2 miliona lat temu. Niedawno w zachodniej Ukrainie znaleziono narzędzia zrobione przez praludzi. Również mają ok. 1,4 mln lat. Pierwsi Europejczycy byli Rumunami? Jednak właśnie pojawiły się nowe wskazówki dowodzące, że pierwszy hominin postawił swoją stopę w Europie jeszcze wcześniej. W czasopiśmie naukowym „Nature Communications” ukazała się praca, która przesuwa obecność pierwszych homininów na kontynencie europejskim aż o 500 tys. lat wstecz, na ok. 2 mln lat temu. Dowodzą tego badania prowadzone w południowej Rumunii na stanowisku archeologicznym Grăunceanu. Znajduje się ono w dolinie rzeki Olteţ (prawy dopływ Aluty), na południe od Karpat. Dolina ta to bogate źródło różnego rodzaju skamieniałości. Tym razem naukowcy nie znaleźli w niej szczątków wymarłych gatunków praludzi. Natrafili za to na bardzo wiele kości zwierzęcych. Co naukowcy znaleźli na kościach W sumie badacze zabrali i przebadali ponad cztery i pół tysiąca szczątków mięsożerców, nosorożców, gryzoni czy…

nacieciazRumunii-622d4a0.jpg
width: 1500
height: 862

Czy Lucy mogła biegać? Tak, wykazały symulacje 3D. Jednak ten australopitek nie był demonem szybkości
type: item
date: 2024-12-20T10:19:23.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Historia
subject: afryka
subject: antropologia
subject: badania naukowe
subject: człowiek
subject: etiopia
description: Naukowcy opracowali nowy model 3D australopiteka. Okazało się, że ten ssak naczelny nie tylko przyjmował postawę wyprostowaną. Jeśli chciał, mógł również biegać. Co prawda nie za szybko i nie na za długie odległości, jednak ewidentnie ewolucja premiowała tę czynność.
encoded: Spis treści: Czy Lucy mogła biegać? Co nam mówi trójwymiarowa rekonstrukcja anatomii australopiteka? Czy Lucy mogła biegać na długie dystanse? Najlepiej znany australopitek? To niewątpliwie Lucy, przedstawicielka gatunku Australopithecus afarensis. Jej szczątki znaleziono w latach 70. w okolicach wioski Hadar w Etiopii. Naukowcom udało się skompletować aż 40% szkieletu tego ssaka naczelnego. Wbrew pozorom to znakomite osiągnięcie. Lucy żyła w Afryce ponad 3 miliony lat temu. Z tak odległej przeszłości zachowuje się bardzo niewiele. Zdarza się, że paleoantropolodzy identyfikują nowe gatunki zaledwie na podstawie kilku kości. Szkielet Lucy jest jednym z najbardziej kompletnych szkieletów australopiteków, jakie udało się zebrać. Na jego podstawie można było określić, że ta samica miała około metr wzrostu i ważyła do 30 kg. Czy Lucy mogła biegać? Już od dawna naukowcy zgadzali się, że australopiteki były dwunożne. Dyskutowano, w jaki sposób się poruszały – czy chodziły prosto, czy raczej ich chód był kaczy, taki jak szympansów? Inne pytanie dotyczyło ich sylwetki. Były pochylone, czy raczej się prostowały? Tą ostatnią kwestią zajmowała się w zeszłym roku dr Ashleigh Wiseman z Uniwersytetu Cambridge. Wiseman stworzyła model 3D nóg australopiteka. Na tej podstawie wnioskowała, że australopiteki chodziły wyprostowane. Co więcej, doszła również do wniosku, że Lucy mogła całkowicie wyprostować kolana. Jeśli tak było w rzeczywistości, aż się prosi, by zapytać: czy Lucy mogła biegać? Co nam mówi trójwymiarowa rekonstrukcja anatomii australopiteka? Rozwiązaniem zagadki zajął się Karl Bates, biolog ewolucyjny z University of Liverpool. W badaniach poszedł tą samą drogą, co Wiseman. Czyli opracował model 3D australopiteka z gatunku Australopithecus afarensis. To najlepszy sposób, by analizować, jak poruszały się wymarłe gatunki człowiekowatych. Inne metody wyklucza mała ilość zachowanych zachowanych odcisków stóp oraz znajdowanych kości. Bates wraz z zespołem wpierw zbudował cyfr…

2024-12-20-092707-Running-performance-in-Australopithecus-afarensis-Current-Biology-73cc085.png
width: 1920
height: 1078