Jest wyjątkowo rzadkim ptakiem. Wkrótce nie będzie można obserwować go w Polsce
Kraska to ptak, który kiedyś był pospolity w całej Europie Środkowej. Łatwo można było zaobserwować ją w naszym kraju. Obecnie widywana jest tylko sporadycznie. Warto jej jednak wypatrywać, gdyż ten barwny lotnik stanowi prawdziwą ozdobę awifauny. Jak wygląda ptak kraska? Gdzie występuje?
Spis treści: Kraska, ptak inny niż wszystkie Jedyny taki w Europie Coraz rzadszy gość Kiedy i gdzie można spotkać barwnego lotnika? Niezwykłe zwyczaje kraski Może i jest rzadka, za to trudna do przeoczenia. Egzotyczne ubarwienie kraski od razu rzuca się w oczy, a tym łatwiej ją zauważyć, że z reguły lubi przycupnąć na wyniosłości terenu, w tym na słupach linii energetycznych. Trzeba jednak mieć niebywałe szczęście, by znaleźć się w pobliżu jej stanowiska. Kraska, ptak inny niż wszystkie Już samo ubarwienie kraski sugeruje, że mamy do czynienia z egzotycznym ptakiem. Nawet piękna kaczka mandarynka, która imponuje wspaniałym upierzeniem, nie jest tak kolorowa. Głowę i kark kraski pokrywają niebieskie pióra z lekką domieszką seledynu. Część spodnia jest niebieskoszara, płaszcz i barkówki są brązowoczerwone lub rdzawe, pokrywy skrzydłowe i podskrzydłowe – niebieskie, lotki – szafirowe od spodu i czarne od góry, natomiast sterówki – szafirowe od spodu i seledynowe od góry. Warto podkreślić, że wiosną kraska ma jaśniejsze i intensywniejsze upierzenie niż jesienią, kiedy ptak opuszcza stanowisko lęgowe. Kraska to średniej wielkości ptak. Osiąga do 32 cm długości i do 62 cm rozpiętości skrzydeł. Masa dorosłego osobnika zamyka się w przedziale od 140 do 190 g. Cechuje ją krępa budowa i zaokrąglone skrzydła. Masywny dziób ma czarny kolor. Nogi są żółtawe. Skrajna para sterówek nieznacznie wystaje poza obrys ogona. Jedyny taki w Europie Kraska, czyli Coracias garrulus, jest jedynym przedstawicielem kraskowatych gnieżdżącym się w Europie. Zasięg występowania przedstawicieli tego gatunku obejmuje południową, środkową i wschodnią część kontynentu, a poza tym spotyka się go w zachodniej, środkowej i południowej Azji, a także w północno-zachodniej Afryce. Przybysz z afrykańskiej sawanny Zimowiska krasek znajdują się na sawannach Afryki Subsaharyjskiej. Gdy zew natury wzywa je do europejskich ostoi, korzystają z jednej z trzech tras. Pierwsza prowadzi wprost nad Saharą i przez Morze Śródziemne. Druga wiedzie wybrzeżem Oceanu Atlantyckiego, natomiast trzecia – Indyjskiego. Dwie ostatnie są dłuższe od pierwszej, ale zdecydowanie bezpieczniejsze. Coraz rzadszy gość Stary Kontynent jest miejscem, gdzie lęgnie się najwięcej tych pięknych ptaków. Największa populacja gnieździ się w Ukrainie i w europejskiej części Rosji. Należy jednak podkreślić, że w zachodniej i środkowej części Europy kraski od kilku dekad są w odwrocie. W niektórych krajach wyginęły całkowicie. Kiedyś kraski były częstym, niemal pospolitym widokiem w naszym kraju. Dziś są już skrajnie nieliczne. Już w połowie lat 80. XX wieku całą krajową populację szacowano na około 500–600 par. Dekadę później liczebność tych ptaków wynosiła około 360 par, przy czym należy podkreślić, że dane te dotyczą pierwszej połowy lat 90. Pod koniec tej dekady gatunek ten był w Polsce reprezentowany przez około 133 pary. W XXI wieku sytuacja stała się bardzo poważna. W latach 2010–2012 stwierdzono występowanie maksymalnie 47 par. Dwa lata później było ich zaledwie 13. W 2024 roku w Polsce gniazdowały zaledwie 4 pary. Niejasny regres Dlaczego polska populacja kraski jest w odwrocie? Na to pytanie póki co nie ma odpowiedzi. Faktem jest, że mówimy tu o ptaku ciepłolubnym, który doskonale odnajduje się w klimacie Afryki Subsaharyjskiej. Nie można jednak nie zauważyć, że klimat w naszym kraju coraz bardziej sprzyja takim gatunkom. Przykładem niech będą dudek i żołna. Te ptaki coraz śmielej poczynają sobie w naszym kraju, tymczasem populacja kraski z niejasnych przyczyn zanika. Kiedy i gdzie można spotkać barwnego lotnika? Tak jak żołna, do Europy przylatuje tylko na kilka miesięcy, by wyprowadzić lęg i wychować potomstwo. Kraski to ptaki przylatujące na wiosnę. Zaczynają pojawiać się na przełomie kwietnia i maja. W sierpniu i we wrześniu odlatują na zimowisko. Miłośnicy skrzydlatej części fauny mają więc niewiele czasu, by zaobserwować pięknie upierzonego lotnika. Gdzie go wypatrywać? Problem w tym, że trudno odpowiedzieć na to pytanie. W latach 70. występowały w niemal całym kraju. Później stopniowo zaczęły wycofywać się z zachodniej Polski. Pod koniec XX wieku barwne ptaki całkowicie zniknęły z tego obszaru. Wraz ze spadkiem ich liczebności, zawężał się ich areał. Kraski były widywane w południowej Lubelszczyźnie, na Równinie Kurpiowskiej i Mazurskiej, Podlasiu, w Kotlinie Sandomierskiej, Puszczy Białej i Kozienickiej. W 2024 roku do lęgów przystąpiły wyłącznie na północnym Mazowszu, na terenie Równiny Kurpiowskiej. Niezwykłe zwyczaje kraski Kraska to ptak wyróżniający się nie tylko wspaniałym upierzeniem. Na uwagę zasługują także oryginalne zwyczaje przedstawicieli tego gatunku. Zdroworozsądkowa miłość Kraski łączą się w pary już podczas wędrówki do stanowiska lęgowego. Samice i samce wypatrują osobników podobnych do siebie pod względem cech zewnętrznych. Dlaczego? Wynika to z faktu, że im podobniejsze są ptaki, tym są sobie wierniejsze. Kluczową rolę w ocenie, której samica poddaje potencjalnego partnera, odgrywa upierzenie. Po kolorze głowy samca samica potrafi ocenić, czy jej wybranek będzie troskliwym ojcem – ile czasu poświęci na wysiadywanie jaj i karmienie potomstwa. Z kolei samiec największą uwagę przywiązuje do oceny ubarwienia grzbietu. Na tej podstawie dochodzi do wniosku, czy interesująca go dama poświęci się ich potomstwu. Zupełnie jak u ludzi W maju lub czerwcu samica składa od 4 do 6 jaj, w dwudniowych odstępach. Wysiadywanie trwa dwadzieścia dni (od złożenia pierwszego). Pisklęta przebywają w gnieździe przez 28 dni. W tym czasie rodzice otaczają je troskliwą opieką. Co ciekawe, badacze zaobserwowali, że samice większą uwagę poświęcają swoim męskim potomkom, a samce – żeńskim. Ten schemat brzmi znajomo, prawda? W naszym świecie często też bywa tak, że córka jest oczkiem w głowie taty, a syn jest ulubieńcem mamy. Troskliwi rodzice Gdy w pobliżu gniazda pojawi się jakiekolwiek zagrożenie, rodzice stają w obronie swojego potomstwa. Wielkość drapieżnika nie ma dla nich znaczenia. Atakują intruza z ogromną zawziętością, bez względu na to, czy do piskląt zbliża się drapieżny ptak, czy naziemny łowca. Kraski potrafią przepędzić kanię czarną, myszołowa, a nawet jastrzębia. To jednak jeszcze nie wszystko. Nawet zwinny i doskonale uzbrojony kot nierzadko musi zrezygnować z łowów, gdy ptasi rodzice dobiorą mu się do skóry. Cierpliwy myśliwy Wcześniej wspomnieliśmy, że kraski lubią przycupnąć na najwyższym punkcie terenu. Nie bez przyczyny. Stamtąd wypatrują swojej ofiary. Gdy namierzą potencjalną zdobycz, wzbijają się w powietrze i przypuszczają błyskawiczny atak. Zdobycz chwyta na ziemi. Kraski żywią się przede wszystkim dużymi owadami. Nieco rzadziej wybierają drobne kręgowce, przede wszystkim płazy lub gady. Jesienią jadłospis uzupełniają niewielką ilością owoców – jagód i winogron. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Uwielbiają ciepły klimat, ale zadomowiły się w Europie. Jest ich coraz więcej
Ibisy to ptaki, które zamieszkiwały podmokłe tereny Nilu. Obecnie przedstawiciele tego gatunku coraz śmielej rozprzestrzeniają się w Europie. Dla obserwatorów przyrody to nie lada gratka, jednak ekolodzy zaczynają bić na alarm. Obecność ibisów na Starym Kontynencie może mieć bowiem poważne konsekwencje dla europejskiej fauny. Jak rozpoznać przedstawicieli tego gatunku? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Mała głowa, długa szyja i szablasty dziób – to najcharakterystyczniejsze cechy ibisów Ibisy to ptaki ciepłego klimatu, które dobrze odnalazły się w Europie Ibisy są u nas nieproszonymi gośćmi Towarzyskie ptaki W starożytnym Egipcie, ibis czczony był symbolem Tota, boga patronującego pismu i mądrości. Egipcjanie otaczali te ptaki nabożną czcią. Przesada? W żadnym wypadku! Po śmierci ibisy mumifikowano i składano w ofierze bóstwom. W Egipcie były świętością, natomiast w Europie ptaki te są traktowane jak nieproszeni goście. To dlatego, że Stary Kontynent nie jest ich naturalnym środowiskiem, a na domiar złego, ich ekspansja postępuje. Mała głowa, długa szyja i szablasty dziób – to najcharakterystyczniejsze cechy ibisów Skąd wzięło się uwielbienie dla przedstawicieli tego gatunku? Trudno powiedzieć. Być może wynikało to z ich nietypowego wyglądu. Ptaki ibisy to przedstawiciele rzędu pelikanowych. Osiągają do 115 cm długości, a rozpiętość ich skrzydeł może sięgać nawet 140 cm. Najcięższe osobniki ważą nawet 2 kg. Mają niejednorodne upierzenie, długą, cienką szyję i długi dziób, zakrzywiony niczym szabla. Ich do połowy nagie nogi są długie, świetnie przystosowane do poruszania się po podmokłym i grząskim terenie. Należy podkreślić, że rodzina ibisów obejmuje ponad trzydzieści gatunków. Nam – mieszkańcom Starego Kontynentu – najbliższy jest ibis czczony. Gatunek ten wyróżnia się białym płaszczem, czarną szyją i głową, czarnymi nogami i dziobem. Wygląda groźnie i złowieszczo. To właśnie specyficzna szata sprawiła, że Egipcjanie wybrali go na boski symbol. W bieli doszukiwali się światła słońca, a w czerni – cienia księżyca. Dlaczego wspomnieliśmy, że przedstawiciele tego gatunku są nam najbliżsi? Ponieważ doskonale odnaleźli się w europejskim klimacie i coraz liczniej zasiedlają nasz kontynent. Ibisy to ptaki ciepłego klimatu, które dobrze odnalazły się w Europie Ibisy żyją w Afryce, Azji, Australii i obu Amerykach. Ich naturalnym środowiskiem są obszary równikowe, zwrotnikowe i podzwrotnikowe. Najlepiej czują się na terenach podmokłych – w okolicy zbiorników wodnych, rzek i bagien. Nieliczne osobniki żyją wyłącznie w środowisku lądowym. Ibisy w Europie Pierwotnie nie występowały w strefie klimatu umiarkowanego. Nie miały w niej dogodnych warunków, jednak okazało się, że te piękne pelikanowe wykazują wysokie zdolności adaptacyjne. Ibisy doskonale odnalazły się we Włoszech, Francji, w Portugalii i Niderlandach. Skąd się tam wzięły? Cóż, europejską populację założyli... uciekinierzy. Okazy, które wydostały się z ogrodów zoologicznych i prywatnych hodowli, zaadaptowały się do nowego środowiska i zaczęły się rozmnażać. Ibisy w Polsce W Polsce pojawiają się nielicznie i okazjonalnie, głównie podczas przelotów. Nie gniazdują i nie rozmnażają się u nas, przynajmniej na razie. W naszym kraju najczęściej obserwowany jest wspomniany wcześniej ibis czczony. Rzadziej można zaobserwować u nas ibisa kasztanowego. Ibisy są u nas nieproszonymi gośćmi Może się wydawać, że obecność ibisów na naszym kontynencie ubarwia europejską awifaunę. Cóż, z pewnością mówimy tu o pięknym ptaku, jednak możliwość prowadzenia obserwacji tego gatunku to jedyny pozytyw ich zadomowienia się na Starym Kontynencie. Należy bowiem podkreślić, że ibisy stanowią poważne zagrożenie dla przyrody Europy. Lwią część diety tych ptaków stanowią jaja i pisklęta innych gatunków. Należy zatem stwierdzić, że poważnie zagrażają ptakom wodno-błotnym, w tym gatunkom chronionym, jak czapla czy rybitwa. Nie tylko poprzez ograniczanie liczebności. Ibisy konkurują z nimi także o miejsca lęgowe i tym samym – wypierają je z delikatnego ekosystemu. Poza tym mogą zagrozić także innym gatunkom. Niewybredni mięsożercy Trzeba bowiem wspomnieć, że poza jajami w diecie ibisów pojawiają się także kręgowce i bezkręgowce. Zajadają się owadami, skorupiakami i mięczakami, ale także płazami, gadami, rybami, ptakami i niewielkimi ssakami. Tak szeroka specjalizacja pokarmowa czyni ibisy jeszcze niebezpieczniejszymi dla europejskiego środowiska, bo znacząco powiększa ich wpływ na delikatne ekosystemy wodno-błotne. Łatwo można sobie wyobrazić, jak wiele chronionych zwierząt może paść ich ofiarą. Towarzyskie ptaki Jaki tryb życia prowadzą ibisy? Ptaki te żyją w koloniach, które nierzadko składają się z przedstawicieli różnych gatunków. Żerują grupowo, w dużych gromadach, co tylko potęguje ich destrukcyjny wpływ na środowisko, w którym nie powinny się znaleźć. W okresie lęgowym samica składa od 2 do 7 jaj, w gnieździe zbudowanym z patyków. Wysiaduje je przez 20–29 dni. Młode usamodzielniają się po 35–55 dniach. Ibisy to ptaki wędrowne. Ich migracje odbywają się z zachowaniem specyficznego szyku. Poszczególne osobniki ustawiają się rzędami, prostopadle do kierunku lotu. W trakcie przelotów głowę trzymają mocno wyciągniętą. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Ten ptak o pięknych barwach zimą licznie odwiedza Polskę
Czeczotka to ptak, którego w Polsce można spotkać przede wszystkim zimą. Osobników gniazdujących jest u nas niewiele, za to wraz z końcem lata całe chmary nadlatują do nas z terenów północnych, szukając dłuższego dnia i większej dostępności pożywienia. Kiedy czeczotka przylatuje do Polski. Jak wygląda? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Czerwona czapeczka to wyróżnik czeczotki Liczny gość w Polsce Smakoszka nasion Lęgi czeczotki Gdy z zarośli dobiega charakterystyczne „cze, cze, cze”, to znak, że w pobliżu kryje się czeczotka. Warto wypatrywać tego pięknego ptaka. Trudno bowiem wskazać drugiego przedstawiciela rodziny łuszczakowatych, który byłby tak pięknie upierzony. Czerwona czapeczka to wyróżnik czeczotki Niewprawnemu obserwatorowi trudno jest odróżnić czeczotkę od pozostałych wróblowych. Ten niewielki ptak ma krągłą sylwetkę i rozmiary zbliżone do wróbla zwyczajnego. Osiąga około 13 cm długości i od 22 do 25 cm rozpiętości skrzydeł. Ma ciemno kreskowaną głowę, wierzch, boki i kuper. Krótki, stożkowaty dziób ma barwę żółtą. Pióra nosowe są ciemne, a na podbródku ptaka widoczny jest ciemny, niemal czarny śliniak. Ogon jest wąski, z wcięciem na zakończeniu. Na pokrywach skrzydeł wyróżniają się białe paski. Środkowa pokrywa podogonowa jest ciemna. Na pierwszy rzut oka, czeczotka zwyczajna przypomina innego przedstawiciela rodziny łuszczakowatych – makolągwę. Ma podobną sylwetkę, podobnie zachowuje się w okresie przelotów. Wystarczy jednak dokładnie przyjrzeć się zaobserwowanemu okazowi. Czeczotka na ciemieniu ma czerwone pióra. To wyróżnik tego gatunku. Ognisty ptak W okresie godowym u samców czerwony kolor pojawia się także na czole, policzkach i piersi. To właśnie tej cesze ptak zawdzięcza swoją nazwę gatunkową – Acanthis flammea – w której drugi człon oznacza „ogień”. U samic czerwona czapeczka jest mniejsza. Tylko niektóre osobniczki mają nieliczne bladoróżowe pióra na piersi, której jednak nie są tak efektowne jak u samców w okresie godowym. Czy to pisklę, czy samica? O ile odróżnienie samca od samicy nie jest trudnym zadaniem, to rozpoznanie osobników młodocianych stanowi już większe wyzwanie. Pisklęta są podobne do matki i tak jak ona mają nieco ciemniejsze upierzenie od samców. Od samic różnią się ciemieniem, które jest nieco bledsze. Liczny gość w Polsce Czeczotka to ptak północy. Zaskakujące, prawda? W końcu północna Eurazja i strefa polarna kojarzą się przede wszystkim z białym ubarwieniem, które zapewnia świetny kamuflaż wśród wszechobecnych tam połaci śniegu. Nie wszystkie żyjące tam zwierzęta są jednak jednolicie ubarwione i czeczotka wcale nie jest wyjątkiem. Przykładem niech będą gil i jemiołuszka. Zasięg występowania tego gatunku to lasotundra i granice tundry w całej Eurazji. Na północy występują licznie, a i w Polsce zdarzają się zimy, kiedy te pięknie upierzone ptaki odwiedzają nasz kraj całymi chmarami. Jak licznymi? Czasami zimują u nas stada składające się z kilku tysięcy osobników, ale bywa też, że zalatuje do nas znacznie skromniejsza grupa. Liczebność jest uzależniona przede wszystkim od pogody i dostępności pokarmu w krajach, w których gniazdują. Osobniki zimujące i gniazdujące Do Polski przylatują przede wszystkim osobniki z Finlandii i Rosji. To przedstawiciele gatunku czeczotka zwyczajna. Okazjonalnie pojawia się u nas także czeczotka brązowa, która od gatunku nominatywnego różni się upierzeniem – zamiast czerwonej ma na głowie żółtawą lub pomarańczową plamę. Jeszcze rzadziej pojawia się u nas czeczotka tundrowa. A co z ptakami gniazdującymi? Ich liczebność jest oceniana na około 200–300 okazów. Najwięcej przedstawicieli tego gatunku występuje na Pomorzu, w Sudetach i Tatrach. Kiedy wypatrywać czeczotki? Ptaki gniazdujące są raczej skryte. Chowają się wśród drzew iglastych i zdecydowanie łatwiej je usłyszeć niż zobaczyć. Co innego zimą. Gdy nalatują Polskę, wyraźnie wyróżniają się na tle rodzimej awifauny. Czeczotki zaczynają pojawiać się u nas już pod koniec września. Najłatwiej zaobserwować je na przełomie października i listopada. Smakoszka nasion Dziób czeczotki nie jest okazały, za to mocny i ostry. To idealne narzędzie do rozbijania łupin i wydłubywania z nich nasion. Bo to właśnie nasiona stanowią pożywienie tego ptaka. Czeczotka gustuje w zarodnikach drzew iglastych, olchy i brzozy, ale nie tylko. Nie gardzą też nasionami innych roślin. Czeczotka żeruje nie tylko na drzewach i krzewach. Można spotkać ją także pożywiającą się na ziemi. Poza nasionami, w jej jadłospisie okazjonalnie pojawiają się też liście, pędy, pąki, owoce i rzadko drobne bezkręgowce. Lęgi czeczotki Czeczotka wyprowadza do dwóch lęgów w roku (najczęściej jeden), w maju i czerwcu. Na niewysokich drzewach i krzewach lub wśród gałęzi kosodrzewiny wije okrągłe gniazdo z traw i korzeni, przypominające nieco „koszyczek” makolągwy. Schronienie wyściela piórami i sierścią. Samica znosi 5–6 niebieskawych, rdzawo nakrapianych jaj. Wysiaduje je przez 10–13 dni. Tuż po wykluciu, samica musi ogrzewać potomstwo swoim ciałem, więc obowiązek żywienia partnerki i piskląt spada na samca. Później karmieniem młodych zajmują się oboje rodzice. Młode opuszczają gniazdo po około 14 dniach. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Oto niezwykły pajęczak ze wschodu. Czy jest groźny dla ludzi?
Tarantula ukraińska to jedno z najbardziej fascynujących i zarazem tajemniczych stworzeń występujących na wschodnich terenach Europy. Choć wielu ludzi obawia się pająków i może wystraszyć się na samo ich wspomnienie, ten imponujący pajęczak zasługuje na bliższe poznanie. Czym się wyróżnia? Gdzie można go spotkać? Czy tarantula ukraińska jest groźna? W tym artykule znajdziesz odpowiedzi na te pytania oraz wiele ciekawostek na temat tego wyjątkowego gatunku pająka.
Spis treści: Jak wygląda tarantula ukraińska? Tryb życia i zwyczaje Czy tarantula ukraińska jest groźna? Tarantula ukraińska – ciekawostki Tarantula ukraińska w hodowli Tarantula ukraińska (Lycosa singoriensis) to przedstawiciel rodziny pogońcowatych (Lycosidae). Mimo że słowo „tarantula” zazwyczaj kojarzy się z niebezpiecznymi i bardzo dużymi pająkami występującymi w najbardziej egzotycznych miejscach na świecie, to tarantula ukraińska, nie jest spokrewniona z popularnymi tarantulami z rodziny Theraphosidae, znanymi z Ameryki Południowej. Nazwa „tarantula ukraińska” utrwaliła się głównie ze względu na jej rozmiary, wygląd oraz spektakularne zachowania łowieckie. Naturalnym środowiskiem życia tego gatunku są stepy południowej Ukrainy, Mołdawii oraz części południowej Rosji. Spotykana jest również w Bułgarii i na Węgrzech. W związku ze zmianami klimatycznymi i działalnością człowieka, zasięg tarantuli ukraińskiej może się stopniowo poszerzać. Choć pojawiają się doniesienia o spotkaniu tarantuli ukraińskiej w Polsce, nie ma jednoznacznych dowodów na jej stałą obecność. Jak wygląda tarantula ukraińska? Na pierwszy rzut oka tarantula ukraińska prezentuje się bardzo okazale. Jej ciało pokryte jest delikatnymi włoskami, a kolory ciała – najczęściej odcienie brązu, czerni i szarości – świetnie maskują ją w naturalnym środowisku. Charakterystyczne dla tarantuli ukraińskiej są również duże oczy – osiem rozmieszczonych symetrycznie oczu pozwala jej na doskonałe wykrywanie ruchu, szczególnie nocą. Pająk ten nie buduje klasycznej pajęczyny, lecz polega na szybkości i wzroku podczas polowania. Jak duża jest tarantula ukraińska? Tarantula ukraińska uchodzi za jednego z największych pająków Europy Środkowo-Wschodniej. Dorosłe samice osiągają długość ciała nawet do 3,5–4 cm, a z odnóżami mogą mierzyć ponad 10–12 cm. Samce są mniejsze, ale bardziej ruchliwe, szczególnie w okresie godowym. Taka wielkość czyni z niej wyjątkowo okazałego przedstawiciela europejskiej fauny. Choć nie może się równać z największymi tarantulami świata, jak np. Theraphosa blondi, to i tak budzi respekt wśród obserwatorów przyrody. Tryb życia i zwyczaje Tarantula ukraińska prowadzi nocny tryb życia. W dzień ukrywa się w specjalnie wykopanych norach w ziemi. Nory te są wykorzystywane nie tylko do odpoczynku, ale również jako punkt obserwacyjny – pajęczyna, którą wyściela wnętrze, działa jak czujnik ruchu. To doskonały łowca. Nie czeka na zdobycz w sieci, jak robi to wiele innych pająków. Zamiast tego poluje aktywnie, zbliżając się do ofiary bezszelestnie i atakując błyskawicznie. Tarantula ukraińska żywi się owadami – świerszczami, chrząszczami – a niekiedy nawet niewielkimi kręgowcami. Jest w stanie unieruchomić ofiarę znacznie większą od siebie. Co ciekawe, samice są bardzo opiekuńcze wobec młodych. Po złożeniu jaj niosą kokon przyczepiony do odwłoka, a po wykluciu się młode przez kilka dni przebywają na jej ciele, co jest rzadko spotykanym zjawiskiem u pająków. Czy tarantula ukraińska jest groźna? To pytanie zadaje sobie wiele osób – czy tarantula ukraińska jest groźna? Na szczęście nie. Choć jej wygląd może sugerować coś innego, nie stanowi ona zagrożenia dla człowieka. Jej jad nie jest toksyczny dla ludzi, a samo ukąszenie jest porównywalne z ukłuciem przez pszczołę lub osę. Jedynie u osób uczulonych na jad pająków może dojść do poważniejszej reakcji alergicznej, dlatego w razie ukąszenia zawsze warto skonsultować się z lekarzem. W normalnych warunkach tarantula ukraińska jest płochliwa i raczej unika kontaktu z człowiekiem. Atakuje wyłącznie w obronie własnej, kiedy nie ma możliwości ucieczki. Tarantula ukraińska – ciekawostki Jak każde stworzenie żyjące na ziemi również tarantula ukraińska ma swoje charakterystyczne zachowania i cechy, które sprawiają, że jest niesamowicie ciekawym pajęczakiem. Oto kilka ciekawostek na temat tego niesamowitego stworzenia nich: Tarantula ukraińska została po raz pierwszy opisana naukowo w XVIII wieku przez niemieckich zoologów. Od tamtej pory zyskała wiele potocznych nazw, m.in. „pająk stepowy” czy „wilczy pająk”. Potrafi przetrwać długie okresy suszy, zakopując się głęboko w ziemi i zapadając w stan uśpienia metabolicznego. Samce są aktywne głównie latem, kiedy wyruszają na poszukiwania partnerek. Po kopulacji często giną – albo z wycieńczenia, albo z powodu kanibalizmu ze strony samicy. Młode tarantule ukraińskie linieją kilka razy, zanim osiągną dojrzałość. Każde linienie to bardzo delikatny proces, w trakcie którego pająk jest narażony na ataki drapieżników. Tarantula ukraińska w hodowli Choć tarantula ukraińska nie jest tak popularna w hodowli jak egzotyczne tarantule z tropików, niektórzy pasjonaci decydują się na jej trzymanie w warunkach domowych. Wymaga jednak odpowiedniego terrarium z warstwą ziemi umożliwiającą kopanie, dostępem do kryjówek oraz zachowania stałej wilgotności powietrza. W hodowli zachowuje się spokojnie, ale potrafi być bardzo szybka i płochliwa. Obserwowanie jej zachowań, szczególnie podczas polowania, może być fascynującym doświadczeniem. Obecność tarantuli ukraińskiej w naszym ekosystemie świadczy o jego różnorodności i bogactwie. Warto znać i chronić te niezwykłe stworzenia – nie tylko z naukowej ciekawości, ale także z szacunku dla przyrody. Bo tarantula ukraińska to coś więcej niż tylko pająk – to symbol dzikiej natury naszych wschodnich krajobrazów.
Modliszka w Polsce: fakty i mity. Czy modliszka gryzie i jest groźna dla człowieka?
Czy modliszka może ugryźć człowieka? Od kiedy i gdzie występuje w Polsce? Czy modliszka jest niebezpieczna? Odpowiadamy na najczęstsze pytania i rozwiewamy mity o tym fascynującym owadzie!
Spis treści: Modliszka w Polsce jest pod ochroną? Co je? Jak poluje? Czy potrafi latać? Czy modliszka gryzie? Czy modliszka zjada samca? Prawda o kanibalizmie seksualnym Modliszka w Polsce: ciekawostki Modliszka zwyczajna (Mantis religiosa), inaczej modliszka bigotek lub wieszczka czczona, to jeden z najbardziej interesujących owadów, który coraz częściej pojawia się na polskich łąkach. Jeszcze kilkanaście lat temu była spotykana głównie na południu i południowym wschodzie kraju (głównie w Kotlinie Sandomierskiej oraz na Podkarpaciu). Ze względu jednak na zmiany klimatyczne – cieplejsze i dłuższe sezony letnie – modliszka w Polsce pojawia się coraz dalej na północ. Można ją zobaczyć również na Mazowszu, Lubelszczyźnie i w innych regionach kraju. Mapa jej występowania wciąż się rozszerza. Owad ten preferuje ciepłe, słoneczne miejsca – skraje lasów, łąki, murawy. Jego obecność to znak, że lokalny ekosystem jest dobrze zrównoważony. Modliszkę można spotkać od sierpnia do października, kiedy jest dostatecznie ciepło. Modliszka w Polsce jest pod ochroną? Modliszka w Polsce objęta jest ścisłą ochroną i została wpisana do Polskiej Czerwonej Księgi Zwierząt jako gatunek zagrożony. Oznacza to, że nie wolno jej łapać, przetrzymywać, sprzedawać, a tym bardziej zabijać. Modliszka jest pod ochroną ze względu na konieczność zachowania bioróżnorodności i przeciwdziałanie zanikania populacji gatunku. Choć mapa bytowania wieszczki w naszym kraju jest coraz szersza, nadal jest to owad rzadki i wrażliwy na zmiany środowiskowe. Co je? Jak poluje? Czy potrafi latać? Modliszka zwyczajna osiąga długość od 5 do 7 cm. Ma trójkątną głowę i smukłe ciało w kolorze zielonym, żółtozielonym lub jasnobrązowym. Charakteryzują ją złożone jak do modlitwy odnóża chwytne – stąd wzięła się jej nazwa (po angielsku praying mantis). Samce są mniejsze, lżejsze i częściej latają. Samice są masywniejsze, mniej mobilne, ale dominują w zachowaniach społecznych. Modliszka potrafi latać. Dorosłe osobniki mają skrzydła, jednak to samce chętniej ich używają. Co jedzą modliszki? Ich podstawowy jadłospis to muchy, komary, ćmy, koniki polne, świerszcze, motyle, pająki. U wszystkich modliszek pierwsza para odnóży jest przekształcona w potężne narzędzie do chwytania ofiar. Uścisk jest na tyle silny, że nawet duże i silne owady, jak koniki polne, nie mają szans się z niego uwolnić. Modliszka to mistrzyni kamuflażu oraz prawdziwa królowa polowania. Poluje z zasadzki – najczęściej czai się nieruchomo na niskich roślinach, wtopiona w tło, aż ofiara podejdzie wystarczająco blisko. Wtedy błyskawicznie ją chwyta i zjada... bez uśmiercenia, na żywo. Czy modliszka gryzie? Jednym z najczęściej zadawanych pytań w kontekście wieszczki czczonej jest: czy modliszka gryzie człowieka? Odpowiedź może uspokoić – modliszka nie gryzie ludzi celowo. Jeśli już do tego dojdzie, jest to wynik stresu lub nieostrożnego obchodzenia się z owadem. Zwykle unika ludzi, ale jeśli poczuje się zagrożona, modliszka może ugryźć (dotyczy to zwłaszcza silniejszych większych samic). Używa do tego żuwaczek. Pamiętaj – modliszka w Polsce jest pod ochroną, więc nawet jeśli cię ukąsi, nie wolno jej krzywdzić. Czy ugryzienie modliszki boli i czy modliszka ma jad? Dla większości osób ugryzienie modliszki przypomina delikatne uszczypnięcie. Jej aparat gębowy nie jest przystosowany do zadawania bolesnych ran. Ukąszenie nie powoduje większych obrażeń – w skrajnych przypadkach może pojawić się zaczerwienienie czy lekkie pieczenie. Wystarczy przemyć to miejsce przygotowaną wodą lub roztworem soli fizjologicznej, a w razie wystąpienia opuchlizny – przyłożyć lód. Ponadto, wbrew temu, co może sugerować „groźny wygląd” i narosłe wobec tego owada mity, modliszka nie jest jadowita. Nie przenosi chorób i nie atakuje ludzi. Czy modliszka jest groźna dla człowieka? Czy modliszka jest zatem niebezpieczna dla człowieka w jakikolwiek sposób? Odpowiedź brzmi: zdecydowanie nie. Modliszka w Polsce nie jest groźna dla ludzi ani zwierząt domowych. Mało tego: jej obecność to plus! Jest naturalnym drapieżnikiem. Poluje na muchy, komary, szarańcze, gąsienice, a nawet małe pająki. Dzięki temu modliszka pełni ważną rolę w ekosystemie, ograniczając populacje uciążliwych owadów. Jeśli znajdziesz ją na łące, w ogrodzie czy na murawie – po prostu obserwuj. To wyjątkowa okazja, by zobaczyć rzadki gatunek w jego naturalnym środowisku. Aby jej nie zaszkodzić i samemu czuć się bezpiecznie, nie chwytaj jej gołymi rękami, a jeżeli musisz – unikaj ściskania (modliszka ma delikatny pancerz, podatny na uszkodzenia). Jeszcze raz przypomnijmy: modliszka w Polsce jest pod ochroną – nie wolno jej łapać ani trzymać w domu. Jeśli przypadkiem wpadła do mieszkania, pomóż jej wydostać się na zewnątrz. Jak to zrobić? Otwórz okno lub drzwi – często sama znajdzie drogę. Jeśli nie wychodzi, delikatnie przenieś ją na kartkę papieru i wynieś za okno. Nie stosuj sprejów owadobójczych! – są szkodliwe i niepotrzebne. Czy modliszka zjada samca? Prawda o kanibalizmie seksualnym Jedna z najbardziej sensacyjnych kwestii dotyczących modliszki to pytanie: czy modliszka zjada partnera? Rzeczywiście, kanibalizm seksualny występuje u niektórych gatunków – np. u modliszki chińskiej (Tenodera sinensis) samica może zjadać samca w trakcie lub tuż po kopulacji. Dzieje się tak w około 50% przypadków. Dlaczego modliszka zjada samce? To nie okrucieństwo, lecz strategia ewolucyjna – dodatkowe białko wspomaga rozwój jaj. Jednak czy modliszka zjada partnera zawsze? Nie. U wielu modliszek (w tym zwyczajnej, występującej w Polsce) kanibalizm nie występuje lub jest rzadki. Modliszka w Polsce: ciekawostki Modliszka potrafi obrócić głowę o 180 stopni i obejrzeć się za siebie – to rzadkość w świecie owadów. Modliszki widzą w trzech wymiarach – mają zdolność oceny głębi. To in. dzięki temu są tak dobrymi myśliwymi i potrafią precyzyjnie polować. Modliszka ma tylko jedno ucho – na brzuchu. To unikatowa cecha, która pozwala jej słyszeć ultradźwięki. Samica może złożyć nawet 100–200 jaj w specjalnym kokonie (ooteca), który chroni zarodki przez zimę. Duże gatunki modliszki polują nawet na żaby, ptaki i jaszczurki.
Czy tuje są szkodliwe dla zdrowia? Fakty i mity o wpływie żywotnika na bezpieczeństwo ludzi i zwierząt
Tuja to jedna z najpopularniejszych roślin w polskich ogrodach. W ostatnim czasie pojawia się jednak wiele wątpliwości dotyczących jej bezpieczeństwa. Czy tuje są szkodliwe dla zdrowia? Czy są trujące dla psów i kotów? Czy są toksyczne dla ludzi? Czy warto mieć tuje koło domu? Wyjaśniamy.
Spis treści: Czy tuje to iglaki? Czy tuje są toksyczne? Czy kleszcze żyją w tujach? Czy tuje są szkodliwe w ogrodzie (dla drzew owocowych)? Tuje, znane również jako żywotniki, to jedne z najczęściej sadzonych roślin w polskich ogrodach. Estetyczne, zimozielone i łatwe w pielęgnacji, szybko zyskały popularność jako żywopłoty i naturalne ogrodzenia. Coraz częściej jednak w sieci pojawiają się pytania: czy tuje są szkodliwe dla zdrowia człowieka? Czy tuje są trujące dla psów i kotów? Czy bezpiecznie jest mieć tuje w koło domu? W tym artykule rozwiewamy wątpliwości i analizujemy fakty. Czy tuje to iglaki? Zacznijmy od podstaw. Tuje, czyli żywotniki, to iglaki należące do rodziny cyprysowatych, które przez cały rok zachowują intensywny, zielony kolor. Charakteryzują się zwartym pokrojem, gęstymi łuskowatymi igłami i szybkim wzrostem, co czyni je idealnymi roślinami na żywopłoty. Ponadto tuje są odporne na mrozy i nie mają wygórowanych wymagań glebowych, dlatego tak chętnie sadzi się je w ogrodach przydomowych. W Polsce najczęściej spotykamy tuje z gatunków: żywotnik zachodni (Thuja occidentalis) i żywotnik olbrzymi (Thuja plicata). Choć pochodzą z Ameryki Północnej, doskonale zadomowiły się w naszym klimacie. Czy tuje są toksyczne? Mówiąc krótko i na temat: tuje zawierają w sobie tujon – związek chemiczny, który może wpływać negatywnie na układ nerwowy ludzi i zwierząt. Tujon to substancja należąca do grupy terpenów, występująca naturalnie w niektórych roślinach – takich jak wrotycz, piołun, szałwia i tuja właśnie. Działa psychoaktywnie i w większych dawkach może wywoływać: niepokój, pobudzenie, drażliwość, bóle głowy, zawroty głowy, mdłości. W skrajnych przypadkach zatrucie tujonem może prowadzić do drgawek, skurczów mięśni, a nawet zgonu. Należy jednak zaznaczyć, że trucizna nie działa poprzez sam kontakt ze skórą. Zagrożenie dotyczy wyłącznie spożycia dużych ilości tej substancji. Czy tuje są szkodliwe dla człowieka? Przed zakupem drzewek do ogrodu, wiele osób zastanawia się, czy tuje są szkodliwe dla zdrowia. Jak już wyjaśniliśmy, iglaki te zawierają tujon, ale stężenie toksyny w ich tkankach jest zbyt niskie, by mogło spowodować zatrucie u człowieka. Tym bardziej, że gałązki roślin nie zachęcają do jedzenia ani wyglądem, ani smakiem. Dorośli nie są zatem narażeni na szkodliwe działanie tui. Oczywiście warto zachować więcej ostrożności w przypadku dzieci, które lubią wkładać do buzi różne rzeczy (np. fragmenty gałązek). Dla dorosłego niewielka ilość nie stanowi zagrożenia, ale u dziecka objawy zatrucia mogą pojawić się szybciej. Czy tuje są szkodliwe dla zwierząt? Kolejne ważne pytanie to: czy tuje są szkodliwe dla psów i kotów? Cóż, podobnie jak u ludzi, tujon może być toksyczny dla zwierząt, ale tylko w przypadku spożycia dużych ilości. Sama obecność tego drzewka lub krzewu w ogrodzie nie stanowi więc zagrożenia ani dla domowników, ani dla ich pupili. Należy jednak pamiętać o tym, że zwierzęta mają tendencję do gryzienia liści i gałązek, co w przypadku tui może być ryzykowne. Objawy zatrucia u psa lub kota to m.in.: wymioty, apatia, drgawki, Z tego powodu warto zabezpieczyć teren wokół żywotników, jeśli w ogrodzie przebywają zwierzęta. Ostrożności nigdy za wiele. Czy tuje są rakotwórcze? Pośród pytań, które często pojawiają się w odniesieniu do żywotników, jest również to, czy tuje są rakotwórcze. To jeden licznych z mitów, które krążą po sieci. Nie ma jednak żadnych dowodów naukowych na to, że tuje mają działanie rakotwórcze. Tujon jest toksyczny w dużych dawkach, ale nie wykazuje działania kancerogennego. Czy tuje są alergizujące? Inne ważkie pytanie: czy tuje mogą uczulać? Otóż olejki eteryczne zawarte w żywotniku, podobnie jak inne olejki roślinne, mogą działać drażniąco na osoby ze skłonnością do alergii. U niektórych ludzi kontakt z unoszącymi się w powietrzu cząstkami może wywołać reakcje alergiczne – takie jak kaszel, duszność, katar czy podrażnienie skóry. Zwłaszcza w wietrzne dni lotne substancje z tui mogą być intensywniej rozprzestrzeniane. To może nasilać objawy u alergików i osób z chorobami układu oddechowego. Czy kleszcze żyją w tujach? Kolejne z najczęściej zadawanych pytań odnośnie żywotników: czy kleszcze żyją w tujach? Odpowiedź brzmi: pajęczaki te raczej nie wybierają tui jako swojego głównego siedliska (m.in. ze względu na wspominany tujon, który odstrasza wiele owadów, w tym kleszcze właśnie), ale... Kleszcze preferują wysoką trawę, wilgotne miejsca i niską roślinność liściastą. Jeśli zatem tuje rosną w cienistym, wilgotnym zakątku ogrodu – a wokół nich znajdują się np. liście, mech lub inne krzewy – wtedy pasożyty mogą się tam pojawić. Wskazówka: regularne grabienie igieł spod tui, koszenie trawnika i unikanie tworzenia „dzikich zakątków” wokół krzewów znacząco ogranicza ryzyko obecności kleszczy. Czy tuje są szkodliwe w ogrodzie (dla drzew owocowych)? Oczywiście same w sobie tuje nie są szkodliwe dla drzew owocowych, ale ich obecność w ogrodzie może nie być dla nich całkowicie obojętna. Żywotniki to rośliny silnie konkurujące – mają gęsty system korzeniowy, który może „podkradać” wodę i składniki odżywcze z gleby. Jeśli tuje rosną bardzo blisko drzew owocowych, mogą utrudniać im rozwój, zwłaszcza w suchych latach. Dodatkowo gęste nasadzenia tui ograniczają cyrkulację powietrza i dostęp światła, co sprzyja rozwojowi chorób grzybowych u bardziej delikatnych roślin, w tym niektórych odmian jabłoni czy wiśni. Warto więc zachować dystans przy sadzeniu tych dwóch typów roślin – nie dlatego, że tuje są toksyczne, ale dlatego, że mogą tworzyć niekorzystne warunki glebowe i świetlne dla drzew owocowych. Z tego powodu zaleca się, by nie sadzić tui zbyt gęsto i nie tworzyć z nich „monokultury” ogrodowej.
Argentyna powołała w Patagonii nowy, olbrzymi rezerwat morski. Żyją w nim m.in. wiosłujące kaczki, które nie potrafią latać
Azul Provincial Park w regionie Chubut objął 300 tys. hektarów wybrzeża nad Oceanem Atlantyckim. To bezcenne przyrodniczo tereny, na których żyją między innymi humbaki, sejwale, pingwiny magellańskie i ponad 50 gatunków ptaków migrujących.
Spis treści Azul Provincial Park: oaza bioróżnorodności Największe atrakcje nowego parku Leżąca na terytorium Aregntyny i Chile Patagonia to kraina surowa, a jednak niezwykle bogata przyrodniczo. Jest słabo zaludniona i stanowi siedlisko dla wielu endemicznych gatunków zwierząt, takich jak mara patagońska, gwanako czy nandu. Patagonia od lat przyciąga turystów parkami narodowymi, np. Torres del Paine czy Los Glaciares. Argentyna właśnie utworzyła nowy rezerwat przyrody. Obejmuje on zjawiskowe wybrzeże i wody Morza Argentyńskiego w prowincji Chubut. Azul Provincial Park: oaza bioróżnorodności W Argentynie utworzono nowy regionalny rezerwat przyrody – Patagonia Azul Provincial Park. To największy morski rezerwat utworzony przed samorząd w kraju. Znajduje się w południowej części prowincji Chubut, obejmującej między innymi wybrzeże Morza Argentyńskiego. To tzw. morze otwarte, cześć południowego Oceanu Atlantyckiego. Nowy park ma aż 300 000 hektarów i obejmuje ponad 60 wysp i wysepek, rozległe łąki wodorostów, zjawiskowe skaliste wybrzeże. Ten obszar Patagonii to dom dla ponad 50 gatunków ptaków morskich, w tym pingwinów magellańskich, kormoranów cesarskich i petreli olbrzymich. W wodach przybrzeżnych żyją również liczne morskie ssaki, takie jak kotiki, lwy morskie oraz wieloryby – w tym humbaki, orki i sejwale. W sumie żyje tu aż 7 gatunków wielorybów i delfinów. Obszar ten jest także szczególnie bogaty w życie podwodne: lasy wodorostów są uważane za jeden z najobfitszych ekosystemów Ziemi. Można tu spotkać niezwykłe endemiczne gatunki. Kaczka Tachyeres leucocephalus ma tak małe skrzydła, że nie potrafi latać. Zamiast tego używa ich do szybkiego wiosłowania. Przypomina wtedy parostatek, stąd jej angielska nazwa – steamer duck. Mara patagońska to z kolei duży, roślinożerny gryzoń występujący w suchych i otwartych regionach Argentyny, zwłaszcza w Patagonii. Należy do rodziny kawiowatych. Jest bliską krewną świnki morskiej, choć swoim wyglądem bardziej przypomina zająca lub małą antylopę. Największe atrakcje nowego parku Park to inicjatywa organizacji Rewilding Argentina, która działa na rzecz odbudowy ekosystemów Ameryki Południowej. Ustanowienie go ma też na celu promowanie ekologicznej turystyki i wspieranie lokalnych społeczności. Jego wielkim atutem jest malownicza trasa turystyczna Ruta Azul ciągnąca się od Cabo Dos Bahías do Bahía Bustamante. W planach jest też sieć szlaków pieszych, miejsc biwakowych, stacja badawcza oraz punkty dostępu do morza dla nurków i kajakarzy. Infrastruktura będzie miała minimalny wpływ na środowisko, a jednocześnie ułatwi poznawanie przyrody. Już teraz turyści mogą odkrywać puste, ustronne plaże i zwiedzać łodziami niezamieszkane wyspy, pod opieką lokalnych przewodników. Źródło: Rewilding Argentina, BBC Wildlife Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Jest lodołamaczem wśród wielorybów. Żyje w miejscach niedostępnych dla innych gatunków
Wal grenlandzki należy do najbardziej wyjątkowych morskich ssaków. Ogromny wieloryb świetnie przystosował się do życia w skrajnie nieprzyjaznych warunkach. Wygląda groźnie, ale to tylko pozory. W rzeczywistości jest łagodnym olbrzymem. Przez to znalazł się na krawędzi wyginięcia, a jego sytuacja wciąż jest trudna. Przyjrzyjmy się nieco bliżej temu wspaniałemu kolosowi.
Spis treści: Wal grenlandzki to zawodnik wagi ciężkiej Spokojny samotnik Długowieczny olbrzym Potężne fiszbiny wala grenlandzkiego Łatwy cel dla wielorybników Wal grenlandzki (Balaena mysticetus) nie miał potrzeby wykształcenia agresywnych zachowań. Tak ogromne zwierzę nie ma naturalnych wrogów (prawie, bo zdarza się, że wielki wieloryb pada ofiarą stada orek). Łagodne usposobienie stało się jego przekleństwem. Niewykazujące skłonności do ataku zwierzę już kilkaset lat temu stało się celem wielorybników. Od 100 lat ogromny wieloryb znajduje się pod ochroną, ale populacja tych kolosów wciąż jeszcze nie zdołała się w pełni odrodzić. Wal grenlandzki to zawodnik wagi ciężkiej Wal grenlandzki jest jednym z największych mieszkańców mórz i oceanów, co do tego nie ma wątpliwości. Największe osobniki osiągają 20 m długości i ważą do 100 ton. Pod względem długości, wal jest zbliżony do kaszalotów. Daleko mu do rekordu w tej kategorii, ale należy podkreślić, że pod względem masy, ustępują jedynie płetwalowi błękitnemu, największemu znanemu zwierzęciu. W praktyce mówimy tu o drugim najpotężniejszym wielorybie. Skąd taka duża masa? To zasługa obfitej warstwy tłuszczu podskórnego, która u wala grenlandzkiego mierzy od 43 do 50 cm grubości. Pod tym względem ten kolos góruje nad każdym innym wielorybem. Pysk jak taran Ze względu na stosunek masy do długości, wal prezentuje się potężnie. To wrażenie potęguje ogromna głowa (stanowi jedną trzecią całkowitej długości ciała) z żuchwą wyraźnie zagiętą ku dołowi. Szczęka jest wręcz karykaturalnie duża. Wygląda jak taran i właśnie taką funkcję spełnia. Wal grenlandzki z dużą łatwością rozbija nawet 60-centymetrową pokrywę lodową. Po co? Zimnolubny kolos Odpowiedź jest prosta – żeby zaczerpnąć powietrza. Nie bez powodu tę potężne wieloryby mają tak grubą warstwę tłuszczu podskórnego. To naturalne przystosowanie do życia w najzimniejszych wodach na naszej planecie. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/nowi-rekordzisci-wale-grenlandzkie-moga-byc-w-ciazy-nawet-23-miesiace-sugeruja-nowe-badania-ryc-getty-images-717715e.jpg" width="2309" height="1299" alt="Nowi rekordziści? Wale grenlandzkie mogą być w ciąży nawet 23 miesiące, sugerują nowe badania (ryc. Getty Images)" title="Nowi rekordziści? Wale grenlandzkie mogą być w ciąży nawet 23 miesiące, sugerują nowe badania (ryc. Getty Images)" /> Wale grenlandzkie są spotykane w okolicach północnej Alaski. Doskonale czują się w Morzu Beringa, Morzu Czukockim i Morzu Beauforta. Populacje tych zwierząt zamieszkują także subarktyczne obszary Atlantyku i Morze Ochockie. Większość osobników zimę spędza w obszarze południowej granicy paku lodowego. Wiosną, gdy pokrywa lodowa zaczyna pękać, przemieszczają się na północ. Spokojny samotnik W obliczu zagrożenia, wale grenlandzkie uciekają pod wodę lub chronią się pod pokrywą lodową. Większość życia spędzają w samotności. Okazjonalnie zakładają niewielkie, bo najczęściej składające się z siedmiu osobników grupy, ale jej członkowie nie nawiązują silnych więzi. Tak jak inne walenie, wale grenlandzkie imponują umiejętnościami akrobatycznymi. Potrafią wynurzać się ponad lustro wody, przyjmując pozycję pionową. Te kolosy są też zdolne do wykonania skoku, ale nie robią tego tak spektakularnie, jak choćby humbaki. Wal grenlandzki wynurza się średnio raz na 40 minut. Pod wodą przebywa długo, więc spokojnie może nurkować na znaczne głębokości. Potrafi to robić (istnieją doniesienia o osobnikach schodzących na głębokość około 350 metrów), ale najczęściej pozostaje przy powierzchni, schodząc maksymalnie na 16 metrów. Długowieczny olbrzym Ogromne wieloryby przystępują do rozrodu pod koniec zimy i na początku wiosny. W czasie godów, samce tworzą grupy, w których konkurują ze sobą o względy samicy. Ciąża trwa od 13 do 14 tygodni. Po tym czasie na świat przychodzi jedno młode. Noworodek mierzy do 500 cm. Po roku przekracza 800 cm długości. Samce osiągają dojrzałość płciową, mierząc 12 metrów, a samice – 13 metrów. Wale grenlandzkie należą do najbardziej długowiecznych zwierząt. Ocena wieku tych zwierząt stwarza niemałe trudności, ale z ustaleń badaczy wynika, że ogromne wieloryby żyją znacznie dłużej niż 100 lat. Najstarszy znany samiec został oceniony na 145 lat, natomiast samica – na 133 lata. Potężne fiszbiny wala grenlandzkiego Wale grenlandzkie żywią się krylem i innymi drobnymi skorupiakami. Żeby pozyskać pokarm, opływa z szeroko otwartą paszczą i filtruje wodę swoimi fiszbinami. Właśnie w tym miejscu przydaje się łukowata szczęka. Takie ukształtowanie sprawia, że woda wpływająca pod dużym ciśnieniem nie wygina płyt fiszbinowych, więc ryzyko ich pęknięcia znacząco spada. Skoro o fiszbinach mowa, warto wspomnieć, że żaden inny wieloryb nie ma ich tak długich. U wala grenlandzkiego osiągają one do 500 cm długości! Wiedząc to, łatwiej można sobie wyobrazić, jak wielka jest głowa tego zwierzęcia. Łatwy cel dla wielorybników Wielorybnicy już w średniowieczu zaczęli zabijać te wspaniałe zwierzęta. Nie tylko wspomniane na początku łagodne usposobienie sprawiło, że wale grenlandzkie stały się dla nich łatwym celem. Zgubne okazały się też zwyczaje tych ssaków. Jak większość fiszbinowców, wale grenlandzkie pływają powoli. Mimo że potrafią zanurzyć się na znaczną głębokość, większość czasu spędzają przy powierzchni. Nie umknęło to uwadze myśliwych. Nawet kilkaset lat temu, gdy nie było jeszcze potężnych łodzi rybackich i zaawansowanego sprzętu do połowów, ogromne wieloryby były łatwym celem, w dodatku wartym zachodu. Zwierzę o tak ogromnej masie było cennym źródłem mięsa i tłuszczu. Zaatakowane wale nie reagowały agresją. Wobec braku odruchów obronnych, zwierzęta mogły ratować się ucieczką. Dlaczego wale grenlandzkie nie odbudowały populacji? W XVII wieku polowania na wale grenlandzkie przybrały masowy charakter. Wystarczyły dwa stulecia, by cała populacja została niemal doszczętnie wytępiona. Dopiero w 1921 roku wydano zakaz zabijania tych zwierząt. W wielu przypadkach, takie działanie przyniosło pożądany skutek. Przykładem niech będą humbaki, które zdołały odtworzyć populację sprzed ery masowych polowań. Niestety, w przypadku opisywanego gatunku wygląda to nieco inaczej. W 1921 roku liczebność wali szacowano na 3 tys. osobników. Współczesna populacja składa się z 24 tys. wielorybów, ale nie to jest największym problemem. Wali grenlandzkich praktycznie nie przybywa. Dlaczego? Zdaniem badaczy, na taki stan składa się kilka czynników. Niewystarczająca pula genowa. Wale grenlandzkie występują na ograniczonym terenie i nie odbywają dalekich wędrówek. Skoro nie zasiedlają nowych terenów, wymiana puli genowej nie postępuje. Inna sprawa, iż zmasowane polowania i tak przetrzebiły populację w tak dużym stopniu, że właściwie o różnorodności i tak nie może być mowy. Zmiany klimatyczne. W następstwie ocieplenia klimatu i wynikającego z tego topnienia czap lodowych na Arktyce, wale tracą swoją naturalną strefę ochronną. Przez to stają się łatwiejszym celem dla orek oceanicznych. Gdy wyeliminowano zagrożenie ze strony człowieka, to właśnie ten potężny drapieżnik stał się największym wrogiem majestatycznych wielorybów. Działalność człowieka. Zanieczyszczenie wód, dryfujące śmieci, porzucone sieci i podwodne hałasy z całą pewnością nie sprzyjają odbudowie populacji. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Gatunek inwazyjny może zagrozić całemu ekosystemowi. Przykładów negatywnego oddziaływania jest cała masa
Gatunek inwazyjny to taki, który introdukowany na danym obszarze, stanowi poważną konkurencję dla gatunków autochtonicznych. Nawet niewielki bezkręgowiec może poważnie zagrozić całemu ekosystemowi, w którym się znalazł. Wydaje się to niedorzeczne? A jednak. Nie brakuje przykładów na to, że rodzime gatunki mogą przegrać konkurencję z inwazyjnymi.
Spis treści: Gatunek inwazyjny, czyli właściwie jaki? Gatunki inwazyjne niemal zniszczyły australijską przyrodę Nie każdy gatunek obcy stanowi zagrożenie Gatunki inwazyjne w Polsce, czyli kłopotliwi goście kontra rodzima przyroda Gościnność nie sprawdza się w świecie przyrody. O ile bioróżnorodność jest wysoce pożądana w każdym ekosystemie, to zwiększanie jej poprzez wprowadzanie gatunków obcych czasami ma poważne konsekwencje. Status niektórych z nich może bowiem zmienić się na „inwazyjny”, a to zawsze wiąże się z wystąpieniem mniej lub bardziej poważnych problemów. Gatunek inwazyjny, czyli właściwie jaki? Mówiąc o gatunkach inwazyjnych, na myśli trzeba mieć rośliny, zwierzęta, patogeny i wszystkie inne organizmy, które nie są rodzime dla ekosystemów, a ich obecność może powodować poważne szkody w środowisku lub gospodarce. Do takich zaliczane są także te, których oddziaływanie ma negatywne konsekwencje dla zdrowia ludzi. Najbardziej negatywne oddziaływanie gatunków inwazyjnych dotyczy ograniczenia bioróżnorodności poprzez zmniejszenie populacji lub całkowite eliminowanie gatunków autochtonicznych. Dochodzi do tego w następstwie konkurencji pokarmowej i środowiskowej, drapieżnictwa lub przekazywania patogenów. Brzmi poważnie, ale czy ta definicja nie wyolbrzymia nieco skali problemu? Otóż nie. Gatunki inwazyjne niemal zniszczyły australijską przyrodę Najlepszym dowodem na to, jak destrukcyjne dla rodzimej przyrody mogą być gatunki inwazyjne, jest ich wpływ na Australia. Prawdopodobnie na całym świecie nie ma drugiego obszaru, który w tak dużym stopniu jest narażony na dewastację ekosystemów pod wpływem introdukcji (zamierzonej lub przypadkowej) obcych roślin i zwierząt. Przykładem niech będą króliki, które do Australii przybyły w 1859 roku. Sprowadzone przez Thomasa Austina w celach łowieckich, zaczęły mnożyć się na potęgę i niemal doszczętnie zdemolowały tamtejsze środowisko. Prawdopodobnie najstarszy gatunek inwazyjny w Australii Gatunki inwazyjne pojawiły się w Australii znacznie wcześniej, bo wiele tysięcy lat temu. Jednym z nich jest pies dingo, dziś już na stałe wtopiony w tamtejszy krajobraz. Nie wiadomo, kiedy dotarł na kontynent. Przodkowie tych zwierząt pojawili się tam prawdopodobnie wraz z jedną z fal osadniczych z Azji Południowo-Wschodniej, która do Australii dotarła 3–10 tys. lat temu. Najprawdopodobniej były to udomowione zwierzęta, które w Australii wtórnie zdziczały. W australijskim królestwie ssaków od zawsze dominowały torbacze. Dingo poważnie zagroził im swoją obecnością. Wraz z przybyciem do Australii stał się szczytowym drapieżnym ssakiem i zaczął przetrzebiać tamtejszą faunę. Dingo prawdopodobnie doprowadziły do wymarcia gatunków takich jak lew workowaty i wilk workowaty. To jeszcze nie wszystko. Dingo poważnie zagroził zwierzętom hodowlanym, przede wszystkim owcom. Mało tego, nie brakuje przypadków porwań dzieci przez te drapieżniki. Nie powstrzymał go nawet Dingo Fence, czyli mierzący 5614 km płot. Nie każdy gatunek obcy stanowi zagrożenie Mając na uwadze przykład Australii, można dojść do wniosku, że każdy gatunek obcy może stanowić zagrożenie dla ekosystemu, w którym został introdukowany. To nie do końca prawda. Należy zdać sobie sprawę z faktu, że każdy gatunek charakteryzuje inny stopień oddziaływania na środowisko. Gatunki obce mogą mieć pozytywny wpływ na bioróżnorodność i gospodarkę, a przykładów nie trzeba szukać daleko. Pomidor, fasola, kukurydza czy ziemniak – każda z tych roślin została introdukowana w naszym kraju, a dziś stanowią integralną część polskiego krajobrazu rolniczego. A karp? To także gatunek obcy, a przecież traktujemy te ryby jak swoje. Wszystko zmienia się w momencie, gdy gatunek obcy zaczyna silnie oddziaływać na środowisko, zwiększać zasięg występowania i przyjmować dominującą rolę. Wówczas staje się inwazyjnym gatunkiem obcym. Gatunki inwazyjne w Polsce, czyli kłopotliwi goście kontra rodzima przyroda Australijski przykład pokazuje, że ten problem nie jest niczym nowym. Trwa od bardzo dawna i do dziś nie opracowano skutecznych sposobów na jego rozwiązanie. Z gatunkami inwazyjnymi zmaga się także Polska i wszystko wskazuje, że wciąż będą pojawiać się u nas nowe zwierzęta i rośliny, skutecznie konkurujące z gatunkami rodzimymi. W dobie rozwiniętej turystyki, transportu i handlu międzynarodowego, to właściwie nieuniknione. Gatunki inwazyjne zwierząt w Polsce Za introdukcję gatunków inwazyjnych częściej niż przypadek odpowiada człowiek. Przykładem niech będzie nutria amerykańska. Sprowadzona do Polski w latach 20. XX wieku, miała być motorem napędowym przemysłu futrzarskiego. Cztery dekady później zaobserwowano pierwsze dziko żyjące osobniki. Najprawdopodobniej uciekły z hodowli. Doskonale odnalazły się w Polsce i stworzyły poważną konkurencję dla piżmaków, a także przyczyniły się do przetrzebienia roślinności wodnej i bagiennej. Inny przykład to szop pracz. Pierwsze dzikie okazy zaobserwowano u nas w latach 50. XX wieku. Dziś żyje w niemal całym kraju. Największą populację utworzył na zachodzie. Szop może wygląda uroczo, ale jego obecność w Polsce ma zgubny wpływ na przyrodę. Przedstawiciele tego gatunku plądrują ptasie gniazda i wykradają z nich jaja i pisklęta. Nie boją się nawet gatunków szponiastych. Stanowi też ogromne zagrożenie dla ryb, skorupiaków i drobnych ssaków. Kolejnym inwazyjnym gościem zza oceanu, który dobrze się u nas zadomowił, jest wizon amerykański. Także te zwierzęta znalazły w Europie swoje miejsce przez futrzarskich potentatów. W polskiej przyrodzie pojawiły się w latach 50. XX wieku. Dziś nie występują tylko na południowych krańcach Polski. Wizony jak mało które zwierzęta zmniejszyły sukces lęgowy ptactwa wodnego. Zagroziły rybostanowi, a do tego na niektórych obszarach wyparły rodzime gatunki drapieżne, między innymi tchórza zwyczajnego. To tylko kilka przykładów kłopotliwych gości w naszym kraju. Do inwazyjnych zaliczany jest także m.in. jenot, babka bycza czy rak pręgowany. Polska baza takich gatunków obejmuje ponad tysiąc pozycji. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.