W kręgu miasta. Jak „ringi” zmieniały przestrzeń urbanistyczną w Europie Środkowo-Wschodniej?
Miejskie „ringi” powstawały wraz z zanikiem miast obronnych. Dawne mury i fortyfikacje traciły znaczenie, a ich miejsce zajmowały otwarte, uporządkowane przestrzenie. W ten sposób pierścień stawał się narzędziem przejścia od miasta zamkniętego do nowoczesnego, tak jak w Krakowie, Brnie czy Koszycach.
Spis treści: Brno: od twierdzy do miasta promenad Segedyn: miasto od nowa po katastrofie Koszyce: ring, który nie był okręgiem Kraków: ring jako scena miejska Ring: odczytanie miasta wokół W drugiej połowie XIX wieku w miastach Europy Środkowo-Wschodniej doszło do transformacji w układzie urbanistycznym. Stare fortyfikacje zastąpiły nowe przestrzenie, a mianowicie szerokie bulwary i pasy zieleni, tworząc nowoczesne „ringi”. Stały się one nie tylko nowymi ulicami, lecz zarazem promenadami, osiami komunikacyjnymi czy reprezentacyjnymi scenami życia miasta. Najbardziej znanymi przykładami w Europie Środkowo-Wschodniej są ring wiedeński i budapesztański. Ten pierwszy, Ringstraße, liczący ponad 5 kilometrów długości i tworzony w latach 1857–1865, okala stare miasto Wiednia (Innere Stadt) w miejscu dawnych murów. Wówczas przy arterii powstały parlament, ratusz, uniwersytet, giełda, siedziby władzy, rezydencje arystokratyczne, opera, teatr, muzea, jak i w pełni niezrealizowane forum cesarskie. Z kolei w Budapeszcie powstał Nagykörút, czyli 4-kilometrowy bulwar zainaugurowany w 1896 roku. Także i tu ring okalały znamienite gmachy publiczne i prywatne. Fenomen otwarcia miasta za pomocą ringu nie był wyłącznie domeną stolic czy większych metropolii. Podobne przykłady odnajdziemy i w mniejszych miastach w Europie Środkowo-Wschodniej: Krakowie, Koszycach, Brnie czy Segedynie. Tamtejsze ringi powstawały w różnych warunkach, ale wszędzie służyły uporządkowaniu miasta i nadaniu mu nowoczesnej formy. Brno: od twierdzy do miasta promenad Brno na Morawach najdłużej pozostawało zakładnikiem militarnej przeszłości. Na początku XIX wieku wciąż była miastem-twierdzą, a cytadela na Špilberku, bastiony, bramy i fortyfikacje dominowały w przestrzeni urbanistycznej. Ring w Brnie powstawał stopniowo: najpierw tworzono promenady na obrzeżach umocnień, następnie na terenach powojskowych zakładano parki i budowano pierwsze gmachy. Brno nie stworzyło kopii Wiednia, lecz wprowadziła własne rozwiązania, dostosowane do krajobrazu miasta i jego przestrzennych możliwości. Ring uzyskał tu charakterystyczny układ potrójny: pas zabudowy, pas zieleni i pas komunikacyjny. Pod koniec XIX wieku ring był już właściwie ukończony. Skupiał instytucje kultury, szkoły, budynki administracyjne i kościoły, a zarazem porządkował relacje między starym centrum a nowymi dzielnicami. W XX wieku część tej idei zaczęła się zacierać pod naporem ruchu ulicznego, przebudów i nowych inwestycji. Niektóre jego odcinki przekształciły się w zwykłe arterie transportowe. Przykład Brna pokazuje, że ring nie był tu trwałą ideą, lecz równowagą między zielenią, reprezentacją i funkcją komunikacyjną, którą wyparły potrzeby współczesności. Segedyn: miasto od nowa po katastrofie O ile omawiane wcześniej Brno dojrzewało do ringu stopniowo, wyzwalając się z charakteru wojskowego ku zrównoważeniu w stronę tkanki cywilnej, o tyle węgierskie miasto Segedyn (Szeged) zawdzięcza swój układ wielkiej katastrofie. Powódź w 1879 roku zniszczyła niemal całe miasto. W jej następstwie nie postawiono na odbudowę wedle pierwowzoru, lecz postanowiono stworzyć miasto od nowa, podążając za nowoczesnymi założeniami urbanistyki. Tak narodził się Segedyn promienisto-okrężny wedle projektu Ödöna Lechnera, który czerpał z doświadczeń Budapesztu, lecz nie był zwykłym naśladownictwem. Szeged otrzymał kilka pierścieni: wewnętrzny zielony pas, dwa regularne okręgi ulic oraz zewnętrzny wał przeciwpowodziowy. W ten sposób ring nie był wyłącznie jedną arterią, lecz systemem miejskich obwodów. Okręgi Segedynu miały rozmach godny metropolii, lecz ich rzeczywista zabudowa pozostawała skromniejsza i prowincjonalna. Z czasem wyrosły w nich realizacje architektoniczne przełomu XIX i XX wieku: secesyjne pałace, kamienice czynszowe i budynki publiczne, które nadały miastu nowe oblicze. W XX wieku Segedyn zmieniał się dalej. Puste parcele były zabudowywane. Po 1945 r. starsze domy zastępowano nowymi, a następnie w latach 60. i 70. stworzono wielkie osiedla. Dawne ringi ulegały przekształceniom i wręcz zniknęły pod naporem potrzeb mieszkaniowych. Przykład Segedynu jest niejednoznaczny: miasto odbudowane po katastrofie miało nowoczesne ambicje, ale przez późniejsze zmiany częściowo utraciło swój pierwotny charakter. Koszyce: ring, który nie był okręgiem Koszyce (Košice) na Słowacji to jeszcze inna historia, która pokazuje, że miejski pierścień nie musiał mieć formy okręgu. Dawny pas po fortyfikacjach miasta stał się w XIX wieku przestrzenią przebudowy. Zamiast miękkiego łuku stworzono układ geometryczny, złożony z prostych odcinków i połączonych ulic. Ring był mniej jednorodny, ale przez to lepiej odsłaniał proces urbanistycznego montażu: powstawał nie jako całość, lecz przez łączenie różnych fragmentów miasta. Najciekawszym rysem koszyckiego ringu jest jego wewnętrzne zróżnicowanie. Rákócziho okružná, dzisiaj ulica Moyzesova, od początku miała charakter reprezentacyjny, ale już jej zabudowa była różnorodna. Po jednej stronie pojawiały się gmachy publiczne, koszary czy budynki administracji. Po drugiej zaś były to kamienice mieszczańskie, początkowo skromniejsze, z czasem coraz bardziej okazałe. To tworzyło specyficzną równowagę między państwową powagą a codzienną, miejską zabudową. Jeszcze wyraźniej widać to w zestawieniu północnego i południowego odcinka koszyckiego ringu. Na północy uzyskał on bardziej uporządkowaną, reprezentacyjną formę, z pałacowymi gmachami publicznymi i wyraźnym powiązaniem z główną ulicą miasta. Na południu dominował natomiast targ, ruch handlowy, drobniejsza zabudowa, a nawet fabryki, które od frontu przypominały kamienice, ale zdradzały swój przemysłowy charakter kominami wyrastającymi ponad podwórzami. Właśnie ta asymetria jest kluczem do zrozumienia Koszyc. Ring nie tworzył tu jednolitej oprawy miasta, lecz raczej łączył ze sobą różne krajobrazy: reprezentacyjny, handlowy, przemysłowy i mieszkalny. W Koszycach szczególnie wyraźnie widać także, jak łatwo idea ringu może zostać zapomniana. Współczesne przebudowy, inwestycje z drugiej połowy XX wieku i najnowsze ingerencje urbanistyczne zatarły jego dawną czytelność. Sam pierścień przestał funkcjonować jako oczywista całość w świadomości mieszkańców. A jednak jego dawne promenady, gmachy i osie widokowe wciąż przypominają o dawnej transformacji miasta z zamkniętych fortyfikacji ku otwartej przestrzeni. Kraków: ring jako scena miejska W Krakowie wyraźnie widać, jak dawny pas obronny zmienił się w zielony bufor między średniowiecznym centrum a nowoczesnym miastem. Ring krakowski, czyli likwidacja dawnych fortyfikacji i powstanie Plant, nie był kopią Wiednia ani Budapesztu – być zresztą nie mógł, gdyż powstał wcześniej niż promenady w metropoliach habsburskich. Podobnie jak we Lwowie Wały Hetmańskie i Gubernatorskie, także tu dawne fortyfikacje zastąpiono parkiem, a przestrzeń wokół Plant zaczęła pełnić funkcję reprezentacyjną i parkową. Planty były zarazem granicą i łącznikiem: oddzielały historyczne centrum od rozwijającego się miasta, ale też spinały je w jedną całość. Wokół nich wznoszono okazałe obiekty – zarówno miejskie, jak i arystokratyczne pałace oraz gmachy użyteczności publicznej, w tym uczelnie, szkoły, teatr i budynki administracji. W okresie międzywojennym kontynuowano rozbudowę tego projektu urbanistycznego, lecz wprowadzając ducha modernistycznej architektury. Kraków rozwijał się, dokonując ekspansji urbanistycznej i administracyjnej. Impulsem do kształtowania nowej osi miejskiej stało się zagospodarowanie terenu między Starym Miastem a Kazimierzem, gdzie wzdłuż zasypanego koryta Starej Wisły od 1878 r. utworzono Planty Dietlowskie – liniowy park-bulwar porządkujący układ przestrzenny i stymulujący zabudowę obecnej ulicy Dietla. Mimo poprawy higieny i modernizacji przestrzeni nie zatarły one jednak utrwalonych granic społecznych i kulturowych. Równocześnie Kraków kierował się ku ambitniejszej wizji. Prezydent Juliusz Leo dążył do stworzenia metropolii. Planowano wykup terenów po rozebranych austriackich fortyfikacjach oraz likwidację obwodowej linii kolejowej. W 1909 r. ogłoszono konkurs urbanistyczny na „Wielki Kraków”, w wyniku którego stworzono szeroką aleję okalającą centrum – późniejsze Aleje Trzech Wieszczów. W okresie międzywojennym wzdłuż nich wzniesiono prestiżowe gmachy publiczne, m.in. Akademię Górniczą, Bibliotekę Jagiellońską, Muzeum Narodowe, a także liczne modernistyczne kamienice. Przy alejach, a więc nowym ringu powiązano funkcje reprezentacyjne, mieszkaniowe i edukacyjne, tworząc zróżnicowaną strukturę nowoczesnego miasta. Po 1945 r. aleje stopniowo traciły swój wielofunkcyjny charakter, jednak mimo kolejnych przekształceń urbanistycznych ich rola dominującej arterii tranzytowej pozostała niezmienna. Ring: odczytanie miasta wokół Co łączyło te przykłady? Przede wszystkim ringi powstawały wraz z zanikiem miast obronnych: dawne mury i fortyfikacje traciły znaczenie, a ich miejsce zajmowały otwarte, uporządkowane przestrzenie. W ten sposób pierścień stawał się narzędziem przejścia od miasta zamkniętego do nowoczesnego, bardziej dostępnego i funkcjonalnego. Jednocześnie szybko przekształcił się w przestrzeń reprezentacji – to przy ringach koncentrowały się najważniejsze instytucje, a sam układ porządkował strukturę miasta i wyznaczał granicę między jego historycznym centrum a nową zabudową. Ring miał jednak charakter ambiwalentny. Projektowany jako przestrzeń łącząca różne części miasta i jego mieszkańców, w praktyce często ujawniał istniejące podziały społeczne i funkcjonalne. Oddzielał bogatsze centrum od uboższych peryferii, reprezentacyjne gmachy od stref przemysłowych, przestrzeń spaceru od ruchu tranzytowego. Dlatego ringi są szczególnie dobrym kluczem do zrozumienia nowoczesności miasta – nie jako harmonijnego procesu, lecz jako układu napięć i sprzeczności. Tekst powstał w ramach projektu finansowanego z Funduszu Wyszehradzkiego „The growth rings: exhibition and scientific program” (Visegrád 22510339)
Odwiedziłem czeski trójkąt SPA. To nowy ulubiony kierunek Polaków?
W 2025 roku wydarzyło się coś przełomowego: po raz pierwszy Polacy odwiedzili Czechy tłumniej niż Słowacy. Według danych Czeskiej Centrali Ruchu Turystycznego CzechTourism, nasi rodacy coraz chętniej zaglądają do tzw. czeskiego trójkąta SPA. Tworzą go trzy legendarne uzdrowiska: Karlowe Wary, Franciszkowe Łaźnie oraz Mariańskie Łaźnie. To miejsca, które przed laty ukochali Goethe czy Chopin. Postanowiłem sprawdzić, czego szukają tam Polacy. To raj dla kuracjuszy… ale czy tylko?
Spis treści: Podróż w czasie do krainy Goethego i Chopina Dolina moczarów skrywająca leczniczy skarb Nie słuchajcie mnie, posłuchajcie Chopina i Franciszka Józefa Coś dla ciała, coś dla ducha (i coś dla piwoszy) Widok na uzdrowisko ze Swissôtel Mariánské Lázně Jak dotrzeć i czy warto? O uzdrowiskach w zachodnich Czechach wiedziałem tyle, co nic. Wstyd się przyznać, ale budziły we mnie skojarzenia z Ciechocinkiem (z całym uwielbieniem dla jego miłośników) czy – w najlepszym wypadku – Lądkiem Zdrojem. Spodziewałem się gryzącego w nos siarczystego zapachu termalnej wody, tradycyjnej, opartej na kluskach kuchni i specyficznej czeskiej mody. Dostałem jednak dużo, dużo więcej. Wiem, że będę tam wracać: szczególnie do Mariańskich Łaźni, które od 2021 roku zajmują należne sobie miejsce na liście UNESCO. To o nich w szczególności chciałbym wam dzisiaj opowiedzieć. Podróż w czasie do krainy Goethego i Chopina Do Mariańskich Łaźni wjechałem… znienacka. Podróż samochodem z Pragi okazała się krótsza niż zakładałem, a wygodna autostrada skróciła przyjemność słuchania czeskiego radia (wiecie, że Britney Spears to w Czechach Britney Spearsova?). Nie umiałem dobrze przetrawić tego, co widzę. W Mariańskich miałem się bowiem wrażenie, że za dotknięciem magicznej różdżki przeniosłem się sto lat wstecz. Wyglądały bardzo nietypowo: ciągnęły się po horyzont wzdłuż długiej ulicy pełnej urokliwych XIX-wiecznych kamienic, kolumnad i w towarzystwie spacerujących leniwie kuracjuszy, co jakiś czas przysiadających na ławeczkach i sączących zdrowotne wody ze specjalnych kubeczków. Czas się tutaj zatrzymał, ale w ten pozytywny sposób. Takich miejsc już po prostu nie ma. Dolina moczarów skrywająca leczniczy skarb Trudno uwierzyć, że jeszcze 200 lat temu w miejscu tych szerokich alei i parków znajdowały się dzikie moczary. Mariańskie Łaźnie od początku planowano z rozmachem jako miejsce dla europejskiej arystokracji. Wszystko zaczęło się jednak od Johanna Nehra, lekarza, który dowiódł, że tutejsze zimne wody mineralne mają wyjątkowe działanie lecznicze. W mieście bije aż 50 źródeł, bogatych w sole żelaza i dwutlenek węgla. Pomagają na układ krążenia, trawienie, a nawet problemy oddechowe czy dermatologiczne. Muszę przyznać – gdy odwiedziłem imponującą Kolumnadę Maksyma Gorkiego z 1889 roku, w pobliżu której znajdziemy krany z leczniczą wodą – od razu było mi jakoś lżej. Nawet mimo tego, że wcześniej nic mi nie dolegało. Nie słuchajcie mnie, posłuchajcie Chopina i Franciszka Józefa W czasach świetności Mariańskie Łaźnie gościły najznamienitsze nazwiska. Przy głównej ulicy stoi dom, w którym mieszkał Fryderyk Chopin (w jednym z parków znajdziemy także poświęcony mu pomnik), a a główny plac nosi imię Goethego. Słynny pisarz odwiedził ten region 33 razy, a Mariańskie ukochał szczególnie ze względu na lokalną dziewczynę, w której się zakochał. Miał wtedy ponad 70 lat, ona zaledwie 17 – ale to temat na zupełnie inną opowieść. Już po kilku latach od założenia miasto odwiedzali także Johann Strauss, Franz Kafka, Thomas Edison, Mark Twain, Vladimir Nabokov czy – siedmiokrotnie – król angielski Edward VII. Ten ostatni założył tu w 1905 roku prestiżowe pole golfowe, które jako jedyne w Czechach może mienić się mianem „królewskiego” – czyli posiadającego oficjalny patronat brytyjskiego monarchy. Można tam poczuć ducha arystokracji, co – nie ukrywam – trzeba po prostu lubić. Jeśli brytyjska monarchia Was nie interesuje, to może spróbujemy z innej strony – miasto wielokrotnie odwiedzał także cesarz Austro-Węgier Franciszek Józef I. Coś dla ciała, coś dla ducha (i coś dla piwoszy) Kamienice – chociażby nie wiem jak piękne – potrafią jednak zmęczyć nawet najbardziej chłonne oko. To jednak nie problem: do Mariańskich przyjechałem samochodem (i to nie byle jakim, bo miałem przyjemność poruszać się hybrydowym SUV-em Renault Rafale), więc wystarczyła chwila, by znaleźć się w rezerwacie przyrody Kladské rašeliny. Wśród torfowisk i lasów zrozumiałem, że elementem kuracji jest tu nie tylko picie wody, ale też obcowanie z naturą i zmiana powietrza, którą czuje każdy przyjezdny z nizin – taki jak ja. Nie tylko leczniczą wodą żyje człowiek. Mariańskie Łaźnie to także okazja na spróbowanie między innymi lokalnego piwa z mieszczącego się nieopodal browaru Chodovar, który jako ostatni w kraju znajduje się w rękach czeskiej rodziny. Ja nie mogłem się oprzeć i musiałem go odwiedzić – wprowadzono mnie do mieszczącej się w skalnych głębinach restauracji, w której po przejściu kilkunastometrowego korytarza wykutego w litym kamieniu mogłem raczyć się najświeższym piwem i tradycyjnym czeskim hovězí guláš. Uwaga: w kamieniu zupełnie nie było zasięgu, ale to tylko potęgowało klimat. Widok na uzdrowisko ze Swissôtel Mariánské Lázně Miałem to szczęście, że odwiedzając Mariańskie Łaźnie mogłem patrzeć na nie z wysoka: z okien nowo otwartego hotelu szwajcarskiej marki Swissôtel, która chyba zrozumiała specyficznego ducha czeskiego uzdrowiska. Bo odwiedzając miejsce o tak specyficznej historii ostatnim, czego bym chciał, to spać w miejscu… stworzonym od linijki. Lubię miejsca z „duszą”, z „tym czymś”. Swissôtel Mariánské Lázně połączył kilka historycznych budynków w jeden ambitny projekt, w którym każdy pokój jest inny, a wszystkie łączą szwajcarskie zdrowie podejście do życia z czeską gościnnością. – Wyjątkowa historia Mariańskich Łaźni idealnie łączy się z DNA marki Swissôtel – wyjaśnia Jean Wendlig, Vice President Operations Management for Premium, Midscale and Economy brands, Eastern Europe Accor. – Wprowadzamy tu nową jakość poprzez połączenie zabytkowej architektury kurortu ze szwajcarską precyzją i nowym podejściem do odnowy biologicznej. To dzięki temu możemy zaoferować gościom coś więcej niż nocleg. Jak dotrzeć i czy warto? Podróż samochodem z Pragi to około 2 godziny komfortowej jazdy. Podobnie szybko jedzie wygodny pociąg Pendolino, który zatrzymuje się w samych „Mariańskich”. To właśnie w dobrym połączeniu upatrywany jest sukces „czeskiego trójkąta uzdrowiskowego” wśród polskich turystów – Mariańskie Łaźnie to świetny pomysł na przystanek w trakcie samochodowego „roadtripu”. Możemy połączyć go z wizytą w Czeskim Raju (znanym fanom gry „Kingdom Come: Deliverance II”), Pragą czy nieco bardziej zatłoczonymi Karlowymi Warami. Wszystko wskazuje na to, że tegoroczne wakacje spędzimy w Europie – to idealna okazja, by sprawdzić, co mają do zaoferowania nasi południowi sąsiedzi. Ja sprawdziłem i zapewniam: mają wiele. Warto zaplanować wycieczkę do Czech. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Operacja „Dunaj” złamała ideały. To tragedia Praskiej Wiosny i plama na polskim honorze
Rok 1968 zajmuje szczególne miejsce w kalendarium Europy Środkowej. To właśnie wtedy przeprowadzona została operacja „Dunaj”, czyli zbrojna interwencja państw Układu Warszawskiego w Czechosłowacji. Nie była to jednak zwykła misja militarna, a wydarzenie, podczas którego polski mundur, wbrew narodowej tradycji walki „za wolność waszą i naszą”, stał się narzędziem opresji. Mówimy tu o jednym z najbardziej kontrowersyjnych rozdziałów w historii Ludowego Wojska Polskiego, niosącym za sobą konsekwencje odczuwalne przez kolejne dekady.
Spis treści: Herezja z ludzką twarzą Dyplomatyczny szantaż i wojskowe przymiarki Polska armia w gotowości Noc inwazji Plama na honorze armii Następstwa inwazji Historia niejednokrotnie udowadniała, że w starciu z ideologią poczucie obowiązku wojskowego jest skazane na porażkę. Wbrew narodowej tradycji, pchnięte do roli agresora Wojsko Polskie przez około dwa miesiące pełniło funkcje okupacyjne na terenie Czechosłowacji. Dla komunistycznych władz operacja „Dunaj” okazała się wielkim sukcesem logistycznym i dowodem sprawności armii. Dla zwykłego żołnierza stanowiła źródło wstydu, a dla każdego mieszkańca najechanego kraju oznaczała tragedię, która pogrzebała marzenia o normalności. Herezja z ludzką twarzą Haniebna operacja „Dunaj” była następstwem marzeń o naprawie systemu, który okazał się całkowicie niereformowalny. W latach 60. XX wieku Czechosłowacka Republika Socjalistyczna tkwiła w głębokim marazmie gospodarczym i politycznym. Rządy Antonína Novotnego, stalinowskiego dogmatyka, doprowadziły do skrajnego usztywnienia struktur państwowych i dławienia wszelkiej inicjatywy intelektualnej. W kraju wrzało, nie tylko w kręgach inteligencji, ale także wewnątrz samej Komunistycznej Partii Czechosłowackiej. Przełom nastąpił w styczniu 1968 roku, wraz ze zmianą na stanowisku I sekretarza KPCz. Aleksander Dubček stał się symbolem przemian znanych jako Praska Wiosna. Obalenie socjalizmu nie było jego celem. Dubček chciał po prostu go uczynić znośnym dla obywateli, wprowadzając koncepcję „socjalizmu z ludzką twarzą”. Program ten zakładał zniesienie cenzury, przywrócenie wolności słowa, liberalizację gospodarki poprzez ograniczone urynkowienie oraz federalizację państwa, co miało zapewnić równouprawnienie Słowakom. Dla Moskwy i pozostałych liderów bloku wschodniego reformy te brzmiały jak wypowiedzenie posłuszeństwa. Breżniew widział w Praskiej Wiośnie niebezpieczny precedens, który mógł wywołać efekt domina w całym bloku. Szczególną rolę w podgrzewaniu atmosfery wokół Czechosłowacji odegrał Władysław Gomułka, I sekretarz KC PZPR. Sam borykający się z kryzysem po wydarzeniach marca 1968 roku, obawiał się, że czechosłowacka „zaraza wolności” przeniesie się na polskie uniwersytety i do zakładów pracy. Dyplomatyczny szantaż i wojskowe przymiarki Zanim czołgi przekroczyły granicę, doszło do serii spotkań, które miały zmusić Dubčeka do wycofania się z reform. Już w marcu 1968 roku w Dreźnie radzieccy i polscy liderzy otwarcie zaatakowali kierownictwo KPCz, oskarżając je o dopuszczenie do głosu sił kontrrewolucyjnych. Podczas tego spotkania Breżniew miał sugerować, że obecność generałów na naradzie nie jest przypadkowa i oznacza gotowość do udzielenia „natychmiastowej pomocy”. Kluczowym elementem przygotowań do inwazji były manewry wojskowe o kryptonimie „Szumawa”, które odbyły się w czerwcu i lipcu 1968 roku na czechosłowackim terytorium. W ten sposób siły Układu Warszawskiego zyskały okazję do dokładnego rozpoznania terenu, dróg i rozmieszczenia jednostek Armii Czechosłowackiej. W ćwiczeniach uczestniczyły polskie sztaby, w tym dowództwo 10. Dywizji Pancernej, co de facto stało się fundamentem późniejszego sprawnego ataku. Ostatnią próbą dyplomatyczną były rozmowy w Ciernej nad Cisą, które odbyły się na przełomie lipca i sierpnia. Radzieccy politycy starali się wywrzeć presję na Dubčeku, jednak mimo osiągnięcia pozornego porozumienia w Moskwie już wcześniej zapadła decyzja o użyciu siły. 15 lipca 1968 roku w Warszawie sformułowano list pięciu partii komunistycznych, który de facto stanowił ultimatum – bezpieczeństwo Czechosłowacji uznano za wspólną sprawę całego obozu socjalistycznego, co później stało się podstawą doktryny Breżniewa. Polska armia w gotowości Udział Polski w inwazji był planowany z ogromnym rozmachem. Na polecenie generała Wojciecha Jaruzelskiego, ówczesnego ministra obrony narodowej, pod koniec lipca sformowano 2. Armię Wojska Polskiego. Był to związek operacyjny, utworzony głównie na bazie Śląskiego Okręgu Wojskowego i wzmocniony dodatkowymi jednostkami z Warszawy i Krakowa. Dowództwo nad 2. Armią objął generał brygady Florian Siwicki, wówczas szef sztabu Śląskiego Okręgu Wojskowego. Była to nominacja kluczowa. Siwicki, postrzegany jako sprawny, lojalny oficer, cieszył się dużym zaufaniem radzieckich dowódców. Całość sił interwencyjnych podlegała marszałkowi Iwanowi Jakubowskiemu, natomiast polskie jednostki operowały w ramach 1. Grupy Wojsk „Północ”, którą dowodził radziecki generał Iwan Pawłowski. W skład grupy weszły także: Gwardyjska Armia Pancerna, Gwardyjska Armia Pancerna. Polskie zadania operacyjne koncentrowały się na zajęciu obszaru północnych i wschodnich Czech. Chodziło o odcięcie strategicznych połączeń kolejowych i drogowych oraz zneutralizowanie stacjonujących tam jednostek czechosłowackich. Noc inwazji Operacja „Dunaj” rozpoczęła się w nocy z 20 na 21 sierpnia 1968 roku, o godzinie 23:00. Była to jedna z największych operacji powietrzno-lądowych w powojennej Europie. Już o 22:00 radzieccy żołnierze z 11. Dywizji Powietrznodesantowej wylądowali na lotnisku Ruzyně w Pradze, przejmując kontrolę nad ruchem lotniczym i otwierając drogę dla kolejnych transportowców z ciężkim sprzętem. Polskie oddziały ruszyły niemal jednocześnie. Główne kolumny 11. Dywizji Pancernej i 4. Pomorskiej Dywizji Zmechanizowanej przekroczyły granicę w okolicach Lubawki i Mieroszowa. O północy w czechosłowackim radiu zamiast hymnu czy komunikatów rządowych rozbrzmiał popularny polski hit zespołu No To Co – „Po co mi ten kwiat czerwony”. Był to sygnał, że kontrola nad sferą informacyjną została przejęta przez siły interwencyjne. Do rana 22 sierpnia większość wyznaczonych celów w polskiej strefie operacyjnej została osiągnięta. Wojsko Polskie obsadziło kluczowe miasta: Hradec Králové, Pardubice, Trutnov i Šumperk. Armia najechanego kraju była w zasadzie bezsilna. Zgodnie z rozkazem prezydenta Ludvíka Svobody, żołnierze nie stawiali oporu zbrojnego, choć w wielu miejscach dochodziło do napiętych incydentów. Polscy oficerowie wspominali później, że czuli „moralnego kaca”, widząc zdziwienie i pogardę w oczach czeskich kolegów, z którymi jeszcze kilka tygodni wcześniej ramię w ramię uczestniczyli w manewrach. Plama na honorze armii W zamyśle strategicznym interwencja była bezkrwawa. Należy jednak podkreślić, że okupacyjna rzeczywistość miała też tragiczne skutki. Najmroczniejszym symbolem polskiej obecności w Czechosłowacji stała się zbrodnia w Jiczynie, dokonana 7 września 1968 roku. Nie mówimy tu o zaplanowanej operacji wojskowej, a o rezultacie całkowitego rozprężenia dyscypliny i demoralizacji żołnierzy, stacjonujących w nieprzyjaznym środowisku. Wieczorem pięciu żołnierzy stacjonujących w Úlibicach spożywało alkohol. Po wypiciu znacznej ilości mocnego trunku szeregowy Stefan Dorna oraz starszy szeregowy Zygmunt Zapasa wyruszyli do centrum Jiczyna. Tam doszło do sprzeczki z grupą czeskich cywilów. Pijany i agresywny Drona odbezpieczył karabin i otworzył ogień do przypadkowych ludzi i żołnierzy, którzy próbowali go powstrzymać. Zginęło dwoje cywilów, Jaroslav Veselý i Zdenka Klimešová. Siedem osób zostało rannych, w tym dwaj polscy żołnierze, których napastnik postrzelił, gdy próbowali go obezwładnić. Okrucieństwo polskiego żołnierza było porażające. Rannego dobił serią strzałów w głowę. Jedną z przypadkowych kobiet pobił, a drugą – próbował zgwałcić. Po zatrzymaniu został skazany przez sąd w Kłodzku na karę śmierci, którą później zamieniono na 25 lat więzienia. Krzyk w obronie honoru narodu Polskie społeczeństwo nie przyglądało się biernie tym wydarzeniom. W wielu miastach na murach pojawiały się hasła potępiające inwazję. Polska sekcja czechosłowackiego radia w Ostrawie i redakcja „Głosu Ludu” otwarcie potępiły „braterską pomoc”. Najgłośniejszą i najtragiczniejszą formę przybrał jednak protest Ryszarda Siwca. 8 września 1968 roku, podczas ogólnokrajowych dożynek na Stadionie Dziesięciolecia w Warszawie ten 59-letni filozof i były żołnierz Armii Krajowej dokonał aktu samospalenia. Na trybunach zasiadali najwyżsi dygnitarze z Gomułką i Cyrankiewiczem na czele, a wokół znajdowało się 100 tysięcy widzów. O 12:15, gdy na murawę wbiegła młodzież tańcząca poloneza, Siwiec rozrzucił ulotki o treści: „Za naszą i waszą wolność! Honor i Ojczyzna!”, oblał się benzyną i podpalił. Płonąc, nie pozwalał się ugasić, krzycząc: „Protestuję przeciwko agresji na bratnią Czechosłowację!” i „Usłyszcie mój krzyk!”. Następstwa inwazji Ostatnie polskie jednostki opuściły terytorium Czechosłowacji 12 listopada 1968 roku o 7:00. Skutki polityczne interwencji Układu Warszawskiego w Czechosłowacji były katastrofalne. Rozpoczął się proces „normalizacji”, który oznaczał całkowite odejście od reform Praskiej Wiosny. Aleksander Dubček został zmuszony do ustąpienia, a jego miejsce zajął Gustáv Husák. W sferze międzynarodowej inwazja została „zalegalizowana” przez Doktrynę Breżniewa, która głosiła, że suwerenność państw socjalistycznych jest ograniczona interesem całego bloku. Zasada ta stała się ideologicznym fundamentem radzieckiej dominacji w Europie Środkowej aż do końca lat 80. Mówiąc o następstwach operacji „Dunaj”, nie można przemilczeć jej wpływu na relacje polsko-czeskie. Dla Czechów i Słowaków Polacy na długo przestali być „bratnim narodem”, a stali się częścią okupacyjnej machiny, która zdławiła ich najpiękniejszy zryw demokratyczny. Za udział w tym haniebnym czynie polska strona przeprosiła dopiero po upadku komunizmu. Rany w końcu zaczęły się zabliźniać, jednak cień 1968 roku powracał wielokrotnie w dyskusjach o wspólnej historii. Źródło: National Geographic Polska Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Król Władysław zgadzał się na wszystko. W jego czasach Jagiellonowie zasiadali na 4 europejskich tronach
W nowym odcinku podcastu National Geographic Polska prof. Bożena Czwojdrak przybliża postać jednego z najmniej znanych Jagiellonów. Władysław Jagiellończyk, król Czech i Węgier, bywa zapamiętany jako władca słaby – ten, który na wszystko się zgadzał. To jednak za jego czasów Jagiellonowie stworzyli coś na kształt środkowoeuropejskiej wspólnoty politycznej, obejmującej kilka tronów i utrzymywanej dzięki rodzinnej współpracy.
Spis treści: Najlepiej wykształcony z synów Kazimierza Jagiellonowie na czterech tronach Bracia, którzy współpracowali Posłuchaj całej rozmowy o Jagiellonach W historii Jagiellonów łatwo skupić się na wielkich królach zasiadających na tronie w Krakowie – a pominąć tych, którzy budowali potęgę dynastii poza jego granicami. Władysław Jagiellończyk, władca Czech i Węgier, przez lata pozostawał w cieniu bardziej znanych braci. Tymczasem to właśnie on odegrał kluczową rolę w stworzeniu jagiellońskiej dominacji w Europie Środkowej – choć jego sposób rządzenia do dziś budzi pytania i kontrowersje. O tym mniej znanym w Polsce władcy z dynastii Jagiellonów opowiada prof. Bożena Czwojdrak, mediewistka z Uniwersytetu Śląskiego. Najlepiej wykształcony z synów Kazimierza Władysław był uczniem Jana Długosza i – jak podkreśla prof. Czwojdrak – wyróżniał się na tle rodzeństwa. Odebrał staranne wykształcenie, mówił płynnie kilkoma językami i swobodnie poruszał się w świecie dyplomacji. W historii zapisała się sytuacja, gdy młody królewicz przywitał włoskiego posła w jego ojczystym języku – ku jego autentycznemu zachwytowi. Kompetencje dyplomatyczne Władysława nie budziły wątpliwości. A jednak historia zapamiętała go inaczej. Przydomek „król bene” (od łacińskiego „dobrze”) nie był komplementem – odnosił się do jego skłonności do zgadzania się na postulaty możnych. Czy rzeczywiście brakowało mu ambicji? A może była to świadoma strategia rządzenia w skomplikowanej rzeczywistości politycznej Czech i Węgier? W państwach tych silna pozycja elit ograniczała władzę monarchy, a kompromis często okazywał się jedyną drogą do utrzymania stabilności. Jagiellonowie na czterech tronach – Droga Władysława do władzy nie była przypadkowa. Tron czeski objął dzięki porozumieniu swojego ojca, Kazimierza Jagiellończyka, z Jerzym z Podiebradów. Niedługo później został również królem Węgier. Choć sam nie wykazywał szczególnej ekspansywności, znalazł się w centrum jednego z najważniejszych projektów politycznych epoki – rozszerzenia wpływów Jagiellonów w Europie Środkowej. – opowiada prof. Bożena Czwojdrak w podcaście National Geographic Polska. W tym samym czasie jego bracia obejmowali kolejne władze: Jan Olbracht, Aleksander Jagiellończyk i Zygmunt Stary zasiadali na tronie w Krakowie. W efekcie dynastia kontrolowała równocześnie kilka kluczowych państw regionu. Jak zauważa prof. Czwojdrak, była to sytuacja niemal bez precedensu – rodzinna sieć władzy, oparta nie tylko na polityce, ale też na relacjach osobistych. Bracia, którzy współpracowali Jagiellonowie utrzymywali ze sobą bliskie kontakty, korespondowali i wspierali się politycznie. Zygmunt Stary jeszcze jako młody książę spędził wiele czasu na dworze węgierskim Władysława, ucząc się realiów rządzenia poza Polską. Ta współpraca sprawiała, że mimo podziału na różne państwa dynastia działała w pewnym sensie wspólnie. Postać Władysława Jagiellończyka wymyka się prostym ocenom. Z jednej strony – władca ustępliwy, z drugiej – człowiek dobrze wykształcony i sprawny dyplomata, który potrafił utrzymać władzę w trudnych warunkach politycznych. Być może jego rządy najlepiej opisuje napięcie między ambicją a kompromisem – napięcie, które definiowało całą epokę Jagiellonów w Europie Środkowej. Posłuchaj całej rozmowy o Jagiellonach Rozmowę z prof. Bożeną Czwojdrak poprowadził Łukasz Załuski, redaktor naczelny National Geographic Polska. Wideo z rozmową można obejrzeć poniżej, a także na naszym kanale YouTube i w serwisie Spotify. View Ediplayer on the source website Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Leży poza granicami Polski, ale wciąż rozbrzmiewa tu język polski. Historia odcisnęła nad tym regionem trwały ślad
Zaolzie to region pod wieloma względami niezwykły. Próżno szukać tam monumentalnych zamków czy luksusowych kurortów. Czeska kraina ma jednak do zaoferowania coś innego, znacznie rzadszego – autentyczność. Historia zapisana w tamtejszych zabytkach i w dźwięcznej gwarze, słyszanej na ulicach niewielkich miasteczek, to świadectwo współistnienia narodów, które, mimo krwawych rozdziałów w przeszłości, nauczyły się żyć obok siebie i ze sobą. Jaka jest historia Zaolzia? Jakie atrakcje oferuje? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Region za Olzą Dwoistość krajobrazu Zaolzia Skomplikowana historia Zaolzia Atrakcje Zaolzia Zaolzie, „wciśnięte” między silnie uprzemysłowione tereny a zielone pasma Beskidów, stanowi unikatową w skali europejskiej mieszankę tożsamości. Dla przeciętnego obserwatora obszar ten może wydawać się jedynie czeskim regionem przygranicznym. To tylko pozory. Mówimy tu bowiem o miejscu, gdzie polskość splata się z czeskością, a tradycja monarchii habsburskiej z brutalną nowoczesnością przemysłu. To właśnie tam wciąż jeszcze można usłyszeć charakterystyczną gwarę „po naszemu”, odzwierciedlającą skomplikowaną historię regionu. Region za Olzą Termin „Zaolzie” jest pojęciem stricte polskim, ukutym i spopularyzowanym w dwudziestoleciu międzywojennym. Wskazuje na ziemie historycznego Księstwa Cieszyńskiego, rozciągające się, z polskiej perspektywy, za rzeką Olzą. Administracyjnie teren ten należy do Republiki Czeskiej, obejmując znaczną część kraju morawsko-śląskiego, w tym powiaty Karviná i Frýdek-Místek. Zaolzie jest strategicznie położone na styku trzech państw: Polski, Czech i Słowacji. Ta strategiczna lokalizacja czyni je kluczowym węzłem komunikacyjnym i kulturowym. Rzeka Olza, będąca osią regionu, nie jest tu tylko ciekiem wodnym, ale symbolem podziału i łączenia, osią, wokół której wyrasta życie społeczne i tożsamość mieszkańców. Dwoistość krajobrazu Zaolzia Zaolzie jest obszarem o niezwykłym zróżnicowaniu krajobrazowym, który można podzielić na dwie zasadnicze strefy, różniące się nie tylko ukształtowaniem terenu, ale także charakterem gospodarczym i społecznym. To kraina kontrastów, gdzie industrializacja zderza się z pierwotną naturą. Dziedzictwo węgla i stali Północna część regionu, zdominowana przez aglomerację ostrawsko-karwińską, w tym miasta takie jak Karwina, Bogumin i Orłowa, to dziedzictwo rewolucji przemysłowej. To właśnie tam rozkwitł przemysł wydobywczy i ukształtował się etos ciężkiej pracy. W tamtejszym krajobrazie dominują wieże szybowe, hałdy i kominy, ale także postępująca rekultywacja. Co istotne, intensywne wydobycie węgla doprowadziło do drastycznych zmian w rzeźbie terenu – całe dzielnice zapadały się pod ziemię, tworząc surrealistyczne krajobrazy, czego najdobitniejszym i najbardziej znanym przykładem jest „czeska Piza”, czyli krzywy kościół w Karwinie-Dołach. Beskidzka ostoja tradycji Z kolei południe – obejmujące miejscowości takie jak Jabłonków, Wędrynia, Bystrzyca, Nydel czy Mosty koło Jabłonkowa – to zupełnie inny świat, niemal sielankowy. Dominującym elementem tamtejszego krajobrazu są Beskidy, a konkretnie – Beskid Śląsko-Morawski. Wciąż można zobaczyć tam owce pasące się na halach, tradycyjne drewniane chaty i żywy, kultywowany z pietyzmem folklor. To tam, w dolinach Olzy i Łomnej, tradycja jest wciąż żywa. Region ten stanowi „zielone płuca” Zaolzia, oferując ucieczkę od miejskiego zgiełku. To właśnie na południu gwara jest słyszana na co dzień. Skomplikowana historia Zaolzia Przez stulecia region ten stanowił integralną część historycznego Księstwa Cieszyńskiego, podlegając kolejno Piastom, Jagiellonom (przez krótki okres), a następnie Habsburgom. To właśnie długi okres stabilizacji w ramach panowania monarchii austro-węgierskiej nadał tym ziemiom specyficzny charakter, widoczny do dziś w architekturze niektórych miast. Upadek monarchii i początek konfliktu Kluczowym momentem, który zdefiniował Zaolzie jako problem polityczny i terytorialny, był upadek monarchii austro-węgierskiej i zakończenie I wojny światowej. W listopadzie 1918 roku lokalne rady narodowe (polska Rada Narodowa Księstwa Cieszyńskiego i czeski Zemský národní výbor pro Slezsko) dokonały tymczasowego podziału Śląska Cieszyńskiego, głównie według kryterium etnicznego. Dla odradzającej się Polski było to rozwiązanie niezwykle korzystne, gdyż większość ludności polskojęzycznej znalazła się pod polską administracją. Zgoda nie trwała jednak długo. Młode państwo czechosłowackie, dążące do zabezpieczenia swoich strategicznych interesów (przede wszystkim dostępu do bogatego zagłębia węglowego i kluczowej linii kolejowej Koszyce-Bogumin) nie zaakceptowało tego podziału. Wykorzystując zaangażowanie Polski w ciężkie walki na wschodzie i organizowanie wyborów do Sejmu Ustawodawczego na spornym terenie, wojska czechosłowackie złamały umowę. 23 stycznia 1919 roku rozpoczęły zbrojną agresję, znaną w historii jako wojna siedmiodniowa. Konflikt ten, choć krótki, był krwawy i pozostawił trwałą, głęboką zadrę w stosunkach dwustronnych. Czesi zajęli znaczną część terenu, dopuszczając się przy tym zbrodni wojennych (np. w Stonawie). Międzynarodowa interwencja Ententy wymusiła zawieszenie broni, ale status quo ante nie został przywrócony. Decyzja Rady Ambasadorów i podział Losy Zaolzia doczekały się ostatecznego rozstrzygnięcia w gabinetach dyplomatycznych. Pierwotnie planowano przeprowadzenie plebiscytu, w którym ludność miała sama zdecydować o swojej przynależności państwowej. Jednak w lipcu 1920 roku, gdy Armia Czerwona zbliżała się do Warszawy, polska delegacja na konferencji w Spa została zmuszona do rezygnacji z tego zamiaru w zamian za iluzoryczną obietnicę pomocy materialnej. Decyzją Rady Ambasadorów z 28 lipca 1920 roku dokonano arbitralnego podziału Śląska Cieszyńskiego. Czechosłowacja otrzymała bogate uprzemysłowione tereny i linię kolejową, mimo że tereny te zamieszkiwała w dużej mierze ludność polska. Polska otrzymała część rolniczą i historyczne centrum Cieszyna, ale bez dworca kolejowego. Rewindykacja W 1938 roku, gdy mocarstwa zachodnie godziły się na rozbiór Czechosłowacji przez hitlerowskie Niemcy, Polska postanowiła wykorzystać słabość południowego sąsiada do realizacji własnych roszczeń. 21 września zażądała uregulowania statusu mniejszości polskiej, a 9 dni później wystosowała 12-godzinne ultimatum żądające zwrotu Zaolzia. 2 października 1938 roku Wojsko Polskie pod dowództwem gen. Władysława Bortnowskiego wkroczyło na Zaolzie. Operacja ta była doskonale przygotowana. Rządy polskie na Zaolziu nie trwały jednak długo. Niespełna rok później wybuchła II wojna światowa, a region został wcielony bezpośrednio do Rzeszy Niemieckiej. Czasy powojenne Po 1945 roku granica wróciła do przebiegu z 1920 roku, mimo prób polskiej dyplomacji utrzymania stanu z 1938 roku. Władze komunistyczne w Warszawie i Pradze, pod dyktando Moskwy, starały się wyciszyć konflikt, promując hasła o „bratnich narodach socjalistycznych”. Atrakcje Zaolzia Pod względem turystycznym, Zaolzie nie jest najbardziej oczywistym czeskim regionem. Nie oznacza to jednak, że nie jest warte uwagi. Coś dla siebie znajdą tam zarówno miłośnicy historii, jak i natury. Bogumin Znajdujący się przy granicy z Polską Bogumin to gratka dla miłośników historii II wojny światowej. W doskonałym stanie zachowały się tam elementy czechosłowackich fortyfikacji granicznych z lat 30. XX wieku. Potężny betonowy schron piechoty MO-S5 „Na trati” jest udostępniony do zwiedzania jako muzeum. W pełni wyposażone wnętrza, broń, systemy wentylacyjne – to wszystko pozwala poczuć atmosferę napięcia z 1938 roku. Karwina To bez wątpienia jedno z najciekawszych miast w regionie. Sztandarowym zabytkiem jest tzw. krzywy kościół św. Piotra z Alkantary. W następstwie intensywnej eksploatacji węgla, grunt pod tą barokową świątynią (zbudowaną w 1736 r.) obniżył się o 37 metrów, a sam budynek przechylił się o 6,8 stopnia na południe. Dla porównania – słynna wieża w Pizie jest odchylona o około 4 stopnie. Kościół, który miał zostać rozebrany, przetrwał i został wyremontowany. Inne atrakcje miasta to: zamek Frysztat, czyli wspaniały pałac rodu Larisch-Mönnich, uzdrowisko Darków z wysokiej jakości solanką jodowo-bromową. Kocobędz Wizyta w Kocobędzu jest obowiązkowa dla każdego miłośnika historii starożytnej i wczesnośredniowiecznej. To właśnie tam znajduje się Archeopark, czyli jedno z najważniejszych stanowisk archeologicznych w Czechach, dokumentujące ciągłość osadnictwa od czasów prehistorycznych po wczesne średniowiecze. Na miejscu dawnego grodziska wybudowano wierną replikę słowiańskiej osady. Palisady, bramy, wieże obserwacyjne i chaty pozwalają poczuć klimat życia dawnych osadników. W nowoczesnym pawilonie wystawienniczym prezentowane są cenne znaleziska. Beskidy Na południu regionu wkraczamy w świat Beskidu Śląsko-Morawskiego. Najciekawszym miastem w tej części Zaolzia bez wątpienia jest Jabłonków. Tamtejszy rynek z zabytkowymi kamienicami i fontanną ma urok małego, galicyjskiego miasteczka. To właśnie tam, w Lasku Miejskim, w pierwszy weekend sierpnia odbywa się „Gorolski Święto” – najstarszy i największy festiwal folklorystyczny w regionie. Wymieniając atrakcje południowej części, nie można pominąć Wielkiej Czantorii – granicznego szczytu o wysokości 995 m n.p.m. Szczyt można zdobyć szlakiem z Ustronia lub wjechać na niego kolejką linową. Kolejnym naturalnym skarbem regionu jest puszcza Mionší – rezerwat przyrody w Łomnej Dolnej. Jest to jeden z największych w Czechach kompleksów naturalnych lasów bukowo-jodłowych. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
To jezioro zamarzło na zielono. Jak to możliwe? Wyjątkowe na skalę świata zjawisko w Czechach
Pod koniec 2025 roku na jeziorze Lipno w południowych Czechach pojawił się tajemniczy zielony lód. Spowodowały to organizmy, które niespodziewanie przetrwały zimę.
Wyobraź sobie, że jako nasz południowy sąsiad idziesz w grudniu na spacer brzegiem swojego ulubionego zalewu – największego zbiornika wodnego w kraju, nazywanego „czeskim morzem”. Jakiego widoku się spodziewasz? Z pewnością zamarzniętej tafli, białego puchu, skrzącego się lodu i wszechogarniającej świątecznej atmosfery. Jakież musiałoby być twoje zdziwienie, gdybyś zobaczył, że zalew Lipno, mimo panującego mrozu jest całkowicie zielony! Zbiornik pokrył się oliwkową taflą, czym wprawił w osłupienie naukowców – to jeden z niewielu takich przypadków na świecie. Winne są, oczywiście, zmiany klimatu i działalność człowieka. Dlaczego jezioro zamarzło na zielono? Sinice zakwitły w grudniu Zielony pejzaż jezioro zawdzięcza zakwitowi sinic – dosyć niespotykanemu w grudniu. Zjawisko szczególnie dobrze widoczne było w okresie świąt Bożego Narodzenia, kiedy jezioro pokrywała cienka i miejscami przejrzysta warstwa lodu. Zielony lód w Lipnie pojawił się w wyniku niecodziennych warunków pogodowych, które sprzyjały utrzymaniu się sinic w toni wodnej nawet po zamarznięciu jeziora. Szczegółową analizę przeprowadzili hydrobiolodzy z Centrum Biologicznego Czeskiej Akademii Nauk, a dokumentację zebrano m.in. dzięki pracy Petra Znachora. Wyjątkowo wytrwałe organizmy Podczas gdy w większości czeskich zbiorników wodnych zakwity sinic zanikają wraz z nadejściem jesieni, jezioro Lipno w Czechach stanowi pod tym względem wyjątek. Długoterminowe dane pokazują, że sinice często spotykane są w nim aż do listopada, a w mniejszych ilościach mogą występować nawet w grudniu i styczniu. Jak to możliwe? Na zalewie panują konkretne warunki, które umożliwiają występującej w nim wytrwałej sinicy Woronichinia naegeliana przetrwanie nawet mrozów. Najważniejsza jest wyjątkowo wysoka koncentracja fosforu w wodzie (w wyniku eutrofizacji, czyli spowodowanego działalnością ludzką przyspieszonego użyźnienia zbiorników – mówiąc wprost, zanieczyszczenia). Przetrwanie sinic pod lodem było możliwe także dzięki wyjątkowo spokojnej pogodzie, słabym wiatrom czy dużej ilości słońca. „Zielone oka” na jeziorze wyglądają jak nie z tej Ziemi Dzięki temu biomasa sinic pozostała blisko powierzchni wody aż do jej zamarznięcia. Powstałe pod lodem zielone plamy były widoczne zarówno ze brzegu, jak i z powietrza. Po rozmarzaniu w wyniku odwilży i ponownym zamarznięciu jeziora pojawiły się także tzw. „sinicowe oka” – ciemne skupiska sinic pod przezroczystym lodem, powstałe w wyniku zróżnicowanego pochłaniania światła słonecznego. Czy zjawisko „zielonego lodu” może się powtórzyć? Naukowcy nie mają wątpliwości, że zjawisko zielonego lodu na Lipnie w Czechach może pojawić się ponownie. Jezioro od lat wykazuje nadmiar składników odżywczych, zwłaszcza fosforu, pochodzącego głównie z działalności człowieka. W wyniku tego następuje błyskawiczny zakwit glonów i sinic, ale powoduje także spadek zawartości tlenu, wymieranie ryb i innych organizmów wodnych a także pogorszenie jakości wody pitnej. – Zielony lód na Lipnie jest świadectwem długoterminowych zmian, które obserwujemy w związku z eutrofizacją i postępującą zmianą klimatu. Sugeruje to, że podobnych niespodzianek możemy doświadczać coraz częściej – mówi hydrobiolog Petr Znachor z Czeskiej Akademii Nauk. Wzrost temperatur następujący w wyniku zmian klimatycznych, dłuższy czas nasłonecznienia zimą w Czechach oraz postępujące zanieczyszczanie zbiorników wodnych to warunki sprzyjające do takich nietypowych zjawisk. Chociaż wyglądają ciekawie, to musimy przyznać, że wolimy chyba białą, wtapiającą się w tło taflę lodu. A wy? Źródło: Czeska Akademia Nauk Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Nie ma tu tłumów ani rekordowych szczytów. Jest za to cisza, lasy i ślady dawnych granic z Polską
Diana Phipps Sternberg wróciła do rodzinnego pałacu w Častolovicach, a jej historia to tylko jedna z wielu niezwykłości, które skrywają Góry Orlickie. W trzy dni odkryjesz tu więcej niż w niejednym zamku – tajemnice rodów, skarby, duchy i słodkie trumienki.
Spis treści: Nowe Miasto nad Metują – czeska perła pogranicza z bajkowym zamkiem Opočno Opočno – pałac pełen trofeów i kulinarnych osobliwości Zamek Potštejn – romantyczne ruiny, duch żołnierza i widoki bezcenne jak złoto Pałac w Častolovicach – pałac „naj”, który zachwyca wnętrzami i ogrodem Doudleba nad Orlicí – na koniec coś naprawdę wyjątkowego Góry Orlickie – jak zaplanować podróż To miał być szybki wypad. Zaledwie trzy dni i w miarę blisko. Po krótkim namyśle postawiliśmy na okolice Gór Orlickich, przy polsko-czeskiej granicy. Niemal w każdym miasteczku stoi tu jakiś pałac lub zamek, a te lubię najbardziej. Na trasie liczącej zaledwie 50 km naliczyłam ich kilkanaście. Każdy z nich ma ukryty skarb albo opowieść, która mrozi krew w żyłach. Poza tym – to była dodatkowa zachęta – Czesi dobrze karmią. O tym, że karmią również dowcipnie, miałam się dopiero przekonać. Nowe Miasto nad Metują – czeska perła pogranicza z bajkowym zamkiem Góry Orlickie leżą dokładnie przy polsko-czeskiej granicy. Po naszej stronie to kraina dzikości – idealne miejsce na kontemplowanie natury i długie wyprawy. U Czechów wygląda to nieco inaczej. Co prawda również zielono i pięknie, jednak turystyka dawno już oplotła okolicę komercyjnymi mackami, tworząc kokon z gospód, restauracyjek i atrakcji, które mają podkreślić walory zabytków. Równocześnie jest tu po prostu „czesko” – leniwie i bezstresowo. Mijam Kudowę-Zdrój, potem Nachod. Jadę dalej, do Nowego Miasta nad Metują, którego centralnym punktem jest rozległy rynek zamknięty od zachodu bryłą zamku… a może pałacu? W Czechach łatwo się pogubić, polski „pałac” to po czesku „zamek”, zaś prawdziwy zamek to „hrad”. Właściciele rezydencji w Nowym Mieście nad Metują nazywają ją zamkiem, a Polacy, nie mogąc się jakoś przyzwyczaić do myśli, że pałac może być tak potężny, zostali przy tej czeskiej nazwie. Przyznam się po cichu, że zamek w Nowym Mieście nad Metują, choć opisywany w przewodnikach jako perła pogranicza, był moim drugim wyborem. Dlaczego? Bo przede wszystkim uwielbiam tutejszy rynek. Otoczony kolorowymi kamieniczkami z podcieniami kryjącymi ten rodzaj tajemnicy, który odpowiada mi najbardziej. Tu odnalazłam małą cukiernię, w której podają jeden z najlepszych we wszechświecie punčový řez. To ciasto krojone w małe prostokąty, które składają się z kilku warstw nasączonych rumem, przełożonych dżemem porzeczkowym i zwieńczonych grubą warstwą lukru. Jedna z warstw řezu zawsze jest różowa, a to zawsze wprowadza w cukierkowy nastrój zwiedzania po czesku. Zresztą zamek w Nowym Mieście nad Metują wygląda trochę jak domek dla lalek. Piękna bryła, bogato urządzone wnętrza i przede wszystkim rozległe ogrody – wszystko jak w filmowej bajce o Arabeli, którą pamięta ten, kto w latach 80. był dzieciakiem. Już przy wejściu dowiaduję się, że wieża ma nazwę Maselnica. Maselnica?! – Nie przypomina pani ubijaka do masła? – pyta przewodnik. – Chyba nie… – naprawdę mam wątpliwości. Ale ta informacja utwierdza mnie w przekonaniu, że zabytki i jedzenie w jakiś magiczny sposób w Czechach muszą się łączyć. Zamek z windą Front pałacu wydaje mi dość surowy, ale już za bramą otacza mnie świat kolorów tak intensywnych, że aż niepasujących do arystokratycznych, wyważonych gustów. Sama budowla pochodzi z XVI w. , a na początku XX w. kupił ją dla swoich w synów czeski przemysłowiec Josef Bartoň. Tenże przedsiębiorca zawdzięczał majątek fabryce tekstyliów. Za zamek zapłacił w 1908 r. 2,3 mln koron czeskich – w tamtych czasach za taką sumę można było nabyć prawie 5 mln bochenków chleba. Ale zakup był dopiero początkiem inwestycji, Bartoň zatrudnił najlepszych fachowców i przebudował warownię na nowoczesny dom z windami, telefonem i centralnym ogrzewaniem. W ten sposób renesans i barok zmieszały się z secesją, art déco i kubizmem. Trzeba przyznać, że to mieszanka wybuchowa, a także pełna przepychu. Najbardziej jednak zazdroszczę tu im widoku z okien i… sufitów. Tutejsze sklepienia są wyjątkowo malownicze, pełne barw, w każdym pomieszczeniu wprowadzają w inny nastrój. Mimo licznych zakrętów dziejowych rezydencja wciąż należy do rodziny Bartoň; zresztą wiele czeskich zabytków jest w rękach prywatnych. Z zamku wychodzę jeszcze do ogrodów, które zostały zaaranżowane w północnej części kompleksu. Wędrując wśród zieleni, nie mogę się oprzeć nachalnym myślom o tym, ile musi kosztować utrzymanie takiego obiektu. Opočno – pałac pełen trofeuów i kulinarnych osobliwości Myślę, że podobne troski mieli właściciele zamku Potštejn, do którego jadę następnego dnia. To zaledwie 40 km od Nowego Miasta nad Metują. Po drodze zaglądam do Opočna, w którym stoi kolejny zjawiskowy pałac, tym razem bogaty w zbiory etnograficzne, włoską sztukę i ponad 2 tys. myśliwskich trofeów. Postanowiliśmy zostawić go na inny wypad, pod pałacem jemy tylko szybki obiad i na deser zamawiamy… pogrzeb na talerzyku. Rakvička se šlehačkou, czyli trumienka z ciasta, w której niczym nieboszczyk spoczywa bita śmietana, jest naprawdę intrygująca. Co prawda mój mąż zdążył już wcześniej połknąć dwa utopence, czyli dwóch topielców, ale nie liczyłam na to, że czeska pomysłowość kulinarna może sięgać aż po grób. – Na właścicielkę Opočna okoliczni chłopi mówili Zła albo Tłusta Manda, ale nasza trumienka nie ma z tym nic wspólnego – tłumaczy mi kelner nienaganną angielszczyzną. No tak, tutaj każda cegła ma jakąś historię. Po 30 minutach dostajemy szansę na zrzucenie „trumienkowych” kalorii. Wybieramy się na spacer. Niestety szybko się okazuje, że mają tu... aż dwie cukiernie. Ta Marečkova ma najdziwniejszy wystrój, jaki kiedykolwiek wdziałam. W toalecie wisi portret Lenina, a przy stolikach – piękny krucyfiks otoczony świętymi obrazkami. Zamek Potštejn – romantyczne ruiny, duch żołnierza i widoki bezcenne jak złoto Ekstrawagancja to zresztą drugie imię tej miejscowości – już w XVIII w. właściciel Potštejnu szukał skarbów i rzeczy tajemniczych. Koło punktu informacji turystycznej wchodzimy w lipową aleję, żeby skręcić przez mostek na wąską ścieżkę. Dookoła zielono, ruiny zamku górują nad okolicą. Dawniej niedostępne i wrogie, dzisiaj stały się romantycznym labiryntem murów, zaułków i korytarzy uwielbianym przez turystów. W roku 1747 rodzina Chamare, przedsiębiorców, którym miasteczko pod zamkiem zawdzięcza swój rozwój, zaczęła w tym miejscu szukać skarbu. W ruinach natrafili na blok kamienny z napisem SIGNATA INSTES CARITAS EXIRAT HOSTES. Te kilka słów sprawiło, że Potštejn zamienił się w jedno wielkie stanowisko archeologiczne. SIGNATA INSTES – czyli: „dbaj o znak”. Chamarowie byli przekonani, że to wskazówka do odkrycia złota. Badania ciągnęły się przez następne 35 lat, kontynuował je syn małżeństwa Chamarów – Jan. Pewnego dnia stanął nad tym, co udało mu się odkryć. Popatrzył na kilka ostróg, stare klucze, buty do końskiej jazdy, jakąś pieczęć i zniechęcony zakończył pracę. Nie wiedział tego, co wiedzą dzisiaj historycy. Skarbu nie było. Napis nie był niczym innym jak sentencją, która miała chronić zamek w średniowieczu, i w pełnym brzmieniu miałaby właśnie takie przesłanie. Ze szczytu góry roztacza się niesamowity widok na okolicę. Pogoda jest piękna, widoczność – doskonała. Przewodnik z zamku twierdzi, że choć skarbu nie ma, to podobno jest tu jakiś podziemny tunel i z całą pewnością duch jakiegoś żołnierza, który pojawia się na murach. Postanawiamy obejść je dookoła, co zajmuje nam prawie godzinę. Potężne mury Potštejnu uchodzą za jedne z najpiękniejszych w Czechach. Na deser wędrujemy dawną drogą krzyżową, którą ufundowała pani Chamare, gdy pojęła, że zmarnowała pół życia na szukanie nieistniejącego skarbu. Pałac w Častolovicach – pałac „naj”, który zachwyca wnętrzami i ogrodem Tak naprawdę nikt nie wie, ile w Czechach jest zamków i pałaców. Podobno najbardziej prawdopodobna liczba to 750. Niezniszczone przez II wojnę światową, jednak często upaństwowione po 1945 r., po latach powracały czasem do potomków dawnych właścicieli. Tak też się stało w Častolovicach. W późnorenesansowym pałacu, który powstał w latach 1588–1644 w miejscu pierwotnego zamku. W 1992 r. dom swojej rodziny odzyskała Diana Phipps Sternberg – Sternbergowie odegrali znaczącą rolę w historii Królestwa Czech. Nazwa ich rodu składa się z dwóch członów: stern – „gwiazda” i berg – „góra”. To właśnie gwiazdę – będąca również częścią ich herbu – widać w wielu zakątkach pałacu. Pierwsze wrażenie po przyjeździe to po prostu: wow! Z góry to kwadrat otaczający wewnętrzny dziedziniec. Przy wejściu informacje po angielsku, co w Czechach wcale nie jest takie częste. Častolovice mają na swojej liście kilka „naj”. W 2002 r. prezydent Czech Vaclav Havel tutaj zorganizował spotkanie Grupy Wyszehradzkiej – jego zdjęcie wisi w pałacu przy wejściu. Tutejsza sala książęca jest największą w Czechach, ma 300 m² powierzchni. Sławą cieszy się też galeria czeskich królów, wśród obrazów znajduje się np. ten z wizerunkiem Władysława II Jagiellończyka. Jeśli jeszcze dodać do tego, że warto tu urządzić wesele, bo przynosi to szczęście, pałacu nie mogłam ominąć. Wnętrza są oszałamiające, galera sztuki niezwykła, ale dla mnie największym atutem jest park. W angielskim stylu, zaprojektowany z oddechem, stawami, łąkami i bardzo tajemniczymi zakątkami. Zanurzam się w parkowy labirynt, ze stawu wychodzi właśnie straszliwy wodnik, ma długie włosy i wyszczerzone zęby. Bardziej przypomina Latającego Holendra z „Piratów z Karaibów” niż, jak brzmi opis z przewodnika, „głowę wodnego krasnoludka”. Dalej nad łąką wisi ważka, zza konarów wygląda człowiek drzewo. To dzieła sztuki współczesnych artystów. Sama zaś właścicielka pałacu jest miłośniczką róż, stąd ponad 200 gatunków tych kwiatów w ogrodach. Na początku czerwca roztaczają odurzający zapach. Podobają mi się również dźwięki. Park to sanktuarium ptaków, słychać je tu wszędzie. Choć to Czechy, taki klimat odnaleźć można chyba tylko w powieściach Jane Austin. Resztę dnia spędzam, kontemplując ten krajobraz. Bonusem jest doskonała kawa w zamkowej kawiarni. Doudleba nad Orlicí – na koniec coś naprawdę wyjątkowego Wracając do Polski, zaglądam jeszcze do Doudleby nad Orlicí. Tu również stoi renesansowy pałac ze sgraffito (technika polegająca na nakładaniu na siebie kolejnych warstw kolorowego tynku), które nie ma sobie równych w tej części Europy. Żaden element dekoracji nie pojawia się dwa razy. Ale to już zostawiamy sobie na następny raz. Wnętrza i detale mieszają się, ogrom informacji nieco przytłacza. Zwiedzanie obiektów, z których większość wygląda tak, jakby zatrzymał się w nich czas, może przyprawić o zawrót głowy. A takie atrakcje warto dozować. Czas wracać z salonów na ziemię. A tam, w typowej czeskiej gospodzie, czekają knedliki i kofola. Jadąc przez piękne Góry Orlickie, w lokalnym sklepie kupujemy komplet słodkich trumienek. Może to nie najlepsza pamiątka, ale za to jaka słodka! Góry Orlickie – jak zaplanować podróż Góry Orlickie najlepiej zwiedzać autem – z Polski to najszybsza opcja dojazdu, a dodatkowo warto zabrać rower, bo odległości między zamkami sprzyjają poruszaniu się na dwóch kółkach. Pociągi i FlixBusy bywają zbyt czasochłonne. Jeśli chodzi o noclegi, najlepiej zatrzymać się w samych zamkach lub tuż obok nich. W Nowym Mieście nad Metują, tuż przy pałacu, działa Hotel u Broucka, gdzie za pokój dwuosobowy zapłacimy od 300 zł. Grupy mogą rozważyć pobyt w drewnianej Roubence u Potoka w Výprachticach – 140-metrowy domek z trzema sypialniami kosztuje ok. 1,4 tys. zł za noc. Przy pałacu w Opočnie znajduje się domek letniskowy z opcją wynajmu pokoju – w tej sprawie należy kontaktować się bezpośrednio z pałacem (tel. +420 494 668 216, mail: opocno@npu.cz). W każdej z miejscowości czeka na turystów mała hospoda z pysznym piwem i knedlikami z mięsem – choć wegetarianie muszą liczyć się z ograniczonym wyborem, najczęściej kończy się na smażonym serze i sałatce. Osobiście polecam Restaurace Hruška w Bartošovicach przy polskiej granicy – to moje ulubione miejsce w regionie. Na coś słodkiego warto wpaść do cukierni Cukrárna Ing – Zdeněk Doleček w Letohradzie, a na doskonałą kawę – koniecznie do pałacowej kawiarni w Častolovicach. Warto pamiętać, że czeskie zabytki często są zamknięte zimą, a po sezonie godziny zwiedzania bywają skrócone. Zanim więc ruszycie w drogę, koniecznie sprawdźcie aktualny harmonogram wizyt i miejcie na uwadze czeskie nazwy miesięcy – np. maj to květen. Źródło: National Geographic Traveler Nasza ekspertka Joanna Lamparska Niestrudzona poszukiwaczka skarbów. Filolog klasyczny i archeolog sądowy, od lat pisze książki oraz realizuje programy o tajemnicach historii. Bierze udział w akcjach eksploracyjnych, a w swojej pracy dogłębnie zgłębiła trudną tematykę II wojny światowej. W „National Geographic” opowiada głównie o miejscach pełnych sekretów – zamkach, pałacach, a także o najpiękniejszych zakątkach Dolnego Śląska, z którym jest związana. Od 2025 roku prowadzi własny kanał HiHistory; jest również rozchwytywaną konsultantką przy zachodnich produkcjach filmów historycznych. Utworzyła fundację Projekt Historia. Prywatnie jest wielbicielką punczowego rzezia – najsłodszego ciastka w historii Czech.
Zamek na Hradczanach pamięta najdawniejsze początki Czech. Turyści z Polski go uwielbiają
Zamek na Hradczanach – rozległy kompleks pałaców, kościołów i fortyfikacji – wieńczy wzgórze niczym korona i od tysiąca lat góruje nad czeską Pragą. Mówimy tu o swoistym „mieście w mieście”, największym spójnym kompleksie zamkowym na świecie. Panorama tego niezwykłego obiektu, wpisanego na listę światowego dziedzictwa UNESCO, tworzy jeden z najbardziej ikonicznych widoków w Europie.
Spis treści: Tysiąc lat historii Zamku Praskiego Architektoniczna mozaika na Hradczanach Zamek na Hradczanach to nie tylko polityczne centrum, ale także atrakcja turystyczna Hradczany to miejsce absolutnie wyjątkowe, ale nie tylko ze względu na skalę czy wiek kompleksu zamkowego. W odróżnieniu od wielu innych historycznych warowni i rezydencji, które dziś są tylko muzeami lub wkomponowanymi w krajobraz malowniczymi ruinami, Zamek Praski nigdy nie przestał pełnić swojej pierwotnej funkcji. Był siedzibą czeskich książąt i królów, cesarzy rzymskich, a dziś jest oficjalną rezydencją i miejscem pracy prezydenta Republiki Czeskiej. To właśnie ta nieprzerwana ciągłość sprawia, że obiekt ten jest „żywym organizmem”, a nie „skamieniałym reliktem zamierzchłej przeszłości”. Tysiąc lat historii Zamku Praskiego Historia zamku na Hradczanach jest nierozerwalnie związana z historią państwa czeskiego. To sprawia, że dziś ten niezwykły obiekt jest czymś w rodzaju zwierciadła, w którym odbijają się okresy świetności i upadku, polityczne wstrząsy, ambicje władców i zmieniająca się pozycja Czech na mapie Europy. Pierwsze budowle na hradczańskim wzgórzu Początki zamku sięgają IX wieku, kiedy na wzgórzu nad Wełtawą powstało ufortyfikowane grodzisko. Skromne, drewniane konstrukcje, wzniesione z prawdopodobnie z polecenia Spitygniewa I, wyznaczały strategiczne miejsce, które miało stać się centrum przyszłego państwa. Pierwsze murowane zabudowania powstały tam w X wieku. Około 920 roku książę Wratysław I ufundował bazylikę św. Jerzego. Ta świątynia przetrwała do dziś i pozostaje jednym z najstarszych, najlepiej zachowanych i najcenniejszych obiektów na wzgórzu. Drewniany pałac książęcy ustąpił miejsca solidnej, romańskiej budowli z kamienia w XII stuleciu, w czasie panowania Sobiesława I. Pozostałości tej budowli, będącej jednoznacznym świadectwem ówczesnej potęgi Przemyślidów, wciąż można podziwiać w podziemiach Starego Pałacu Królewskiego. Czas panowania Karola IV Apogeum średniowiecznej świetności zamku na wzgórzu przypada na okres panowania Karola IV Luksemburskiego. Król Czech i cesarz rzymski miał ambicję uczynić Pragę wspaniałą stolicą cesarstwa, a zamek miał stać się jej symbolem. W 1344 roku położył kamień węgielny pod budowę monumentalnej katedry pw. św. Wita. Wzorowana na francuskich kościołach gotyckich, miała przyćmić wszystko, co wzniesiono w tej części Europy. O rozmachu królewskiej inwestycji niech świadczy fakt, że budowa katedry trwała niemal 600 lat. Równocześnie, Karol IV rozbudował pałac królewski w stylu gotyckim, dodając reprezentacyjne sale i arkady, które miały służyć nowej, imperialnej funkcji rezydencji. To właśnie jego działania ukształtowały gotycki charakter zamku i jego symboliczną rangę. Zamek w czasach Władysława Jagiellończyka Pierwsza połowa XV wieku upłynął pod znakiem wojen husyckich. Władcy musieli uporać się z poważnymi problemami politycznymi, więc kwestia rozbudowy zamku zeszła na dalszy plan. Pierwsze poważne inwestycje poczyniono dopiero pod koniec stulecia, w czasie panowania Władysława II Jagiellończyka. Król sprowadził do Czech najlepszych architektów, którzy pracowali pod przewodnictwem sławnego Benedykta Rejta. Powstała wówczas Sala Władysławowska, arcydzieło późnego gotyku, którego niezwykłe sklepienie i wielkie okna zapowiadały już nadejście nowej epoki – renesansu. Zamek w czasach Habsburgów W XVI wieku na czeskim tronie zasiedli Habsburgowie. To właśnie za ich panowania na Hradczany zawitał renesans w pełnej krasie. Ferdynand I wzbogacił zamek o prawdziwą perłę włoskiej architektury – belweder (Letni Pałac Królowej Anny). Założył też wspaniałe ogrody królewskie. 23 maja 1618 roku czas względnego spokoju został brutalnie przerwany. Tamtego dnia, do kancelarii w Starym Pałacu Królewskim wtargnęła grupa zbuntowanych czeskich szlachciców protestanckich. W akcie sprzeciwu wobec katolickiej polityki panujących Habsburgów, buntownicy wyrzucili przez okno dwóch cesarskich namiestników, Jarosława Borzitę i Wilhelma Slavatę, oraz sekretarza Fabriciusa. Ten dramatyczny czyn, który w historii zapisał się jako druga defenestracja praska, stał się iskrą zapalną, która wznieciła pożogę wojny trzydziestoletniej. Zamek nowożytny W 1620 roku protestanci ponieśli klęskę na Białej Górze, co ugruntowało władzę Habsburgów na kolejne stulecia. Zamek zaczął wówczas zyskiwać wyraźne elementy baroku. Największa transformacja nastąpiła w drugiej połowie XVIII stulecia, w czasie panowania cesarzowej Marii Teresy. Właśnie wtedy zamek zyskał w dużej mierze jednolitą, klasycystyczną fasadę, którą możemy podziwiać do dziś. W 1918 roku, po upadku monarchii austro-węgierskiej i powstaniu Czechosłowacji, nastąpił kolejny wielki zwrot w historii zamku na Hradczanach. Kompleks, który przez wieki stanowił symbol imperialnej władzy, trzeba było zaadaptować na potrzeby nowoczesnej demokratycznej republiki. Pierwszym prezydentem, który wprowadził się do zamku, był Tomáš Masaryk. W czasie jego rządów obiekt przekształcił się w nowoczesne centrum życia politycznego. Dziedzińce zostały przeprojektowane, podobnie jak ogrody i wnętrza. Powstała przestrzeń godna głowy nowego państwa, która jednak szanowała tysiącletnią historię wzgórza. Architektoniczna mozaika na Hradczanach Zamek na Hradczanach nie jest spójnym monolitem, wzniesionym w jednym stylu architektonicznym. To raczej artystyczny melanż, w którym kolejne epoki nie niszczyły dzieł poprzedników, a nadbudowywały je własnymi warstwami. Romańskie początki Najstarsze zachowane kamienne budowle na wzgórzu prezentują surowy, emanujący siłą styl romański. Jego najcharakterystyczniejszymi cechami są grube mury, niewielkie okna i półkoliste łuki – elementy podkreślające obronne i sakralne przeznaczenie wczesnośredniowiecznych budowli. Należą do nich: bazylika św. Jerzego, Czarna Wieża, fragmenty pałacu księcia Sobiesława. Wspaniałość gotyku Strzeliste łuki, systemy przypór i ogromne, wypełnione witrażami okna ta elementy charakterystyczne dla gotyku, które miały symbolizować potęgę Boga i władcy. Obiekty, które reprezentują ten styl, to: katedra św. Wita, Stary Pałac Królewski i Sala Władysławowska, Wieża Dalibora. Renesansowa elegancja Renesans wprowadził na wzgórzu harmonię, symetrię i inspirację antykiem. W tamtym czasie przestrzenie tworzono przede wszystkim z myślą o celach reprezentacyjnych i wypoczynkowych. Funkcja obronna schodziła na dalszy plan. Kluczowe obiekty, które reprezentują ten styl, to: Letni Pałac Królowej Anny, Złota Uliczka. Dramatyzm baroku Pełen przepychu barok odznaczył się na Hradczanach bogactwem dekoracji i monumentalnymi fasadami. Ten styl reprezentują: Pałac Lobkowicza, zamkowe dziedzińce przebudowane w czasie panowania Marii Teresy, Loreta (kompleks zabudowań sakralnych znajdujący się poza murami zamku, ale w jego sąsiedztwie). Zamek na Hradczanach to nie tylko polityczne centrum, ale także atrakcja turystyczna Księga Rekordów Guinnessa wymienia Zamek Praski jako największy kompleks zamkowy na świecie. Do dziś mieści się tam siedziba prezydenta Czech. Nie oznacza to jednak, że historyczne dziedzictwo nie jest dostępne dla każdego. Mówimy tu przecież o ważnym obiekcie muzealnym, przechowującym wiele zabytków i skarbów państwowych. Wśród najciekawszych atrakcji, które można zwiedzić, warto wymienić obiekty takie jak: katedra św. Wita ze wspaniałymi witrażami. To właśnie tam mieści się kaplica św. Wacława, której ściany są pokryte półszlachetnymi kamieniami i wspaniałymi freskami; Stary Pałac Królewski ze wspaniałą Salą Władysławowską i historycznym Oknem Defenestracji Praskiej; Złota Uliczka, czyli jeden z najbardziej urokliwych zakątków na zamku, gdzie w oczy rzucają się miniaturowe, kolorowe domki. Najsłynniejszym adresem na Złotej Uliczce jest nr 22, pod którym znajduje się dom, gdzie mieszkał i tworzył Franz Kafka; Bazylika i klasztor św. Jerzego, przy którym działa oddział Galerii Narodowej; Pałac Lobkowicza, w którym eksponowana jest jedna z najbogatszych prywatnych kolekcji sztuki w tej części Europy. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Zamek Frydlant to pierwsze zamkowe muzeum w Europie Środkowej. Znajduje się blisko granicy z Polską
Zamek Frydlant jest niezwykłym połączeniem surowej, średniowiecznej warowni obronnej i eleganckiego, pełnego przepychu pałacu renesansowego. Tym, co wyróżnia go na tle wielu innych europejskich twierdz, jest niemal nienaruszony stan. W swojej historii wznoszący się nad Witką zamek nigdy nie został zniszczony ani splądrowany. Dzięki temu w jego wnętrzach do dziś można podziwiać oryginalne meble, dzieła sztuki i przedmioty codziennego użytku.
Spis treści: Perła Gór Izerskich Od wieży strażniczej do arystokratycznej rezydencji Architektura gotyku i renesansu Zwiedzanie zamku Frydlant Gotycko-renesansowa budowla jest jednym z najważniejszych zabytków w północnych Czechach. Zamek został wzniesiony jako obronna warownia. Z czasem, jego przeznaczenie uległo zmianie – z potężnej twierdzy stał się wystawną rezydencją magnacką. Dziś obiekt pełni funkcję muzealną. W tym miejscu należy podkreślić, że mówimy tu o pierwszym muzeum zamkowym w Europie Środkowej. Zamek Frydlant otworzył swe podwoje dla zwiedzających już na początku XIX wieku. Perła Gór Izerskich Zamek Frydlant jest usytuowany w północnej części Czech. Administracyjnie znajduje się w kraju libereckim, w granicach miasta Frydlant. Usytuowany na pograniczu Gór Izerskich i Pogórza Izerskiego, stanowi centralny punkt tzw. cypla frydlanckiego. Dla podróżujących z Polski obiekt ten jest łatwo dostępny. Od przejścia granicznego w Czerniawie-Zdroju ten wspaniały zamek jest oddalony o zaledwie 12 km. Budowla powstała na masywnej, bazaltowej skale, wznoszącej się na wysokość 334 m n.p.m., która góruje nad miastem i doliną rzeki Witki. Wybór takiej lokalizacji nie był przypadkowy. W średniowieczu, gdy powstawały pierwsze fortyfikacje, strome, niemal pionowe zbocza bazaltowego wzgórza stanowiły naturalną, niezwykle trudną do sforsowania barierę obronną. Od wieży strażniczej do arystokratycznej rezydencji Lokalne podania wskazują, że na skale, na której wzniesiono zamek, już w XI wieku istniała wieża strażnicza, strzegąca szlaku handlowego. Należy jednak podkreślić, że pierwsza pisemna wzmianka na temat zamku pochodzi z 1278 roku. Król czeski Przemysł Ottokar II sprzedał wówczas te dobra Rudolfowi von Biberstein. Budowę murowanej warowni rozpoczęto najprawdopodobniej w połowie XIII wieku. Ród Bibersteinów panował we Frydlancie przez niemal trzysta lat, rozbudowując pierwotną fortyfikację w potężny gotycki zamek. Zamek pod rządami Redernów W 1558 roku dobra frydlanckie stały się własnością rodu Redernów. Rozpoczęła się wówczas największa w historii warowni przebudowa. Priorytetem nowych właścicieli nie była wyłącznie obrona. Burzliwe średniowiecze dobiegło końca. Redernowie należeli do innej epoki – renesansu. Sprawni zarządcy i znani mecenasi sztuki chcieli stworzyć wspaniałą, reprezentacyjną rezydencję, która świadczyłaby o ich statusie i bogactwie. Na przełomie XVI i XVII wieku zlecili włoskiemu architektowi, Marco Spazzio di Lancio, budowę nowego renesansowego pałacu i kaplicy, które zostały harmonijnie dołączone do starej, gotyckiej części. Redernowie byli protestantami, a świadectwem ich wiary jest zachowany do dziś renesansowy ołtarz w zamkowej kaplicy, będący cennym zabytkiem z czasów przed wojną trzydziestoletnią. Terra felix W 1622 roku Albrecht von Wallenstein nabył dominium frydlanckie za 150 tys. guldenów. Zamek stał się wówczas centralnym punktem ogromnej machiny ekonomiczno-militarnej. Podczas gdy Europę pustoszyła wojna trzydziestoletnia, jego ziemie przeżywały okres prosperity. Zyskały wówczas miano Terra felix, czyli „szczęśliwej ziemi”. Rosnąca potęga i niezależność Wallensteina wzbudziły jednak nieufność cesarza Ferdynanda II. Oskarżony o zdradę, został zamordowany w Chebie w 1634 roku. Epoka Gallasów Po śmierci Wallensteina, cesarz przekazał dobra frydlanckie swojemu wiernemu generałowi – Maciejowi von Gallas. Jego potomkowie, a od 1759 roku linia Clam-Gallasów, władali zamkiem przez kolejne trzysta lat, aż do 1945 roku. To właśnie ten ród dokonał rzeczy bezprecedensowej. W 1801 roku Clam-Gallasowie otworzyli część zamkowych komnat dla zwiedzających, tworząc tym samym pierwsze w Europie Środkowej muzeum zamkowe. Ostatnie większe prace budowlane były realizowane w latach 60. XIX wieku, kiedy przebudowano skrzydło kasztelana. Narodowe dziedzictwo Na mocy dekretów Beneša, w 1945 roku zamek został przejęty przez rząd czechosłowacki. Dziś jest zarządzanym przez Narodowy Instytut Dziedzictwa zabytkiem kultury i pozostaje jednym z najchętniej odwiedzanych historycznych obiektów w Czechach. Od 1995 roku prowadzony jest szeroko zakrojony program renowacji, który przywraca komnatom ich dawny blask. Architektura gotyku i renesansu W architekturze zamku Frydlant wyraźnie uwidaczniają się wpływy dwóch epok. Najstarszą częścią kompleksu jest zamek górny, który zachował swój pierwotny, gotycki charakter. Jego architektura jest w pełni podporządkowana funkcji obronnej, o czym świadczą grube mury, blanki i wąskie otwory strzelnicze. Dominującym w tej części elementem jest potężna, cylindryczna wieża. Nieco wyżej mieści się renesansowy pałac, którego fasady zdobią wspaniałe dekoracje sgraffitowe. Ta wyrafinowana technika, polegająca na zdrapywaniu wierzchnich, wilgotnych warstw tynku w celu odsłonięcia warstwy o innym kolorze, tworzy bogate wzory. Prawdziwą perłą jest zamkowa kaplica św. Anny. Jej wnętrze skrywa dwa wspaniałe ołtarze. Pierwszy, renesansowy, pochodzi z czasów protestanckich Redernów. Drugi, barokowy, został ufundowany przez katolicki ród Gallasów. Zwiedzanie zamku Frydlant Dla zwiedzających udostępniono wszystkie największe skarby zamku – wspaniałe pomieszczenia, wypełnione oryginalnymi meblami, obrazami, porcelaną i tysiącami innych przedmiotów, tworzących autentyczny wystrój arystokratycznej rezydencji. Na szczególną uwagę zasługują: kuchnia zamkowa – doskonale zachowane pomieszczenie z XVIII wieku z oryginalnymi piecami kaflowymi i imponującą kolekcją miedzianych naczyń; sala rycerska – reprezentacyjna sala ozdobiona portretami właścicieli zamku i herbami rodowymi; zbrojownia – zgromadzono tam ogromną kolekcję, na którą składa się ponad 1000 sztuk broni myśliwskiej i wojskowej. Ekspozycje obejmują również unikatową kolekcję fajek, gabinet zarządcy dóbr, pokój dziecięcy, łazienkę zamkową oraz w pełni zachowany mundur austriackiego feldmarszałka Radetzky’ego. Źródło: National Geographic Traveler Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Dla niektórych to czeskie miasto jest piękniejsze od Pragi – przyciąga fantastyczną kuchnią i wyjątkową architekturą
Karlowe Wary, Mariańskie Łaźnie i Franciszkowe Łaźnie tworzą razem jeden z najciekawszych regionów uzdrowiskowych w Europie. Zobacz, co warto w nich zobaczyć i czego spróbować.
Spis treści: Gorące źródła, cesarz i legenda. Dlaczego warto zacząć od Karlowych Warów? Kolumnady i źródła w Karlowych Warach – gdzie zacząć spacer? Nie tylko źródła. Co jeszcze warto zobaczyć w Karlowych Warach? Zamki i tajemnice między uzdrowiskami. Loket i relikwiarz, który zniknął na dekady Mariańskie Łaźnie – cisza, arystokracja i śpiewająca fontanna w tle Franciszkowe Łaźnie – uzdrowisko, które naprawdę leczy i wycisza Jak zaplanować wyjazd do czeskich uzdrowisk? Transport, noclegi i najlepszy czas na podróż Choć uzdrowiska w zachodnich Czechach kojarzą się głównie z kuracjuszami popijającymi wodę z porcelanowych kubków, kryją w sobie znacznie więcej niż tylko źródła termalne. Karlowe Wary, Mariańskie Łaźnie i Franciszkowe Łaźnie to miejsca o bogatej historii, wyjątkowej architekturze i unikatowym rytmie życia. Od gejzerów i kolumnad, przez średniowieczne zamki, aż po ziołowe likiery i zupy z jajkiem – ten region łączy tradycję z lokalnym kolorytem w sposób, który trudno znaleźć gdziekolwiek indziej. Gorące źródła, cesarz i legenda. Dlaczego warto zacząć od Karlowych Warów? Do Karlowych Warów wjeżdżam wczesnym rankiem, kiedy na dolinę Tepli wciąż jeszcze pada cień, a źródlana para unosząca się nad kolumnadami wygląda jak naturalne przedłużenie rzeki. Trudno znaleźć w Europie miasto, w którym gorąca woda byłaby tak dosłownie wpisana w urbanistykę. Tutaj wszystko zaczyna się od źródeł – jest ich kilkanaście, różnią się temperaturą i składem mineralnym, a każde ma własną historię, nazwę i wiernych bywalców. Najstarsza z lokalnych legend mówi o Karolu IV (ten od Mostu Karola w Pradze), który podczas polowania miał odkryć gorące źródło bijące spod ziemi. Fakt, że cesarz rzymski i król Czech rzeczywiście bywał w tej okolicy, jest dobrze udokumentowany. To on nadał osadzie rangę miasta królewskiego w XIV wieku, a także nazwę – Karlovy Vary, czyli „wrzące źródła Karola”, która przetrwała do dziś. Od tamtej pory woda stała się walutą, kapitałem i znakiem rozpoznawczym miasta. Kolumnady i źródła w Karlowych Warach – gdzie zacząć spacer? Spacer zaczynam od Mlýnskiej Kolumnady, neorenesansowej konstrukcji z końca XIX wieku, zaprojektowanej przez Josefa Zítka, tego samego architekta, który współtworzył praski Teatr Narodowy. Głównych kolumnad, czyli zadaszonych galerii o funkcji spacerowej, jest w Karlowych Warach pięć. A pod Mlýnską – jedną z najbardziej okazałych w mieście – bije pięć źródeł, w tym jeden z najgorętszych – Mlýnský pramen. Kuracjusze przechadzają się z porcelanowymi kubkami na długich dzióbkach, popijając wodę małymi łykami, zgodnie z zaleceniami lekarzy. Ten rytuał, powtarzany od pokoleń, jest równie ważny jak sama woda. Próbuję i ja. Woda ze źródła smakuje wyraźnie mineralnie i słonawo, z lekką goryczką i delikatnie metalicznym posmakiem. Kilka kroków dalej znajduje się Vřídelní Kolumnada, najbardziej surowa w formie, betonowa, powojenna. Poproście pierwszego napotkanego Czecha o pomoc w nauczeniu wymowy tego źródła – bo to nie jest taka prosta sprawa. To serce Karlowych Warów. Tutaj bije Vřídlo – gejzer o temperaturze ponad 70 stopni, który potrafi wystrzelić na kilkanaście metrów. Woda z tego źródła jest tak silnie zmineralizowana, że od wieków wykorzystuje się ją do produkcji soli zdrojowej, eksportowanej niegdyś do całej monarchii habsburskiej. Nie tylko źródła. Co jeszcze warto zobaczyć w Karlowych Warach? Karlowe Wary to jednak nie tylko uzdrowisko, ale też miasto przemysłu i rzemiosła. W dzielnicy Dvory, w dawnej manufakturze, działa dziś założona w 1857 roku huta szkła Moser. Zwiedzając hale produkcyjne, obserwuję proces powstawania kryształowych kielichów i waz, które trafiały na stoły europejskich dworów. Charakterystyczne dla Mosera jest szkło bezołowiowe, ręcznie szlifowane, o intensywnych barwach. To jeden z tych przykładów, kiedy lokalny surowiec i tradycja stworzyły markę rozpoznawalną daleko poza regionem. Warto wybrać się na wycieczkę z przewodnikiem po hucie, aby na własne oczy zobaczyć proces powstawania wielokolorowych naczyń. Kilka minut kolejką linową od centrum wznosi się wzgórze Diana. Z wieży widokowej rozciąga się panorama miasta – wąskiej doliny wciśniętej między zalesione stoki. Ten krajobraz tłumaczy, dlaczego Karlowe Wary nigdy nie stały się metropolią. Brak miejsca wymusił elegancję i porządek, a architektura z przełomu XIX i XX wieku do dziś dominuje nad nowszą zabudową. Na górze warto zatrzymać się na czeski obiad. Ja decyduję się na talerz pełen kulajdy. Ta kremowa zupa z ziemniakami, koperkiem i grzybami, podawana z jajkiem w koszulce, to klasyk tutejszej kuchni domowej. Rozgrzewająca i sycąca, daje mi pretekst, by w drodze powrotnej zrezygnować z kolejki linowej i zejść ze wzgórza Diana na piechotę. Zamki i tajemnice między uzdrowiskami. Loket i relikwiarz, który zniknął na dekady Opuszczając Karlowe Wary, zatrzymuję się w miasteczku Loket. Położony na skalnym cyplu, niemal w całości otoczonym zakolem rzeki Ohře, wygląda jak średniowieczna makieta. Nad czerwonymi dachami góruje masywny zamek, który przez wieki pełnił funkcję twierdzy granicznej, więzienia i rezydencji. To dobre miejsce, by zrozumieć, że region uzdrowiskowy nie istniał w próżni – jego bezpieczeństwo i rozwój były ściśle związane z polityką i militariami Czech. Dzięki uporowi mojej przewodniczki udaje mi się również zobaczyć słynny meteoryt z Loket. To jeden z najstarszych udokumentowanych meteorytów w Europie Środkowej. Według kronik spadł w tej okolicy w XV wieku. Przez długi czas uważano go za „kamień piekielny” lub obiekt o nadprzyrodzonych właściwościach, dlatego przechowywano go właśnie na zamku – najpierw jako osobliwość, później jako obiekt badań. Jeszcze dalej, w Bečovie nad Teplą, znajduje się zamek znany z jednego z najcenniejszych skarbów w Europie Środkowej – Relikwiarza św. Maura. Ten romański zabytek z XIII wieku, porównywany rangą do czeskich klejnotów koronnych, przez dekady był ukryty pod podłogą kaplicy. Odnaleziony dopiero w latach 80. XX wieku, po skomplikowanej akcji poszukiwawczej, dziś jest udostępniany zwiedzającym w ściśle kontrolowanych warunkach. Sama historia relikwiarza – jego wędrówki z Francji do Czech, zmiany właścicieli i dramatyczne ukrycie po II wojnie światowej – mogłaby posłużyć za scenariusz filmu. Mariańskie Łaźnie – cisza, arystokracja i śpiewająca fontanna w tle Jedno jest pewne – Mariańskie Łaźnie są inne. Jeśli Karlowe Wary sprawiają wrażenie miasta, które nieustannie pracuje – woda krąży, kolejki kursują, turyści przemieszczają się między kolumnadami – tutaj dominuje cisza i przestrzeń. Uzdrowisko powstało później, na początku XIX wieku, i od początku planowano je z rozmachem. Szerokie aleje, rozległe parki i monumentalne pensjonaty miały odpowiadać gustom arystokracji. Głównym punktem jest Kolumnada Maksymiliana, żeliwna konstrukcja z końca XIX wieku, przy której biją m.in. Křížový pramen i Ferdinandův pramen. W przeciwieństwie do Karlowych Warów, wody w Mariańskich Łaźniach są zimne, bogate w dwutlenek węgla i sole żelaza. To właśnie one zadecydowały o specjalizacji uzdrowiska – leczeniu chorób metabolicznych i układu krążenia. Spacer po Parku Zdrojowym prowadzi do Śpiewającej Fontanny. Jej mechanizm, zsynchronizowany z muzyką klasyczną, przyciąga turystów, ale mnie bardziej interesuje kontekst historyczny. To tutaj bywali Goethe, Chopin i Wagner. Goethe, który spędził w Mariańskich Łaźniach kilka sezonów, miał powiedzieć, że to jedyne miejsce, gdzie naprawdę odpoczywał. Dziś jego obecność przypominają tablice pamiątkowe i nazwy hoteli, ale duch epoki jest wciąż wyczuwalny w architekturze. Kilka kilometrów od centrum rozciąga się Národní přírodní rezervace Kladské rašeliny. Drewniane kładki prowadzą przez torfowiska, a krajobraz zmienia się diametralnie – zamiast parkowej zieleni pojawia się surowa, północna przyroda. To jeden z tych momentów, kiedy łatwo zrozumieć, dlaczego kuracjusze od zawsze łączyli leczenie z długimi spacerami. Tutejsze powietrze, chłodne i wilgotne, ma zupełnie inny charakter niż w dolinach. Franciszkowe Łaźnie – uzdrowisko, które naprawdę leczy i wycisza Franciszkowe Łaźnie są najmniejsze z trzech uzdrowisk, ale to właśnie ich skala robi największe wrażenie. Założone w 1793 roku, niemal od początku były podporządkowane jednej funkcji – leczeniu. Niska, klasycystyczna zabudowa, pastelowe fasady i symetryczny układ ulic tworzą miasto, które bardziej przypomina sanatoryjny ogród niż kurort. Tutejsze źródła są bogate w żelazo i dwutlenek węgla. Najsłynniejszy jest Františkův pramen, od którego miasto wzięło nazwę. Charakterystycznym symbolem uzdrowiska stała się rzeźba chłopca z rybą – Františka – której dotknięcie ma przynosić szczęście i, według lokalnych wierzeń, sprzyjać płodności. Ten element ludowej tradycji ciekawie kontrastuje z naukowym podejściem do balneologii, które od XIX wieku rozwijano właśnie tutaj. We Franciszkowych Łaźniach tempo życia wyraźnie zwalnia. Wieczorami parki pustoszeją, a goście wracają do hoteli na zabiegi i kolacje. To miejsce, które najlepiej oddaje pierwotny sens uzdrowiska – nie jako atrakcji turystycznej, ale przestrzeni regeneracji. Jak zaplanować wyjazd do czeskich uzdrowisk? Transport, noclegi i najlepszy czas na podróż Planując wyjazd do Karlowych Warów, Mariańskich Łaźni i Franciszkowych Łaźni, warto zapoznać się z możliwościami dojazdu i noclegu oraz wybrać najlepszy moment na podróż. Najwygodniejszym sposobem poruszania się między tymi trzema uzdrowiskami jest samochód lub pociąg regionalny – połączenia są częste, a odległości między miejscowościami niewielkie. Karlowe Wary mają również bezpośrednie połączenia kolejowe z Pragą, a przejazd zajmuje około 3–3,5 godziny. Pociągi i autobusy kursujące między uzdrowiskami zazwyczaj pokonują trasę w czasie od 45 do 90 minut. Najlepszy czas na odwiedzenie zachodnich Czech to wiosna i wczesna jesień. Wtedy pogoda sprzyja spacerom, a uzdrowiska są spokojniejsze. Latem zdarza się większy ruch turystyczny, szczególnie w weekendy oraz w trakcie lokalnych festiwali. Warto też zapytać o zniżki dla polskich turystów, które niekiedy oferowane są przez miejscowe obiekty noclegowe. Podczas pobytu w Karlowych Warach warto rozważyć nocleg w jednym z dwóch renomowanych hoteli: Grandhotel Pupp to historyczny obiekt z XVIII wieku, związany z europejską elitą i festiwalem filmowym – to właśnie tutaj kręcono sceny do „Casino Royale”. Z kolei Hotel Imperial, położony na wzgórzu z widokiem na miasto, oferuje eleganckie wnętrza i własne zaplecze uzdrowiskowe. W Mariańskich Łaźniach dobrą opcją dla gości nastawionych na pełen program leczniczy będą nowoczesne sanatoria Ensana Health Spa Hotels. Dla tych, którzy preferują krótszy wypoczynek w stylowym otoczeniu, Hotel Falkensteiner – łączący secesyjną architekturę z nowoczesnym spa – będzie odpowiednim wyborem. Jeśli natomiast planujesz zatrzymać się we Franciszkowych Łaźniach, spodziewaj się mniejszych, kameralnych obiektów. W miasteczku dominują sanatoria i hotele lecznicze, często wyspecjalizowane w określonych terapiach, oferujące spokojne warunki do regeneracji. Źródło: National Geographic Traveler, VisitCzechia.com Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po świecie podróżuje w poszukiwaniu smaków lokalnych kuchni. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Odwiedziłem jarmarki bożonarodzeniowe w Pradze. Ceny w stolicy Czech zaskakują!
Jarmarki bożonarodzeniowe w Pradze to wyjątkowy czas, kiedy zabytkowe place czeskiej stolicy rozświetlają magiczne dekoracje, drewniane stragany na głównych placach miasta uginają się od kiełbas i słodkich trdelników, a w chłodnym grudniowym powietrzu unosi się aromat grzanego wina. Podczas mojej podróży do Pragi odwiedziłem najpopularniejsze jarmarki, zebrałem praktyczne wskazówki, co warto zjeść i kupić, jak zaplanować spacer po mieście oraz gdzie nocować, a przy okazji przetestowałem świeżo odnowiony praski hotel w doskonałej lokalizacji.
Spis treści: Najpopularniejsze jarmarki bożonarodzeniowe w Czechach Na co szczególnie zwrócić uwagę na praskich jarmarkach Ceny na praskich jarmarkach bożonarodzeniowych Porady dla turystów – jak zaplanować wizytę Idealny nocleg w sercu Pragi Korzenie świątecznych jarmarków w Pradze sięgają XVIII wieku. Już wtedy, w okresie adwentowym, mieszkańcy Pragi spotykali się na miejskich placach, by kupować ozdoby choinkowe, wypieki i drobne upominki. Targi pełniły ważną funkcję społeczną – integrowały lokalną społeczność i podtrzymywały świąteczną atmosferę wśród mieszkańców. Choć z biegiem lat jarmarki ewoluowały, zachowały swój wyjątkowy charakter – pełen rękodzieła, tradycyjnych smaków i estetyki inspirowanej dawnymi czasami. Dziś w grudniu Praga jest równie chętnie odwiedzana przez turystów z całego świata, jak podczas miesięcy letnich. Najpopularniejsze jarmarki bożonarodzeniowe w Czechach Rynek Staromiejski – serce świątecznej Pragi Główny jarmark świąteczny odbywa się na Rynku Staromiejskim (Staroměstské náměstí) i trwa od 29 listopada 2025 do 6 stycznia 2026. Centralnym punktem jest ogromna choinka, którą co roku przystraja się według innego motywu przewodniego. Otoczone drewnianymi domkami drzewo tworzy niezapomniany klimat – to właśnie tutaj odbywają się występy chórów, pokazy tradycyjnych zwyczajów oraz koncerty. Na środku placu stoi też specjalna platforma, na której można zrobić zdjęcie z pięknie przystrojonym placem. Nad Rynkiem Staromiejskim góruje gotycka wieża ratuszowa z niezwykle pomysłowym mechanizmem zegara astronomicznego, jednego z symboli Pragi. Plac Wacława – świąteczny deptak z atrakcjami Drugi największy jarmark bożonarodzeniowy w Pradze mieści się na Placu Wacława (Václavské náměstí). Choć mniej kameralny, charakteryzuje się dużą różnorodnością stoisk – od lokalnych rzemieślników po stoiska z kuchnią międzynarodową. Działa tu też scena muzyczna oraz punkty oferujące grzane piwo i słodycze dla dzieci. W ciagu dnia dla wszystkich dostępne jest również lodowisko. Okolice Placu Wacława to prawdziwe centrum miasta. To tu znajdują się najpopularniejsze czeskie i międzynarodowe sklepy, kawiarnie i restauracje. Na szczycie placu góruje ogromny budynek Muzeum Narodowego. Przy okazji pobytu w Pradze, warto zajrzeć do środka na interesującą wystawę o historii państwa i narodu czeskiego. Jarmark na Vinohradach – bardziej lokalnie, mniej turystycznie Zaledwie 10 minut spacerem od Placu Wacława znajduje się jedna z najciekawszych dzielnic Pragi. Winohrady, czyli „winnice", położone są na wzgórzach, na których dawniej król Karol IV kazał założyć uprawy winorośli. Dziś to okolica popularna wśród młodych ludzi i ekspatów. Tutejszy jarmark bożonarodzeniowy działa na Placu Pokoju (Náměstí Míru) i ma zdecydowanie bardziej lokalny charakter niż jarmarki w centrum miasta. Nawet ceny są tutaj bardziej przystępne. Za kubek grzańca zapłaciłem 75 koron, czyli jakieś 13 złotych. W jednym w położonych centralnie stoisk znajduje się kultowe miejsce z langoszami. Rozpoznacie je po kolejce ludzi chętnych stojących za gorącymi węgierskimi plackami. Inne lokalizacje – klimatyczne jarmarki poza centrum Warto odwiedzić również mniejsze jarmarki, które odbywają się w dzielnicach takich jak Náměstí Míru, Tylovo náměstí, Anděl i na Zamku Praskim. Szczególnie ten ostatni oferuje niezapomniany widok na miasto, a przy tym znacznie mniejsze tłumy niż w centrum. Na co szczególnie zwrócić uwagę na praskich jarmarkach Świąteczne smaki – co zjeść i wypić Na każdym jarmarku można spróbować tradycyjnych czeskich potraw – smażonych kiełbasek, pieczonej szynki z rożna (pražská šunka), słodkich naleśników palačinky czy trdelníka, czyli ciasta pieczonego na ogniu z dodatkiem cynamonu i cukru. Do tego obowiązkowo kubek grzanego wina (svařak) lub miodu pitnego (medovina). Rękodzieło, ozdoby i prezenty Stoiska z rękodziełem oferują ceramikę, drewniane zabawki, bombki, ozdoby choinkowe i świece. Produkty wytwarzane są przez lokalnych rzemieślników, często w duchu tradycyjnych metod, co sprawia, że zakupy na jarmarku są unikalnym doświadczeniem. Koncerty, atrakcje i wyjątkowe dekoracje Organizatorzy przygotowują rozbudowany program kulturalny: występy dziecięcych chórów, kolędowanie, pokazy tańców ludowych i iluminacje świetlne. Dla najmłodszych są karuzele i mini-zoo ze zwierzętami. Ceny na praskich jarmarkach bożonarodzeniowych Co mnie pozytywnie zaskoczyło, ceny na praskich jarmarkach bożonarodzeniowych są w tym roku przystępne dla turystów, choć nie da się ukryć, że nieco wyższe niż w standardowych punktach gastronomicznych. Za kubek aromatycznego grzanego wina (svařák) o pojemności 0,2 l zapłacimy średnio około 100 koron (17 zł), podobnie jak za tradycyjny trdelníka w wersji klasycznej – warianty z dodatkami mogą kosztować nieco więcej. Piwo serwowane na stoiskach kosztuje zwykle około 80 koron (14 zł), a porcja pieczonych kasztanów lub innych ciepłych przekąsek – w granicach 140 CZK (15 zł). Ciepłe i bardzo pożywne dania typu langosz zaczynają się od 180 koron (31 zł), zależnie od wielkości i składników. Na stoiskach z rękodziełem można znaleźć ozdoby świąteczne i drobne pamiątki już od 80–150 koron, choć bardziej dekoracyjne i oryginalne produkty potrafią kosztować więcej. Planując całodniową wizytę – z posiłkiem, napojami i drobnymi zakupami – warto przygotować budżet rzędu 800–1500 koron na osobę, co pozwoli w pełni cieszyć się atmosferą targów bez rezygnowania z atrakcji. Porady dla turystów – jak zaplanować wizytę Najlepsze pory dnia i dni tygodnia Mnie zależało na spokojnym spacerze, więc przyjechałem do Pragi już w środę i spacerowałem od południa. Wieczorami i w weekendy jarmarki są najbardziej zatłoczone. Warto jednak odwiedzić je po zmroku – iluminacje wtedy robią największe wrażenie. Przemieszczanie się po mieście – transport i logistyka Praga ma doskonałą sieć komunikacji miejskiej. Najłatwiej poruszać się metrem – stacje Staroměstská, Můstek i Muzeum znajdują się tuż przy jarmarkach. Bilety można kupić w automatach, kioskach i aplikacjach mobilnych. Jednorazowy bilet 30-minutowy kosztuje 39 koron, czyli ok. 7 zł. Praktyczne triki – oszczędność czasu i unikanie tłumów Zaplanuj trasę wcześniej i wybierz mniej popularne jarmarki na popołudnie. Warto mieć przy sobie gotówkę, choć wiele stoisk akceptuje już karty. Zabierz kubek wielokrotnego użytku – niektóre punkty naliczają kaucję za plastikowe naczynia. Idealny nocleg w sercu Pragi Novotel Praha Wenceslas Square – świetna lokalizacja i fantastyczne jedzenie Dobrą bazą wypadową do zwiedzania jarmarków w Pradze okazał się dla mnie Novotel Praha Wenceslas Square (Katerinska 38) – czterogwiazdkowy hotel, który właśnie przeszedł gruntowną modernizację. Nowoczesny design wnętrz, wysoki standard usług i ekologiczne rozwiązania sprawiają, że jest to jeden z najczęściej wybieranych hoteli w centrum miasta. Hotel znajduje się zaledwie kilka minut spacerem od Placu Wacława i stacji metra Pavlova. Dzięki temu bez trudu można dojść pieszo zarówno do Rynku Staromiejskiego i innych popularnych jarmarków. Na mnie duże wrażenie zrobił przestronny, odnowiony pokój z dużym łóżkiem oraz nieprzeciętna śródziemnomorska kuchnia w hotelowej restauracji Tata. – W naszej kuchni można również spróbować oryginalnej kuchni czeskiej – mówi mi Petr Košťál, chef restauracji Tata. Korzystam z okazji i dopytuję o czeskie tradycje kulinarne. – Każdy region Czech ma swoje własne tradycje kulinarne, ale w każdym na pewno można zjeść tradycyjne dania mięsne i ziemniaczane. To jest baza naszej kuchni. Najbardziej uniwersalne danie kuchni czeskiej to jednak víčková na smetaně – polędwica wołowa w sosie śmietanowo-warzywnym, podawana z knedlikami, żurawiną i bitą śmietaną, pečená kachna – pieczona kaczka z kapustą i knedlikami i oczywiście knedlíky – kluski (bułczane lub ziemniaczane), podstawa kuchni czeskiej. Źródło: National Geographic Traveler, trhypraha.cz Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po świecie podróżuje w poszukiwaniu smaków lokalnych kuchni. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Bombowe odkrycie ojca i syna w Górach Orlickich. Ponad 100 pocisków z czasów II wojny światowej
Podczas hobbystycznych poszukiwań z wykrywaczem metali ojciec z synem natknęli się w Bartošovicach, niedaleko granicy z Polską, w Górach Orlickich na niezwykłe znalezisko. Był to olbrzymi skład amunicji artyleryjskiej z czasów II wojny światowej. Niezbędna była interwencja policji.
O takich historiach słyszymy coraz częściej – detektory metali coraz częściej są kupowane przez pasjonatów historii, którzy z ich pomocą przeczesują pola i lasy w poszukiwaniu pamiątek. Jednak nie zawsze takie działanie jest bezpieczne, o czym przekonali się ojciec z synem. Wybrali się na poszukiwania z detektorem metali po Górach Orlickich w Czechach, niedaleko granicy z Polską. Efekt ich wycieczki musiał ich zadziwić. Niebezpieczny przedmiot w ziemi Do tego wydarzenia doszło 28 października. Krótko po południu, 48-letni mężczyzna zgłosił na numer alarmowy czeskiej policji, że znalazł przedmiot przypominający amunicję w lesie. Lokalizacja: około 300 metrów od przejścia granicznego w Bartošovicach w Górach Orlickich. Poszukiwacz wykrył zagadkowy przedmiot na głębokości około 30 cm. Policja rozdysponowała na miejsce ekipę, która zabezpieczyła teren oraz specjalistę – pirotechnika policyjnego. O tym wydarzeniu poinformowała w komunikacie komenda policji Kraju Hradeckiego. Cała masa pocisków Poszukiwacz postąpił słusznie, zawiadamiając służby. Okazało się, że pod ziemią skrywał się zdecydowanie więcej niż tylko jeden niebezpieczny przedmiot. Tylko pierwszego dnia wykopano 28 sztuk amunicji artyleryjskiej kalibru 105 mm, 1 sztukę kalibru 75 mm oraz 2 naboje kalibru 105 mm. Wykopaliska przerwano na noc, ale obszar był pod stałym nadzorem policji. Kolejny dzień okazał się jeszcze bardziej owocny. Eksperci kontynuowali prace wykopaliskowe z wykorzystaniem ciężkiego sprzętu. Łącznie w czasie dwudniowych prac wydobyto 110 sztuk amunicji artyleryjskiej kalibru 105 mm, 13 sztuk kalibru 75 mm oraz 3 naboje. „Po zakończeniu badań całą amunicję bezpiecznie przetransportowano do specjalistycznego magazynu w Ralsku. Transportowi towarzyszył patrol policyjny z Rokytnic w Górach Orlickich” – czytamy w komunikacie czeskiej policji. Apel: zachowajmy ostrożność Policja Republiki Czeskiej apeluje o zachowanie szczególnej ostrożności w przypadku znalezienia podejrzanego przedmiotu – zwłaszcza takiego, który może przypominać amunicję, materiały wybuchowe lub inne materiały niebezpieczne. „Nie należy manipulować przedmiotem. Nie należy go wykopywać, przenosić ani badać. Należy zachować bezpieczną odległość od miejsca znalezienia przedmiotu” – wylicza czeska policja. W przypadku takie znaleziska należy zadzwonić do służb. Na terenie Czech – pod numer 158. Jeżeli znajdziemy niewybuch na terenie Polski – należy zawiadomić policję, która wstępnie sprawdzi czy znaleziony przedmiot jest wybuchowy i niebezpieczny. A jeżeli tak – wtedy zawiadomi o tym fakcie jednostkę wojskową i zabezpieczy miejsce do czasu przybycia patrolu minerskiego. „Niezachowanie należytych środków bezpieczeństwa po odkryciu takiego znaleziska, niewłaściwe postępowanie wynikające z braku świadomości o grożącym niebezpieczeństwie może doprowadzić do wielu niepotrzebnych nieszczęść, a nawet śmierci” – czytamy na stronie polskiej policji. Następujące dane należy podać policji w przypadku zgłoszenia: miejsce odnalezienia; opisać wygląd przedmiotu, gabaryty, liczbę; podać telefon kontaktowy do osoby, która dokonała odkrycia. Warto przypomnieć, że prowadzenie poszukiwań zabytków, np. za pomocą detektora metalu, jest w Polsce możliwe pod pewnymi warunkami. Należy jednak uzyskać na to pozwolenie jednego z Wojewódzkich Urzędów Ochrony Zabytów. Źródła: Policie České republiky, komenda powiatowa policji w Bełchatowie Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Nie został kanonizowany, ale ludzie i tak uznali go za świętego. Archeolodzy odkryli jego szczątki w krypcie
Otwarta po 140 latach krypta w Kłodzku ukazała niezwykłe znalezisko – szczątki czeskiego arcybiskupa. Arnoszt z Pardubic, choć nie został oficjalnie świętym, był uważany za wyjątkową postać. Dlaczego chciał być pochowany właśnie w Kłodzku? Archeolodzy i historycy próbują rozwikłać tę zagadkę.
Kłodzko uznawane jest za jedno z najpiękniejszych i najstarszych miast Dolnego Śląska. Na jego historię składają się złożone dzieje nie tylko Polski, ale też Niemiec czy Czech. Znakiem rozpoznawczym miasta i jego wielką atrakcją jest górująca nad nim twierdza, położona na Wzgórzu Zamkowym. Nie powinno zatem dziwić to, że archeolodzy i historycy co i rusz napotykają w tym miejscu na ciekawe pozostałości po historii. Zagadkowa krypta Najnowsze badania dwumetrowej krypty w Kolegiacie Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Kłodzku nie były naukową fanaberią, ale koniecznością. Posadzka nad nimi zaczęła się zapadać, dlatego niezbędne były prace remontowe, by nie doszło do katastrofy. Rozpoczęły się badania archeologiczne. Ze strony polskiej prowadził je dr Paweł Duma z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Wrocławskiego. Z Czech była też spora reprezentacja naukowa z Uniwersytetu Pardubickiego, Uniwersytetu Południowoczeskiego w Czeskich Budziejowicach oraz z Muzeum Narodowego w Pradze. Skąd taka duża liczba badaczy zza naszej południowej granicy? Otóż było wiadomo, że w krypcie spoczywają szczątki ważnej osobistości – duchownego Arnoszta z Pardubic (1297–1364), który prawdopodobnie pochodził z Kłodzka. Ten duchowny studiował na uniwersytetach w Padwie i Bolonii. Po powrocie do Czech został pierwszym arcybiskupem praskim. Odgrywał znaczącą rolę polityczną w regionie. Zgodnie z jego wolą pochowano go w Kłodzku, w ufundowanym przez niego kościele Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny. Szczątki w skrzynce „Kilka dni temu po odsłonięciu kamiennej płyty krypty, archeolodzy natrafili na metalową skrzynkę zachowaną wraz z oryginalnymi pieczęciami z XIX wieku. W jej wnętrzu znajdowały się ludzkie szczątki owinięte w tkaniny, prawdopodobnie jedwabne, szklany pojemnik oraz fragmenty tkanin i metalowych ozdób” – czytamy w relacji Uniwersytetu Wrocławskiego w mediach społecznościowych. Co dalej ze szczątkami? Teraz polsko-czeski zespół przeprowadzi specjalistyczne analizy – m.in. badania izotopowe oraz genetyczne. Mają one dostarczyć nowych informacji na temat pochodzenia, diety czy wyglądu arcybiskupa. Bo choć w Kłodzku spędził niewiele czasu, to właśnie to miasto wybrał – z jakiegoś powodu – jako miejsce swojego spoczynku. Czy analizy rozwiążą tę zagadkę? Pośmiertne losy Arnoszta Grób Arnoszta po raz ostatni otwierano w 1881 roku. Wygląda na to, że niewiele pozostało z jego doczesnych szczątków. Umieszczono je w niewielkim szklanym naczyniu, które następnie złożono w metalowej skrzynce. W krypcie znajdowały się też liczne fragmenty drewna pochodzące z niezachowanej w całości drewnianej skrzyni. Odkryte elementy w krypcie sugerują badaczom, że w okresie baroku szczątki mogły być eksponowane. Trudno dziś jednak ustalić, kiedy dokładnie zadecydowano o ich ponownym pochówku. Wiadomo, że duchowny był czczony przez lud. Po jego śmierci wiele osób uznało go za świętego, mimo że nigdy nie został kanonizowany. Po zakończeniu ekspertyz szczątki arcybiskupa zostaną ponownie złożone w tej samej krypcie. Źródło: Uniwersytet Wrocławski Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Polskie MSZ ostrzega: Czechy, w tym Praga, zmagają się z epidemią „choroby brudnych rąk”
Tuż przed jednym z najgorętszych pod względem turystycznych okresów w roku Czechy mają ogromnego pecha. Kraj, a szczególnie Pragę, nawiedziła epidemia wirusowego zapalenia wątroby typu A. Polskie MSZ wydało ostrzeżenie.
W ostatnich miesiącach w Czechach nastąpił alarmujący wzrost zachorowań na wirusowe zapalenie wątroby typu A (WZW A), potocznie nazywane żółtaczką pokarmową. Według tamtejszego Państwowego Instytutu Zdrowia Publicznego (SZU), od początku roku zgłoszono już 2597 przypadków tej choroby, czylo niemal czterokrotnie więcej niż w całym roku 2024, gdy odnotowano 636 infekcji. Epidemia w Czechach – gdzie przypadków jest najwięcej? Najbardziej dotknięte epidemią regiony to Praga oraz środkowe Czechy — w samej Pradze odnotowano 1108 przypadków, a w regionie środkowoczeskim kolejne 418. Co więcej, choroba rozprzestrzenia się po całej populacji: zachorowania występują we wszystkich grupach wiekowych, choć najczęściej dotykają dorosłych w wieku 30–45 lat oraz dzieci między 5. a 9. rokiem życia. Sytuacja jest poważna również pod względem klinicznym. Większość zakażonych trafia do szpitali, a w wielu przypadkach placówki nie są w stanie przyjąć wszystkich chorych. Niestety, od początku roku z powodu powikłań związanych z WZW A zmarło już 29 osób. Wśród ofiar dominują mężczyźni z dodatkowymi problemami zdrowotnymi. Polskie MSZ ostrzega W odpowiedzi na pogarszającą się sytuację epidemiologiczną, polskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych wydało specjalne ostrzeżenie. „Ambasada RP w Pradze informuje o wzroście liczby zachorowań na wirusowe zapalenie wątroby typu A na terenie Republiki Czeskiej. Najwięcej przypadków odnotowano w Pradze, a także w krajach środkowoczeskim i morawsko‑śląskim” – brzmi komunikat MSZ. Eksperci podkreślają, że najskuteczniejszą metodą ochrony przed WZW A jest szczepienie. Polskie MSZ zapowiada, że może aktualizować swoje zalecenia dla podróżujących w zależności od rozwoju sytuacji epidemiologicznej. Co to jest WZW A? Wirusowe zapalenie wątroby typu A to ostra choroba zakaźna, przenoszona głównie drogą pokarmową. Atakuje wątrobę, powodując objawy takie jak gorączka, osłabienie, nudności, ból brzucha oraz żółtaczkę. Choroba zwykle przebiega samoograniczająco i nie przechodzi w postać przewlekłą. WZW A to typowa „choroba brudnych rąk”. Szanse na zarażenie się można skutecznie zmniejszyć zachowując higienę: myjąc ręce i surową żywność (np. owoce). Unikanie jedzenia z niepewnych źródeł i picie wody tylko z butelek także mogą znacząco zmniejszyć ryzyko. Źródła: PAP, MSZ Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Czeska oferta dla Polaków: najlepsze uzdrowiska nawet o połowę tańsze
Po raz pierwszy w historii Czechy ruszają z programem dla kuracjuszy z Polski! Dzięki OPEN POLSKA możesz spędzić tydzień w wybranych hotelach już od 1800 zł. Leczenie, relaks i wellness w Karlowych Warach, Mariańskich i Franciszkowych Łaźniach oraz Jáchymovie czekają – liczba miejsc ograniczona!
Czeska Centrala Ruchu Turystycznego CzechTourism oraz kraj karlowarski uruchomiły program OPEN POLSKA – pierwszą w historii akcję skierowaną do Polek i Polaków. To niepowtarzalna okazja, aby spędzić tydzień w kilku wybranych do programu hotelach w renomowanych czeskich uzdrowiskach za jedyne 1800 zł. Polacy, dotąd stanowiący mniej niż 1% odwiedzających zachodnioczeskie uzdrowiska, są teraz szczególnie zapraszani, by odkryć czeskie „podziemne morze zdrowia”. Oferta OPEN POLSKA jest ograniczona czasowo – rezerwacji trzeba dokonać do końca stycznia 2026 roku, a pobyt musi odbyć się do końca maja (lub do wyczerpania puli pokoi). Hasło OPEN POLSKA należy podać przy rezerwacji. Co zawiera tygodniowy pobyt z rabatem OPEN POLSKA? W ramach pakietu Medical wellness z rabatem OPEN POLSKA otrzymujesz: 7 noclegów w pokoju 2-osobowym w wybranym hotelu śniadania i kolacje wstępną konsultację lekarską 1 zabieg dziennie (łącznie 6 w ciągu tygodnia) Zabiegi obejmują terapie wodne, manualne, torfowe oraz lokalne czeskie specjalności. Pakiet został opracowany na podstawie rekomendacji grupy polskich lekarzy, którzy odwiedzili czeskie uzdrowiska w sierpniu 2025 roku. Wstępna konsultacja i plan zabiegów mają profilaktyczny charakter, a badania koncentrują się na wykrywaniu niedoborów i poprawie ogólnego stanu zdrowia. Dodatkowe zabiegi można dokupić po konsultacji z lekarzem. Jakie są ceny i na co trzeba uważać? Standardowy koszt pobytu w czeskich uzdrowiskach wynosi 80–250 EUR za dzień w zależności od standardu hotelu. Z rabatem OPEN POLSKA można zapłacić już od 1800 PLN za cały tydzień. Do ceny należy doliczyć obowiązkową opłatę uzdrowiskową – ok. 2 EUR za dzień. Choć cena promocyjna jest niezwykle korzystna, zaleca się zwrócić uwagę na: odpowiednie stosowanie wód leczniczych (nie mieszać źródeł, nie pić z plastiku) punktualność przy zabiegach komunikację z personelem (najpewniejszy kontakt po angielsku, po niemiecku i po rosyjsku) Gdzie możesz skorzystać z programu: Karlowe Wary, Mariańskie, Franciszkowe i Jáchymov Program OPEN POLSKA obowiązuje w wybranych hotelach w czterech uzdrowiskach zachodnioczeskich: Karlowe Wary – największe historyczne uzdrowisko Europy kontynentalnej, słynne z kuracji pitnych i nowego instytutu balneologii I-LAB Mariańskie Łaźnie – romantyczne miasto w stylu neoklasycystycznym Franciszkowe Łaźnie – spokojna lokalizacja, alternatywa dla in vitro Jáchymov – specjalizacja w leczeniu bólów stawów, znane z kuracji radonowych Wszystkie uzdrowiska znajdują się stosunkowo blisko Polski i mają dobre połączenia komunikacyjne. Lotnisko w Pradze znajduje się w kierunku Karlowych Warów, a planowany nowy odcinek autostrady ma skrócić czas podróży o kolejne 20 minut. Pobyt w uzdrowiskach arto połączyć z jednym dniem w czeskiej stolicy. Jak zarezerwować i nie przegapić tej historycznej oferty? Aby skorzystać z programu, należy: Wybrać hotel z oferty OPEN POLSKA. Ich dostępność jest stale aktualizowana na tej stronie. Skontaktować się z nim mailowo i podać hasło OPEN POLSKA. Zarezerwować pobyt rozpoczynający się w niedzielę. Oferta jest ograniczona czasowo i ilościowo. Po pobycie otrzymasz krótką ankietę – organizatorzy liczą na opinię i rekomendację. To część testowego charakteru programu. Nie ma dofinansowania NFZ – to w pełni prywatna inicjatywa nastawiona na profilaktykę i regenerację. Jednak nawet bez rabatu czeskie uzdrowiska są 30–50% tańsze od zachodnioeuropejskich odpowiedników. Polacy są mile widziani i mile widziane są także dłuższe pobyty lecznicze. Czesi chcą stworzyć jeszcze bardziej międzynarodową atmosferę w swoich uzdrowiskach. To wyjątkowy moment, by spróbować czegoś nowego, zadbać o zdrowie i odpocząć w pięknym stylu. Źródło: visitczechia, Karlsbad region | ŽivyKraj.cz
To jeden z najbardziej tajemniczych skarbów w Czechach. Zawiera palec Jana Chrzciciela
To historia jak z Indiany Jonesa. Jeden z najważniejszych skarbów średniowiecznej kultury europejskiej przez kilka dekad był ukryty na zamku w Czechach. W wyścigu o jego odnalezienie brał udział tajemniczy Amerykanin, czechosłowackie służby specjalne i potomkowie rodziny dawnych właścicieli.
Spis treści: Relikwiarz św. Maura – geneza, budowa i symbolika chrześcijańska Burzliwe dzieje relikwiarza św. Maura – od Belgii po Czechy Badania naukowe i tajemnice zawartości relikwiarza Relikwiarz św. Maura – praktyczne informacje dla zwiedzających Bečov Relikwiarz św. Maura to wyjątkowy przykład romańskiej sztuki złotniczej i jeden z najważniejszych zabytków kultury europejskiej. Powstał w XIII wieku w Belgii, zachwycając kunsztem wykonania i bogactwem symboli chrześcijańskich. W jego wnętrzu przechowywane są relikwie czterech świętych, a historia relikwiarza to pasjonująca opowieść o średniowiecznej wierze, wojennych dramatycznych losach i odkryciu po dekadach zapomnienia. Dziś relikwiarz można podziwiać na czeskim zamku w Bečovie nad Teplą w Czechach, gdzie jest przechowywany jako jeden z najcenniejszych skarbów naszych południowych sąsiadów. Relikwiarz św. Maura – geneza, budowa i symbolika chrześcijańska Relikwiarz z Bečova reprezentuje sztukę, która rozkwitała w Europie Zachodniej w XII i XIII wieku. Dzieło to powstało w warsztatach nadreńskich, prawdopodobnie w dzisiejszej Belgii, gdzie w ówcześnie rozwijała się tradycja tworzenia bogato zdobionych relikwiarzy w formie miniaturowych kościołów lub trumienek. Kunszt rzemieślników uwidacznia się w każdym detalu: relikwiarz ma 1,4 metra długości, 42 centymetry szerokości i 70 centymetrów wysokości. Wykonany jest z drewna, pokrytego płatami złota, srebra i miedzi. Figury i płaskorzeźby wykonano ze srebra, częściowo pozłacanego, a misterną ornamentykę zrealizowano przy użyciu cienkich, pozłacanych drucików z miedzi. Relikwiarz zdobi około 300 kamieni szlachetnych i półszlachetnych – szczegóły tej kompozycji są chronione tajemnicą państwową ze względów bezpieczeństwa. Symbolika architektoniczna i teologiczna relikwiarza Relikwiarz św. Maura wyglądem przypomina miniaturową świątynię – co nie jest przypadkowe, lecz wynika z głębokiej symboliki chrześcijańskiej. Kształt konstrukcji oraz zdobienia nawiązują do tzw. niebiańskiej Jerozolimy, a ośmioboczny korpus relikwiarza odsyła do liczby osiem, symbolizującej w chrześcijaństwie zmartwychwstanie, wieczne życie i spełnienie obietnic Boga. Na dachach relikwiarza znajdują się płaskorzeźby przedstawiające sceny z życia świętych, których relikwie przechowywano w środku: św. Jana Chrzciciela, św. Maurycego, św. Tymoteusza i św. Apolinarego. Każda ze stron relikwiarza opowiada historię ostatnich dni tych świętych, co miało na celu wzmocnienie pobożności i pamięci o męczennikach wśród wiernych. Zdobienia relikwiarza mają także wymiar duchowy – figury apostołów i innych świętych, umieszczone na płytach, symbolizują wspólnotę Kościoła triumfującego, a sceny z Męki Pańskiej przywołują misterium Pasji Chrystusa i nadzieję zmartwychwstania. Zgodnie z badaniami przeprowadzonymi przez specjalistów Muzeum Sztuki Sakralnej w Pradze symbolika relikwiarza była świadomie wykorzystywana do wzmacniania kultu świętych i edukacji religijnej w średniowiecznych wspólnotach benedyktyńskich. Burzliwe dzieje relikwiarza św. Maura – od Belgii po Czechy Początkowo relikwiarz św. Maura znajdował się w klasztorze benedyktynów w Florennes w Belgii. Benedyktyni otrzymali w nim relikwie aż czterech świętych, w tym fragment palca św. Jana Chrzciciela – relikwii niezwykle cennej i rzadko spotykanej poza Italią czy Ziemią Świętą. Był to obiekt kultu i dumy lokalnej wspólnoty, pielęgnowany przez całe średniowiecze. Po rozwiązaniu klasztoru relikwiarz trafił do rąk arystokratycznego rodu Beaufort-Spontin, który miał posiadłości zarówno w Belgii, jak i w Czechach. W XIX wieku relikwiarz został przewieziony do zamku w Bečovie nad Teplą, tuż obok Karlowych Warów. Tam przez wiele dekad był rodzinnym skarbem, aż do dramatycznych wydarzeń II wojny światowej. Pod koniec wojny, w 1945 roku, obawiając się konfiskaty przez Armię Czerwoną, rodzina Beaufortów zakopała relikwiarz na zamku. Odtąd przez niemal 40 lat był on ukryty pod ziemią, zapomniany przez świat, lecz pilnie doglądany przez rodzinę, która potajemnie kontrolowała miejsce ukrycia. Historia odkrycia i śledztwo w czasach komunistycznych W latach 80. XX wieku odbyła się tajemnicza misja amerykańskiego badacza Danny’ego Douglasa. Na zlecenie rodu Beaufortów usiłował odzyskać nieokreślony „zabytek” z terenu Czechosłowacji. Działania Amerykanina wzbudziły jednak czujność czechosłowackiej służby bezpieczeństwa, która rozpoczęła śledztwo i przeszukanie zamku Bečov nad Teplą. 5 listopada 1985 roku relikwiarz został odnaleziony w jednej z zamkowych wież przy użyciu wykrywacza metali. Niestety, zabytek był w bardzo złym stanie, zniszczony przez wilgoć i upływ czasu. Ostatecznie, na mocy obowiązującego wówczas w Czechosłowacji prawa dotyczącego skarbów, relikwiarz stał się własnością państwa. Badania naukowe i tajemnice zawartości relikwiarza Restauracja relikwiarza trwała 11 lat i była okazją do szczegółowych badań naukowych. Analizy DNA, prowadzone przez zespoły badawcze z Uniwersytetu Karola w Pradze oraz czeskiego Narodowego Instytutu Konserwacji Zabytków, wykazały, że większość przechowywanych kości pochodzi z okolic 300 roku n.e., co potwierdza autentyczność relikwii. Odkryto również szczątki kobiece, mleczny ząb dziecka oraz kości zwierzęce – świadectwo nieprecyzyjnych praktyk średniowiecznych podczas ekshumacji i przenoszenia szczątków. Do dziś nie udało się jednoznacznie ustalić, czy relikwia św. Jana Chrzciciela faktycznie pochodzi z czasów apostolskich, co czyni relikwiarz św. Maura przedmiotem naukowych debat i inspiracją dla kolejnych pokoleń badaczy. Relikwiarz św. Maura – praktyczne informacje dla zwiedzających Bečov Zamek Bečov nad Teplą, w którym znajduje się relikwiarz św. Maura, jest dziś jednym z najważniejszych punktów na mapie turystyki kulturowej w Czechach. Oferuje liczne trasy zwiedzania i specjalistyczne wystawy poświęcone zarówno samej sztuce romańskiej, jak i historii relikwiarza. W muzeum można posłuchać nagrań potomków rodziny Beaufort-Spontin, którzy podkreślają, że największym sensem relikwiarza jest jego powszechna dostępność i możliwość podziwiania przez szerokie grono zwiedzających. Godziny otwarcia i bilety – relikwiarz św. Maura w Bečovie Zamek Bečov nad Teplą jest otwarty dla zwiedzających przez większą część roku, jednak godziny otwarcia mogą się różnić w zależności od sezonu. Aktualne informacje na temat godzin zwiedzania i cen biletów najlepiej sprawdzić na oficjalnej stronie zamku www.zamek-becov.cz. W ofercie znajdują się różne trasy zwiedzania – od podstawowej, obejmującej ekspozycję relikwiarza, po specjalistyczne wycieczki z przewodnikiem dla pasjonatów historii i sztuki sakralnej. Jak dojechać z Polski i co warto wiedzieć przed wizytą Bečov nad Teplą leży w zachodnich Czechach, ok. 27 km od Karlowych Warów. Z Polski najłatwiej dojechać samochodem przez przejście graniczne Kudowa-Zdrój – Nachod lub Zgorzelec – Hrádek nad Nisou, kierując się następnie na Karlowe Wary, a stamtąd do Bečova nad Teplą. Możliwy jest także dojazd pociągiem lub autobusem do Karlowych Warów, a dalej lokalnym transportem publicznym do Bečova. Na miejscu warto zaplanować min. 2–3 godziny na zwiedzanie samego zamku i ekspozycji poświęconej relikwiarzowi. Ze względu na wyjątkowość i wartość eksponatu zaleca się rezerwację biletów z wyprzedzeniem. Źródła: CzechTourism, Uniwersytet Karola w Pradze Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Celtycki jarmark sprzed 2500 lat. Archeolodzy odkryli go w Czechach
Czescy archeolodzy odnaleźli prawdopodobnie celtycki skarb na stanowisku w zachodniej części kraju. Badacze mają teorię, że przedmioty te pochodziły ze starożytnego targu.
Chociaż ludność celtycka kojarzona jest przede wszystkim z Wyspami Brytyjskimi, czy zachodem Europy i francuską Galią, jej początki sięgają znacznie bliżej środka kontynentu. W epoce żelaza na terenach m.in. dzisiejszych Czech, Słowacji i Austrii powstały jedne z pierwszych i najlepiej rozwiniętych ośrodków celtyckiej kultury. To tutaj zakładali osady, handlowali z Grekami i Etruskami, wytapiali żelazo i wybijali jedne z najstarszych monet w tej części Europy. Duży celtycki skarb w zachodnich Czechach Podczas najnowszych badań na stanowisku w Czechach w regionie pilzneńskim, którego dokładnej lokalizacji archeolodzy jeszcze nie chcą ujawniać, odkryto ogromny skarb, który prawdopodobnie zostawili po sobie Celtowie. Artefakty i monety datowane są na okres ok. 2500 lat temu, gdy lud ten zamieszkiwał zachodnią część Czech. – Głównym celem projektu było przede wszystkim uratowanie dziedzictwa narodowego i znalezisk archeologicznych, które są bezpośrednio zagrożone przez nielegalnych poszukiwaczy, rolnictwo i czynniki naturalne – powiedział Jan Mařík, dyrektor Instytutu Archeologii Czeskiej Akademii Nauk w wydanym oświadczeniu. Problem czeskiej archeologii Naukowcy podkreślają, że właśnie dlatego nie poinformowali o lokalizacji znaleziska, ponieważ w ostatnim czasie w regionie różne miejsca były celem złodziei i rabusiów. Przeczesywali oni m.in. pola uprawne w poszukiwaniu starożytnych i średniowiecznych artefaktów, które później najprawdopodobniej trafiały na czarny rynek. Oprócz monet, archeolodzy odnaleźli także srebrne i złote sztabki, a także kilka metalowych przedmiotów, w tym brązowe sprzączki, szpilki, bransoletki, wisiorki i figurkę konia. Część przedmiotów już została poddana konserwacji i trafiła do muzeum w pobliskiej miejscowości Mariánská Týnice. To dawny ośrodek pielgrzymkowy z okresu średniowiecza, w którym znajduje się klasztor cystersów. Miejscowość położona jest niedaleko miasta Kralovice, w północno-zachodnich Czechach. Co ciekawe, badacze ustalili, że wiele spośród srebrnych i złotych monet pochodzi z mennic, które były wcześniej nieznane. – To odkrycie podkreśla potrzebę zweryfikowania naszej wiedzy na temat celtyckiej numizmatyki w regionie – powiedział archeolog Daniel Stráník, jeden z autorów odkrycia. Celtycki targ lub jarmark sprzed 2500 lat Badaczom nie udało się jednak znaleźć żadnych śladów celtyckiego osadnictwa na tym stanowisku. Autorzy sugerują zatem, że w tym miejscu mogła znajdować się nie osada, lecz jarmark lub targ, na którym handlowali kupcy różnego rodzaju towarami, a przybywali tam Celtowie z różnych regionów. – Mogło to być miejsce o wyraźnie sezonowym charakterze aktywności, podczas którego ludzie także przypadkowo gubili małe lub bardzo małe przedmioty, takie jak monety – powiedział w David Daněček, archeolog z Instytutu Archeologii Czeskiej Akademii Nauk. Obecność sztabek złota i srebrna na stanowisku może potwierdzać teorię o targu w tym miejscu. – Mogły one odgrywać rolę w wymianie handlowej. Druga hipoteza zakłada, że mogły być również wydobywane w okolicy za zgodą regionalnego władcy – dodał badacz. W epoce żelaza, czyli w okresie kultur halsztackiej i lateńskiej, ok. 1200–100 r. p.n.e. na terenach dzisiejszych Czech, Niemiec, Austrii czy Polski funkcjonowały regularne miejsca wymiany towarów, które pełniły rolę proto-jarmarków lub targowisk sezonowych. W większych osadach istniały „strefy handlowe”, gdzie koncentrował się handel lokalny i dalekosiężny. Tam archeolodzy często znajdowali odważniki, monety, fragmenty ceramiki importowanej z obszarów śródziemnomorskich, co wskazuje, że wymiana była zorganizowana i regularna. W mniejszych wspólnotach lub w miejscach o znaczeniu kultowym (np. w pobliżu sanktuariów) odbywały się okresowe zjazdy handlowe, przypominające jarmarki. Tam spotykali się rzemieślnicy, kupcy i wytwórcy, by wymieniać swoje najróżniejsze towary, począwszy od narzędzia i broni, po ozdoby, tkaniny, żywność, a także zwierzęta, np. bydło. Co ciekawe, takie targowiska często były jedyną okazją nawiązywania kontaktów z innymi plemionami, a także szansą na zawiązywania sojuszy. Źródło: LiveScience Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Prywatnie bardzo zainteresowany polityką.
Praga według Dana Browna. Magiczny przewodnik śladami bohaterów „Tajemnicy tajemnic”
Zabytki i legendy Pragi odgrywają ważną rolę w najnowszej książce Dana Browna „Tajemnica tajemnic”. Oto pojawiające się w niej atrakcje stolicy Czech.
Spis treści: Najnowsza powieść Dana Browna Praga w „Tajemnicy tajemnic” Jak odkryć magię stolicy Czech 9 września światową premierę ma „Tajemnica tajemnic” – kolejna powieść autora bestsellerów Dana Browna. Głównym bohaterem ponownie jest historyk prof. Robert Langdon. Prawa do ekranizacji książki wykupił już Netflix, zapowiadając serial o tajemnicach stolicy Czech. Najnowsza powieść Dana Browna Dan Brown znany jest z zamiłowania do sensacji i spisków, ale też kultury, historii i pięknych miast. Akcja jego wcześniejszych książek – i filmów bazujących na nich – ma miejsce m.in. w Rzymie („Anioły i demony”), Barcelonie („Początek”) i Florencji („Inferno”). „Tajemnica tajemnic” zabiera nas do czeskiej Pragi. Nic dziwnego – to miasto uwielbiane przez turystów i filmowców, bogate w zabytki i legendy. Jest to więc doskonała sceneria dla intrygi powieści, w której współczesna nauka i technologia splatają się z działalnością tajnych organizacji i mistyką. Praga w „Tajemnicy tajemnic” Praga to miasto, w którym przez cały rok pojawiają się tłumy zwiedzających. Zwłaszcza w miejscach takich jak Rynek Starego Miasta czy Most Karola. Dan Brown oczywiście o nich wspomina, ale akcja „Tajemnicy tajemnic” pokazuje nam też inne, nie zawsze powszechnie znane rejony miasta. Ruszajmy więc tropem jego bohaterów. Sala Władysławowska, Hradczany Hradczany to dla wielu jeden z obowiązkowych punktów wycieczki do Pragi. Dan Brown na początku zaprasza nas do kompleksu zamkowego. A konkretnie do gotyckiej Sali Władysławowskiej − największej i najważniejszej z reprezentacyjnych komnat zamku. Zbudowano ją za panowania Władysława II Jagiellończyka, syna polskiego króla Kazimierza Jagiellończyka. Ma ma rozmiary 62 na 16 m i wysokość 13 m. Do środka można było wjechać na koniu – organizowano tu nawet turnieje rycerskie. Bastion U Božích muk, Wyszehrad Przenosimy się do Wyszehradu. Z dala od popularnych tras turystycznych znajdziemy Bastion XII, zwany Krzyżowym, gdzie w „Tajemnicy tajemnic” ma się mieścić tajne laboratorium. W rzeczywistości to zrewitalizowane umocnienia, gdzie znajdują się punkt widokowy, plenerowa galeria rzeźb i restauracja. Wieża Petrinska, Petřín Potem bohater powieści trafia do zbudowanej w 1891 roku wieży widokowej na wzgórzu Petřín, przypominającej wieżę Eiffla. Oglądana stąd panorama Pragi jest romantyczna i wyjątkowa. Prof. Langdon tego jednak nie doceni, bo musi ratować życie. W innych okolicznościach mógłby zwiedzić zabawne muzeum znajdujące się w podziemiach wieży, poświęcone fikcyjnemu bohaterowi Czech – Jarze Cimrmanowi. Labirynt Luster, Petřín Pozostajemy na wzgórzu Petřín w pobliżu wieży. Zbudowany w 1981 r. Labirynt Luster trudno uznać za zabytek. Dan Brown wykorzystał go w scenie pościgu. Czy warto to miejsce odwiedzić – zdecydujcie sami. Zdecydowanie warto natomiast przespacerować się stąd do znajdującej się niedaleko barokowej klasztornej Biblioteki na Strahovie (choć jej akurat nie ma w książce). Podzielona jest na trzy części: salę teologiczną, salę filozoficzną i łączący je gabinet osobliwości. Można tu zobaczyć wypełnione cennymi księgami okazałe, drewniane regały, sięgające ozdobionego freskami sufitu. Zwiedzających jest mniej niż w innej, najbardziej znanej praskiej bibliotece, która w książce Browna odgrywa znaczącą rolę. Klementinum, Stare Miasto Tego miejsca autor „Tajemnicy tajemnic” po prostu nie mógł pominąć. Jezuicki kompleks w centrum miasta to m.in. 68-metrowa wieża astronomiczna i biblioteka. U Dana Browna w Klementinum eksponowana jest tajemnicza księga Codex Gigas, zwana Biblią Szatana. W rzeczywistości i bez tego wnętrza z 1722 r. zapierają dech w piersiach. 40 m długości, 10 m wysokości, bogaty zbiór książek i dawnych globusów – to miejsce naprawdę magiczne. Synagoga Staronova, Josefov Kolejny magiczny zakątek to Josefov – stara dzielnica żydowska. Przy ulicy Červenej pod numerem 2 mieści się słynna synagoga Staronová. Jest najstarszą działającą bożnicą w Europie Środkowej – sobotnie modlitwy odbywają się tu od 1270 r. Gdy powstała w XIII w., nazywano ją „nową”, ale potem powstało kilka kolejnych i ta nazwa nie miała już racji bytu. Synagoga jest zbudowana w stylu gotyckim i wiąże się z legendą o golemie – kluczową dla „Tajemnicy tajemnic”. Stary Cmentarz Żydowski, Josefov Rabin Loew ulepił ponoć glinianego wielkoluda i ożywił go, pisząc mu na czole hebrajskie słowo „emet” – czyli „prawda”. Golem miał wykonywać polecenia swego pana, ale sam nie miał własnej woli. Gdy zaczął wyrządzać szkody, rabin ukarał go, zmazując z czoła pierwszą literę, by powstało słowo „met” – „śmierć”. Z nastrojem tej opowieści dobrze współgra stara żydowska nekropolia przy ul. Szerokiej. Pochowano tu ok. 12 tysięcy osób, układając trumny warstwami. Kryt Folimanka, Wyszehrad Wracamy na Wyszehrad. Schron Folimanka to w książce główna siedziba tajnej organizacji, prowadzące nieludzkie eksperymenty. Ten opuszczony kompleks podziemnych bunkrów na pewno spodoba się miłośnikom urbeksu. Ale uwaga – dla zwiedzających dostępny jest tylko przez jedną sobotę w miesiącu. Ogrody Wallensteina, Mala Strana Barokowy Pałac Wallensteina to obecnie siedziba Senatu Republiki Czeskiej. Kiedy parlament nie obraduje, można zwiedzać wnętrza budynku. Stale otwarte są natomiast wspaniałe pałacowe ogrody w stylu włoskim. Jedna z ich atrakcji to Krapnikova stena – mur ze sztucznymi naciekami. Niektóre z nich przypominają ludzkie twarze, co nie umknęło uwadze prof. Langdona. Katedra św. Wita, Hradczany W finale książki wracamy na Hradczany. Górująca nad nimi gotycka katedra to serce czeskiej państwowości. Archikatedra Świętych Wita, Wacława i Wojciecha stoi w miejscu, gdzie w 925 r. patron Czech, książę Wacław I wzniósł wczesnoromańską rotundę. Obecną katedrę zaczęto budować w roku 1344. Znajdują się w niej m.in. czeskie insygnia koronacyjne z koroną Św. Wacława. Drzwi do skarbca otwiera jednocześnie siedem osób – głównych przedstawicieli władz kościelnych, państwowych i miejskich. Polski akcent – w katedrze znajdziemy też grobowiec czeskiego księcia Brzetysława. To on w 1038 roku spustoszył Wielkopolskę, w tym Gniezno, z którego wykradł relikwie św. Wojciecha (do dziś znajdują się w katedrze św. Wita). Dla Czechów to bohater... Jak odkryć magię stolicy Czech „Tajemnica tajemnic” może stanowić dobrą inspirację do odwiedzenia Pragi. Na miejscu lepiej jednak mieć pod ręką przewodnik taki jak „Praga. Miasto magiczne. Spacerownik historyczny” Marka Pernala. Część informacji zdążyła się co prawda zdezaktualizować, ale trasy spacerowe, opisy zabytków i ciekawostki zgromadzone w tej książce są bezkonkurencyjne.
W mezolicie kobiety zajmowały się górnictwem. Stworzono zjawiskową rekonstrukcję dwóch sióstr
Prawie 30 lat temu w Czechach archeolodzy odnaleźli jedną w największych w Europie kopalni krzemienia, która pochodziła z okresu mezolitu. Teraz nowe badanie wykazało, że pracowały tam również kobiety.
Spis treści: Kobiety, które pracowały przy wydobyciu krzemienia Dwie siostry i niespokrewniony z nimi noworodek Praca pod przymusem? Blisko trzy dekady temu w regionie Wyżyny Bobrawskiej na czeskich Morawach, a dokładniej w Lesie Krumlowskim, archeolodzy odnaleźli obszar, w którym odbywało się wydobycie krzemienia w okresie mezolitu. Na terenie tej prehistorycznej kopalni badacze zidentyfikowali kilka szybów, w których odbywała się działalność górnicza, a które eksploatowane były w różnych okresach przez różne kultury zamieszkujące ten region. Kobiety, które pracowały przy wydobyciu krzemienia Na stanowisku dawnej kopalni badacze odnaleźli ludzkie szczątki, które do dziś są najstarszymi znanymi europejskimi grobami górniczymi. Jednak aby poznać szerszy kontekst zmarłych w tym miejscu, naukowcy pod kierunkiem dr Evy Vaníčkovej przeprowadzili dogłębną analizę szkieletów. Dzięki temu określili ich wiek, płeć, stan zdrowia, dietę, pokrewieństwo i pochodzenie. Badanie zostało opublikowane w czasopiśmie naukowym „Archaeological and Anthropological Sciences”. W sumie odkryto trzy pochowane osoby – dwie kobiety i jednego noworodka. Na podstawie analiz morfologicznych i tafonomicznych ustalono, że w chwili śmierci miały od 30 do 35 lat oraz od 35 do 40 lat. Badanie kości wykazało, że w ciągu swojego życia wykonywały bardzo ciężką pracę fizyczną, co sugerują liczne zmiany kręgosłupa, m.in. guzki Schmorla czy erozja kręgów. – Kobiety były słabe, chore i niedożywione w dzieciństwie. Natomiast w wieku dorosłym zmieniły dietę na bardziej mięsną i wykonywały ciężką pracę, co potwierdzają wyraźne m.in. degeneracje i zwyrodnienia kręgów. Prawdopodobnie pracowały w pozycjach pochylonych do przodu, w wąskich podziemnych szybach. Analiza genetyczna dowodzi, że obie kobiety były spokrewnione – napisali w artykule badacze, dodając, że najprawdopodobniej były siostrami. – Aby dopełnić historię tych kobiet, stworzyliśmy antropologiczną rekonstrukcję ich wyglądu – dodali autorzy. Dwie siostry i niespokrewniony z nimi noworodek Analiza izotopowa wskazuje, że były to miejscowe kobiety, które spożywały zaskakująco dużo białka zwierzęcego w porównaniu z innymi populacjami z epoki kamienia w Czechach. – Możliwe, że kobiety karmiono mięsem, aby zadbać o ich lepszą kondycję fizyczną podczas wydobywania krzemienia – twierdzą naukowcy. To nie wszystko. Badanie szkieletu wykazało, że jedna z kobiet doznała złamania kości łokciowej. Nie byłoby w tym nic nadzwyczajnego, gdyby nie fakt, że kontuzji nigdy nie pozwolono się dobrze zagoić. Naukowcy sugerują, że kobiety prawdopodobnie były zmuszane do kontynuowania swojej pracy pomimo wyraźnych urazów, które sprawiały im olbrzymi ból. Praca pod przymusem? – Możliwe, że to właśnie kobiety, a nie mężczyźni, były zmuszane do pracy w kopalniach ze względu na wzrost roli społecznej mężczyzn w epoce eneolitu. Najcięższa praca mogła już nie być wykonywana przez najsilniejszych, ale przez tych, których najłatwiej było do niej zmusić. Być może te kobiety są dowodem na tę rozwijającą się teorię – zastanawiają się czescy naukowcy. Dokładna przyczyna śmierci kobiet pozostaje nieznana. Większą zagadką jest jednak znaleziony w szybie noworodek. W chwili śmierci miał ok. 38-40 tygodni. Badanie DNA wykazało, że nie był spokrewniony z żadną z kobiet. Nie wiadomo również, dlaczego dziecko zostało pochowane wraz z nimi. – Praktyczna wartość wydobytego krzemienia była minimalna, ponieważ można go było zbierać także na powierzchni. Wątpliwe jest jednak, czy ludzie wiązali kamień z głębi ziemi z jakimś dziedzictwem przodków, co oznaczałoby, że jego wartość mogła być bardziej symboliczna – twierdzą badacze. Krzemień wykorzystywano najczęściej do produkcji narzędzi takich jak topory, noże czy sztylety. Przedmioty te często miały znaczenie ceremonialne i znajdywały się w grobach jako dary pogrzebowe. – Zatem wydobycie krzemienia wykraczało poza praktyczne potrzeby i mogło być uwarunkowane czynnikami społecznymi i kulturowymi – wyjaśniają czescy uczeni. Właśnie dlatego wykopywanie krzemienia mogło być czymś w rodzaju świętej pracy, która łączyła życie ziemskie z pozaziemskim. Źródło: PhysOrg Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Prywatnie bardzo zainteresowany polityką.
Zbroja z czasów wojny trojańskiej. Niezwykłe odkrycie na Morawach
Na Morawach Południowych w Czechach archeolodzy odnaleźli niezwykle rzadki fragment starożytnej zbroi. Miała ponad 3200 lat.
Spis treści: Zbroja z czasów wojny trojańskiej Napierśnik sprzed 3200 lat Do kogo należała zbroja? Na Morawach Południowych archeolodzy dokonali odkrycia, które rzuca nowe światło na życie elitarnych społeczności wojowniczych sprzed 3200 lat. Na stanowisku archeologicznym niedaleko Brna, badacze z tamtejszego muzeum znaleźli fragment zbroi z brązu, datowanej 1200 r. p.n.e., czyli czasy mitycznej wojny trojańskiej, opisanej przez Homera w słynnej epopei „Iliada”. Zbroja z czasów wojny trojańskiej Autorzy odkrycia podkreślają w swoim oświadczeniu, że to jedno z najcenniejszych znalezisk w historii Czech. Pierwsze badania stanowiska, które na razie nie zostało ujawnione, rozpoczęły się w 2023 roku. To właśnie wtedy badacze odnaleźli zakopany skarb, w którym znajdowały się m.in. grot włóczni, sierp, szpila z brązu, kilka przedmiotów osobistych, a także brązowy napierśnik, który udało się zidentyfikować dzięki skanowaniu 3D, ponieważ ze względu na zły stan zachowania, początku nie przypominał fragmentu zbroi. Z pozoru nieistotna blacha z brązu przykuła jednak uwagę archeologów. Postanowili zbadać dokładnie ten przedmiot, który nie pasował do reszty artefaktów. W tym celu wykorzystali technologię skanowania 3D. Cyfrowo odtworzyli i ujawnili pierwotny kształt, a nawet detale dekoracyjne fragmentu zbroi. To właśnie wtedy udało im się ustalić, że była to część napierśnika. Napierśnik sprzed 3200 lat Był to element pancerza, która chronił klatkę piersiową wojownika. Choć powszechnie kojarzony jest z wyposażeniem rycerzy w średniowieczu, znany był już w starożytności. – Dzięki skanowaniu 3D udało nam się cyfrowo „rozłożyć” wygięty napierśnik i zidentyfikować jego kształt. A także zdobienia – powiedział Aleš Navrátil, archeolog z Muzeum Miejskiego w Brnie. – Znaleziska te były możliwe dzięki współpracy wykwalifikowanych archeologów i pasjonatów poszukiwania skarbów, którzy przeszukiwali ten teren z wykorzystaniem wykrywacza metali. To podkreśla wartość zaangażowania społeczeństwa w ochronę dziedzictwa kulturowego – przekazali naukowcy z muzeum w Brnie w oświadczeniu. Autorzy odkrycia twierdzą, że to dopiero drugi napierśnik wykonany z brązu, jaki udało się odnaleźć na terenie Czech. – Zbroja pochodzi sprzed około 3200 lat, czyli z tej samej epoki, na którą historycy datują bitwę o Troję, którą opisywał Homer. W tamtych czasach zbroje z brązu były zarezerwowane wyłącznie dla elitarnych wojowników. Ich produkcja wymagała niezwykłego kunsztu, co sprawiało, że były niezwykle kosztowne w tamtych czasach. W „Iliadzie” król Diomedes miał nosić zbroję wartą dziewięć byków – wyjaśnia Navrátil. Do kogo należała zbroja? Zbroja pochodzi z okresu, gdy Południowe Morawy zamieszkiwała ludność należąca do kręgu kultur pól popielnicowych. Ich nazwa pochodzi od zwyczaju kremacji zmarłych i umieszczania ich prochów w urnach, które następnie zakopywano w ziemi. Była to kultura rolniczo-pasterska, z wysoko rozwiniętą technologią metalurgii i wytwarzania przedmiotów z brązu, przede wszystkim narzędzi, broni i biżuterii. W całym kręgu kultur pól popielnicowych zauważalna jest stabilizacja osadnictwa. Społeczność ta zaczęła prowadzić osiadły tryb życia. Budowano najczęściej osady otwarte, a w przypadku obszarów wyżynnych oraz górskich odkryto nawet ufortyfikowane osiedla. Niewiele wiadomo o wojownikach tej kultury, ale badacze podejrzewają, że zbroja mogła należeć właśnie do jednego z nich. – To odkrycie podkreśla wagę długotrwałych wysiłków i współpracy między profesjonalistami a opinią publiczną – podkreślił Zbyněk Šolc, dyrektor Muzeum Miejskiego w Brnie. – Dzięki takiej kooperacji możemy odkrywać i chronić cenne artefakty i dziedzictwo kulturowe, które pozwalają nam lepiej zrozumieć starożytne cywilizacje i naszą wspólną historię – dodał. Co ciekawe, analiza wszystkich odnalezionych w wykopanym dole przedmiotów wykazała, że artefakty zostały celowo uszkodzone i złożone tam razem. Prawdopodobnie był to element rytuału lub ofiary. Źródło: Heritage Daily Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Prywatnie bardzo zainteresowany polityką.
Celtycka osada sprzed 2200 lat. Odkryto ją zaledwie 50 km od polskiej granicy
Na północy Czech archeolodzy odnaleźli celtyckie kosztowności, które wskazują, że w miejscowości Hradec Králové znajdowała się starożytna osada tego ludu.
Spis treści: Kim byli Celtowie? Celtycka osada w północnych Czechach Bojowie, czyli Bohemia? Tajemniczy lud indoeuropejski, który w epoce żelaza zdominował znaczną część Europy. Celtowie do dziś fascynują badaczy i miłośników historii. Byli znani przede wszystkim z rozwiniętej technologii metalurgicznej, handlu, a także sztuki. Pozostawili po sobie wiele śladów w postaci osad, grodzisk, a także wielu artefaktów, które charakteryzują ich kulturę. Kim byli Celtowie? Celtyckie społeczeństwo zorganizowane było w plemiona. Choć najczęściej kojarzeni są z regionem Europy Zachodniej i Wysp Brytyjskich, ich wpływy sięgały daleko w głąb Europy Środkowej i Wschodniej. Przede wszystkim w Czechach Celtowie budowali osady obronne, czyli oppida, które pełniły funkcje centrów handlowych, rzemieślniczych i administracyjnych. I to właśnie w Czechach odkryto kolejną osadę, która może być związana z ludnością celtycką. Została znaleziona nieopodal miasta Hradec Králové, ok. 50 km od granicy z Polską, na północy naszego sąsiada. Archeolodzy odnaleźli tam setki kosztowności, w tym biżuterię, a także złote i srebrne monety i wyroby ceramiczne. Badanie stanowiska archeologicznego wykazało jednak, że osada nie była ufortyfikowana, co według badaczy sugeruje, że było to miejsce handlu lokalnego. Celtycka osada w północnych Czechach Wśród artefaktów w osadzie znaleziono także przedmioty z bursztynu. Naukowcy uważają, że mieszkający tam ludzie prawdopodobnie handlowali bursztynem i produktami ceramicznymi na lokalnych szlakach. Biorąc pod uwagę znaleziska, nie była to jednak byle jaka ceramika, lecz wyroby najwyższej jakości, przeznaczone przede wszystkim dla wyższych klas społecznych. Oprócz artefaktów archeolodzy odnaleźli także pozostałości budynków, przede wszystkim domostw mieszkalnych, a także budynków, które najprawdopodobniej zajmowali rzemieślnicy produkujący różne wyroby. Badacze znaleźli także ruiny co najmniej jednego budynku sakralnego, do którego lokalni mieszkańcy przychodzili oddawać cześć celtyckim bóstwom. Zespół archeologów podczas kilkutygodniowych badań ustalił, że osada była stosunkowo duża. Zajmowała powierzchnię ok. 25 hektarów. Wśród odnalezionych przedmiotów zidentyfikowano żelazne i brązowe broszki, fragmenty naramienników, metalowe elementy pasów czy szklane koraliki. Naukowcy zwracają uwagę, że niektóre z tych przedmiotów, można wiązać z kulturą lateńską. Kultura ta wykazuje zbiór cech kulturowych charakterystycznych dla ludności celtyckiej. Bojowie, czyli Bohemia? Jednak z Czechami kojarzy się przede wszystkim celtyckie plemię zwane Bojami. Bojowie osiedlili się w środkowej i północno-zachodniej części kraju już w IV w. p.n.e., czyli m.in. w okolicach miasta Hradec Králové. Ich kultura różniła się jednak od kultury Celtów z południa Czech. Jedną z głównych różnic był sposób pochówku, który nie był ciałopalny, lecz szkieletowy. Skądinąd łacińska nazwa Czech Bohemia może wywodzić się właśnie od Bojów. Tomáš Mangel, profesor archeologii na Uniwersytecie w Hradcu Králové i kierownik wykopalisk twierdzi jednak, że nie jest jasne, czy rzeczywiście osada, którą niedawno odkryto, była związana z Bojami. – W regionie żyły również inne grupy celtyckie. Na stanowisku nie znaleziono żadnych inskrypcji, które mówiłyby nam, kto dokładnie tam mieszkał – powiedział. – Nowo odkryta osada może pomóc nam lepiej zrozumieć, jak zorganizowane były osady między III a I wiekiem p.n.e., bo właśnie z tego okresu pochodzi to stanowisko. Dalsze badania pomogą nam także ustalić, które plemię Celtów zamieszkiwało tę dużą osadę – dodał Mangel. Większość znalezionych przedmiotów zostanie zimą tego roku wystawiona w muzeum w Hradcu Králové. Źródło: LiveScience Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Prywatnie bardzo zainteresowany polityką.
„Polskie Monte Carlo” – Czesi i Słowacy zachwyceni nadbałtyckim kurortem
Czesi i Słowacy coraz częściej wybierają Sopot na wakacje – zachwyceni architekturą, klimatem i kuchnią, okrzyknęli to miasto „polskim Monte Carlo”. A wszystko dzięki wygodnym połączeniom i bogatej ofercie kultury, relaksu i rekreacji.
Spis treści: Nowy hit wakacyjny z południa Europy: Polacy znają, Czesi i Słowacy właśnie odkrywają Z Pragi nad Bałtyk szybciej niż myślisz Sopot: kurort, klimat, kultura 5 rzeczy, które Czesi i Słowacy najbardziej cenią w Sopocie Sezon letni, ale nie tylko Te liczby robią wrażenie! Czy Sopot stanie się nowym must-see dla Czechów i Słowaków? Jeszcze kilka lat temu południowi sąsiedzi Polski wybierali na urlop raczej sprawdzone kierunki – Chorwację, Włochy, Słowenię czy Austrię. Tymczasem od 2023 roku widać wyraźny zwrot: nadbałtyckie kurorty, zwłaszcza Sopot i całe Trójmiasto, zyskują ogromną popularność. Dziennikarze słowaccy nazywają Sopot „Polskim Monte Carlo”, a Czesi pytają w punktach informacji turystycznej nie tylko o plaże, ale też rejsy, muzea i lokalne specjały. To nie chwilowa moda – to efekt rosnącego zainteresowania kulturą Pomorza, komfortowego dojazdu i pozytywnego wizerunku regionu w zagranicznych mediach. Trudno się dziwić, plaża w Sopocie zyskała opinię jednej z najlepszych na świecie. Nowy hit wakacyjny z południa Europy: Polacy znają, Czesi i Słowacy właśnie odkrywają Sopot od lat przyciąga polskich turystów, ale dziś zyskuje nowych gości z innych krajów. Jak donosi słowacki magazyn podróżniczy „Teleplus”, Sopot to dla Czechów i Słowaków prawdziwe odkrycie. W reportażu zatytułowanym „Poľské Monte Carlo”, redakcja porównuje Sopot do uzdrowisk nad Adriatykiem, zwracając uwagę na klimat, dostępność i wyjątkową atmosferę. „Sopot je priamo pri mori, kde sa po globálnom oteplovaní teplota vody vyšplhá až na 19 stupňov. To Slovákov a Čechov dostane permanentne” („Sopot leży tuż nad morzem, gdzie w wyniku globalnego ocieplenia temperatura wody sięga aż 19 stopni. To całkowicie przekonuje Słowaków i Czechów”) – piszą słowaccy dziennikarze. Z Pragi nad Bałtyk szybciej niż myślisz Wzrost zainteresowania polskim Pomorzem to w dużej mierze efekt rozwoju infrastruktury. Autostrady łączące południe Polski z Trójmiastem, bezpośrednie loty z Pragi do Gdańska, a także nowe połączenia kolejowe sprawiają, że nawet z Bratysławy można dojechać nad Bałtyk w kilkanaście godzin. – Wyjazd z Czech czy Słowacji do Trójmiasta nie jest już czasochłonnym przedsięwzięciem – mówi Magdalena Węgrowicz z Pomorskiej Regionalnej Organizacji Turystycznej. – Dzięki temu Sopot, Gdynia czy Łeba stały się bardzo przystępną alternatywą dla tłocznych kurortów południowej Europy. Sopot: kurort, klimat, kultura Jak podkreślają autorzy słowackiego reportażu, w Sopocie zachwyca nie tylko plaża. Zestawiają miasto z uzdrowiskami znanymi ze swojego kraju, jak Piešťany i wskazują na leczniczy mikroklimat polskiego kurortu, historię kąpieli morskich i elegancję kurortu: „Sopoty sú vyhľadávané kúpeľné mesto… vznikli z pôvodne rybárskej osady vďaka francúzskemu vojenskému lekárovi” (Sopot to popularne miasto uzdrowiskowe… powstały z dawnej osady rybackiej dzięki francuskiemu lekarzowi wojskowemu) – czytamy w słowackim artykule. Faktycznie – to w Sopocie już w XIX wieku odbywały się rytualne kąpiele morskie, a cesarz Wilhelm II przyznał miastu prawa miejskie. Współcześnie elegancka architektura Grand Hotelu i spacerowe bulwary nadal przyciągają turystów. 5 rzeczy, które Czesi i Słowacy najbardziej cenią w Sopocie Spacer po molo – największym drewnianym molo w Europie. Klimat i mikroklimat – idealny do spacerów, nawet poza sezonem. Rejsy wycieczkowe – m.in. na Westerplatte czy po Zatoce Gdańskiej. Kultura i historia – Muzeum II Wojny, Europejskie Centrum Solidarności, Muzeum Bursztynu. Kuchnia regionalna – smażony dorsz, śledzie, zupy rybne, ale też dania mięsne. Zarówno Czesi, jak i Słowacy coraz częściej doceniają lokalną gastronomię. Restauratorzy z Trójmiasta podkreślają, że południowi goście chętnie próbują bałtyckich ryb i regionalnych dań. Sezon letni, ale nie tylko Według danych Pomorskiej Regionalnej Organizacji Turystycznej, najwięcej turystów z Czech przyjeżdża w okresie od maja do września. Jednak dzięki kampaniom promocyjnym, morsowaniu i atrakcyjnej ofercie wellness, Sopot przyciąga także jesienią i zimą. – Rozwijamy z POT działania marketingowe promujące Sopot także poza sezonem – podkreśla Magdalena Węgrowicz. – Widzimy realne zainteresowanie morsowaniem i ofertą SPA. Te liczby robią wrażenie! 2. miejsce Czechów wśród zagranicznych odwiedzających info punkty w Sopocie (po Niemcach). +60% wzrost liczby turystów z Czech w sezonie letnim 2023 vs 2022. Ok. 550 tys. osób z Czech odwiedziło region pomorski w 2024 roku. Czy Sopot stanie się nowym must-see dla Czechów i Słowaków? Na to wygląda. Miasto coraz częściej pojawia się w rankingach i rekomendacjach zagranicznych mediów. Słowacki magazyn podkreśla: „Je ak začínate bicyklovať, celé mesto obídete za večší nachm” (Sopot jest nie tylko piękny, ale i idealnie skrojony pod piesze i rowerowe wycieczki). Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Śnieżka z dziurą na wylot? Kontrowersyjny plan tunelu pod górą
Czy da się przewiercić Śnieżkę i połączyć Karpacz z Czechami superszybkim tunelem? Samorządowcy z Dolnego Śląska zaskoczyli wszystkich pomysłem wartym miliardy. Projekt może uczynić Karkonosze jedną z największych atrakcji turystycznych Europy.
Spis treści: Z Polski do Czech pod górą Śnieżka – wyjątkowy szczyt Już niebawem podróż z Karpacza do czeskiego Pec może zyskać zupełnie nowy wymiar. Polska i Czechy rozważają budowę pionierskiego tunelu kolejowego pod najwyższym szczytem Karkonoszy. Innowacja trasa może stać się atrakcją turystyczną o europejskiej randze. Tunel miałby połączyć uwielbiany przez Polaków Karpacz i Pec pod Sněžkou. To zaledwie 15 km „w linii prostej”, ale obecnie podróż samochodem zajmuje około 45 minut. Z Polski do Czech pod górą Pomysł zrodził się po czeskiej stronie granicy już ponad dekadę temu. Teraz zyskał drugie życie dzięki działaniom samorządowców z Dolnego Śląska. Marszałek województwa dolnośląskiego Paweł Gancarz oraz jego zastępca Michał Rado zaskoczyli opinię publiczną, sugerując, że skoro udało się doprowadzić linię kolejową do Karpacza, warto iść dalej i przebić się przez Śnieżkę. To przedsięwzięcie wiąże się z wieloma wyzwaniami. Przede wszystkim środowiskowymi. Trasa potencjalnego tunelu znajduje się w obrębie parku narodowego. Nie obędzie się więc bez konsultacji z ekologami oraz uzyskania międzynarodowych zezwoleń. Do tego chodzą kwestie finansowe. Wstępne szacunki mówią o kwotach rzędu kilku miliardów złotych. Mimo to projekt zyskuje popularność i poparcie. Prezes Kolei Dolnośląskich, Damian Stawikowski, zadeklarował otwartość na taką inwestycję, podkreślając jej potencjał jako impulsu dla regionu. Co roku Śnieżka przyciąga około dwóch milionów turystów. W sezonie letnim na jej szczyt potrafi wejść kilka tysięcy osób dziennie. Takie liczby pokazują, że zainteresowanie regionem jest stabilne. Szybkie połączenie między dwoma krajami mogłoby je tylko spotęgować. Jak na razie jest jeszcze za wcześnie, żeby mówić o jakichkolwiek datach. Projekt pozostaje w sferze planów, jednak warto przypomnieć, że w Europie mamy już podobne przełomowe konstrukcje. Eurotunel pod kanałem La Manche również wielu osobom wydawał się nierealny, a dziś to jedna z najważniejszych tras na świecie. Śnieżka – wyjątkowy szczyt Tunel z Karpacza do Czech przyciąga uwagę mediów nie tylko z uwagi na samo przewiercenie góry. Nie bez znaczenia jest fakt, że chodzi właśnie o Śnieżkę. To nie tylko najwyższy szczyt Karkonoszy, ale też miejsce o unikatowym klimacie, porównywalnym do skandynawskiego. Przez ponad 300 dni w roku występują tu silne wiatry, a śnieg potrafi zalegać nawet do maja. Na szczycie znajduje się słynne Obserwatorium Meteorologiczne w kształcie „latających spodków”. Jest to jeden z najbardziej rozpoznawalnych obiektów w polskich górach. Już w XVII wieku zbudowano tu kaplicę św. Wawrzyńca, a pierwsze pomiary meteorologiczne prowadzono tu nieprzerwanie od 1880 roku. To prawdziwy pomnik natury, nauki i historii. Źródło: Radio Zet Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Czeski książę został wymazany z historii. Pochodzenie Władywoja od lat budzi dyskusje
Książę Władywoj rządził Czechami przez niecały rok, a jego krótkie panowanie zapisało się w historii kraju jako czas bezprawia i rozpusty. Badacze od wielu lat spierają się, czy ten kontrowersyjny władca pochodził z dynastii Piastów, czy Przemyślidów.
Spis treści: Alkoholik i „żmija jadowita” Piast czy Przemyślida? Genealogia pierwszych Piastów pełna jest tajemnic i białych plam, które z powodu dojmującego braku źródeł trudno jest uzupełnić. Na przestrzeni lat historycy spierali się też co do przynależności niektórych postaci historycznych do najstarszej polskiej dynastii panującej. Jedną z osób, które w dawniejszej historiografii postrzegano jako piastowskiego dynastę, był panujący w latach 1002–1003 książę Czech Władywoj (Władywój). Chociaż wspominają o nim pisane w XI wieku kronika Thietmara z Merseburga oraz „Żywot cesarza Henryka II” pióra biskupa Adalbolda II z Utrechtu, Czesi wymazali go ze swojej historii. Nie występuje on w „Kronice Czechów” Kosmasa, a najstarsze wzmianki na jego temat w czeskich źródłach pochodzą dopiero z XIV wieku. Milczenie kronikarzy sprawia, że do dziś nie milkną spory na temat pochodzenia Władywoja, a badacze prześcigają się w teoriach na ten temat. Alkoholik i „żmija jadowita” Na początku X wieku Czechy znalazły się w wyjątkowo trudnej sytuacji politycznej. Po śmierci księcia Bolesława II Pobożnego w 999 r. władzę w państwie przejął jego syn Bolesław III Rudy, którego cechowały okrucieństwo i sadyzm, zwłaszcza w stosunku do najbliższej rodziny. Obawiając się, że jego młodsi bracia Jaromir i Oldrzych będą chcieli pozbawić go korony, pierwszego z nich nakazał wykastrować, a drugiego próbował udusić w łaźni, następnie zaś wygnał obydwu z Czech wraz z matką. W końcu w kwietniu 1002 r. czescy możni, nie mogąc dłużej znieść podłości Rudego, pozbawili go władzy i wypędzili z kraju. To właśnie wówczas na horyzoncie pojawił się tajemniczy Władywoj. Jak informował Thietmar z Merseburga w swojej kronice – czeski lud „wezwał go potajemnie z Polski”. Wybierając Władywoja na nowego monarchę, Czesi trafili z deszczu pod rynnę. Thietmar opisywał go w swoim dziele jako „żmiję jadowitą, traktującą swoich poddanych bez żadnego poszanowania prawa” i człowieka, który „nie mógł wytrzymać nawet jednej godziny bez picia”. Aby umocnić swoją pozycję na tronie, w listopadzie 1002 r. Władywoj udał się do przebywającego w Ratyzbonie króla Niemiec Henryka II i złożył mu przysięgę wierności, prosząc go – jako pierwszy czeski monarcha – o oddanie mu Czech w lenno. Wzorem innych średniowiecznych władców zaczął też wybijać własne denary. Nie było mu jednak dane długo cieszyć się władzą książęcą. Już w styczniu 1003 r. zmarł, a tron przejął po nim książę Jaromir, który powrócił z wygnania. Wobec milczenia źródeł na temat okoliczności śmierci księcia, przypuszcza się, że zmarł on z przyczyn naturalnych. Być może do jego zgonu przyczynił się alkoholizm, o którym wspominał Thietmar, choć część badaczy nie wyklucza, że w chwili objęcia rządów mógł być osobą w podeszłym wieku. Piast czy Przemyślida? Historycy są zgodni co do dynastycznego pochodzenia Władywoja, lecz na przestrzeni lat na różne sposoby próbowali ustalić, czyim dokładnie był potomkiem. W XIX-wiecznej polskiej historiografii dominował pogląd, iż był on drugim synem Mieszka I i Dobrawy, a więc młodszym bratem Bolesława Chrobrego – tak sądzili m.in. Adam Naruszewicz, Joachim Lelewel czy Karol Szajnocha. Niemieccy badacze, jak choćby Johann Martin Lappenberg, sugerowali z kolei, że mógł być potomkiem Mieszka I i Ody, lecz zupełnie nieuzasadnione byłyby w tym wypadku jego pretensje do czeskiego tronu. W wydanej w 1895 r. „Genealogii Piastów” Oswald Balzer zwrócił jednak uwagę na fakt, iż Thietmar nie wspominał w swojej kronice o młodszym rodzonym bracie Chrobrego, choć był bardzo dobrze poinformowany na temat stosunków rodzinnych polskiego władcy. Poza tym w 1002 r. wybuchła wojna polsko-niemiecka, więc król Henryk II nie życzyłby sobie z pewnością jako czeskiego monarchy brata swojego największego wroga. Argumentem na korzyść polskiego pochodzenia Władywoja miały być monety z inskrypcją „VLADVOI DVX” („Książę Władywoj”) i „PRINCE(P)S POLONIE” („władca Polski”). Jednak okazały się one monetami wybijanymi przez Bolesława Chrobrego, które naśladowały obcą emisję. Na czeskie pochodzenie księcia wskazują natomiast względy, jakimi cieszył się na dworze niemieckiego monarchy oraz poparcie Czechów w czasie rewolty w Pradze. Według Oswalda Balzera Władywoj mógł pochodzić z bocznej linii Przemyślidów i znaleźć się w Polsce na skutek nieznanych bliżej wydarzeń politycznych. Teorię tę poparł czeski badacz Josef Žemlička, przypuszczając, że przodkowie księcia opuścili Kotlinę Czeską w czasie akcji konsolidacyjnej Bolesława I Srogiego. Polski historyk Gerard Labuda wysunął z kolei tezę, że to właśnie Bolesław I Srogi był ojcem Władywoja, co czyniłoby go młodszym bratem Bolesława II Pobożnego, a zarazem stryjem Bolesława III Rudego oraz Jaromira i Oldrzycha. Niezależnie od tego, jakie dokładnie było pochodzenie panującego przez zaledwie rok czeskiego księcia, należy go jednak skreślić z listy przedstawicieli dynastii Piastów. Nasz ekspert Marek Teler Dziennikarz, pisarz, popularyzator historii. Absolwent Wydziału Dziennikarstwa, Informacji i Bibliologii Uniwersytetu Warszawskiego. Autor m.in. książek „Kobiety króla Kazimierza III Wielkiego”, „Zagadka Iny Benity. AK-torzy kontra kolaboranci” (Nagroda Klio III stopnia w kategorii varsaviana), „Upadły amant. Historia Igo Syma” i „Fałszywi arystokraci”. Publikował na łamach magazynów „Focus Historia” i „Skarpa Warszawska” oraz na portalu historycznym Histmag.org. Interesuje się genealogią dynastyczną, historią kobiet i przedwojenną kinematografią. Więcej o autorze na pl.m.wikipedia.org/wiki/Marek_Teler
To miasto jest definicją bajkowego miejsca. Nic dziwnego, że trafiło na listę UNESCO
Telcz to miasto, które jest podręcznikowym przykładem miejsca bajkowego. Wystarczy jeden spacer po jego rynku, by przenieść się w czasie i poczuć magię unikatowej architektury.
W tym artykule: Bajkowe miasto UNESCO Zastaw się, a postaw się Jeżeli w tym miejscu krzykniesz, będzie cię słychać na miejskim rynku – twierdzi nasz przewodnik. Nikt z nas nie ma jednak odwagi i milczymy, głupawo się uśmiechając. Tkwimy w ciemnych korytarzach biegnących pod najpiękniejszym miastem Czech, jednym z ładniejszych w Europie. Myślę o tym, że gdybym spacerując po cukierkowych ulicach Telcza, usłyszał nagle dobiegające z podziemi krzyki i jęki, padłbym na zawał serca. Te dwie przestrzenie – miejska i podziemna – są w Telczu jak piekło i niebo, jak czerń i biel, jak lustrzane odbicie. Jeżeli wpiszecie nazwę czeskiego miasteczka w wyszukiwarkę, wyświetlą się wam setki linków do tekstów opiewających urodę tego miejsca. Bajkowe miasto UNESCO Telcz, ze średniowiecznym układem ulic i wyglądającymi jak baśniowa scenografia kolorowymi kamienicami, trafił na listę światowego dziedzictwa UNESCO, rzadko jednak wspomina się o tym, że miasto to ma swój podziemny rewers. Przebijanie się przez półmrok, schylanie głowy pod łukowatym sklepieniem, nasłuchiwanie stłumionych dźwięków dobiegających z powierzchni pozwalają jednak nabrać szerszego spojrzenia i jeszcze bardziej docenić wyjątkową urodę miasteczka. Telczańskie podziemia służyły przed wiekami jako magazyny na żywność. Były po prostu domowymi piwnicami, które z czasem coraz bardziej się rozrastały i łączyły ze sobą, tworząc w końcu podziemne miasto. Jak głosi legenda, korytarze te miały być także tajemnym atutem Telcza pozwalającym miejscowym w razie zagrożenia prysnąć z miasta. Dziś część z nich można zwiedzać z przewodnikiem, który z cierpliwością pozwala nam brnąć w ślepe uliczki zagrodzone murem czyjegoś domu. Zastaw się, a postaw się Początki miasta sięgają XIII w., dzisiejszy wygląd Telcz zawdzięcza jednak tragedii w 1386 r.: pożodze, która strawiła część ulic. Ówczesny władca, Zachariasz z Hradca, zarządził odbudowę miasta, a że przeżywał akurat fascynację włoskim renesansem, sprowadził z Italii architektów i budowniczych. Telcz zamienił się w renesansową perełkę – nawet budowle oszczędzone przez pożar, jak zamek, zostały przerobione zgodnie ze stylem. Miejscowość ma więc średniowieczny rodowód – układ ulic pozostał niemal niezmieniony – ale renesansowo-barokowy wystrój. Jej największy atut – dopracowane w każdym szczególe, pełne ozdobników i pomalowane na intensywne barwy kamienice – wziął się jednak ze zwykłej ludzkiej przywary: chęci pokazania się. Poprzez wystawność fasad miejscowi starali się zaznaczyć swoją zasobność i pozycję społeczną. Każdy kolejny dom jest więc piękniejszy niż poprzedni. Gdy wydobywamy się wreszcie na powierzchnię, okazuje się, że miasteczko pogrążone jest w zadziwiającym spokoju. Poza sezonem turystów jest tu jak na lekarstwo, a po ulicach przemykają nieliczni mieszkańcy. Jak Telcz, ze swoim niezaprzeczalnym pięknem, zdołał uniknąć tłumów, jest być może największą tajemnicą tego miasta. Źródło: National Geographic Traveler Polska