16 smakołyków z jarmarków bożonarodzeniowych – czego warto spróbować
Najlepsze przysmaki z jarmarku bożonarodzeniowego to coś więcej niż tylko jedzenie – to zapachy, smaki i wspomnienia. Sprawdź, jakie potrawy i napoje są nieodłączną częścią zimowych jarmarków i których warto spróbować tej zimy.
Spis treści: Grzane wino Świąteczna gorąca czekolada Niemieckie ciasteczka Lebkuchen Gorący rum z masłem Placek alzacki Grzane porto ze świątecznymi przyprawami Hot-dog z kiełbaską Koktajl jajeczny Gorący wiśniowy kubek Pierniczki choinkowe Grzany cydr Orzechy w miodzie Grzane piwo Karmelowy krokant z solonymi orzeszkami i preclami Wypiekane precle Strucla bożonarodzeniowa Jarmarki bożonarodzeniowe w różnych miastach Europy przyciągają nie tylko atmosferą świąt, ale także zapachem grzanego wina, cynamonu i świeżo pieczonych ciasteczek. Wśród kolorowych stoisk znajdziesz mnóstwo tradycyjnych przysmaków – zarówno tych na słodko, jak i na słono. Od klasycznego grzańca, przez rum z masłem, aż po chrupiące precle i kiełbaski i pajdy ze smalcem – europejskie zimowe jarmarki to prawdziwy festiwal smaków. Grzane wino Tradycyjne grzane wino, znane jako mulled wine lub Glühwein, jest jednym z mniej znanych osiągnięć starożytnego Rzymu, gdzie podgrzewano wino z przyprawami w chłodne dni. Najczęściej powstaje na bazie czerwonego wina, choć na jarmarkach bożonarodzeniowych coraz częściej spotyka się także wersje białe i owocowe. Swój charakterystyczny aromat zawdzięcza korzennym przyprawom, takim jak cynamon, goździki, anyż i skórka cytrusów. W różnych krajach istnieją jego lokalne odmiany – w Skandynawii popularny jest glögg, często wzbogacany migdałami i rodzynkami. Choć grzane wino podgrzewa się do wysokiej temperatury, tradycyjnie nie doprowadza się go do wrzenia, by nie odparować alkoholu i zachować pełnię smaku. Świąteczna gorąca czekolada Ciepła filiżanka gęstej, aksamitnej gorącej czekolady to prawdziwa zimowa przyjemność, której trudno się oprzeć. W świątecznej wersji napój zyskuje wyjątkowy charakter dzięki dodatkowi aromatycznych przypraw, takich jak cynamon czy gałka muszkatołowa. To właśnie one nadają mu korzenny, rozgrzewający posmak, idealnie wpisujący się w atmosferę bożonarodzeniowych jarmarków. Całość staje się jeszcze bardziej kusząca, gdy zostaje zwieńczona puszystą bitą śmietaną, tworząc apetyczny kontrast z intensywną czekoladą. Taki napój to nie tylko deser, ale także mały świąteczny rytuał, który potrafi umilić nawet najchłodniejszy zimowy wieczór. Niemieckie ciasteczka Lebkuchen Słynne Lebkuchen, to jeden z najbardziej rozpoznawalnych przysmaków świątecznych jarmarków u naszych zachodnich sąsiadów, słodzony miodem i doprawiany korzenną mieszanką cynamonu oraz imbiru. Ich historia sięga średniowiecza, kiedy wypiekano je w klasztornych piecach jako wyjątkowo trwały i aromatyczny smakołyk adwentowy. Charakterystyczny, głęboki smak ciasteczek wynika z połączenia przypraw, miodu oraz mielonych orzechów, które nadają im miękkiej, lekko wilgotnej konsystencji. Gorący rum z masłem Gorący rum z masłem to mniej znana, ale tradycyjna zimowa alternatywa dla grzanego wina, która coraz częściej pojawia się na jarmarkach bożonarodzeniowych. Napój ten wywodzi się z amerykańskiej kolonialnej receptury hot buttered rum, popularnej zwłaszcza wśród żeglarzy i mieszkańców północnego wybrzeża. Jego aksamitną konsystencję zawdzięcza połączeniu złotego rumu, miękkiego jasnobrązowego cukru oraz niesolonego masła, które po rozpuszczeniu tworzą kremową bazę. Charakter świąteczny nadaje mu mieszanka korzennych przypraw, takich jak cynamon, gałka muszkatołowa czy goździki. Ten aromatyczny, rozgrzewający napój nie tylko umila mroźne wieczory, ale też zaskakuje gości czymś rzadziej spotykanym niż tradycyjne grzańce. Placek alzacki Flammkuchen to tradycyjne danie wywodzące się z pogranicza niemiecko-alzackiego, które coraz częściej pojawia się także na jarmarkach bożonarodzeniowych. Choć przypomina pizzę, wyróżnia się brakiem sosu pomidorowego i wyjątkowo cienkim, chrupiącym ciastem. Jego charakterystyczny smak tworzy połączenie wędzonego boczku oraz crème fraîche, które po zapieczeniu stają się delikatnie kremowe. Całość wzbogacają aromaty gałki muszkatołowej i świeżego tymianku, nadające potrawie świątecznego, korzennego akcentu. To rozgrzewająca, pachnąca propozycja, idealna do podjadania w chłodne zimowe wieczory podczas świątecznych festynów. Grzane porto ze świątecznymi przyprawami Grzane porto ze świątecznymi przyprawami to elegancka alternatywa dla klasycznych grzańców, coraz częściej spotykana na jarmarkach bożonarodzeniowych. Rubinowe porto po podgrzaniu staje się jeszcze głębsze w smaku, tworząc idealną bazę dla aromatycznych dodatków. Cynamon, goździki i pieprz nadają mu korzennego, rozgrzewającego charakteru, typowego dla zimowych napojów. Liście laurowe i rozmaryn wprowadzają z kolei subtelną, ziołową nutę, która wyróżnia ten napój spośród innych świątecznych propozycji. To doskonały wybór dla tych, którzy lubią połączenie słodyczy porto z bogactwem świątecznych przypraw, zwłaszcza podczas chłodnych, festynowych wieczorów. Hot-dog z kiełbaską Hot-dog z kiełbaską to jeden z najbardziej rozpoznawalnych przysmaków jarmarków bożonarodzeniowych, idealny na szybkie, rozgrzewające przekąszenie w zimowe dni. Soczysta kiełbaska podawana jest w chrupiącej bułce, która świetnie kontrastuje z miękkimi dodatkami. Karmelizowana cebula i kiszona kapusta nadają mu słodko-kwaśny balans, tak charakterystyczny dla festynowych potraw. Obowiązkowa porcja musztardy podkreśla smak kiełbaski, dodając jej wyrazistości. Całość często dopełnia szybki sos w stylu currywurst, który nadaje temu klasykowi świąteczny, pikantno-korzenny akcent. Koktajl jajeczny Koktajl jajeczny to klasyk zimowych jarmarków, znany z kremowej konsystencji i bogatego, świątecznego smaku. Tradycyjnie przygotowuje się go z żółtek ucieranych z cukrem, które nadają napojowi aksamitną gładkość. Dodatek śmietany sprawia, że jest wyjątkowo sycący i rozgrzewający, idealny na chłodne grudniowe wieczory. Sherry i rum wprowadzają delikatną, korzenną głębię, która pięknie łączy się z zimowymi aromatami. Całość wieńczy solidna szczypta świeżej gałki muszkatołowej, dzięki której koktajl zyskuje swój charakterystyczny, świąteczny urok. Gorący wiśniowy kubek Gorący wiśniowy kubek to aromatyczny zimowy napój, który coraz częściej pojawia się na jarmarkach bożonarodzeniowych jako ciekawa odmiana klasycznego grzańca. Powstaje z połączenia czerwonego wina i likieru czereśniowego, dzięki czemu zyskuje intensywnie owocowy, głęboki smak. Dodatek świeżych przypraw, takich jak cynamon, goździki czy anyż nadaje mu rozgrzewającego, korzennego charakteru idealnego na mroźne wieczory. Cytrusy wprowadzają lekką, orzeźwiającą nutę, która równoważy słodycz wiśni. Podawany na gorąco i udekorowany laską cynamonu, stanowi efektowną, świąteczną propozycję, która przyciąga zapachem z odległości. Pierniczki choinkowe Pierniczki choinkowe to klasyk jarmarków bożonarodzeniowych, który potrafi jednym kęsem przenieść na zaśnieżony, tętniący aromatami rynek. Ich prostota kryje intensywną mieszankę cynamonu, imbiru i ziela angielskiego, tworząc głęboki, korzenny smak. Podczas pieczenia uwalniają charakterystyczny świąteczny zapach, który natychmiast budzi zimowy nastrój. Na wielu jarmarkach spotkać można ich lokalne odmiany, niekiedy ozdobione cukrem lub delikatnym lukrem. To idealna przekąska do chrupania w drodze między straganami, rozgrzewająca aromatem i świąteczną atmosferą. Grzany cydr Ten super prosty, rozgrzewający jesienny koktajl to napój, który często pojawia się także na świątecznych jarmarkach jako delikatniejsza alternatywa dla klasycznego grzańca. Jego ciepła, korzenna nuta idealnie komponuje się z chłodnymi, przepełnionymi aromatami uliczkami festynów. Podawany na gorąco sprawia, że każdy łyk natychmiast rozgrzewa i poprawia nastrój. Laska cynamonu użyta jako dekoracja dodaje mu nie tylko efektownego wyglądu, ale także podkreśla jego aromat. To napój, który zachwyca prostotą i świątecznym urokiem, a jednocześnie idealnie wpasowuje się w zimowy klimat jarmarków. Orzechy w miodzie Ta pyszna mieszanka orzechów to jedna z tych przekąsek, które na jarmarkach bożonarodzeniowych kuszą zapachem już z daleka. Połączenie migdałów, makadamii, nerkowców, pekanów, orzechów włoskich, orzeszków ziemnych i nasion tworzy wyjątkowo chrupiącą, różnorodną kompozycję. Każdy składnik pokryty jest błyszczącym, miodowym sosem z odrobiną soli, dzięki czemu smaki słodkie i słone idealnie się równoważą. Podczas prażenia orzechy nabierają głębokiego aromatu, który natychmiast przywołuje świąteczny klimat. To idealna przekąska do podjadania w drodze między straganami, dodająca energii w chłodne zimowe wieczory. Grzane piwo Grzane piwo to ciekawa, coraz popularniejsza alternatywa dla tradycyjnych zimowych napojów, która świetnie wpisuje się w klimat jarmarków bożonarodzeniowych. Podgrzanie piwa wydobywa z niego łagodniejsze, słodowe nuty, dzięki czemu idealnie łączy się ze świątecznymi przyprawami. Dodatek cynamonu, goździków i anyżu nadaje mu korzennego aromatu, przywołującego typowy grudniowy nastrój. Klementynki wprowadzają świeżą, cytrusową słodycz, która pięknie równoważy głębię przypraw. To napój, który zaskakuje smakiem i z łatwością staje się hitem zimowych spotkań przy straganach. Karmelowy krokant z solonymi orzeszkami i preclami Chrupiące krokanty to jedna z tych świątecznych przekąsek, które na jarmarkach bożonarodzeniowych znikają szybciej, niż zdążysz je podać. Połączenie słodyczy i subtelnej słoności sprawia, że są niesamowicie wciągające i trudno poprzestać na jednym kawałku. Ich karmelowa, łamiąca się struktura idealnie nadaje się do dzielenia – wystarczy je pokruszyć i pozwolić każdemu sięgnąć po małą porcję. Aromat prażonych orzechów i karmelu doskonale wpisuje się w zimowy klimat, unosząc się w powietrzu między festynowymi straganami. To przekąska, którą warto zrobić w większej ilości, bo znika błyskawicznie – dlatego dobrze zachować choć odrobinę tylko dla siebie. Wypiekane precle Te efektowne precle to jeden z hitów jarmarków bożonarodzeniowych, wyróżniający się swoim charakterystycznym, lekko słodowo-drożdżowym aromatem dzięki temu, że przygotowuje się je z piwem zamiast wody. Dodatek soli kamiennej na wierzchu nadaje im przyjemnej chrupkości i klasycznego wyglądu rodem z europejskich festynów. Podczas pieczenia precle nabierają złocistej barwy i miękkiego, sprężystego wnętrza, idealnego do maczania w ciepłych dipach. Resztki użytego piwa świetnie sprawdzą się w kremowym dipie camembert, który podkreśla ich słodowo-maślany charakter. To przekąska, która doskonale łączy świąteczną atmosferę z tradycyjnym smakiem ulicznych wypieków. Strucla bożonarodzeniowa Ten delikatnie przyprawiony, świąteczny wypiek to klasyk jarmarków bożonarodzeniowych, którego aromat suszonych owoców i korzennych przypraw przyciąga przechodniów już z daleka. Jego miękkie wnętrze skrywa słodki marcepan, dodający mu wyjątkowego, migdałowego charakteru. Podczas pieczenia owoce i przyprawy łączą się w harmonijną, świąteczną kompozycję, która idealnie pasuje do gorącej herbaty lub grzańca. To jeden z tych wypieków, które często kupuje się jako domowy prezent, pięknie zapakowany i gotowy do wręczenia najbliższym. Doskonale sprawdza się także jako popołudniowa przekąska, wprowadzając do dnia odrobinę zimowej, świątecznej magii. Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po świecie podróżuje w poszukiwaniu smaków lokalnych kuchni. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Polacy coraz częściej spędzają święta poza domem. Jakie kierunki wybieramy najczęściej?
Boże Narodzenie nie musi już kojarzyć się wyłącznie z mrozem, śniegiem i zastawionym stołem. Wśród Polaków rośnie moda na świąteczne podróże, a grudniowy wyjazd staje się atrakcyjną alternatywą dla tradycyjnego spędzania świąt. Coraz więcej osób zamienia domowe przygotowania na lot do miejsc, w których grudzień pachnie nie piernikiem, lecz rozgrzanym powietrzem i słonym wiatrem znad morza.
Dla wielu święta pozostają czasem rodzinnych spotkań, rytuałów i powrotu do znanych od pokoleń tradycji. Jednak równolegle rośnie grupa osób, które w grudniu szukają przede wszystkim odpoczynku – z dala od obowiązków, intensywnych przygotowań i chłodnej aury. Dane eSky.pl potwierdzają tę zmianę: liczba użytkowników wybierających świąteczne wyjazdy do ciepłych krajów jest już ponad dwukrotnie wyższa niż rok temu. Polacy coraz odważniej rezygnują z zimowych swetrów na rzecz letnich ubrań i decydują się spędzić Boże Narodzenie w zupełnie innych okolicznościach przyrody. Boom na grudniowe podróże. Co stoi za nowym trendem? Coraz większa popularność świątecznych wyjazdów nie jest już jedynie sezonową ciekawostką, lecz wyraźnym sygnałem zmiany pokoleniowej i kulturowej. Polacy zaczynają traktować Boże Narodzenie nie jako obowiązek, lecz jako czas, który można świadomie zaplanować – również poza domem. Jak podkreśla Jarosław Grabczak, Head of Commercial Product w eSky.pl: „Polacy coraz odważniej redefiniują sposób spędzania świąt. Boże Narodzenie w ciepłych krajach nie jest już ekstrawagancją, lecz przejawem nowego stylu życia – bardziej świadomego, otwartego i globalnego”. Obserwowany w tym roku boom na świąteczne podróże pokazuje, że rynek turystyczny dojrzewa i coraz wyraźniej przesuwa akcent z „posiadania” na „przeżywanie”. – Magia świąt nie zależy od miejsca, lecz od ludzi, z którymi je spędzamy – dodaje Grabczak, zwracając uwagę, że właśnie dlatego coraz więcej osób łączy rodzinną bliskość z odkrywaniem nowych miejsc. Podróżowanie w grudniu to już nie rezygnacja z tradycji, lecz jej współczesna interpretacja – taka, która pozwala celebrować święta „w atmosferze ciepła i radości, a dodatkowo w słońcu”. To właśnie w tym połączeniu, jak zauważa ekspert eSky Group, tkwi przyszłość nowoczesnej turystyki. Gdzie Polacy najczęściej wyjeżdżają na Boże Narodzenie? Wśród najpopularniejszych kierunków świątecznych podróży Polaków niezmiennie króluje Malta, która w grudniu staje się sceną jednych z najbardziej nastrojowych obchodów Bożego Narodzenia w Europie. Wyspa łączy śródziemnomorski klimat z bogatą tradycją: Valletta rozświetla się instalacjami i ogromną choinką na Freedom Square, przed bramą miasta powstaje świąteczne miasteczko Fairyland, a jarmarki i koncerty wypełniają zabytkowe ulice światłem i muzyką. W Parku Narodowym Ta’ Qali działa ekologiczny Woodland Christmas Market, natomiast w pobliskim Rabacie odbywa się znany festiwal Natalis Notabilis. Najbardziej wyjątkowym wydarzeniem pozostaje jednak żywa szopka „Bethlehem f’Għajnsielem” na wyspie Gozo – pełna rzemieślników, zwierząt i scen z codziennego życia, rozciągająca się na 20 tys. m². To połączenie ciepła, tradycji i łagodnego, piętnastostopniowego klimatu sprawia, że wielu Polaków wybiera święta właśnie tutaj. Drugą najchętniej wybieraną destynacją jest Egipt, który oferuje pewną pogodę i temperatury pozwalające cieszyć się morzem nawet w środku zimy. Kurorty Hurghada, Marsa Alam czy Sharm el-Sheikh umożliwiają spędzenie świąt w scenerii raf koralowych, pustyni i luksusowych hoteli. Dla wielu osób atrakcyjność Egiptu wynika z możliwości połączenia wypoczynku z odkrywaniem starożytnych zabytków – rejs po Nilu czy wycieczka do piramid stają się naturalnym dopełnieniem świątecznego wyjazdu. Na podium plasują się także Wyspy Kanaryjskie, które od lat pozostają zimowym klasykiem. W grudniu przyciągają stabilnym, ciepłym klimatem i atmosferą świąt, która w tej części świata nabiera zupełnie innego charakteru: iluminacje w Santa Cruz de Tenerife, koncerty kolęd w Arrecife czy barwna parada Trzech Króli na Gran Canarii sprawiają, że archipelag łączy wakacyjny relaks z subtelnymi, lokalnymi tradycjami. Wśród bardziej egzotycznych propozycji coraz częściej wybierana jest także Dominikana. Karaibska energia, 30-stopniowe temperatury i kolonialne uliczki Santo Domingo rozświetlone świątecznymi dekoracjami tworzą scenerię, która dla wielu Polaków staje się spełnieniem zimowych marzeń. Dni spędzane na białych plażach, a wieczory przy muzyce merengue i bachaty pokazują, że Boże Narodzenie może mieć zupełnie inną, równie urzekającą odsłonę. Źródła: eSky, MTA Warsaw Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Święta wysoko nad Warszawą. Nadchodzi otwarcie najwyższego jarmarku w Unii Europejskiej
Od 1 grudnia 2025 roku najwyższy taras widokowy w Europie zamieni się w bożonarodzeniowy jarmark. Goście będą mogli podziwiać panoramę Warszawy z 49. piętra, w otoczeniu świątecznych iluminacji i sezonowych przysmaków.
Highline Warsaw to jedna z najbardziej wyjątkowych atrakcji w stolicy. Od początku września na najwyższych piętrach Varso Tower zwiedzający mogą korzystać z tarasu widokowego, baru oraz wystawy poświęconej historii Warszawy. Teraz, wraz ze zbliżającym się okresem świątecznym, organizatorzy zapowiadają stworzenie unikalnego jarmarku. Gdzie powstanie jarmark? Varso Tower to najwyższy budynek nie tylko w Polsce, ale także w całej Unii Europejskiej. Taras widokowy umieszczony na najwyższych piętrach niemal od samego początku przyciąga tłumy turystów, oferując perspektywę, jakiej Warszawa wcześniej nie znała. Z tego miejsca można podziwiać ruchliwe ulice centrum oraz zobaczyć iglicę Pałacu Kultury i Nauki niemal „na wyciągnięcie ręki”. Budynek Varso znajduje się u zbiegu ulic Chmielnej i alei Jana Pawła II, tuż za Dworcem Centralnym. Co oferuje podniebny jarmark? Organizatorzy zapowiadają, że w czasie działania jarmarku odwiedzający przeniosą się do prawdziwej bożonarodzeniowej krainy. Władze Varso przygotowują specjalne iluminacje, m.in. świąteczne światła oplatające drzewa w HighGarden – jednej z części Highline Warsaw. Na tarasie widokowym powstaną też wyjątkowe punkty fotograficzne, gdzie goście będą mogli zrobić sobie pamiątkowe zdjęcia w zimowej scenerii. Całość ma łączyć kameralny klimat świąt Bożego Narodzenia z monumentalną wysokością, na której ulokowany będzie jarmark. Świąteczna atrakcja na Varso to jednak nie tylko widoki i iluminacje. Jak na każdy bożonarodzeniowy kiermasz przystało, nie zabraknie również oferty gastronomicznej. Wśród dekoracji staną specjalne stoiska serwujące tradycyjne świąteczne przysmaki. Ile będzie kosztować świąteczny jarmark w chmurach? Choć oficjalny cennik wejścia na jarmark nie został jeszcze opublikowany, można już orientować się na podstawie standardowych cen wjazdu na najwyższy wieżowiec w Unii Europejskiej. Obecnie bilety kosztują: przy zakupie online: od 45 zł za osobę dorosłą, 30 zł dla studentów i młodzieży (12–17 lat) oraz 15 zł dla dzieci do 11. roku życia; przy zakupie na miejscu: ceny są wyższe i zaczynają się od 70 zł. Inne jarmarki w Warszawie Mimo że jarmark na Varso zapowiada się jako najbardziej wyjątkowa świąteczna przestrzeń w stolicy, nie będzie jedynym miejscem, w którym mieszkańcy i turyści poczują klimat bożonarodzeniowych targów. Wśród najważniejszych warto wymienić: Jarmark na placu Defilad – nowy, ogromny festyn świąteczny, który rozmachem ma dorównywać słynnym jarmarkom w Niemczech. W planach jest także instalacja najwyższego w Polsce diabelskiego młyna. Jarmark Bożonarodzeniowy na Starym Mieście – najpopularniejszy świąteczny kiermasz w Warszawie, pełen specjałów, ozdób i iluminacji. W jego sąsiedztwie tradycyjnie działa sezonowe miejskie lodowisko. Sezonowe markety świąteczne – liczne przestrzenie handlowe, w tym m.in. Elektrownia Powiśle czy Hala Koszyki, przygotowują specjalne świąteczne stoiska z przysmakami i upominkami. To doskonała okazja, by uzupełnić wigilijne zapasy lub znaleźć prezenty. Źródło: Highline Warsaw Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Najlepsze jarmarki świąteczne w Europie 2025. Na liście znalazło się też polskie miasto
Wielkimi krokami zbliża się czas, który wielu uważa za najpiękniejszy w roku. Nastrojowe iluminacje, zapach korzennych przypraw i dźwięk kolęd powracają na europejskie place, gdzie co roku odbywają się jedne z najbardziej widowiskowych jarmarków świątecznych. Te wyjątkowe wydarzenia przyciągają tysiące odwiedzających i z roku na rok zyskują na popularności.
Święta już niemal za progiem, a wraz z początkiem zimowego sezonu miliony osób planują podróże, by zobaczyć najsłynniejsze europejskie jarmarki bożonarodzeniowe. Wybór nie należy jednak do łatwych – na mapie kontynentu znajdują się setki takich wydarzeń, różniących się klimatem, skalą i tradycjami. Najnowsze zestawienie przygotowane przez firmę Tollwayr wskazuje dziesięć najlepszych europejskich jarmarków świątecznych na 2025 rok. Ranking ten powstał na podstawie liczby dni ich działania, średnich kosztów noclegu, popularności w wyszukiwarkach oraz liczby postów publikowanych w mediach społecznościowych. Dzięki temu udało się wyłonić miejsca oferujące najbardziej wyjątkowe świąteczne doświadczenia. Świąteczne hity Europy. Trzy jarmarki, które zdobyły najwyższe oceny Budapeszteński jarmark na placu Vörösmarty, który w tym roku zajął pierwsze miejsce w europejskim rankingu z wynikiem 7,41/10, od lat uchodzi za jedno z najbardziej klimatycznych miejsc w okresie adwentu. Centralny plac Budapesztu zamienia się wówczas w świąteczną wioskę pełną drewnianych straganów, rękodzieła i tradycyjnych węgierskich potraw, a aromat grzanego wina i langosza tworzy atmosferę, której próżno szukać gdzie indziej. Jarmark działa aż przez 52 dni, oferując korzystne ceny noclegów (średnio 131 euro za trzygwiazdkowy hotel). Jego popularność potwierdzają media społecznościowe: na Instagramie zgromadzono ponad 14 tys. postów, a na TikToku blisko 970 nagrań związanych z tym miejscem. Drugą pozycję w zestawieniu zajął strasburski Christkindelsmärik, oceniony na 7,37/10. To jeden z najstarszych jarmarków na kontynencie – jego tradycja sięga 1570 roku, przez co stolica Alzacji od lat uchodzi za „bożonarodzeniową stolicę Europy”. Wąskie uliczki starego miasta, odbijające światło iluminacji kanały i monumentalna katedra tworzą scenerię niczym ze świątecznej pocztówki. Strasburg dominuje także pod względem popularności w sieci: generuje 27 tys. wyszukiwań w Google i może pochwalić się 36,8 tys. postów na Instagramie. Jarmark działa 29 dni, a średni koszt noclegu wynosi 221 euro. Na trzecim miejscu znalazł się z kolei wiedeński Christkindlmarkt, który uzyskał 7,06/10 punktów. Plac przed neogotyckim ratuszem rozświetlają setki lampek, a przestrzeń wypełnia się co roku lodowiskiem i dziesiątkami stoisk, tworząc atmosferę elegancji i nostalgii. Wiedeński jarmark generuje 25 tys. wyszukiwań w Google, a zdjęcia z wydarzenia pojawiają się w ponad 26,8 tys. postów na Instagramie. Kiermasz trwa 34 dni, a średnia cena noclegu w trzygwiazdkowym hotelu wynosi 175 euro. Różnorodność europejskich jarmarków bożonarodzeniowych Pozostałe jarmarki, które znalazły się w zestawieniu Tollwayr, pokazują, jak różnorodna i zaskakująca potrafi być świąteczna mapa Europy. Tuż za podium, na czwartej pozycji, uplasował się praski Old Town Market, który – jak wynika z analizy – doskonale odnajduje się w świecie mediów społecznościowych. To właśnie on dominuje na TikToku, osiągając ponad 1060 postów, a jednocześnie zajmuje wysoką pozycję w Google (około 23 tys. wyszukiwań) i na Instagramie (11,5 tys. postów). Dalej znalazł się paryski jarmark bożonarodzeniowy (5. miejsce), ceniony za elegancję i różnorodność lokalizacji, a tuż za nim – Köln Weihnachtsmarkt w Kolonii, którego świąteczna oprawa przy katedrze od lat przyciąga tysiące odwiedzających. Siódme miejsce przypadło Frankfurtowi i to właśnie on oferuje najtańsze noclegi w całym rankingu, z ceną trzygwiazdkowego hotelu wynoszącą średnio 78 euro za noc. To czyni miasto jednym z najatrakcyjniejszych wyborów dla osób ceniących świąteczny klimat, ale zwracających uwagę na budżet. Dodatkowo Frankfurt wyróżnia się wysoką liczbą postów na Instagramie (12,4 tys.), co potwierdza jego wyjątkowy, fotograficzny charakter. W zestawieniu pojawiła się także Kopenhaga (8. miejsce), która – podobnie jak Budapeszt – może pochwalić się jednym z najdłużej działających jarmarków w Europie (aż 52 dni). Na dziewiątej pozycji znalazł się Kraków, wyróżniony za wyjątkową przystępność cen (trzygwiazdkowy nocleg kosztuje średnio 88 euro, co czyni go jednym z najlepszych kierunków dla osób poszukujących autentycznego, wschodnioeuropejskiego klimatu w rozsądnej cenie). Listę zamknęła Brugia, której jarmark Winter Glow cieszy się rosnącą popularnością, dzięki malowniczej scenerii i wysokiemu zaangażowaniu w mediach społecznościowych. Mattijs Wijnmalen, CEO Tollwayr, podkreślił, że wszystkie te jarmarki pełnią w europejskiej tradycji świątecznej niezwykle ważną rolę. – Są sercem i duszą europejskiego sezonu świątecznego. W tym roku podróżni mają do wyboru wyjątkowo wiele fantastycznych miejsc. Nasze zestawienie pokazuje także ogromną różnorodność – od najbardziej rozpoznawalnych kierunków po te bardziej przystępne cenowo, jak Kraków czy Frankfurt. To dowód, że aby poczuć magię europejskich świąt, wcale nie trzeba wydawać fortuny – dodał. Źródło: Tollwayr Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Wiara kontra wiedza. Czy da się udowodnić istnienie Jezusa?
Jezus jako postać historyczna to temat pełen niejasności. Czy był tylko mitem? Co możemy powiedzieć o nim, bazując na źródłach? I gdzie kończy się wiedza, a zaczyna wiara?
W tym artykule: Co to znaczy wiara? Kto to jest Jezus Chrystus? Pisma niechrześcijańskie Całun Turyński Zwoje znad Morza Martwego Jeżeli przyjmiemy tezę, że Jezus jest Bogiem, należy zastanowić się nad tym, czym w ogóle jest wiara? Przede wszystkim nie jest wiedzą i nie może jej zastępować. Oczywiście istnieją tutaj podobne aspiracje poznawcze, ale wiara może jedynie ją uzupełniać w sensie paranaukowym. Jeżeli w coś wierzymy, to tego nie wiemy. Co to znaczy wiara? Natomiast jeśli wiemy, to nie musimy już dłużej wierzyć. Angielski filozof John Locke twierdzi, że rozum, jako różny od wiary i jako jej przeciwieństwo, to odkrywanie pewności albo prawdopodobieństwa takich zdań czy prawd, do jakich umysł dochodzi na drodze dedukcji, wyprowadzając je z idei, które zdobył, używając naturalnych swych władz poznawczych. – To znaczy: przez doznania zmysłowe lub refleksję. Z drugiej strony wiara jest uznaniem za prawdę takiego zdania, które nie powstało przez dedukcję rozumową, lecz zostało przyjęte dzięki zaufaniu do tego, kto je przedkłada, jako pochodzące od Boga i przekazane drogą nadnaturalną. Taki sposób odkrywania ludziom prawd nazywamy objawieniem – tłumaczy Locke. Dziś ponad 2 miliardy ludzi na świecie wierzy w Jezusa Chrystusa. Jednak czy to znaczy, że osoba ta istniała naprawdę? Czy są jakiekolwiek dowody na to, że Syn Boży naprawdę istniał? Kto to jest Jezus Chrystus? Najważniejszym źródłem historycznym, w którym dowiadujemy się o Jezusie, są cztery Ewangelie. Trzy synoptyczne (Mateusza, Łukasza i Marka) oraz Ewangelia Jana. Pierwsza trójka zawdzięcza swoją nazwę podobieństwu opisów, języka, słownictwa i stylu. Istnieje teoria o istnieniu wczesnochrześcijańskiego dokumentu, zwanym Źródłem Q. Miał powstać przed ukształtowaniem się Nowego Testamentu. Hipotetycznie mógł powstać w Galilei w latach 50. Tekst mógł zawierać zbiór wypowiedzi Jezusa, z których później mieli korzystać Mateusz i Łukasz, pisząc swoje teksty. Niestety ów dokument – jeśli kiedykolwiek istniał – nie przetrwał do dziś. Według historyków żaden z ewangelistów nie znał osobiście Jezusa. Bibliści twierdzą, że Ewangelia Marka została napisana ok. roku 70 n.e. Mateusza i Łukasza miały powstać po roku 80., a Jana po 90. Powstały zatem 40 lub 60 lat po ukrzyżowaniu. Eksperci zwracają uwagę również na fakt, że jedynie Jan i Mateusz mogli być świadkami życia Chrystusa. Apostoł Jan był rybakiem z niższej klasy społecznej. To oznacza, że prawdopodobnie nie potrafił czytać ani pisać. W starożytności nie były to powszechnie nauczane umiejętności, a szkolnictwo było zarezerwowane dla ludzi bogatych. Co więcej, Jezus wraz z apostołami posługiwali się językiem aramejskim. Ewangelie w oryginale powstały natomiast w grece. Istnieje zatem prawdopodobieństwo, że te wyjątkowo sprawne literacko teksty napisane zostały przez osoby, które zawodowo parały się pisaniem. Warto jednak zaznaczyć, że żaden z ewangelistów nie twierdzi, że był apostołem. Pisma te są napisane w trzeciej osobie i niektórzy sugerują, że powstały anonimowo. Austriacki historyk dokonał sensacyjnego odkrycia. Przeglądając watykańskie księgi, natrafił na zaginiony fragment Nowego Testamentu. Spisano go 1750 lat temu, a następnie usunięto. To praw...[/highlight-box] Imiona zostały autorom przypisane w celu nadania apostolskiego autorytetu dla kształtującej się wówczas religii. Można więc założyć, że domniemani Mateusz, Łukasz, Marek i Jan pisali owe teksty, bazując na relacjach innych osób. Co w takim razie wiemy na podstawie Ewangelii? Jezus urodził się przed 4 rokiem p.n.e. za czasów Heroda Wielkiego. Swoje dzieciństwo spędził w Nazarecie. Działalność miał rozpocząć ok. 30 r. n.e., głosząc nadchodzące Królestwo Boże, nazywając siebie Mesjaszem. Zginął poprzez ukrzyżowanie na mocy wyroku Poncjusza Piłata. Pisma niechrześcijańskie W pismach rzymskich pojawia się wzmianka o kimś, kto nazywał się Jezus. Publiusz Korneliusz Tacyt w swoim tekście z 115 roku zatytułowanym „Roczniki” pisze tak: „Podstawił Neron winowajców i dotknął najbardziej wyszukanymi kaźniami tych, których znienawidzono dla ich sromot, a których gmin chrześcijanami nazywał. Początek tej nazwie dał Chrystus, który za panowania Tyberiusza skazany był na śmierć przez prokuratora Poncjusza Piłata; a przytłumiony na razie zgubny zabobon znowu wybuchnął, nie tylko w Judei, gdzie się to zło wylęgło, lecz także w stolicy, dokąd wszystko, co potworne albo sromotne, zewsząd napływa i licznych znajduje zwolenników”. Żydowski historyk Józef Flawiusz w „Dawnych dziejach Izraela” opisuje Jakuba Sprawiedliwego i pisze o nim, że był bratem Jezusa, który był przywódcą ruchu chrześcijan w Jerozolimie. „Festus już nie żył, a Albinus wyjechał; więc [Ananiasz] zwołał Sanhedryn i stawił przed sądem Jakuba, brata Jezusa zwanego Chrystusem, oraz kilku innych. Oskarżył ich o naruszenie prawa i skazał na ukamienowanie”. Historycy zwracają uwagę, że opis mógł być autentyczny, jednak samo sformułowanie o chrześcijanach nie zostało spisane przez autora. Całun Turyński Jest to płótno wykonane z lnu, w które miał zostać owinięty Jezus zaraz po zdjęciu z krzyża. Widoczne są na nim liczne ślady krwi i możemy zobaczyć odwzorowaną postać ludzką – od przodu i od tyłu. To jedna z ważniejszych relikwii Kościoła, która przechowywana jest we włoskim Turynie. Pierwsze wzmianki o całunie pojawiają się już w Ewangeliach. Jednak z naukowego punktu widzenia ten dowód jest nieprawdziwy. Badania wykonane przy użyciu metody zwanej datowanie radiowęglowe dowiodły, że nie pochodzi on z czasów, w których mógł żyć Jezus, lecz z XIV wieku. Oficjalnie Całun Turyński nie jest uznawany za autentyczne świadectwo istnienia Jezusa, ale niektórzy wierni wierzą w jego świętość. Zwoje znad Morza Martwego To zbiór dokumentów spisanych w trzech językach. Po hebrajsku, aramejsku i grecku. Odnaleziono je pomiędzy 1947–1956 r. w 11 grotach niedaleko ruin Kumran w Zachodnim Brzegu. W przypadku tego odkrycia archeologicznego również przydała się metoda datowania radiowęglowego. Pozwoliło to ustalić, że zwoje mogły pochodzić z okresu, w którym żył Jezus. Możemy wyczytać w rękopisach wzmiankę o „prawym nauczycielu”. Niestety trudno określić kto nim był, ponieważ pisma nie wymieniają go z imienia. Dziś niektórzy twierdzą, że był nim Jezus, a inni podają to w wątpliwość. Kimkolwiek była ta osoba, raczej małe są szanse, że kiedykolwiek poznamy jej tożsamość. Z powodu braku należytych dowodów prawdopodobnie nigdy nie dowiemy się, czy Jezus Chrystus naprawdę istniał. Mamy bowiem do czynienia z bardzo znikomymi poszlakami oraz pismami, które są nierzadko podważane przez historyków i biblistów. Idąc tropem Locke’a, dopóki nie znajdziemy żadnego rzetelnego i namacalnego śladu na istnienie bądź nieistnienie Jezusa, wiara w niego będzie cały czas trwać, a on sam pozostanie w sferze sacrum. Źródło: Live Science, John Locke "Rozważania dotyczące rozumu ludzkiego" Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Jak się świętuje Boże Narodzenie w Argentynie – rozmawiamy z Martinem Gimenez Castro
Jakie sekrety kryje Argentyna, najbardziej europejski kraj Ameryki Południowej? W najnowszym odcinku podcastu National Geographic Polska o swoim kraju opowiada Martin Gimenez Castro, szef kuchni i właściciel warszawskich restauracji rekomendowanych przez przewodnik Michelin.
Spis treści: Najbardziej europejski kraj Ameryki Południowej Kim jest Martin Gimenez Castro? Gościem nowego odcinka podcastu National Geographic Polska jest Martin Gimenez Castro. Martin to szef kuchni, twórca i właściciel popularnych autorskich restauracji Ceviche i Tuna w Warszawie, rekomendowanych przez przewodnik Michelin. Pochodzi z Argentyny, z regionu Mendoza. Pasję do gotowania zawdzięcza rodzicom. Od 17 lat mieszka w Polsce. Najbardziej europejski kraj Ameryki Południowej Czy rzeczywiście wszyscy Argentyńczycy potrafią tańczyć tango? Dlaczego Argentyna jest uznawana za najbardziej europejski kraj w Europie? Jak się obchodzi święta Bożego Narodzenia na południowej półkuli, kiedy w grudniu jest pełnia lata? W rozmowie z Łukaszem Załuskim z redakcji National Geographic Polska Martin Jimenez Castro mierzy się z popularnymi opiniami na temat swojego rodzinnego kraju. Argentyna, kraina doskonałej wołowiny, kryje wiele fascynujących faktów. To tutaj znajduje się Aconcagua, najwyższy szczyt obu Ameryk (6961 m n.p.m.), oraz jedno z najbardziej wysuniętych na południe miast świata – Ushuaia. W Buenos Aires działa największy na świecie teatr operowy pod względem akustyki – Teatro Colón. Argentyńczycy spożywają więcej yerba mate na mieszkańca niż jakikolwiek inny naród, a Lionel Messi to tylko jeden z długiej listy piłkarskich bohaterów kraju. Ciekawostki o Argentynie nie mogą pominąć też faktu, że w prowincji Santa Cruz znajduje się największe na świecie skupisko dinozaurów, a w Patagonii odkryto skamieniałości argentynozaura, największego znanego dinozaura. Kim jest Martin Gimenez Castro? Martin Jimenez Castro prowadzi dwie restauracje w Warszawie. Jest też ambasadorem MSC – światowej organizacji na rzecz zrównoważonego rybołówstwa. Dał się poznać jako ekspert w dziedzinie ryb i owoców morza, kulinarny mentor i trener szefów kuchni. W 2013 roku zdobył tytuł pierwszego polskiego Top Chefa. Można go było zobaczyć również w innych popularnych programach telewizyjnych: „Zamiana szefów”, „Zawód szef kuchni” czy „Hells Kitchen”. Dziś występuje jako ekspert kulinarny w telewizji śniadaniowej „Halo tu Polsat”. Kulinarne szlify zdobywał w Wyższej Szkole Gastronomiczno-Hotelarskiej w Escuela Internacional Islas Malvinas w Mendozie. W kolejnych latach, u boku włoskich kucharzy w renomowanej restauracji Sale&Pepe na Florydzie, przeszedł wszystkie szczeble szkolenia zawodowego. Stworzył i prowadził autorską restaurację Salto w hotelu Rialto w Warszawie, która również po paru miesiącach trafiła do przewodnika Michelin. Cała rozmowa do wysłuchania w playerze na górze strony. Odcinki naszych wideopodcastów są również dostępne na kanałach National Geographic Polska na YouTube i na Spotify. Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska". Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów w technologiach. Miłośnik tenisa i europejskich stolic.
Londyn to najbardziej świąteczne miasto w Europie. Nakręcono tu ulubiony zimowy romans Polaków
Londyn, jedno z największych miast w Europie, mimo bycia metropolią skrywa wiele urokliwych miejsc. Część z nich warto odwiedzić szczególnie w okolicach świąt Bożego Narodzenia. Wyglądają magicznie, a do tego przywodzą na myśl sceny z pewnych kultowych filmów.
Spis treści: Londyn śladami bohaterów „To właśnie miłość” Spacer po Londynie wśród świątecznych świateł Londyn zimową porą. Tu poczujesz magię świąt Londyn, podobnie jak Paryż, Rzym czy inne europejskie stolice, nie potrzebuje szczególnej promocji pod względem turystyki. Miasto odwiedzają rocznie miliony podróżnych, a kierują nimi różne fascynacje. Od brytyjskiej rodziny królewskiej, przez lokalizacje związane z Harrym Potterem, aż po muzea i sztukę uliczną. W tak wielkim mieście trudno się nudzić. Zwłaszcza w grudniu, kiedy Londyn szykuje się do świąt Bożego Narodzenia. Bogato zdobione choinki czy jarmarki świąteczne to niejedyne znaki, że Boże Narodzenie zbliża się coraz większymi znakami. W zimowym Londynie nie brakuje miejsc, które po prostu przyciągają magią. Niedziwne więc, że właśnie tu powstała jedna z ulubionych świątecznych komedii Polaków – „To właśnie miłość”. Odwiedzając stolicę Wielkiej Brytanii, warto zajrzeć do miejsc, które pojawiają się w filmie. Londyn śladami bohaterów „To właśnie miłość” Fani filmu „To właśnie miłość” powinni w pierwszej kolejności odwiedzić dzielnicę Notting Hill, gdzie znajduje się urokliwy dom Juliet i Petera. Budynek przy St Luke’s Mews to też miejsce powstania jednej z najbardziej kultowych scen, w której Mark wyznaje swoje uczucia Juliet za pomocą kartek. Okolica ta cieszy oko przez cały rok z uwagi na charakterystyczną architekturę. Piętrowe domy mogą kojarzyć się widzom nie tylko z filmem „To właśnie miłość”, ale też z „Notting Hill” właśnie. Kolejnym miejscem znanym z filmu jest dom towarowy Selfridges na Oxford Street. To tutaj Harry kupuje naszyjnik dla swojej sekretarki, co okazuje się potem bardzo ważne dla fabuły. W okresie świątecznym Selfridges zachwyca bogatymi dekoracjami i wystawnymi witrynami. Samo ich podziwianie wprawia w świąteczny nastrój. South Bank – miejsce romantycznych spacerów South Bank to rejon nad Tamizą, który pojawia się w kilku scenach filmu. W okolicy znajduje się wiele świątecznych atrakcji, w tym jarmarki bożonarodzeniowe i lodowisko. Spacerując wzdłuż rzeki, można poczuć magię Londynu podobnie jak bohaterowie filmu. Należy jednak pamiętać, że South Bank to też jedno z najdynamiczniej rozwijających się miejsc w mieście. Wygląda więc nieco inaczej niż na początku lat dwutysięcznych, kiedy powstał film „To właśnie miłość”. Klimat pozostał jednak ten sam. Grosvenor Chapel Grosvenor Chapel w okresie Bożego Narodzenia oferuje koncerty kolęd i wyjątkową atmosferę. To właśnie w tej kaplicy położonej w Mayfair filmowi Juliet i Peter brali ślub. Millennium Bridge W jednej ze scen Sarah przechodzi przez Millennium Bridge. Ten słynny most z widokiem na katedrę św. Pawła jest szczególnie urokliwy w zimowe wieczory, kiedy Londyn rozświetlają świąteczne światła. Downing Street Choć filmowe wnętrza rezydencji premiera były kręcone w studiu, zewnętrzne ujęcia nawiązują do realnej lokalizacji przy Downing Street. Okolica ta jest szczególnie klimatyczna w okresie świąt, z dekoracjami i tradycyjnymi elementami brytyjskiej architektury. Spacer po Londynie wśród świątecznych świateł Świąteczne iluminacje to wizytówka Londynu. Regent Street i Oxford Street zachwycają anielskimi i gwiezdnymi motywami, a Carnaby Street wyróżnia się nietuzinkowymi dekoracjami promującymi miłość i radość. Z kolei luksusowa Bond Street przyciąga spektakularnymi wystawami takich marek jak Cartier czy Dior. Winter Wonderland w Hyde Parku to największy jarmark w Londynie, z lodowiskiem, karuzelami i mnóstwem stoisk. Na Camden Market można kupić unikalne prezenty, a Borough Market zachwyci każdego smakosza sezonowymi świątecznymi przysmakami. Londyn zimową porą. Tu poczujesz magię świąt Lodowiska, takie jak to przy Somerset House, oferują jazdę na łyżwach w pięknej, historycznej scenerii. Inne popularne ślizgawki to Canary Wharf i nowo otwarte Glide przy Battersea Power Station. Nieodłącznym elementem świąt są także kolędy. W Londynie można posłuchać ich na żywo w wielu miejscach. Przykładowo kościół St Martin-in-the-Fields organizuje koncerty kolęd w wyjątkowym otoczeniu świec. Kultowe miejsce koncertowe Royal Albert Hall oferuje dodatkowo zjawiskowe przedstawienia. Wśród tradycyjnych świątecznych tytułów często gości też balet „Dziadek do Orzechów”. Londyńskie puby, jak Scarfes Bar w hotelu Rosewood, to idealne miejsca na relaks przy kominku z gorącym napojem i tradycyjnym świątecznym jedzeniem. Te i wiele innych atrakcji sprawiają, że Londyn jest idealnym miejscem na przeżycie niezapomnianych świąt. Niezależnie od tego, czy planujesz spacer wśród świateł, wizytę na jarmarku, czy śledzenie śladów filmowych bohaterów, stolica Anglii zachwyca zimą i nie tylko. Podobnych doznań możesz spodziewać się w Nowym Jorku, gdzie swego czasu sam na święta został filmowy Kevin McCallister. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Wiadomo, jak wyglądały porody w czasach przyjścia na świat Jezusa. Położna miała mieć długie palce
Jezus przyszedł na świat ponad 2 tysiące lat temu. Jego poród symbolizują na przykład szopki. Na ile jednak, to co w nich widzimy, pokazuje ówczesne realia położnictwa?
W tym artykule: Cesarstwo Rzymskie a położne Zalecenia antycznych lekarzy Idealna położna Boże Narodzenie to obok Wielkanocy jedno z najważniejszych chrześcijańskich świąt. Co ciekawe, obchodzili je nawet Słowianie. Pamiątka narodzin Jezusa do dziś jest świętowana niemal na całym świecie. Jedna z najpopularniejszych świątecznych tradycji to jasełka. Historia narodzin Chrystusa została spisana w Ewangelii św. Łukasza. Czytamy w niej, że Maryja „porodziła swego pierworodnego Syna, owinęła Go w pieluszki i położyła w żłobie, gdyż nie było dla nich miejsca w gospodzie”. W Biblii nie ma jednak szczegółów dotyczących przebiegu boskiego porodu. Badacze musieli więc posiłkować się innymi źródłami. Gdzie ich szukać? Opisy narodzin w starożytnym Rzymie zapewniają nam wgląd w położnicze zwyczaje tamtej epoki. Najbardziej zaskakują powszechne do dziś praktyki higieniczne. Cesarstwo Rzymskie a położne Według ustaleń biblistów, Jezus przyszedł na świat między 6 a 4 rokiem p.n.e. Judea i Betlejem znajdowały się wtedy w granicach Cesarstwa Rzymskiego. Co wiadomo o ówczesnych porodach? Matkom towarzyszyły sąsiadki, krewne, przyjaciółki, a nawet niewolnice, o ile pozwalały na to zasoby i status społeczny rodzącej. – Jeśli spojrzysz na nasze przedstawienia porodów z Cesarstwa Rzymskiego, zauważysz, że sceny te często podkreślają wspólnotę kobiet. Myślę, że ta perspektywa ma absolutnie kluczowe znaczenie dla zrozumienia społecznej natury porodu w świecie rzymskim – tłumaczy Anna Bonnell Freidin, historyk z Uniwersytetu Michigan. Jak dodaje, jeśli rodzinę było na to stać, położnymi były panie, które sprawowały rutynową opiekę medyczną nad kobietami i dziećmi. W miastach Cesarstwa Rzymskiego były też elitarne, wykształcone położne. Wychować geniusza. Jak pierwsze lata życia wpływają na rozwój mózgu? Mimo że dzieci wychowujemy od tysięcy lat, wciąż nie za dobrze rozumiemy, jak możliwe są siedmiomilowe skoki rozwojowe w mózgu dziecka. Błyskawiczne tempo rozwoju mózgu w pierwszych latach... Starożytne Cesarstwo Rzymskie było rozległe. Mimo że w każdej prowincji obowiązywało prawo rzymskie, społecznościom zazwyczaj nie narzucano określonych praktyk kulturowych lub religijnych. To oznacza, że praktyki porodowe i ciążowe mogły różnić się w zależności od regionu. W zależności od wyznania przyszli rodzice mogli czcić różne bóstwa lub składać ofiary. Jak tłumaczy Tara Mulder, historyczka z Uniwersytetu Kolumbii Brytyjskiej, położone miały wiele kompetencji. Były chociażby ekspertkami w zakresie prawa. W przypadku sporów dotyczących na przykład alimentów na dziecko proszono je o złożenie opinii na temat tego, czy kobieta rzeczywiście jest w ciąży lub urodziła. Zalecenia antycznych lekarzy Historycy czerpią wiedzę przede wszystkim ze sztuki nagrobnej i epigrafów, a także z korespondencji i tekstów medycznych z tamtych czasów. Najbardziej wszechstronne kompendium porodowe napisał Soranus z Efezu. Zebrał on wiedzę od położnych i uzupełnił o własne spostrzeżenia. Ówczesne położne musiały przestrzegać pewnych zalecań. Chodzi o praktyki, które nadal są standardem w szpitalach. Mowa między innymi o obcinaniu paznokci na krótko i myciu rąk. Nie wiadomo, czy położne były autorkami jakichkolwiek własnych dzieł. Nawet jeśli zostały po nich jakieś teksty, jak na razie nie zostały odkryte. I choć część praktyk w ramach opieki prenatalnej uchodzi za dość higieniczne, nie brakowało też takich, które narażały zarówno matkę, jak i płód. Według wytycznych Soranusa w ósmym miesiącu ciąży położne powinny pomagać przyszłej matce w „rozluźnianiu części ciała” za pomocą „czopków dopochwowych z gęsiego tłuszczu i szpiku” oraz wykonywać zastrzyki z oliwy z oliwek. Jak zauważa Mulder, proponowano wiele wkładów materiałów i instrumentów, które zwiększałyby ryzyko infekcji. Co prawda Soranus wspomina w tekście o myciu rąk, ale zabrakło tam wyjaśnienia, czemu miało służyć namydlanie dłoni i spłukiwanie brudu. Idealna położna Z tekstu Soranusa dowiadujemy się też, że idealna położna powinna być wykształcona, szanowana i krzepka. Ceniona była też dobra pamięć oraz długie palce (oczywiście z krótko obciętymi paznokciami). Najlepiej, gdyby położnej pomagały „trzy pomocnice”, dwie po bokach i jedna z tyłu. Ich role ograniczały się do trzymania rodzącej i wspierania w znoszeniu bólu. W przypadku porodu bez komplikacji położna miała mieć pod ręką takie przedmioty jak oliwa z oliwek, ciepła woda, bandaże i substancje zapachowe do pobudzenia rodzącej. Podczas porodu matce zalecano, aby siedziała na stołku położniczym. Było to specjalne krzesło z wysokim oparciem i otworem w siedzisku. Jeśli jednak podczas porodu coś poszło nie tak, na miejsce wzywano lekarza – zwykle mężczyznę. Wówczas było już jednak niemal pewne, że płodu nie uda się uratować. Lekarz miał przede wszystkim ratować życie matki. Źródło: National Geographic; opracowanie: Mateusz Łysiak Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Słowiańskie Boże Narodzenie. Czym były Szczodre Gody?
Większość z nas może nie zdawać sobie sprawy, że wiele polskich tradycji chrześcijańskich pochodzi z wierzeń i obrzędów słowiańskich. Szczodre Gody to święto, podczas którego celebrowano przesilenie zimowe oraz zwycięstwo światła nad ciemnością. Jak wyglądało słowiańskie Boże Narodzenie?
W tym artykule: Czym są Szczodre Gody? Obchody Szczodrych Godów trwały nawet kilkanaście dni Szczodre Gody przypominają Boże Narodzenie Słowianie, którzy zamieszkiwali polskie ziemie przed przyjęciem chrztu przez Mieszka w 966 roku, byli ludem rolniczym, który szanował i wielbił przyrodę. Do tego stopnia, że ich kalendarz i wierzenia były jej podporządkowane. Chrześcijanie nazywali ich wówczas poganami. Z resztą jak wszystkich, którzy wierzyli wówczas w innych Bogów. Wiara Słowian była bowiem politeistyczna. Większość z bóstw była swoistą personifikacją zjawisk i żywiołów natury. Tak Swarożyc był bogiem ognia, a Dadźbóg – słońca. Dziewanna była boginią dzikiej przyrody, księżyca i łowów, a Marzanna uosabiała wegetację, śmierć i zimę. Dla Słowian najważniejszymi bogami był Perun, władca gromowładny i Weles, który panował nad podziemiami. Czym są Szczodre Gody? Jednak nie o różnicę w wierzeniach tu chodzi, lecz podobieństwa tradycji. A tych jest wiele. Dawni Słowianie również kolędowali, żeby życzyć innym rolnikom pomyślności w Nowym Roku. Obchodzili również Śmigus-Dyngus, jako pożegnanie zimy i przywitanie wiosny. Co więcej, nasi przodkowie praktykowali święto, które do złudzenia przypomina Boże Narodzenie, drugie po Wielkanocy najważniejsze święto Chrześcijan. Jak Słowianie witali nowy rok? Na wiosnę i głośno Nasi pra, pradziadowie, Słowianie, obchodzili Nowy Rok wczesną wiosną, gdy, jak wierzyli, w promieniach słońca boga Swaroga i jego syna Dadźboga cały świat budził się do życia z zimowego... Ponieważ Słowianie zajmowali się rolnictwem, byli uważnymi obserwatorami pogody, natury i kosmosu. Zwracali uwagę na to, jak przyroda wpływa na ich życie. Chociaż (prawdopodobnie) nie znali się na fizyce i astronomii, to z uwagą i pokorą patrzyli w niebo. Na tej podstawie potrafili zidentyfikować niektóre gwiazdy i planety oraz określić ich położenie na niebie i dopasować to do cyklu rocznego. W zależności od pory roku, składali modły różnym bóstwom i dziękowali im za dary ziemi, wody i światła. Rok obrzędowy dawnych Słowian rozpoczynał się 21 grudnia. Celebrowano w ten sposób przesilenie zimowe i zwycięstwo dnia nad nocą, światła nad ciemnością. Nasi przodkowie radowali się wtedy, ponieważ od tego momentu dni stawały się dłuższe i cieplejsze. Właśnie wtedy rozpoczynało się świętowanie Szczodrych Godów, zwanych również jako Godowe Święto. Pierwszym punktem obchodów był Szczodry Wieczór, który odbywał się w nocy z 21 na 22 grudnia. Spożywano wówczas 12 różnych potraw, które symbolizowały 12 miesięcy w roku. W tym dniu rozpoczynano również wróżby na kolejny rok. Bogiem, którego czczono w tym czasie, był Weles, opiekun bogactwa i magii. Ludzie w tym czasie dzielili się chlebem. Z siana lub słomy pod nakryciami robiono przepowiednie. Każdy losował słomkę, a im ładniejsza i dłuższa była słomka, tym lepszy miał być następny rok. Dawano sobie również drobne podarunki – najczęściej były to orzechy i jabłka, ale także drożdżowe placki, które nazywano "szczodrakami". Obchody Szczodrych Godów trwały nawet kilkanaście dni Świętowanie Szczodrych Godów trwało przez kilkanaście dni, aż do 6 stycznia. Warto zwrócić uwagę na symbolikę Trzech Króli, którzy w tradycji chrześcijańskiej mieli podążać za gwiazdą betlejemską, w kierunku miejsca narodzin Jezusa. W tradycji Słowian, ową gwiazdą był Syriusz. To ciało niebieskie, które najjaśniej rozświetla niebo i leży w jednej linii z trzema jasnymi gwiazdami Pasu Oriona. Czy są jakiekolwiek dowody na to, że Jezus naprawdę istniał? Współcześnie ponad 2 miliardy osób wyznaje chrześcijaństwo i deklaruje wiarę w Chrystusa. Jednak kim tak naprawdę był Jezus? Dla wielu jest Bogiem, ale w niektórych religiach pojawia się... Szczodre Gody miały również wymiar upamiętnienia tych, którzy odeszli. W trakcie dni celebracji, na cmentarzach rozpalano ogniska na cześć zmarłych i organizowano uczty na ich cześć. Słowianie kładli również na stołach dodatkowy talerz, który miał czekać na ducha jednego ze zmarłych członków z rodziny. Palenie ognisk w trakcie świętowania miało również wymiar magiczny. Słowianie chcieli w ten sposób pomóc Dadźbogowi w walce z mrokiem. Co ciekawe, Słowianie również mieli swoją choinkę. Wyglądała jednak zupełnie inaczej. W domach stawiano snopki zboża lub jemiołę, które miały symbolizować życie. Szczodre Gody przypominają Boże Narodzenie Podobieństw Godowych Świąt do chrześcijańskiego Bożego Narodzenia jest bardzo dużo. Największą różnicą jest zaś termin rozpoczęcia celebracji. Wyznawcy Chrześcijaństwa rozpoczynają świętowanie cztery dni później. Dlaczego? Prawdopodobnie chodziło o kompromis jeszcze z czasów starożytnego Rzymu. Cesarz Konstantyn przyjmując Chrześcijaństwo, próbował pogodzić głęboką jeszcze wiarę „pogańską” z nowo przyjętą religią. Warto zwrócić uwagę na fakt, że Szczodre Gody są obchodzone do dziś przez niektóre związki wyznaniowe, czasem również jako wspomnienie folkloru i tradycji naszych przodków. Niezależnie od tego w co wierzymy, warto pamiętać o tym, co ukształtowało współczesną rzeczywistość. Szczególnie, że kluczem do zrozumienia świata jest nie tylko nauka, ale i wiedza o przeszłości. Źródło: Leszek Matela "Tajemnice Słowian", Barbara Ogrodowska "Polskie obrzędy i zwyczaje doroczne.", Ziemisław Grzegorzewic „O bogach i ludziach. Praktyka i teoria Rodzimowierstwa Słowiańskiego.” Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Boże Narodzenie na świecie. 5 świątecznych tradycji, które mogą zaskoczyć
Nie wszędzie Boże Narodzenie na świecie obchodzi się tak samo. Kiedy w grudniu na północy panuje zima i zdarzają się „białe Święta", na południowej półkuli jest pełnia lata. Oto 5 nieoczywistych tradycji bożonarodzeniowych z różnych zakątków naszej planety.
W tym artykule: Austria – Świąteczne tradycje z dreszczykiem Wenezuela – Do kościoła na rolkach Filipiny – Wesołe i rozświetlone święta Islandia – Święta z trollami Japonia – Święta w KFC Najpiękniejsze święta w roku – tak często mówi się o Bożym Narodzeniu. W Polsce to wyjątkowo długi czas. Świętujemy aż przez trzy dni: w Wigilię, a następnie pierwszy i drugi dzień świąt. Każda rodzina pielęgnuje własne tradycje, jednak większość Polaków obchodzi święta Bożego Narodzenia w podobny sposób. W domu nie może zabraknąć przystrojonej choinki, a na wigilijnym stole królują postne dania, na czele z karpiem i barszczem z uszkami. A jak obchodzone jest Boże Narodzenie na świecie? Niektóre świąteczne tradycje mogą być dla nas zaskakujące. Austria – Świąteczne tradycje z dreszczykiem Dzieci (i nie tylko) z utęsknieniem czekają na przyjście Świętego Mikołaja. W Austrii przeddzień Mikołajek wygląda jednak zupełnie inaczej niż gdzieindziej na świecie. Na ulice miast wychodzą wtedy młodzi mężczyźni przebrani za Krampusa – demoniczne przeciwieństwo Mikołaja. Wyglądem przypomina pół-człowieka i pół-kozę, a jego znaki charakterystyczne to przerażająca maska i diabelskie rogi. Zgodnie z tradycję Krampus pojawia się na początku grudnia, żeby zabrać do worka dzieci, które były niegrzeczne. Dostanie rózgi, wydaje się błahostką przy takiej karze. Skoro mowa o nieczystych siłach, to nie można nie wspomnieć o norweskiej tradycji chowania mioteł. Wieki temu wierzono, że właśnie w Wigilię czarownice i złe duchy wyruszają na poszukiwania mioteł do latania. Do dziś wielu Norwegów chowa je 24 grudnia w bezpieczne miejsce. Wenezuela – Do kościoła na rolkach To chyba jedna z najweselszych i najbardziej nietypowych tradycji bożonarodzeniowych na świecie. Mieszkańcy Caracas tłumnie uczęszczają do kościołów na świąteczne msze i nie byłoby w tym nic nadzwyczajnego gdyby nie to, że nie idą piechotą, a przyjeżdżają na rolkach. W ostatnich latach zwyczaj ten stał się jeszcze popularniejszy, dlatego ze względów bezpieczeństwa władze miasta podjęły decyzję o wstrzymaniu ruchu samochodowego w porannych godzinach. Dlaczego akurat rolki? Oficjalnie nie wiadomo. Niektórzy przypuszczają, że być może jest to zamiennik dla sań. W grudniu temperatury w Wenezueli sięgają nawet 30 st. Celsjusza, to też zorganizowanie kuligu pod kościół nie jest możliwe. Świąteczne potrawy w Wenezueli również mogą zaskoczyć. Na stołach nie może zabraknąć między innymi hallacas, czyli wrapów z mięsnym nadzieniem, przygotowywanych na parze. Filipiny – Wesołe i rozświetlone święta Wiele osób nie wyobraża sobie świąt Bożego Narodzenia bez kolorowych lampek. Filipińczycy przenieśli ten zwyczaj na wyższy poziom. Od lat w w sobotę poprzedzającą Wigilię w mieście San Fernando (nazywanym świąteczną stolicą Filipin) jest organizowany Ligligan Parul Sampernandu, czyli festiwal lampionów. Rywalizacja jest zacięta, chodzi w końcu o to, żeby zbudować najbardziej spektakularną konstrukcję. Pierwsze lampiony były prostymi tworami o średnicy około pół metra, wykonanymi z japońskiego papieru do origami. W środku oświetlały je świece. Dziś są wykonywane z różnych materiałów, a największe mierzą około 6 metrów. Świece zastąpiły elektryczne żarówki mieniące się kolorami jak kalejdoskopy. Jak wygląda Boże Narodzenie w Betlejem? Nie zawsze jest hucznie Betlejem to miejsce narodzin Jezusa. Przypomina o tym jeden z najstarszych kościołów na świecie. W Meksyku święta Bożego Narodzenia również są kolorowe i na swój sposób teatralne. W całym kraju wystawione są Pastorelas (odpowiednik polskich Jasełek). Świąteczny sezon zaczyna się już na początku grudnia od Las Posadas, marszu religijnego, przedstawiającego podróż Maryi i Józefa. Charakterystycznym elementem okolicznościowych dekoracji są wtedy czerwone kwiaty poinsecji. Islandia – Święta z trollami Dzieci w Islandii mogą liczyć na wyjątkowo dużo prezentów. Przez 13 nocy poprzedzających Boże Narodzenie odwiedzają je jólasveinarnir – podstępne trolle z miłymi niespodziankami dla grzecznych chłopców i dziewczynek oraz gnijącymi ziemniakami dla łobuzów. Podarunki trafiają do butów postawionych przez dzieciaki na parapecie. Każdy dzień jest przypisany do innego trolla. Ich imiona – na przykład Trzaskacz Drzwiami – wskazują, że same również nieźle psocą. Tam Boże Narodzenie trwa cały rok. Wiesz, o jakich miejscach mowa? Boże Narodzenie oficjalnie obchodzi się w grudniu. Na świecie nie brakuje jednak miejsc, w których duch świąt mieszka przez cały rok. Część z nich znajduje się w Europie. W Irlandii z kolei na parapetach stawia się wysokie czerwone świece. Mają one symbolizować ciepłe i schronienie. Jedną z najpopularniejszych irlandzkich potraw jest pieczona gęś, z warzywami, ziemniakami i żurawiną. Japonia – Święta w KFC W Japonii Boże Narodzenie nie jest obchodzone szczególnie hucznie. W kraju Wschodzącego Słońca nie ma licznej mniejszości chrześcijańskiej. Święta Bożengo Narodzenia są więc mocno skomercjalizowane i związane z pewnego rodzaju fascynacją kulturą Zachodu. Niektóre rodziny pielęgnują świecką tradycję wręczania sobie prezentów, jednak najciekawszy jest fenomen świątecznych obiadów w KFC. Co roku sieć restauracji przygotowuje nawet specjalne okolicznościowe menu. Oczywiście, jak w innych miesiącach, królują skrzydełka z kurczaka. O tym, jak wygląda Boże Narodzenie w Azji, przeczytasz również tutaj. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.