Oszałamiająca wioska, do której nie prowadzi żadna droga. To jedno z najbardziej niezwykłych miejsc w Alpach
Górskie miejscowości od lat przyciągają tych, którzy szukają ciszy, spektakularnych widoków i poczucia oderwania od codzienności. Nie każda jednak pozwala przeżyć to doświadczenie w pełnym wymiarze. W sercu szwajcarskich Alp znajduje się wioska, do której nie prowadzi żadna droga samochodowa – można dotrzeć tam wyłącznie pieszo lub kolejką linową. To właśnie ta niedostępność czyni ją jedną z najbardziej wyjątkowych w Europie.
Przez stulecia ta średniowieczna osada pozostawała na uboczu wielkich szlaków komunikacyjnych, niemal zawieszona między niebem a doliną. Dziś podróżnych dowozi do niej jedna z najbardziej stromych kolejek linowych świata, prowadząca do wioski liczącej zaledwie około 430 mieszkańców. Mürren, położona na tarasie skalnym nad doliną Lauterbrunnen, bywa nazywana najpiękniejszą szwajcarską wioską – i nie bez powodu. Brak samochodów, surowy alpejski krajobraz i widok na legendarne czterotysięczniki sprawia, że miejsce to wciąż zachowuje charakter, który w Alpach jest coraz rzadziej spotykany. Alpejska wioska daleko od drogi Przez większą część swojej historii Mürren funkcjonowała niemal w całkowitym odosobnieniu. Położona na skalnym tarasie wysoko nad doliną Lauterbrunnen, była miejscem, do którego nie prowadziły żadne drogi, a codzienne życie wymagało fizycznej wytrzymałości i dobrej organizacji. Mieszkańcy przez stulecia schodzili pieszo wiele godzin w dół do doliny, by uzupełnić zapasy, załatwić sprawy urzędowe czy skorzystać z usług niedostępnych na miejscu, po czym wracali stromymi ścieżkami do wioski. Przełom nastąpił dopiero pod koniec XIX wieku. W 1891 roku uruchomiono kolej wąskotorową łączącą Mürren z górską stacją Grütschalp, skąd dalej prowadziła kolej linowo-terenowa do Lauterbrunnen. Był to moment, który symbolicznie otworzył wioskę na świat, choć nie zakłócił jej spokojnego. Kolejne dekady przyniosły dalsze rozwiązania komunikacyjne, w tym kolejkę linową do sąsiedniego Gimmelwald, również wolnego od ruchu kołowego. Prawdziwą inżynieryjną rewolucją stała się jednak nowoczesna Schilthornbahn, uznawana za najbardziej stromą kolejkę linową świata, która pokonuje niemal pionową ścianę Mürrenfluh i łączy wioskę z doliną w spektakularny sposób. Obecnie, mimo technologicznego postępu, Mürren zachowała swoją XIII-wieczną strukturę, tradycyjną zabudowę z kamienia i drewna oraz silnie zintegrowaną społeczność. Jak podkreślają mieszkańcy, życie bez samochodów, z codziennymi dojazdami kolejką do szkoły czy lekarza, stało się tu normą i elementem lokalnej tożsamości, a wielu turystów wraca do wioski regularnie, z czasem stając się niemal częścią tej niewielkiej, alpejskiej wspólnoty. Atrakcje Mürren, czyli alpejska kuchnia, sport i górska tradycja Choć Mürren ma zaledwie kilkuset mieszkańców, jej codzienny rytm i oferta potrafią zaskoczyć różnorodnością. Wąskie uliczki wioski wypełniają kameralne zajazdy oraz rustykalne restauracje, w których królują alpejskie sery, suszone kiełbaski i klasyczne dania kuchni górskiej. Są też niewielkie bary, gdzie wieczorami życie towarzyskie koncentruje się wokół kieliszka wina lub aperitifu. Obok nich funkcjonują sklepiki z pamiątkami – od ręcznie wykonanych krowich dzwonków i zegarów z kukułką po tradycyjne szwajcarskie czekolady oraz pożółkłe pocztówki, przywołujące czasy pierwszych turystów docierających w te strony. Jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli miejscowości pozostaje Mürren Palace, otwarty w 1874 roku i często określany mianem „pierwszego pałacu Szwajcarii”. Ten historyczny hotel gościł niegdyś arystokrację, pionierów narciarstwa oraz gwiazdy kina (w tym Ritę Hayworth), a jego elegancka sala balowa do dziś przywołuje atmosferę belle époque i początków alpejskiej turystyki. Warto bowiem dodać, że Mürren odegrało również istotną rolę w historii sportów zimowych. Na początku XX wieku brytyjscy alpiniści i narciarze dostrzegli potencjał tutejszych stoków, a w 1922 roku Arnold Lunn zorganizował tu pierwsze zawody slalomowe, uznawane za fundament nowoczesnego narciarstwa alpejskiego. Wkrótce potem powstał Klub Narciarski Kandahar, a w 1931 roku miejscowość była gospodarzem pierwszych mistrzostw świata w narciarstwie alpejskim. Dziś region oferuje ponad 50 kilometrów tras zjazdowych, a przy sprzyjających warunkach możliwy jest imponujący, kilkunastokilometrowy zjazd ze szczytu Schilthorn aż do dna doliny Lauterbrunnen. Poza sezonem zimowym Mürren zmienia swoje oblicze. Latem przyciąga paralotniarzy, piechurów i miłośników przyrody, oferując spektakularne widoki na pionowe urwiska, kaskadowe wodospady i kwieciste alpejskie łąki. Dodatkowym elementem globalnej rozpoznawalności stał się film „W tajnej służbie Jej Królewskiej Mości” z 1969 roku, którego kluczowe sceny kręcono na Schilthornie. Sukces produkcji do dziś przyciąga fanów kina i wzmacnia legendę tej niewielkiej, lecz wyjątkowo bogatej kulturowo wioski. Źródła: BBC, Mürren Schilthorn Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Zamek, motyle i wapienne skały – to niewielkie pasmo górskie to wizytówka Polski
Pieniny są dowodem na to, że wysokość nie zawsze decyduje o wielkości gór. To pasmo w łańcuchu Karpat, które na niewielkiej przestrzeni potrafi połączyć unikatową geologię, bogatą przyrodę i niezwykle barwną historię regionu karpackiego. Zaskakuje różnorodnością na każdym kroku, zachęcając do odkrywania kolejnych tras i punktów widokowych.
Spis treści: Podział pasma Pienin Najważniejsze szczyty Pienin Pieniny – fauna bogata w duże ssaki i motyle Mikroklimat sprzyjający roślinności Nie tylko Dunajec Zabytki w Pieninach Pieniny to stosunkowo niewielkie, lecz niezwykle malownicze pasmo górskie w Karpatach, leżące na pograniczu Polski i Słowacji. Od północy graniczą z Gorcami i Beskidem Sądeckim, a od południa z Magurą Spiską. Choć nie należą do najwyższych gór w Polsce, wyróżniają się unikatowym charakterem geologicznym i krajobrazowym. Ich sercem jest Pieniński Przełom Dunajca – jeden z najpiękniejszych kanionów rzecznych w Europie, zgłoszony na listę informacyjną UNESCO. Pieniny słyną z niezwykłej różnorodności – na stosunkowo niewielkiej powierzchni skupiają się wysokie, wapienne szczyty, strome ściany skalne, głębokie doliny i pełne życia polany. To właśnie połączenie sprawia, że Pieniny przyciągają nie tylko turystów, ale i badaczy przyrody. Podział pasma Pienin Geografowie dzielą Pieniny na trzy części: Pieniny Spiskie, Pieniny Środkowe oraz Małe Pieniny. Pieniny Spiskie rozciągają się od Czorsztyna aż po Dursztyn. To tu znajdziemy słynne ruiny zamku w Czorsztynie oraz monumentalną warownię w Niedzicy, które nie tylko przyciągają turystów, ale również stanowią świadectwo burzliwej historii tego regionu. Pieniny Środkowe (inaczej Pieniny Właściwe) obejmują najbardziej znaną część pasma – z charakterystycznym masywem Trzech Koron oraz Sokolicą. To właśnie tu natura stworzyła najbardziej widowiskowe krajobrazy, a turyści mogą podziwiać z platform widokowych panoramę Tatr, Beskidów i Spisza. Małe Pieniny ciągną się od Przełomu Dunajca aż po wieś Jarzębina (Słowacja). Choć mniej znane, są rajem dla miłośników pieszych wędrówek i rowerowych wycieczek. Właśnie tutaj znajduje się najwyższy szczyt Pienin, Wysokie Skałki, który mierzy 1050 m n.p.m. Najważniejsze szczyty Pienin Choć Pieniny nie dorównują wysokością Tatrom, to ich szczyty są bardzo charakterystyczne. Na uwagę zasługują przede wszystkim: Trzy Korony (982 m n.p.m.) – symbol całego pasma i jedna z najczęściej odwiedzanych atrakcji turystycznych w Polsce. Ze szczytu roztacza się spektakularna panorama Tatr, Gorców i Beskidu Sądeckiego; Sokolica (747 m n.p.m.) – znana z charakterystycznej sosny rosnącej na krawędzi skalnej ściany. To miejsce niemal ikoniczne dla polskiej fotografii górskiej; Wysokie Skałki (1050 m n.p.m.) – często używana jest też nazwa Wysoka. Choć to mniej popularny szczyt od Trzech Koron, to przewyższa je o niemal 70 metrów. Przyciąga wędrowców ceniących spokój i rozległe widok; Czertezik i Czerteż – mniejsze, ale niezwykle malownicze szczyty w Pieninach Właściwych. Wybierając się w góry, warto pamiętać, że szczyty w Pieninach to nie tylko liczby i wysokości, ale przede wszystkim unikatowe formacje skalne, które nadają pasmu jego wyjątkowy charakter. Pieniny – fauna bogata w duże ssaki i motyle Pieniny mogą się poszczycić niezwykłym bogactwem przyrody. Na ich stosunkowo niewielkim obszarze żyje ponad 7 tys. gatunków zwierząt, w tym liczne gatunki chronione. Najbardziej charakterystyczne są motyle – Pieniny słyną z ich ogromnej różnorodności szacowanej na ponad 1550 gatunków. Spotkać można m.in. niepylaka apollo, uznawanego za jeden z najpiękniejszych gatunków motyli w Europie. W lasach żyją również duże ssaki: jelenie, sarny, dziki, a nawet wilki i rysie. Obecność tych drapieżników świadczy o tym, że pienińskie ekosystemy są wciąż stosunkowo dobrze zachowane. Na łąkach i w zaroślach gniazdują natomiast liczne ptaki, w tym myszołów zwyczajny i orzeł przedni. Tak bogata fauna to wynik różnorodności siedlisk – od stromych skał, przez lasy bukowe, po polany i łąki. Dzięki temu Pieniny przyciągają nie tylko turystów, ale również naukowców prowadzących badania nad bioróżnorodnością Karpat. Mikroklimat sprzyjający roślinności Równie imponująca jest flora Pienin. Pasmo charakteryzuje się wyjątkowym mikroklimatem, który sprzyja bujnemu rozwojowi roślinności. Na stokach i w dolinach rosną lasy bukowe i jodłowe. Znajdują się tu też mniej liczne świerki, jawory i wiązy górskie. Co ciekawe, w reglu dolnym rośliny runa zakwitają jeszcze przed wiosennym zazielenieniem się drzew, tworząc niezwykle malownicze połacie kwiatów. Pieniny są siedliskiem gatunków endemicznych – takich, które nie występują nigdzie indziej. Najbardziej znana roślina tego regionu to mniszek pieniński, uznawany za symbol lokalnej flory. Występuje wyłącznie na terenie Pienin, co czyni go wyjątkowym na skalę światową. Bogactwo roślinności sprawia, że Pieniny zachwycają o każdej porze roku. Wiosną urzekają barwnymi polanami, latem soczystą zielenią, a jesienią mienią się złotem i czerwienią bukowych liści. Nie tylko Dunajec Choć Dunajec jest bez wątpienia najbardziej znaną rzeką Pienin, nie jest jedynym ciekiem wodnym kształtującym krajobraz tego pasma. Zasilają go liczne dopływy, takie jak Grajcarek czy Krośnica, które tworzą malownicze doliny i wąwozy, idealne do pieszych wędrówek. W południowej części Pienin ważnym elementem hydrologicznym jest również Jezioro Czorsztyńskie – sztuczny zbiornik powstały po wybudowaniu zapory w Niedzicy. Pełni ono funkcję ochrony przeciwpowodziowej, ale jednocześnie stało się miejscem rekreacji, żeglarstwa i sportów wodnych. Na obszarze pasma występują także mniejsze potoki górskie, które zasilają lokalne ekosystemy i stanowią siedlisko wielu gatunków ryb. Rzeki i zbiorniki wodne Pienin są więc nie tylko atrakcją dla turystów, ale także kluczowym elementem przyrody regionu – kształtują mikroklimat, zapewniają siedliska i dopełniają wyjątkowy charakter krajobrazu. Zabytki w Pieninach Pieniny to nie tylko wyjątkowe krajobrazy i przyroda, ale także bogata historia, którą można odkrywać poprzez liczne zabytki. Do najważniejszych należy zamek w Niedzicy, wzniesiony w XIV wieku, górujący nad Jeziorem Czorsztyńskim i kryjący w sobie wiele legend oraz tajemnic. Po przeciwnej stronie zbiornika znajdują się ruiny zamku w Czorsztynie, którego początki sięgają XIII wieku. Oba obiekty przez wieki strzegły szlaków handlowych prowadzących przez Karpaty i dziś stanowią jedne z najbardziej rozpoznawalnych punktów regionu. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
„W tych górach czas płynie wolniej” – to jeden z największych przyrodniczych skarbów Polski
Sudety to jeden z najbardziej zróżnicowanych i fascynujących łańcuchów górskich w Polsce. Łączą w sobie majestat Karkonoszy, tajemnicze labirynty Gór Stołowych i łagodne krajobrazy Sudetów Wschodnich. To miejsce, gdzie spotykają się malownicze szczyty, widowiskowe wodospady, bogata przyroda i niezwykle ciekawa historia. Dzięki dogodnemu położeniu i gęstej sieci szlaków Sudety są idealnym kierunkiem zarówno dla zapalonych wędrowców, jak i rodzin z dziećmi.
Spis treści: Podział Sudetów Najważniejsze szczyty w Sudetach Najpiękniejsze wodospady w Sudetach Flora i jej piętrowość Fauna – bogactwo zwierząt w sudeckich lasach Sudety to łańcuch górski leżący w południowo-zachodniej Polsce, który rozciąga się wzdłuż granicy z Czechami i częściowo sięga także do Niemiec. Stanowią fragment Masywu Czeskiego. Od północy ogranicza je szerokie Przedgórze Sudeckie, a na wschodzie ich naturalną granicę wyznacza Brama Morawska. Sudety liczą około 300 km długości, a ich najwyższy punkt to Śnieżka (1603 m n.p.m.) w Karkonoszach. Sudety odgrywają istotną rolę w krajobrazie Polski – nie tylko ze względu na wysokości, ale także bogatą historię geologiczną, liczne atrakcje turystyczne oraz zróżnicowaną przyrodę. Dzięki stosunkowo łatwej dostępności i gęstej sieci szlaków przyciągają zarówno doświadczonych turystów górskich, jak i osoby planujące krótsze, rodzinne wycieczki. Podział Sudetów Sudety dzieli się tradycyjnie na trzy główne części: Sudety Zachodnie, Sudety Środkowe i Sudety Wschodnie. Każda z nich ma swoją specyfikę geologiczną, krajobrazową i turystyczną. Sudety Zachodnie obejmują przede wszystkim Karkonosze, Góry Izerskie oraz Rudawy Janowickie. To właśnie tutaj wznosi się najwyższy szczyt całego pasma – Śnieżka. Region ten wyróżnia się ostrymi grzbietami, kotłami polodowcowymi i licznymi wodospadami. Sudety Środkowe są niższe, ale nie mniej ciekawe. Należą do nich m.in. Góry Stołowe, znane z niezwykłych formacji skalnych przypominających labirynty i skalne miasta, a także Góry Sowie czy Bardzkie. To teren bogaty w zabytki i ślady dawnych kopalń. Sudety Wschodnie rozciągają się między Przełęczą Kłodzką a Bramą Morawską. To tu leżą Góry Opawskie, jedyny fragment Sudetów znajdujący się na Górnym Śląsku, z najwyższym szczytem Biskupią Kopą. Region wyróżnia się łagodniejszymi formami krajobrazu i większym wpływem działalności rolniczej człowieka. Taki podział pozwala lepiej zrozumieć bogactwo Sudetów i docenić różnorodność krajobrazów – od surowych karkonoskich granitów po tajemnicze labirynty Gór Stołowych. Najważniejsze szczyty w Sudetach Choć Sudety nie dorównują wysokością Tatrom, oferują imponującą listę szczytów, które stały się ikonami regionu. Najwyższym z nich jest wspomniana już Śnieżka (1603 m n.p.m.), górująca nad Karpaczem i czeskim Pecem pod Śnieżką. Jej charakterystyczny stożkowaty kształt sprawia, że rozpoznają ją nawet osoby mniej zaznajomione z górami. W Sudetach Zachodnich warto także wspomnieć o Szrenicy (1362 m n.p.m.) w Karkonoszach oraz Wysokim Kamieniu (1058 m n.p.m.) w Górach Izerskich, z którego roztacza się jedna z najpiękniejszych panoram regionu. Sudety Środkowe przyciągają przede wszystkim swoimi unikatowymi formacjami – szczytem Szczeliniec Wielki (919 m n.p.m.), najwyższym w Górach Stołowych, czy Wielką Sową (1015 m n.p.m.) w Górach Sowich, gdzie znajduje się zabytkowa wieża widokowa. W Sudetach Wschodnich najwyższe wzniesienia to Pradziad (1491 m n.p.m.), położony już po stronie czeskiej, oraz Biskupia Kopa (889 m n.p.m.) po stronie polskiej. Dzięki tej różnorodności szczytów Sudety oferują zarówno łatwe spacery po łagodnych zboczach, jak i bardziej wymagające podejścia, nagradzające turystów szerokimi widokami. Najpiękniejsze wodospady w Sudetach Sudety słyną nie tylko z malowniczych szczytów i bogatej przyrody, ale także z widowiskowych wodospadów, które należą do najchętniej odwiedzanych atrakcji regionu. Najwyższym i najbardziej znanym jest Wodospad Kamieńczyka w Karkonoszach, osiągający 27 metrów wysokości. Ciekawostką jest, że właśnie on zdobył uznanie Andrew Adamsona, reżysera „Opowieści z Narnii: Książę Kaspian” i właśnie pod tym wodospadem nakręcono część scen. Jego potężna kaskada spada w wąski wąwóz, tworząc wyjątkowy krajobraz, który przyciąga turystów o każdej porze roku. Mniejszy, ale równie urokliwy, jest Wodospad Szklarki, gdzie woda spływa malowniczo po skalnych progach, tworząc efektowną kaskadę o wysokości nieco ponad 13 metrów. Warto wspomnieć także o Wodospadzie Wilczki w Międzygórzu, dawniej uznawanym za najwyższy w całych Sudetach. Obecnie mierzy 22 metry i nadal zachwyca swoją pionową ścianą oraz otoczeniem pełnym zieleni. Mniej znane, lecz warte odkrycia, są także mniejsze kaskady, takie jak Wodospad Podgórnej w Przesiece czy malownicze wodospady w Górach Stołowych i Bystrzyckich. Każdy z tych wodospadów stanowi nie tylko atrakcję turystyczną, ale również ważny element lokalnych ekosystemów, zapewniając mikroklimat sprzyjający mchom i paprociom oraz schronienie dla wielu gatunków owadów i płazów. To sprawia, że odwiedzając wodospady Sudetów, można podziwiać nie tylko spektakularne krajobrazy, ale też bogactwo życia, jakie one podtrzymują. Flora i jej piętrowość Sudety charakteryzują się wyraźnym piętrowym układem roślinności. W niższych partiach dominują lasy mieszane, w których spotkać można buki, dęby, klony i jesiony. Wyżej zaczynają przeważać bory świerkowe i jodłowe, które odgrywają istotną rolę w gospodarce leśnej regionu. Najwyższe partie Sudetów, szczególnie w Karkonoszach, kryją z kolei roślinność subalpejską i alpejską. Można tu zobaczyć kosodrzewinę, zbiorowiska traworośli i ziołorośli, które stanowią siedlisko wielu rzadkich gatunków. W Sudetach występują również liczne endemity, czyli gatunki unikatowe dla tego regionu. Przykładem jest dzwonek karkonoski, rosnący tylko na ograniczonym obszarze Karkonoszy. Flora Sudetów jest nie tylko piękna, ale i cenna przyrodniczo. To jeden z powodów, dla których utworzono Karkonoski Park Narodowy, Park Narodowy Gór Stołowych oraz Śnieżnicki Park Krajobrazowy, a także liczne rezerwaty przyrody chroniące torfowiska i rzadkie gatunki roślin. Fauna – bogactwo zwierząt w sudeckich lasach Podobnie jak flora, także fauna Sudetów jest bardzo zróżnicowana. W lasach żyją duże ssaki – jelenie, sarny i dziki, a w ostatnich latach coraz częściej obserwuje się także powracające wilki. Na uwagę zasługuje również muflon – gatunek introdukowany z Korsyki, który dobrze zadomowił się w tutejszych górach. Sudety są również ważnym miejscem dla ornitologów. Spotkać tu można m.in. sóweczkę, puchacza czy głuszca, a nad torfowiskami polują błotniaki i myszołowy. Miłośników mniejszych zwierząt zainteresuje z kolei bogactwo owadów – od rzadkich motyli po chronione chrząszcze. Ciekawostką jest fakt, że w górskich potokach Sudetów można spotkać pstrąga potokowego. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Socjolożka z wykształcenia, od ponad dekady związana z marketingiem internetowym. Zawodowo od lat zgłębia tajniki SEO oraz storytellingu opartego na rzetelnych źródłach. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
„Zimno, śnieg i zerwany łańcuch” – dziennikarz „Travelera” nie sądził, że tak skończy się jego górski trip
Radziejowa i Wielki Rogacz na e-bike’u? To możliwe – choć nie bez przygód. Maciej Wesołowski relacjonuje trasę przez Beskid Sądecki, pokazując nie tylko krajobrazy, ale i wyzwania.
Spis treści: Deszcz, błoto i pierwszy lot przez kierownicę – przygoda na rowerze enduro zaczyna się mocno Polana Litawcowa, Łemkowie i Beskid Nadpopradzki – historia, o której mało kto pamięta Schronisko na Przehybie, burza i legendarna szarlotka. Tu zaczyna się historia Głównego Szlaku Beskidzkiego Radziejowa, Korona Gór i widok za 1266 metrów wysiłku – Wielki Rogacz w tle Jak zaplanować wyprawę rowerową do Beskidu Sądeckiego Naszą bazą jest Piwniczna-Zdrój. To tutaj testujemy sprzęt i stąd ruszamy w góry. Najpierw na przełęcz Obidza, gdzie tak naprawdę zaczyna się nasz Tour de Beskid. Jedziemy rowerami elektrycznymi typu enduro, przystosowanymi do jazdy w trudnym terenie, a naszym celem jest najwyższy szczyt Beskidu Sądeckiego – Radziejowa. Deszcz, błoto i pierwszy lot przez kierownicę – przygoda na rowerze enduro zaczyna się mocno Szczęścia do pogody nie mamy. Od rana chmurzy się, a potem rzęsiście leje. Mimo że jest połowa maja, temperatura zbliża się niebezpiecznie do zera. Przedzieramy się przez głębokie błocko, a w wyższych partiach gór nawet sypie śnieg. Co oczywiście w żaden sposób nas nie powstrzymuje. Wbrew niesprzyjającej aurze mamy dużo frajdy z jazdy. Ja swoją pierwszą przygodę zaliczam już po kilku minutach – nie dostosowuję prędkości do warunków i lecę przez kierownicę prosto w błoto. Wychodzi słaba znajomość tego rodzaju sprzętu. Rower enduro okazuje się prawdziwą bestią, potrzeba więc nieco doświadczenia, by go okiełznać. Polana Litawcowa, Łemkowie i Beskid Nadpopradzki – historia, o której mało kto pamięta Na szczęście po efektownym fikołku jestem cały, zaledwie trochę poobcierany. Mogę ruszać dalej. Wspinamy się coraz bardziej stromymi drogami, od czasu do czasu przydaje się więc rowerowy tryb „turbo”. Chociaż od razu warto dodać, że to jednak nie motocykl i bez solidnej pracy mięśni nóg nawet wspomaganie nie pomoże. Po drodze mijamy Polanę Litawcową – niegdyś należała ona do Łemków, którzy tu wypasali swoje owce. Po tym jak tę grupę etniczną wysiedlono z Beskidu w ramach powojennej Akcji „Wisła”, polana stoi pusta i coraz mocniej zarasta. A szkoda, widoki stąd są przednie. Przy dobrej pogodzie zobaczyć stąd można Tatry i Pieniny. Ale to nie jest ten dzień. Podziwiam więc delikatny obłok mgły zasnuwający okolicę. A okolica jest bardzo ciekawa. Region dzieli się na dwie części: pasmo Radziejowej i pasmo Jaworzyny; granicą pomiędzy nimi jest rzeka Dunajec. Różnią się one zarówno rzeźbą terenu, architekturą czy infrastrukturą, jak i dziedzictwem kulturowym. W paśmie Radziejowej, którym jedziemy, do dziś dostrzec można spuściznę żyjących tu przez wieki, wspomnianych już Łemków. To oni zbudowali np. wiele z drewnianych obiektów sakralnych, które nadal stanowią o charakterze miejsca. Do roku 1918 leżący w południowo-wschodniej części Małopolski rejon nazywano Beskidem Nadpopradzkim. Po traktacie wersalskim i wytyczeniu granic pomiędzy odrodzoną Polską a powstałą właśnie Czechosłowacją u nas zaczęto używać nazwy Beskid Sądecki, a w Czechosłowacji – Ľubovnianska Vrchovina. Zdaniem wielu teraz, gdy polityczne emocje opadły (po drugiej stronie granicy nie ma już zresztą Czechosłowacji, a Słowacja), warto by pomyśleć o przywróceniu dawnej nazwy. Bo nie ma wątpliwości, że to płynąca m.in. przez Piwniczną-Zdrój rzeka Poprad jest osią regionu i jego punktem odniesienia. Niezależnie od nazwy jest tu przepięknie. Średniej wielkości góry pokryte są w większości gęstym lasem. Pomiędzy górskie grzbiety wcinają się wąskie i głębokie doliny rzek. Schronisko na Przehybie, burza i legendarna szarlotka. Tu zaczyna się historia Głównego Szlaku Beskidzkiego Kierujemy się w stronę schroniska PTTK Przehyba. Deszcz zacina coraz intensywniej, a następny podjazd jest już szaleńczo stromy. Zbyt stromy nawet dla mojego cyklopotwora. Mniej więcej w połowie tego odcinka pęka mi łańcuch. Kolejne pół godziny to mozolna jego naprawa przy padającym deszczu i śniegu. Cóż, zdarzają się przyjemniejsze rzeczy na szlaku. Ta akurat przygoda najlepiej wyglądać będzie w kombatanckich opowieściach za jakieś 10 lat. Po kolejnych kilkudziesięciu minutach w śnieżnej zadymce docieram do schroniska na Przehybie (1175 m n.p.m.). Tu mamy zaplanowany obiad. W krótkiej przerwie pomiędzy opadami mam szansę docenić niezwykłe jego położenie – poza Tatrami i Pieninami nierzadko widać stąd również Gorce. Zamawiam polewkę przehybską. To regionalna zupa na bazie zsiadłego mleka lub maślanki, z dodatkiem ziemniaków, czosnku, koperku, jajek i skwarek. Do tego grzanki z żytniego chleba. W innych wariantach zdarza się, że kucharz dorzuci do polewki mąki pszennej, owsa lub kaszy jaglanej. Koledzy zamawiają naleśniki, pierogi z jagodami lub pomidorową – wszystko podobno doskonałe! Na koniec na stoły wjeżdża słynna przehybska szarlotka. Wielka i pyszna! Schronisko ma niezwykły klimat. Tworzą go drewniane obicia ścian i sufitów, takież meble, ale też malowane „jezuski” na ścianach i towarzyszące im plakaty rodem z PRL. Znajduje się tu także Izba Pamięci profesora Kazimierza Sosnowskiego, żyjącego na przełomie XIX i XX w. geografa, taternika i krajoznawcy. Dziś uważa się go za jednego z ojców nowoczesnego polskiego krajoznawstwa i wielkiego promotora turystyki pieszej. Zasługą prof. Sosnowskiego jest m.in. utworzenie Głównego Szlaku Beskidzkiego, który zresztą również nosi jego imię (i przebiega przez Przehybę). To ok. 500 km trasy łączącej Ustroń w Beskidzie Śląskim z Wołosatem w Bieszczadach. Radziejowa, Korona Gór i widok za 1266 metrów wysiłku – Wielki Rogacz w tle Jedziemy dalej. Coraz bardziej zaczynam doceniać nieznaną mi wcześniej funkcję w moim rowerze Orbea. Podczas stromego podjazdu, nie zatrzymując się ani na chwilę, mogę podnieść sobie sztycę siodełka za sprawą wajchy przy kierownicy. I analogicznie – na zjeździe, gdy przy sporej prędkości trzeba przyjąć całkiem inną pozycję, mogę błyskawicznie obniżyć sobie sztycę. Niby prosty trik, a jak bardzo zmienia komfort i bezpieczeństwo wycieczki! Przed nami Wielki Rogacz (1182 m n.p.m.). Jest on gęsto porośnięty drzewami, dlatego też dość łatwo go przegapić. To w tej okolicy krzyżują się z sobą dwa szlaki turystyczne: czerwony (którym prowadzi Główny Szlak Beskidzki) i niebieski. Wreszcie, po pokonaniu kolejnego stromego i pełnego ostrych kamieni odcinka, docieramy do Radziejowej (1266 m n.p.m.), jednego z 28 szczytów oficjalnie tworzących Koronę Gór Polskich. Pierwsze, co widzę, to betonowy obelisk i pomnik ustawiony tu z okazji 1000-lecia państwa polskiego. Jest też tablica z napisem: „Uszanuj majestat gór”. Staram się to robić zawsze, nie tylko tutaj, ale dzięki za przypomnienie. Obok dostrzec można niewielką drewnianą skrzyneczkę, w której kryje się pieczątka. Przydaje się ona zdobywcom Korony Gór. W ten sposób można sobie zapewnić dowód zdobycia szczytu. Zostawiamy rowery na dole i po ażurowych metalowych schodach wdrapujemy się na 20-metrową wieżę widokową, jaka powstała tu w 2020 r. Panorama jest imponująca, choć dziś na pierwszym planie są przede wszystkim ośnieżone wierzchołki świerków. Jest również długa tablica z wypisanymi szczytami, które stąd (podobno) widać. Są tu i tatrzańskie Czerwone Wierchy, i Giewont, i Kozi Wierch, są słowackie wierzchołki z pasma Małej Fatry, są Pieniny z Trzema Koronami na czele. Obiecuję sobie, że wrócę tu kiedyś, gdy aura będzie bardziej sprzyjać. Tymczasem wiatr urywa głowę, więc zawracamy. Na Radziejowej spędzamy ponad pół godziny. Po czym rozpoczynamy powrót do Piwnicznej. Na początek bardzo ostry zjazd po mokrych kamieniach i sporo zakrętów. Potem trochę się wypłaszcza. Jedziemy przez gęsty świerkowo-bukowy las, który daje poczucie bliskiego obcowania z naturą. Jesteśmy mokrzy i zziębnięci. Po drodze zahaczamy jeszcze o przełęcz Niemcową, z której również roztacza się wspaniały widok. Ale i tak każdy myśli już przede wszystkim o ciepłej kolacji i seansie w hotelowej saunie. Jak zaplanować wyprawę rowerową do Beskidu Sądeckiego Nocleg Hotel Piwniczna SPA & Conference. Położony w zakolu Popradu ośrodek jest znakomitą bazą do wypadu w góry. Od 470 zł/os. Sprzęt Jechałem elektrycznym rowerem Orbea Wild wyposażonym w silnik Bosch Performance Line CX (5. generacji). Posiada on 4 tryby jazdy: eco, tour, eMTB i turbo. Wypożyczenie e-bike’a enduro na 4 godz. to koszt 160 zł, na cały dzień: 230 zł; Rowerowa Dolina, ul. Targowa1, Piwniczna-Zdrój. Trasa Trasę z Piwnicznej-Zdroju do przełęczy Obidza pokonaliśmy busami. Potem dotarliśmy do schroniska PTTK Przehyba, na szczyty Wielki Rogacz i Radziejowa. Po czym wróciliśmy do Piwnicznej. Fantastycznym rozwiązaniem podczas jazdy rowerem elektrycznym w Beskidzie Sądeckim są stacje ładowania baterii rozsiane po okolicy, m.in. na przełęczy Obidza, w schronisku na Przehybie czy przy Chacie Magóry. To pozwala na znaczne przedłużenie planowanej trasy po górach. Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Maciej Wesołowski Reporter. Redaktor prowadzący magazynu National Geographic Traveler. Autor książek reporterskich: „Szpagat w pionie. W drodze przez Indie” oraz „Cafe Macondo. Reportaże z Kolumbii”, współautor zbiorów reportaży „Tu drzwi trzeba otwierać powoli”, „Grzech jest kobietą”, „Warszawa nocą”. Publikował m.in. w Dużym Formacie Gazety Wyborczej, Przekroju, Wprost, Rzeczpospolitej, Tylko Rocku, Machinie, Podróżach, Wirtualnej Polsce i Onecie. Nominowany do nagród dziennikarskich, m.in. Grand Press, MediaTory, nagrody im. Teresy Torańskiej. Kaszëba z pochodzenia, kociewiak z urodzenia, suwalczanin z wychowania, warszawiak z wyboru. Uzależniony od podróży, spotkań z ludźmi, ekstrawaganckiej kuchni i muzyki Radiohead. Uwielbia kulturowe transgresje i etniczne koktajle Mołotowa.
„Proszę mnie nie odpinać. Chcę jeszcze raz!” Tyrolka w Bieszczadach to hit tego sezonu
Zjazd tyrolski w Wańkowej, 25 km wędrówki na Tarnicę i legendarny Grób Hrabiny – to nie są zwykłe atrakcje turystyczne. To podróż przez ciszę, piękno natury i historie, które zostają w pamięci.
Spis treści: Zjazd tyrolski w Wańkowej Z Wołosatego na Tarnicę W dolinie Sanu Bieszczady – informacje praktyczne – Mowy nie ma. Zmieniłam zdanie, nigdzie nie lecę – przerażona wycedziłam przez zęby, trzymając w rękach błękitny kask. – Nie wygłupiaj się. Włóż go na głowę i delikatnie połóż się na uprzęży, a ja przypnę cię pasami. Będziesz leciała jak ptak – Tomek, operator tyrolki, jak gdyby nigdy nic zwinnie zamocował liny. Coś zatrzasnął, coś przywiązał. Cyk, cyk i zrobione. Zapytał tylko, czy jestem gotowa, i nie czekając na odpowiedź nagle wypuścił mnie z rąk. Pofrunęłam w przestrzeń z prędkością światła. Zjazd tyrolski w Wańkowej Pierwsze sekundy były straszne, piszczałam. Ale już po chwili, pędząc w powietrzu, dokładnie 48 m nad ziemią, przypięta do wyciągu na cieniutkich linkach, poczułam przyjemne dreszcze w brzuchu i równie przyjemny wiatr na twarzy. Za chwilę miało być jeszcze milej, bo tyrolka zwolniła, a ja swobodnie zaczęłam szybować nad nitkami dróg, kwadratami pól wciśniętymi między bukowe lasy, kwietne łąki i faliste pagórki. Pomyślałam, że dobrze zacząć wizytę w Bieszczadach od takiego lotu – z tej perspektywy widać skalę ich piękna. Po kilku minutach tego szaleństwa w przestworzach lekko oszołomiona wylądowałam w bazie docelowej, spojrzałam na wyciąg i krzyknęłam: – Proszę mnie nie odpinać. Chcę jeszcze raz! – Zjazd tyrolski w Wańkowej jest najdłuższy w Polsce, liczy 1350 m. Można na nim jechać, siedząc, lub tak jak ty, położyć się i poczuć prawdziwą adrenalinę – Aleksandra jest dumna z tutejszej tyrolki. To lokalna dyplomowana przewodniczka po Bieszczadach, zawsze poleca ją swoim turystom. Naleśniki giganty Mnie przed chwilą, omawiając dwie trasy, w które planujemy się wypuścić, poleciła zamówić naleśniki giganty. Kiedy jednak rzeczone danie wylądowało przed moim nosem, byłam przekonana, że kelnerka pomyliła zamówienie. – Nasze giganty, z których słynie Schronisko Aniołów, to smażone na głębokim tłuszczu placki oblane warstwami śmietany, jagód i twarożku. Wydajemy ich w sezonie parę tysięcy. Ale nie przypominają tradycyjnych naleśników – uspokaja mnie właściciel Adam Radwański. Prowadzi tę legendarną chatę od ubiegłego roku, poprzedni gospodarze przeszli na zasłużoną emeryturę. Bieszczadzkie zakapiory Tłumaczy, że zdjęcia, które widzę na ścianach, to miejscowe zakapiory, czyli wolne duchy – od lat kręcili się i czasem jeszcze kręcą po okolicy i pomieszkują to tu, to tam. Wiszą tu też portrety profesorów, lekarzy, maklerów giełdowych, którzy rzucili wszystko i przenieśli się w Bieszczady, by być blisko natury, żyć zgodnie z jej rytmem. – Tu znaleźli spokój, równowagę, czasem nawet sens życia. Ich historie zapisane są w tych fotografiach, na tutejszych szlakach między bukami. Czasem do nas wpadają na giganty, pstrąga z Sanu lub baraninę. Dzielą się swoimi opowieściami i przynoszą figurki aniołów. O bieszczadzkich zakapiorach i ich losach wydano sporo książek. Zresztą przed chwilą zgarnęłam z półki miejscowego sklepiku jedną z nich: „Majster biedę...” Andrzeja Potockiego, i po wędrówkach zamierzam do niej zajrzeć. Z Wołosatego na Tarnicę Tymczasem Ola, kończąc naleśnik, zapowiada jutrzejszą wyprawę: – Wystartujemy o 8.00 rano, przejdziemy 25 km z Wołosatego dookoła Tarnicy, a potem na jej szczyt. Gotowa? Dziś już po raz drugi słyszę to pytanie. Jasne, że nie. To jednak cały dzień wędrówki, której nie można skrócić, bo układa się w pętlę. Zastanawiam się, czy dam radę, czy wciąż jestem w formie. Ale chyba lubię ten strach, a najbardziej lubię oswajać go na szlaku, kiedy nie myślę o niczym innym, tylko o drodze, którą mam do pokonania. Kawa pod Tarnicą O szóstej rano budzą mnie jaskółki, sikorki i dzięcioły. Naradzają się tak głośno, że nie sposób spać. Zresztą po co spać w Bieszczadach, kiedy zapach zroszonej trawy o poranku jest tak obłędny. Siadam na drewnianych schodach schroniska, nie ma tu zasięgu, więc nie mogę zacząć dnia od przejrzenia social mediów, e-mali i newsów, otwieram więc Potockiego: „Bieszczady od zawsze były ucieczką grzeszników. Najpierw chronili się tu beskidnicy łupiący kogo popadło, potem zagończycy, co możniejszym puszczali się w zaciąg, wreszcie dezerterzy z carskiej armii i upowscy partyzanci. Karpacka puszcza wszystkim dawała schronienie, a bliskość granicy ułatwiała ucieczkę przed pogonią, to na węgierską, to na polską stronę. Aż nagle nastał kres tamtego świata…”. – Poczytasz o zakapiorach później. Chodź! Jajecznica gotowa, a kawę wypijemy na szlaku – Ola jest bezlitosna, ale wie, że czym wcześniej wyruszymy, tym krócej będziemy szły w pełnym słońcu, a dziś zapowiada się naprawdę upalny dzień. Do Przełęczy Bukowskiej Zostawiamy samochód na parkingu we wsi Wołosate, gdzie ledwo znalazłyśmy miejsce – zjechali tu turyści z całej Polski, widzę rejestracje nawet z Zachodnio-Pomorskiego. Wspólnie z innymi piechurami idziemy do Przełęczy Bukowskiej. Trasa początkowo wiedzie asfaltową ścieką, 11 km wzdłuż drogi krzyżowej – mijamy więc kolejne niewielkie figurki przedstawiające stacje męki pańskiej oraz ruiny XVII-wiecznej cerkwi, do której przylega niewielki cmentarzyk, gdzie pochowano m.in. żołnierzy poległych w I wojnie światowej. Po jakichś 30 minutach marszu wchodzimy do gęstego, kojącego lasu. I od teraz jest tylko piękniej. – Dzisiaj w Bieszczadach znajdziemy mało pozostałości po przedwojennych czasach. Najcenniejsze pamiątki to rośliny. Spójrz na te lipy, jesiony, tam w oddali drzewa owocowe – to one towarzyszyły niegdyś mieszkańcom i przetrwały – tłumaczy Ola, kiedy dochodzimy do panoramy widokowej na Przełęczy Bukowskiej. Trudno nie wyciągnąć tu aparatu. Przed nami rozpościera się bowiem morze porośniętych lasami szczytów większych i mniejszych, łagodnych i stromych: z prawej strony słowacka część gór, na wprost i na lewo Karpaty Ukraińskie, a za plecami polskie Bieszczady. Jednak prawdziwa uczta czeka nas kilkaset kroków dalej – połoniny, które tym razem wyglądają jak bezkresne purpurowe dywany. Kolor zawdzięczają krzakom borówek, które zmarzły podczas wiosennych przymrozków. Wejście na Tarnicę Na Rozsypańcu (1280 m) straszliwie wieje, więc schodzimy szybko w stronę Halicza. Na Przełęczy Goprowskiej w drewnianej wiacie Ola zarządza przystanek. Opowiadając o legendzie, według której na Haliczu niegdyś stała szubienica i wieszano okolicznych zbójów, wyciąga z plecaka niewielki palnik, bidon z wodą i… zaczyna parzyć kawę. Ale to nie koniec niespodzianek, przewodniczka częstuje mnie jeszcze kanapką z pesto z tutejszego czosnku niedźwiedziego, który sama zebrała. Zajadamy i popijamy w absolutnej ciszy, delektując się tym, co dookoła. Gdyby tylko czas mógł się na chwilę zatrzymać… Ostatni odcinek na Tarnicę jest odrobinę trudniejszy, idziemy pod górę po kamienistym, momentami dość stromym szlaku. Musimy być skupione, bo łatwo tu upaść. Ola jednak nie przestaje opowiadać, pokazuje mi na horyzoncie plamy szczawianów – to miejsca, w których przed wojną znajdowały się zagrody zwierząt. Mieszkańcy zajmowali się bowiem wypasem bydła. Nawet nie wiem kiedy docieramy na szczyt, gdzie czeka na nas 7-metrowy krzyż – pamiątka po ks. Karolu Wojtyle, który w 1953 r. także tu dotarł. Z Tarnicy do Wołosatego schodzimy z kolei, kończąc naszą pętlę, wśród kwietnych łąk – dzikie orchidee i maki lekko kołyszą się na wietrze, wystawiając głowy do słońca. W trawach skrzeczą derkacze, a ja patrzę w telefon – aplikacja pokazuje 24,3 km. To najzdrowsze 24,3 km, jakie pokonałam w tym roku. W dolinie Sanu – Spójrz na te ślady łap. Są dość świeże – Ola nagle się ożywia. – Niedźwiedź czy wilk? – pytam. Przewodniczka niepewnie się uśmiecha, więc lekko przestraszone maszerujemy dalej. Dziś jesteśmy w dolinie Sanu, w tzw. Worku Bieszczadzkim, a nasz cel to Grób Hrabiny położony tuż przy najbardziej wysuniętym na południe punkcie Polski. Szlak wiedzie ze wsi Bukowiec, nie ma przewyższeń, liczy ok. 22 km i biegnie wzdłuż nieistniejących dziś przedwojennych wsi. Pierwsza, którą mijamy, nosi nazwę Beniowa i ma dwa znaki rozpoznawcze: stojącą na lekkim wzniesieniu ponad 100-letnią lipę oraz stare cerkwisko – pierwszą świątynię zbudowano tu jeszcze w XVI w., ostatnią zburzono w 1946 r. Dalej przechodzimy obok wciąż istniejących studni, krzyży przydrożnych, a las i tunele drzew, przez które głównie wiedzie szlak, prowadzą nas do dawnej wsi Sianki. Tu robimy przystanek na legendarną świeżo parzoną kawę Oli. – Te fundamenty, które niedawno odnowiono, były częścią dworu Stroińskich, ostatnich właścicieli posiadłości – opowiada przewodniczka i pokazuje mi peryskop. Przykładam do niego oczy i ostrożnie przesuwam tubę wzdłuż osi – widzę na wyświetlaczu, jak kiedyś wyglądało to miejsce, gdzie stał dwór, zagrody i inne domostwa. Z podróży w czasie wybija mnie Ola, tłumacząc, że przed II wojną Sianki były modnym kurortem z trasami narciarskimi, skocznią, a nawet kursującym pociągiem. Jakieś 20 min później docieramy do Grobu Hrabiny, który okazuje się nagrobkami Klary (zmarła w 1867 r.) i Franciszka (zmarł w 1893 r.) Stroińskich. – Wiesz, tu kawałek dalej jest jedno ze źródeł Sanu, symboliczna granica świata, gdzie przyroda i historia splatają się w jedność – mówi zadumana Ola, patrząc na pulsującą rzekę, do której dochodzimy po chwili. Siadamy obie na ławce, na tarasie widokowym. Patrzymy przed siebie, na góry, doliny, w jednej z nich dostrzegam domostwa. To wieś Sianki, wciąż istnieje, ale po ukraińskiej stronie. Bieszczady – informacje praktyczne Warto wiedzieć Zjazd Tyrolski znajdziecie w Centrum Turystyki Aktywnej i Sportu Ski Wańkowa. Bilet ulgowy – 100 zł, normalny 110 zł; Wstęp do Pokazowej Zagrody Żubrów w Mucznem jest bezpłatny. Można zwiedzać ją codziennie w godzinach 9.00–19.00. Więcej bieszczadzkich inspiracji na: podkarpackie.travel Trasy Wołosate–Halicz–Rozsypaniec–Tarnica–Wołosate to klasyczna bieszczadzka pętla. Liczy ok. 25 km, ok. 8 godz. Trzeba mieć dobrą kondycję, bo nie da się jej skrócić. Zaś wędrówka ze wsi Bukowiec do Grobu Hrabiny (ok. 22 km) jest niewymagająca, świetna dla rodzin z dziećmi. Nocleg Bacówka Jaworzec – bez zasięgu, ok. 75 zł/os. Pensjonat Siedlisko Carpathia (Muczne) – ok. 300 zł za domek. Willa w Wiosce Kowala (Rozpucie) – nowoczesna i można skorzystać z kąpieli w balii, ok. 200 zł/noc. Źródło: archiwum NG Nasza autorka Agnieszka Michalak Dziennikarka i redaktorka „National Geographic Traveler" oraz magazynu pokładowego LOT-u „Kaleidoscope". Pisze przede wszystkim o podróżowaniu, interesuje się też dyplomacją. Na wyprawy zawsze zabiera książkę i buty do biegania – bo lubi poznawać nowe miejsca joggingując.
Jak będziemy podróżować w 2026 roku? Oto 5 trendów, które zdominują rynek
Rok 2026 przyniesie zauważalną zmianę w sposobie, w jaki planujemy i przeżywamy podróże. Coraz większe znaczenie mają autentyczne doświadczenia, kontakt z naturą i świadome podejście do odwiedzanych miejsc. Zmieniają się też nasze priorytety – od wyboru kierunku, przez sposób rezerwacji, po to, czego naprawdę oczekujemy od urlopu.
Spis treści: Trend nr 1: Odkrywanie kultury na półkach Trend nr 2: Ucieczka w góry Trend nr 3: Podróże zainspirowane książkami Trend nr 4: Poznawanie ludzi w drodze Trend nr 5: Hotel jako cel podróży Rok 2026 przyniesie zmiany w sposobie, w jaki planujemy i przeżywamy podróże. Według najnowszego raportu serwisu rezerwacyjnego Skyscanner, coraz więcej osób decyduje się na wyjazdy zagraniczne, przeznaczając na nie większe środki, by zapewnić sobie bardziej wartościowe i satysfakcjonujące doświadczenia. W centrum zainteresowania znajdują się dziś spokój, komfort i prawdziwe poznawanie odwiedzanych miejsc – bez pośpiechu i z większą uważnością. Jednocześnie coraz wyraźniej widać zwrot w stronę odpowiedzialnego podróżowania. Turyści częściej omijają przepełnione kurorty, wybierając mniej znane miejscowości, w których wciąż można poczuć lokalny rytm życia. Aż jedna trzecia z nich deklaruje, że celowo unika miejsc dotkniętych nadmierną turystyką. Coraz większą rolę odgrywają też media społecznościowe, które inspirują, pomagają odkrywać nowe destynacje i planować kolejne wyjazdy. Wszystko wskazuje na to, że przyszłość podróży będzie bardziej przemyślana i zrównoważona. Coraz częściej nie chodzi już o to, gdzie jedziemy, ale dlaczego i w jaki sposób to robimy. Jakie zatem trendy podróżnicze będą rządzić w 2026 roku? Trend nr 1: Odkrywanie kultury na półkach W 2026 roku podróżni coraz częściej będą poznawać nowe miejsca nie w eleganckich restauracjach, lecz w... lokalnych sklepach spożywczych. Według raportu, rośnie liczba osób, które w czasie wyjazdów celowo odwiedzają supermarkety, małe targi i automaty z przekąskami, traktując je jako autentyczne źródło wiedzy o danym kraju. Od futurystycznych maszyn z jedzeniem w Tokio po niewielkie sklepy w nadmorskich miasteczkach Hiszpanii – to właśnie tam można najlepiej zrozumieć codzienność mieszkańców. Dane pokazują, że aż 55% amerykańskich podróżnych zawsze lub często zagląda do lokalnych supermarketów za granicą. Turyści szukają w nich nie tylko egzotycznych przekąsek i nieznanych napojów, ale też lokalnych wersji znanych marek. Dla wielu z nich spacer między półkami staje się sposobem na doświadczenie kultury od kuchni – dosłownie i w przenośni. Zakupy na targu czy w małym sklepie spożywczym pozwalają im poczuć się jak miejscowi i odkryć smaki, których nie znajdą w żadnym przewodniku. Trend nr 2: Ucieczka w góry Okazuje się, że coraz więcej podróżnych zamienia plaże na szczyty. Według najnowszych danych, aż 80% turystów planuje spędzić wakacje w górach – i to nie tylko zimą, ale również jesienią oraz latem. Rośnie zainteresowanie miejscami, które oferują ciszę, czyste powietrze i wytchnienie od miejskiego zgiełku. Dla wielu osób góry stają się nową formą luksusu, w której można zwolnić tempo, obcować z naturą i odzyskać równowagę. Jak wskazuje raport, liczba rezerwacji z filtrem „pokój z widokiem na góry” wzrosła aż o 103% w porównaniu z rokiem poprzednim. Aż 62% ankietowanych przyznało, że w góry przyciąga ich spokój i poczucie odosobnienia, 60% docenia czyste powietrze i łagodniejszy klimat, a ponad połowa – niezwykłe, często ukryte wśród skał i dolin miejsca noclegowe. Dane platformy AllTrails pokazują, że w 2025 roku szlaki takie jak Rob Roy Glacier Track w <a href="http://Hotele%20bardziej%20ni%C5%BC%20kiedykolwiek%20wcze%C5%9Bniej%20staj%C4%85%20si%C4%99%20powodem%20do%20podr%C3%B3%C5%BCy%20w%20przysz%C5%82ym%20roku,%20a%20nie%20tylko%20miejscem%20odpoczynku:%2056%%20podr%C3%B3%C5%BCnych%20wybra%C5%82o%20cel%20podr%C3%B3%C5%BCy%20wy%C5%82%C4%85cznie%20na%20podstawie%20zakwaterowania,%20wed%C5%82ug%20raportu%20Skyscannera.%20Serwis%20podaje,%20%C5%BCe%20rezerwacje%20hotelowe%20z%20wykorzystaniem%20filtra%20%E2%80%9Eunikalny%20pobyt%E2%80%9D%20wzros%C5%82y%20o%2060%%20rok%20do%20roku.%20Trend%20ten%20jest%20jeszcze%20bardziej%20popularny%20w%C5%9Br%C3%B3d%20podr%C3%B3%C5%BCuj%C4%85cych%20z%20pokolenia%20milenials%C3%B3w,%20z%20kt%C3%B3rych%2070%%20deklaruje,%20%C5%BCe%20zarezerwowa%C5%82o%20wakacje%20tylko%20ze%20wzgl%C4%99du%20na%20hotel.%20Tury%C5%9Bci,%20kt%C3%B3rzy%20wybieraj%C4%85%20miejsce%20docelowe%20na%20podstawie%20hotelu,%20twierdz%C4%85,%20%C5%BCe%20robi%C4%85%20tak,%20poniewa%C5%BC%20hotel%20nadaje%20charakter%20ca%C5%82emu%20urlopowi.%20Mog%C4%85%20si%C4%99%20zrelaksowa%C4%87%20w%20jednym%20miejscu,%20nie%20ruszaj%C4%85c%20si%C4%99%20z%20miejsca,%20a%20tak%C5%BCe%20dlatego,%20%C5%BCe%20hotel%20pozwala%20im%20ca%C5%82kowicie%20oderwa%C4%87%20si%C4%99%20od%20codzienno%C5%9Bci.">Nowej Zelandii, Palm Jungle Loop w Australii czy Laguna Cinco Hermanos w Ameryce Południowej przeżyły prawdziwe oblężenie letnich wędrowców. Trend nr 3: Podróże zainspirowane książkami W 2026 roku coraz więcej osób będzie pakować do walizki nie tylko przewodnik, lecz także ulubioną powieść. Z danych Skyscannera wynika, że rośnie popularność tzw. podróży literackich – wypraw inspirowanych książkami, ich autorami lub miejscami opisanymi na kartach powieści. Rezerwacje hoteli z filtrem „biblioteka” wzrosły o 70% w skali globalnej, a ponad połowa ankietowanych (55%) przyznała, że już planuje lub rozważa podróż inspirowaną literaturą. „Czytanie i podróżowanie są ze sobą nierozerwalnie związane. Książki inspirują do odkrywania świata, a podróże tworzą przestrzeń, w której można ponownie zanurzyć się w lekturze” – zauważyła Rebecca Sinclair, dyrektorka ds. marki Penguin Books UK. Największą popularnością cieszą się wyprawy śladami bohaterów literackich (33%), pobyty w hotelach i pensjonatach inspirowanych znanymi powieściami (21%) oraz warsztaty i wyjazdy poświęcone pisaniu lub czytaniu (14%). Dla wielu osób taka forma wypoczynku łączy relaks z duchową przygodą – pozwala nie tylko zobaczyć świat, ale też doświadczyć tak, jak widzieli go ulubieni autorzy. Przykładem może być choćby Praga według Dana Browna. Trend nr 4: Poznawanie ludzi w drodze W przyszłym roku nastąpi zmiana w podejściu do podróżowania – coraz więcej osób traktuje bowiem wyjazdy nie tylko jako okazję do odpoczynku, lecz także do nawiązywania relacji i budowania więzi. Z raportu Skyscannera wynika, że jednym z kluczowych trendów będzie potrzeba kontaktu z innymi – od randek podczas podróży, przez spontaniczne przyjaźnie, po wspólne odkrywanie miejsc z lokalnymi mieszkańcami. Aż 53% ankietowanych przyznało, że wyjechało lub rozważa wyjazd zagraniczny właśnie po to, by poznać nowych ludzi – w tym potencjalnych partnerów. Dla wielu podróżnych równie ważne, co odwiedzenie atrakcji turystycznych, jest spotkanie z drugim człowiekiem. 28% respondentów wskazało, że najcenniejsze są dla nich rozmowy z osobami z odmiennych kultur i środowisk, 18% stawia na budowanie trwałych przyjaźni, a 14% chce poznawać świat oczami mieszkańców danego miejsca. Co ciekawe, niemal połowa badanych (42%) przyznaje, że podczas podróży staje się bardziej otwarta na nowe znajomości niż w codziennym życiu. Trend „Catching Flights and Feelings” pokazuje więc, że współczesne podróże coraz częściej mają nie tylko wymiar odkrywczy, ale i emocjonalny – liczy się nie tylko dokąd jedziemy, ale także z kim. Trend nr 5: Hotel jako cel podróży Wakacje coraz częściej zaczynają się od wyboru miejsca noclegu. Dla wielu osób to właśnie hotel staje się główną atrakcją, a nie jedynie bazą wypadową. Jak wynika z raportu Skyscannera, aż 56% podróżnych wskazało, że zdecydowało się na konkretny cel podróży wyłącznie z powodu zakwaterowania. Rezerwacje z użyciem filtra „unikatowy pobyt” wzrosły o 60% w skali roku, co pokazuje, że hotel przestaje być tylko miejscem odpoczynku – staje się sam w sobie częścią doświadczenia. Trend ten szczególnie silnie widoczny jest wśród milenialsów – aż 70% z nich przyznało, że zarezerwowało wakacje właśnie ze względu na wyjątkowy obiekt noclegowy. Jak tłumaczą ankietowani, to hotel określa charakter całego wyjazdu: pozwala w pełni się zrelaksować, zapewnia wrażenie luksusu i oferuje doświadczenie, które trudno odtworzyć w codziennym życiu. W efekcie coraz większym zainteresowaniem cieszą się miejsca, które same w sobie są atrakcją – od butikowych hoteli w historycznych budynkach po ekologiczne domy w koronach drzew. W świecie, w którym podróżni szukają autentyczności i spokoju, to właśnie hotel staje się punktem wyjścia do nowego rodzaju podróży, która zaczyna się i kończy w jednym, wyjątkowym miejscu. Źródła: Skyscanner, Travel Pulse Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Morskie Oko – perła Tatr i jej niezwykła historia
Morskie Oko jest jednym z najbardziej znanych i malowniczych jezior w polskich Tatrach. Położone na wysokości 1395 m n.p.m. w Dolinie Rybiego Potoku, u stóp Mięguszowieckich Szczytów, stanowi prawdziwą wizytówkę Tatr i jeden z najchętniej odwiedzanych punktów turystycznych w całym regionie. Zajmuje powierzchnię niemal 33 ha, co czyni je drugim pod względem wielkości jeziorem w Tatrach zarówno pod względem powierzchni, jak i objętości wód. Jezioro wyróżnia się nie tylko urokliwym krajobrazem, ale także bogatą historią, różnorodną florą i fauną oraz legendami przekazywanymi przez pokolenia.
Spis treści: Historia własności Morskiego Oka Pomiary i batymetria Zasilanie i odpływ wód Otoczenie i schronisko nad Morskim Okiem Przyroda Morskiego Oka Morskie Oko w kulturze i legendach Morskie Oko jest jeziorem pochodzenia polodowcowego o charakterze karowo-morenowym. Wypełnia wydrążoną przez lodowce misę skalną, zwaną Kotłem Morskiego Oka. Jezioro ma owalny kształt, choć zaburzają go stożki usypiskowe u wylotu większych żlebów, takich jak Marchwiczny, Żabi czy Szeroki Żleb. Od południa jezioro otaczają masywne stożki piargowe, częściowo porośnięte kosodrzewiną, określane łącznie mianem Wielkiego Piargu. Dno Morskiego Oka jest zróżnicowane – przy brzegach zalegają głazy, niżej których występuje żwir i piasek. Poniżej 40 metrów znajduje się gruba na około kilkadziesiąt centymetrów warstwa ciemnego mułu z fragmentami roślinnymi i zwierzęcymi. Woda w Morskim Oku jest przejrzysta na 11–14 metrów. Ma zieloną barwę (IV stopień w skali Forela-Ulego) i występują tu wyraźnie oddzielone warstwy wody zróżnicowane pod względem temperatury, tzw. termokliny. Historia własności Morskiego Oka Morskie Oko to nie tylko najpiękniejsze jezioro Tatr, ale także miejsce o burzliwej historii. Pierwsze wzmianki o nim pojawiły się już w XVI wieku, a od XVII stulecia zaczęto regulować prawa do użytkowania jego otoczenia. W 1824 roku jezioro przeszło w ręce prywatne, a następnie stało się własnością Władysława Zamoyskiego. To właśnie on odegrał kluczową rolę w słynnym sporze granicznym z Węgrami, który rozstrzygnięto w 1902 r. na korzyść Galicji. Dzięki drodze Oswalda Balzera i pobudowaniu schroniska, Morskie Oko stało się ważnym celem turystów. Od 1933 r. jezioro należy do państwa polskiego. „Morskie Oko” jest tłumaczeniem z języka niemieckiego (Meeraugen), a wcześniej używana przez górali nazwa to Biały Staw. Inne historyczne określenia jeziora to Rybie Jezioro czy Rybi Staw. Pomiary i batymetria Morskie Oko to jedno z najlepiej poznanych jezior Tatr – jego pomiary prowadzone są od końca XVIII wieku. Pierwsze dane z 1787 r. wskazywały powierzchnię 32,02 ha, ale z czasem wyniki ulegały korektom. W 1879 r. Eugeniusz Klemens Dziewulski stworzył pierwszy plan batymetryczny, szacując powierzchnię na 30 ha i głębokość na 49,5 m. Kolejne badania z początku XX wieku oraz pomiary Wojskowego Instytutu Geograficznego z 1934 r. wykazały, że jezioro ma 34,93 ha i 50,8 m głębokości. Najnowsze analizy, wykorzystujące echosondy, precyzują obecne wymiary: powierzchnia to około 32,6–32,8 ha, a maksymalna głębokość 50,4–51,8 m. Choć dawniej uważano je za największe jezioro Tatr, obecnie wiadomo, że ustępuje pod względem powierzchni Wielkiemu Stawowi w Dolinie Pięciu Stawów Polskich – różnica wynosi około 1,5 ha. Zobacz też: Czy Morskie Oko przestanie zamarzać? Zasilanie i odpływ wód Morskie Oko zasilają dwa stałe potoki – Czarnostawiański oraz Mnichowy. Pierwszy potok spływa kaskadami Czarnostawiańskiej Siklawy, natomiast drugi tworzy Dwoistą Siklawę. Do Morskiego Oka wpływają także cieki okresowe, m.in. z Szerokiego i Marchwicznego Żlebu. Z jeziora wypływa Rybi Potok, który następnie rozlewa w kilka Rybich Stawków, takich jak Małe Morskie Oko, Żabie Oko oraz Małe Żabie Oko. Morskie Oko należy do nielicznych tatrzańskich jezior naturalnie zarybionych, zamieszkiwanych przez pstrągi, a dawniej również lipienie i troć wędrowną. Istnieją również historyczne wzmianki o obecności głowacza pręgopłetwego. Otoczenie i schronisko nad Morskim Okiem Od strony północy jezioro zamyka morena, na której stoi schronisko PTTK im. Stanisława Staszica. Budynek położony jest na wysokości 1405 m n.p.m. i jest jednym z najstarszych i najpiękniejszych schronisk w Tatrach. Obecne schronisko oraz stare, które pierwotnie było wozownią z 1890 r., są uznane za zabytki. Spod schroniska łatwo dostać się na szlaki prowadzące m.in. na Rysy, Szpiglasową Przełęcz oraz na Mięguszowiecką Przełęcz pod Chłopkiem. Powyżej Morskiego Oka, w kierunku południowym, znajduje się Czarny Staw pod Rysami, czyli drugie duże jezioro ulokowane w Dolinie Rybiego Potoku. Przyroda Morskiego Oka Wokół jeziora rozciągają się gęste zarośla kosodrzewiny, wśród których wyrastają okazałe limby. Na brzegach spotkać można wiele rzadkich w Polsce gatunków roślin, takich jak podejźrzon rutolistny, wełnianeczka alpejska, turzyca Lachenala, tojad kosmaty, turzyca skąpokwiatowa, bylica skalna, jastrzębiec włosisty, gnidosz Hacqueta, zimoziół północny czy świetlik bezostny. W wodach jeziora rozwijają się glony i rośliny naczyniowe, stanowiące podstawę planktonu zwierzęcego. Typowymi mieszkańcami są drobne skorupiaki – widłonogi, oczliki i rozwielitki. Przy brzegach powstają podwodne łąki, m.in. z rdestnicą Berchtolda. Dzięki naturalnemu zarybieniu akwen wyróżnia się na tle innych tatrzańskich jezior – jest siedliskiem pstrągów i kilku innych gatunków ryb. Morskie Oko w kulturze i legendach Morskie Oko od wieków pobudzało wyobraźnię i stało się przedmiotem wielu podań. Jedna z najbardziej znanych legend mówi o podziemnym połączeniu jeziora z Morzem Adriatyckim. Rzekomo świadczyły o tym przedmioty wyławiane z jego głębin, które miały pochodzić z zatopionych statków. Niezwykły krajobraz jeziora inspirował także artystów. Malowali je m.in. Walery Eljasz-Radzikowski i Leon Wyczółkowski, a poeci, tacy jak Teofil Lenartowicz, Wincenty Pol, Adam Asnyk czy Kazimierz Przerwa-Tetmajer, poświęcali mu wiersze pełne zachwytu. Tatry i samo jezioro pojawiały się również w twórczości muzyków, np. Zygmunta Noskowskiego. Morskie Oko stało się też symbolem patriotyzmu: po wygranym procesie granicznym Władysława Zamoyskiego śpiewano o nim na melodię Mazurka Dąbrowskiego. Dziś, obok bogatej tradycji literackiej i legend, jezioro cieszy się także międzynarodowym uznaniem – w 2014 roku „The Wall Street Journal” zaliczył je do pięciu najpiękniejszych akwenów świata. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Socjolożka z wykształcenia, od ponad dekady związana z marketingiem internetowym. Zawodowo od lat zgłębia tajniki SEO oraz storytellingu opartego na rzetelnych źródłach. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Rysy to jedno z najpopularniejszych miejsc w Tatrach. Ta góra nie jest odpowiednia dla każdego
Rysy to najwyższy szczyt Polski i jeden z najpopularniejszych celów wypraw w Tatry Wysokie. Monumentalna góra kusi potencjalnych zdobywców i nic dziwnego. Widoki, które rozpościerają się z wierzchołka, są wprost spektakularne, a perspektywa wejścia na tak wysoki szczyt kusi śmiałków. Wielu chce postawić tam stopę, jednak należy podkreślić, że nie jest to góra dla każdego. Średnio co dziesiąty wypadek na Rysach kończy się śmiercią.
Spis treści: Monumentalny masyw na polsko-słowackim pograniczu Dwie drogi na szczyt Co widać ze szczytu? Jakie zagrożenia czyhają na Rysach? Szlak prowadzący na Rysy nie jest tak wymagający, jak słynna Orla Perć czy droga na Mięguszowiecką Przełęcz pod Chłopkiem. Nie zmienia to jednak faktu, że najwspanialszy klejnot w Koronie Gór Polski pozostaje jedną z najbardziej wymagających gór w naszym kraju. To prawdziwy sprawdzian, nie tylko dla kondycji, ale także (a może przede wszystkim) dla odporności na ekspozycję. Monumentalny masyw na polsko-słowackim pograniczu Rysy wznoszą się na granicy polsko-słowackiej, w Tatrach Wysokich. To najwyższa część Tatr, sąsiadująca z Tatrami Zachodnimi (od strony zachodniej) i Bielskimi (od strony północno-wschodniej). Masyw ma trzy wierzchołki. Najwyższy (2501 m n.p.m.) i najniższy (2473 m n.p.m.) znajdują się po stronie słowackiej. Jedyny wierzchołek polski, północno zachodni, mierzy 2499 m n.p.m. i jest najwyższym ze wszystkich szczytów w naszym kraju. W Koronie Europy szczyt ten plasuje się na siedemnastym miejscu. Skąd wzięła się nazwa? W powszechnej opinii, nazwa „Rysy” jest inspirowana ukośnym żlebem, odznaczającym się na masywie góry. Jej geneza jest jednak zgoła inna. Na początku XIX wieku utworzyli ją polscy górale, nawiązując do pożłobionych zboczy całego kompleksu Niżnych Rysów, Żabiego Szczytu Wyżniego i Żabiego Mnicha. Wtedy nazywano tak całą grań zamykającą kocioł Czarnego Stawu. W połowie stulecia, gdy poszczególne formacje grzbietu zyskiwały własne nazwy, zawęzili jej stosowanie do najwyższego szczytu w grani. Dwie drogi na szczyt Na najwyższy szczyt Polski prowadzą dwie drogi, od strony słowackiej i polskiej. Szlaki charakteryzują się różnym stopniem trudności, ale oba wymagają dobrej kondycji. Szlak od strony polskiej Rozpoczynamy pod schroniskiem przy Morskim Oku. Stamtąd należy poruszać się czerwonym szlakiem. Za mostem na Rybim Potoku, droga prowadzi wzdłuż stawu do Wielkiego Piargu. Dalej rozpoczyna się podejście kamiennymi płytami. Na wysokości Szerokiego Piargu trasa odbija w lewo i dociera nad Czarny Staw. Dalsza część szlaku okrąża Czarny Staw z lewej strony. Dalej rozpoczyna się jeszcze dość łatwe podejście. Następnie wędruje się Długim Piargiem do Buli pod Rysami. Tam warto złapać oddech, bo dalej robi się naprawdę trudno. Za Bulą rozpoczyna się 350-metrowe podejście prowadzące skalną grzędą. Ten odcinek jest ubezpieczony łańcuchami. Warto zwracać tam uwagę na oznaczenia. Po pokonaniu tej części, docieramy na grań, spod której należy skręcić w prawo do Przełączki. Rozpoczyna się najniebezpieczniejsza, bo najbardziej eksponowana część szlaku. Za tym fragmentem czeka już kopuła szczytowa, spod której rozpoczyna się ostateczne podejście. Musimy wspomnieć, że ostatni odcinek nie jest zaopatrzony w łańcuchy, więc należy polegać na sile swoich rąk. Długość szlaku: około 5 km (w jedną stronę). Podejścia: około 1180 m. Czas przejścia: od 4 do 5 godzin, zależnie od warunków i doświadczenia (w jedną stronę). Szlak od strony słowackiej Wejście po stronie słowackiej rozpoczynamy przy stacji w Szczyrbskim Jeziorze. Podążając asfaltową drogą, docieramy do charakterystycznego mostka, za którym skręcamy w prawą odnogę i dalej, za betonowym pomostem, w lewo. Stamtąd prowadzi czerwony szlak. Po kilkunastu minutach dochodzimy do rozgałęzienia. Pozostajemy na drodze oznaczonej czerwonym kolorem. Przy skrzyżowaniu przed Popradzkim Stawem skręcamy w lewo na niebieski szlak, który prowadzi w głąb Doliny Mięguszowieckiej. Za świerkowym lasem napotykamy skrzyżowanie nad Żabim Potokiem. Tam wchodzimy na czerwony szlak. Po minięciu drewnianych pomostów docieramy do skalnych rumowisk. Za Żabimi Stawami Mięguszowieckimi rozpoczyna się kamienny chodnik, prowadzący do zaopatrzonej w łańcuchy skalnej ściany. Dalej rozpoczynają się metalowe schody, prowadzące nad najtrudniejszym fragmentem odcinka. Dalej docieramy do Chaty pod Rysami. Za schroniskiem czerwony szlak prowadzi przez rumowiska. Po dojściu do siodła przełęczy Warga, skręcamy w lewo. Stamtąd, bez eksponowanych fragmentów, docieramy na sam szczyt. Długość szlaku: około 17,7 km (w jedną stronę) Podejścia: około 1500 m. Czas przejścia: od 5 do 6 godzin, zależnie od warunków i doświadczenia (w jedną stronę). Uwaga: szlak jest otwarty od 15 czerwca do 31 października. W pozostałych miesiącach pozostaje zamknięty ze względu na ochronę przyrody i bezpieczeństwo turystów (zagrożenie lawinowe). Którą drogę wybrać? Pomimo że dłuższy, szlak po stronie słowackiej jest zdecydowanie łatwiejszy od drogi prowadzącej spod Morskiego Oka. Co istotne, regulamin KGP nie precyzuje szlaku, którym należy dotrzeć na szczyt, by zdobyć najważniejszy punkt do prestiżowej odznaki. Co widać ze szczytu? Popularność Rysów w dużej mierze wynika z fantastycznej panoramy, która rozpościera się z wierzchołka. Przy dobrych warunkach pogodowych widoczność przekracza 200 kilometrów. Wówczas można dojrzeć i rozróżnić 80 tatrzańskich szczytów i około 50 szczytów wznoszących się w innych górskich grupach. W zasięgu wzroku znajduje się 13 tatrzańskich jezior, a nawet oddalony o blisko 90 km Kraków. W idealnych warunkach da się dostrzec zarys pasma Bieszczadów i Karpat Ukraińskich. Jakie zagrożenia czyhają na Rysach? Rysy kuszą malowniczymi szlakami i spektakularnymi widokami, ale piękno natury nie powinno usypiać czujności. Tatry są znane z kapryśnej pogody, zwłaszcza w sezonie urlopowym. Najbardziej deszczowymi miesiącami są czerwiec i lipiec. W upalne dni, popołudniowe burze nie są niczym niezwykłym. Z kolei w maju i na początku czerwca, gdy pogoda jest nieco stabilniejsza, na trasie wciąż jeszcze będzie zalegać śnieg. Szlak z Morskiego Oka ma silnie eksponowane fragmenty, więc nie jest odpowiedni dla osób, które w takich warunkach czują się niekomfortowo. Należy też pamiętać, że w drodze na szczyt nie brakuje stromych podejść, gdzie niemałym zagrożeniem jest spadający materiał skalny. Jak przygotować się do wejścia na Rysy? Jakie wyposażenie należy zabrać na Rysy? Absolutną podstawą są dobre buty, odpowiednie do tatrzańskich wędrówek. Pierwsze lepsze obuwie trekkingowe, przeznaczone na mniej wymagające szlaki, nie sprawdzi się w tych warunkach. Nawet w pogodny dzień, w plecaku należy mieć ciepłą kurtkę. Co jeszcze? Raczki. Na Rysach śnieg może zalegać przez większą część roku, warto mieć tego świadomość. Teoretycznie najbezpieczniejszy pod tym względem okres trwa od połowy lipca do połowy września. W miesiącach zimowych nie obejdzie się bez pełnoprawnych raków i czekana, ale wówczas wyprawy na Rysy nie polecamy turystom, którzy nie mają doświadczenia taternickiego. Nie można zapomnieć o kasku. Wielu odwiedzających Tatry w ogóle nie myśli o tym zabezpieczeniu, a to poważny błąd. W górach kask może uratować życie. Niezwykle istotne jest dokładne zaplanowanie wyprawy. Mając na uwadze możliwość wystąpienia popołudniowych burz, wędrówkę należy rozpocząć najpóźniej o 6.00. Najważniejsze, zawsze należy mierzyć siły na zamiary i liczyć się z potęgą natury. Gdy zaczyna brakować sił lub pogoda zaczyna się psuć, najlepiej zawrócić. Cel nigdy nie jest wart ryzyka. Przed wyjściem obowiązkowo należy sprawdzić prognozę pogody. Jeżeli zapowiadane są niekorzystne warunki, najlepiej zostać na kwaterze, ewentualnie udać się na wycieczkę do niewymagających miejsc. Wypadki na Rysach Mimo że mówimy tu o wymagającej górze, kolejka na Rysy, pojawiająca się w newralgicznych miejscach na szlaku, nie jest niczym niezwykłym, podobnie zresztą jak tłum na szczycie. Status najwyższej polskiej góry przyciąga turystów, nie tylko tych doświadczonych, którzy wiedzą, jak przygotować się na taką wyprawę i jakie niebezpieczeństwa napotkają po drodze. To niestety przekłada się na zatrważające statystyki. Oczywiście, że góry są dostępne dla każdego. Warto jednak mieć świadomość, że wraz ze wzrostem trudności szlaku, rośnie też niebezpieczeństwo. W tym miejscu należy wspomnieć, że w samym 2024 roku doszło tam do dwóch śmiertelnych wypadków, a rok 2025 zbiera jeszcze tragiczniejsze żniwo. 27 kwietnia dwóch turystów spadło po stromym, twardym śniegu. Pomimo szybkiej interwencji ratowników TOPR-u, nie udało się ich uratować. Trzy uczestniczące w wyprawie osoby wymagały ewakuacji. 10 maja to kolejny tragiczny dzień na Rysach. Turystka spadła spod wierzchołka. Nie miała szans przeżyć wypadku. Przykłady tragicznych w skutkach wypadków najwyższym szczycie Polski można mnożyć i mnożyć. Najtragiczniejszym dniem był jednak 28 stycznia 2003 roku. W tatrach zeszła wówczas lawina, porywając dziewięciu turystów spośród 13-osobowej grupy, wchodzącej na szczyt Rysów. Uczestnikami byli uczniowie I LO w Tychach i osoby związane z działającym tam Klubem Sportowym „Pion”. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Sezon na górskie wyjazdy zamknięty? Nic podobnego. „Jesień będzie bardzo obłożona"
Sezon wakacyjny w górach już się zakończył, ale to wcale nie znaczy, że Podhale zacznie świecić pustkami. Wręcz przeciwnie. Zmienia się jedynie profil turysty. – Wiemy od dawna, że nadciągająca jesień będzie bardzo mocno obłożona – mówi mi Karol Wagner z Tatrzańskiej Izby Gospodarczej.
Wakacje już za nami, wielkimi krokami zbliżają się chłodne, długie wieczory i deszczowe spacery. Nie oznacza to jednak, że górskie szlaki opustoszeją. Gości będzie sporo, jak zapewnia Karol Wagner z Tatrzańskiej Izby Gospodarczej, ale będą to zupełnie inne wyjazdy niż te letnie. „Bardzo dobre” lato na Podhalu, jesień będzie podobna? Lato na Podhalu zazwyczaj ocenia się w trzystopniowej skali: dobre, bardzo dobre i wybitne. – W tym sezonie było „bardzo dobre”. Czasami zaskakiwało, zmieniały się trendy, a także nastawienie i emocje turystów. Ostatecznie popyt, jaki mamy na turystykę wokół Tatr, jest nieustający i niezmienny, mimo że podlega pewnym korektom – opowiada Karol Wagner z TIG. W górach karty zazwyczaj rozdaje pogoda. Przedsiębiorcy musieli zatem w czasie rzeczywistym dopasowywać ceny do oczekiwań i możliwości zakupowych gości. Jednym z kluczowych momentów na Podhalu w wakacje był drugi tydzień lipca, kiedy obłożenie sięgało około 50%, a miało być wyższe. Podczas długiego weekendu sierpniowego zmieniło się to diametralnie. – Wówczas na największych platformach rezerwacyjnych można było znaleźć już tylko pojedyncze noclegi. Obłożenie było nawet powyżej 100%, bo wielu turystów przyjechało z własnymi kamperami i namiotami. Nie wspominając o tym, że, w porównaniu do minionego, roku liczba miejsc noclegowych w Zakopanem wzrosła o kilkaset – dodaje Wagner. Okazuje się również, że mimo kapryśnej pogody podróżni wcale nie uciekają z gór jesienią. Wręcz przeciwnie. Jesień w górach. Turyści są, ale inni Od 1 września w sieci pojawiło się mnóstwo raportów, podsumowań i pytań: “jak tam na Podhalu po sezonie?”. – Otóż na Podhalu wcale nie jest po sezonie. Faktycznie, skończyliśmy sezon wakacyjny, który dominuje i obfituje w rodziny z dziećmi, pod które przygotowane są nasze pakiety, ale już od 1 września bardzo intensywnie zaczęliśmy przechodzić do sezonu jesiennego. Zmieniamy wówczas portfolio naszego gościa z wyjazdów familijnych na konferencyjne, szkoleniowe, integracyjne – opowiada Karol Wagner. Tego typu wyjazdy często rezerwowane są z dużym wyprzedzeniem, zdarza się, że w maju, a zatem już latem przedsiębiorcy wiedzą, na co się szykować. – Wszystko to jest bardzo poszukiwanym produktem turystycznym na Podhalu. I wiemy od dawna, że nadciągająca jesień będzie bardzo mocno obłożona, tym samym bardzo płynnie przechodzimy z wyjątkowo dobrego lata na jeszcze lepszy sezon konferencyjny – dodaje przedstawiciel Tatrzańskiej Izby Gospodarczej. Okazuje się jednak, że jesień w górach przyciąga również innych podróżnych. Zazwyczaj są to osoby, które chcą uniknąć wakacyjnych tłumów i nasycić się malowniczymi widokami w ciszy i spokoju. O wiele prostsze jest również znalezienie wolnego pokoju czy apartamentu, nie wspominając o niższych cenach. – Całym sercem kocham jesień w Tatrach czy Karkonoszach! To jest klimat nie do opisania – opowiada mi pan Marek z Wrocławia, który co roku piesze wędrówki odkłada na czas, gdy szlaki pustoszeją, liście mienią się na złoto, a ciepła herbata rozpływa się w chłodnym wieczorze. – To jest zupełnie inny typ wędrówek, bez żadnego pośpiechu. Człowiek zwraca uwagę na każdy kamyk, detal, cieszy się każdą minutą, bo dnia jest coraz mniej. Wiadomo, że trzeba trochę inaczej rozplanować wyjście, lepiej się przygotować na kapryśną pogodę i wczesny zmrok, ale to nieważne. Nic nie zastąpi mi tej aury i wszystkim polecam spróbować, chociaż raz – zachęca pan Marek. Niespodzianką dla tych, którzy po raz pierwszy wybierają się w góry jesienią, będą barwne kontrasty. Liście buków, jaworów i brzóz przybierają intensywne kolory – od złota i pomarańczy, po głęboką czerwień, „kłócąc się” z ciemną zielenią świerków i skalistymi szczytami. Dodatkowym atutem jest czystsze powietrze i lepsza widoczność. Po deszczu horyzont staje się bardziej przejrzysty, a góry można podziwiać w całej okazałości. Źródło: National Geographic Polska
Nosal to jeden z najbardziej dostępnych szczytów w Tatrach, ale polecamy go nie tylko początkującym
Nosal nie jest najwyższym szczytem na mapie Tatr. Nie stwarza technicznych trudności, jak tamtejsze kolosy, więc doświadczony górołaz potraktuje go najwyżej jako rozgrzewkę. Jednak dla osób, które dopiero rozpoczynają tatrzańską przygodę, jest jednym z najbardziej dostępnych wierzchołków i to czyni go naprawdę dobrym wyborem na początek. Nie można jednak nie wspomnieć, że do Nosala przylgnęła także zła sława.
Spis treści: Szczyt pomiędzy dwiema dolinami Jak dostać się na Nosal? Nosal ma także ciemną stronę Krótka i mało wymagająca wycieczka na tatrzański szczyt? Tak, to możliwe, bo mało wymagające trasy nie znajdują się wyłącznie w tamtejszych dolinach. Nosal nie imponuje wysokością, ale to czyni go dość dostępnym szczytem. Nagrodą za niewielki wysiłek będzie satysfakcja ze zdobycia tatrzańskiego wierzchołka i niesamowita panorama Kuźnic i wspaniałych szczytów. Szczyt pomiędzy dwiema dolinami Nosal, stanowiący zakończenie północno-wschodniej grani Kasprowego Wierchu, wznosi się w Tatrach Zachodnich. Po zachodniej stronie rozpościera się Dolina Bystrej, do której góra „spada” stromymi, skalistymi zboczami. Z kolei po stronie wschodniej rozpościera się Dolina Olczyska. Od południa Nosalowa Przełęcz oddziela tę górę od zalesionego Nieboraka. Warto wspomnieć, że Nosal rozgranicza nie tylko dwie doliny. Północnymi podnóżami góry przebiega naturalna granica, oddzielająca Tatry i Rów Zakopiański, będący częścią Rowu Podtatrzańskiego. Góra jest zlokalizowana w bliskiej odległości od Zakopanego. Wznosi się nad Kuźnicami, ale można tam szybko dotrzeć nawet z centrum miasta, które jest oddalone od Nosala o ok. 3,5 km. Charakterystyka szczytu Nosal jest zbudowany z osadowych wapieni i dolomitów, pochodzących ze środkowego triasu. Wznosi się na 1206 m n.p.m. Zbocza w większości porasta las mieszany, na który składają się gatunki charakterystyczne dla regla dolnego, a w tym: świerk pospolity, buk zwyczajny, sosna zwyczajna i sosna czarna, która na tym obszarze jest gatunkiem sztucznie wprowadzonym. Na skałach można zaobserwować obecność roślin wapieniolubnych. Należą do nich gatunki takie jak pierwiosnek łyszczak i szarotka alpejska. Można tam także spotkać gatunki storczyka, które w Polsce są uznawane za rzadkie: wyblin jednolistny i dwulistnik muszy. Na północno-zachodnim stoku Nosala, na wysokości 996 m n.p.m., znajduje się wejście do Dziury pod Nosalem – głębokiej na 12 m jaskini. Miejsce to nie zostało udostępnione dla turystów. Jak dostać się na Nosal? Na szczyt Nosala prowadzą dwa szlaki. Oba nie stwarzają technicznych trudności. Jedynym wymagającym elementem jest nachylenie terenu. Szlak z Kuźnic Najwięcej turystów wchodzi na Nosal drogą rozpoczynającą się w Kuźnicach, dzielnicy Zakopanego. Tuż za kładką nad potokiem Bystra bieg rozpoczyna szlak oznaczony kolorem zielonym, który prowadzi wprost na wierzchołek. Mijając kasę Tatrzańskiego Parku Narodowego, należy skręcić w lewo i podążać równolegle ze szlakiem niebieskim, który prowadzi na Halę Gąsienicową. Pierwszy odcinek drogi jest pokryty kamieniami i tu warto zachować ostrożność. Bywa tam naprawdę ślisko. Po około 20 minutach dociera się do rozwidlenia. Skręcając w prawo, dotrze się na Halę Gąsienicową. Chcąc wejść na Nosal, trzeba pójść prosto. Dalej skręca się w lewo i wchodzi na przyjemną, płaską ścieżkę, która prowadzi wprost na Nosalową Przełęcz. Za nią teren zaczyna się wznosić. Szlak najpierw prowadzi lasem, a dalej – po skałach. To kolejny odcinek, na którym należy zachować wzmożoną ostrożność. Żeby nie stracić równowagi, warto wspomóc się rękoma. Niebawem dociera się na szczyt, z którego roztacza się widok na grań Orlej Perci, Koszystą, Świnicę, Kościelec, Giewont i Kasprowy Wierch. Szlak z Zakopanego Alternatywnie można zdecydować się na wariant szlaku, który zaczyna się w Zakopanem. Trasa zaczyna się między rondem Jana Pawła II a Kuźnicami (mniej więcej w połowie drogi). Prowadzi Bulwarami Słowackiego w górę potoku i zmierza do budki Tatrzańskiego Parku Narodowego. Idąc dalej prosto, dotrze się do tamy. Chcąc wejść na Nosal, trzeba natomiast skręcić w lewo, na zielony szlak. Tam wędrówka rozpoczyna się dość stromą ścieżką, na której w niektórych miejscach występują ułatwienia w formie drewnianych lub kamiennych schodów. Początkowo szlak prowadzi przez las, ale po około 25 minutach marszu drzewa przerzedzają się, a oczom wędrowca ukazuje się widok na Kuźnice i Śpiącego Rycerza. To znak, że szczyt jest już tuż-tuż. Cel zostanie osiągnięty za zaledwie kilka minut. Nosal ma także ciemną stronę Na wstępie wspomnieliśmy, że Nosal jest dość dostępnym szczytem. To prawda, jednak nie znaczy to, że można dać wolne ostrożności. Góry, a zwłaszcza Tatry, zawsze powinny wzbudzać respekt, a dowodem na to niech będą śmiertelne wypadki na Nosalu. W marcu 2024 roku turystka znalazła na szlaku plecak i zawiadomiła TOPR. Okazało się, że 40 metrów niżej leżało ciało 35-letniego mężczyzny. We wrześniu 2021 roku, na pierwszym wierzchołku Nosala zginął turysta po upadku ze skalnego urwiska. W marcu 2020 roku w trudno dostępnym terenie w rejonie tego szczytu znaleziono ciało 19-latka. To tylko kilka przykładów śmiertelnych wypadków na tej górze. Co czyni Nosal niebezpiecznym? Skalisty szczyt jest dość obszerny, jednak od strony północno-zachodniej i zachodniej z wierzchołka opada potężne, niezwykle strome urwisko. Góra samobójców? Na zakończenie wypada wspomnieć o niechlubnej reputacji Nosala. Do tego pięknego szczytu przylgnął jakże wymowny przydomek „góra samobójców”, który jasno wskazuje, że wierzchołek jest popularny nie tylko wśród ludzi, którzy w górach szukają wspaniałych widoków. Faktem jest, że wiele osób, które wybierają się w Tatry, by tam zakończyć swoje życie, wybiera właśnie Nosal. Ile osób postanowiło tam zakończyć swoje życie? Trudno powiedzieć, bo nie istnieją żadne oficjalne rejestry, wyszczególniające takie przypadki. Poza tym służby nie zawsze mogą określić, czy śmierć była spowodowana nieszczęśliwym wypadkiem, czy wynikła ze świadomego działania. Zresztą ogromnym nietaktem byłoby sprowadzanie osobistych tragedii do postaci bezdusznej statystyki. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Odwiedziłem najpiękniejszą dolinę w Austrii. Ötztal wciąż pozostaje nieznane dla Polaków, ale trzeba się spieszyć
Jeszcze do niedawna uważałem Alpy za kierunek wyłącznie zimowy: świetnie przygotowane trasy narciarskie i magiczne widoki jak z pocztówek. Narciarz jednak ze mnie co najwyżej średni, więc w najwyższe góry Europy było mi zawsze nie po drodze. Aż do teraz, bo letni pobyt w Dolinie Ötztal uświadomił mi, jak wiele mnie omijało. To bezsprzecznie jedno z najpiękniejszych miejsc na Starym Kontynencie.
Jeśli, tak jak ja, kojarzyliście wyjazd do Austrii wyłącznie z zimą, to razem byliśmy w błędzie. Piękno Tyrolu warto odkryć także latem, o czym miałem okazję na własnej skórze przekonać się w ostatnich dniach. Ciepłe letnie powietrze i ośnieżone szczyty robią piorunujące wrażenie, a ukryta między nimi Dolina Ötztal oferuje wiele atrakcji dla wszystkich głodnych wrażeń. Każdego rodzaju. Przez chwilę sam byłem sceptyczny, ale spakowałem moje treki do walizki i udałem się w niedługą podróż do – jak się okazało – tej perły Europy Środkowej. Skusiła mnie wizja 250 trzytysięczników otaczających Dolinę, ukrytego w górach lodowca i termalnych źródeł u ich podnóża, ale dostałem o wiele, wiele więcej. Zrozumiałem, czemu zamieszkiwane przez 22 391 osób Ötztal odwiedza rokrocznie nawet 3 mln turystów. Dolina pełna możliwości Do Ötztal trafiłem z grupą międzynarodowych dziennikarzy na zaproszenie Austriackiej Organizacji Turystycznej. Chciano pokazać nam piękno Doliny popularnej zimą, ale rzadko odwiedzanej latem. Brak letnich odwiedzin to wielki błąd, bo Ötztal jest wspaniałą bazą wypadową dla miłośników wspinaczki, raftingu, rowerów czy szeroko zakrojonej turystyki górskiej. To najdłuższa dolina alpejska w austriackim Tyrolu, oferująca ponad 1600 kilometrów szlaków turystycznych czy 860 kilometrów tras rowerowych – to wszystko w otoczeniu kilkuset przekraczających 3000 m n.p.m. szczytów i tryskających wód termalnych (idealnych po długim dniu wspinaczki – sprawdziłem na własnej skórze). Adrenalina płynąca potokiem Relaks zostawmy jednak na później. Najpierw wypada się lekko zmęczyć i dostarczyć sobie porządną dawkę adrenaliny. Wyjątkową dla Ötztal atrakcją jest wciąż mało popularny w Polsce kanioning, czyli sport polegający na podróżowaniu przez… kaniony właśnie. To połączenie wspinaczki, ekstremalnej turystyki pieszej i pływania. Wszyscy zostaliśmy wyposażeni w specjalne pianki, kaski i buty, a następnie przez instruktorów z Area 47 – lokalnego parku rozrywki organizującego kipiące od adrenaliny wyprawy – wywiezieni do dzikiego kanionu w górach, w którym musieliśmy pokonać szlak prowadzący przez malowniczy, ale rwący potok. Warto wspomnieć, że poszczególne trasy mają różne poziomy trudności. Dość powiedzieć, że już po kilku minutach byłem cały mokry – to jednak ani przez chwilę nie zmywało uśmiechów z mojej twarzy. Wprost nie dało się ich powstrzymać, a każdy kolejny skok do wody tylko je potęgował. Trasa rozpoczynała się od zjazdu z 17-metrowego mostu na linie wprost do orzeźwiającej wody, a potem… było tylko lepiej. Wszystkie atrakcje w jednym miejscu, czyli Area 47 Sama Area 47 warta jest uwagi. To raj dla wszystkich tych, którzy kochają przygodę: w cenie biletu skorzystamy z różnorodnych atrakcji – wspinaczki, raftingu, kanioningu, ekstremalnej strefy wodnej pełnej gigantycznych zjeżdżalni i ramp czy kolarstwa górskiego. Możliwe jest także zakwaterowanie na miejscu, by wszystko mieć pod ręką. Zauważyłem, że to popularne rozwiązanie dla par czy… wieczorów kawalerskich. – Chcieliśmy stworzyć miejsce, którego sami potrzebowaliśmy. Na rafting czy kanioning wybieramy się zwykle rano, a o 13:30 jesteśmy już wolni: pełni adrenaliny i czujący się jak „królowie życia”. Szkoda marnować tę energię! Potrzebowaliśmy miejsca, dzięki któremu rano możemy pójść na ekstremalną przygodę, a po powrocie, zamiast do hotelu, wybrać się na ogromne zjeżdżalnie czy wspinaczkę – opowiada z uśmiechem na ustach Chris Schnöller, CEO Area 47, pełny energii przewodnik, instruktor wspinaczki górskiej i raftingu. Raj dla rowerzystów W Ötztal żal nie skorzystać z setek kilometrów rowerowych tras poprowadzonych w dużej mierze 2000 m n.p.m. Świetnym rozwiązaniem jest wypożyczenie roweru elektrycznego, który nieco pomoże we wspinaczce – zwłaszcza, jeśli tak jak ja nie spędzacie zbyt dużo czasu na jednośladzie. Rowery warto wypożyczyć w popularnym miasteczku Sölden, a następnie wjechać z nimi na górę specjalną gondolą. Tam czekają nas zapierające dech w piersiach trasy. Można dojechać nawet na górujący nad ośrodkiem lodowiec Rettenbach (3350 m n.p.m.), w którego obrębie co roku rozpoczynają się zawody Pucharu Świata w Narciarstwie Alpejskim. Widoki są wprost nie z tej ziemi – zarówno na otaczające góry, jak i na rozpościerającą się u naszych stóp dolinę. Uczucie przestrzeni, wolności i kontaktu z naturą jest nieporównywalne z niczym innym. BRS Festival, czyli zawody mistrzów rowerów górskich Jednak górska przejażdżka to nie koniec rowerowej atrakcji. W pierwszej połowie września w Sölden organizowany jest BRS Festival, na którym pojawiają się największe gwiazdy rowerów MTB. Na ogromnym torze cieszą widownię i siebie nawzajem najbardziej ekstremalnymi trikami, od których samej obserwacji zaczynają pocić się ręce. Zobaczenie mistrzów w akcji to wielkie przeżycie. Ogromne owacje zebrali m. in. bracia Godziek, czyli nasi polscy czempioni. Cały festiwal organizowany jest przez Bike Republic, organizację powołaną do życia przez kolarzy i dla kolarzy. Są oni odpowiedzialni nie tylko za stworzenie zjawiskowych tras rowerowych w Sölden, ale także za powstanie ogromnego, wyjątkowego toru dla rowerów górskich, na którym organizowana jest impreza. W jego zaprojektowaniu brały udział tuzy światowego kolarstwa. – Bike Republic to, jak sama nazwa wskazuje, republika. Wszystko wybieramy demokratycznie: od muzyki, którą gramy, po nowe trasy, które wyznaczamy w górach. To „plac zabaw” dla wszystkich zapalonych rowerzystów, którzy szukają swojego miejsca na świecie – opowiada mi Dominik Linser, twórca Bike Republic Sölden. Zasłużony relaks w wodach termalnych Brzmi jak dużo emocji, prawda? Bez obaw, w Dolinie można także porządnie wypocząć. Ja miałem szczęście spędzić czas w Aqua Dome, czyli jednym z najlepszych SPA w całej Europie. To liczący 65 tys. metrów kwadratowych kompleks basenów, saun i łaźni, który czerpie wodę z lokalnych źródeł. Jego historia sięga 200 lat wstecz! Obecnie mieści się tutaj także 4-gwiazdkowy hotel, który połączony jest ze SPA podziemnym przejściem. Z wodnych atrakcji można korzystać także bez wykupienia noclegu, a zdecydowanie warto się nimi zainteresować: niektóre z basenów mieszczą się w ogromnych misach na wysokości, w których w ciepłej wodzie podziwiać można otaczające Dolinę góry. Z własnego doświadczenia powiem, że wody termalne świetnie regenerują zmęczone mięśnie. Być może to dzięki nim byłem gotów na kolejne wyzwania, ale czyste, górskie powietrze także robiło swoje. Austria latem to przepis na udane wakacje Dolina Ötztal udowodniła mi, że w Alpy warto pojechać także latem. To miejsce wciąż nieodkryte przez Polaków – a przynajmniej nie wtedy, gdy brak tam śniegu. Ciągnąca się bez końca, otoczona górami przestrzeń to moim zdaniem wspaniała destynacja zarówno dla fanów adrenaliny, jak i dla rodzin: każdy znajdzie coś dla siebie. Od górskich spacerów, przez wspinaczkę, rowerowe szaleństwo czy odpoczynek w pięknie położonych SPA. Ötztal ma szansę stać się perłą dla polskich turystów, więc warto się spieszyć, by dotrzeć tam przed tłumami. Do Doliny dojedziemy samochodem lub wygodnym i szybkim pociągiem z Monachium. Dostępne są także dojazdy autobusowe. Rekonesans zrobiony, czas na Was! Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Korona Ziemi to wyzwanie dla najwytrwalszych. Podołało mu kilkuset podróżników
Korona Ziemi obejmuje najwyższe szczyty na wszystkich kontynentach. Przeciętnemu człowiekowi sprostanie wyzwaniu zdobycia ich wszystkich wydaje się niemożliwe do zrealizowania. A jednak nie brakuje zapaleńców, którzy tego dokonali lub którym wydaje się, że to zrobili. W tym miejscu należy bowiem podkreślić, że nie tylko kompletowanie wierzchołków, ale także dokładne określenie zakresu zadania przysparza ogromnych trudności. Dlaczego? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Jak to się zaczęło? Klejnoty w koronie, czyli lista najwyższych szczytów świata Zdobywcy Korony Ziemi Podróżnicy, wspinacze i ludzie ciekawi świata od zawsze szukali wyzwań, z którymi nie poradził sobie nikt lub którym sprostali tylko nieliczni. Dotrzeć szybciej, dotrzeć dalej, dotrzeć wyżej – niektórzy po prostu nie szukają dróg na skróty, a zamiast tego stawiają przed sobą maksymalne trudności. Jedną z największych prób dla takich niespokojnych duchów jest skompletowanie Korony Ziemi. Jak to się zaczęło? Ideę połączenia najwyższych szczytów na siedmiu kontynentach we wspólną grupę gigantów do zdobycia przypisuje się Richardowi Bassowi, amerykańskiemu biznesmenowi. Faktem jest, że to on jako pierwszy postawił stopę na wszystkich siedmiu wierzchołkach, ale twórcą samej koncepcji wyzwania jest ktoś inny. Pierwszy najprawdopodobniej był William Hackett. Pod koniec lat 40. XX wieku, amerykański wspinacz postawił przed sobą wyzwanie i konsekwentnie je realizował, ale tylko do czasu. Zdobył pięć z siedmiu szczytów. Niepowodzeniem zakończyła się próba zdobycia Mount Vinson, a na Mount Everest nigdy się nie wybrał. Powód? Prozaiczny – taka wyprawa znajdowała się poza jego zasięgiem finansowym. „Siedem Szczytów” Bassa Richard Bass miał do dyspozycji nieporównywalnie większe środki, a nie brakowało mu też zapału. To pierwsze było tak samo potrzebne, jak drugie. Nawet dziś, gdy zdobywanie najwyższych szczytów uległo komercjalizacji, skompletowanie Korony Ziemi dla wielu podróżników byłoby niemożliwe bez wsparcia sponsorów. Pięć dekad temu każda ekspedycja wiązała się z jeszcze większym wydatkiem. Bass przystąpił do realizacji swojego projektu w latach 80. Towarzyszył mu inny majętny biznesmen, Frank Wells. 1 stycznia 1983 roku dwaj pasjonaci gór zaczęli spełniać swoje marzenie. Do końca roku zapisali na swoim koncie sześć z siedmiu wierzchołków. Wtedy zatrzymał ich prawdziwy potwór – Everest. Pierwsze dwie próby zakończyły się niepowodzeniem. To zniechęciło Wellsa. Bass został sam „na placu boju”, ale nie zamierzał odpuszczać. Udało się za trzecim razem. 30 kwietnia 1985 roku skompletował siedem najwyższych szczytów na siedmiu kontynentach. Czy jednak na pewno? Lista wymagała korekty? Jeszcze zanim Bass dokonał tego niewiarygodnego wyczynu pojawiły się głosy, że na liście pominął dwa istotne szczyty. Najgłośniej oponował Reinhold Messner. Włoski alpinista uznał, że najwyższy szczyt Australii – Góra Kościuszki – nie stanowi żadnego wyzwania. Stwierdził, że najmniejszy ze wszystkich kontynentów należy umownie połączyć z Oceanią i za najwyższy uznać Piramidę Carstensza, czyli szczyt Puncak Jaya. Wątpliwości wzbudziła także obecność na liście szczytu Elbrus jako najwyższego wierzchołka Europy. Powszechnie uznawana (ale jednak umowna) granica, oddzielająca Stary Kontynent i Azję, przebiega przez Kaukaz. Jeżeli więc pominie się różnice kulturowo-cywilizacyjne, które na tym obszarze zarysowują się już bardzo wyraźnie, należy uznać, że najwyższy w Europie jest właśnie Elbrus. W tym temacie Messner zgodził się z Bassem, ale wielu innych wspinaczy sprzeciwiło się temu. Przeciwnicy podkreślili, że szczyty Kaukazu mają więcej wspólnego z Azją niż z Europą. W ich opinii, Stary Kontynent powinien być reprezentowany przez Mont Blanc. Klejnoty w koronie, czyli lista najwyższych szczytów świata Kto ma rację? Najwyraźniej trudno to rozstrzygnąć, bo istnieją dwie listy szczytów, składających się na Koronę Ziemi, Bassa i Messnera. Zatem Elbrus stanowi obowiązkowy punkt wyprawy, ale każdy zdobywca decyduje sam, czy postawi stopę na wierzchołku Góry Kościuszki, czy Piramidy Carstensza. Niektórzy zdobywcy decydują się na skompletowanie ośmiu, a nawet dziewięciu szczytów. Najpowszechniej realizowana jest jednak wersja Korony Ziemi według listy Messnera. Składają się na nią następujące góry: Mount Everest w Azji (8849 m n.p.m.), Aconcagua w Ameryce Południowej (6961 m n.p.m.), Denali w Ameryce Północnej (6190 m n.p.m.), Kilimandżaro w Afryce (5895 m n.p.m.), Elbrus w Europie (5642 m n.p.m.), Mount Vinson na Antarktydzie (4892 m n.p.m.), Piramida Carstensza w Australii i Oceanii (4884 m n.p.m.). Zdobywcy Korony Ziemi Skompletowanie najwyższych szczytów na wszystkich kontynentach wymaga przygotowania kondycyjnego, sprzętowego i finansowego. Pozornie ta misja wydaje się niemal niemożliwa do zrealizowania. A jednak setkom poszukiwaczy przygód udało się tego dokonać. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/475a00ed91db16ce559912129af0c3885747bbbf-cf5452c.jpeg" width="938" height="625" alt="Elbrus szczyt Europy czy Azji? Kontrowersje wokół najwyższej góry Kaukazu i ciekawostki na jej temat (fot. Getty Images)" title="Elbrus szczyt Europy czy Azji? Kontrowersje wokół najwyższej góry Kaukazu i ciekawostki na jej temat (fot. Getty Images)" /> Oficjalny globalny rejestr zdobywców nie istnieje, a dane z poszczególnych źródeł nieco różnią się od siebie. Strona 7summits.com, aktualizowana do sierpnia 2016 roku, wymienia 416 nazwisk. W nowszych zestawieniach jest mowa o ponad 500, choć można także natrafić na listę obejmującą ponad 700 zdobywców. Ci byli pierwszymi Jak już wspomnieliśmy, jako pierwszy siedem szczytów skompletował Richard Bass. Koronę Ziemi w wersji Messnera po raz pierwszy zdobył natomiast Pat Morrow w 1986 roku. Rok później jego wyczyn powtórzył sam Messner, ale jako pierwszy zrobił to w starym stylu, bez wspomagania tlenem. Pierwszą kobietą, która postawiła stopę na wszystkich siedmiu wierzchołkach, była Junko Tabei. Pierwszy Polak, który zdobył Koronę Ziemi Na liście zdobywców gigantów świata nie brakuje także polskich nazwisk. Jako pierwszy podołał temu wyzwaniu Leszek Cichy, ten sam, który wraz z Krzysztofem Wielickim zapisał na swoim koncie pierwsze w historii himalaizmu zimowe wejście na Mount Everest. Pamiętne wejście odbyło się 17 lutego 1980 roku. W latach 90. XX wieku miał już na koncie cztery klejnoty z Korony Ziemi: Everest, Elbrus (a także Mont Blanc), Aconcaguę i Denali. W 1998 roku, wraz z Markiem Kamińskim, wszedł na Mount Vinson. Kolejne były Kilimandżaro i Góra Kościuszki. W 1999 roku dopiął listę, zdobywając Piramidę Carstensza. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Giewont przyciąga tłumy turystów. Jak dostać się na szczyt Śpiącego Rycerza?
Giewont należy do najpopularniejszych miejsc w Tatrach i trudno się temu dziwić. Na najwyższy szczyt Śpiącego Rycerza prowadzi kilka szlaków, wśród których znajdą się też niezbyt wymagające ścieżki. Warto jednak pamiętać, że góry potrafią zaskoczyć i także na Giewoncie można napotkać kilka „pułapek”. Czy zatem jest to góra odpowiednia nawet dla osób, które nie mają jeszcze dużego doświadczenia górskiego? Którą drogę warto wybrać, by stanąć przy słynnym krzyżu? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Najwyższy szczyt w Tatrach Zachodnich? Geneza nazwy? Na Giewont prowadzi kilka dróg Dla każdego? Na wstępie warto uściślić pewne informacje. Gdy turyści mówią o Giewoncie, najczęściej mają na myśli Wielki Giewont. Nazwa bez poprzedzającego ją członu dotyczy nie samego szczytu, a całego masywu, na który, oprócz wymienionego już wierzchołka, składają się Długi Giewont (1868 m n.p.m.) i Mały Giewont (1728 m n.p.m.). Zdajemy sobie jednak sprawę, że gdy mowa o najwyższym szczycie masywu, większość osób używa uproszczonej formy. Dlatego gdy w tym artykule pojawią się informacje o wejściu na Giewont, będą one dotyczyć Wielkiego Giewontu. Najwyższy szczyt w Tatrach Zachodnich? Potężny masyw Giewontu mierzy 2,7 km długości i osiąga wysokość 1895 m n.p.m. Znajduje się w północnej grani Kopy Kondrackiej, w Tatrach Zachodnich i powszechnie jest uznawany za najwyższy szczyt tego pasma, który w całości wznosi się po polskiej stronie. To nie do końca prawda. Od Wielkiego Giewontu wyższa jest Twarda Kopa (2026 m n.p.m.) w Czerwonych Wierchach. Dlaczego zatem jest pomijana? Ze względu na niewielką wybitność. Przez pozostałe szczyty zachodniej części Tatr, których wysokość przekracza 2000 m n.p.m., przebiega polsko-słowacka granica, zatem nie można uznać ich za zlokalizowane po polskiej stronie. Geneza nazwy? Najstarsze źródła, w których wymieniona jest nazwa „Giewont”, pochodzą z XVI stulecia. Jej pochodzenie nie jest jednak jasne. Najprawdopodobniej wywodzi się z języka niemieckiego, od oznaczającego skałę słowa „wand”. Pierwotnie mogła brzmieć „Gewand”, czyli grupa skał, lub „Gähwand”, czyli stroma skała. Innego zdania był Mariusz Zaruski. Zdaniem założyciela i pierwszego naczelnika TOPR-u, u podstaw jej genezy leży góralskie nazwisko. Wiadomo natomiast, skąd wziął się przydomek masywu – Śpiący Rycerz. Nie trzeba być obdarzonym szczególnie bujną wyobraźnią, by w charakterystycznej sylwetce Giewontu dostrzec zarys postaci leżącego człowieka. To także nawiązanie do lokalnej legendy. Według jednej z jej wersji, w jaskiniach w ścianach Giewontu śpi armia rycerzy, która obudzi się, gdy Polska znajdzie się w niebezpieczeństwie. Na Giewont prowadzi kilka dróg Na Giewont prowadzi kilka dróg. Szlaki charakteryzują się różną długością i stopniem trudności, jednak należy wspomnieć, że wszystkie łączą się w najbardziej newralgicznym miejscu, które niedoświadczonym turystom sprawia najwięcej trudności. Mowa o Wyżniej Kondrackiej Przełęczy. To właśnie tam każdego roku ustawia się kolejka na Giewont. Dlaczego? Z przełęczy na szczyt prowadzi szlak niebieski. To bez wątpienia najbardziej wymagający odcinek drogi. Pojawiają się tam sztuczne ułatwienia w formie łańcuchów i metalowych stopni. Nie ma tam dużych trudności technicznych, ale sam widok tych elementów działa onieśmielająco na niedoświadczonych turystów. Rezultatem są ciągnące się przez setki metrów kolejki. Zanim jednak dotrzemy do newralgicznego miejsca, trzeba będzie pokonać jeden z kilku szlaków, prowadzących na Kondracką Przełęcz. Szlak niebieski Ten wariant szlaku jest najtłumniej oblegany. Pierwszy odcinek prowadzi z Kuźnic na Halę Kondratową. Droga jest szeroka i niewymagająca, ale musimy wspomnieć, że ponad schroniskiem PTTK zmienia się w pokrytą kamieniami ścieżkę, która wije się aż do Kondrackiej Przełęczy. Tam trasa skręca w prawo i za Kondracką Kopą dociera do Wyżniej Kondrackiej Przełęczy. Ta trasa mierzy około 6 kilometrów. Szlak przez Kopę Kondracką W innym wariancie, trasa pozwala zdobyć wierzchołek tatrzańskiego dwutysięcznika. Mowa o Kopie Kondrackiej (2005 m n.p.m.) – szczycie, który od wschodu otwiera Czerwone Wierchy, jeden z najpopularniejszych masywów w ciągu głównego grzbietu Tatr Zachodnich. Żeby wejść na tę górę, na Hali Kondratowej wystarczy zejść z niebieskiego szlaku i odbić na ścieżkę oznaczoną kolorem zielonym. Dalej, za Przełęczą pod Kopą Kondracką, należy wejść na szlak czerwony. Na szczycie obieramy żółty szlak i schodzimy nim do Kondrackiej Przełęczy, gdzie znowu kierujemy się niebieskimi znakami, by wejść na Giewont. Ten wariant mierzy około 8 kilometrów. Szlak czerwony Ścieżka w tym wariancie prowadzi przez Dolinę Strążyską. Przez dość długi czas przecina las, więc efektowne panoramy pojawią się dość późno, ale nie należy jej od razu skreślać. Powód? Bardzo prosty – szlak mija Siklawicę, niezwykle efektowny wodospad, który opada z dwóch niemal pionowych ścian. Obie części mierzą po 12 metrów wysokości. Za Polaną Strążyską przyjemna ścieżka zmienia się w dość pochyły szlak, więc trzeba będzie wysilić nieco nogi. Ponad granicą lasu droga wypłaszcza się, ale krótka to ulga, bo po kilku chwilach bardziej relaksującego marszu znów trzeba pokonać strome wzniesienie. Idąc dalej, mijamy Mały Giewont i Giewoncką Przełęcz. Dalej łączy się ze szlakiem niebieskim. Długość trasy to około 6 kilometrów. Szlak z Doliny Małej Łąki Ostatnia propozycja wcale nie jest tą najgorszą. Żółty szlak jest przyjemnie szeroki. W pierwszej kolejności dociera na Wielką Polanę Małołącką. Dalej ścieżka zwęża się i prowadzi przez las, za którego granicą spotykamy niezbyt wymagające podejście na Przełęcz Kondracką. Tam obieramy szlak niebieski. Trasa mierzy około 6 kilometrów. Który szlak warto wybrać? Każda droga na Giewont ma swoje zalety. Jeżeli priorytetem jest niski stopień trudności, mamy dobrą informację. Najkrótsza trasa, prowadząca przez Dolinę Strążyską, jest też tą najłatwiejszą. Czerwony szlak jest najmniej efektowny, ale pozwala zobaczyć imponujący wodospad. Droga przez Kopę Kondracką jest bardziej wymagająca kondycyjnie, ale za to daje satysfakcję wejścia na dwutysięcznik. Wszystkim, którzy chcą uniknąć tłumów (przynajmniej na początkowych odcinkach), polecamy szlak prowadzący z Doliny Małej Łąki. Z niejasnych przyczyn, panuje tam najmniejszy ruch, a przecież wspomniana dolina jest uznawana za jedną z najpiękniejszych w Tatrach. Dla każdego? Giewont bez wątpienia nie jest najbardziej wymagającym ze wszystkich tatrzańskich szczytów. Każdego roku można tam spotkać nawet rodziny z dziećmi, które świetnie sobie radzą. Żeby osiągnąć wierzchołek, nie trzeba mieć dużych umiejętności technicznych. Podstawą jest dobra kondycja. Warto jednak podkreślić, że ta wspaniała góra nie powinna być pierwszą zdobyczą w tatrzańskiej przygodzie. Najpierw warto zdobyć pierwsze szlify na łatwiejszych szlakach, by później ze spokojem przypuścić „szczytowy atak” na Śpiącego Rycerza. Giewont bywa niebezpieczny O ile Giewont nie stawia przed turystami dużych trudności technicznych, to nie można zapomnieć, że do każdej góry trzeba mieć szacunek. Największym zagrożeniem, które czyha na potencjalnych zdobywców, jest nieprzewidywalna tatrzańska pogoda. W tym miejscu warto przypomnieć o tragedii, która wydarzyła się tam w 2019 roku. 22 sierpnia, o godzinie 13.15, nad Giewontem rozpętało się istne piekło. Pioruny, jeden po drugim, uderzały w 14-metrowy krzyż i w okoliczne szczyty. W drodze na Giewont znajdowało się wówczas około 200 turystów. Zginęły 4 osoby, a 157 zostało rannych. Jednym z największych zagrożeń na Giewoncie jest... pokusa. Wielu turystów chce skrócić drogę powrotną i zamiast podążać oznakowanymi szlakami, wybiera drogę przez Żleb Szczerby, który schodzi między Wielkim a Długim Giewontem, lub opadający z Giewonckiej Przełęczy Żleb Kirkora. Wydaje się, że w ten sposób można łatwo dotrzeć do Doliny Strążyskiej, ale to tylko pozory. Nie bez powodu nie wyznaczono tam szlaku. Żleby pokonają tylko osoby dysponujące umiejętnościami wspinaczkowymi i odpowiednim sprzętem. Każdego roku ratownicy ewakuują stamtąd niejednego turystę, który porwał się z motyką na słońce. Niejednokrotnie, za nieostrożność i brak rozwagi zdobywcom Giewontu przyszło zapłacić najwyższą cenę. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Tu zjecie najlepszą szarlotkę w Polsce. Sprawdziliśmy, w czym tkwi jej sekret
Szarlotka ze schroniska PTTK Szyndzielnia otrzymała tytuł Najlepszej Szarlotki Górskiej w Polsce w Wielkim Teście Szarlotek na Festiwalu Górskim w Lądku-Zdroju. W czym tkwi sekret łakocia spod beskidzkiego szczytu?
Na 30. Festiwalu Górskim im. Andrzeja Zawady w Lądku-Zdroju odbyły się bardzo ważne – na pewno z perspektywy wszystkich turystów-górołazów – zawody. Wybierano Najlepszą Szarlotkę Górską, czyli ulubiony łakoć wszystkich zdobywców szczytów. Wygrał wypiek ze Schroniska PTTK Szyndzielnia, a my mieliśmy okazję go spróbować. Najlepsza szarlotka w Polsce Polska szarlotka to nasze dobro narodowe. Niedawno została okrzyknięta najlepszym słodkim ciastem na świecie według rankingu Taste Atlas 2024. Przysmak z jabłek zwyciężył wśród 78 wypieków z całego globu, a głosowali sami konsumenci. Też mi nowość, powiecie. To prawda, nic tak nie smakuje jak szarlotka – przebić ją może chyba tylko… szarlotka zjedzona w górach. Dla niektórych ta słodka przyjemność w drodze na szczyt jest większa niż widok ze szczytu. Nic dziwnego, że schroniska w całej Polsce zawzięcie walczą o tytuł Najlepszej Szarlotki Górskiej w Polsce. Ten przypadł wypiekowi ze Schroniska PTTK Szyndzielnia w Beskidzie Śląskim. W czym tkwi sekret szarlotki? – Szarlotka jest robiona według jednej receptury od wielu lat. Jej czynnikiem wyróżniającym jest z pewnością to, że wszystko robimy sami. Obieramy i doprawiamy jabłka, sami też wyrabiamy ciasto. Diabeł tkwi w szczegółach: nie prażymy jabłek, przez co szarlotka jest bardziej soczysta – opowiada Justyna Synowiec, gospodyni schroniska pod Szyndzielnią. Ostrzega, że szczegóły muszą pozostać tajemnicą. Spróbowaliśmy i musimy potwierdzić – jest przepyszna! Nic dziwnego, że miejscowa szarlotka najpierw przeszła lokalne preselekcje (wybrana jako najlepsza w regionie Beskidu Śląskiego i Żywieckiego), a następnie zmierzyła się z trzema wypiekami z innych regionów w trakcie Festiwalu Górskiego. W jury zasiadali znani alpiniści, himalaiści i wspinacze, którzy także występowali w Lądku-Zdroju. To jednak szarlotka z Szyndzielni skradła im serca. Niezwykłe schronisko PTTK Szyndzielnia Schronisko PTTK Szyndzielnia to jedno z najstarszych i największych schronisk w regionie. Jest niezwykłe, bo prowadzone rodzinnie już od 1969 roku. Coraz mniej takich magicznych miejsc w polskich górach. Najlepsza Szarlotka Górska w Polsce to nie jedyny powód, by odwiedzić Szyndzielnię. To piękne, łatwo dostępne miejsce – można do niej dojechać kolejką gondolową z Bielska-Białej. Dzięki temu dotrzeć do schroniska mogą nawet rodziny z małymi dziećmi czy osoby mniej pewnie czujące się w górach. Zapierający dech w piersiach widok i odbierające mowę ciasto jest dostępne dla wszystkich chętnych. Schronisko leży także w centrum Enduro Trails Bielsko-Biała, czyli specjalnie przygotowanych tras dla kolarzy górskich. To świetna baza wypadowa rowerzystów. – Oczywiście, że czujemy dumę ze zwycięstwa. Zawsze, jak jesteśmy w jakimkolwiek schronisku, mój mąż kupuje szarlotkę i mówi: „dobra, ale nie taka jak na Szyndzielni”. Jesteśmy szczęśliwi, że teraz i inni docenili tę naszą szarlotkę – śmieje się pani Justyna. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Lynn Hill na 30. Festiwalu Górskim w Lądku Zdroju. Najsłynniejsza wspinaczka świata odwiedziła Polskę
Amerykańska wspinaczka Lynn Hill przeszła do historii jako pierwsza osoba, której udało się w sposób klasyczny pokonać sławną drogę „The Nose” na przerażającej skale El Capitan. O swojej historii opowiedziała na jubileuszowej, 30. edycji Festiwalu Górskiego im. Andrzeja Zawady w Lądku Zdroju. Byliśmy tam!
„To nie tylko jedna z najlepiej wspinających się kobiet na świecie: jest jedynym z największych wspinaczy wszech czasów” – tak o Lynn Hill mówi Jon Krakauer, amerykański alpinista i pisarz. O swojej determinacji i roli kobiet we współczesnej wspinaczce opowiedziała w trakcie zakończonego w minioną niedzielę 30. Festiwalu Górskiego w Lądku-Zdroju. Niewielka wspinaczka na wielkiej skale Wizyta Lynn Hill wzbudziła spore poruszenie na terenie festiwalu – ludzie w mgnieniu oka pozostawili pełne lin, uprzęży i czekanów stoiska i tłumnie zawędrowali do największego z namiotów, który przypominał zjawiskową halę. Miejsca siedzące zapełniły się w kilka minut, a dużo osób musiało słuchać opowieści Lynn na stojąco. Przyciągnęła tłumy nie bez kozery: całe życie goniła niemożliwe i pokazywała, że nie ma barier nie do przejścia, niezależnie od płci. Niewysoka wspinaczka opowiedziała o swojej historii. Jej rodzice – w szczególności ojciec, który był inżynierem NASA – od najmłodszych lat zabierali ją wraz z rodzeństwem na różnorodne wyprawy. Zaczęła wspinać się w wieku 14 lat: wszystko z pasji do przygody. Były to lata 70. XX wieku, więc sport ten – w szczególności w Ameryce – nie był zbyt popularny. Wraz ze znajomymi przez wiele lat wspinała się… z nudów i dla zabawy. Dopiero pierwsza wizyta w Europie uświadomiła ją, że ktoś uprawia wspinaczkę profesjonalnie. – Nie wiedziałam, że ktoś bierze to na poważnie – śmieje się Hill. Pierwszy człowiek, który pokonał Kapitana Chociaż ma na koncie wiele sukcesów, najbardziej inspirująca jest z pewnością jej historia pokonania jednego z najsłynniejszych wyciągów wspinaczkowych na świecie: drogi The Nose w formacji skalnej znanej jako El Capitan. To mekka wszystkich wspinaczy – 900 metrów pionowego, litego granitu i kolebka wspinania w Stanach Zjednoczonych. Sam „Kapitan” mierzy 2307 metrów n.p.m. Jako pierwszy człowiek na świecie dokonała tego w sposób klasyczny. Oznacza to, że używany sprzęt działa tylko w przypadku odpadnięcia od ściany, a w górę wspinacz porusza się o własnych siłach. O tym wyczynie może świadczyć fakt, że do 2014 roku droga ta została pokonana zaledwie 6 razy – w tym dwukrotnie przez samą Hill. Obecnie udanych prób jest około tuzina. Superbohaterka, która nie ma już nic do udowodnienia W latach 70. wspinacze twierdzili, że El Capitan może zostać pokonany wyłącznie przez mężczyznę. Lynn Hill udowodniła im, jak bardzo się mylili – była nie tylko pierwszą kobietą, ale długo pierwszym człowiekiem, któremu udała się ta sztuka. Jest inspiracją dla wszystkich kobiet, którym powtarza się, że nie są zdolne do wielkich czynów. Polskie spotkanie ze wspinaczką wywołało owacje na stojąco i było przyczynkiem do wielu rozmów na terenie festiwalu. 30. Festiwal Górski w Lądku-Zdroju Amerykanka była tylko jednym z gości niezwykłego festiwalu w Lądku-Zdroju. Swoje prelekcje mieli także polscy himalaiści Krzysztof Wielicki i Leszek Cichy, znany belgijski (lekko zwariowany) wspinacz-muzyk-producent filmowy Sean Villanueva O’Driscoll czy Simone Moro, drugi po Jerzym Kukuczce wspinacz, który zdobył zimą cztery ośmiotysięczniki. 30. Festiwal Górski im. Andrzeja Zawady to także masa koncertów (m. in. Stare Dobrze Małżeństwo czy Myslovitz), dziesiątki stoisk ze specjalistycznym sprzętem, warsztaty czy spotkania z podróżnikami. Odbył się w dniach 4–7.09, a kto nie był, niech żałuje! A jeśli żałuje, to już zapowiedziano kolejną edycję: należy przygotować się na 3–6.09 2026 roku. Treki w dłoń i w drogę! Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Od alpejskich olbrzymów po wulkaniczne piękno. Góry we Włoszech należą do najbardziej spektakularnych w Europie
Góry we Włoszech przyciągają zarówno zapalonych narciarzy, jak i miłośników trekkingu, wspinaczki i wszystkich miłośników niesamowitych krajobrazów. Nic w tym dziwnego. Tamtejsze łańcuchy górskie bez wątpienia należą do najpiękniejszych w Europie. Nie brakuje tam wspaniałych zimowych kurortów i miejsc sprawiających wrażenie dzikich i pierwotnych.
Spis treści: W krajobrazie Włoch dominują dwa łańcuchy górskie Najwyższy czy drugi najwyższy szczyt Włoch? Nie tylko Alpy i Apeniny Włochy kojarzą się przede wszystkim z fantastycznymi plażami, nadmorskimi kurortami, antycznymi zabytkami, nastrojowymi miasteczkami i wyśmienitą kuchnią. Nie należy jednak zapominać, że słoneczna Italia ma do zaoferowania znacznie więcej atrakcji. Płaskie obszary pokrywają zaledwie 33% powierzchni kraju. Całą resztę zajmują góry i wzgórza. Takie ukształtowanie terenu stwarza wspaniałe warunki dla każdego, dla kogo najlepszą formą spędzania wolnego czasu jest uprawianie turystyki górskiej. W krajobrazie Włoch dominują dwa łańcuchy górskie Powierzchnię Włoch kształtują dwa główne łańcuchy górskie. Jeden z nich ma przebieg równoleżnikowy i oddziela Półwysep Apeniński od reszty Europy, natomiast drugi – południkowy. Mowa o Alpach i Apeninach. Górska granica, która tworzy spektakularny krajobraz Alpy rozciągają się na północy kraju i stanowią naturalną granicę z Francją, Szwajcarią, Austrią i Słowenią. To jeden z najbardziej malowniczych i zróżnicowanych krajobrazowo obszarów górskich w Europie. W Alpach Zachodnich dominują skaliste, postrzępione szczyty z pionowymi ścianami i ostrymi graniami. Gdy mowa o alpejskim krajobrazie, przed oczami najczęściej pojawia się właśnie takki widok. W najwyższych partiach występują liczne lodowce i pola firnowe, dodające panoramie nutę surowości. Nie brakuje tam śladów działalności lodowca w postaci kolistych zagłębień (tzw. cyrki lodowcowe) i dolin U-kształtnych – głębokich i szerokich, o charakterystycznym przekroju poprzecznym. Włoska część Alp obejmuje wiele pasm, a najważniejsze z nich to: Alpy Liguryjskie (otwierające łańcuch na zachodzie), Alpy Nadmorskie, Alpy Kotyjskie, Alpy Graickie, Alpy Pennińskie, Alpy Lepontyńskie, Alpy Retyckie, Dolomity, Alpy Karnickie, Alpy Julijskie (zamykające łańcuch na wschodzie). Dolomity, czyli włoski cud natury Jednym z najbardziej malowniczych i rozpoznawalnych pasm górskich we Włoszech są Dolomity. Mimo że często są utożsamiane z odrębnym łańcuchem górskim, w praktyce stanowią część Południowych Alp Wapiennych, które z kolei należą do szerszego systemu Alp Wschodnich. Prawdą jest natomiast, że mają specyficzną geologię i krajobraz i te cechy wyraźnie wyróżniają Dolomity na tle alpejskiego systemu górskiego. Skupmy się przez chwilę na tamtejszym krajobrazie, bo ten jest naprawdę niepowtarzalny. Jego najcharakterystyczniejszymi elementami są majestatyczne pionowe ściany, ostre iglice, skalne baszty i turnie wyrastające wprost z zielonych dolin. Magii tym górom dodaje zjawisko „enrosadiry”, podczas którego skąpane w promieniach zachodzącego słońca skały przybierają odcienie różu, fioletu i czerwieni. Masywy górskie są tam oddzielone głębokimi, szerokimi dolinami, dnem których płyną rzeki. W Dolomitach nie brakuje też wspaniałych górskich jezior z turkusową lub szmaragdową wodą, których tafle odbijają otaczające je szczyty. Ze względu na ich wyjątkową wartość geologiczną i krajobrazową, w 2009 roku Dolomity zostały wpisane na Listę światowego dziedzictwa UNESCO. To jednoznacznie potwierdza globalne znaczenie tych gór i ich unikatowość. „Kręgosłup” Półwyspu Apenińskiego Apeniny rozciągają się od północnego zachodu na północny wschód (na długości około 1350 km), od Ligurii aż po Kalabrię. Ciągną się przez niemal cały Półwysep Apeniński. Właśnie dlatego są nazywane jego „kręgosłupem”. Apeniny cechują się zróżnicowanym krajobrazem, jednak nietrudno zauważyć, że są znacznie łagodniejsze niż Alpy. Znaczną część tych gór pokrywają gęste lasy. W niższych partiach dominują gatunki liściaste, które jesienią zachwycają bogactwem barw. W dolnych partiach i na południu obecna jest też roślinność śródziemnomorska. Nieco wyżej pojawiają się lasy mieszane. Inaczej niż w Alpach, w Apeninach dominują bardziej zaokrąglone, łagodne grzbiety i rozległe płaskowyże. Na większych wysokościach pojawiają się rozległe hale i pastwiska, gdzie latem wypasane są krowy, owce i konie. Należy jednak wspomnieć, że nie brakuje tam także ostrzejszych, skalistych szczytów z cechami wysokogórskimi, zwłaszcza masywie Gran Sasso. Góry te dzielą się na trzy główne części: Apeniny Północne, obejmujące Apeniny Liguryjskie, Toskańskie i Umbryjskie, Apeniny Środkowe, gdzie wznosi się najwyższy szczyt łańcucha, czyli Corno Grande (2912 m n.p.m.), Apeniny Południowe, rozciągające się na południe od przełęczy Forche Candine do Kalabrii. Najwyższy czy drugi najwyższy szczyt Włoch? Najwyższym włoskim szczytem jest Mont Blanc de Courmayeur, sięgający 4748 m n.p.m. Stanowi on część potężnego masywu Mont Blanc w Alpach Graickich, na włosko-francuskim pograniczu. W tym miejscu należy jednak zaznaczyć, że zdaniem Włochów ta góra jest drugą najwyższą w ich kraju. Nie chodzi tu o kwestie pomiarowe, a o włosko-francuski spór dotyczący przebiegu granicy. Według francuskich map i publikacji, linia graniczna przebiega przez Mont Blanc de Courmayeur, więc szczyt Mont Blanc w całości znajduje się na francuskim terytorium. Z kolei Włosi uważają, że granica przebiega przez szczyt Mont Blanc. W tym kontekście należałoby uznać, że to właśnie najwyższa góra Europy jest najwyższa we Włoszech. Pomińmy kwestie polityczne i skupmy się na samym masywie, bo jest na czym. Mont Blanc to kwintesencja wysokogórskiego krajobrazu alpejskiego. Góry z rozległymi polami firnowymi, o surowej, skalistej formie, są pokryte potężnymi czapami wiecznego śniegu i lodowcami. Imponujące pionowe ściany stanowią wyzwanie nawet dla najbardziej wprawionych wspinaczy. Poszczególne wierzchołki masywu łączą ostre grzbiety i przełęcze, tworząc niezwykle wymagające trasy wysokogórskie. Ze względu na wysokość, panują tam ekstremalne warunki pogodowe. Nie tylko Alpy i Apeniny Góry we Włoszech kojarzą się przede wszystkim z Alpami i Dolomitami. Nie można zapomnieć, że tamtejszy górski krajobraz, zwłaszcza w wyspiarskiej części kraju, kształtują także wulkany. Ze względu na położenie w strefie aktywnej sejsmicznie, Włochy są domem dla wielu wulkanów, zarówno aktywnych, jak i uśpionych i wygasłych. Oto kilka przykładów. Etna. Majestatyczny stratowulkan jest najwyższym (około 3357 m n.p.m.) aktywnym wulkanem w Europie. Ma cztery główne kratery centralne i wiele wygasłych kraterów bocznych. Na niższych stokach występuje tam bujna roślinność, ale wyżej krajobraz staje się surowy, iście księżycowy. Wezuwiusz. Stratowulkan górujący nad Zatoką Neapolitańską osiąga wysokość około 1281 m n.p.m. Jego obecny stożek wyrósł w kalderze utworzonej podczas erupcji z 79 roku. Żyzne stoki sprzyjają uprawie winorośli, owoców i warzyw. Stromboli. To wyspa wulkaniczna, która w zasadzie w całości jest wielkim stratowulkanem. Masywny stożek wznosi się z głębokości około 2300 metrów pod poziomem morza i osiąga wysokość 926 metrów. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
„Jak Tatry skrzyżowane z Bieszczadami”. Góry Fogaraskie to mało znana perełka Rumunii
Góry Fogaraskie to najwyższe pasmo w całej Rumunii. Szczyty przekraczają tu 2500 metrów, a szlaki wiodą przez polodowcowe jeziora, owcze pastwiska i surowe górskie przełęcze.
W tym artykule: Owce w Górach Fogaraskich Najwyższy szczyt Rumunii Przewodnik po Górach Fogaraskich Rumuńskie przysmaki Góry Fogaraskie – co warto wiedzieć? Czy są tu niedźwiedzie? – pytamy szefową schroniska, przy którym chcemy rozstawić nasz namiot. – Czasem przychodzą. Ale turystów raczej nie ruszają, bo wolą polować na owce – pada odpowiedź. Słowo „raczej” nie uspokaja, bo czytaliśmy w prasie o przypadkach atakowania ludzi przez rumuńskie miśki, ale szczęście w nieszczęściu stado pasących się owiec mamy w pobliżu. Nasze pytanie nie jest wcale bezzasadne – 50 proc. europejskiej populacji niedźwiedzi brunatnych, czyli ok. 6,2 tys. osobników, żyje właśnie w Rumunii, w dużej mierze w Górach Fogaraskich. A i tak jest ich tu dużo mniej niż w latach 80. XX w. Polowania na te zwierzęta uwielbiał rumuński dyktator Nicolae Ceauşescu. Za jego sprawą o niedźwiedzie specjalnie dbano – nie dość, że ich liczba doszła wówczas do 8 tys., to jeszcze – dla lepszego wyglądu – serwowano im witaminy i proteiny. Na razie tutejsze niedźwiedzie instytucjonalnej ochrony wciąż się nie doczekały. Ale bez wątpienia czują się panami okolicy. Na własne oczy widzę zdjęcia wielkiego miśka, który rozsiadł się tuż przy ruchliwej drodze i nie zamierza się nigdzie ruszać. Nie dziwią porozwieszane w wielu miejscach tablice z prośbą, by nie zostawiać w koszach na śmieci żadnej żywności, a w razie spotkań ze zwierzętami – ich nie dokarmiać. Owce w Górach Fogaraskich Nocujemy nad malowniczym jeziorkiem przy cabanie Podragu (cabana to rumuńskie określenie schroniska). To dobra baza wypadowa na Moldoveanu (2544 m) – najwyższą górę Rumunii. Mamy do przejścia ok. 4 godz. w każdą stronę, ale droga się nie dłuży, bo widoki są wyjątkowe. Popularna nazwa tych gór to Alpy Fogaraskie, co rzecz jasna jest mocno nobilitujące, aczkolwiek określenie „Alpy” jest trochę na wyrost. Choćby dlatego, że nie ma tu żadnych lodowców. Mnie Góry Fogaraskie przypominają Tatry skrzyżowane z Bieszczadami. W liczącym 72 km paśmie jest aż 40 szczytów osiągających pułap 2,4 tys. m n.p.m., z kolei 107 przekracza 2 tys. m. Mimo całkiem imponujących wysokości góry te aż do samych wierzchołków porośnięte są trawą, co przywodzi na myśl połoniny. No a jak trawa, to i tereny wypasów – w ciągu prawie tygodnia, jaki spędzamy w Górach Fogaraskich, nie ma dnia, żebyśmy nie zaliczyli spotkań z owcami. Czasem są zupełnie daleko, przypominając białe pędraki na zielonym dywanie, czasem zaś z bliska podziwiamy, jak zaganiane przez kudłate psy karnie i w szyku zmierzają do jeziorek będących wodopojami. Zdarza się też, że pojawiają się wprost na naszej drodze – uwagę na siebie zwracają zwłaszcza nieufnie spoglądające na nas rogate barany. Turystów jest mało, może dlatego, że daleko stąd do jakiejkolwiek cywilizacji – zdobycie Moldoveanu to dla przeciętnego wędrowca wycieczka minimum dwudniowa. Ale jeśli ktoś już się na szlaku trafi, jest oczywiście wymiana pozdrowień. „Buna!”, czyli rumuńskie „cześć!”, to jedno ze słówek, które najszybciej nam się utrwala. Drugim jest „dupa”, co oznacza niewinne „po”, w znaczeniu: „później”. Jak dobrać buty trekkingowe? Najważniejsze wskazówki Jak dobrać buty trekkingowe? Czym się kierować przy wyborze odpowiedniego modelu? Które sprawdzą się najlepiej podczas górskich wędrówek? Odpowiedzi na te pytania i wiele innych znajdzieci... Najwyższy szczyt Rumunii Główny czerwony szlak, którym idziemy mniej więcej w linii wschód-zachód, w dużej mierze prowadzi granią stanowiącą granicę między dwiema historycznymi krainami Rumunii. Rozciągającą się od strony południowej Wołoszczyzną oraz Siedmiogrodem, zwanym też Transylwanią, po stronie przeciwnej. Różnica widoczna jest w ukształtowaniu terenu – stoki południowe są łagodniejsze, podczas gdy od północy trudniej dostępne, skaliste, bardziej strome. Ale oto wyłania się Moldoveanu, nasz cel, zwany potocznie Wielkim Namiotem. Faktycznie, kiedy patrzymy na niego z dala, z perspektywy naszego szlaku, jego kształt może się kojarzyć z pasterskim namiotem. Ciekawa jest jego szczytowa grań, z oddali niemalże płaska, bo łącząca go z trzecim pod względem wysokości rumuńskim szczytem – Viștea Mare (2527 m). Obie te góry przedziela niewielki uskok, jak się potem okaże – najtrudniejszy na trasie moment, w którym ci, co mają lęk wysokości, mogą mieć nieco problemów. Na ich szczęście są tam łańcuchy. Na szczyt wchodzimy dość szybko. Nie jest to typowa góra wspinaczkowa, raczej trekkingowa. Choć w paru miejscach trzeba użyć nie tylko nóg, ale i rąk. U celu widzimy mnóstwo ludzi. Trochę jesteśmy zdziwieni, ale w sumie niesłusznie. Dochodzą tu szlaki od kilku stron, a zdjęcie z flagą powiewającą na najwyższej w Rumunii (tym samym zaliczanej do Korony Gór Europy) górze chce mieć każdy, kto wybrał się na trekking po Górach Fogaraskich. Przy okazji warto wyjaśnić, skąd wzięła się nazwa szczytu. Według legendy stosowana obecnie na mapach wersja nawiązuje do niejakiego Iona Moldoveanu, mołdawskiego pasterza, który w połowie XIX w. pasał w tych okolicach owce. Ale jest też inna wersja. Wcześniej mówiono o tej górze: Cioaca Moldoveanului, czyli Szczyt Mołdawii. Mołdawia to nie tylko kraj, ale też jedna z krain geograficzno-historycznych. Należy obecnie po części do Rumunii, a po części do Ukrainy i Republiki Mołdawii. Po powrocie do namiotu postanawiamy uczcić zdobycie szczytu kupionym w schronisku winem. Rumuńskim rzecz jasna. Podpytujemy szefową cabany, jak transportują zaopatrzenie do schroniska? – Ano tak! – śmiejąc się, wskazuje na „zaparkowane” na zewnątrz osiołki. Przewodnik po Górach Fogaraskich Następnego dnia wracamy już do cywilizacji, co oznacza, że mamy jakieś pięć godzin całkiem wymagającej wędrówki. W kilku miejscach obserwujemy kozice – sporo ich tutaj. Potem przerzucam się na wyszukiwanie co ciekawszych egzemplarzy miejscowej flory. Zwracam uwagę zwłaszcza na różowe goździki lodowcowe, które w Polsce są bardzo rzadkie, a tutaj rosną na pęczki. Przerwę na batony energetyczne robimy przy Smoczym Oknie (rum.: Fereastra Zmeilor). Okno to nic innego jak stworzony przez naturę skalny łuk, w którym zamiast smoka chętnie pozują do zdjęć turyści. Kolejny przystanek to Lacul Capra, czyli Jeziorko Kozy czy raczej Kozicy. Urocze miejsce, ze szmaragdową wodą i w otoczeniu wzgórz, jest też skupiskiem namiotów – w sumie to aż się prosi, by zatrzymać się tutaj na noc. Po sąsiedzku stoi obelisk wykonany z białego marmuru – smutna pamiątka po czwórce speleologów, którzy zginęli tu w 2002 r. w śnieżnej lawinie. Niestety okolica zimą jest dość lawinowa. Trochę dalej, na stokach, gdzie są wyciągi, 17 kwietnia 1977 r. życie straciło aż 26 osób, głównie z grona młodzieży, która przyjechała na obóz narciarski. Sudety nie gorsze niż Karpaty! Sprawdź, dlaczego warto tu przyjechać Przygotowaliśmy dziesięć sudeckich propozycji. Od szlaków, po karczmy! Bo jak na żurek to... najlepiej tutaj. Naszą wędrówkę kończymy w kolejnym dniu nad jeziorem Bâlea (2034 m n.p.m.). To takie tutejsze Morskie Oko, chociaż Rumunii na tego typu pozostałości po dawnych lodowcach używają określenia: Błękitne Oko (w tym przypadku: raczej ciemnogranatowe). Przy ładnej pogodzie są tu prawdziwe tłumy. Od strony północnej można tu łatwo dojechać wagonikiem kolejki linowej, poza tym dosłownie obok przebiega trasa słynnej Drogi Transfogaraskiej. Jej liczący ok. 90 km główny odcinek w różnych rankingach zaliczany jest do najbardziej spektakularnych dróg Europy. Rzeczywiście, serpentyny które wiją się, docierając docelowo na wysokość 2042 m n.p.m., zapierają dech chyba każdemu. Wolę nie myśleć, jaka to zmora dla kolarzy pokonujących je w ramach rozgrywanych tu wyścigów kolarskich. Wbrew temu, co można by dziś sądzić, Drum National 7C (tak jest opisywana na mapach) powstała wcale nie na potrzeby turystów, ale dla celów militarnych. Wybudowano ją w latach 1970–1974 na polecenie Nicolae Ceaușescu, który, obawiając się inwazji ZSRR, chciał mieć możliwość szybkiego przerzucenia wojsk przez Karpaty. Nie trzeba dodawać, że przedsięwzięcie było karkołomne. Problemem było nawet nie tyle położenie asfaltu na takiej wysokości, ale w ogóle przygotowanie skalistego terenu pod całe przedsięwzięcie. Wiązało się to również z postawieniem ponad 800 mostów, kilkudziesięciu wiaduktów i wydrążeniem 5 tuneli (jeden z nich, liczący 884 m, do tej pory jest najdłuższym tunelem Rumunii). Koszty budowy były monstrualne, zginęło kilkaset osób (oficjalnie 40), a o skali ingerencji w naturę świadczy to, że zużyto 6 mln kg dynamitu. Dziś malownicza trasa przecinająca Karpaty nazywana jest Szaleństwem Ceaușescu i stanowi jedną z najsłynniejszych rumuńskich atrakcji turystycznych. Choć trzeba pamiętać, że otwarta jest jedynie latem – śnieg w jej górnych partiach zalega nawet do końca czerwca. Rumuńskie przysmaki Zanim zjedziemy Drogą Transfogaraską w dół, dajemy sobie jeszcze czas na zakupy. Koło parkingu przy jeziorze stoją stragany. Pełno na nich produktów domowej roboty. Jest kolorowo, pachnąco, no i smacznie – zanim się coś kupi, wszystkiego można spróbować. Na ladach: sery, wędliny, soki, dżemy, wszelkiego rodzaju nalewki i obowiązkowo – sztandarowa w Rumunii śliwowica. I wreszcie zakuski (rum. zacuscă), czyli fantastyczne przeciery z papryki, pomidorów czy bakłażanów. Zawartość jednego z kupionych słoiczków razem ze świeżym, ciepłym jeszcze chlebem zjadamy na finiszu Drogi Transfogaraskiej, na pikniku urządzonym nad sztucznym jeziorem powstałym po wybudowaniu potężnej tamy, przez którą przejeżdżamy. Okoliczne wzgórza tu już są niskie, zalesione, ale hen na horyzoncie majaczą gdzieś jeszcze łyse, wyniosłe, budzące respekt wierzchołki naszych – teraz już dobrych znajomych – Gór Fogaraskich. Diabeł tkwi w szczegółach, czyli jak przygotować się do wyjazdu w góry Na pytanie, kiedy najlepiej jechać w góry, bez wahania odpowiada: latem. Z Anną Szczepaniak, licencjonowaną trenerką CrossFitu i organizatorką górskich obozów, rozmawiamy między innymi o t... Góry Fogaraskie – co warto wiedzieć? Dojazd: Najwygodniej autem; z Warszawy w Góry Fogaraskie jest 1,1 tys. km, co przekłada się na 16 godz. jazdy. Góry Fogaraskie to góry dość dzikie, polecane raczej doświadczonym turystom. Zdarzają się odcinki eksponowane, z łańcuchami, a w razie konieczności wezwania pomocy trzeba pamiętać,że nie wszędzie jest zasięg telefonii komórkowej. Dużo wypadków zdarza się zimą (lawiny), zaś latem problemem są burze, zwłaszcza na szlakach biegnących graniami. Tekst ukazał się na łamach magazynu „National Geographic Traveler Extra. Rumunia + Bułgaria – 19 podróży życia” (nr 02/maj-lipiec 2022).
Góry Pieprzowe są malutkie, ale przyciągają czymś innym. To fenomen na skalę Polski
Góry Pieprzowe intrygują już samą swoją nazwą. Gdzie są położone? I czy rzeczywiście można nazywać je górami, czy może jednak są to pagóry? Tym razem ruszamy w podróż do rezerwatu przyrody pod Sandomierzem.
Spis treści: Góry Pieprzowe – Sandomierz Flora i fauna Gór Pieprzowych Rezerwat przyrody Góry Pieprzowe Góry Pieprzowe – szlaki Góry Pieprzowe w niczym nie przypominają Tatr czy położonych względnie niedaleko Gór Świętokrzyskich. Chodzi nie tylko o różnice w wysokościach. Mimo to Góry Pieprzowe przyciągają turystów odwiedzających okolice Sandomierza. Doczekały się nawet własnego rezerwatu przyrody. Góry Pieprzowe – Sandomierz Sandomierz jest uważany za jedno najpiękniejszych miast w Polsce. To zasługa nie tylko historycznej architektury, ale też malowniczego położenia. Tzw. mały Rzym rozciąga się na siedmiu wzgórzach, a przecina go Wisła. W ostatnich latach miasto zyskało również na popularności dzięki serialowi „Ojciec Mateusz”, którego akcja toczy się między innymi w Sandomierzu. Na miejscu są organizowane wycieczki śladami serialowych bohaterów. Powodów, aby odwiedzić ten urokliwy zakątek Polski, jest jednak znacznie więcej. Jednym z nich są też mało znane Góry Pieprzowe. To jedno z najbardziej fascynujących miejsc w Polsce, zarówno pod względem geologicznym, jak i przyrodniczym. Położone nad Wisłą, na skraju Wyżyny Sandomierskiej, Góry Pieprzowe charakteryzują się surowym krajobrazem, stromymi zboczami oraz głębokimi jarami. Nie są jednak szczególnie wysokie. Ich najwyższe wzniesienia sięgają niespełna 200 m n.p.m. Różnica wysokości między ich krawędzią a doliną Wisły wynosi około 40–60 metrów. To właśnie w Górach Pieprzowych można zobaczyć jedne z najstarszych skał osadowych w Polsce. Ich budulcem są brunatnoszare łupki kambryjskie, powstałe około 500 milionów lat temu na dnie pradawnego morza. Procesy geologiczne związane z orogenezą sandomierską doprowadziły do ich silnego sfałdowania. Współcześnie warstwy skalne ustawione są niemal pionowo, a w niektórych miejscach nawet przewrócone. Charakterystyczna nazwa gór pochodzi najprawdopodobniej od sposobu wietrzenia tych skał. Łupki rozpadają się na drobne fragmenty, które swoim kształtem i barwą przypominają ziarna pieprzu. W nielicznych miejscach można znaleźć skamieniałości kambryjskich trylobitów (Paradoxides i Agnostus) oraz ramienionogów (Lingulella). Są one jednak niezwykle rzadkie. Flora i fauna Gór Pieprzowych Góry Pieprzowe to nie tylko geologiczna ciekawostka, ale również unikatowy obszar przyrodniczy. Występuje tu największe w Polsce naturalne skupisko dzikiej róży. Wiosną i latem pagóry pokrywają się białymi i różowymi kwiatami, a jesienią dojrzewają liczne czerwone owoce. Liczne gatunki roślin ciepłolubnych, takich jak miłek wiosenny, ostnica Jana czy kocanki piaskowe, sprawiają, że teren ten jest niezwykle cenny dla botaników. Roślinność stepowa i murawy kserotermiczne, charakterystyczne dla suchych i nasłonecznionych stoków, przyciągają wiele gatunków owadów, w tym rzadkie motyle. Bogactwo flory sprzyja także różnorodności fauny. Góry Pieprzowe są siedliskiem dla licznych ptaków śpiewających. Skalne zakamarki zamieszkują z kolei jaszczurki oraz drobne ssaki. Obszar ten objęto ochroną w formie rezerwatu przyrody, który ma na celu zachowanie unikatowego ekosystemu. Rezerwat przyrody Góry Pieprzowe Rezerwat przyrody Góry Pieprzowe został utworzony w 1979 roku na powierzchni 17,83 ha. To jeden z nielicznych w Polsce rezerwatów stepowych. Rezerwat obejmuje murawy kserotermiczne oraz zarośla ciepłolubne. Jego podłoże stanowią silnie zwietrzałe łupki kambryjskie, które ulegając erozji, tworzą charakterystyczne usypiska skalne. Dzięki specyficznemu mikroklimatowi i podłożu wykształciły się tutaj rośliny charakterystyczne dla środowisk stepowych i murawowych. Najbardziej znanym elementem flory są wspomniane już dzikie róże. Oprócz nich można tu spotkać głogi, wisienki stepowe oraz wiele gatunków trawiastych, takich jak ostnica Jana i miłek wiosenny. Bogata roślinność rezerwatu sprzyja obecności wielu gatunków owadów ciepłolubnych, w tym rzadkich motyli, chrząszczy oraz błonkoskrzydłych. Szczególnie interesujące są południowe gatunki ślimaków i pajęczaków, które znalazły tu dogodne warunki do życia. Warto podkreślić, że rezerwat przyrody Góry Pieprzowe ma charakter ochrony częściowej. To oznacza, że na jego terenie prowadzone są działania mające na celu zachowanie i odbudowę cennych zbiorowisk roślinnych oraz ochrona siedlisk rzadkich gatunków owadów. Góry Pieprzowe – szlaki Dzięki bliskości Sandomierza Góry Pieprzowe można odwiedzić przy okazji zwiedzania miasta. W ten sposób połączymy odkrywanie historycznych zabytków z podziwianiem niezwykłej przyrody i geologicznych fenomenów. Pieszą wycieczkę najlepiej zaplanować na miesiące wiosenne i letnie. Turyści mogą przemierzać trasy spacerowe prowadzące przez malownicze wąwozy i grzbiety. Z wyższych pagórów rozpościerają się widoki na sandomierskie krajobrazy. To idealne miejsce na relaksujące wędrówki, fotograficzne plenery oraz kontakt z dziką naturą. Nie zastaniemy tam tłumów wędrowców. Przez Góry Pieprzowe przebiega tylko jeden oficjalny szlak turystyczny – czerwony. Trasa prowadzi z Gołoszyc do Piotrowic. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Góry Smocze nie są zamieszkane przez smoki. Zachwycają za to szamańskimi malunkami
Góry Smocze, mimo że ich nazwa brzmi jak prosto z powieści Tolkiena, istnieją naprawdę. I choć nie żyją tam współczesne smoki, swoimi krajobrazami i tak przywodzą na myśl baśnie. Gdzie ich szukać? Ruszamy na południe.
Spis treści: Góry Smocze na mapie Malowidła naskalne w Górach Smoczych Góry Smocze – flora i fauna Turystyka w Górach Smoczych Gdzie leżą Góry Smocze? Podróż przez to malownicze pasmo górskie warto zacząć właśnie od spojrzenia na mapę. Góry Smocze nie leżą w Europe, nie leżą w też w Nowej Zelandii czy Islandii, które często są kojarzone z baśniowymi stworzeniami. Góry Smocze wypiętrzyły się w Afryce, a dokładnie niemal na samym jej południowym końcu. Góry Smocze na mapie Góry Smocze są najwyższymi górami w Republice Afryki Południowej. Rozciągają się na długości około 1000 km z południowego zachodu na północny wschód, z północno-zachodnim zakolem tworzącym północno-wschodnią granicę Lesotho z Afryką Południową. W isi-Zulu, języku ludu Zulu, nazywane są „uKhahlamba”, „barierą włóczni”. Najwyższy szczyt to Thabana Ntlenyana (3482 m). Inne, niewiele niższe, znane szczyty wśród wspinaczy to między innymi: Mafadi (3450 m), Makoaneng (3416 m), Champagne Castle (3377 m). Wszystkie leżą na popularnym wśród turystów terenie Cathedral Peak, który graniczy z Lesotho. Na północ od Lesotho pasmo maleje, a Góry Smocze nie są tam już tak wysokie. Według UNESCO pasmo to charakteryzuje się „wyjątkowym pięknem natury, jakie ujawniają wznoszące się bazaltowe skarpy, ostre, dramatyczne cięcia i złote piaskowce”. Jego historia geologiczna sprawia, że ​​jest to jedno z największych pasm górskich na świecie. Różnorodność terenu zapewnia ochronę dużej liczbie gatunków endemicznych i zagrożonych w skali globalnej, zwłaszcza ptaków i roślin. Znajduje się tam również wiele jaskiń i schronisk skalnych, w tym największa i najgęstsza grupa malowideł w Afryce na południe od Sahary. Malowidła tworzył lud San na przez 4000 lat. Malowidła naskalne w Górach Smoczych Sztuka naskalna ludu San w Górach Smoczych stanowiła coś więcej niż tylko sposób przekazywania wiedzy. Wiele malowideł było pewnego rodzaju magazynami nadprzyrodzonej mocy. Skały, na których tworzono obrazy, pełniły funkcję granicy między światem materialnym a duchowym. Jednym z najczęściej przedstawianych zwierząt w malowidłach Gór Smoczych jest eland (ssak z rodziny wołowatych, przypomina antylopę). Artyści ukazywali go w różnych pozach i perspektywach, z dbałością o detale. Motyw umierającego elanda często pojawia się w sztuce naskalnej San, co ma głębokie znaczenie rytualne. W języku San słowo oznaczające śmierć jest tożsame z określeniem głębokiego transu. Dlatego też malarze San przedstawiali umierające elandy w ścisłym związku z wizerunkami tancerzy w transie. Zarówno zwierzęta, jak i szamani przechodzili przez podobne etapy – drżenie, pocenie się, krwawienie z nosa, aż do ostatecznego załamania. San opisywali swoje doświadczenia poza ciałem jako uczucie latania, co również często znajduje odzwierciedlenie w ich malowidłach. Najważniejszym rytuałem San był taniec uzdrawiający, zwany również transowym. Tego rodzaju rytuały do dziś praktykowane są przez niektóre grupy San zamieszkujące Kalahari. Tancerze przez wiele godzin tupią w rytm bębnów i śpiewu, tworząc krąg wokół ogniska. Kobiety akompaniują im klaskaniem i śpiewem. Po długim tańcu niektórzy z uczestników wchodzą w trans, doświadczając stanów świadomości pozwalających na podróże do świata duchów. Tancerze, którzy regularnie praktykują trans i wykorzystują swoje doświadczenia poza ciałem, są określani jako szamani. W społecznościach San do 40% członków mogło praktykować szamanizm, co świadczy o głębokim zakorzenieniu tych wierzeń i praktyk w ich kulturze. Malowidła naskalne Gór Smoczych są nie tylko świadectwem artystycznej wrażliwości ludu San, ale także zapisem ich duchowych podróży i kosmologicznych wierzeń. Góry Smocze – flora i fauna Ze względu na dużą rozpiętość wysokościową (od 600 do ponad 3400 m n.p.m.) Góry Smocze charakteryzują się zróżnicowaną roślinnością i bogactwem gatunków zwierząt. Flora pasma górskiego obejmuje zarówno trawiaste sawanny na niższych wysokościach, jak i gęste lasy oraz alpejskie łąki na wyżej położonych terenach. Występują tu liczne endemiczne gatunki roślin, m.in. lobelie, protee i aloesy. W niższych partiach rosną także akacje i wiecznie zielone lasy. Góry Smocze zamieszkują liczne ssaki, w tym wspomniane już elandy, lamparty, pawiany, a także rzadkie gatunki antylop, jak gnu białobrode czy oribi. Niebo przecinają między innymi orły, sekretarze i sępy przystosowane do wysokogórskich warunków. Turystyka w Górach Smoczych Góry Smocze przyciągają miłośników przyrody, wspinaczki oraz fotografii krajobrazowej. Niezwykłe formacje skalne, głębokie wąwozy i malownicze wodospady tworzą doskonałą scenerię dla aktywnego wypoczynku. Jednym z najważniejszych punktów turystycznych jest Park Narodowy uKhahlamba-Drakensberg, wpisany na listę UNESCO. Przebiegają przez niego liczne szlaki trekkingowe, zarówno dla początkujących, jak i zaawansowanych turystów. Popularnymi trasami są np. wędrówka na amfiteatr Gór Smoczych oraz szlak prowadzący na najwyższy szczyt regionu – Thabana Ntlenyana. Region przyciąga także wspinaczy skalnych oraz paralotniarzy, oferując spektakularne widoki i dogodne warunki do uprawiania sportów ekstremalnych. Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Słowacja: atrakcje i ukryte perełki. Wiele z nich leży zaraz za polską granicą
Oto fascynująca Słowacja. Atrakcje i miejsca, które czekają na odkrycie, zadowolą nawet najbardziej wymagających turystów. Od majestatycznych Tatr, przez malownicze zamki, aż po urokliwe jaskinie i klimatyczne miasta. Nasi południowi sąsiedzi mają to wszystko. Sprawdź, dlaczego jeszcze Słowacja to idealny kierunek zarówno na weekendowy wypad, jak i dłuższą wyprawę.
Spis treści: Słowacja – góry to chluba tego kraju Słowacja – atrakcje przy granicy z Polską Atrakcje Słowacji: co warto zobaczyć? Słowacja: gdzie na narty? Co warto kupić na Słowacji? Nasz dzisiejszy kierunek to pozornie dobrze znana Polakom Słowacja. Atrakcje tego niewielkiego kraju przyciągają coraz więcej turystów z całej Europy. Republika Słowacka w obecnym kształcie powstała w 1993 roku, po rozpadzie Czechosłowacji. To 128. państwo na świecie pod względem wielkości, z powierzchnią wynoszącą 49 034,7 km kw. Słowacja od 2004 roku należy do Unii Europejskiej. W jej granicach mieszka ponad 5,4 mln ludzi – w większości Słowaków, ale także mniejszości węgierskiej (8%) i romskiej (2%). Słowacja oprócz Polski graniczy także z Czechami, Austrią, Węgrami i Ukrainą. Słowacja – góry to chluba tego kraju Pod względem ukształtowania terenu Słowacja jest krajem górskim. Większość jej terytorium zajmują pasma Karpat Zachodnich, w tym Tatry, Rudawy Słowackie i Mała Fatra. Do Słowacji należy też fragment Bieszczad i Wyhorlat. Słowacja dzieli z Polską dostęp do Tatr Wysokich. To w granicach naszych sąsiadów położony jest najwyższy tatrzański szczyt – Gerlach (2655 m) – a także szczyty zajmujące drugie i trzecie miejsce co do wielkości. Są to Łomnica (2634 m) oraz Lodowy Szczyt (2,627 m). Pozostałą powierzchnię Słowacji zajmują kotliny śródgórskie oraz nieliczne niziny. Kraj może również poszczycić się gęstą siecią rzek, w większości wpadających do Dunaju. Słowacja słynie z turystyki górskiej. Przyjeżdżają tu wielbiciele długich pieszych wędrówek oraz sportów zimowych. Ruch w górskich ośrodkach turystycznych trwa cały rok. Słowacja oferuje nie tylko malownicze krajobrazy, ale i dobrze przygotowaną infrastrukturę górską. Nieoczywistą perełką jest także stolica państwa, leżąca nad Dunajem Bratysława. Wielu podróżujących odwiedza ją i zatrzymuje się na kilka dni, by zwiedzić lokalne zabytki. Słowacja – atrakcje przy granicy z Polską Z Polski na Słowację można dostać się różnymi środkami transportu. Większość Polaków wybiera podróż samochodem ze względu na bliską odległość, wygodę i dobrze utrzymane słowackie drogi. Należy jednak przygotować się na to, że oznakowanie nieco różni się od polskiego. Po Słowacji można także wygodnie poruszać się koleją. Polacy zazwyczaj rozumieją język słowacki, choć powszechnie używany jest też czeski i angielski. Te miejsca warto odwiedzić, jeśli jesteś na wakacjach w Zakopanem lub okolicach i chcesz skoczyć na jeden dzień do naszych południowych sąsiadów. Tatralandia w Liptowskim Mikułaszu Tatralandia to jeden z największych parków wodnych w Europie Środkowej. Leży niedaleko granicy z Polską (godzinę jazdy autem z Chochołowa). Dzięki całorocznej ofercie atrakcji jest to idealne miejsce zarówno na letni, jak i zimowy wypoczynek. Latem Tatralandia przyciąga małych i dużych licznymi basenami, zjeżdżalniami wodnymi oraz strefą z falami i tropikalnym klimatem. W ofercie są także sporty wodne, strefy rekreacyjne i animacje dla dzieci. Zimą aquapark oferuje z kolei możliwość kąpieli w podgrzewanych basenach termalnych na świeżym powietrzu z widokiem na ośnieżone szczyty Tatr. Wewnątrz kompleksu można też korzystać z relaksujących saun, grot solnych oraz zabiegów spa. Pieniński Park Narodowy i spływ Dunajcem Tuż przy granicy z Polską znajduje się słowacka część Pienin, gdzie turystów zachwyca spływ Dunajcem – malownicza trasa prowadząca przez Przełom Dunajca. Podczas spływu można podziwiać Trzy Korony i Sokolicę, a także urokliwy krajobraz Pienin. Po słowackiej stronie leży miejscowość Czerwony Klasztor, znana z zabytkowego klasztoru kartuzów i tradycji flisackich. Zamek Orawski Zamek ten wznosi się na wysokiej skale nad rzeką Orawą, niedaleko granicy z Polską. Jego historia sięga XIII wieku. Kompleks składa się z licznych budynków, wież i dziedzińców, a wewnątrz mieści się muzeum historyczne. To jeden z najlepiej zachowanych średniowiecznych zamków na Słowacji. Jest więc doskonałym celem wycieczek dla miłośników historii. Jezioro Szczyrbskie (Štrbské Pleso) Położone na południowych stokach Tatr Wysokich jezioro Szczyrbskie leży zaledwie kilkadziesiąt kilometrów od granicy polsko-słowackiej. Jest to jedno z najpopularniejszych miejsc w Tatrach Słowackich, przyciągające turystów pięknymi widokami, trasami spacerowymi oraz ośrodkami sportów zimowych. Jaskinia Bielańska (Belianska jaskyňa) Jaskinia Bielańska to jedna z najbardziej znanych i dostępnych jaskiń na Słowacji. Znajduje się w Tatrach Bielskich, niedaleko miejscowości Tatrzańska Kotlina, blisko granicy z Polską. Jest jedyną jaskinią w tej części Tatr udostępnioną turystom. Zwiedzający mogą podziwiać malownicze formacje skalne, stalaktyty, stalagmity i podziemne jeziorka. Trasa turystyczna ma długość około 1,3 km i jest oświetlona, co ułatwia podziwianie wnętrza jaskini. Wycieczka trwa około godziny. Zamek w Starej Lubowli Zamek w Starej Lubowli góruje nad miejscowością o tej samej nazwie. Znany jest z pięknych widoków, bogatej historii oraz skansenu z tradycyjną słowacką architekturą drewnianą. W przeszłości zamek był miejscem przechowywania polskich insygniów koronacyjnych. Można tu zwiedzić ekspozycję historyczną oraz podziwiać panoramę Pienin. Jaka waluta obowiązuje w Słowacji? Słowacja od 2009 roku należy do strefy euro. Przy granicy można płacić złotówkami, podobnie jak w Czechach. Niestety, kurs i przeliczenie są bardzo niekorzystne, lepiej więc przygotować europejską walutę. Atrakcje Słowacji: co warto zobaczyć? Słowacja to kraj w większości górski i to właśnie na górach koncentruje się miejscowa turystyka. Na terenie państwa znajduje się wiele szlaków turystycznych. Podróżujący nie tylko zwiedzają jaskinie i pokonują długie, malownicze trasy. Odwiedzają też słowackie miasta, w tym Bratysławę, stolicę kraju. Wędrując po górskich szlakach, można też napotkać majestatyczne zamki. Niektóre z nich są dobrze utrzymane i udostępnione zwiedzającym, po niektórych zostały tylko romantyczne ruiny. Nie brakuje też drewnianych kościółków wpisanych na listę UNESCO. Co zobaczyć na Słowacji? Te miejsca warto uwzględnić w planach. Bratysława Mieszka tu około 450 tys. osób. Co zachwyca turystów w Bratysławie? Dobrze zachowane, średniowieczne śródmieście, przepiękny i monumentalny Zamek Bratysławski na wzgórzu, gotycki ratusz, Pałac Prezydencki oraz liczne obiekty sakralne pochodzące z okresu gotyku, baroku i secesji. Miły czas spędzimy na terenie urokliwego rynku i w Słowackim Teatrze Narodowym. Słowacki Raj Malownicza część Słowackich Rudaw, pełna rowerowych i pieszych szlaków turystycznych. Wiele z nich ma bardzo atrakcyjny przebieg. Na przykład przez dno wąskich wąwozów lub przełom Hornadu (są tam kładki umocowane w litej skale ponad rzeką). Można tu zwiedzić między innymi ruiny klasztoru z końca XIII wieku. W Słowackim Raju znajduje się także Dobszyńska Jaskinia Lodowa, jeden ze słowackich rezerwatów przyrody i zarazem jedna z wielu znajdujących się na terenie kraju malowniczych jaskiń udostępnionych zwiedzającym. Vlkolínec Niewielka osada na Liptowie, wpisana w roku 1993 na listę światowego dziedzictwa. Na jej całym terenie można podziwiać typowe, słowackie budownictwo górskie. To miejsce położone z dala od zgiełku miast, spokojne, o magicznej atmosferze. Teren samej dawnej osady Vlkolínec to częściowo zamieszkany skansen. Zamek Spiski Jedne z piękniejszych słowackich ruin. Zamek, a właściwie cały kompleks zamkowy, wznosi się na wzgórzu i zajmuje obszar około 4 ha. Część murów obronnych udało się odbudować, jednak większość obiektu jest zrujnowana. Zamek Spiski widnieje na liście UNESCO. Mieści się tu małe muzeum prezentujące historię miejsca oraz spacerowa ścieżka edukacyjna. Zamek w Trenczynie Wznoszący się malowniczo na wzgórzu ponad miastem Trenczyn, zamek z daleka przykuwa wzrok turystów. Jego historia sięga XI wieku, kiedy powstał, aby by pełnić funkcję zamku królewskiego. Park Narodowy Połoniny Jeden z licznych obszarów chronionych i malowniczych terenów przyrodniczych na Słowacji. Położony jest we wschodniej części kraju, także przy polskiej granicy. Na jego terenie znajdują się trzy puszcze wpisane na listę UNESCO. Żyje tu między innymi żubr górski. Park Narodowy Połoniny to jego ostatnie naturalne siedlisko na Słowacji. Słowacja: gdzie na narty? Słowacja to też raj dla narciarzy, również z Polski. Sezon na stokach trwa tu od listopada/grudnia aż do wiosny. Tatrzańska Łomnica To jeden z najbardziej znanych ośrodków narciarskich w Tartach. Oferuje 12 nartostrad o łącznej długości ponad 12 km. Do dyspozycji narciarzy są też koleje gondolowe, krzesełkowe i orczykowe. W pobliżu znajdują się liczne hotele, wypożyczalnie sprzętu i szkółki narciarskie. SKI PARK Kubínska Hola Dość niewielki ośrodek, który oferuje 14 km tras układających się w 9 nartostrad oraz 11 wyciągów. Jego ogromną zaletą są za to piękne widoki. Nie brakuje też hoteli w przystępnych cenach za nocleg oraz bogatej infrastruktury narciarskiej, dedykowanej najmłodszym adeptom sportów zimowych. Jasna Nizke Tatry Ośrodek jest położony w Parku Narodowym Tatry Niskie. Łącznie czeka tam 50 km tras oraz 41 nartostrad. Nie brakuje wyzwań dla wprawionych narciarzy oraz miejsc do nauki dla początkujących. Narciarzy wożą 23 wyciągi. Na terenie ośrodka znajdują się też luksusowe hotele. Co warto kupić na Słowacji? Słowacja kojarzy nam się z pewnymi artykułami spożywczymi. Co warto tam kupić? Do absolutnych klasyków należą czekolada Studentska oraz sery (w tym Parenica o oryginalnym kształcie oraz bryndza). Smaczną pamiątką będą też lokalne, słowackie piwa oraz likier herbaciany (tatrzański czaj), występujący w różnych wariantach smakowych. Źródło: National Geographic Polska
Najwyższy szczyt Chorwacji. Niepozorna góra, którą warto zdobyć
Najwyższy szczyt Chorwacji – Dinara – nie imponuje wysokością, bo nie przekracza 2000 m n.p.m. Jednak wspinaczka na tę górę wymaga kondycji. A nasz wysiłek będzie nagrodzony wspaniałymi widokami. Dinara jest bowiem częścią masywu ciągnącego się na przestrzni wielu kilometrów
Spis treści: Gdzie znajduje się najwyższy szczyt Chorwacji? Skąd pochodzi nazwa najwyższego szczytu Chorwacji? Jak dostać się na najwyższy szczyt Chorwacji? Okolice szczytu Dinari Najwyższa góra Chorwacji – informacje praktyczne Chorwacja nie kojarzy się raczej polskiemu turyście ze wspinaczką górską. Nasi rodacy doceniają przede wszystkim pięknie, piaszczyste plaże i uroki morza. W ubiegłym roku urlop spędziło w Chorwacji około miliona Polaków. Zapewne tylko niewielka grupa dotarła na najwyższy szczyt Chorwacji – Dinarę. Gdzie znajduje się najwyższy szczyt Chorwacji? Dinara, która jest najwyższym szczytem Chorwacji, położona jest w Parku Przyrody Dinara, który powstał zaledwie w 2021 roku. Jego powierzchnia to blisko 630 km kw. Oprócz góry Dinara obejmuje też m.in. Troglav i Kamešnicę oraz pola krasowe wzdłuż rzeki Cetina. Góra o wysokości 1831 m n.p.m. położona jest w obrębie masywu górskiego w głębi Dalmacji, w południowej części kraju, niedaleko granicy z Bośnią i Hercegowiną. Masyw dynarski oddziela dwa światy: śródziemnomorski od kontynentalnego. Warto pamiętać, że Góry Dynarskie (zwane też Alpami Dynarskimi) rozciągają się na północy od Słowenii przez Chorwację, Bośnię i Hercegowinę, Czarnogórę i Kosowo aż po Albanię na południu, mniej więcej wzdłuż Morza Adriatyckiego. Ich długość to około 650 km. Góra Dinara wcale nie jest najwyższym szczytem w tych górach, mimo że to od niego pochodzi ich nazwa. Skąd pochodzi nazwa najwyższego szczytu Chorwacji? Nazwa Dinara wzięła się prawdopodobnie od iliryjskiego plemienia Dindari, które wykorzystywało ten masyw górski do wypasu zwierząt. O ludzie tym pisał rzymski historyk Pliniusz Starszy (23–79 n.e.). Wiemy, że przez pewien czas lud ten opierał się podbojowi Imperium Rzymskiego, ale w końcu przegrał tę beznadziejną batalię. W wyniku tego wydarzenia rzymscy obywatele zaczęli osiedlać się na ich terytorium. Mieszkańcy Kijewa, wsi położonej nieopodal szczytu, określają go jednak w inny sposób: Sinjal. Jak dostać się na najwyższy szczyt Chorwacji? Najlepszą bazą wypadową dla turystów wspinających na Dinarę jest miasto Knin. Jest to największa miejscowość u podnóża tej góry z długą historią. W IX wieku miasto było siedzibą chorwackiego księcia, a od XI wieku – chorwackiego króla. Trasa wiedzie przez wieś Guge, na obrzeżach Knin. Tam kończy się asfalt. Dalej można pojechać już tylko terenowym autem aż do Suvo polje. Stąd jest wspaniały widok na Dinarę. Dalej oznakowany szlak wiedzie przez łąki aż do Brezovac. W Brezovac znajduje się schronisko turystyczne, gdzie można spędzić noc, są też domki na wynajem. Stąd jest około 3 godzin na Dinarę. Na najwyższy szczyt Chorwacji można również dotrzeć od drugiej strony, ze wsi Glavaš. Wspinaczka zajmuje 4–5 godzin. Mniej więcej w połowie drogi położone jest schronisko turystyczne Martinova košara. Niegdyś była to letnia chata pasterzy. Dinara jest skalistym szczytem. Porastają go drzewa: sosny karłowate. Wierzchołki góry oznakowane są słupem geodezyjnym (tu jest skrytka z pieczęcią góry, którą można odcisnąć w kajecie) i metalowym krzyżem. Z góry roztacza się dobry widok na inne góry Dalmacji i Bośni oraz jezioro Peruča. Chorwackie Stowarzyszenie Alpinistyczne zaleca zabranie ze sobą na wspinaczkę dużej ilości wody. Należy też chronić się przed słońcem, bo trasa wiedzie przez otwarty teren. Okolice szczytu Dinari Park Przyrody Dinara to nie tylko jego najwyższy szczyt. Warto poznać też jego inne szlaki. Popularnym szczytem znajdującym się w pobliżu jest Kozjak Bat (wysokość 1206 m n.p.m.). Najłatwiej dostać się do niego ze wsi Kijevo. Uwagę zwraca budowa geologiczna gór. Powstały w orogenezie alpejskiej, czyli w późnym mezozoiku, jakieś 100–50 mln lat temu. Strefa zachodnia zbudowana głównie z wapieni, dolomitów oraz z fliszu. W górach można podziwiać różne gatunki flory, z cennymi i endemicznymi zbiorowiskami roślinnymi i ich przedstawicielami. W czasie epoki lodowcowej obszar ten był miejscem, w którym przetrwało wiele gatunków. Szczególnie wiele jest endemicznych zwierząt jaskiniowych. To, że faktycznie przyroda na tym obszarze (i nieco poza parkiem) jest cenna poświadcza wpisanie 11 jego obszarów do Europejskiej Sieci Ekologicznej Natura 2000. Najwyższa góra Chorwacji – informacje praktyczne Najlepiej wybrać się na wspinaczkę od maja do października. Zimą może być dużo śniegu i spore zachmurzenie oraz niskie temperatury. Nie ma obowiązku wędrówki z przewodnikiem, ale zachęca do tego Chorwackie Stowarzyszenie Alpinistyczne (e-mail: vodici@hps.hr). Schroniska turystyczne Brezovac i Glavaš są dostępne tylko po uprzednim kontakcie. Koniecznie warto wziąć sporo wody. Chaty i schroniska oferują tylko... deszczówkę. Biwakowanie jest możliwe tylko w pobliżu chat lub schronisk. W czasie wojny w Jugosławii w latach 90. XX wieku w okolicy obecnego rezerwatu toczyły się walki. Część regionu ciągle jest zaminowana. Chcesz zdobyć wszystkie szczyty Korony Europy? To Dinara jest na liście blisko 50 z nich. W końcu to najwyższy szczyt Chorwacji. Źródła: Croatia.hr, ParkoviHrvatske, HPS
Zdjęcia z archiwum legendy polskiego himalaizmu – Jerzego Kukuczki. Unikatowa galeria
Unikatowe zdjęcia z archiwum legendy polskiego himalaizmu, Jerzego Kukuczki wpisano na Polską Listę Krajową Programu UNESCO Pamięć Świata. Prezentujemy najciekawsze fotografie z tego zapomnianego zbioru.
W tym artykule: Archiwum Kukuczki na liście UNESCO Wartość kolekcji Kukuczki Kolekcja Kukuczki ciągle zaskakuje [galeria fotografii w dolnej części strony] Jerzy Kukuczka (1948-1989) uważany jest za jednego z najwybitniejszych polskich himalaistów. Słynął z odwagi, niezwykłych umiejętności i determinacji. Jako pierwszy Polak i drugi człowiek na świecie zdobył Koronę Himalajów i Karakorum, czyli wszystkie 14 głównych szczytów o wysokości ponad 8 tysięcy metrów. Archiwum Kukuczki na liście UNESCO W 2024 roku na Polską Listę Krajową Programu UNESCO Pamięć Świata wpisanych zostało 17 obiektów. Wśród nich znalazła się spuścizna Jerzego Kukuczki w postaci jego dokumentacji fotograficznej z lat 1948-1989. – Złota Dekada Himalaizmu Polskiego, od połowy lat 70-tych do końca 80-tych XX wieku, to czas, w którym Polacy we wspinaczce wysokogórskiej definiowali światowe standardy. Wyznaczali nowe, najtrudniejsze drogi na ośmiotysięczniki oraz stali się prekursorami himalaizmu zimowego. Zbiór fotografii wysokogórskich Jerzego Kukuczki jest wyjątkowym świadectwem tej historii – czytamy w uzasadnieniu tej decyzji. Wartość kolekcji Kukuczki Fotografie Kukuczki z jego wypraw wysokogórskich są wyjątkowym świadectwem historii polskiego i światowego himalaizmu. To materiały archiwalne zebrane przez jego rodzinę. Kolekcja składa się z ponad 10 tysięcy zdjęć, które wykonano podczas wypraw w najwyższe góry świata w latach 70. i 80., czyli w czasach tzw. Złotej Dekady Himalaizmu Polskiego. Kolekcja archiwum to zasługa żony himalaisty, Cecylii Kukuczki. Jego drugą część stanowi Kolekcja Ryszarda Wareckiego. Aktualnie zbiorem opiekuje się Fundacja Wielki Człowiek. Jak przygotować się do wspinaczki wysokogórskiej? Radzi trener himalaistów Turystyka Górska, szczególnie uprawiana w górach wysokich, wymaga odpowiedniego zasobu umiejętności oraz wytrzymałości organizmu na długotrwały wysiłek, nierzadko trwający nawet kilkana.. Kolekcja Kukuczki ciągle zaskakuje – Kukuczka często dokumentował przebieg wypraw, w których uczestniczył. Dzięki temu pozostawił po sobie bogate archiwum, które stanowi źródło wiedzy o Złotej Dekadzie Himalaizmu Polskiego. Jego fotografie zachwycają pięknymi kadrami, monumentalnymi ujęciami gór, czy zdjęciami akcji wspinaczkowej w ekstremalnych warunkach – podkreśla Wojciech Lemański z Fundacji Wielki Człowiek. Zbiór Kukuczki ciągle się powiększa. Jak wyjaśnia Lemański, w 2022 roku znajomi himalaisty odnaleźli w swoich archiwach fotografie, wykonane ręką Kukuczki. Postanowili przekazać je fundacji. To w sumie 2 tysiące zdjęć, stworzonych podczas różnych wypraw, w których brał udział Kukuczka. – Zdecydowana większość tych zdjęć nigdy wcześniej nie była w żaden sposób publikowana i dopiero dzięki naszej pracy ujrzały one światło dzienne, wzbogacając naszą wiedzę o historii Jerzego Kukuczki oraz polskiego himalaizmu – zaznacza Lemański. [galeria fotografii znajduje się poniżej] Źródła: Zbiory Społeczne, Wirtualne Muzeum Jerzego Kukuczki. ###gallery-end###
Góry w Rumunii – Przewodnik po najpiękniejszych szlakach i atrakcjach
Rumunia to kraj, który zaskakuje różnorodnością krajobrazów i bogactwem kultury. Od majestatycznych Karpat po historyczne zabytki Bukowiny, każdy znajdzie tu coś dla siebie. W tym artykule przyjrzymy się najbardziej malowniczym górom Rumunii, jak Góry Rodniańskie i Marmarosz, oraz odkryjemy unikalne atrakcje, które czekają na turystów w tych regionach.
W tym artykule: Góry w Rumunii – Królestwo Karpat Zabytki i Kultura Bukowiny Praktyczne Porady dla Turystów Podsumowanie – Dlaczego warto odwiedzić góry w Rumunii? Rumunia to kraj, w którym majestatyczne góry spotykają się z bogatą kulturą i historią. W sercu Karpat skrywają się malownicze szlaki i wyjątkowe zabytki, które zachwycają każdego, kto odważy się odkryć ich piękno. W tym artykule zabierzemy cię w podróż po najpiękniejszych zakątkach gór Rumunii, od dzikich i tajemniczych Gór Rodniańskich po historyczne skarby Bukowiny. Góry w Rumunii – Królestwo Karpat Góry Rodniańskie – Najwyższe szczyty i wyjątkowe szlaki Góry Rodniańskie to jeden z najpiękniejszych regionów górskich w Rumunii, który zachwyca nie tylko wysokością swoich szczytów, ale także dziką, nieujarzmioną naturą. Najwyższym szczytem tego pasma jest Pietrosul, wznoszący się na wysokość 2303 m n.p.m. To tak, jakby Rysy, najwyższy szczyt Polski, postawić w okolicach Zakopanego – robi wrażenie, prawda? Pietrosul przyciąga turystów, mimo że droga na szczyt bywa wymagająca i, jak zauważyli podróżnicy, nie zawsze oferuje spektakularne widoki. Szlak na Pietrosul to prawdziwe wyzwanie – od niższych partii, które prowadzą przez gęste lasy, aż po wyższe, gdzie często toniesz w chmurach. Jednak Góry Rodniańskie oferują o wiele więcej – przepiękne widoki, które zapierają dech w piersiach, rozległe łąki i niemal całkowity brak cywilizacji. Idealne miejsce na ucieczkę od zgiełku miasta. Marmarosz – Dzikość i piękno natury Marmarosz to kraina, która charakteryzuje się surowym pięknem i dziką przyrodą. To tu, w Górach Marmaroskich, możesz poczuć się jak w Bieszczadach, ale na wyższym poziomie – zarówno dosłownie, jak i w przenośni. Region ten, oddzielony od Gór Rodniańskich Przełęczą Prislop, jest idealnym miejscem dla osób, które pragną eksplorować mniej uczęszczane szlaki. Plantacje herbaty i malownicze Góry Kaçkar. Oto zielona oaza Turcji W pełnej życia tureckiej prowincji Rize wzgórza pokrywają plantacje herbaty. Życie płynie w rytmie „Sıkıntı yok”, czyli „Nie ma problemu". To właśnie w północno-wschodniej częś... Przełęcz Prislop to ważne miejsce, nie tylko z geograficznego, ale i historycznego punktu widzenia. Oddziela ona Marmarosz od Bukowiny i stanowi doskonały punkt wyjścia do wędrówek po górach. W pobliżu znajduje się cmentarz żołnierzy poległych w czasie I wojny światowej, gdzie spoczywają także Polacy, walczący w szeregach II Brygady Legionów Polskich. Przełęcz Prislop – Wrota do Karpat Marmaroskich Przełęcz Prislop, na wysokości 1416 m n.p.m., to miejsce, które łączy Marmarosz z Bukowiną. Jest to również popularny punkt wyjściowy dla tych, którzy chcą zdobyć najwyższe szczyty Karpat Marmaroskich. Warto rozważyć biwak w tej okolicy, zwłaszcza że pracownicy parku narodowego wyznaczyli tu kilka miejsc do rozbicia namiotu. Otoczone górami, te miejsca biwakowe oferują wspaniałe widoki i spokój, który trudno znaleźć w innych, bardziej turystycznych częściach Europy. Zabytki i Kultura Bukowiny Wesoły cmentarz w Săpânța – Miejsce, gdzie tradycja spotyka sztukę W Bukowinie, jednym z najbardziej fascynujących miejsc jest Wesoły Cmentarz w Săpânța. To unikalne miejsce, które wyróżnia się na tle innych cmentarzy swoją kolorystyką i specyficzną atmosferą. Niebieskie nagrobki ozdobione są scenami z życia zmarłych oraz zabawnymi, czasem ironicznymi epitafiami. Mimo, że miejsce to stało się popularną atrakcją turystyczną, nadal pełni funkcję cmentarza, a świeże groby przypominają o jego pierwotnym przeznaczeniu. Monastyr Moldovita – Perła Bukowiny na liście UNESCO Monastyr Moldovita, wpisany na listę UNESCO, to kolejna atrakcja Bukowiny, której nie można pominąć. Świątynia pochodzi z XVI wieku i jest ozdobiona malowidłami zarówno wewnątrz, jak i na zewnątrz. Każdy detal jest tu starannie wykonany, co sprawia, że monastyr zachwyca swoją wyjątkowością. To jedno z miejsc, które najlepiej oddaje ducha rumuńskiej Bukowiny – regionu pełnego historii i tradycji. Praktyczne Porady dla Turystów Najlepsze czas na wędrówki po Rumunii Góry Rumunii są dostępne przez większą część roku, jednak najlepszy czas na wędrówki to późna wiosna oraz wczesna jesień. Wiosną przyroda budzi się do życia, a pogoda jest łaskawa, co pozwala cieszyć się wędrówkami bez zbytniego upału. Jesienią zaś, kolory gór są najpiękniejsze, a temperatury wciąż sprzyjają długim spacerom. Co zabierać ze sobą na wyprawy górskie Planując wyprawy w góry Rumunii, warto dobrze się przygotować. Ze względu na dzikość i izolację wielu szlaków, należy zabrać ze sobą wszystko, co potrzebne do przetrwania w warunkach terenowych. Namiot, śpiwór, ciepłe ubrania, zapas jedzenia i wody, a także sprzęt do gotowania są absolutnie niezbędne. Warto także mieć przy sobie mapę, gdyż nie wszystkie szlaki są dobrze oznaczone, a pogoda w górach potrafi zmienić się w mgnieniu oka. Podsumowanie – Dlaczego warto odwiedzić góry w Rumunii? Góry w Rumunii to idealne miejsce dla miłośników dzikiej przyrody i zapierających dech w piersiach krajobrazów. Od majestatycznych Gór Rodniańskich, przez dzikie i piękne Marmarosz, po historyczne zabytki Bukowiny – każdy znajdzie tu coś dla siebie. Dzięki różnorodności szlaków, zarówno początkujący, jak i zaawansowani turyści będą mogli cieszyć się wędrówkami wśród nieskażonej natury. Źródło: National Geographic Traveler
Góry Przeklęte są rajem dla miłośników samotnych wędrówek. Poczuliśmy to na własnej skórze
Niegdyś Góry Przeklęte, inaczej Góry Północnoalbańskie, przyciągały śmiałków i zbiegów. Nawet nie zauważyłem, kiedy znalazłem się w Albanii. Ten rejon to raj dla miłośników samotnych wędrówek.
W tym artykule: Góry Przeklęte, czyli Północnoalbańskie Albańskie bunkry Początek szlaku Albańska gościnność Theth i Grunasi Powolnym krokiem zszedłem po stromych ścianach doliny Ropojana w Czarnogórze, by trafić na ścieżkę przecinającą przełęcz. Przystanąłem dla złapania oddechu. Mój wzrok wyłowił spomiędzy głazów betonową konstrukcję w kształcie grzyba. To niechybne świadectwo na to, że znalazłem się już w Albanii. Góry Przeklęte, czyli Północnoalbańskie Fakt przekroczenia granicy może tu piechurowi łatwo umknąć. Góry Północnoalbańskie, nazywane Przeklętymi (należące do pasma Gór Dynarskich), to wciąż jeden z najbardziej odizolowanych rejonów. Pokonanie wielu tutejszych dróg wymaga auta z napędem na cztery koła. Do niektórych wiosek można dotrzeć wyłącznie pieszo lub konno. Linia oddzielająca Czarnogórę i Albanię została rozrysowana w górach, co sprawia, że ścisła ochrona granicy jest w zasadzie niemożliwa. Miejscowi swobodnie ją przekraczają niemal każdego dnia, pędząc stada krów lub wędrując z wioski do wioski. W takich miejscach bardziej niż narodowość liczy się przynależność do regionu, wielopokoleniowe zażyłości i powiązania rodzinne. Kwestia tożsamości rozmywa się gdzieś pomiędzy kamienistymi ścieżkami, dolinami i leśnymi zagajnikami. Tirana – co warto zobaczyć w stolicy Albanii? Atrakcje, zabytki i historia miasta Tirana przez lata była jedną z najbardziej niedocenianych stolic Europy. Jednak z roku na rok piękno stolicy Albanii dostrzega coraz więcej turystów z całego świata, w tym także z Polski. S... Albańskie bunkry Przyglądałem się betonowemu bunkrowi ukrytemu pomiędzy głazami. Te konstrukcje kazał wznieść Enver Hodża, dyktator rządzący Albanią od końca II wojny światowej aż do lat 80. XX wieku. Owładnięty obsesją obrony przed wyimaginowanym wrogiem Hodża postanowił rozsiać po całym kraju tysiące bunkrów, w których naród miał przetrwać ewentualny atak na państwo. Ten jednak nigdy nie nastąpił. Hodża w końcu zmarł, a izolowana wcześniej od świata Albania zaczęła podążać w kierunku gospodarki otwartego rynku. Bunkry jednak pozostały – w większości nigdy nieużyte – sukcesywnie niszczejąc. Gdy natykam się na nie pośrodku wysokich, niemal bezludnych gór, wyglądają wyjątkowo absurdalnie. Lepszą kryjówką byłyby tu same doliny i szczyty niż żelbetonowe grzybki. Początek szlaku Od kilku dni przemierzam tę przestrzeń ledwo zaznaczonymi szlakami, niosąc plecak i lekki namiot. Po przekroczeniu czarnogórsko-albańskiej granicy odbijam na wschód, by od północnej strony okrążyć najwyższy szczyt tego pasma. To sięgający 2644 m n.p.m. Maja e Jezercës. Mijam Runice, Buni Jezercës (gdzie rozbijam namiot nad pięknym niewielkim jeziorem). Dalej wędruję doliną Valbonë aż do Rragamu, gdzie czeka na mnie kemping. Startuję z samego rana. Przede mną 5 km i ok. 1300 m przewyższenia. Osiągnięcie celu zajmuje zazwyczaj ok. 5 godz., a odwrót niewiele mniej. Na początku idzie mi całkiem sprawnie. Przemykam przez szeroki żleb, by trawiastym zboczem dojść do skalnych bloków. Im wyżej, tym oznaczenie szlaku coraz bardziej rozmywa się jednak w niebycie. W końcu sprowadza się do ułożonych z kamieni kopczyków. Co jakiś czas wspomagam się nawigacją, mijając szczeliny, aż docieram do skalnej ściany, na którą muszę wejść, chwytając się stalowej liny. Gdy w końcu jestem na szczycie – będącym w rzeczywistości długą granitową granią zwieńczoną krzyżem – czuję już każdy mięsień w ciele. Zostawiam wpis w księdze pamiątkowej i zmykam w dół. W tę stronę idzie mi szybciej, a gdy docieram na piargi, oddycham z ulgą i zwalniam tempo. Mam teraz przed sobą rozległą panoramę na dolinę Valbonë. Jest to widok, który bije na głowę nawet szwajcarskie krajobrazy. Albańska gościnność Gdy następnego dnia wędruję doliną w stronę Theth, towarzyszące mi w poprzednich dniach poczucie osamotnienia rozmywa się. Na szlaku spotykam grupki wędrowców, z którymi witam się skinieniem głowy lub kilkoma zdawkowymi zdaniami. Kiedy docieram do niżej położonych łąk, sypie się na mnie grad zaproszeń – mieszkańcy gór, licząc na podreperowanie domowego budżetu, gestykulując, namawiają mnie na postój. Proponują ciepły posiłek, szklaneczkę mocnej, pędzonej w domowym zaciszu wódki, podsuwają owoce. Podpytują, czy nie chcę zostać na noc. Chętnie przyjmują drobną opłatę, ale w tych namowach więcej jest wrodzonej gościnności niż biznesowego zmysłu. To przyjemne spotkania upływające w swobodnej atmosferze mimo dzielącej nas bariery językowej. Opuszczenie progów ich domów okazuje się wyzwaniem. Jedzenie jest smaczne, napitków pod dostatkiem, a nogi odpoczywają. Chcąc jednak gdziekolwiek dotrzeć, muszę się zmuszać do podjęcia dalszej podróży. Theth i Grunasi Theth, w którym pojawiam się po pięciu dniach od rozpoczęcia trekkingu, okazuje się uroczym miejscem pełnym drewnianych i kamiennych domów, z przyciągającym wzrok niewielkim kościołem o pojedynczej iglicy. Jeszcze kilka lat temu ta wioska była trudno dostępna, a zimą zwały śniegu potrafiły odciąć ją na całe tygodnie od świata. W 2021 r. wątłą drogę zamieniono jednak w pas gładkiego asfaltu. Do miejscowości można teraz dojechać nawet lokalnym autobusem z miasta Szkodry. Wioska straciła na kameralności, zmiany przyniosły jednak szansę rozwoju, a mieszkańcom zarobku. Theth stała się dogodną bazą wypadową dla miłośników trekkingu. Dla mnie jest ostatnim punktem wędrówki. Zostaję tu jednak jeszcze trzy dni, by mięśnie nóg miały czas powrócić do formy. Wybieram się w tym czasie tylko na krótkie wycieczki. Godzina spaceru dzieli wioskę od wodospadu i wąwozu Grunasi. Kaskada wody spada tu z wysokości 25 m, zmieniając się w staw, nad którym unosi się mgiełka drobnych kropli. Przy odrobinie szczęścia, gdy promienie słońca padną z ukosa, można zobaczyć, jak zamieniają się one w rozświetloną rozedrganą tęczę. Nasz ekspert Michał Głombiowski dziennikarz, podróżnik, autor książek. Stały współpracownik magazynu „National Geographic Traveler".
Najstarsze góry w Polsce wieki temu upodobały sobie wiedźmy. Dziś to świetny cel wędrówek
Najstarsze góry w Polsce to jednocześnie jedne z najniższych gór w naszym kraju. Turyści chętnie odwiedzają region, w którym są położone. Nie tylko z uwagi na piesze szlaki turystyczne, ale też historię i fascynujące legendy. Można tam zwiedzać słynną jaskinię i zamek z XIII w.
W tym artykule: Jakie są najstarsze góry w Polsce? Łysica w Górach Świętokrzyskich Szlaki w Górach Świętokrzyskich Najstarsze góry w Polsce: te legendy warto znać Atrakcje w Górach Świętokrzyskich Najstarsze góry w Polsce leżą daleko od Tatr czy Karkonoszy. Ba, nie są nawet położone na południu kraju. Mowa o Górach Świętokrzyskich, które „wyrosły” w centralno-wschodniej Polsce, w województwie świętokrzyskim. Góry te tworzą jeden z najbardziej interesujących geologicznie obszarów w Polsce. Ich wiek szacowany jest na około 500 milionów lat. To czyni je jednymi z najstarszych gór w Europie. Góry Świętokrzyskie to wyjątkowy region o bogatej historii geologicznej, kulturowej i przyrodniczej. Stanowią one nie tylko atrakcję turystyczną, ale także ważne miejsce dla naukowców i miłośników przyrody. Dzięki swojej unikalności najstarsze góry w Polsce przyciągają każdego roku tysiące turystów, którzy chcą odkrywać ich piękno i tajemnice. Nie są to może najwyższe, czy najbardziej wymagające szczyty górskie w naszym kraju, jednak na Łysicę (613,96 m n.p.m.) musi wejść każdy, kto zdobywa Koronę Gór Polski. Jakie są najstarsze góry w Polsce? Góry Świętokrzyskie powstały w wyniku ruchów tektonicznych w erze paleozoicznej, a dokładniej w kambrze, sylurze i dewonie. Procesy te wiązały się z fałdowaniem i wypiętrzaniem się skał. I to właśnie doprowadziło do powstania krajobrazu, jaki możemy podziwiać w regionie. Historycznie obszar ten był kilkakrotnie zalewany przez morza, co wpłynęło na zróżnicowanie geologiczne i bogactwo skamieniałości, jakie można tam znaleźć. Najstarsze góry w Polsce są zbudowane głównie ze skał osadowych, takich jak piaskowce, wapienie i łupki. Skały te tworzyły się na dnie dawnych mórz. Charakterystyczne dla tego regionu są również kwarcyty, które są efektem przeobrażenia piaskowców. W wielu miejscach można znaleźć także złoża rud metali, takich jak żelazo i ołów. Ze względu na różnorodność geologiczną i zróżnicowane warunki siedliskowe, Góry Świętokrzyskie są domem dla bogatej fauny i flory. Występują tu liczne gatunki roślin chronionych, takie jak dziewięćsił bezłodygowy czy mieczyk dachówkowaty. Region ten jest także środowiskiem naturalnym rzadkich ptaków drapieżnych. Są to między innymi: jastrząb, krogulec i kobuz. Legenda mówi, że usypała ją baba olbrzymka. Babia Góra jest jedną z najbardziej ekscytujących polskich gór Bywa kapryśna i zmienna. A i tak każdy wędrowiec ma nadzieję zobaczyć z jej szczytu najpiękniejszy wschód słońca. Wokół niej krąży legenda, której nikt nie potwierdza, choć znajdą s... Łysica w Górach Świętokrzyskich Łysica, najwyższy szczyt Gór Świętokrzyskich, wznosi się na wysokość 613,96 metrów n.p.m. i jest jednym z najbardziej charakterystycznych punktów tego pasma górskiego. Znajduje się w jego północno-wschodniej części, w Paśmie Łysogór. Górę często odwiedzają turyści ze względu na jej unikalną przyrodę oraz bogatą historię. Nie bez znaczenia jest też fakt, że Łysica należy do Korony Gór Polski. Łysica, podobnie jak reszta Gór Świętokrzyskich, zbudowana jest głównie z kwarcytów i piaskowców. Jej szczyt to rozległe rumowisko skalne, nazywane gołoborzem. Gołoborza są efektem długotrwałych procesów wietrzenia fizycznego z czasów epoki lodowcowej. Te surowe i kamieniste krajobrazy są jednym z najbardziej rozpoznawalnych elementów regionu. Szlaki w Górach Świętokrzyskich Szlak prowadzący na Łysicę rozpoczyna się w miejscowości Święta Katarzyna i jest częścią czerwonego szlaku turystycznego, znanego jako Główny Szlak Świętokrzyski. Trasa ta jest stosunkowo krótka. Liczy około 2,5 kilometra, ale jest dość stroma. Wędrówka na szczyt może być wyzwaniem, szczególnie zimą i jesienią. Jest to jednak popularny cel wędrówek, odpowiedni zarówno dla początkujących, jak i doświadczonych turystów. Idąc na Łysicę, można podziwiać piękno Świętokrzyskiego Parku Narodowego, w tym unikalne ekosystemy leśne. Szczególną atrakcją przyrodniczą są bukowe lasy. Warto również zwrócić uwagę na kapliczkę i źródełko św. Franciszka u podnóża Łysicy, które dodają temu miejscu duchowego wymiaru. Inne popularne szlaki w Górach Świętokrzyskich to m.in. trasa na Święty Krzyż (Łysa Góra), gdzie znajduje się klasztor oraz muzeum przyrodnicze, oraz szlak przez Pasmo Jeleniowskie, oferujący piękne widoki i ciszę z dala od tłumów. Najstarsze góry w Polsce: te legendy warto znać Góry Świętokrzyskie to też ważny ośrodek kulturowy i religijny. Już w czasach pogańskich znajdowało się tu miejsce kultu, a później stały się centrum chrześcijaństwa. Liczne legendy i podania związane z tym regionem dodatkowo podkreślają jego wyjątkowość. I tak na przykład Łysa Góra, zwana także Świętym Krzyżem, była rzekomo miejscem spotkań czarownic i demonów. Wierzono, że na jej szczycie odbywały się sabaty, na które wiedźmy przybywały na miotłach, aby spotkać się z diabłem. Bohaterem innej świętokrzyskiej legendy jest książę węgierski Emeryk. Miał on być cudownie ocalony przez krzyż, który przyniósł na szczyt Łysej Góry. Z wdzięczności ufundował klasztor, w którym później przechowywano relikwie Świętego Krzyża. Na terenie Gór Świętokrzyskich ma znajdować się też zaklęte zamczysko, pełne skarbów strzeżonych przez ducha rycerza. Wejście do zamku otwiera się raz na sto lat, ale tylko odważni i sprawiedliwi mogą zdobyć ukryte bogactwa. Atrakcje w Górach Świętokrzyskich Góry Świętokrzyskie, jako jedno z najstarszych pasm górskich w Polsce, oferują bogactwo atrakcji turystycznych. Oto najciekawsze: Jaskinia Raj. Jedna z najpiękniejszych jaskiń krasowych w Polsce, położona w pobliżu Chęcin. Jaskinia Raj słynie z niezwykle bogatych form naciekowych, takich jak stalaktyty i stalagmity. W jaskini panuje stała temperatura około 9°C. Zwiedzanie odbywa się z przewodnikiem i trwa około 45 minut. Zamek Krzyżtopór. Ruiny zamku w Ujeździe to jedno z najciekawszych miejsc w okolicy Gór Świętokrzyskich. Zamek Krzyżtopór, wybudowany w XVII wieku, był wówczas jednym z największych zamków w Europie. Imponujące ruiny zachowały się do dziś, a zwiedzający mogą podziwiać m.in. monumentalne mury, bastiony, lochy i przepiękne dziedzińce. Zamek jest otoczony fosą i posiadał niegdyś aż 365 okien, co odpowiadało liczbie dni w roku. Zamek w Chęcinach. Średniowieczny zamek w Chęcinach, położony na szczycie góry, to kolejna ważna atrakcja turystyczna regionu. Zamek został zbudowany na przełomie XIII i XIV wieku. Zwiedzający mogą wspiąć się na zamkowe wieże, skąd rozciąga się panorama na Góry Świętokrzyskie i Dolinę Chęcińską. Źródło: Świętokrzyskie Travel, Świętokrzyski Park Narodowy Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.