Herceg Novi to miasto-twierdza na krańcu zatoki. Zachwyca wyjątkowym mikroklimatem
Herceg Novi łączy surowość krasowych gór Orjen z łagodnością adriatyckiego wybrzeża. Jako jedno z najmłodszych historycznych miast w regionie nie może poszczycić się antycznymi korzeniami, jak sąsiednie metropolie. Paradoksalnie to właśnie ten fakt pozwolił mu na wykształcenie eklektycznej tożsamości, będącej wynikiem nakładania się wpływów bośniackich, osmańskich, hiszpańskich, weneckich, francuskich i austro-węgierskich.
Spis treści: Uwarunkowania geograficzne Od bośniackiego portu solnego do nowoczesnego kurortu System twierdz Herceg Novi Labirynt schodów i placów Współczesne Herceg Novi to nie tylko popularny kurort, ale przede wszystkim miasto o bogatej historii i unikatowym mikroklimacie, które od dziesięcioleci przyciąga artystów, naukowców i kuracjuszy poszukujących zdrowia w naturalnych zasobach Igalo. Nie jest tak skomercjalizowane jak Budva ani tak klaustrofobiczne jak Stare Miasto w Kotorze. Jego siła tkwi w autentyczności i wielowymiarowości. Uwarunkowania geograficzne Herceg Novi znajduje się w zachodniej części Czarnogóry, u samego wejścia do Zatoki Kotorskiej. Miasto usytuowane jest na zboczach góry Orjen, co determinuje jego kaskadowy układ i charakterystyczną architekturę zdominowaną przez tysiące schodów. Najbardziej wyrazistym elementem tamtejszego krajobrazu jest gwałtowne przejście od poziomu morza do wysokich partii górskich. Orjen, będący jednym z najwyższych masywów przybrzeżnych Dinaridów, stanowi barierę chroniącą miasto przed zimnymi masami powietrza z lądu, co sprzyja rozwojowi bujnej roślinności podzwrotnikowej. Charakterystycznym elementem są wapienne formacje skalne, na których wzniesiono historyczne fortyfikacje, oraz gęsta sieć schodów łączących nadmorską promenadę z górnymi partiami Starego Miasta. Warunki klimatyczne Jednym z najsilniejszych atutów Herceg Novi jest jego specyficzny mikroklimat. Dzięki ekspozycji południowej i ochronie zapewnianej przez góry, miasto cieszy się ponad 200 słonecznymi dniami w roku. Średnia roczna temperatura wynosi 16,2 stopnia Celsjusza. Sezon kąpielowy trwa od maja do września, kiedy temperatura wody utrzymuje się w granicach od 22 do 25 stopni Celsjusza. Flora jako dziedzictwo kulturowe Tradycja przywożenia egzotycznych roślin przez miejscowych marynarzy sprawiła, że w Herceg Novi zadomowiło się ponad 200 gatunków z całego świata. Można tam podziwiać palmy, agawy, magnolie, eukaliptusy, bananowce, a także rzadkie gatunki kaktusów i sukulentów. Symbolem miasta stała się mimoza, która kwitnie już w lutym, zwiastując nadejście wiosny. Od 1969 roku na jej cześć organizowany jest Festiwal Mimozy, który przekształca zimowe miasto w tętniące życiem centrum karnawałowe. Od bośniackiego portu solnego do nowoczesnego kurortu Choć archeologia wskazuje na osadnictwo iliryjskie i rzymskie w tym rejonie, oficjalne dzieje Herceg Novi jako zorganizowanej jednostki miejskiej rozpoczęły się dopiero pod koniec XIV wieku. Fundacja i rządy bośniackie Miasto zostało założone w 1382 roku przez pierwszego króla Bośni, Tvrtko I Kotromanicia. Pierwotnie otrzymało nazwę Sveti Stefan (Święty Stefan), jednak szybko przylgnęła do niego nazwa „Novi” (Nowy), mająca odróżniać je od starszych ośrodków w zatoce. Głównym powodem fundacji była chęć uniezależnienia gospodarki Bośni od monopolu Dubrownika na handel solą. Tvrtko I dostrzegł w tym miejscu idealny punkt do stworzenia centrum handlowego i portu eksportowego dla soli i jedwabiu. Po śmierci króla miasto przeszło w ręce potężnego rodu Kosačów. Książę (Herceg) Stjepan Vukčić Kosača uczynił z Novi swoją zimową rezydencję, co przyczyniło się do jego gwałtownego rozwoju gospodarczego i militarnego. To właśnie od jego tytułu, „Herceg”, pochodzi pierwsza część dzisiejszej nazwy miasta, utrwalona w połowie XV wieku. W tym okresie Herceg Novi stało się znaczącym ośrodkiem rzemieślniczym, słynącym z kowali, złotników i szewców. Okres osmański i epizod hiszpański W 1482 roku miasto zostało podbite przez Imperium Osmańskie, które władało nim przez ponad dwa stulecia (z krótką przerwą). Turcy przekształcili Herceg Novi w kluczową bazę morską i punkt administracyjny. To oni wznieśli potężną twierdzę Kanli Kula, która pełniła również funkcję więzienia. W 1538 roku miasto zostało zaatakowane przez flotę chrześcijańskiej koalicji pod wodzą admirała Andrei Dorii. Hiszpańskie wojska zajęły miasto na zaledwie rok, ale zdążyły położyć fundamenty pod nową fortecę na najwyższym wzgórzu, nazwaną później Španjola. Osmanowie odzyskali miasto w 1539 roku, po krwawym oblężeniu Castelnuovo. Jednak hiszpańskie wpływy pozostały obecne w nazewnictwie fortyfikacji. Według relacji podróżnika Ewliji Czelebiego, w XVII wieku miasto było bazą piratów i ważnym ośrodkiem handlu niewolnikami. Dominacja Wenecji, Austrii i czasy nowożytne W 1687 roku, po 30 dniach walk, Herceg Novi zostało zdobyte przez Republikę Wenecką, wspieraną przez wojska papieskie i hiszpańskie. Wenecjanie rządzili miastem do 1797 roku. Pod ich administracją tamtejsza architektura nabrała barokowego sznytu, a system obronny został dodatkowo wzmocniony. Wiek XIX przyniósł okres częstych zmian władzy: Austria (1797–1805) – pierwszy okres panowania po traktacie w Campo Formio; Rosja (1806–1807) – krótkotrwała administracja pod dowództwem admirała Siniawina; Francja (1807–1813) – włączenie do Prowincji Iliryjskich; Austro-Węgry (1814–1918) – najdłuższy okres modernizacji, w którym miasto stało się strategicznym punktem obronnym monarchii habsburskiej. Po I wojnie światowej Herceg Novi stało się częścią Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców. Podczas II wojny światowej znajdowało się pod okupacją włoską, a następnie niemiecką, by ostatecznie zostać wyzwolone przez partyzantów w 1944 roku. Po rozpadzie Jugosławii miasto pozostało w granicach Czarnogóry, ewoluując w stronę nowoczesnego ośrodka turystycznego. System twierdz Herceg Novi Jednym z najcharakterystyczniejszych elementów tamtejszego krajobrazu jest nagromadzenie fortyfikacji na stosunkowo małym obszarze: Kanli Kula – to jedna z najcharakterystyczniejszych budowli w Herceg Novi. Wzniesiona przez Osmanów w XVI wieku, góruje nad Starym Miastem na wysokości 85 metrów n.p.m.; Forte Mare – wznosi się na klifach, nad nadmorską promenadą. Stanowiła centralny punkt pierwotnego miasta, założonego przez króla Tvrtko I; Španjola – znajduje się na najwyższym wzgórzu, powyżej Kanli Kula (ok. 170 m n.p.m.), co dawało jej całkowitą kontrolę nad wejściem do zatoki. Ważnym obiektem jest też wyspa-twierdza Mamula, zlokalizowana u wejścia do Zatoki Kotorskiej. Należy jednak wspomnieć, że została ona przekształcona w hotel, co z jednej strony budzi niemałe kontrowersje, ale z drugiej – chroni obiekt przed całkowitą degradacją. Labirynt schodów i placów Stare Miasto w Herceg Novi ma wydłużony kształt i rozciąga się między twierdzami Kanli Kula i Forte Mare. Miejsce to zachwyca architekturą, w której można dostrzec elementy romańskie, bizantyjskie i osmańskie. Najważniejsze obiekty to: Wieża Zegarowa i Plac Solny – wewnątrz wieży do dziś przechowuje się miejskie archiwum z dokumentami sięgającymi 1685 roku. Plac Solny, nad którym góruje, stanowi centrum tamtejszego życia towarzyskiego; Plac Belavista – to jeden z najbardziej urokliwych placów na Adriatyku, otoczony palmami i kamienicami o pastelowych fasadach. Centralnym punktem placu jest cerkiew św. Michała Archanioła. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Przewodnik po najpopularniejszym kurorcie Czarnogóry
Budva to jedno z tych miejsc, które na pierwszy rzut oka kojarzą się przede wszystkim z wakacyjnym relaksem, ale przy bliższym poznaniu odsłaniają znacznie więcej. To miasto o ponad 2500-letniej historii, gdzie warstwy dziejów nakładają się na siebie bardzo wyraźnie – od śladów osad iliryjskich, przez wpływy greckie i rzymskie, aż po wyraźne dziedzictwo weneckie. Dziś Budva przyciąga nie tylko plażami i intensywnym życiem nocnym, ale także dobrze zachowaną starówką i zróżnicowanym krajobrazem.
Spis treści: Historia miasta Z czego słynie Budva? Stare miasto – najważniejsza część Budvy Co poza starówką zobaczyć w Budvie? Budva leży na wybrzeżu Morza Adriatyckiego. Miasto znajduje się około 20 kilometrów od lotniska w Tivacie, co czyni je łatwo dostępnym zarówno dla turystów przylatujących samolotem, jak i podróżujących samochodem. Geograficznie Budva jest osadzona pomiędzy morzem a pasmem górskim, które niejako „zamyka” ją od strony lądu. To położenie ma duże znaczenie – zarówno dla krajobrazu, jak i klimatu. Region charakteryzuje się typową roślinnością śródziemnomorską oraz długim sezonem turystycznym, z gorącymi, suchymi latami i łagodnymi zimami. Miasto stanowi centrum Riwiery Budvańskiej – najważniejszego i najbardziej rozwiniętego turystycznie fragmentu wybrzeża Czarnogóry. To właśnie tutaj koncentruje się największa liczba hoteli, apartamentów, restauracji i atrakcji, co bezpośrednio wpływa na popularność regionu. Historia miasta Pierwsze wzmianki o mieście pochodzą z V wieku p.n.e., kiedy istniała tu osada iliryjska. Później pojawili się Grecy, którzy założyli w tym miejscu kolonię handlową, a następnie region został włączony do państwa rzymskiego. W czasach rzymskich Budva (znana jako Butua) rozwijała się jako ośrodek handlowy i rolniczy. Uprawiano tu winorośl i oliwki, a miasto korzystało z dogodnego położenia na trasach handlowych Adriatyku. Po podziale Cesarstwa Rzymskiego Budva znalazła się w strefie wpływów zarówno wschodnich, jak i zachodnich, co wpłynęło na jej zróżnicowane dziedzictwo kulturowe. W średniowieczu miasto przechodziło pod panowanie różnych władców – od Bizancjum, przez lokalne dynastie słowiańskie, aż po Serbię. Przełomowym okresem było panowanie Republiki Weneckiej, które trwało niemal 400 lat (XV–XVIII wiek). To właśnie wtedy powstały mury obronne, układ urbanistyczny starówki i wiele budynków, które do dziś stanowią wizytówkę miasta. Po upadku Wenecji Budva znalazła się pod kontrolą Austrii, a następnie Austro-Węgier. W XX wieku przeszła przez kolejne etapy politycznych zmian – od Jugosławii po niepodległą Czarnogórę (od 2006 roku). Z czego słynie Budva? Budva słynie przede wszystkim z połączenia trzech elementów: zabytkowej architektury, rozwiniętej infrastruktury turystycznej oraz intensywnego życia nocnego. To właśnie ta kombinacja sprawia, że miasto ma wyraźnie inny charakter niż bardziej spokojne ośrodki Czarnogóry, takie jak Kotor czy Perast. To jeden z najbardziej dynamicznych kurortów regionu. W sezonie letnim miasto przyciąga tłumy turystów, oferując szeroki wybór plaż, klubów, restauracji i wydarzeń kulturalnych. Nie bez powodu określa się ją jako „stolicę życia nocnego” czarnogórskiego wybrzeża. Miasto wyróżnia się również jako centrum kultury i wydarzeń sezonowych. Co roku organizowane są tu festiwale muzyczne i teatralne, przyciągające artystów z całego świata. Przykładem jest coroczny Międzynarodowy Festiwal Teatralny, podczas którego wydarzenia odbywają się zarówno na otwartych scenach, jak i w zabytkowych budynkach. Stare miasto – najważniejsza część Budvy Starówka Budvy położona na skalistym półwyspie wysuniętym w Adriatyk. Jej historia sięga czasów przedgreckich, jednak obecny wygląd zawdzięcza głównie okresowi panowania Wenecjan. Otoczona kamiennymi murami obronnymi, zachowała układ typowy dla średniowiecznych miast nadmorskich – z wąskimi uliczkami, niewielkimi placami i systemem bram. Na południu góruje cytadela, w której zachowały się ruiny kościoła Santa Maria de Castello, a wokół centralnego placu znajdują się najważniejsze świątynie. Choć starówka została poważnie zniszczona podczas trzęsienia ziemi w 1979 roku, dziś jest starannie odbudowana i stanowi główną atrakcję turystyczną Budvy, pełną restauracji, kawiarni i spacerowych zaułków. Co poza starówką zobaczyć w Budvie? Choć stare miasto jest największą atrakcją, warto wyjść poza jego mury. Współczesna Budva to przede wszystkim dynamiczny kurort nadmorski, w którym turystyka odgrywa kluczową rolę. Największą atrakcją są oczywiście plaże. W samym mieście warto zwrócić uwagę na Mogren – malowniczo położoną u stóp klifów i podzieloną na dwie części, do której prowadzi ścieżka wzdłuż wybrzeża. Popularnością cieszy się także długa Slovenska Plaža, będąca główną miejską plażą, oraz mniejsze odcinki wybrzeża tuż przy murach starego miasta. Jeszcze więcej przestrzeni oferują okolice Budvy. Na zachód rozciąga się szeroka plaża Jaz, znana nie tylko z kąpielisk, ale także z dużych wydarzeń muzycznych. Z kolei na południowy wschód leży Bečići – spokojniejszy kurort z piaszczystą plażą. Dalej zaczyna się bardziej luksusowa część Riwiery Budwańskiej, z takimi miejscami jak Sveti Stefan czy Pržno, które uchodzą za jedne z najbardziej ekskluzywnych fragmentów wybrzeża. Ciekawym urozmaiceniem pobytu jest wycieczka na wyspę Sveti Nikola, położoną naprzeciwko miasta. To dobre miejsce na jednodniowy wypad – mniej zatłoczone i oferujące inne spojrzenie na panoramę Budvy. Życie nocne i hazard Miasto słynie z intensywnego życia nocnego – szczególnie latem promenada i okolice starówki zamieniają się w tętniące życiem centrum rozrywki. Uzupełnieniem jest port pełen jachtów oraz wydarzenia plenerowe. Budva jest też centrum turystyki hazardowej w Czarnogórze, a wiele hoteli oferuje swoje własne kasyna, przyciągając miłośników gier z całej Europy. Miasto zyskało także rozgłos dzięki popkulturze – w filmie o Jamesie Bondzie z 2006 roku („Casino Royale”) część akcji rozgrywa się w fikcyjnym czarnogórskim kasynie, co dodatkowo pobudza wyobraźnię fanów hazardu. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Jugosławia – historia kraju, który zjednoczył Bałkany i rozpadł się w ogniu wojny
Jugosławia to kraj symbolizujący przez dekady jedność narodów Bałkanów. Poznaj jego historię – od XIX‑wiecznych idei, przez monarchię, socjalistyczną federację Tito, aż po gwałtowny rozpad lat 90. XX wieku.
Spis treści: Jak powstała Jugosławia? – korzenie idei wspólnego państwa Tito i epoka socjalistycznej Jugosławii Napięcia narodowościowe i kryzys lat 80. Rozpad Jugosławii – jak doszło do wojny domowej? Jugosławia dzisiaj – dziedzictwo, które wciąż dzieli i łączy Jugosławia stanowiła wyjątkowy polityczny eksperyment – wielonarodowe państwo na pograniczu Wschodu i Zachodu. Choć powstała z idei współpracy Słowian południowych, dzieje kraju szybko wypełniły napięcia międzynarodowe, kryzysy gospodarcze i w końcu krwawe wojny, będące symbolicznym dopełnieniem bolesnego dla Europy XX wieku. Jak powstała Jugosławia? – korzenie idei wspólnego państwa Królestwo SHS – początki federacji narodów W XIX wieku pojawiły się koncepcje iliryzmu oraz jugoslawizmu, które odzwierciedlały dążenie do zjednoczenia południowych Słowian w jedno państwo. Słowo „jugo” oznacza „południe” w języku serbsko-chorwackim. Koncepcje te były odpowiedzią na kryzysy i rozpad dwóch wielkich imperiów regionu – osmańskiego i austro-węgierskiego. Przedstawiciele różnych narodów słowiańskich – Serbowie, Chorwaci, Słoweńcy – widzieli w jedności możliwość oparcia się germanizacji i madziaryzacji, a także nadzieję na zachowanie tożsamości kulturowej. Po zakończeniu I wojny światowej, w wyniku klęski państw centralnych i rozpadzie monarchii habsburskiej, doszło do utworzenia Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców w 1918 roku. To państwo powstało poprzez zjednoczenie byłych ziem monarchii austro-węgierskiej zamieszkanych przez Słowian z Królestwem Serbii. Wkrótce w skład federacji weszły również: Bośnia i Hercegowina, Macedonia oraz Kosowo. Choć formalnie było to państwo wielonarodowe, w rzeczywistości dominację szybko objęła elita serbska, co wzbudziło niezadowolenie pozostałych grup narodowościowych. W 1929 roku, w odpowiedzi na rosnące napięcia i konflikty polityczne, monarcha Aleksander I Karađorđević przeprowadził zamach stanu i przemianował państwo na Królestwo Jugosławii. Celem była likwidacja sporów narodowościowych i ujednolicenie struktur władzy. W rzeczywistości reforma ta doprowadziła do centralizacji, autorytaryzmu i dalszej marginalizacji mniejszości narodowych. Rola I i II wojny światowej I wojna światowa stworzyła podstawy do narodzin Jugosławii, jednak dopiero II wojna światowa radykalnie zmieniła strukturę i ustrój państwa. W latach 30. XX wieku Jugosławia była już pogrążona w chaosie politycznym. Król Aleksander I został zamordowany w zamachu w Marsylii w 1934 roku, a jego śmierć pogłębiła kryzys przywództwa. Podczas II wojny światowej kraj został okupowany przez państwa Osi – Niemcy, Włochy i ich sojuszników. Jugosławia została brutalnie podzielona, a w wielu regionach doszło do masowych czystek etnicznych. Chorwackie Niepodległe Państwo (NDH), wspierane przez nazistowskie Niemcy, prowadziło ludobójczą politykę wobec Serbów, Żydów i Romów. W odpowiedzi powstały dwa główne ruchy oporu – czetnicy (monarchiści i nacjonaliści serbscy) oraz partyzanci komunistyczni pod dowództwem Josipa Broza Tito. Po wojnie to właśnie partyzanci Tito wyszli zwycięsko z konfliktu i przejęli kontrolę nad krajem. W 1945 roku oficjalnie zniesiono monarchię i proklamowano powstanie Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii (SFRJ). Nowe państwo miało być federacją równoprawnych republik, opartą na idei braterstwa i jedności wszystkich narodów południowosłowiańskich. Było to zarazem zerwanie z modelem centralistycznym i próbą stworzenia nowoczesnego, socjalistycznego państwa federalnego. Tito i epoka socjalistycznej Jugosławii Kim był Josip Broz Tito? Josip Broz Tito był jedną z najbardziej wpływowych postaci XX-wiecznej Europy Środkowej i Wschodniej. Urodził się w 1892 roku w Chorwacji, a jego kariera polityczna rozpoczęła się w ruchu komunistycznym. Podczas II wojny światowej stał się przywódcą jugosłowiańskich partyzantów, którzy skutecznie stawiali opór okupantom niemieckim i włoskim. Po wojnie objął władzę w kraju, a w 1953 roku został formalnie prezydentem. Tito odrzucił model stalinowski i już w 1948 roku, po konflikcie z Józefem Stalinem, zerwał stosunki z ZSRR, co uczyniło Jugosławię jednym z niewielu państw komunistycznych pozostających poza blokiem wschodnim. Dzięki temu Jugosławia mogła prowadzić bardziej niezależną politykę zagraniczną, współtworząc ruch państw niezaangażowanych i balansując pomiędzy Wschodem a Zachodem. Tito zdobył znaczące uznanie międzynarodowe, a jego wewnętrzna polityka opierała się na idei „braterstwa i jedności” narodów jugosłowiańskich. Był charyzmatycznym przywódcą, który łączył autorytaryzm z pragmatyzmem, budując wokół siebie silny kult jednostki, ale jednocześnie utrzymując względną stabilność i pokój między narodowościami przez ponad trzy dekady. Struktura polityczna i gospodarcza SFRJ Po proklamowaniu Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii (SFRJ) w 1945 roku państwo zostało zorganizowane jako federacja sześciu republik: Serbii, Chorwacji, Słowenii, Bośni i Hercegowiny, Czarnogóry i Macedonii. Dodatkowo Serbia obejmowała dwie autonomiczne prowincje: Kosowo i Wojwodinę. Oficjalnie wszystkie republiki miały równe prawa, lecz w praktyce dominowała Komunistyczna Partia Jugosławii, a decyzje zapadały centralnie. Ustrój polityczny opierał się na jednopartyjności, z silną kontrolą aparatu bezpieczeństwa nad społeczeństwem. Jednocześnie Jugosławia wprowadziła wyjątkowy model gospodarki – samorząd pracowniczy, który pozwalał zakładom przemysłowym na pewien poziom niezależności. Reforma gospodarcza obejmowała nacjonalizację przemysłu, reformę rolną, a także inwestycje w infrastrukturę i przemysł ciężki. Model ten odróżniał Jugosławię od państw satelickich ZSRR. W latach 60. i 70. kraj przeżywał okres względnego rozwoju gospodarczego, wspieranego również przez kredyty zachodnie i dochody z emigracji zarobkowej. Gospodarka Jugosławii była najbardziej otwarta spośród państw komunistycznych, co sprzyjało rozwojowi turystyki i kontaktom międzynarodowym. Jednak brak pełnej kontroli nad zadłużeniem, korupcja i nieefektywność centralnego planowania z czasem doprowadziły do wzrostu zadłużenia i inflacji, co ujawniło strukturalne słabości systemu. Relacje między narodowościami Jugosławia była państwem wielonarodowym, zamieszkanym przez różnorodne grupy etniczne – Serbów, Chorwatów, Słoweńców, Bośniaków, Macedończyków, Albańczyków, Czarnogórców i inne. Aby utrzymać jedność państwa, reżim Tito wdrożył ideologię „braterstwa i jedności”, która miała minimalizować konflikty etniczne. W praktyce oznaczało to tłumienie tożsamości narodowych, cenzurę narracji historycznych i edukację w duchu wspólnej jugosłowiańskiej tożsamości. W szkołach uczono wspólnej historii, promowano język serbsko-chorwacki jako główny język komunikacji, a w mediach obowiązywała ścisła kontrola treści, aby unikać tematów mogących wywołać napięcia. Choć oficjalnie wszystkie narody miały równe prawa, wielu mieszkańców odczuwało dominację Serbów w strukturach władzy, co z czasem zaczęło budzić opór – zwłaszcza w Chorwacji, Bośni i Słowenii. Mimo tych napięć, w okresie rządów Tito federacja funkcjonowała relatywnie stabilnie, a konflikty etniczne były skutecznie neutralizowane poprzez mechanizmy partyjne i polityczne. Jednak niewyrażone publicznie antagonizmy stopniowo narastały i znalazły ujście po śmierci Tito, gdy zabrakło centralnej postaci zdolnej do równoważenia interesów wszystkich republik. Napięcia narodowościowe i kryzys lat 80. Wzrost nacjonalizmu Pod koniec lat 70. i na początku 80. XX wieku w Jugosławii zaczęły narastać tendencje nacjonalistyczne w poszczególnych republikach. System „braterstwa i jedności” zaczął tracić na skuteczności, a tłumiona przez dekady tożsamość etniczna zaczęła powracać w przestrzeni publicznej – zwłaszcza w formie narracji historycznych, które różniły się znacząco między republikami. W Chorwacji i Słowenii coraz częściej pojawiały się postulaty większej autonomii, podczas gdy Serbia, jako największa i najbardziej wpływowa republika, dążyła do wzmocnienia centralizmu. W Kosowie nasilające się ruchy albańskie domagały się nawet pełnej niepodległości, co budziło ostrą reakcję władz w Belgradzie. Media narodowe i lokalne elity polityczne zaczęły wykorzystywać historyczne resentymenty, wspomnienia z okresu wojny oraz mitologizację przeszłości do budowy nowoczesnych, etnicznych tożsamości. Prasa, literatura i edukacja przestały podlegać ścisłej cenzurze, co przyspieszyło erozję jugosłowiańskiej tożsamości wspólnej i przyczyniło się do polaryzacji społeczeństwa. Gospodarcze trudności i bezrobocie Na przełomie lat 70. i 80. Jugosławia doświadczyła poważnych problemów gospodarczych. Szybko narastało zadłużenie zagraniczne, które do 1980 roku przekroczyło 20 miliardów dolarów, a wzrost gospodarczy zaczął gwałtownie spadać. Inflacja wymknęła się spod kontroli, dochodząc do ponad 100% rocznie, a poziom życia w wielu regionach obniżył się dramatycznie. Bezrobocie, szczególnie w mniej rozwiniętych republikach takich jak Macedonia, Czarnogóra i Kosowo, sięgało nawet 40%. Różnice regionalne w poziomie rozwoju pogłębiały frustrację i niezadowolenie obywateli. Jednocześnie wielu Jugosłowian zaczęło wyjeżdżać do pracy za granicę, zwłaszcza do Niemiec i Austrii, co chwilowo łagodziło skutki kryzysu, ale jednocześnie prowadziło do odpływu siły roboczej i osłabienia lokalnych społeczności. Brak skutecznych reform oraz opór lokalnych elit wobec centralnych decyzji prowadził do paraliżu decyzyjnego i coraz większej fragmentaryzacji politycznej kraju. Kryzys ekonomiczny stał się katalizatorem dla rozwoju nacjonalizmów, które zaczęły oferować alternatywną wizję wyjścia z impasu. Śmierć Tito a destabilizacja systemu Śmierć Josipa Broza Tito w 1980 roku była momentem przełomowym. Choć przez lata planowano sukcesję i wdrażano mechanizmy kolektywnego przywództwa, nikt nie był w stanie zastąpić jego charyzmatycznego autorytetu, który dotąd scalał federację. Po jego śmierci zaczęła funkcjonować Rada Prezydencyjna, w której przedstawiciele każdej republiki rotacyjnie pełnili funkcję przewodniczącego. Model ten okazał się jednak nieskuteczny i niestabilny, prowadząc do paraliżu decyzyjnego i ciągłych sporów kompetencyjnych. Brak silnego lidera umożliwił lokalnym elitom politycznym umacnianie własnych wpływów, często poprzez odwołania do nacjonalizmu i polityki tożsamości. W warunkach kryzysu ekonomicznego, inflacji i wzrostu bezrobocia, społeczeństwa poszczególnych republik zaczęły szukać winnych własnych trudności – i coraz częściej kierowały oskarżenia pod adresem innych grup etnicznych lub rządu federalnego. Mechanizmy jednoczące federację – ideologia, wspólna historia, instytucje – ulegały dezintegracji. Brak efektywnego centrum doprowadził do politycznej destabilizacji, która w ciągu dekady przerodziła się w konflikty zbrojne. Rozpad Jugosławii – jak doszło do wojny domowej? Słowenia i Chorwacja – pierwsze secesje W czerwcu 1991 roku dwie republiki – Słowenia i Chorwacja – ogłosiły niepodległość, co zapoczątkowało proces dezintegracji Jugosławii. W odpowiedzi na ogłoszenie suwerenności, Jugosłowiańska Armia Ludowa (JNA), zdominowana przez Serbów, wkroczyła do Słowenii, co doprowadziło do krótkotrwałego konfliktu trwającego zaledwie 10 dni – tzw. wojny dziesięciodniowej. Wobec zorganizowanego oporu i braku strategicznego znaczenia Słowenii, siły federalne wycofały się, a Słowenia de facto uzyskała niepodległość bez większych ofiar. Inaczej wyglądała sytuacja w Chorwacji, gdzie duża mniejszość serbska zamieszkiwała wschodnie i południowe regiony kraju. W odpowiedzi na deklarację niepodległości, prorządowe siły chorwackie oraz Serbowie chorwaccy wspierani przez JNA rozpoczęli brutalny konflikt, który trwał aż do 1995 roku. W walkach dochodziło do licznych przypadków czystek etnicznych, masakr i przesiedleń, m.in. w rejonach Vukovaru i Knina. Serbowie utworzyli na zdobytych terenach własne struktury państwowe, m.in. Republikę Serbską Krajiny, nieuznawaną międzynarodowo. Konflikt ten ukazał nieskuteczność struktur federalnych, a także ujawnił brak międzynarodowego konsensusu co do strategii działania wobec rozpadu Jugosławii. Wojna w Bośni i Hercegowinie Najbardziej dramatycznym i krwawym etapem rozpadu była wojna w Bośni i Hercegowinie (1992–1995). Kiedy w 1992 roku Bośnia ogłosiła niepodległość, kraj pogrążył się w brutalnym konflikcie z udziałem trzech głównych grup etnicznych: Bośniaków (muzułmanów), Chorwatów i Serbów. Konflikt charakteryzował się ekstremalną przemocą, oblężeniami miast i systematycznymi czystkami etnicznymi – z czego najbardziej znane to masakra w Srebrenicy, gdzie w 1995 roku zabito ponad 8 tys. bośniackich mężczyzn i chłopców. Walki w Bośni były szczególnie złożone, ponieważ poszczególne grupy etniczne zmieniały sojusze – m.in. Bośniacy i Chorwaci początkowo współpracowali przeciw Serbom, by później również wejść ze sobą w konflikt. Działania wojenne cechowały się ogromnym okrucieństwem wobec ludności cywilnej – gwałty, obozy koncentracyjne i przesiedlenia stały się tragicznie powszechne. Społeczność międzynarodowa przez długi czas ograniczała się do sankcji i negocjacji, nie potrafiąc skutecznie powstrzymać eskalacji przemocy. Dopiero gdy konflikt osiągnął poziom katastrofy humanitarnej, do działań wkroczyły struktury ONZ oraz NATO, podejmując decyzję o zbrojnej interwencji. Interwencja NATO i traktaty pokojowe Kulminacją międzynarodowych działań była interwencja NATO w 1995 roku, kiedy to siły Sojuszu rozpoczęły operację „Deliberate Force” – serię precyzyjnych nalotów na pozycje Serbów bośniackich. Interwencja zmusiła strony konfliktu do podjęcia negocjacji, które zakończyły się podpisaniem Porozumień z Dayton w grudniu 1995 roku. Traktat ustanowił Bośnię i Hercegowinę jako państwo złożone z dwóch autonomicznych części – Federacji Bośni i Hercegowiny (Bośniacy i Chorwaci) oraz Republiki Serbskiej (Serbowie). Jednocześnie ustalono międzynarodowy nadzór nad wdrażaniem pokoju, w tym obecność międzynarodowych sił pokojowych (IFOR, później SFOR). Po zakończeniu wojny w Bośni nastąpiła dalsza destabilizacja regionu – zwłaszcza w Kosowie, gdzie konflikt między Serbami a Albańczykami doprowadził do kolejnej interwencji NATO w 1999 roku. Po wojnie Kosowo znalazło się pod zarządem ONZ, a w 2008 roku jednostronnie ogłosiło niepodległość. Serbii pozostała rola państwa sukcesyjnego po Jugosławii, lecz z czasem i ten byt polityczny uległ rozdrobnieniu – w 2006 roku od Serbii oddzieliła się Czarnogóra. Rozpad Jugosławii zakończył się nie tylko fizyczną dezintegracją państwa, ale również głębokimi ranami społecznymi, traumą wojenną i trwałą niestabilnością polityczną, która w wielu aspektach wpływa na relacje międzypaństwowe regionu do dziś. Jugosławia dzisiaj – dziedzictwo, które wciąż dzieli i łączy Tożsamość postjugosłowiańska Choć Jugosławia jako państwo przestała istnieć, jej duch nadal żyje w codziennych doświadczeniach milionów mieszkańców Bałkanów. W wielu regionach można odczuć nostalgię za jugosłowiańską przeszłością, zwaną potocznie „jugonostalgią”. Nie chodzi jedynie o sentyment do konkretnego ustroju, ale o poczucie wspólnoty kulturowej, która przez dekady była częścią codzienności – od języka, przez styl życia, po wzorce społeczne. Architektura modernistyczna, charakterystyczna dla okresu Tito, nadal dominuje w wielu miastach byłej Jugosławii. Muzyka popularna, szczególnie jugosłowiański rock lat 70. i 80., wciąż cieszy się popularnością wśród starszego i młodszego pokolenia. Język serbsko-chorwacki w jego różnych wariantach pozostaje zrozumiały dla większości mieszkańców regionu, mimo że w każdej republice przyjęto odrębne nazwy językowe. Wspólna pozostaje również kuchnia – potrawy takie jak burek, ćevapi czy ajwar są obecne we wszystkich krajach powstałych po rozpadzie Jugosławii. Nawet reklamy i opakowania produktów z epoki socjalistycznej często powracają jako element marketingu opartego na nostalgii. Polityka historyczna i edukacja Po rozpadzie Jugosławii każda z republik rozpoczęła budowanie własnej narracji historycznej, często skoncentrowanej na cierpieniu własnego narodu i bohaterskiej walce o niepodległość. Efektem tego są często sprzeczne wersje wydarzeń, szczególnie dotyczących konfliktów zbrojnych lat 90. W podręcznikach szkolnych Serbii, Chorwacji, Bośni i Hercegowiny czy Kosowa te same wydarzenia są przedstawiane w zupełnie odmienny sposób. To, co w jednej narracji uznawane jest za walkę o wolność, w innej bywa opisywane jako agresja lub zdrada narodowa. Muzea, miejsca pamięci i pomniki również odzwierciedlają te różnice, co utrudnia prowadzenie ponadnarodowego dialogu historycznego. Edukacja historyczna stała się narzędziem budowania tożsamości narodowej, często kosztem prawdy i pojednania. W efekcie młodsze pokolenia w regionie mają ograniczoną wiedzę o Jugosławii jako wspólnym projekcie politycznym i społecznym, a jednocześnie są bardziej podatne na polaryzację i nacjonalistyczne narracje. Kultura i wspólna przeszłość Pomimo różnic politycznych i edukacyjnych, kultura popularna wciąż odgrywa rolę mostu między narodami postjugosłowiańskimi. Filmy z lat 70. i 80., programy telewizyjne, satyryczne audycje radiowe, a nawet kreskówki – wszystkie te elementy tworzą wspólny kod kulturowy, który rozpoznawany jest ponad podziałami etnicznymi. Wspólne wydarzenia kulturalne, takie jak festiwale filmowe czy koncerty artystów z byłych republik, przyciągają publiczność z całego regionu. W mediach społecznościowych istnieją liczne grupy i strony, gdzie użytkownicy z różnych krajów dzielą się wspomnieniami z czasów Jugosławii – nie tylko w kontekście politycznym, ale również emocjonalnym i codziennym. Jednak interpretacja tego dziedzictwa nie jest jednolita. Dla niektórych Jugosławia była okresem pokoju i stabilności, dla innych – symbolem ucisku narodowego i braku wolności. Ta dwoistość sprawia, że spuścizna Jugosławii zarówno łączy, jak i dzieli – będąc nie tylko historią polityczną, lecz przede wszystkim historią ludzi i ich pamięci. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Przewodnik po malowniczym Kotorze – co warto zobaczyć?
Kotor to perła Czarnogóry, malowniczo położona nad Zatoką Kotorską. W tym poradniku odkryjesz najważniejsze atrakcje tego niezwykłego miasta, dowiesz się, co warto zobaczyć, jakie są najlepsze miejsca do noclegu, a także jak najlepiej zaplanować zwiedzanie, by w pełni wykorzystać swój czas.
Spis treści: Jak dojechać do Kotoru? Najważniejsze atrakcje Kotoru Jakie plaże warto odwiedzić? Gdzie warto zjeść w Kotorze? Noclegi w Kotorze Praktyczne porady Kotor to miasto, które łączy w sobie bogatą historię, malownicze krajobrazy oraz wyjątkową atmosferę. Spacer po starówce, kąpiel w Zatoce Kotorskiej i degustacja lokalnych specjałów to tylko niektóre z atrakcji, które czekają na turystów odwiedzających to magiczne miejsce. Dzięki łatwemu dojazdowi i bogatej ofercie noclegowej, Kotor jest idealnym miejscem na krótki wypad lub dłuższy pobyt w Czarnogórze. Jak dojechać do Kotoru? Kotor znajduje się w północno-zachodniej części Czarnogóry i jest łatwo dostępny zarówno drogą lądową, jak i lotniczą. Najbliższym lotniskiem jest Tivat, położony zaledwie 7 km od miasta. Z Tivatu do Kotoru można dostać się taksówką, autobusem lub wynajętym samochodem. Alternatywnie można wybrać lot do Podgoricy, stolicy Czarnogóry lub chorwackiego Dubrownika. Oba te miasta oferują dobre połączenia drogowe z Kotorem​. Najważniejsze atrakcje Kotoru Starówka Kotoru Starówka Kotoru, wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO, to jedno z najlepiej zachowanych średniowiecznych miast na Bałkanach. Otoczona jest potężnymi murami obronnymi o długości 4,5 km, które ciągną się wzdłuż wzgórza aż do ruin twierdzy św. Jana. Spacerując po brukowanych uliczkach starówki, można podziwiać liczne zabytki, takie jak kościoły, pałace i renesansowe budynki. To miejsce, gdzie każdy zakątek miasta opowiada historię, od czasów Ilirów, przez Rzymian i Bizancjum, aż po Wenecjan, którzy wywarli największy wpływ na architekturę Kotoru​. Zatoka Kotorska Zatoka Kotorska, zwana przez miejscowych Boką, jest jednym z najpiękniejszych miejsc w Europie. To głęboko wcięta zatoka, otoczona wysokimi szczytami Gór Dynarskich, tworząca niezwykły, malowniczy krajobraz. Na wodach zatoki często można zobaczyć gigantyczne statki wycieczkowe, co jest szczególnie widowiskowe wieczorem, kiedy światła portu odbijają się w tafli wody. Zatoka Kotorska to idealne miejsce dla miłośników fotografii i entuzjastów przyrody, oferujące zapierające dech w piersiach widoki​. Katedra Św. Tryfona Jednym z najważniejszych zabytków Kotoru jest Katedra Św. Tryfona, zbudowana w 1166 roku w stylu romańskim. Jest to jeden z symboli miasta, a jej wnętrze kryje relikwie św. Tryfona – patrona Kotoru. Katedra wyróżnia się dwiema prostokątnymi dzwonnicami, a wewnątrz można podziwiać piękne freski i bogato zdobione ołtarze. Wejście do katedry jest płatne, ale warto odwiedzić to miejsce, aby poczuć ducha średniowiecznej architektury i religijności​. Jakie plaże warto odwiedzić? Kotor nie jest typowym miastem plażowym, ale oferuje kamieniste wybrzeże, które jest idealne do relaksu po intensywnym zwiedzaniu. Plaże w Kotorze są wąskie, ale malownicze, a kąpiel w krystalicznie czystych wodach Zatoki Kotorskiej to wyjątkowe doświadczenie. Jednym z niezapomnianych widoków jest przepływający w pobliżu gigantyczny wycieczkowiec, co czyni kąpiele w Zatoce Kotorskiej jeszcze bardziej emocjonującymi​. Plaże są najczęściej niewielkie i intymne, co sprzyja spokojnemu wypoczynkowi. W odległości krótkiego spaceru od Starego Miasta można znaleźć miejsca do kąpieli z malowniczym widokiem. Gdzie warto zjeść w Kotorze? Podczas pobytu w Kotorze warto spróbować lokalnej kuchni, która łączy tradycje bałkańskie z wpływami śródziemnomorskimi. Wśród najbardziej popularnych dań znajdziesz: ćevapčići – grillowane kiełbaski wieprzowe, podawane najczęściej z cebulą, czosnkiem i ziołami. To klasyka kuchni bałkańskiej, której nie można przegapić; pljeskavica – bałkański odpowiednik burgera, przygotowany z mieszanki wołowiny, wieprzowiny i jagnięciny​; prebranac – tradycyjna zapiekanka z fasoli, idealna dla wegetarian​; njeguški pršut – suszona szynka, która jest przygotowywana według tradycyjnych metod przez co najmniej pół roku. Najlepszy pršut pochodzi z wioski Njeguši, słynącej z wyrobu tego specjału​. Noclegi w Kotorze Kotor oferuje szeroki wybór miejsc noclegowych – od tanich pensjonatów po luksusowe apartamenty. Jeśli szukasz noclegu blisko Starego Miasta, rozważ jedną z poniższych opcji: Guest House Vila Vedesa – położony ok. 8 km od centrum, oferuje wygodne i niedrogie zakwaterowanie, zwłaszcza poza sezonem turystycznym​. Apartmani A&K – apartamenty zlokalizowane blisko Wieży Zegarowej, idealne dla turystów, którzy chcą być blisko głównych atrakcji. Apartamenty są dobrze wyposażone, a budynek, w którym się znajdują, to typowy, kamienny dom bałkański​. Praktyczne porady Zwiedzanie Starówki: zwiedzanie Kotoru warto zacząć od Bramy Morskiej, skąd można udać się na spacer po murach obronnych, które oferują niesamowite widoki na miasto i zatokę​. Katedra Św. Tryfona: wstęp do katedry kosztuje 2,5 euro, a msze odbywają się tam regularnie​. Muzeum Morskie: znajduje się w pałacu Grgurina, a bilet wstępu kosztuje 4 euro. Można tu podziwiać modele dawnych kotorskich statków, mapy i inne związane z morzem eksponaty​.
Czarnogóra ma piękne wybrzeże, ale moje serce zdobył interior. Te miejsca trzeba zobaczyć na własne oczy
Czarnogóra śmiało może stawać w walce o tytuł najpiękniejszego kraju w Europie. Od konkurencji odróżnia ją to, że nie została zadeptana przez turystów. Nadal możemy się tam czuć jak odkrywcy.
W tym artykule: Czarnogóra nie tylko latem Najpiękniejsze miejsca w interiorze Czarnogóry Czarnogórska gościnność Podróże to część mojej pracy. Najczęściej odwiedzam miejsca, które turyści z Polski dopiero zaczynają odkrywać, jednak zdarza mi się też latać do krajów dobrze naszym rodakom znanych. Ale czy na pewno? Taką niespodzianką okazała się Czarnogóra. Cieszyłem się na wyjazd na Bałkany, zwłaszcza że Czarnogóra przewijała się w rozmowach ze znajomymi od tygodni, jeśli nie miesięcy. Nie starczyłoby mi chyba palców u obu rąk, żeby zliczyć wszystkich, którzy ostatnio odwiedzili ten kraj. Na lotnisku w Podgoricy wylądowałem z wyobrażeniem niewielkiego kraju o malowniczych kurortach. Kilka dni później wyleciałem z zupełnie innymi obrazkami w głowie. Ale po kolei. Czarnogóra nie tylko latem Nie powinno dziwić, że Polacy tak chętnie wybierają się na wczasy do Czarnogóry. Wciąż jest tam stosunkowo tanio, a nadmorskie miejscowości, chociażby Kotor, czy nieco mniej znany Bar, to prawdziwe perełki. No i ta pogoda. Ciepło robi się tam znacznie wcześniej niż w naszym kraju, a i lato (przynajmniej na termometrach) trwa dłużej. Kiedy rozmawiam z lokalnymi mieszkańcami pod koniec października, chwalą się, że jeszcze kilka dni temu pływali w Adriatyku. Jednak sezon turystyczny w Czarnogórze nie kończy się, a na pewno nie musi kończyć się na przełomie października i listopada. Dobrze wiedzą to narciarze, którzy coraz chętniej testują zimą czarnogórskie stoki. Pozostają nam jednak miesiące jesienne i wiosenne. Co wtedy? Interior Czarnogóry czeka na odkrycie! Najpiękniejsze miejsca w interiorze Czarnogóry Nazwa mówi sama za siebie. Zdecydowaną większość powierzchni tego małego kraju zajmują właśnie góry. Dzięki temu już sama podróż autem z południa na północ jest swego rodzaju widokowym rejsem. Żeby ułatwić turystom robienie zdjęć, w najpiękniejszych miejscach zaaranżowano nawet punkty widokowe. Nie sposób wymienić wszystkich, zresztą warto odkrywać je samemu. Na szczególną uwagę zasługuje jednak punkt dość nietypowy, bo most na Tarze. Most Đurđevića Tara to chluba Czarnogóry. Kanion tej rzeki jest najgłębszy w Europie. Sama Tara jest też celem podróży miłośników sportów wodnych, np. raftingu. Kto nie chce się moczyć, też polubi Tarę. Most Đurđevića oferuje jedne z najlepszych widoków na tę malowniczą rzekę. Żelbetowy kolos znajduje się niedaleko Mojkovaca, Žabljaka oraz Pljevlji. Jego wysokość waha się od 168 do 172 m. Takie miejsce samo prosi się o utworzenie tyrolki i tak też się stało. Komu mało wrażeń, może dosłownie śmignąć nad rzeką w dole. Most Đurđevića to przede wszystkim most właśnie, a nie punkt widokowy, dlatego spacerując po nim, należy zachować ostrożność. Co prawda ruch na drodze jest niewielki, żeby nie powiedzieć nikły (przynajmniej jesienią), ale bezpieczeństwo to podstawa. Wciąż nie zastaniemy tam też tłumów turystów. Poza grupą, z która przemierzam Czarnogórę, na moście Đurđevića są jeszcze dwie inne osoby. Jak się okazuje, również z Polski. Meandry Ćehotiny O tytuł najbardziej fotogenicznej rzeki Bałkanów ubiega się też Ćehotina. Ma 125 km długości i przepływa przez Bośnię i Hercegowinę oraz Czarnogórę właśnie. Jej najbardziej fotogeniczne miejsce to malownicze meandry niedaleko Pljevlji. Można je podziwiać bezpłatnie z dwóch specjalnie utworzonych punktów widokowych. Tym razem już nie przy samej drodze. Warto wybrać się tam na chwilę przed zachodem słońca, żeby zobaczyć zakola w dwóch różnych porach. Crno jezero Jak na swoją małą powierzchnię – niespełna 14 tys. km kw. – Czarnogóra może poszczycić się imponującą liczbą parków narodowych. Jest ich 5, a zajmują aż 8% całkowitego terytorium kraju. Na razie z listy mogę skreślić tylko jeden. Mam więc jeszcze przynajmniej 4 powody, aby wrócić do Czarnogóry. Odkrywanie czarnogórskiej przyrody rozpocząłem od Parku Narodowego Durmitor, w którym jedną z największych atrakcji jest polodowcowe Crno jezero, czyli jezioro Czarne. Nie dajcie zwieść się tej nazwie. Naturalny akwen ma kolor błękitny, a wraz z Górami Dynarskimi w tle tworzy krajobraz kojarzący się bardziej z zimną Islandią niż ciepłym południem Europy. Aż trudno uwierzyć, że Zatoka Kotorska jest oddalana od PN Durmitor zaledwie o 150 km. Czarnogórska gościnność Podróżując po Bałkanach, nie sposób nie zaznać słynnej tamtejszej gościnności. Oczywiście podlewanej rakiją i winami. Szanujący się gospodarze serwują rakiję jako welcome drink, przepitkę między posiłkami i trunek na dobranoc. Tak też było na peryferiach miasteczka Mojkovac, gdzie Goran Rabrenović od lat prowadzi pensjonat dla turystów. Na wieść o przyjeździe gości z Polski stanął na wysokości zadania. Poza suto zastawionym stołem w kuchni zawisła też biało-czerwona flaga, a z głośników popłynęły polskie szlagiery. Kiedy już każdy myślał, że nic nas nie zaskoczy, Goran zaprosił nas na zewnątrz, gdzie w biało-czerwonym torcie zapłonęły race. Po tak hucznym przywitaniu nazajutrz nie było jednak mowy o tzw. syndromie dnia poprzedniego. Szkoda pogody i widoków. A tych w pobliżu agroturystyki Rabrenovića nie brakuje. Goran sam brał udział w wytyczaniu okolicznych szlaków górskich (pasmo Sinjajevina). Dojście do pierwszego puntu widokowego z jego domu zajmuje około pół godziny. Z domku na drzewie 2-3 minuty krócej. A właśnie, goście mogą spać w tradycyjnych pokojach lub małym apartamencie zaaranżowanym jako... domek na drzewie. Zapamiętaj te adresy Agroturystyk stawiających na doświadczenie prawdziwej czarnogórskiej kuchni i gościnności jest w kraju coraz więcej. Są świetną alternatywą dla większych hoteli w Kotorze czy Budvie. Czarnogóra jest na tyle mała, że podczas tygodniowego urlopu możemy połączyć wypoczynek nad Adriatykiem z biesiadą w interiorze. Poza pensjonatem Goran Rabrenovića warto rozważyć też odwiedziny w tych miejscach: Gospodarstwo „Ćirovic” – prawdziwie sielski klimat ze zwierzęcym inwentarzem i zabytkowym, wciąż działającym młynem; Agroturystyka „Batrićević” we wsi Trubjela – nikt nie wyjdzie stąd głodny. Gospodarze gwarantują stół suto zastawiony specjałami z własnej spiżarki; Lokalne gospodarstwo wiejskie „Oblun” w Briđe – tu czarnogórski klimat mieszka się z duchem Toskanii. Być może to zasługa lokalnego białego wina? Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Odkryj z nami Czarnogórę, perłę Bałkanów
Bałkany zachwycają różnorodnością. Piękno tego kraju kryje się w piaszczystych plażach, górach, wciąż niezadeptanych, dzikich parkach czy średniowiecznych miastach i miasteczkach. Co ważne, wszystkie te atrakcje można zobaczyć w ciągu jednego dnia!
Mówią o niej „nieodkryty klejnot Adriatyku”. Czarnogóra, niewielki kraj na Bałkanach, oferuje znacznie więcej niż plaże (choć te należą do jednych z najpiękniejszych w Europie, wystarczy tylko wymienić takie jak Velika Plaža, Petrovac, Ada Bojana czy Jaz) i popularne kurorty. Aby doświadczyć niezwykłej gościnności mieszkańców, pysznej kuchni i dzikiej natury, warto wybrać się m.in. na północ kraju. Dzika natura i średniowieczne miasto Czarnogóra zachwyca nieokiełznaną naturą i spektakularnymi krajobrazami. Będąc tam nie można pominąć przypominającej fiord Zatoki Kotorskiej, która uchodzi za jedno z najbardziej malowniczych miejsc na Bałkanach. I nic dziwnego, bo turkusowa woda wygląda jak z bajki. Dzięki otwartej niedawno kolejce gondolowej Kotor Cable Car poznamy panoramę okolicy z zupełnie nowej, fascynującej perspektywy. Wystarczy zaledwie 11 minut, aby dotrzeć nią na sam szczyt Kuk, który znajduje się w samym sercu Parku Narodowego Lovćen. Dolną stację kolejki znajdziecie we wsi Dub około osiem km od historycznego centrum Kotoru. – Ta nowa atrakcja turystyczna, z której można korzystać od 1 kwietnia do 31 października, pozwala turystom w komfortowy sposób przenieść się w góry i zachęca do odkrywania tej części Czarnogóry. Dzięki inwestycji zostanie też zmniejszony ruch na starej drodze z Njeguši do Kotoru, co ograniczy emisję CO2 i pozytywnie wpłynie na obszary przybrzeżne i te w głębi lądu – zachęca Ana Tripković Marković, dyrektor zarządzająca Narodowej Organizacji Turystycznej Czarnogóry. View Ediplayer on the source website Coś nam mówi, że do odwiedzin Kotoru też nie będziemy musieli długo was zachęcać. To jedno z najlepiej zachowanych średniowiecznych miast w basenie Morza Śródziemnego, wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Nietrudno zakochać się w jego krętych uliczkach, licznych placach i rynkach. Spektakularnie położone miasto można podziwiać nie tylko z kolejki gondolowej, ale również serpentynowej drogi biegnącej po stromym zboczu 1000 m w dół. Pięć parków narodowych to absolutne „must-see” Nie wszyscy wiedzą, ale w Czarnogórze znajduje się aż pięć parków narodowych. Cztery z nich: Durmitor, Lovćen, Prokletje i Biogradska Gora są położone w górzystej części kraju (co nie dziwi biorąc pod uwagę fakt, że majestatyczne góry zajmują aż 60 % powierzchni kraju!). Największy z nich – Durmitor – jest znany ze szczytów w kształcie stożków. Może pochwalić się siecią oznakowanych szlaków turystycznych o długości sięgającej 150 km, aż 50 szczytami wyższymi niż 2000 m, 18 jeziorami polodowcowymi (w tym m.in. Jeziorem Czarnym, najgłębszym w całej Europie Południowo-Wschodniej), krasowymi jaskiniami i kanionami rzecznymi. Największe wrażenie robi dolina rzeki Tara o głębokości 1300 m. To nie tylko najgłębszy kanion w Europie, ale również jeden z najgłębszych na świecie. Tara, to najdłuższa rzeka w Czarnogórze (ma 158 km) i jest idealna do uprawiania raftingu. Spływ pontonami na rzece jest tu tak popularny, że powstało tam nawet kilka specjalnych obozowisk. Chyba nikogo nie zdziwi fakt, że Durmitor jest wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, a przecinająca go rzeka Tara ma status rezerwatu biosfery. Absolutnym „must-see” jest również wspomniany już wcześniej park Lovćen (nazywany „kamiennym morzem”) z górą Jezerski Vrh. Na jej szczycie znajduje się mauzoleum Piotra II Petrovicia Njegoša, największego czarnogórskiego władcy i poety. Z kolei rezerwat Prokletije (w dosłownym tłumaczeniu „góry przeklęte”) warto zwiedzić ze względu na najdziksze i najbardziej niedostępne pasmo górskie w Europie, najwyższy szczyt Czarnogóry - Zlą Kolatę (2534 m n.p.m) oraz Hridsko jezero, czyli najwyżej położone jezioro w Czarnogórze. W parku narodowym Biogradska Gora znajdziecie jedyny w Europie las bukowy o charakterze pierwotnym oraz jedno z najstarszych jezior polodowcowych w Europie – Jezioro Biogradskie. Piąty park narodowy Czarnogóry, Jezioro Szkoderskie, to największy na Bałkanach akwen śródlądowy. Nie tylko żyje w nim prawie 280 gatunków ptaków (warto wiedzieć, że to jeden z największych rezerwatów ptaków wodno-błotnych w Europie). To też ostatnie miejsce na naszym kontynencie, gdzie w naturalnym środowisku spotkamy pelikany. Te fascynujące zwierzęta możemy obserwować podczas licznie organizowanych rejsów czy spływów kajakowych. Romantyczne wybrzeże, górskie szaleństwo i jedyna taka atrakcja w kraju Nie możemy oczywiście nie wspomnieć o czarnogórskim wybrzeżu. Niezapomnianym przeżyciem będzie na pewno rejs statkiem albo (jeśli mamy odpowiednie uprawnienia) jachtem z mariny w Herceg Novi, Porto Novi, Porto Montenegro, Kotorze, Budvie, Barze czy Ulcinj. Podróżując wodnymi szlakami (czarnogórska linia brzegowa wzdłuż Adriatyku liczy blisko 300 km!) warto nie tylko podziwiać imponujące górskie krajobrazy, ale również wybrać się na jedną z wysp czy choć raz zatrzymać się w urokliwym miasteczku portowym. Jeździcie na nartach? Czarnogóra nie jest tak popularnym kierunkiem jak Francja czy Włochy, dzięki czemu jest mniej zatłoczona i… znacznie tańsza. Warto sprawdzić więc okolice miasta Kolašin w paśmie górskim Bjelasica z nowoczesnymi, połączonymi ośrodkami narciarskimi Kolašin 1450 Ski Resort i Kolašin 1600 Ski Centre z łączną liczbą ponad 45 km tras. A jeśli chcecie doświadczyć bajkowej zimy, pomyślcie też o najwyżej położnym mieście w południowo- wschodniej części Europy Žabljaku. Znajdziecie je w północnej części kraju, u podnóża Durmitoru, będącego częścią Gór Dynarskich. W planach podróżniczych uwzględnijcie też Jaskinię Lipską z podziemnymi jeziorkami. To jedna z największych jaskiń Czarnogóry – i uwaga! – jedyna, którą możemy odwiedzić w tym kraju ze zorganizowaną wycieczką. Wejście do innych tego typu obiektów jest możliwe jedynie za zgodą Agencji Ochrony Środowiska, z doświadczonym przewodnikiem i tylko na potrzeby ekspedycji. Jak już odkryjecie podziemny świat Jaskini Lipskiej, koniecznie wybierzcie się do klimatycznego miasta Cetynia, dawnej stolicy kraju. Nie tylko dlatego, że leży tuż obok ( na płaskowyżu u podnóża Lovćen). Zachęca licznymi zabytkami (Monastyr Cetyński, leżący u stóp wzgórza Orlov Krš, uważany za duchowe centrum kraju oraz Pałac Królewski który przez ponad 50 lat służył jako siedziba rodziny królewskiej, to tylko niektóre z nich) i wspaniałą kuchnią. Luksus kontra tradycja Gdzie odpocząć po całodziennym zwiedzaniu? Turyści mogą wybierać spośród setek kameralnych hoteli, kempingów, drewnianych domków budowanych na wzór tradycyjnych chat pasterskich tzw. katunów (część z nich w rejonie Bjelasicy, Komovi i Prokletija została wyposażona w panele słoneczne; wiele gospodarstw domowych na północy kraju otrzymało międzynarodowe certyfikaty ekologiczne „Travellife” czy „EU Ecolabel”), czy też wiejskich gospodarstw. Te ostatnie polecamy szczególnie mocno tym, którzy choć na chwilę chcieliby zatrzymać się w pędzącym świecie, zaznać prawdziwie domowej atmosfery i skosztować lokalnych produktów wprost ze spiżarń gospodarzy. W Czarnogórze nie brakuje też oczywiście obiektów hotelowych o wysokim standardzie. Hotel Mamula Island w odrestaurowanym forcie z XIX wieku na wyspie Mamula w Zatoce Kotorskiej, ośrodek Hyatt Regency Kotor Bay Resort czy Swissôtel Kolašin (pierwszy luksusowy hotel w ośrodku narciarskim Kolašin 1600 Ski Center, o którym już wspominaliśmy wcześniej) sprostają oczekiwaniom nawet najwybredniejszych turystów. Już w tym roku będziemy mogli odwiedzić także luksusowy resort Rixos w Sutomore, Ritz-Carlton Montenegro w zachodniej części półwyspu Luštica i Crowne Plaza w Kolašinie. Bogata oferta turystyczna, przyrodnicza różnorodność i sprzyjający klimat (aż 240 słonecznych dni w roku brzmi jak marzenie) zachęca do odwiedzenia Czarnogóry o każdej porze roku. Argumentem „za” są także dogodne połączenia lotnicze i łatwość dojazdu na własną rękę. Planując podróż do Czarnogóry (niezależnie od tego, czy wybieracie się tam sami, czy z rodziną, czy preferujcie aktywny, czy spokojny wypoczynek, czy wolicie kameralne obiekty będące częścią lokalnych gospodarstw wiejskich, czy hotele o najwyższym standardzie) koniecznie odwiedźcie stronę opracowaną przez zespół Narodowej Organizacji Turystycznej Czarnogóry www.montenegro.travel/pl. Znajdziecie tam mnóstwo inspiracji. Nic, tylko odkrywać. Widzimy się na Bałkanach! Materiał promocyjny Narodowej Organizacji Turystycznej Czarnogóry.
Niezwykłe odkrycia polskich archeologów na Bałkanach. Odnaleziono pozostałości rzymskich konstrukcji
Polscy archeolodzy mogą pochwalić się niezwykłymi odkryciami na wykopaliskach w Czarnogórze i Albanii. Badacze znaleźli tam unikatowe konstrukcje z czasów rzymskich, a także mury obronne z IV wieku p.n.e.
W tym artykule: Odkrycia w Albanii i Czarnogórze Fragment rzymskiego portyku Starożytne miasto Risan Badacze z Ośrodka Badań nad Antykiem Europy Południowo-Wschodniej Uniwersytetu Warszawskiego w ciągu ostatnich kilku miesięcy prowadzili wykopaliska w Albanii i w Czarnogórze. Badania zakończone w lipcu przyniosły zjawiskowe odkrycia polskich archeologów. W albańskim Bushati prowadzono badania „nieznanego miasta”, które po raz pierwszy odkryto 5 lat temu. Z kolei w starożytnym Rhizon (Risan) odnaleziono fragmenty portyku i stylobatu rzymskiego. Odkrycia w Albanii i Czarnogórze Archeolodzy z UW w oświadczeniu przypomnieli, że Bushati to rozległy obszar, który leży w pobliżu antycznej Szkodry. Nazwa tej starożytnej osady nie została jeszcze ustalona. Badacze uważają jednak, że w przeszłości był to ważny ośrodek miejski. – Świadczą o tym odsłonięte mury obronne oraz dwie bramy miejskie pochodzące prawdopodobnie z IV wieku p.n.e. – twierdzą naukowcy z Uniwersytetu Warszawskiego. Podczas badań w tajemniczym albańskim mieście archeologom udało się odnaleźć pozostałości wyjątkowej konstrukcji. Naukowcy uważają, że była to budowla, w której prawdopodobnie odbywały się ważne wydarzenia polityczne, a także rytuały religijne. – Wyniki tegorocznych wykopalisk potwierdzają tę hipotezę. Obszar ten miał dodatkowo charakter religijny. Większość zabytków stanowią amfory (w tym korynckie) oraz zadziwiająca liczba skyfosów – naczyń do picia wina różnych rozmiarów. Trójdzielny charakter założenia architektonicznego może sugerować, że odkryliśmy unikatową budowlę – prytanejon lub hestiateron, czyli jedną z konstrukcji publicznych, w których powinien płonąć wieczny ogień. Odbywały się w nich ważne ceremonie polityczne i religijne – mówi prof. Piotr Dyczek z Ośrodka Badań nad Antykiem Europy Południowo-Wschodniej UW. Fragment rzymskiego portyku Naukowcy z Uniwersytetu Warszawskiego zwracają uwagę na wyjątkowość odkrycia. Badacze podkreślali, że jest ono niecodzienne i zaskakujące. – Może dowodzić, że „nieznane miasto” nie tylko zaplanowano i wybudowano na wzór grecki, ale także, że przynajmniej we wczesnym okresie swojego istnienia miało ono polityczną i organizacyjną strukturę miasta greckiego – czytamy w oświadczeniu. Polscy archeolodzy odnaleźli starożytny biały proszek. Znajdował się w budynku sprzed 3000 lat Polsko-armeński zespół archeologów odnalazł ślady dużych ilości mąki. Pozostałości tego białego półproduktu znajdowały się w budowli sprzed 3000 lat na stanowisku archeologicznym Me... Z kolei w czarnogórskim Risan archeolodzy odkryli fragmenty monumentalnego portyku rzymskiego. To część budynku na planie prostokąta z kolumnami, które wspierają dach. To charakterystyczny element architektury z czasów rzymskich. Badaczom udało się do tej pory odkryć jedynie jego pozostałości o długości 24 m i szerokości 5 m, a także trzony potężnych kolumn o średnicy ponad 50 cm. – Przednia część stylobatu, na którym znajduje się portyk, była starannie obrobiona, co świadczy o tym, że otwierał się on na dużą przestrzeń, prawdopodobnie forum – zaznacza prof. Piotr Dyczek. Starożytne miasto Risan Poniżej poziomu portyku naukowcy odkryli mury z czasów hellenistycznych. Datowanie wykazało, że zbudowano je ok. II wiek p.n.e. – Datowanie tej konstrukcji umożliwiła analiza przyległej do murów dość grubej nawierzchni wykonanej z fragmentów amfor i korków od nich Ten układ murów dowodzi, że znajdowały się w tym miejscu budowle reprezentacyjne. W kolejnych sezonach wykopaliskowych naukowcy będą analizować, czy są to elementy konstrukcji hellenistycznej agory – podkreślają naukowcy UW. Risan to starożytne miasto, które znajduje się w Zatoce Kotorskiej. To najstarszą osada na tym obszarze, która znajdowała się pod silnymi wpływami hellenistycznymi od końca IV wieku p.n.e. Archeolodzy twierdzą, że po upadku ostatniego iliryjskiego króla (władcy starożytnej krainy nad Morzem Adriatyckim, obejmującej tereny dzisiejszej Chorwacji, Bośni i Hercegowiny, Czarnogóry, Serbii, Albanii i Macedonii Północnej), miasto było kontrolowane przez Rzym i stało się częścią Imperium od początku I wieku. Osada została nazwana wówczas Risinum. Źródło: Uniwersytet Warszawski Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Wakacje na Bałkanach. 8 pomysłów na lato
Wybuchowa mieszanka kultur, tradycji, języków i religii. Na miejscu znajdziecie zjawiskowe krajobrazy, fantastyczną kuchnię, a także serdecznych i wyjątkowo spontanicznych ludzi. Zobaczcie najciekawsze pomysły na wakacje na Bałkanach.
W tym artykule: Gucza (Serbia) Nesebyr (Bułgaria) Berat, Albania Mostar (Bośnia i Hercegowina) Winnice Słowenii Durmitor (Czarnogóra) Šarganska Osmica (Serbia) Rafting na Peloponezie (Grecja) „Nie mamy wątpliwości, że Bałkany będą hitem tegorocznego lata. Zabieramy was do Czarnogóry, wciąż nieodkrytych Albanii, Kosowa i Serbii, ale też Grecji śladami mitycznych bohaterów" – pisze Agnieszka Franus w czerwcowym wydaniu magazynu „National Geographic Traveler". Magazyn wciąż możesz zamówić w naszym sklepie internetowym. Dla czytelników National-Geographic.pl przygotowaliśmy 8 miejsc, które warto odwiedzić na Bałkanach. Gucza (Serbia) Miasteczko położone jakieś 150 kilometrów od Belgradu. Od 1961 roku, w środku sierpnia zjeżdżają tu zespoły grające szeroko rozumianą muzykę bałkańską. To muzyczne szaleństwo, trwającą dzień i noc imprezę. Są dziesiątki prowadzonych równolegle koncertów i koncercików. Gra się wokół stołów z jedzeniem i na ulicach, koncertuje w ogródkach domów i pod zadaszeniem sklepu, przy cerkwi i stojąc po kolana w rzece. Najlepsi są Romowie – ci z Rumunii, Serbii i z Macedonii. Wystarczy cztery czy pięć trąbek i wielki bęben. Jak nikt, grając, manipulowali słuchaczami, co rusz wprowadzając w nastrój euforii muzyką tak szybką, że nie nadążały nogi, albo w melancholię i przygnębienie rzewnymi, pogrzebowymi dźwiękami. Prócz muzyki, dookoła królowały i dymiły wielkimi paleniskami stoiska z jedzeniem: grillowana pjleskavica z baraniny i wieprzowiny, z ziłami, musaka z bakłażana i mięsne ćevapčići na patyczkach. Na deser zwijane, francuskie naleśniki posmarowane masłem czekoladowym i posypane plazmą – serbskim przysmakiem, czyli kruszonymi herbatnikami. W dłoni festiwalowicza – obowiązkowo – piwo Jeleń. Tuby i trąbki, puzony i rogi, bębny i klarnety towarzyszyły mi cały czas. Bo codziennie, na niewielkiej scenie w centrum miasta odbywały się przed jury przesłuchania konkursowe. Zespoły walczyły o tytuł Pierwszej Trąbki, a tym samym sławę i szansę na koncerty w całej Europie. Ale prawdziwa, muzyczna bomba wybuchła, gdy kulminacyjnego wieczora na scenie miejskiego stadionu stanął Boban Marković z zespołem, ikona serbskiego grania. Do dziś nie wiem, jak grubo ponad stutysięczna publiczność zmieściła się na murawie, i jak Markovićowi udało się być bardziej głośnym niż zgromadzony tłum. Zespół grał blisko dwie godziny, a publiczność była nie do zajechania. Gdy wiele lat temu Miles Davies, pierwsza trąbka światowego jazzu usłyszał muzykę z Guczy, wypowiedział słynne słowa: nie wiedziałem, że na trąbce można tak grać. Gdy wracałem z Serbii na usta cisnęły mi się inne: nie wiedziałem, że można się tak szaleńczo bawić. Nesebyr (Bułgaria) Ten, kto rano nie idzie na plażę w Słonecznym Brzegu, zmierza do Nesebyru. Starożytne, bo mające ponad trzy tysiące lat historii miasteczko leży zaledwie dwadzieścia minut jazdy od kurortu. Nesebyr powstał na wyspie połączonej wąskim cyplem z lądem. Przy wjeździe stoi, widoczny z każdej plaży w Słonecznym Brzegu, wiatrak. W lecie oblegają go tłumy turystów, ławą suną na starówkę wpisaną na listę UNESCO. Tak trafiamy do miasta – bajeczki, niegdyś trackiej osady, potem greckiej kolonii. 1500 lat temu Nesebyr był całkowicie obwarowany, pozostałości tych murów można gdzieniegdzie jeszcze wypatrzeć. Wąskie uliczki, drewniane domy z XIX wieku i setki straganów z pamiątkami zachęcają do robienia zdjęć i zakupów. Mydełka różane, małe torebki z tradycyjnym wzorkiem, przyprawy. Wszędzie niemal to samo, choć sprzedawcy zachwalają po cichu również różne rodzaje rakii: kruszewę, smokinowę, dżibrowicę. Wszystko zależy od tego, z jakich została zrobiona owoców. Przez wieki Nesebyr był biskupstwem, stąd w tym całym turystycznym tyglu kryją się zabytkowe świątynie. Jedna z najpiękniejszych to cerkiew świętego Szczepana. Powstała między XI i XIII wiekiem i choć z zewnątrz może nie robi takiego wrażenia, wejście do środka po prostu oszałamia. Na jej ścianach oglądam 258 obrazów z tysiącem postaci. Te wszystkie kolory, historie tworzą niesamowity klimat. Mamy szczęście, przez chwilę jesteśmy tu sami, więc bez problemu robimy z setki zdjęć. Nesebyr stworzony został do włóczenia się. Dlatego przyjeżdża się tu na kilka godzin, choć można również zostać na jednej z tutejszych plaż. Ale wiele osób chce spędzić chwile przy winie i dobrym jedzeniu. W labiryncie zaułków trafiamy do Palmakoto, restauracji znanej z owoców morza. Za chwilę przy stoliku z widokiem na morze pałaszujemy słynną szopską, która wygląda tu trochę inaczej niż ta na wyspie świętej Anastazji, potem próbujemy grillowanego koziego sera, żeby skończyć na krewetkach i sardelach. Na deser lokalne wino, jest bosko. Macedonia – atrakcje bałkańskiej republiki słońca. 5 rzeczy do zobaczenia w Macedonii Północnej Malownicze góry, urokliwe jeziora i bałkańska gościnność. Każdego roku Macedonia Północna przyciąga coraz więcej turystów z całego świata. Sprawdzamy, jak zorganizować wyjazd i co zo... Berat, Albania Pierwszą osadę założyli tu w starożytności (2600–1800 r. p.n.e.) Ilirowie – indoeuropejski lud u schyłku epoki brązu i we wczesnej epoce żelaza zamieszkujący współczesne Bałkany. To do nich odwołują się zresztą dzisiejsi Albańczycy, szukając swoich korzeni i tożsamości. W II w. p.n.e. miasto objęli we władanie Rzymianie, którzy nadali mu imię Antipatrea. Zaś w czasie rządów Bizancjum było siedzibą biskupa i przechrzczono je na Pulcheriopolis. I to z tego ostatniego okresu pochodzi spora część berackich zabytków, na czele z imponującą fortecą. W IX w. miasto podbili Bułgarzy. Wtedy to pojawiła się też nazwa Beligrad („Białe Miasto”), która wyewoluowała w końcu w Berat. Dużo prościej o genezie powstania pierwszej osady w tym miejscu mówi legenda. Według niej przed wiekami mieszkało tu dwóch olbrzymów: Shpirag i Tomorri. Obaj zakochali się w tej samej kobiecie, a następnie długo o nią walczyli. Tak długo, że w końcu obaj opadli z sił i zamienili się w dwie potężne góry. To u ich podnóży wzniesiono miasto. Z kolei z łez nieszczęsnej dziewczyny powstała rzeka Osum. Jadę na wzgórze zamkowe – z dawną zabudową i ruinami twierdzy. Serpentynami, cały czas stromo pod górę, dojeżdżam do bramy fortecy. Samochód zostawiam, niczym dawni rycerze konia, już za solidnymi średniowiecznymi murami. Kwateruję zaś w hotelu Kalaja, w jednej z dawnych komnat przyzamkowych. Pokój jest dość surowy, nieco mroczny. Dzięki temu jeszcze lepiej mogę poczuć klimat miejsca. Zabudowania wewnątrz murów twierdzy powstały w większości w XVIII w. Przed najazdem osmańskim w XIV w. było tu 20 kościołów bizantyjskich. Kolejne pół tysiąclecia mocno zmieniło jednak kulturowy, ale też religijny, obyczajowy czy kulinarny krajobraz tych okolic. Turcy osmańscy panowali na Bałkanach do XIX w. A ich wpływy są tu widoczne do dzisiaj. Aż 60 proc. społeczeństwa albańskiego to muzułmanie. W Beracie warto zajrzeć do ich dwóch meczetów: Królewskiego i Kawalerów. Ale jak w Turcji mogę poczuć się też w miejscowej tawernie, zlokalizowanej w pobliżu murów. Wiele tu dań z jagnięciny czy koziny, ale też z bakłażana, papryki, pomidorów i fasoli. Miejscowi szczególnie zachwalają paçë koke – tradycyjny gulasz z głowy jagnięcia. Ewentualnie tavë kosi – potrawkę z podrobów jagnięcych lub kozich oraz ryżu pieczonego z mieszanką jogurtu i jajek doprawionych czosnkiem i oregano. Tym razem decyduję się jednak na fërgesë – danie z papryki, pomidorów, na bazie solonego twarożku, bazylii, mąki, jogurtu, masła, a także oliwy z oliwek. Po obiedzie spaceruję po ogromnym terenie fortecy. Obszar ten ma kształt zbliżony do trójkąta. Stojące tu budynki to hybryda architektury bizantyjskiej i osmańskiej z nielicznymi śladami antyku. Całość opasana jest monstrualnymi murami z 24 wieżami oraz 4 bramami wjazdowymi. Imponujące główne wejście znajduje się od strony południowej. Tuż za nim wrażenie robi dziedziniec, na którym przed wiekami nie raz dochodziło do starć z wrogami. Ja jednak bardziej niż na fortyfikacjach skupiam się teraz na niewielkich cerkiewkach. W jednej z nich znajduje się niezwykle ciekawe Muzeum Onufrego, XVI-wiecznego artysty, który słynął z pisania wyjątkowej urody ikon. Wewnątrz kameralnej katedry Zaśnięcia Najświętszej Marii Panny zebrano 106 ikon samego mistrza, ale też jego najlepszych uczniów. Do tego 67 innych dzieł sztuki sakralnej. Większość z nich to zbiory z okresu średniowiecza związane z bizantyjską i postbizantyjską sztuką chrześcijańską Mostar (Bośnia i Hercegowina) Mostar – z kamienną zabudową starówki ulokowaną wokół wijącej się rzeki – jest najlepszym dowodem na to, że Bośnia i Hercegowina wchodzi w nowy etap swojej historii. Wojnę wszyscy starają się tu puścić w niepamięć, a problemy gospodarcze mają szanse rozwiać się wraz z coraz większym ruchem turystycznym. Latem w mieście panuje przyjemny gwar, a wieczorami wszystkie stoliki restauracyjek są zajęte. Przyjezdni i miejscowi płyną brukowanymi uliczkami, zajadając lody, sączą drinki, moszcząc się w leżakach nad brzegiem rzeki czy umawiają się na kolację w ulubionych lokalach. Jeszcze do niedawna turyści pojawiali się tu zaledwie na kilka godzin, przyjeżdżając zazwyczaj na wycieczkę z nieodległego Splitu. Coraz więcej osób decyduje się jednak zostać tu na noc. To świetna decyzja, Mostar wiele uroku ujawnia bowiem właśnie po zmroku, kiedy staje się lekko rozwibrowanym miastem, otulonym przyjemnym, żółtym światłem latarni. Równie piękny, choć inny, jest o świcie. Gdy zaraz po wschodzie słońca wstaję, by zrobić kilka zdjęć o brzasku, brukowane uliczki i słynny most są niemal puste. Przemykają po nich jedynie pojedynczy, spieszący do pracy mieszkańcy. Mimo tak wczesnej pory, kilka kawiarni już działa. Przysiadam w jednej, ciesząc się możliwością wypicia espresso w towarzystwie kilku cierpiących najwyraźniej na bezsenność seniorów oraz wylegujących się na bruku kotów. Przez chwilę miasto jest tylko nasze. Winnice Słowenii Są zakurzone, pokryte piwnicznym nalotem i strzępami pajęczyn. I dlatego tak cenne. Na drewnianej tabliczce dumnie napisano: „Zlata Trta 1917”. – Czyli Złota Winorośl. To najstarsze słoweńskie wino – objaśnia sommelier Franc Brodnjak. Na drewnianych regałach leżą tysiące równie zakurzonych butelek. To vinski arhiv w Ptuju – kolekcja win z ponad setki roczników. Większość trunków pochodzi z pobliskich wzgórz Haloze – jednego z najważniejszych regionów winiarskich Słowenii. – Latem jest tu upalnie, co odpowiada rieslingom. Traminer z kolei lubi burze, a ich też u nas nie brak – Franc nalewa do kieliszków wino o kwiatowym aromacie i wytrawnym smaku. – 95 procent naszych upraw to odmiany białe. Wiąże się to jeszcze z dekretem Marii Teresy, która w XVIII w. zakazała wyrobu czerwonego wina na prawym brzegu Drawy. Dlaczego? Podejrzewam, że w grę wchodził agresywny lobbing – śmieje się Franc. Winiarstwo ma w Ptuju dłuższe tradycje. – Pierwsze wzmianki o uprawie winorośli pochodzą z kronik franciszkanów, którzy przybyli tu w 1239 r. – opowiada Alojž. Po degustacji wybieramy się z nim na spacer po starówce: niewielkiej, ale świetnie zachowanej. Kamienice mają po 2–3 kondygnacje, rude dachy, a niemal wszystkie – jak twierdzi Alojž – także piwnice. – Miasto żyło z handlu winem i z myta pobieranego na moście na Drawie – opowiada. – Kupcy przeprawiali się przez rzekę już 2000 lat temu. To tędy wiódł rzymski szlak z Helwecji nad Morze Czarne, stacjonowali tu legioniści. Jesteśmy najstarszym miastem w Słowenii, nazwanym przez cesarza Poetovio – mówi z dumą przewodnik. Na dowód prowadzi nas na trójkątny plac Słoweński. Pośrodku stoi Orfej: marmurowa stela z II w. n.e. z wizerunkiem Orfeusza grającego na lirze. Otaczają ją najcenniejsze zabytki: stary ratusz z rzeźbionym balkonem, gotycki kościół św. Jerzego i Wieża Miejska – z zegarami na trzech z czterech ścian. Tarczy brakuje tylko od strony górującego nad starówką zamku. – Ponoć to zemsta mieszczan na rezydującym tam rodzie Lesliech, którzy nie chcieli dorzucić się do remontu – mówi Alojž. A potem wskazuje na rzędy winorośli pod murami twierdzy. – A to nasza miejska winnica. Fachu uczą się w niej uczniowie szkoły rolniczej – dodaje. I robią miejskie wino Civis – po łacinie Obywatel. Durmitor (Czarnogóra) O trasie Durmitor słyszałem przed przyjazdem do Czarnogóry równie dużo, jak o tutejszym wybrzeżu. Droga, zwana Durmitor Ring, jest z pewnością najpiękniejszą w kraju, i jedną z najbardziej malowniczych na całych Bałkanach. To pierścień przecinający płaskowyż Tara i Piva, zacieśniający się wokół jednego z wyższych pasm Gór Dynarskich przecinających północną Czarnogórę. Ten region kraju jest najmniej zabudowany i wciąż raczej wolny od presji cywilizacyjnej. Jego sercem jest Park Narodowy Durmitor, ulubione miejsce piechurów i miłośników trekkingu, korzystających z licznych tras i ścieżek. Tym razem rezygnuję jednak z długich wędrówek i postanawiam poznać północ Czarnogóry zza samochodowego „kółka”. Durmitor Ring ma 85 kilometrów, ale ich pokonanie zabiera 4–5 godzin. Droga wiedzie szalonymi serpentynami, mijając malutkie wsie kamiennych i drewnianych domów, z każdym kolejnym zakrętem podsuwając coraz to bardziej zachwycające widoki. Ulica jest wąska i nie ma w zasadzie pobocza. To nie jest przejażdżka dla osób odczuwających za kierownicą jakiekolwiek wątpliwości. Durmitor Ring przez pół roku bywa zasypany śniegiem i nieprzejezdny. Latem osobowy samochód daje sobie tu radę bez problemów. Toczę się przez wąskie kaniony, wbijam w wykute w skale, pełne wilgoci tunele, w których dźwięk silnika i snop reflektorów budzi odpoczywające pod sklepieniem nietoperze. Zrywają się grupkami do lotu i przez kilka sekund przed przednią szybą auta. Zatrzymuję się na wzniesieniach, by przeczesywać wzrokiem zamknięty wzgórzami szeroki krajobraz i próbuję sobie przypomnieć, kiedy ostatni raz widziałem tak wiele zieleni. Nie chcąc stąd za szybko odjeżdżać, postanawiam zostać na noc w miasteczku Žabljak. W nowoczesnym ekologicznym hotelu sączę ziołową herbatę i zajadam specjały z okolicznych gospodarstw: wiejskie sery, domowe wędliny, oliwki, warzywa zebrane przed chwilą z ogródka, lepki i ciężki od słodyczy miód. Wieczorem z balkonu patrzę na ciemne niebo, ciesząc się, że przyjechałem tu ,zanim urzeczywistnią się plany inwestorów, którzy coraz łapczywiej patrzą na tereny wokół Durmitoru. Czarnogóra przeznaczyła właśnie kilka milionów euro na rozbudowę infrastruktury narciarskiej na północy kraju, planując zbudować kilka nowych kurortów i unowocześnić parę mniejszych, już istniejących. Te zamiary, choć mogą dać pracę i pieniądze mieszkańcom, siłą rzeczy wpłyną też na okolicę. Być może to ostatnia szansa, by zobaczyć północ Czarnogóry w jej bardziej tradycyjnym wydaniu. Lwia Skała Sigirija. Odkryj jeden z największych cudów Sri Lanki Stanowisko archeologiczne i twierdza Sigirija to jedno z najbardziej znanych miejsc na Sri Lance. Starożytną skalną fortecę, znaną również jako „Lwia skała”, każdego roku odwiedza mili... Šarganska Osmica (Serbia) Mówią, że to cud inżynierii. Šarganska Osmica jest jedną z największych atrakcji Serbii. I najbardziej tajemniczych – jej powstanie przewidział słynny, XIX-wieczny jasnowidz, Mitar Tarabić. Był rok 1921, właśnie rozpoczęto prace nad najbardziej wymagającym odcinkiem nowej linii, łączącej Belgrad z Dubrownikiem. Trasa miała prowadzić przez góry, przecinać głęboką dolinę. Jak to zrobić? Inżynierowie doszli do wniosku, że najlepszym rozwiązaniem będzie przekopanie się przez „Cygańskie Zbocze” – pasmo gór Šargan. I wtedy przypominano sobie przepowiednię Mitara Tarabića. Wydrążone w litej skale, niektóre długie nawet na półtora kilometra tunele, okupione zostały katorżniczą pracą budowniczych, ale i tragedią. Doszło do zawału, który pogrzebał 200 osób. Po czterech latach skomplikowanych prac budowlanych oddano kluczowy odcinek trasy. Pociąg Ćira ruszył w swój pierwszy kurs do Dubrownika. Nie tylko tunele świadczą o wyjątkowości kolejki. Przed inżynierami stało wyzwanie poprowadzenia trasy, która na odcinku niespełna pięciu kilometrów, dzielących w linii prostej położoną w kotlinie Mokrą Gorę od górskiej stacji Šargan Vitasi, wzniesie się na 350 metrów. Kusiło mnie, by nadać jej miano „kolejki górskiej”, bo widoki, które rozpostarły się gdzieś w okolicach tunelu oznaczonego numerem czterdzieści sprawiły, że oniemiałem. Pięliśmy się serpentynami wzdłuż stromego stoku. Trasa niekiedy chowała się w tunelu, innym razem – mostem – przeskakiwała doliny. Kolejka potrzebowała ponad piętnastu kilometrów, by dotrzeć na miejsce. A pasażerów dziwił fakt, że po godzinie jazdy pociąg znajduje się prawie w tym samym miejscu, tylko nieco wyżej. Podziwiałem widoki, z otwartego okna wystawiałem na wiatr twarz, czuć było zapach lasu, a w tunelach wilgoć skały. Nagle – stop! Wysiadamy! Pociąg zatrzymał się przy niewielkim podeście. Po drugiej stronie doliny rozpościerała się rozległa, nieco mglista panorama. W dole majaczyły budynki Mokrej Góry, wyżej, na niewielkim grzbiecie rozłożyła się całkiem duża, drewniana wieś. Wjechaliśmy w tunel „Aleksandar”, ostatni na trasie. Ciemność ciągnęła się dobre 1600 metrów, aż w końcu z mroku wyłoniły się zabudowania ostatniego przystanku kolejki – Šargan Vitasi. Tutaj czekała nas przerwa. Zwiedziliśmy skansen, podziwialiśmy wagony i lokomotywy pamiętające pierwszą połowę XX wieku. A potem ruszyliśmy w drogę powrotną, prosto do Mokrej Góry. Oryginalnie kolej cieszyła się sprawnością aż do 1974 roku, kiedy to zamknięto nierentowną trasę do Sarajewa. Kilkanaście lat później specjalnie powołane stowarzyszenie rozpoczęło starania o restaurację najbardziej atrakcyjnego odcinka trasy. Plany mieli szerokie: skansen serbskich kolei, zbiór zabytkowych lokomotyw, wagonów. W 2003 roku pierwszy zestaw „Nostalgii” – tak nazwano pociąg – ruszył z Mokrej Góry. Skąd nazwa Osmica – „ósemka”? Cóż, powyżej stacji Golubići widać to jak na dłoni. Tory położono tak, że miejscami tworzą pokręconą ósemkę, krzyżując się w tunelach, wydrążonych na coraz to wyższych poziomach. Gdy pomyśli się, że ponad sto lat temu aż trzy firmy budowlane splajtowały, próbując spełnić wymagania rządowego zlecenia, tym większy podziw należy się tej ostatniej, która w końcu dokończyła projekt. Rafting na Peloponezie (Grecja) Wyrąbana w ścianie parowu ścieżka wspina się zakosami ponad las. U dołu dudniąca rzeka, nad głową posiniaczone niebo zwiastujące burzę. Już blisko. Pierwsza błyskawica rozjaśnia półmrok. I wtedy go dostrzegam. Przyklejony do ściany wąwozu XII-wieczny klasztor Prodromou (św. Jana Chrzciciela). Przypomina jaskółcze gniazdo wiszące nad trzystumetrową przepaścią. Co sprawia, że nie runie w dół? Kilka drewnianych belek podtrzymujących kruchą konstrukcję, czy może żarliwa modlitwa mnichów? Czuję chłodną wilgoć bijącą z wnętrza wykutej w skale kaplicy. Spływa po policzkach świętych zastygłych na kamiennych freskach. Zapach wosku miesza się z wonią kadzidła i czegoś jeszcze… Piekielnie mocnej kawy! Ręka w habicie podaje filiżankę, częstuje słodką galaretką (lukumi). Potem prowadzi na taras. Widok zapiera dech. Na krawędzi urwiska, po drugiej stronie wąwozu, dostrzegam monastyr Filosofu (X w.), jeszcze dalej Emialon (XVII w.) otoczony wianuszkiem skalnych pustelni. A pod nimi, hen daleko, majaczą pogrążone w letargu wsie i miasteczka, owinięte wstęgą mitycznej rzeki Lusios. Jej spieniony nurt niby rozedrgana struna rezonuje w głębi kanionu. Po chwili stoję na brzegu ogarnięty hipnotyzującym szumem. Nagle słyszę kobiecy śmiech. Rozglądam się zaskoczony. Wokół żywego ducha. Czyżby wciąż żyły tu zjawiskowe nimfy z orszaku Artemidy? Aretuza, dla której stracił głowę porywczy Alfejos, a może Dafne, ukochana Apolla? Śmiech narasta, przechodzi w euforyczny krzyk. I wtedy je dostrzegam. Pontony! Wypadają zza skały i tańczą piruety wokół rzecznych kamieni. Roześmiane wioślarki wychodzą na brzeg. Wdrapują się na pobliską skałę i skaczą do wody. Idę w ich ślady. Niesiony huczącym chłodem czuję się jak młody bóg. Nic dziwnego, w końcu w wodach rzeki Lusios zażywał kąpieli sam władca Olimpu – nowonarodzony Zeus. Potem chwytam wiosło, i lawirując między konarami zwalonych dębów, płynę aż do Kariteny, gdzie Lusios wpada do rzeki Alfejos.
Wojna na Bałkanach. 3 książki o konflikcie w byłej Jugosławii
W 1991 roku doszło do rozpadu byłej Jugosławii, co przyczyniło się do wybuchu konfliktów zbrojnych pomiędzy skłóconymi sąsiadami. To historia pełna nienawiści, uprzedzeń i zbrodni wojennych. Oto książki, które pozwalają lepiej zrozumieć ten trudny okres w historii Bałkanów.
W tym artykule: „Sarajewskie Marlboro”, Miljenko Jergović „Wojna nie umarła, niech żyje wojna. Bośniackie rozrachunki”, Ed Vulliamy „Bałkańskie upiory. Podróż przez historię”, Robert D. Kaplan Socjalistyczna Federalna Republika Jugosławii obejmowała sześć republik: Serbię, Chorwację, Bośnię i Hercegowinę, Słowenię, Czarnogórę i Macedonię, a w skład Serbii wchodziły oraz dwa okręgi autonomiczne: Kosowo i Wojwodina. Chociaż proces stopniowego rozpadu Jugosławii rozpoczął się na początku lat 90. to, widmo konfliktu i „politycznego rozwodu” widoczne było od blisko dwóch dekad. 25 czerwca 1991 r. Niepodległość proklamowały Słowenia i Chorwacja, a 17 września Macedonia. W następnym roku w marcu do tego grona dołączyła Bośnia i Hercegowina, a 27 kwietnia Serbia i Czarnogóra utworzyły Federalną Republikę Jugosławii, a wydarzenia sprzed roku doprowadziły do wybuchu wojen z Serbią. W konfliktach zbrojnych z lat 1991-1995, w które angażowało się również NATO, zginęły dziesiątki tysięcy ludzi, a kilka milionów zostało zmuszonych do opuszczenia swoich domów. To była największa tragedia od czasów II wojny światowej. Wojna w byłej Jugosławii zostawiła swoje piętno na dzisiejszych Bałkanach, a resentymenty w regionie odczuwane są po dziś. Ze względu na pamięć, ale również przestrogę na przyszłość, należy pamiętać o ofiarach i oddać im głos. Oto 3 książki o Jugosławii i o konflikcie na Bałkanach, które warto przeczytać. „Sarajewskie Marlboro”, Miljenko Jergović Książka bośniackiego pisarza, prozaika i poety ukazała się w trzecim roku oblężenia Sarajewa. To zbiór reportaży i opowieści o zwykłych ludziach, których codzienność została zakłócona przez oblężenie stolicy Bośni i Hercegowiny. „Sarajewskie marlboro” jest niezwykłym obrazem wielonarodowego miasta, w którym żyją ludzie pełni wrażliwości i pomimo ich losu, próbowali normalnie żyć. 5 książek, które warto przeczytać w 2022 roku Literatura faktu, biografie, książki podróżnicze. Tytuły, które inspirują i skłaniają do refleksji. Oto lista książek, które warto przeczytać w 2022 r. – Wypróbowałem, mówię mu, setki sposobów, jak uciec śmierci i wszystkie one wywołują we mnie równie słodkie wspomnienia i uczucie radości. I nikt nie jest szczęśliwszy ode mnie, gdy uda mi się uniknąć granatu. A do tego jeszcze kopię swoim zmarłym groby z najlepszymi widokami, bo wiem, że oni też kochali życie, a śmierć dopadała ich niespodziewanie, jak podczas gry na flipperze – pisze w książce Jergović. „Wojna nie umarła, niech żyje wojna. Bośniackie rozrachunki”, Ed Vulliamy Ed Vulliamy to dziennikarz, który jako jeden z pierwszych informował świat o największym ludobójstwie w Europie od 1945 roku. Autor oskarża Zachód o bezczynność, ignorancję i hipokryzję, która według niego była równoznaczna z tolerowaniem wojny na Bałkanach, zbrodni i czystek etnicznych, do których tam doszło. Książka brytyjskiego reportera jest również ostrzeżeniem. Według niego wojna jest nieśmiertelna, tak jak nieśmiertelne potrafią być gniew, nienawiść, frustracja lub poczucie niesprawiedliwości. Sarajewo to nie tylko piękne budynki i zabytkowe obiekty [PRZEWODNIK] Sarajewo nie zalicza się do miejsc pierwszego wyboru dla osób przeglądających mapę mainstreamowych destynacji w Europie. Tragiczna historia utrwaliła w nas masę stereotypów na temat stolicy... „Bałkańskie upiory. Podróż przez historię”, Robert D. Kaplan Książka Roberta D. Kaplana to próba wyjaśnienia genezy konfliktu na Bałkanach przez pryzmat historii sięgającej jeszcze I wojny światowej. W 1914 roku serbski nacjonalista zastrzelił w Sarajewie habsburskiego następcę tronu, Franciszka Ferdynanda, co przyniosło katastrofalne skutki polityczne i największy, najbardziej krwawy konflikt w ówczesnej Europie. Książka jest połączeniem reportażu i eseju. Kaplan próbuje wyjaśnić i znaleźć źródło narodowych resentymentów. – Pokazuje splot gwałtownych namiętności, które doprowadziły do pełnej okrucieństwa wojny. Jego książka to również przestroga. Na świecie wiele jest miejsc podobnych do bałkańskiego kotła, etnicznych i religijnych beczek prochu, które w każdej chwili mogą niespodziewanie wybuchnąć – czytamy w notce wydawcy. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Podgorica. Tu krajobraz zapiera dech [PRZEWODNIK]
Podgorica uchodzi za jedną z najnudniejszych spośród wszystkich europejskich stolic. Rzeczywiście, ciekawych miejsc do zwiedzania jest tam jak na lekarstwo. Nie można jednak zapominać, że stolica Czarnogóry jest położona w wyjątkowo malowniczej okolicy, a otaczający ją krajobraz dosłownie zapiera dech w piersiach. To także świetna baza wypadowa, stanowiąca punkt wyjścia do zwiedzania znacznie atrakcyjniejszych obszarów tego niewielkiego kraju. Jakie ciekawe miejsca znajdziemy w Podgoricy i w bliskich okolicach miasta?
W tym artykule: Podgorica - co warto wiedzieć? Podgorica - zabytki i atrakcje Zabytkowe meczety Ciekawe miejsca w Podgoricy Kiedy jechać do Podgoricy i na ile? Podgorica - ciekawostki Bałkany dosłownie obfitują w miejsca, które ściągają turystów z całego świata. Na tej liście z całą pewnością powinna znaleźć się też Czarnogóra. Jeden z najmłodszych krajów na turystycznej mapie świata jeszcze nie tak dawno temu był omijany szerokim łukiem przez osoby szukające ciekawego miejsca do wypoczynku. Dziś na tamtejsze wybrzeże przybywają wczasowicze spragnieni słonecznych kąpieli na malowniczych plażach. Do obrazu nadmorskich kurortów nijak pasuje Podgorica - stolica i jednocześnie największe miasto Czarnogóry. Nie ma tam zbyt wielu ciekawych miejsc, mimo to całkiem sporo osób wybiera właśnie to miejsce na spędzenie urlopu. Dlaczego? To proste - tamtejsze ceny nie należą do wygórowanych, a z Podgoricy łatwo i szybko można dotrzeć do znacznie atrakcyjniejszych zakątków kraju. Podgorica - co warto wiedzieć? Granicę Czarnogóry przekroczymy na podstawie ważnego dowodu osobistego, o ile nie planujemy pobytu dłuższego niż 30 dni. Osoby planujące zatrzymać się tam na dłużej, muszą wziąć ze sobą paszport. W przypadku pobytu przekraczającego 90 dni wymagana jest wiza. W Podgoricy (jak i w całej Czarnogórze) nie obowiązuje Europejska Karta Ubezpieczenia Zdrowotnego. Co prawda koszty leczenia w stolicy kraju nie należą do zbyt wygórowanych, niemniej jednak warto zaopatrzyć się w ubezpieczenie podróżnicze. Podgorica jest największym miastem Czarnogóry, przy czym warto pamiętać, że słowo "największe" jest rozpatrywane w skali niewielkiego kraju. Stolicę zamieszkuje mniej niż 240 tys. osób. Największym atutem miasta jest jego położenie. Podróżując samochodem, dojazd do najbardziej atrakcyjnych rejonów kraju nie potrwa dłużej niż 1-2 godz. Aby dotrzeć do wspaniałych kurortów wybrzeża Adriatyku, trzeba pokonać kilkudziesięciokilometrowy dystans. Podobna odległość dzieli stolicę i malownicze Góry Dynarskie, w których nie brakuje wspaniałych ośrodków sportowych i pieszych tras. Podgorica - zabytki i atrakcje Na pierwszy rzut oka, w Podgoricy dominuje typowo komunistyczna architektura, a sama zabudowa pozbawiona jest jakiegokolwiek ładu. Taki krajobraz jest następstwem działań zbrojnych - w trakcie II wojny światowej, stolica dzisiejszej Czarnogóry była intensywnie bombardowana (w wyniku nalotów śmierć poniosła 1/3 mieszkańców miasta). Nie oznacza to, że nie możemy podziwiać tam żadnych zabytków i innych atrakcji. Owszem, jest ich znacznie mniej niż w pozostałych miastach stołecznych Starego Kontynentu, ale kto szuka, ten znajdzie. XVII-wieczna wieża zegarowa Jeden z najbardziej charakterystycznych obiektów w mieście. Niezbyt wysoka (19 metrów) kamienna wieża została wzniesiona XVII wieku. Ruiny grodu W miejscu, w którym Ribnica uchodzi do Moračy, znajdują się pozostałości po dawnej osadzie. To właśnie tam mieścił się gród słowiański. Niektórzy specjaliści wskazują na związek tego miejsca z rzymskim posterunkiem Birziminium. Zabytkowe meczety Muzułmanie stanowią wyznaniową mniejszość w Podgoricy, ale w mieście i tak znajdziemy dwa meczety. Pierwszy z nich to Starodoganjska Džamija. Świątynia została wzniesiona w XV wieku i do dziś służy wyznawcom islamu, podobnie jak drugi obiekt - Džamija Osmanagić (meczet wzniesiony najprawdopodobniej w XVIII wieku). Stary most na Ribnicy Niewielki kamienny most powstał w XVIII wieku. Historycy przypuszczają, że w czasach starożytnych, na jego miejscu znajdował most wybudowany przez Rzymian. Ruiny Duklja Na północ od centrum (ok. 5 km) znajdziemy pozostałości antycznego miasta Duklja (Dioclea). Niestety, o dawnej świetności tego miejsca świadczy już tylko zarys fundamentów najważniejszych obiektów. Ciekawe miejsca w Podgoricy W samym mieście i w jego bliskich okolicach znajdziemy kilka ciekawych miejsc, które warto odwiedzić będąc na miejscu. Stara Varos Dzielnica, która od XV do XIX wieku pełniła rolę centrum miasta. Mimo wojennych zniszczeń, nadal znajdziemy tam piękne, brukowane uliczki i niewielkie kamienice. Sobór Zmartwychwstania Pańskiego Świątynia, której budowę zakończono w 2014 roku. To jeden z najpiękniejszych budynków w mieście. Fasada cerkwi wyraźnie nawiązuje do stylu reprezentowanego przez katedrę św. Tryfona w Kotorze. Wodospad na rzece Cem W odległości ok. 9 km od miasta znajdziemy interesujący wodospad. W pobliżu mieści się restauracja z tarasem skierowanym na tę atrakcję. Latem, gdy panują najwyższe temperatury, Cem wysycha, a turyści mogą podziwiać niezwykle fantazyjny krajobraz. Kiedy jechać do Podgoricy i na ile? Jeżeli zależy nam na wypoczynku w promieniach słońca, do Podgoricy warto wybrać się w czerwcu, lipcu i sierpniu. Panuje wówczas najwyższa temperatura, ale uwaga - słupek rtęci bez problemu przekracza wówczas 33-34 stopnie Celsjusza, więc osoby, które nie lubią upałów, powinny wybrać kwiecień i maj. Należy jednak pamiętać, że łatwiej wtedy o deszcz. Jeżeli Podgorica ma być tylko kolejną pozycją do odhaczenia na liście zwiedzonych stolic Europy, 2-3 dni spokojnie wystarczą na poznanie tego miasta i jego bliskich okolic. Jeżeli mamy zamiar potraktować Podgoricę jako bazę wypadową, spokojnie można zatrzymać się na dłużej, tym bardziej, że tamtejsze ceny nie należą do najbardziej wygórowanych w kraju. Podgorica - ciekawostki Nazwa miasta nawiązuje do wzgórza Gorica, położonego na północ od centrum stolicy Czarnogóry. W latach 1946-1992 miasto nosiło nazwę Titograd, na cześć Josipa Broz Tito - przywódcy socjalistycznej Jugosławii. Tereny, które dziś zajmuje miasto były zasiedlone już w czasach prehistorycznych. Podgorica zyskała sławę jako jedna z najmniej atrakcyjnych stolic europejskich. Ta nieco krzywdząca etykieta wynika z faktu, że w czasie II wojny światowej zniszczeniu uległa znaczna część zabytkowej architektury miasta. Dzieła zniszczenia dopełniło trzęsienie ziemi w 1979 roku. Najwyższą temperaturę w Podgoricy zarejestrowano 16 sierpnia 2007 roku. Słupek rtęci wskazał wówczas wartość 44,8 stopnia Celsjusza.
Czarnogóra - jedno z najmniej odkrytych miejsc w Europie
Czy wiesz, że ten kraj w ponad 60 procentach pokrywają góry?!
Przeczytałam kiedyś, że w Czarnogórze popularne są powiedzenia: „Jeśli masz potrzebę, żeby pracować, usiądź, poczekaj i zobaczysz, że ci minie” i „Kochaj swoje łóżko jak siebie samego” albo: „Jeżeli widzisz kogoś odpoczywającego, pomóż mu”. Zaintrygowała mnie ta jawna pochwała nicnierobienia. Pomyślałam, że bardzo chciałabym zobaczyć kraj, w którym tak wysoko ceni się sztukę wypoczywania. Jak często dziś zapominamy o tym, że relaks też jest czymś absolutnie niezbędnym nam do życia. A wiadomo – warto się uczyć od najlepszych. Dlatego postanowiłam odwiedzić ten bałkański kraj wielkości woj. lubuskiego, który zamieszkuje niewiele ponad 600 tys. osób, a o którym lord Byron napisał z uznaniem, że podczas narodzin naszej planety najpiękniejsze spotkanie lądu i morza musiało mieć miejsce na wybrzeżu Czarnogóry. Czy więc można się dziwić, że w takim otoczeniu człowiek chciałby przed wszystkim odpoczywać? Z tym że ja zamiast na wybrzeże pojechałam w głąb kraju, prosto w góry. To tylko fragment. Więcej przeczytasz w najnowszym wydaniu National Geographic Traveler (8/2020)
Odkrycie turystyczne ostatnich miesięcy. Czarnogóra to idealna alternatywa dla Chorwacji i Albanii
Ma być ciepło, ciekawie i tanio? Tak by podobało się i dorosłym, i dzieciom? Czarnogóra zachwyci was od pierwszego zakrętu
Państwo to jest 23 razy mniejsze niż Polska, mieszkańców ma mniej niż Łódź, a i tak jego piłkarska reprezentacja nie daje się pokonać ani Polakom, ani Anglikom. Dla mnie to wystarczający powód, żeby spędzić w Czarnogórze wakacje. Na szczęście argumenty, które do mojego pomysłu miały przekonać rodzinę, znalazłem bez problemu. Rozłożyłem mapę i pokazałem, gdzie spędzaliśmy poprzednie wakacje. Grecja, Hiszpania, Włochy, Chorwacja… Wystarczy już tych oczywistych kierunków. Dzieci są wystarczająco duże (Michał ma 12 lat, Milena i Maja po 10), by doświadczyć czegoś nowego, bardziej ekscytującego. – Będą góry i morze. Do tego pyszne jedzenie i dobre, tanie wino (to był argument dla żony). No i nie będzie padać i będzie ciepło – obiecywałem. Z obietnic nie spełniła się tylko jedna. Latem w Czarnogórze nie jest ciepło. Jest upalnie. Serpentyna przygód Najpierw są góry. Każdy zakręt drogi z Bośni i Hercegowiny odkrywa przed nami nowe cuda przyrody. Szczyty Durmitoru podziwiają niestety wyłącznie pasażerowie samochodu. Kierowca musi koncentrować się na serpentynach prowadzących raz w górę, raz w dół. Przydaje się dużo kawy, coś na wymioty dla dzieci i coś na uspokojenie dla żony obserwującej manewr wyprzedzania traktora z sianem nad przepaścią. Po tysięcznym zakręcie musimy stanąć – żaden środek przeciwko chorobie lokomocyjnej już nie działa. Czekamy, aż żołądki dzieci powrócą do normalnego funkcjonowania. Siedzimy na kamieniach, w pełnym słońcu. Po chwili nie jesteśmy już sami. I nie chodzi o policję, która ustawiła się 500 m od nas, z radarem na jedynej tego dnia górskiej prostej. Nasz towarzysz to duży żółw, który pojawił się nie wiadomo skąd. Jego obecność stawia na nogi lepiej niż jakikolwiek lek. Piętnaście minut bratania się ze zwierzakiem (i dyskusji, czy go zabieramy, czy nie) powoduje, że dolegliwości ustają i jedziemy dalej. Bez żółwia. Każda droga w północno-wschodniej Czarnogórze prowadzi do Žabljaka, najwyżej położonego miasta nie tylko Czarnogóry, ale całej dawnej Jugosławii (1456 m n.p.m.). Patrząc po tablicach rejestracyjnych samochodów, zjeżdżają do niego niemal wyłącznie goście z Belgradu i Podgoricy. Do 2006 r. Serbia i Czarnogóra były jednym krajem, jako ostatnie pozostałości dawnej Jugosławii. Podział nastąpił pokojowo, stąd Serbowie na wczasy nad Adriatyk jeżdżą niemal wyłącznie do Czarnogóry. Mimo że Žabljak to kurort, tłoku nie ma. Trochę obieżyświatów z plecakami, kilka sklepów, kilkanaście restauracji i jedna budka z informacją turystyczną. Miasto leży w dolinie otoczonej łańcuchem szczytów i jest najlepszym punktem wypadowym do wszystkich atrakcji w regionie. Ruszamy nad turkusowo-błękitno-niebieskie (w zależności od pogody) sztuczne jezioro PivŠko. Kształtem przypomina węgorza wijącego się w głębokim kanionie. Nawet dzieci doceniają jego piękno! Sam kanion Tary jest najwyższy w Europie i drugi na świecie, po Kolorado. Z uwagi na ceny rezygnujemy (z wielkim żalem!) z raftingu i górskiego safari samochodami terenowymi. Zostaje nam spacer po moście. Ale jakim! To na nim kręcono sceny do filmu Komandosi z Nawarony (teraz doskonale rozumiemy, dlaczego Niemcy nigdy nie dali rady jugosłowiańskim partyzantom!). W filmie most został zniszczony – w rzeczywistości ma się dobrze i stanowi główny punkt obserwacyjny. To też miejsce, gdzie możemy kupić pamiątki – ludowe fujarki, sweterki, koszulki, pocztówki, miody, rakiję, wino, figurki święte. Wszystko tylko dwa razy drożej niż gdzie indziej. Górskie eskapady po parku narodowym Durmitoru kończymy nad Czarnym Jeziorem. To takie nasze Morskie Oko, tyle że „ze trzy razy” cieplejsze. Temperatura wody wynosi prawie 30°C. Wskakujemy natychmiast! Widok z dmuchanego materaca na pasące się na brzegu owce i ośnieżone góry – bezcenne! Po takich przyjemnościach jeszcze lepiej smakuje cevapcici (małe roladki z mielonego mięsa), pljeskavica (płaski kotlet z mielonego mięsa), miksy z baraniny i wołowiny czy sałatka szopska. Dzień żegnamy z kieliszkiem dobrego miejscowego wina. O dzieciach możemy – ku naszemu zdziwieniu – zapomnieć. Wszystko dzięki latającym żukom, których o zachodzie słońca pojawiły się w okolicy tysiące. Można je łapać w dłonie i uwalniać, zamykać w pudełku i znów wypuszczać! Rajd na czerwonym świetle Podgoricę, czyli stolicę Czarnogóry, można sobie z czystym sumieniem odpuścić, zwłaszcza jeśli jedzie się z dziećmi. W jej okolicy mamy już inne dylematy: Budva, Bar, Petrovac czy Ulcinj. To nazwy najpopularniejszych kurortów. Podpytujemy miejscowych, dokąd jechać. – Jeżeli kochacie tłumy, pływające banany, głośną muzykę, wieczny korek, wysokie bloki z wakacyjnymi apartamentami, zapraszamy do Baru lub Budvy – słyszymy od spotkanych po drodze Polaków. Petrovac to przepięknie położone miasteczko, ale podobnych widzieliśmy w Chorwacji mnóstwo, a my szukamy przecież czegoś naprawdę nowego. Stawiamy więc na zamieszkały głównie przez Albańczyków Ulcinj. I rzeczywiście jest tu inaczej, a nawet „dokładnie na odwrót”! Zakaz wjazdu jakby zachęcał do wjeżdżania, deptak dla pieszych to wygodna droga dla samochodów nielubiących zbytniej konkurencji, lewy pas to dobre miejsce do postoju w trakcie zakupów, a czerwone światło jest co najwyżej miłym urozmaiceniem na tle zielonych palm, a nie obowiązującym sygnałem. Powiem szczerze, ja się w tym czuję świetnie i błyskawicznie dostosowuję się do „bezzasad” ruchu drogowego. Dziewczyny, i te małe, i tę starszą, cieszy natomiast mnogość sklepów. Oprócz muszelek, krabów i innych cudów natury można tu bowiem dostać rewelacyjne ubrania i buty (piszę o tym z własnej woli, a nie dlatego, że mi żona dyktuje!). Handlarze utrzymują, że wzory są włoskie, a tkaniny i wykonanie serbskie, czyli „lepiej być nie może”. Może sprawił to upał, może talent sprzedawców, ale to co zaoszczędziliśmy, omijając plaże Budvy i Baru, poszło na ciuchy. Choć butiki są czynne od rana, to miasto zaczyna żyć dobrze po dwudziestej. Wtedy temperatura spada do 30 stopni, a liczne kawiarnie, lodziarnie, pizzerie, kebabownie, restauracje rybne i bary pękają w szwach. Grillowana kukurydza, lody, karykaturzyści, wakacyjni tatuażyści. Uliczna muzyka miesza się z głosem muezina, a język albański z serbskim i rosyjskim, a także polskim, włoskim i angielskim. Co chwila mijamy tańczące kilkuletnie cygańskie dziewczynki. Zbierają pieniądze do ustawionych przed nimi futerałów, wszystko pod czujnym okiem swoich matek. Wielka Plaża Już sama nazwa Velika Plaża robi na nas wrażenie, to dla niej przyjechaliśmy do Ulcinj. Ponoć największa w kraju, bo blisko 20-kilometrowa plaża jest dumą kraju. Wiele obiecują także nazwy poszczególnych jej części – Copacabana (popularna zwłaszcza wśród rodzin z dziećmi) czy Bora Bora (lubiana przez kitesurferów i klubową młodzież). Na miejscu jednak pełne rozczarowanie. Znając szerokie i jasne plaże Bałtyku, nie rozumiemy tych zachwytów nad kawałkiem łachy szarego piasku pełnego petów i opakowań po napojach. Na szczęście tam, gdzie kończy się plaża, zaczyna się skaliste wybrzeże! Puste, czyste i dla nas – przyzwyczajonych, że morze i góry oddziela jakieś 700 km – zupełnie niezwykłe. Pływamy z maską i rurką w krystalicznie czystej wodzie, zaglądając kolorowym rybom w oczy. Kolejny punkt to malutka wyspa Ada Bojana, słynna przede wszystkim z plaż naturystów. My – w ubraniach – udajemy się jednak do jednej z licznych rybnych restauracji. Tanio nie jest, ale za to ciekawie. Z filetowania ryby kucharze robią prawdziwy spektakl. Cenę obniża tylko to, że tu ani nigdzie indziej w Czarnogórze nie wymaga się napiwków. Przy kilkunastu dniach stołowania się w restauracjach z takich niezapłaconych tipów zostaje więc całkiem spora suma. A co do ryb, nie polecę żadnej, bo spróbowałem z pięć gatunków i wszystkie były pyszne. Można brać w ciemno. Dzieci też jedzą ryby, i to ze smakiem. Zresztą nie mają wyboru, w Czarnogórze nie ma McDonalda, w co do końca wyjazdu nie mogą uwierzyć. Z kolei żona zdumiona jest tym, że w knajpach to mnie pierwszemu podaje się kartę, mnie pierwszego pyta, co zamawiam. Tak samo jest w sklepach, gdzie sprzedawcy w ogóle nie zwracają na nią uwagi. Ale też tylko ode mnie oczekują pieniędzy. Ulcinj to znakomite miejsce wypadowe po regionie. Dla mnie: obowiązkowo Tirana (2,5 godziny w jedną stronę i ahoj przygodo, zwłaszcza na drogach) lub wersja krotsza – albański Szkoder, pół godziny od granicy. Mniej ekstremalne przeżycia, ale nie mniej ciekawe czekają w ptasim raju, czyli na Jeziorze Szkoderskim, pół godziny od Ulcinj. Rejs stateczkiem w towarzystwie blisko 300 gatunków ptaków to niezwykłe przeżycie, zwłaszcza dla dzieciaków. Najwyższy klif Południa Średniowieczny Kotor, kiedyś najważniejszy port regionu. Dopiero tu mamy kontakt z dawniejszą historią Czarnogóry – kiedyś pod panowaniem rzymskim, później Bizancjum. Miasto przechodziło przez ręce serbskie, tureckie, Republiki Weneckiej, austriackie, czarnogórskie, jugosłowiańskie i znów czarnogórskie. Przy tak skomplikowanej historii dzieje Polski wydają się wręcz nudne i jednolite. Wąskie uliczki, klimatyczne placyki, pałace obok cerkwi, budowle romańskie, gotyckie, renesansowe i barokowe. Kamieniste fasady i czerwone dachy. Kotor jest nie mniej urokliwy niż Dubrownik, za to znacznie mniej zatłoczony. No i jak położony! Znajduje się nad jedynym fiordem w południowej Europie, czyli Boce Kotorskiej. Mieszkamy 25 m od zatoki, mając przed sobą kilkusetmetrową niemal pionową skałę. Do standardu apartamentu można się przyczepić (np. niedomykające się drzwi do łazienki), ale widok z okna rekompensuje wszystko: potężne góry, błękitna woda plus luksusowe jachty i ogromne wycieczkowce zawijające codziennie do portu. Jeśli chcemy mieć jeszcze lepszą panoramę, należy wsiąść do samochodu i ruszyć w gorę maleńkimi nitkami, przez miejscowych uważanymi za drogi. Do takiego wjazdu nadaje się auto wielkości malucha, ale z dobrym silnikiem – najlepiej nie nasze. Duży samochód raczej nie ma szans, o czym przekonuję się, pokonując pierwsze 200 m w 10 min, a następnie zjeżdżając tyłem pod dyktando dzieci i żony. – Uważaj, skała! Uważaj, przepaść! – słyszę co chwila. I – co tu kryć – pokonanie tych 200 m było znacznie trudniejsze niż 2 tys. km drogi powrotnej z Czarnogóry do Polski. Rakija na happy end Nie tak szybko jednak! Każda niemal napotkana po drodze nadmorska miejscowość zachęca do zostania jeszcze dłużej. Największa pokusa czeka nas prawie na wyjeździe z Czarnogóry. To Herceg Novi, atmosferą wprawdzie bliżej Baru i Budvy, ale po lekko ascetycznym i wyniosłym Kotorze potrzeba nam ludycznych atrakcji. Kupujemy ostatnie butelki czarnogórskiego wina i rakii, miejscowej oliwy i oliwek (wielkie i cudowne w smaku) oraz przyprawy. Teraz tylko ponad 20 godzin podroży do Warszawy i – jak się okazuje – ponad 20 stopni różnicy temperatury. Po przekroczeniu polskiej granicy wspólnie zastanawiamy się, czy nie wystąpić o czarnogórski azyl. Nie z przyczyn politycznych, ale klimatycznych. Nie mówiąc o piłce nożnej.
5 pomysłów na Bałkany dla kobiet podróżujących solo
Drogie panie, do boju! Przedstawiamy 5 pomysłów na wiosenne weekendowe wycieczki po Bałkanach.
O tym, że kobiety podróżują same, przekraczają granice i sięgają szczytów (często niedostępnych mężczyznom) nikogo już nie trzeba przekonywać. Jednak nadal będąc na solowej wyprawie często musimy tłumaczyć się, dlaczego nie ma ze z nami chłopaka albo męża, i że naprawdę mamy przyjaciół, tylko bardzo lubimy podróżować same. Znacie to? Drogie panie, do boju! Przedstawiamy 5 pomysłów na wiosenne weekendowe wycieczki po Bałkanach. Ten region Europy od zawsze przyciąga wyjątkową atmosferą, różnorodną kulturą i pysznym jedzeniem, a do tego bez przeszkód możecie odwiedzić go solo. 5 pomysłów na wiosenne weekendowe wycieczki po Bałkanach (dla solo podróżniczek) Dla wyluzowania i zabawy: Tirana (Albania) Fot. Shutterstock Albania z roku na rok staje się coraz popularniejsza ze względu na piękne i wciąż niezadeptane wybrzeże oraz stosunkowo niskie ceny. Wydaje ci się, że nie jest to wymarzony kierunek dla solo podróżniczek ze względu na - mówiąc eufemistycznie - umiarkowane bezpieczeństwo? Nic bardziej mylnego! Duże miasta jak Szkodra i Tirana są bezpieczne i przyjazne wszystkim przyjezdnym bez względu na wiek i płeć. Stolica państwa charakteryzuje się architektonicznym bezładem i różnorodnością, a zapach tureckiej kawy i tradycyjnych albańskich wypieków jest wyczuwalny na każdym rogu! Rada: Jedno popołudnie poświęć na wycieczkę do Duras, jednego z najstarszych miast w Albani oddalonego od stolicy o 35 kilometrów. Promenada wiodąca wzdłuż wybrzeża pozwoli cieszyć się pięknym morzem Adriatyckim chociaż przez kilka godzin. Dla fanek architektury: Braszow (Rumunia) Fot. Shutterstock Ta najbardziej znana miejscowość w Transylwanii przyciąga co roku miliony turystów, którzy zainteresowani legendami o wampirach chcą odwiedzić dom Drakuli. Na szczęście, poza stworzonymi na potrzeby marketingowe punktami związanymi z wampirzymi mitami, Braszow ma o wiele więcej do zaoferowania. Przytulne i wąskie uliczki z kolorowego kamienia pozwalają przenieść się do średniowiecznej Rumunii, a niesamowita gościnność mieszkańców pozwoli poczuć się jak w domu, o ile tylko pozwolisz im oprowadzić się po Starym Mieście. Rada: Zamiast zwiedzać zatłoczony zamek Briana wybierz się na pieszą wycieczkę na szczyt góry Tampa oraz weź udział w darmowych wieczorowym zwiedzaniu z lokalnym przewodnikiem, który opowie ci wiele anegdot o tym wyjątkowym mieście. Dla miłośniczek historii: Płowdiw (Bułgaria) Fot. Shutterstock Miasto, które jest archeologiczną dumą każdego Bułgara i miejsce, którego mieszkańcy boją się kopać we własnym ogródku, by przypadkiem nie natknąć się na pozostałości amfiteatru lub innych starożytnych budowli. Pierwsze osady powstały tam około 6 tysięcy lat temu, co stawia je na pierwszym miejscu na liście najstarszych miast w Europie! Płowdiw jest magicznym, przytulnym miastem otoczonym przez sześć wzgórz – trzy z nich znajdują się bezpośrednio w obrębie miasta, są dostępne spacerowiczom, który gromadzą się na nich, by podziwiać zachód słońca. Rada: Przed podróżą sprawdź, czy w miejskim amfiteatrze (ma ponad 3 tysiące lat!) odbędzie się koncert i koniecznie kup wcześniej bilet – będziesz miała szansę podziwiać niesamowitą akustykę, gdzie historia jest dosłownie na wyciągnięcie ręki. Na wyciszenie: Sali (Chorwacja) Fot. Shutterstock Miejscowość znajdująca się na wyspie Dugi Otok jest jednym z najbardziej przyjaznych i bezpiecznych miejsc w Chorwacji. Wypożyczając rower nie dostaje się żadnego zamka ani łańcucha, a jeśli chcesz wspiąć się na sąsiadujące klify lub szczyty wystarczy zostawić rower przy drodze. Ze względu na konieczność korzystania z łodzi, aby dostać się na Dugi Otok z Zadaru, średniej jakości komunikację publiczną (autobusy między miejscowościami kursują bardzo rzadko) oraz brak stacji benzynowej na samej wyspie, nie jest to ulubiona destynacja turystów. Mimo to niesamowite krajobrazy wiosną, kiedy cała zieleń rozkwita i wyjątkowe widoki w znajdującym się obok parku Telascica gwarantowane! Rada: W Sali znajduje się bardzo mała plaża, która bez względu na porę roku jest pełna lokalnych mieszkańców pijących kawę i jedzących na kamiennych płytach obiad. Jeśli chciałabyś mieć całą plażę dla siebie wybierz się do którejś z zatok znajdujących się między Sali a jeziorem Mir. Wiosną nie pływa tam wiele statków, więc święty spokój gwarantowany! Na górskie wyprawy: Kotor (Czarnogóra) Fot. Shutterstock Jest to bez wątpienia najpopularniejsza miejscowość w Czarnogórze, jednak nadal, szczególnie wiosną, miejsce to nie jest przepełnione turystami. Stare Miasto, zbudowane z białego kamienia w duchu architektury średniowiecznej, pełne jest zabytkowych budowli, nieregularnych placów i krętych uliczek, ale nie z tego powodu Kotor znajduje się na tej liście. Największą atrakcją są góry, które otaczają te znajdujące się w zatoce miasto. Kotor jest otoczony trzema masywami Lovćen, Vrmac i Dobrota. Każdy masyw ma dobrze oznaczone, opracowane i dostępne szlaki trekkingowe. Najpopularniejszy 6-kilometrowy szlak prowadzi od Starego Miasta wzdłuż murów miejskich, przez fortecę aż na górę grzbietu Praciste, skąd można podziwiać Kotor i sąsiadujące z nim miejscowości. Rada: Najpiękniejszy widok na zatokę jest ze szczytu góry Štirovnik (1749m n.p.m.). Znajduje się on w położonym blisko Parku Narodowym Lovćen. Nie jest to wymagający szlak, a obecność innych turystów pozwoli ci czuć się bezpiecznie. Tekst: Magdalena Sznigir
Czarnogóra pociągami. Cel: Durmitor za niewielkie pieniądze
Dzięki otwartości i życzliwości mieszkańców zwiedzanie Czarnogóry może być tanie i przyjemne.
Elda, czyli ja, Mati, Ozi i Hah – w takim składzie wyruszyliśmy do Czarnogóry. Naszym celem były góry Durmitor, jedno z wyższych pasm Gór Dynarskich, a także Zatoka Kotorska nad Morzem Adriatyckim, tuż przy granicy z Chorwacją. Nasza wyprawa rozpoczęła się we Wrocławiu. Wyruszyliśmy pociągiem najpierw do Katowic, następnie do Budapesztu, a potem stolicy Serbii – Belgradu. Stamtąd dojechaliśmy autobusem do miasteczka Žabljak (1456 m n.p.m.), które było naszą „bazą wypadową”. Leży w obrębie Parku Narodowego Durmitor, który z trzech stron otoczony jest kanionami. Punktem obowiązkowym na mapie wyprawy powinna być wycieczka nad najgłębszy kanion w Europie – Przełom Tary. Nocowaliśmy u jednej z miejscowych rodzin. Nasi gospodarze, Ljiljana Šepić i jej syn Aljoša, byli bardzo życzliwi. Nigdy nie zapomnę rozmów z nimi, wspólnych posiłków czy biesiad przy lokalnych trunkach (np. rakii). Przed wyjściem w góry Durmitor uzupełniliśmy zapasy wody, bo w Czarnogórze latem temperatury rzadko spadają poniżej 30 stopni. Wzięliśmy także bochenek chleba, kilka pasztetów i kajmak (masa powstająca podczas gotowania mleka z cukrem i ucierania z masłem). Jedną z piękniejszych nocy spędziliśmy w dolinie Lokvice, która otoczona jest potężnymi wapiennymi górami. Spaliśmy w pasterskiej chatce. Około półtorej godziny od doliny Lokvice, poniżej szczytu Obla glava, można znaleźć Jaskinię Lodową (Ledena pećina). Nieco dalej znajduje się najwyższy szczyt Czarnogóry – Bobotov kuk (2523 m n.p.m.), który po wielu trudach udało nam się zdobyć. Po takim wysiłku fizycznym odpoczęliśmy w Zatoce Kotorskiej, gdzie owoce jedliśmy prosto z drzew i łowiliśmy ryby. Warto wiedzieć: Alicja Pawlak - biotechnolog z Wrocławia Alicja Pawlak (Fot. Archiwum prywatne) Wybrałam to miejsce, bo: Góry są moją pasją, a Czarnogóra jest małym krajem, wciąż niezalanym falą turystów. Moja podróż jest wyjątkowa, bo: Niewiele osób wyobraża sobie spędzenie kilku nocy w górach bez wody, prądu i sklepów, za to przy wielkim wysiłku fizycznym. Mój patent: Najlepszym środkiem transportu jest pociąg. Kupując bilety z wyprzedzeniem, można zapłacić znacznie mniej. Poza tym pociąg sprzyja nawiązywaniu nowych znajomości. Alicja Pawlak
Kiedy jechać? Jak zorganizować dojazd? Gdzie spać? Przygotowaliśmy zestaw praktycznych informacji, które przydadzą się każdemu, kto wybiera się do Czarnogóry.
1. Termin wyjazdu Do Czarnogóry najlepiej wybrać się między majem a październikiem, kiedy temperatura przekracza 20 stopni. Latem może być naprawdę upalnie, dlatego najlepszym miesiącem na podróż jest wrzesień – temperatura jest wyższa niż 25 stopni, woda w Adriatyku ma co najmniej 20 stopni, a plaże są mniej zatłoczone niż w sezonie. 2. Dojazd Nie ma bezpośrednich lotów do Czarnogóry, ale można dolecieć Ryanairem do Podgoricy z przesiadką w Brukseli Charleroi. Tańszym rozwiązaniem wydaje się lot do chorwackiego Dubrownika – stamtąd do Herceg Novi dzieli nas zaledwie 20 kilometrów. Można też jechać samochodem, dojazd zajmuje 2 dni – albo przez Budapeszt i Sarajewo do Żabljaka i Baru, albo najkrócej przez Serbię (za to trudną górzystą trasą), albo, najwygodniej i najdrożej, autostradami przez Austrię, Słowenię i Chorwację. 3. Noclegi Nie ma większych problemów ze znalezieniem noclegu – jeśli do czegoś można się przyczepić, to do niewielkiej liczby hosteli, bo miejsc w hotelach cztero- i pięciogwiazdkowych nie brakuje. W Budvie i Herceg Novi ludzie sami zagadują na ulicy, proponując łóżko w prywatnych mieszkaniach albo apartamenty do wynajęcia. Bez problemu można znaleźć nocleg za 10 euro od osoby za noc. Jest też spora baza noclegów ze średniej półki, przeznaczonych dla rodzin z dziećmi. 4. Rozrywka Najlepiej imprezować w Budvie, gdzie czekają na was atrakcje w postaci dyskotek, strzelnic, wesołego miasteczka, a nawet małej kopii wieży Eiffla. Herceg Novi zachwyci miłośników spacerów ze względu na długą promenadę i piękne kwiatowe ogrody. Kotor jest najbardziej dystyngowany, ma też najwięcej eleganckich restauracji, zabytków i muzeów. Miłośnicy raftingu będą zachwyceni kanionem rzeki Tara, a miłośnicy sportu będą mogli wybierać spośród kilku parków przygody (między innymi w Lovćen i Durmitorze). 5. Zakupy Żal wyjeżdżać z Czarnogóry bez butelki rakii albo lokalnego wina – białego Krstać albo czerwonego Vranac, produkowanego w Podgoricy. Mnóstwo osób produkuje rakiję na użytek własny, wystarczy popytać – duża butelka kosztuje zazwyczaj 5-6 euro. Warto kupić czarnogórską oliwę, która dorównuje greckiej, albo oliwę kosmetyczną do pielęgnacji ciała. Miłośnicy rękodzieła zachwycą się skórzanymi kierpcami, puzderkami albo ozdobami z muszli i jeżowca.
James Bond w „Casino Royale”, pierwsza główna rola Brada Pitta, zagłębie piratów, zatoka w kształcie ust czy żabi śpiew.
Z jednej strony riwiera nad Morzem Adriatyckim, z drugiej góry Dynarskie. Wenecjanie nadali temu miejscu nazwę Monte Negro, chcąc podkreślić kontrast pomiędzy zielonym wybrzeżem, a szarymi i ogołoconymi z roślinności górami. Czarnogóra to wciąż mało odkryty przez turystów zakątek Europy. W serwisie Travelplanet.pl, tygodniowy wyjazd do Czarnogóry można znaleźć od 1 957 zł za osobę. Piękne plaże w górzystym kraju Choć Czarnogóra jest krajem górzystym, to jednak miłośnicy plażowania nie powinni go omijać. To małe państwo może się poszczycić sięgającą 293,5 km linią brzegową nad Morzem Adriatyckim oraz ponad 120 plażami. Najlepszym miejscem na błogi odpoczynek jest Riwiera Czarnogórska. W jej skład wchodzi pas wybrzeża należący do miejscowości Budva, zwany także Riwierą Budvańską. Riwiera liczy12,5 kilometra plaż. Historyczny kurort wyróżnia się niezwykłymi plażami, górzystym otoczeniem i licznymi wysepkami. „Dubrownik w miniaturze” Miasto Budva określane jest często jako ,,Dubrownik w miniaturze” ze względu na słynną średniowieczną starówkę. Miejscowość stanowi turystyczną stolicę Czarnogóry – znajduje się tu mnóstwo restauracji, barów, klubów i straganów z pamiątkami. Warto tu odwiedzić katedrę św. Jana z wnoszącą się nad miastem wieżą oraz słynną w całym kraju Cytadelę, w której odbywa się wiele wydarzeń kulturalnych. W samym mieście są także wyjątkowe plaże – położona w samym centrum kamienisto-żwirowa Slovenska plaża, długa żwirowa plaża Jaz oraz piaszczysta Tresteno. Stolica piratów – na styku Zachodu i Orientu Czarnogórska miejscowość Ulcinj według historyków stanowi jedno z najstarszych miast na wybrzeżu Adriatyku i liczy co najmniej dwa tysiące lat. Od wieków spotykały się tu kultury Zachodu i Orientu. Według lokalnych legend Urcinj stał się stolicą piratów, rabujących statki pływające po Adriatyku oraz handlujących niewolnikami. Podobno jednym z porwanych osób był hiszpański pisarz Cervantes, autor Don Kichota, którego z niewoli wykupili krewni. Spacerując malowniczymi uliczkami miasta warto popytać miejscowych o pirackie legendy. Usta Czarnogóry Będąc nad Riwierą Czarnogórską nie można nie odwiedzić Zatoki Kotorskiej, zwanej często Boką Kotorską. Nazwa "boka" pochodzi od włoskiego słowa ,,bocca” co oznacza ,,usta” – z lotu ptaka zatoka przypomina właśnie usta. Nad zatoką położone są średniowieczne miasta Kotor i Perast oraz antyczny Risan, które stanowią turystyczne perełki. Miejscowości te, wraz z całym krajobrazem Zatoki Kotorskiej, zostały w 1979 r. wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturalnego i Przyrodniczego UNESCO. Rafting w Parku Durmitor Nie warto wyjeżdżać z Czarnogóry bez zobaczenia Parku Narodowego Durmitor, który obejmuje malowniczy i najgłębszy kanion rzeki Tary dochodzący nawet do 1300 m głębokości. Tereny wpisane na listę UNESCO zachwycą miłośników raftingu, czyli spływów pontonem, kajakiem czy tratwą po rwącej rzece. Najbezpieczniejszym czasem do zorganizowania takiego spływu jest okres między 1 lipca a 15 września, gdy poziom Tary jest najbardziej odpowiedni dla uprawiania sportowych aktywności. Żabia muzyka i słynny most na Tarze Turystyczne centrum Durmitoru stanowi Žabljak. To niewielkie miasteczko u podnóża gór swoją nazwę zawdzięcza wyjątkowo głośno kumkającym żabom, które upodobały sobie pobliski strumień. Wieczorami całą dolinę wypełnia „żabia muzyka”. W pobliżu Žabljaka znajduje się słynny most na Tarze, będący jednym z najwyższych w Europie. Podtrzymywany przez pięć ażurowych przęseł, w najwyższym punkcie wznosi się na wysokości 172 metrów. Z tej wysokości Tara przybiera piękny jasnozielony lub seledynowy kolor. Szpieg w czarnogórskim kasynie Czarnogóra stanowiła jeden z plenerów, w którym kręcono dwudziesty pierwszy film z cyklu o najsłynniejszym asie brytyjskiego wywiadu, Jamesie Bondzie. To właśnie tutaj filmowy szpieg wygrał turniej pokerowy w „Casino Royale” i zakochał się w tajemniczej Vesper. Nie był to jednak jedyny hollywoodzki akcent z udziałem tego bałkańskiego kraju. Na wybrzeżu Czarnogóry w 1987 roku kręcono film „Po ciemnej stronie słońca” z udziałem początkującego w świecie showbiznesu Brada Pitta.
Przedstawiamy ranking 3 miejsc, których nie można ominąć w czasie podróży do Czarnogóry.
Miał rację Byron, mówiąc: - Kiedy powstawała nasza planeta, najpiękniejsze połączenie ziemi z morzem przypadło temu wybrzeżu. 1. Perast fot. Shutterstock Portowe miasteczko liczy tylko 300 mieszkańców, w pobliżu leżą dwie wysepki: Świętego Jerzego i Matki Boskiej na Skale. 2. Durmitor fot. Shutterstock W Parku Narodowym znajduje się najgłębszy w Europie kanion rzeki Tary. W sosnowych i świerkowych borach żyją rysie i niedźwiedzie. 3. Zatoka Kotorska fot. Shutterstock Krajobraz Zatoki Kotorskiej przypominający skandynawskie fiordy został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Podobnie jak stare miasto w Kotorze. Tak naprawdę trudno zdecydować się na 3 najciekawsze miejsca, jest ich w Czarnogórze tak dużo! Monaster Ostrog? Jezioro Szkoderskie? A może któreś z miast? Jeśli chcecie imprezować całą noc, jedźcie do Budvy. Herceg Novi zachwyci miłośników spacerów. Kotor ma najwięcej restauracji, zabytków i muzeów. Czarnogóra czaruje!
My, Polacy, mamy panią misiową z Przemyśla, która uparcie powraca do miejskich terenów i dlatego poszukuje obecnie sponsora i schronienia, a mieszkańcy czarnogórskiej wsi Plavnica mają panią hipopotamicę, która dzięki „sprzyjającym” warunkom opuściła samowolnie, w połowie stycznia, teren prywatnego zoo.
11-letnia hipopotamica wykazała się niezwykłym sprytem, wykorzystując do swej ucieczki lokalną powódź. Wielu mieszkańców wsi otwiera szeroko oczy ze zdumienia, widząc na terenie swoich gospodarstw egzotyczne zwierzę. Kiedy skończy się jej przygoda z „wolnością”? Na to pytanie odpowiedzieć może tylko właściciel prywatnego zoo, Dragan Pejović, który solennie obiecuje, że postara się schwytać swoją niesforną uciekinierkę, jak tylko opadnie poziom wody. Mieszkańców wsi uspokaja i tłumaczy im, że jego samica, przebywająca w zoo od dziewięciu lat, jest łagodna i oswojona. Tekst: Agnieszka Budo