Czarnobyl przestał być azylem. Wyjątkowe badanie pokazuje, jak zwierzęta reagują na wojnę
Wojna w Ukrainie brutalnie przerwała spokój w Czarnobylu. Międzynarodowy zespół naukowców, w tym badacze z PAN, opublikował w „Science” pierwsze tak kompleksowe badanie wpływu wojny na dzikie zwierzęta. Unikatowe nagrania z fotopułapek pokazują, jak dramatycznie zmieniły się zachowania niektórych gatunków.
Rosyjska inwazja na Ukrainę przyniosła nie tylko dramatyczne skutki dla ludzi, ale i gwałtowne i głębokie zmiany w ekosystemach. Doskonale widać to w Czarnobylskiej Strefie Wykluczenia, która z unikatowego sanktuarium przyrody stała się obszarem intensywnych działań wojennych. Nowe badanie opublikowane przez międzynarodowy zespół naukowców wskazuje, że wojna wymusiła na zamieszkujących te tereny ssakach znaczące zmiany w zachowaniu i aktywności dobowej. To pierwsza tak kompleksowa analiza wpływu wojny na bioróżnorodność, rzucająca nowe światło na to, jak dzikie zwierzęta adaptują się do nagłych i ekstremalnych zagrożeń. Przełomowe badanie wpływu wojny na zwierzęta Badanie zostało przeprowadzone przez międzynarodowy zespół, pod kierownictwem naukowców z Uniwersytetu Albrechta i Ludwika we Fryburgu w Niemczech, przy udziale prof. Nurii Selvy z Instytutu Ochrony Przyrody PAN w Krakowie. Jego wyniki zaprezentowano właśnie na łamach prestiżowego „Science”. Metodologia badania opierała się na analizie danych z sieci fotopułapek, a sama możliwość ich zebrania była wynikiem niezwykłego zbiegu okoliczności. Jeszcze w styczniu 2021 roku, ponad rok przed wybuchem pełnoskalowej wojny, naukowcy rozpoczęli projekt monitoringu populacji rysia euroazjatyckiego w czarnobylskiej strefie. Dzięki temu, po wycofaniu się rosyjskich wojsk (które okupowały ten teren od 24 lutego do 1 kwietnia 2022 roku) i zabezpieczeniu obszaru przez ukraińskie siły zbrojne, badacze zyskali dostęp do danych z 31 urządzeń. To pozwoliło na porównanie aktywności 11 gatunków ssaków w trzech okresach: przed wojną, w trakcie rosyjskiej okupacji i po jej zakończeniu. – Oprócz naszego początkowego projektu badawczego mogliśmy dodatkowo sprawdzić coś, co wcześniej można było badać tylko na poligonach – powiedział jeden z autorów badania, Marco Heurich z uniwersytetu we Fryburgu, w rozmowie z PAP. Zachowania zwierząt na wojnie: aktywność w dzień, unikanie ludzi Wyniki analizy wykazały, że działania wojenne wywołały szybkie, choć niejednorodne zmiany w zachowaniu zwierząt. Mimo iż pierwotnie sądzono, że zwierzęta staną się bardziej aktywne nocą i czujne, rzeczywistość okazała się bardziej złożona. Lisy i jelenie paradoksalnie ograniczyły swoją aktywność nocną w porównaniu do lat ubiegłych. Sarny rzadziej pojawiały się w obiektywach fotopułapek w okresach największej intensywności walk, co potwierdza unikanie stref niebezpiecznych. Z kolei zające były częściej rejestrowane w miejscach występowania anomalii termicznych wywołanych pożarami lasów, co pokazuje ich dużą wrażliwość na zmiany środowiskowe. Kluczowym wnioskiem badaczy jest fakt, że zwierzęta zmieniły sposób postrzegania ludzi: z dotychczasowego źródła jedynie niepokoju, stali się oni śmiertelnym zagrożeniem, porównywalnym do drapieżników. Naukowcy podkreślają, że zaobserwowane zmiany zachowania zwierząt mogą mieć długotrwałe i dalekosiężne skutki, np. na strukturę populacji i sposób wykorzystania siedlisk. Czarnobyl jako wielki poligon doświadczalny biologii Czarnobylska strefa wykluczenia, od momentu awarii reaktora w 1986 roku, urosła do rangi jednej z największych i najważniejszych ostoi dzikiej przyrody w Europie. Od dekad służy jako bezcenne „naturalne laboratorium”, pozwalające badać procesy ekologiczne zachodzące bez presji ze strony człowieka. Minimalna obecność ludzi sprzyja nie tylko wzrostowi liczebności populacji łosi, saren, dzików czy wilków. Umożliwiła też powrót gatunków, które wcześniej zniknęły z tych terenów, takich jak niedźwiedź brunatny czy ryś euroazjatycki. – Od początku rosyjskiej inwazji Czarnobyl zmienił się. Z unikatowego przypadku okolic niemal pozbawionych ludzi, gdzie działają bierne mechanizmy odnowy dzikiej przyrody, w obszar intensywnych działań wojennych, gdzie możliwość prowadzenia badań jest mocno ograniczona. W obecnym kontekście geopolitycznym rośnie potrzeba większego finansowania badań i wsparcia dla naukowców pracujących w obszarach dotkniętych konfliktem – powiedziała PAP prof. Nuria Selva. Źródła: Nauka w Polsce, Science Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Promieniowanie szkodzi im mniej niż człowiek. Czarnobyl bez ludzi stał się rajem dla dzikich zwierząt
Czarnobylska Strefa Wykluczenia stała się scenerią niezwykłego fenomenu. Najnowsze badania pokazują, że pod nieobecność ludzi skażony region zamienił się w tętniący życiem ekosystem. Brak kontaktu z człowiekiem działa cuda – skażone tereny są bezpiecznym domem szczególnie dla dużych ssaków.
Czterdzieści lat po katastrofie w Czarnobylu Strefa Wykluczenia o powierzchni około 2600 km2 wciąż jest jednym z najbardziej radioaktywnych miejsc na Ziemi. Choć wybuch reaktora skaził ogromne obszary, dzisiaj region ten stał się scenerią niezwykłego zjawiska przyrodniczego. W niemal całkowitej nieobecności ludzi natura zaczęła odzyskiwać to, co do niej należało. Powstały idealne warunki dla dzikich zwierząt. Najnowsze badania pokazują, jak strefa śmierci przekształciła się w tętniący życiem ekosystem. Radioaktywny Eden Czarnobylska Strefa Wykluczenia stała się domem dla zaskakującej liczby dużych ssaków, które świetnie sobie tam radzą. Badania prowadzone przez zespół pod kierunkiem ekolożki Svitlany Kudrenko wykazały obecność aż 13 dzikich gatunków, m.in. koni Przewalskiego, łosi, rysi euroazjatyckich, jeleni szlachetnych, saren, dzików, zajęcy, lisów, jenotów, borsuków, kun. Strefę wykluczenia pokochały też drapieżniki: wilki szare i niedźwiedzie brunatne. Zarejestrowano także liczną obecność psów i zwierząt gospodarskich. Fenomenalne odrodzenie się przyrody na porzuconych przez człowieka terenach badacze określają jako „radioaktywny Eden”. To już kolejne badania potwierdzające wybuch bioróżnorodności w okolicach Czarnobyla – wcześniej zaobserwowano m.in. dobrą kondycję żab. Fotopułapki na tropie czarnobylskiej natury Badania Kudrenko i jej zespołu trwały w latach 2020–2021. Monitoringiem objęto obszar 60 tysięcy kilometrów kwadratowych w północnej Ukrainie. W jego skład weszły zarówno rezerwaty, jak i tereny niechronione. Wykorzystano do tego fotopułapki, które pozwoliły na liczenie zwierząt i analizę ich zachowań. Zarejestrowano ponad 31 tysięcy obserwacji, z czego lwią część – niemal 20 tysięcy – bezpośrednio na terenie Czarnobylskiego Radiacyjno-Ekologicznego Rezerwatu Biosfery, utworzonego oficjalnie w 2016 roku. Dzięki zgromadzonym danym naukowcy mogli stworzyć mapy rozmieszczenia zwierząt, które potwierdziły, że różnorodność gatunkowa jest najwyższa w sercu strefy skażenia oraz w sąsiadującym z nią Rezerwacie Drewlańskim. Dlaczego zwierzęta wybierają „zakazaną strefę”? Dzikie zwierzęta radzą sobie tak dobrze w Czarnobylu wcale nie dlatego, że wykształciły odporność na skażenie radioaktywne. Główny powód to brak kontaktu z człowiekiem. Naukowcy zauważyli, że dla wielu gatunków, a w szczególności dla łosi, obecność ludzi jest czynnikiem znacznie bardziej stresującym i ograniczającym niż skażenie. Łosie od razu stawały się wyraźnie rzadsze na terenach, gdzie pojawiali się badacze. Ogromne znaczenie ma też to, że rezerwaty w strefie są ze sobą połączone, tworząc rozległą mozaikę siedlisk, pozwalającą dużym ssakom na swobodne przemieszczanie się. Choć inwazja Rosji na Ukrainę w 2022 roku utrudniła kontynuowanie badań, wyniki już teraz jasno wskazują, że strefy pozbawione ludzi są niezwykle cenne dla ochrony przyrody. Cóż, musimy się z tym pogodzić – przyroda nas nie lubi, pewnie dlatego że sobie na to solidnie zapracowaliśmy. Życie w jednym z najbardziej skażonych miejsc na planecie okazuje się dla wielu gatunków lepsze niż sąsiedztwo z człowiekiem. Źródło: Proceedings of the Royal Society B Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
„Czarnobyl: świadkowie tragedii” – nowy serial dokumentalny National Geographic na 40. rocznicę katastrofy
Zbliża się 40. rocznica wydarzeń w Czarnobylu. To moment, który na zawsze zmienił postrzeganie bezpieczeństwa nuklearnego i polityki informacyjnej na świecie. National Geographic przygotował poruszający, czteroodcinkowy serial dokumentalny, który rzuca nowe światło na te dramatyczne dni. Emisja już 19 i 20 kwietnia.
To nie jest kolejna kronika faktów katastrofy w Czarnobylu, lecz opowieść oparta na unikatowych, osobistych relacjach. Po raz pierwszy przed kamerą swoimi doświadczeniami dzielą się osoby, które przez dekady milczały. Odtajnione dokumenty i osobiste relacje świadków Seria opiera się na relacjach osób uczestniczących w akcji ratunkowej oraz procesie przekazywania informacji w 1986 roku. Wśród rozmówców pojawiają się świadkowie, którzy po raz pierwszy zdecydowali się opisać swoje doświadczenia przed kamerą. Perspektywę bezpośrednich uczestników reprezentuje m.in. Sergei Belyakov, likwidator pracujący na dachu reaktora nr 3 (tzw. „biorobot”). Głos oddano także korespondentom zagranicznym, w tym Wyattowi Andrewsowi z CBS, który relacjonował przebieg blokady informacyjnej w Moskwie bezpośrednio po wybuchu. Za warstwę faktograficzną i weryfikację danych technicznych odpowiada Adam Higginbotham, autor bestsellerowej książki „O północy w Czarnobylu”. Program zestawia osobiste relacje z odtajnionymi dokumentami archiwalnymi, opisując przebieg zdarzeń od momentu awarii aż po budowę sarkofagu. Dokument skupia się na rekonstrukcji faktów poprzez doświadczenia konkretnych ludzi zaangażowanych w opisywane wydarzenia. „Czarnobyl: świadkowie tragedii”: odcinki i szczegóły emisji Serial składa się z 4 odcinków: Piekło (Inferno) – rekonstrukcja pierwszych godzin po wybuchu, walka strażaków i początek chaosu w elektrowni. Tuszowanie prawdy (Cover Up) – historia radzieckiej blokady informacyjnej, milczenia władz i prób ukrycia skali katastrofy przed światem. Poświęcenie (Sacrifice) – odcinek pokaże losy likwidatorów (w tym „biorobotów” pracujących na dachu) oraz ogromne ludzkie koszty zabezpieczania reaktora. Pokłosie (Fallout) – analiza długofalowych skutków katastrofy, wpływ na upadek Związku Radzieckiego oraz obecna sytuacja w Strefie Wykluczenia. Kanał National Geographic wyemituje serial w niedzielę i poniedziałek, 19 i 20 kwietnia o godz. 20:00. Każdego dnia będzie można obejrzeć kolejno 2 60-minutowe odcinki.
Najpierw odpadły podeszwy, potem przyszły kolejne straty. Podróże kosztowały mnie więcej niż się spodziewałem
Reportaż Jacka Mosakowskiego z Doliny Śmierci i z Czarnobyla znalazł się w gronie wyróżnionych artykułów w konkursie „Zostań Autorem National Geographic Traveler”, zorganizowanym z okazji 20-lecia magazynu.
Spis treści: Piekielny żar Doliny Śmierci i walka o każdy krok Mrok Czarnobyla i radioaktywne pamiątki na podeszwach Od Rzymu po Hongkong: Tragikomiczne straty podróżnika Oddajmy hołd wszystkim cichym bohaterom naszych podróży: odzieży i obuwiu, które tych wędrówek nie przetrwały. Piekielny żar Doliny Śmierci i walka o każdy krok Dolina Śmierci to pustynia w Kalifornii i Nevadzie, znana z nieludzkich warunków i temperatur przekraczających wszelkie przyzwoite normy. Siedzę w aucie, termometr pokazuje, że na zewnątrz jest 50 stopni Celsjusza czy, jakby to powiedzieli Amerykanie, ponad 120 stopni Fahrenheita. „Co to pięćdziesiąt stopni, żaden upał niestraszny temu, kto jeździł komunikacją miejską w lecie" – myślę i dumnie wychodzę z samochodu. Fala gorąca uderza mnie w twarz. Przez chwilę nie jestem pewny, czy to jeszcze Kalifornia, czy może wnętrze wielkiego, rozgrzanego do czerwoności piekarnika. W policzki, czoło, dłonie bije piekielny żar, nawet oddychać ciężej, bo nozdrza palą przy każdym wdechu. Gorąco tak, że nie da się nawet myśleć. Odruchowo stawiam pierwszy krok na twardej, ostrej soli typowej dla Doliny Śmierci, potem drugi krok. Parzy w pięty, da się jednak wytrzymać, idę dalej. Lecz co to? Czuję nieplanowany luz w stopach. Oto podeszwa jednego z butów, żadne tam trampki czy sandały, tylko grube adidasy – postanowiła pójść na swoje i zaczęła odklejać się od czubka. Czyli trzeba będzie ją naprawić po powrocie, jednak chyba nic poważnego. Wykonuję więc następny krok i znowu luz, tym razem w drugim bucie. Trudno, naprawi się oba. Z każdym kolejnym krokiem jednak podeszwy odklejają się coraz bardziej, aż po przejściu kilkunastu metrów całkowicie zostają za mną, stając się osobnym, wolnym bytem. Dolina Śmierci kontra buty 1:0, lecz i tak było warto! Takich wrażeń jednak nie zapewnia przejazd komunikacją miejską. Mrok Czarnobyla i radioaktywne pamiątki na podeszwach Albo ta wizyta w Czarnobylu. Przewodnik nieraz pił z lokalnymi strażnikami, więc przymykali oko, gdy schodziliśmy z utartych ścieżek do miejsc niedostępnych dla zwykłych turystów. Wizyta wewnątrz piątego, nigdy niedokończonego bloku reaktora, z jego surowością i mrokiem opuszczonych hal, była niezapomnianym przeżyciem. View Gallery on the source website Równie mocno uderzyło mnie wchodzenie zniszczonymi klatkami schodowymi na dachy wieżowców w Prypeci. Widok betonowych blokowisk, które znikają w gęstwinie drzew, jest tyleż ponury, co fascynujący – to dziś jedno z najbardziej zielonych miast świata. Najbardziej jednak zapadła mi w pamięć wizyta w piwnicach szpitala, gdzie do dziś porzucone są ubrania ludzi, którzy gasili czarnobylską elektrownię. Ciemny korytarz, mrok rozcinany tylko snopem latarki i licznik Geigera, który nagle, po długiej ciszy, wpada w nerwowy terkocik. To moment, który przyprawia o gęsią skórkę. Choć większość miejsc w Strefie jest już bezpieczna, wciąż trafiają się „gorące” pamiątki: a to składzik z odzieżą, a to maszyna do czyszczenia ulic, a to przypadkowy kamyk wśród traw. Ech, stwierdziłem, że nie ma co ryzykować – jeśli jakikolwiek radioaktywny pył przywarł do moich podeszew, niech tam zostanie. Moje buty do Polski nie wróciły. Od Rzymu po Hongkong: Tragikomiczne straty podróżnika Były też i historie tragikomiczne. Rzym jest wspaniały słońce, zabytki, pyszne jedzenie, dolce vita! Zabrałem więc na wyjazd ulubioną koszulkę, żeby tym piękniejsze były wspomnienia uwiecznione na zdjęciach. Skąd mogłem podejrzewać, że kupione we włoskiej drogerii pudełko wyglądające jak proszek do prania, nie jest proszkiem, tylko wybielaczem? Wyglądało tak samo! W ten sposób moja ulubiona koszulka stała się ofiarą bariery językowej i z czerwonej przeobraziła się w biało-czerwoną. Przynajmniej było patriotycznie! Niewiele więcej szczęścia miały tenisówki zabrane do Hongkongu. Cyberpunkowe miasto przywitało mnie deszczem, co aż tak mi nie przeszkadzało – czyż to nie idealna aura, by podziwiać futurystyczne wieżowce, neony i pokazy laserowe nad Zatoką Wiktorii? Tylko czemu na spacer po ulewie ubrałem białe buty? Błąd godny amatora! Śnieżna biel przegrała z miejskim brudem, jednak widok metropolii przyszłości spowitej podeszczową mgłą wynagrodził mi tę stratę. Pójdę o zakład, że nie tylko ja mam w bagażu doświadczeń podobne historie. Któż z nas, wędrując czy latając, nie stracił jakiegoś przedmiotu, do którego był szczerze przywiązany? A jednak dalej ruszamy w drogę. I pewnie nie przestaniemy, bo przeżycia są o wiele ważniejsze niż najukochańsze nawet buty czy koszulka. Źródło: National Geographic Traveler Z okazji 20-lecia polskiej edycji „National Geographic Traveler” redakcja zaprosiła czytelników do udziału w wyjątkowym konkursie. Chętni opowiedzieli nam o miejscach, które zachwycają, poruszają lub zmieniają sposób patrzenia na świat, a najlepsze z tych historii trafią na łamy magazynu i stronę internetową.
Katastrofa w Czarnobylu w drugim pokoleniu. Odkryto mutacje DNA u dzieci likwidatorów
Przez dziesięciolecia naukowcy głowili się nad pytaniem, czy uszkodzenia genetyczne wywołane promieniowaniem jonizującym mogą być przekazywane z pokolenia na pokolenie. Choć wcześniejsze analizy nie dawały jednoznacznych odpowiedzi, badanie przeprowadzone przez zespół z Uniwersytetu w Bonn dostarcza wyraźnych dowodów.
Jak to się stało, skoro niektóre poprzednie badania dawały inne rezultaty? Kluczem okazała się zmiana podejścia. Przede wszystkim zastosowano sekwencjonowanie całego genomu. Potem, zamiast szukać pojedynczych rozproszonych zmian, badacze skoncentrowali się na tzw. skupionych mutacjach de novo (cDNM). Są to specyficzne uszkodzenia DNA, gdzie dwie lub więcej mutacji występuje w bardzo bliskim sąsiedztwie. Pojawiają się one u dzieci, mimo że nie występowały u rodziców, co sugeruje, że są wynikiem błędnej naprawy pęknięć w niciach DNA rodzica, wywołanych właśnie przez promieniowanie. Trzy grupy, trzy wyniki Badanie objęło sekwencjonowanie całego genomu u trzech grup: grupa czarnobylska: 130 dzieci pracowników usuwających skutki awarii (likwidatorów), grupa „radarowa”: 110 dzieci niemieckich operatorów radarów wojskowych (narażonych na promieniowanie rozproszone), grupa kontrolna: 1275 dzieci rodziców nienarażonych na promieniowanie. Wyniki pokazały wyraźną korelację między ekspozycją a liczbą mutacji. Średnio u dzieci z grupy czarnobylskiej odnotowano 2,65 cDNM, u dzieci operatorów radarów 1,48, natomiast w grupie kontrolnej zaledwie 0,88. Naukowcy podkreślają, że im wyższa była dawka promieniowania przyjęta przez ojca, tym więcej skupisk mutacji pojawiało się w genomie dziecka. Mechanizm uszkodzeń DNA i ryzyko zdrowotne Mechanizm powstawania tych zmian wiąże się z tworzeniem wysoko reaktywnych form tlenu pod wpływem promieniowania. Cząsteczki te niszczą strukturę DNA, a niedoskonałe mechanizmy naprawcze komórek pozostawiają po sobie „blizny” w postaci klastrów mutacji. Mimo niepokojących wyników, badacze mają również dobre wieści. Ryzyko chorób u potomstwa pozostaje minimalne. Wynika to z faktu, że większość tych mutacji powstaje w tzw. „niekodującym” DNA – fragmentach genomu, które nie odpowiadają bezpośrednio za produkcję białek. Naukowcy przypominają, że wiek ojca w chwili poczęcia dziecka bardziej zwiększa liczbę mutacji niż dawki promieniowania badane w tym przypadku. To nie są ostateczne wnioski Badanie ma swoje wyzwania metodologiczne. Ze względu na upływ czasu (40 lat od katastrofy w Czarnobylu), dawki promieniowania szacowano na podstawie archiwalnych zapisów, co niesie ze sobą ryzyko błędu. Ponadto udział w testach był dobrowolny, co mogło przyciągnąć osoby bardziej zaniepokojone swoim stanem zdrowia. Jednak praca zespołu z Bonn jest kamieniem milowym w genetyce. Dowodzi ona, że długotrwałe narażenie na promieniowanie jonizujące – nawet w niskich dawkach – pozostawia subtelne, ale mierzalne piętno w DNA przyszłych pokoleń. Źródło: Scientific Reports Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Ekspert ostrzega: Co się stanie, jeśli Czarnobyl na dłużej zostanie bez prądu?
Systemy chłodzenia zużytego paliwa nuklearnego w Czarnobylu nie działają z powodu braku zasilania. Międzynarodowa Agencja Energii Atomowej bada, czy obecna sytuacja może doprowadzić do emisji promieniowania i jakie realne ryzyko niesie dla otoczenia.
Spis treści: Jak działa chłodzenie zużytego paliwa jądrowego i dlaczego jego brak stanowi zagrożenie? Czarnobyl: od katastrofy do Nowej Bezpiecznej Powłoki – historia zabezpieczeń reaktorów Nieznane szczegóły przechowywania paliwa i rosyjskie zagrożenia dla bezpieczeństwa jądrowego Rosyjskie ataki rakietowe na ukraińską infrastrukturę energetyczną doprowadziły m.in. do zniszczenia stacji transformatorowych odpowiedzialnych za dostawy prądu. W czasie tegorocznej mroźnej zimy skutkuje to poważnymi utrudnieniami, zwłaszcza w zakresie ogrzewania. W przypadku nieczynnej Elektrowni Jądrowej w Czarnobylu, brak zasilania może prowadzić do niebezpiecznego przegrzania systemów chłodzenia, co potencjalnie niesie ryzyko wzrostu poziomu promieniowania. Na szczęście, jak podkreślają eksperci, ze względu na wiek przechowywanego w Czarnobylu zużytego paliwa jądrowego, które przez lata zdążyło się znacząco wychłodzić, do czasu przywrócenia prądu ryzyko poważnych konsekwencji pozostaje niewielkie. Jak działa chłodzenie zużytego paliwa jądrowego i dlaczego jego brak stanowi zagrożenie? – Międzynarodowa Agencja Energii Atomowej (MAEA) na bieżąco monitoruje sytuację w Czarnobylu, aby ocenić, w jakim stopniu brak zasilania wpływa na bezpieczeństwo jądrowe – poinformował dyrektor generalny MAEA, Rafael Grossi, w poście opublikowanym na platformie X. Dlaczego więc brak prądu w Czarnobylu budzi tak duże obawy? Zużyte paliwo jądrowe, po wyjęciu z reaktora, pozostaje przez długi czas gorące, ponieważ zawiera radioaktywne produkty rozszczepienia, które emitują promieniowanie gamma, beta i alfa. To energia, którą trzeba nieustannie odprowadzać poprzez system chłodzenia – w przeciwnym razie może dojść do stopienia paliwa – wyjaśnił Paul Cosgrove z Uniwersytetu w Cambridge w rozmowie z „New Scientist”. Na szczęście, w przypadku Czarnobyla, sytuacja jest częściowo stabilna dzięki temu, że przechowywane tam paliwo ma już kilkanaście lub kilkadziesiąt lat. Oznacza to, że zdążyło ono wyemitować znaczną część swojej energii promieniotwórczej i stopniowo ostygnąć. Dla porównania – cztery lata temu, kiedy również doszło do przerw w dostawie prądu, ryzyko przegrzania było zdecydowanie wyższe. Czarnobyl: od katastrofy do Nowej Bezpiecznej Powłoki – historia zabezpieczeń reaktorów Katastrofa w Czarnobylu, czyli eksplozja reaktora nr 4, miała miejsce 26 kwietnia 1986 roku. Skutki wybuchu były dramatyczne – emisja promieniotwórcza była około 400 razy większa niż ta, którą wywołała bomba atomowa zrzucona na Hiroszimę. Jeszcze w tym samym roku, w trybie awaryjnym, reaktor został zabezpieczony prowizorycznym sarkofagiem z betonu i stali. Było to rozwiązanie tymczasowe, mające na celu ograniczenie dalszego wycieku promieniowania. Dopiero w 2016 roku ukończono budowę trwałego zabezpieczenia – tzw. Nowej Bezpiecznej Powłoki (ang. New Safe Confinement). Konstrukcja ta ma 108 metrów wysokości, niemal 260 metrów szerokości i waży 36 tysięcy ton. Jej zadaniem jest długoterminowe izolowanie reaktora nr 4 oraz umożliwienie demontażu wewnętrznych struktur reaktora w kontrolowanych warunkach. Warto pamiętać, że Elektrownia Jądrowa w Czarnobylu składała się z czterech reaktorów. Reaktor nr 2 został wyłączony w 1991 roku, a reaktor nr 1 zakończył produkcję energii w 1996 roku. Ostatni funkcjonujący – reaktor nr 3– wycofano z eksploatacji dopiero w 2000 roku. Nieznane szczegóły przechowywania paliwa i rosyjskie zagrożenia dla bezpieczeństwa jądrowego Dokładne specyfikacje basenów magazynowych, w których przechowywane jest zużyte paliwo z reaktorów Elektrowni Jądrowej w Czarnobylu, pozostają niejawne. Zgodnie z kontrolą przeprowadzoną w 2022 roku, przegrzanie nawet 20-letniego paliwa w przypadku braku zasilania jest mało prawdopodobne, ponieważ materiał ten uległ już znacznemu rozpadowi i stracił większość swojej aktywności cieplnej. Międzynarodowa Agencja Energii Atomowej (MAEA) nadal monitoruje poziomy emisji w rejonie dawnej elektrowni, aby wykluczyć potencjalne zagrożenia. Utrata zasilania w Czarnobylu to kolejne z wielu rosyjskich działań destabilizujących międzynarodowe bezpieczeństwo jądrowe. Warto przypomnieć o kilkutygodniowej okupacji obiektu przez rosyjskie wojska, która znacząco utrudniała personelowi wykonywanie niezbędnych działań utrzymaniowych. Dodatkowo, rosyjscy żołnierze przejęli Zaporoską Elektrownię Jądrową, co również spotkało się z międzynarodowym potępieniem. Duże poruszenie wywołał również atak dronem na Nową Bezpieczną Powłokę reaktora nr 4, który może wskazywać na rosnące ryzyko celowych działań zagrażających środowisku i ludności. Źródło: New Scientist Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Czy Fallout ma naukowe podstawy? Oto, jak naprawdę wyglądałby świat po nuklearnej apokalipsie
Fallout od prawie 30 lat fascynuje wizją świata po wojnie atomowej. Ale czy gigantyczne karaluchy, mutanci, ghule i jałowe pustkowia to realny scenariusz? Sprawdzamy, które elementy postapokaliptycznego świata mają naukowe podstawy.
Spis treści Wojna nuklearna: jak wyglądałby prawdziwy koniec świata? Promieniowanie w Fallout: mity i uproszczenia Ekologia postapokalipsy i przykład Czarnobyla Gigantyczne karaluchy i mutanci – realny scenariusz czy fantazja? Uniwersum Fallout od 1997 roku podbija serca miłośników popkultury wizją świata zniszczonego przez wojnę nuklearną, a jednocześnie zatrzymanego estetycznie w amerykańskich latach 50. Ale czy świat Fallouta ma naukowe podstawy? Wiele elementów kultowej serii czerpie inspirację z realnych zjawisk fizycznych, biologicznych i społecznych. Gdzie zatem kończy się nauka, a zaczyna fikcja? Wojna nuklearna: jak wyglądałby prawdziwy koniec świata? W Fallout wojna nuklearna trwa zaledwie kilka godzin, ale jej skutki są widoczne przez kolejne dwa stulecia. Jedynym realnym historycznym doświadczeniem użycia broni jądrowej w warunkach wojennych są bombardowania Hiroszimy i Nagasaki. W obu miastach ogromna część zabudowy została zniszczona w ciągu sekund, przez falę uderzeniową i promieniowanie cieplne. Dziesiątki tysięcy ludzi zginęły natychmiast, często bez widocznych obrażeń zewnętrznych, a kolejne tysiące w następnych dniach i tygodniach, na skutek choroby popromiennej. Oba miasta nie zostały jednak całkowicie wymazane z mapy, a ich odbudowa rozpoczęła się stosunkowo szybko. To właśnie Hiroszima i Nagasaki pokazują, że skutki wojny nuklearnej byłyby bardziej złożone, niż sugerują apokaliptyczne wizje. Skażenie promieniowaniem nie utrzymywało się tam przez setki lat. Już kilka lat po wybuchach oba miasta funkcjonowały ponownie. Niedawne badania „hibakusha”, czyli ocalałych pokazały, że zaledwie 1 proc. z nich zmarło w kolejnych latach na nowotwory popromienne. Współczesna wojna nuklearna różniłaby się jednak skalą – użycie setek lub tysięcy głowic mogłoby doprowadzić np. do tzw. nuklearnej zimy, czyli spadku temperatur i załamania rolnictwa. Fallout przedstawia świat, w którym skutki wojny są niemal absolutne i nieodwracalne. Rzeczywistość byłaby prawdopodobnie mniej jednorodna. Promieniowanie w Fallout: mity i uproszczenia Działanie promieniowania w Fallout zostało uproszczone i podporządkowane mechanice gry. Jednostka „rads” działa natychmiast i w przewidywalny sposób, a napromieniowanie można szybko odwrócić używając „rad-away”. W rzeczywistości jego skutki są dużo bardziej złożone i często ujawniają się po jakimś czasie. Choroba popromienna nie zawsze oznacza natychmiastową śmierć, lecz przebiega etapami i może przyjmować bardzo różne formy – od krótkotrwałych nudności i osłabienia po ciężkie uszkodzenia szpiku kostnego, materiału genetycznego, przewodu pokarmowego i układu nerwowego. Warto przywołać realne jednostki dawek promieniowania – siwerty (Sv). Dawka rzędu 0,05 siwerta zwykle nie powoduje ostrych objawów. Około 1 siwerta może wywołać nudności i przejściowe obniżenie odporności, jednak większość ludzi przeżywa taką ekspozycję bez trwałych skutków. Dawki 3–4 siwertów są uznawane za potencjalnie śmiertelne dla około połowy napromieniowanych osób bez specjalistycznego leczenia. Powyżej 6–7 siwertów śmiertelność gwałtownie rośnie, a przy dawkach przekraczających 10 siwertów uszkodzenia organizmu są zwykle nieodwracalne. Jeden z hibakusha – Tsutomu Yamaguchi – przeżył zrzucenie bomb na Hiroszimę i Nagasaki. Otrzymał dawkę szacowaną na kilka siwertów. Mimo ciężkich poparzeń i objawów choroby popromiennej przeżył i dożył ponad 90 lat. Znacznie bardziej dramatyczny był przypadek Hisashiego Ouchiego, pracownika japońskiego zakładu jądrowego Tokai, który w 1999 roku został napromieniowany dawką szacowaną na ponad 17 siwertów. To sporo więcej od dawki śmiertelnej. Ouchi przeżył około trzech miesięcy dzięki intensywnej terapii, transfuzjom i przeszczepom komórek macierzystych, ale jego organizm w końcu się poddał. Wizja Fallouta jest zatem w tym aspekcie dość uproszczona. Istnienie jednej substancji odwracającej skutki choroby popromiennej raczej pozostanie czysta fantazją – jest ona bowiem po prostu zbyt skomplikowana i wpływa na zbyt wiele procesów i układów w w organizmie. Ekologia postapokalipsy i przykład Czarnobyla Jedynym realnym punktem odniesienia dla świata Fallouta odradzającego się po wojnie nuklearnej jest katastrofa w Czarnobylu. W 1986 roku eksplozja reaktora doprowadziła do skażenia ogromnych obszarów i masowego wysiedlenia ludności. Z perspektywy czasu okazało się jednak, że najważniejsze dla środowiska nie było samo promieniowanie, lecz nagłe zniknięcie człowieka. Dziś Strefa Wykluczenia wokół Czarnobyla jest jednym z najlepiej przebadanych obszarów skażonych promieniotwórczo na świecie. Powołano tam też rezerwat: Poleski Państwowy Rezerwat Radiacyjno-Ekologiczny. Mimo utrzymującego się, podwyższonego poziomu promieniowania, obserwuje się tam prawdziwy przyrodniczy rozkwit. Wilki, łosie, konie czy rysie radzą sobie zaskakująco dobrze. Według niedawnych badań także ziemia nadawałaby się już pod bezpieczną uprawę roślin takich jak ziemniaki i kukurydza – obecny poziom promieniowania jest już bowiem niższy niż występujący naturalnie w wielu rejonach świata. To pokazuje, że naturalne ekosystemy są znacznie bardziej elastyczne niż myślimy. Ich odbudowa może nastąpić szybciej, niż sugerują wizje jałowych pustkowi z Fallouta. W Czarnobylu nie pojawiły się zmutowane organizmy, a środowisko stanie się zamieszkiwalne w czasie znacznie krótszym niż 200 lat. Gigantyczne karaluchy i mutanci – realny scenariusz czy fantazja? Karaluchy są powszechnie uważane za stworzenia zdolne do przeżycia wojny nuklearnej. W Fallout nie tylko przeżywają, ale i mutują w gigantyczne, niebezpieczne organizmy. Faktycznie, są bardziej odporne na promieniowanie niż ludzie. Ich komórki dzielą się wolniej, a to właśnie w procesie podziału najczęściej dochodzi do uszkodzeń. Oznacza to jednak odporność kilkadziesiąt razy większą – ale nie całkowitą. W dłuższej perspektywie karaluchy miałyby rzeczywiście większe szanse na przetrwanie w skażonym środowisku. W Fallout zdeformowanej przyrody jest więcej, są to m.in. wielkie skorpiony, dwugłowe krowy, pół-martwi ludzie (ghule) czy supermutanci o wielkiej sile. W rzeczywistości promieniowanie rzadko prowadzi do tak spektakularnych mutacji. Znacznie częściej powoduje drobne, niewidoczne zmiany genetyczne albo śmierć organizmu na wczesnym etapie rozwoju. Jednym z najciekawszych skutków katastrofy w Czarnobylu są grzyby z gatunku Cladosporium sphaerospermum, zdolne do przeżycia nawet w osłonie otaczającej zniszczony reaktor. Nowe badania sugerują, że grzyb ten może wręcz „żywić się” promieniowaniem. Zderzenie wizji Fallouta z rzeczywistymi obserwacjami prowadzi do wniosku, że postapokalipsa byłaby mniej „radioaktywna”, a bardziej „bezludzka”. Przyroda nie tylko przetrwałaby w wielu miejscach, ale po czasie mogłaby nawet rozkwitnąć. Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Grzyby z Czarnobyla są nie tylko odporne na promieniowanie jonizujące. One się nim prawdopodobnie żywią
Prawie 40 lat po eksplozji reaktora nr 4 w elektrowni jądrowej w Czarnobylu, życie w Strefie Wykluczenia wokół niej zdaje się rozkwitać. Różnorodne formy życia nie tylko przetrwały skażenie, lecz wręcz zaadaptowały się do niego. Jak grzyby z gatunku Cladosporium sphaerospermum. Czy organizmy te staną się naszą przepustką do długotrwałych podróży kosmicznych?
Spis treści: Życie w Strefie Wykluczenia Czy radiosynteza istnieje? Grzybowe pancerze ochronne Ekstremofile lubiące radiację 26 kwietnia 1986 roku doszło do największej katastrofy radiacyjnej w historii energetyki jądrowej. W wyniku eksplozji reaktora nr 4 elektrowni jądrowej w Czarnobylu doszło do uwolnienia do atmosfery ogromnych ilości radioaktywnych izotopów, m.in.: jodu-131, cezu-137, strontu-90, plutonu. Poza kilkudziesięcioma osobami, które zmarły bezpośrednio w wyniku eksplozji oraz w ciągu następnych tygodni na ostrą chorobę popromienną, szacuje się, że w skutek nowotworów wywołanych skażeniem, mogły umrzeć tysiące ludzi. Jednak liczby te są wciąż szeroko dyskutowane. Życie w Strefie Wykluczenia Tuż po katastrofie sądzono, że życie nigdy nie wróci w to skażone miejsce. Jednak dość szybko okazało się, że przyroda potrafi poradzić sobie nawet w najtrudniejszych warunkach. Wystarczy, że człowiek jej w tym nie przeszkadza. Już w dekadę po katastrofie naukowcy z Narodowej Akademii Nauk Ukrainy przeprowadził badania terenowe w Strefie Wykluczenia, by sprawdzić, jakie formy życia – jeśli jakiekolwiek – znajdują się w konstrukcji otaczającej zniszczony reaktor. Odnaleźli wówczas m.in. całą społeczność grzybów, dokumentując aż 37 gatunków. Co istotne, organizmy te były ciemno ubarwione, aż po czerń. Ich komórki były bogate w pigment melaninę. Najwyższy poziom skażenia wykazywały próbki zawierające Cladosporium sphaerospermum. Jest to mikroskopijny grzyb chorobotwórczy, wywołujący m.in. alergie u ludzi. Powszechnie występuje na sufitach pryszniców i łazienek w postaci czarnych plam – tzw. grzyba. Może żywić się olejem zawartym w farbach i jest bardzo trudny do usunięcia. W Czarnobylu znaleziono go na wewnętrznych ścianach jednego z najbardziej radioaktywnych budynków na Ziemi. W dodatku wydawał się wręcz rozkwitać w tym zabójczym środowisku. Czy radiosynteza istnieje? Od tamtej pory Cladosporium sphaerospermum jest bacznie analizowany przez naukowców z całego świata. Niektórzy badacze są przekonani, że wyjątkowa odporność grzyba ma związek z ciemnym pigmentem – melaniną. Sądzą, że to właśnie ona pozwala wykorzystywać promieniowanie jonizujące w procesie podobnym do fotosyntezy roślin. Ten proponowany mechanizm nazywany jest nawet radiosyntezą. Za pomysłem stoją radiolożka Ekaterina Dadachova i immunolog Arturo Casadevall – oboje z Albert Einstein College of Medicine w USA. Czym jest opisywane promieniowanie jonizujące? Jest to emisja cząstek wystarczająco silnych, by wyrywać elektrony z atomów, zamieniając je w jony. Jonizacja może rozrywać cząsteczki, zakłócając reakcje biochemiczne, a nawet niszcząc DNA. To zdecydowanie nie jest dobre dla człowieka, choć bywa wykorzystywane do niszczenia komórek nowotworowych, które są szczególnie wrażliwe na promieniowanie. Ale to, co dla większości organizmów byłoby wyrokiem śmierci, jest wręcz pożywką dla C. sphaerospermum. Grzyb nie tylko okazał się wyjątkowo odporny, ale wręcz rósł lepiej, gdy otaczało go promieniowanie jonizujące. Inne eksperymenty wykazały, że promieniowanie jonizujące zmienia zachowanie melanin grzybowych. Grzyb zdawał się zbierać promieniowanie jonizujące i przekształcać je w energię, przy czym melanina pełniła funkcję podobną do chlorofilu pochłaniającego światło. Jednocześnie melanina działała jak osłona ochronna przed szkodliwymi skutkami promieniowania. Grzybowe pancerze ochronne Aby lepiej przyjrzeć się zagadnieniu, próbki grzyba wysłano na Międzynarodową Stację Kosmiczną i umieszczono po jej zewnętrznej stronie, co oznaczało wystawienie C. sphaerospermum na pełne spektrum promieniowania kosmicznego. Wynik eksperymentu zaskoczył wszystkich. Czujniki umieszczone pod szalką Petriego wykazały, że przez grzyb przedostawała się mniejsza ilość promieniowania niż przez kontrolną próbkę z samym agarem. Tym samym wykazano potencjał grzyba jako osłony radiacyjnej w misjach kosmicznych. Pozostaje jednak jeden poważny problem: wciąż nie wiemy, w jaki sposób grzyb tak naprawdę osiąga tak ogromną odporność. Naukowcy nie byli w stanie wykazać ani wiązania węgla zależnego od promieniowania jonizującego, ani zysku metabolicznego z promieniowania, ani zdefiniowanego szlaku pozyskiwania energii. – Prawdziwa radiosynteza wciąż wymaga udowodnienia – przekonują naukowcy. Dodają, że najbardziej niezwykłe jest to, że ten dziwny grzyb robi coś, czego nie rozumiemy, aby zneutralizować coś tak niebezpiecznego dla ludzi. Ekstremofile lubiące radiację Dodajmy, że C. sphaerospermum nie jest jedynym organizmem odpornym na skrajną radiację. Czarne drożdże Wangiella dermatitidis wykazują zwiększony wzrost pod wpływem promieniowania jonizującego. W czarnobylskiej Strefie Wykluczenia żyją też, bez jakichkolwiek oznak uszkodzeń spowodowanych promieniowaniem, mikroskopijne nicienie. Wśród odpornych na radiację organizmów należy też wymienić Deinococcus radiodurans – szczep bakterii zdolny przetrwać ogromne dawki promieniowania jonizującego, wysuszenie, działanie silnych czynników chemicznych, a także inne ekstremalne warunki. Bakterie te znaleziono m.in. w wodzie chłodzącej reaktory jądrowe. Natomiast w 2016 roku odkryto nowy mikroorganizm – zieloną mikroalgę Coccomyxa actinabiotis, która żyje w zbiorniku chłodzącym wypalone paliwo jądrowe. Wspomniana alga wykazuje odporność na promieniowanie gamma i UV i może przeżyć dawki wielu tysięcy grejów, czyli tysiące razy więcej niż dawka śmiertelna dla człowieka. Chyba wciąż nie doceniamy roli i możliwości najstarszych i najlepiej adaptujących się organizmów na naszej planecie. Źródło: ScienceAlert Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Błękitne psy w Czarnobylu. Niepokojące odkrycie zaniepokoiło badaczy
Na terenie Czarnobylskiej Strefy Wykluczenia zauważono psy z intensywnie niebieską sierścią. Organizacja „Dogs of Chernobyl” prowadzi śledztwo w tej sprawie i stara się ustalić przyczynę niecodziennego zjawiska.
Na terenie Czarnobylskiej Strefy Wykluczenia zaobserwowano niecodzienne zjawisko – kilka psów o intensywnie niebieskiej sierści. Widok zwierząt z tak nietypowym umaszczeniem zaniepokoił wolontariuszy i opiekunów działających w tym rejonie. Niebieskie psy pojawiły się w okolicach zrujnowanej elektrowni jądrowej w Czarnobylu, gdzie od lat funkcjonuje Strefa Wykluczenia – obszar o promieniu około 30 km, ewakuowany po katastrofie z 1986 roku. Czarnobylskie psy, choć wydają się zdrowe i aktywne, wyraźnie różnią się od reszty populacji, a ich niezwykła sierść może wskazywać na kontakt z substancjami chemicznymi. „Dogs of Chernobyl” prowadzi śledztwo w sprawie tajemniczej substancji Organizacja „Dogs of Chernobyl” zareagowała na doniesienia o niebieskiej sierści psów. Grupa ta od lat działa w Czarnobylu, opiekując się setkami zwierząt, które pozostały na skażonym terenie. Obecnie priorytetem organizacji jest schwytanie psów z niebieską sierścią i przeprowadzenie szczegółowych badań. Chodzi o ustalenie, czy niepokojący kolor wynika z zewnętrznego skażenia chemicznego, czy może jest efektem wewnętrznych zmian organizmu spowodowanych promieniowaniem lub innym czynnikiem środowiskowym. Do tej pory nie ustalono jednoznacznej przyczyny niebieskiego koloru sierści. Jednak członkowie „Dogs of Chernobyl” nie wykluczają, że psy mogły wejść w kontakt z silnymi barwnikami przemysłowymi lub substancjami chemicznymi znajdującymi się na terenie Czarnobylskiej Strefy Wykluczenia. Opieka nad psami w Strefie Wykluczenia trwa od 2017 roku „Dogs of Chernobyl” rozpoczęło swoją działalność w Czarnobylu w 2017 roku. Od tego czasu organizacja regularnie dokarmia zwierzęta żyjące na opuszczonym terenie, zapewnia im opiekę weterynaryjną, przeprowadza szczepienia, sterylizację oraz oznaczanie. Wolontariusze grupy podkreślają, że populacja psów w Czarnobylu stale się rozwija. Choć część z nich żyje w trudnych warunkach, zwierzęta często są w dobrej kondycji, a ich przystosowanie do życia w skażonym środowisku zadziwia ekspertów. Pojawienie się psów z niebieską sierścią to jednak nowość i stawia pod znakiem zapytania bezpieczeństwo ich środowiska. Organizacja kontynuuje obserwację oraz badania, by ustalić źródło potencjalnego zagrożenia. Możliwe skażenie chemiczne, ale zwierzęta są aktywne i zdrowe Mimo niepokojącego wyglądu psy z niebieską sierścią zachowują się jak wszystkie inne – są aktywne, poruszają się bez problemów i nie wykazują żadnych oznak choroby. Stanowi to kolejną zagadkę dla badaczy, którzy zastanawiają się, jak substancja zmieniająca kolor futra może wpływać na zdrowie zwierząt. Nie można wykluczyć, że niebieska sierść to efekt przypadkowego kontaktu ze składnikami chemicznymi występującymi w ruinach przemysłowych. Czarnobylska Strefa Wykluczenia pełna jest porzuconych budynków i urządzeń, które mogą zawierać niebezpieczne pozostałości substancji przemysłowych z czasów Związku Radzieckiego. Badacze podkreślają, że niezbędne jest przeprowadzenie dalszych testów i analiz laboratoryjnych, by poznać dokładne źródło niebieskiego zabarwienia sierści. Źródła: BBC Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Warzywa i owoce z Czarnobyla? Taki scenariusz wkrótce może się ziścić
Według nowych badań tysiące hektarów gruntów rolnych w okolicach Czarnobyla są już wystarczająco bezpieczne, by powrócić pod uprawy. Pola na terenie Poleskiego Państwowego Rezerwatu Radiacyjno-Ekologicznego przebadali naukowcy z Ukrainy i Wielkiej Brytanii.
Spis treści Historia Strefy Wykluczenia wokół Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej Jak badano, czy grunt wokół Czarnobyla jest bezpieczny? Strefa wokół Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej cieszy się ponurą sławą. Ściągają do niej wielbiciele tzw. „dark tourism”, w poszukiwaniu mocnych wrażeń. Ten postapokaliptyczny krajobraz nie jest jednak aż tak niebezpieczny, jak się powszechnie sądzi. Nowe badania naukowców z Ukrainy i Wielkiej Brytanii dowodzą, że ogromny teren mógłby już być z powrotem wykorzystywany jako pola uprawne. Historia Strefy Wykluczenia wokół Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej Strefa wykluczenia wokół Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej w Ukrainie to obszar o promieniu około 30 km wokół miejsca katastrofy nuklearnej z 26 kwietnia 1986 roku, w reaktorze nr 4. Po wybuchu reaktora doszło do uwolnienia ogromnych ilości promieniotwórczych izotopów, w tym cezu-137, jodu-131 i strontu-90. Ówczesne władze radzieckie ewakuowały ludność z pobliskich terenów – najpierw z miasta Prypeć, a potem z niemal setki okolicznych wsi. W ciągu kilku dni ewakuowano ok. 116 tys. osób. Z czasem liczba przesiedlonych wzrosła do około 350 tys. Niektórzy z nich nielegalnie wrócili i zostali tzw. samosiołami. Wkrótce wokół Czarnobyla ustanowiono strefę wykluczenia – teren uznany za zbyt skażony do zamieszkania. Objęła ona teren w promieniu 30 km wokół elektrowni, ale obszar ten był później modyfikowany w zależności od poziomu skażenia. Strefa szybko stała się siedliskiem dzikiej przyrody – zaobserwowano wzrost liczebności wielu gatunków, w tym wilków, żubrów i rysi. W ciągu kolejnych lat była przedmiotem badań naukowych z zakresu radiobiologii, ekologii i ochrony środowiska. Prowadzili je naukowcy z Ukrainy i wielu innych krajów. Dziś strefa wykluczenia jest zarządzana przez ukraińskie władze jako obszar chroniony. Utworzono tam rezerwat przyrody: Poleski Państwowy Rezerwat Radiacyjno-Ekologiczny. Jak badano, czy grunt wokół Czarnobyla jest bezpieczny? Nowe badania przeprowadzone przez naukowców z Uniwersytetu w Portsmouth oraz Ukraińskiego Instytutu Radiologii Rolniczej wskazują, że znaczne obszary ziemi w Strefie Wykluczenia mogą być ponownie bezpiecznie uprawiane. Zespół naukowców opracował prosty i skuteczny protokół oceny skażenia promieniotwórczego. Pozwala on obliczyć absorpcję promieniotwórczych pierwiastków przez popularne gatunki uprawne, takie jak ziemniaki, zboża, kukurydza i słoneczniki. Testy przeprowadzone na 100-hektarowym polu wykazały, że dawki promieniowania, na jakie narażeni byliby rolnicy i rośliny mieszczą się w krajowych normach bezpieczeństwa. Mało tego, są nawet niższe niż naturalne promieniowanie w wielu regionach świata. Profesor Jim Smith z Uniwersytetu w Portsmouth podkreśla, że wyniki te mogą pomóc w walce z dezinformacją na temat ryzyka promieniowania w regionie Czarnobyla. Mogą też pomóc w rewitalizacji tych terenów poprawić bezpieczeństwo żywnościowe Ukrainy. Zespół badawczy szacuje, że możliwe jest bezpieczne uprawianie 20 tysięcy hektarów ziemi w Strefie. Źródło: Journal of Environmental Radioactivity Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Nieco zmutowane, ale zdrowe i szczęśliwe. Żaby zamieszkujące okolice Czarnobyla mają się lepiej niż przypuszczano
Po niemal 40 latach od tragicznej w skutki eksplozji reaktora numer cztery elektrowni jądrowej w Czarnobylu, dzikie życie na skażonych terenach ma się lepiej niż dobrze. Ku zaskoczeniu wielu, obszar wokół elektrowni stał się największym rezerwatem przyrody w Europie. Naukowcy starają się zrozumieć, jakie długofalowe skutki dla fauny tego obszaru przyniosły wydarzenia z kwietnia 1986 roku. Szczególnie interesują ich żyjące na terenie Czarnobyla żaby.
Spis treści: Katastrofa w Czarnobylu Śmiertelna dawka promieniowania Życie wokół Czarnobyla Badania nad żabami w Czarnobylu Zdrowe i wolne od stresu płazy 26 kwietnia 1986 roku reaktor nr 4 elektrowni jądrowej w Czarnobylu miał zostać przetestowany w celu sprawdzenia, czy turbiny mogą dostarczać energię elektryczną do pomp w razie awarii zasilania. Operatorzy obniżyli moc reaktora, ale test został opóźniony. Z powodu błędów w procedurach i wyłączenia kluczowych systemów bezpieczeństwa, reaktor stał się niestabilny, a moc wzrosła gwałtownie w sposób niekontrolowany. Katastrofa w Czarnobylu Półtorej godziny po północy, już 26 kwietnia, doszło do dwóch eksplozji: pierwsza była wynikiem przegrzania i gwałtownej reakcji parowej, a druga była chemiczna, spowodowana kontaktem rozgrzanego grafitu z powietrzem. Dach reaktora został rozerwany, a materiały radioaktywne uwolnione do atmosfery. Zapalił się też grafit użyty jako moderator reakcji, co zwiększyło uwalnianie materiałów radioaktywnych. Pożar trwał przez kilka dni, a wiatr przeniósł chmurę promieniotwórczą nad Europę. Eksplozja uwolniła do atmosfery około 8 ton paliwa jądrowego i znaczną ilość materiałów promieniotwórczych. Największe skażenie dotyczyło terenów w pobliżu elektrowni, ale promieniowanie rozprzestrzeniło się także na znaczne odległości, obejmując tereny na Białorusi, Ukrainie, Rosji i innych krajach Europy. Śmiertelna dawka promieniowania Najwyższe poziomy promieniowania zarejestrowano w bezpośredniej bliskości reaktora, gdzie dawki wynosiły nawet 20 000 R/godz. (rentgenów na godzinę). Były to wartości śmiertelne w ciągu kilku minut ekspozycji. Najbardziej skażonym miejscem był „Czerwony Las”, gdzie drzewa zginęły wskutek intensywnego promieniowania, a ich kolor zmienił się na rdzawoczerwony. Jednak sytuacja w Czarnobylu znacznie się zmieniła od czasu wypadku. Obecnie występuje tylko 10% promieniowania uwolnionego w 1986 r., a najbardziej niebezpieczne izotopy, takie jak jod, zniknęły wiele lat temu. Za to ogromny, skażony i niezamieszkały obszar stał się prawdziwą oazą spokoju dla dzikich zwierząt. Życie wokół Czarnobyla Ale naukowców ciekawi, czy ten nagły rozrost fauny nie jest chwilowy. Czy zwierzęta są zdrowe i mogą wydawać na świat zdrowe potomstwo? Tego typu badania prowadzą m.in. hiszpańscy naukowcy: Germán Orizaola, profesor nadzwyczajny zoologii z Uniwersytetu w Oviedo oraz dr Pablo Burraco z Estación Biológica de Doñana (EBD-CSIC). Od 2016 roku prowadzona przez nich grupa bada populację rzekotek wschodnich (Hyla orientalis) w Czarnobylu. Pojawiają na obszarze dawnej elektrowni każdej wiosny, w okresie sezonu lęgowego, aby schwytać samce żab i zabrać je do laboratorium. – Oprócz pracy w strefie wykluczenia w Czarnobylu, odwiedzamy również inne obszary północnej Ukrainy, które nie są skażone promieniowaniem. Miejsca te to grupa kontrolna, dzięki czemu możemy porównać nasze wyniki z tymi z dotkniętych obszarów – napisali badacze w artykule opublikowanym na łamach The Conversation. Badania nad żabami w Czarnobylu Analizy obejmowały morfologię zebranych osobników, dane fizjologiczne, badanie układu odpornościowego itp. – Nasze badania wykazały, że rzekotki z Czarnobyla wydają się być w dobrym zdrowiu. Odkryliśmy również przypadek szybkiej ewolucji wśród żab, które są ciemniejsze niż te występujące na obszarach nieradioaktywnych. Jest to prawdopodobnie spowodowane rolą melaniny w ochronie przed promieniowaniem. Jednak to, czego wcześniej nie badaliśmy, to długoterminowe skutki wpływu promieniowania na te stworzenia. Z tego powodu przeanalizowaliśmy związek między promieniowaniem, wiekiem i starzeniem się żab z Czarnobyla – twierdzą badacze. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/atomowe-plazy-w-strefie-zamknietej-wokol-czarnobyla-pojawily-sie-smoliscie-czarne-zaby-fot-german-orizaola-pablo-burraco-cc-by-fce5cbc.jpg" width="1280" height="630" alt="Atomowe płazy? W strefie zamkniętej wokół Czarnobyla pojawiły się smoliście czarne żaby" title="Atomowe płazy? W strefie zamkniętej wokół Czarnobyla pojawiły się smoliście czarne żaby" /> Jak obliczyć wiek żaby? W sumie nieco podobnie jak wiek drzew. Można obliczyć wiek żaby, licząc linie wzrostu w jej kościach. W ten sposób hiszpańscy naukowcy ocenili, że średnia wieku badanych przez nich rzekotek to 3–4 lata, choć najstarszy osobnik miał aż 9 lat. Naukowcy chcieli też sprawdzić, czy promieniowanie wpływa na tempo starzenia się tych żab. – W tym celu zmierzyliśmy długość ich telomerów, które są sekwencjami DNA znajdującymi się na końcu chromosomów. Ponieważ ich funkcją jest ochrona materiału genetycznego, skracają się one z każdym podziałem komórki. To czyni je wskaźnikiem tego, jak szybko starzeją się żaby – twierdzą badacze. Zdrowe i wolne od stresu płazy Dodatkowo sprawdzono u płazów poziom hormonów stresu: kortykosteronu, hormonu regulującego metabolizm i reakcje na stres. Kolejnym badaniem było określenie poziomu promieniowania pochłoniętego przez każdego osobnika. Określano to dzięki poziomowi cezu w mięśniach i strontu w żabich kościach. Jest to jedno z najbardziej szczegółowych badań dotyczących aktualnych poziomów ekspozycji na promieniowanie wśród zwierząt w Czarnobylu. Wyniki? – Nasza praca wykazała, że życie w Czarnobylu nie wpływa ani na wiek, ani na tempo starzenia się badanych przez nas żab – napisali uczeni. Wiek złapanych na terenie Czarnobyla żab był podobny do tych z obszarów nieradioaktywnych. Nie zaobserwowano również żadnego wpływu promieniowania na tempo starzenia się żab – nie znaleziono związku między ilością pochłoniętego promieniowania a długością telomerów. Było to względnie stałe na wszystkich badanych poziomach ekspozycji na promieniowanie. Dodatkowo dawka pochłoniętego promieniowania nie miała wpływu na poziom kortykosteronu. Rzekotki z Czarnobyla nie wydają się być zestresowane. – Wyniki te sugerują, że obecne poziomy promieniowania w Czarnobylu nie są wystarczająco wysokie, aby powodować chroniczne szkody dla tych stworzeń. Badania takie jak nasze mają fundamentalne znaczenie dla obalenia mitu, że strefa wykluczenia jest wroga dla życia. Wyraźnie pokazują, że obszar ten stał się niezwykle ważnym schronieniem dla zagrożonej dzikiej przyrody w Europie – podsumowują naukowcy. Źrodło: The Conversation Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Atomowe żaby? W strefie zamkniętej wokół Czarnobyla pojawiły się smoliście czarne rzekotki
Naukowcy odkryli, że po wybuchu reaktora w Czarnobylu w okolicy mogło dojść do błyskawicznej ewolucji pewnego gatunku płazów. Rzekotki wschodnie z jaskrawozielonych zrobiły się czarne. Skąd ta zmiana?
W tym artykule: Trzy lata badań w strefie zamkniętej wokół Czarnobyla Jak działa ewolucja w Czarnobylu? Wybuch w Czarnobylu a przyroda Czy organizmy mogą zaadaptować się do życia na terenie, na którym występuje podwyższony poziom promieniowania jonizującego? Badania prowadzone w Strefie Wykluczenia w Czarnobylu – jeszcze przed wybuchem wojny – sugerują, że tak. Dwóch naukowców wykazało, że istnieją gatunki, które przystosowały się do życia na obszarze skażonym. I to w zaskakujący sposób. – Nasza praca w Czarnobylu rozpoczęła się w 2016 r. – piszą hiszpańscy zoolodzy Pablo Buccaro i German Orizaola w artykule w portalu „The Conversation”. – W tamtym roku w pobliżu IV reaktora natknęliśmy się na kilka rzekotek wschodnich o nietypowo ciemnym ubarwieniu. Żaby te są zazwyczaj jaskrawozielone, choć zdarzają się wśród nich osobniki o ciemniejszej skórze. Są jednak w mniejszości. Czy zmiana ubarwienia grzbietu rzekotek mogła być w jakiś sposób związana z ekspozycją na promieniowanie? Trzy lata badań w strefie zamkniętej wokół Czarnobyla Przez następne trzy lata naukowcy szukali żab tego gatunku na północy Ukrainy. W sumie zbadali 200 samców znalezionych w dwunastu miejscach. Różniły się one stopniem skażenia radioaktywnego. Niektóre były, jak napisali badacze, „najbardziej skażonymi terenami na planecie”. Cztery miejsca znajdowały się zaś w ogóle poza strefą. Okazało się, że żaby ze strefy były znacznie ciemniejsze od tych, które żyły z daleka od elektrowni. Niektóre ze zwierząt były nawet smoliście czarne. – Kolor skóry żab nie ma jednak związku z poziomem promieniowania, na które płazy narażone są dzisiaj – tłumaczą badacze. – Ciemna barwa jest typowa dla żab żyjących na najbardziej zanieczyszczonych terenach lub w ich pobliżu zaraz po katastrofie. Jak działa ewolucja w Czarnobylu? – Nasze badania wskazują, że w odpowiedzi na promieniowanie żaby z Czarnobyla mogły przejść gwałtowną ewolucję – piszą naukowcy. Promowała ona te rzekotki, które miały nieco ciemniejszą skórę i w normalnej populacji stanowiły mniejszość. Za kolor skóry odpowiada pigment o nazwie melanina. Należy ona do pigmentów chroniących przez promieniowaniem ultrafioletowym. Ale nie tylko. Jej mniej znaną funkcją jest ochrona również przed promieniowaniem jonizującym. Czyli takim, którego poziom gwałtownie podwyższył się po wybuchu reaktora, w wyniku skażenia okolicy różnego rodzaju izotopami promieniotwórczymi. Melanina absorbuje i rozprasza energię promieniowania jonizującego. Co więcej, pomaga neutralizować zjonizowane molekuły, takie jak reaktywne formy tlenu. To wolne rodniki, które zaburzają funkcjonowanie pojedynczych komórek. Mogą prowadzić m.in. do rozwoju nowotworów. Tym samym żaby, które „na starcie” miały więcej melaniny, były lepiej predysponowane do tego, by przetrwać i rozmnożyć się na skażonym terenie. – Od wybuchu w Czarnobylu na świat przyszło ponad dziesięć pokoleń rzekotek – piszą badacze. – Mógł zadziałać klasyczny, w tym przypadku błyskawiczny, mechanizm ewolucyjny. Może on wyjaśniać, dlaczego wśród rzekotek żyjących w strefie dominują teraz te ciemne – podsumowują zoolodzy. Wybuch w Czarnobylu a przyroda W jaki sposób wybuch IV reaktora w czarnobylskiej elektrowni jądrowej w 1986 r. wpłynął na okoliczną przyrodę? Odpowiedź na to pytanie ciągle jest niejednoznaczna. Samosioły – ostatni mieszkańcy Czarnobyla. Jak żyją w miejscu opuszczonym przez ludzi i Boga? Samosioły – tak mówi się o tych, którzy do dziś zamieszkują Strefę Zamkniętą, utworzoną w Czarnobylu i jego okolicach po katastrofie elektrowni jądrowej w 1986 roku. W niemal opuszczon... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/samosioly-ostatni-ludzie-czarnobyla-opowiedzieli-swoja-historie-ekipie-z-polski-fot-youtube-xbestcinema-7e80c85.jpeg" width="938" height="528" alt="Samosioły – ostatni ludzie Czarnobyla – opowiedzieli swoją historię ekipie z Polski (fot. YouTube/xbestcinema)" title="Samosioły – ostatni ludzie Czarnobyla – opowiedzieli swoją historię ekipie z Polski (fot. YouTube/xbestcinema)" /> Niektórzy naukowcy (np. Anders Møller i Tim Mousseau), prowadzący latami badania w Strefie Wykluczenia, donosili o spadku liczby owadów zapylających i pająków. Wskazywali też, że ptaki ze strefy żyły krócej i miały większe trudności z rozmnażaniem. Doniesienia te były jednak krytykowane. Naukowcom – bronionym przez Kate Brown w książce „Czarnobyl. Instrukcje przetrwania” – zarzucano m.in. błędy metodologiczne. Na drugim biegunie znajdują się badacze, którzy już w latach 90. donosili o zwiększonej liczebności zwierząt żyjących w strefie. Podkreślali oni, że na opustoszały teren powróciły dziki, sarny, jelenie, bobry, wilki i wiele innych. Pojawiły się tam gatunki niewidziane od lat, takie jak jeleń europejski, niedźwiedzie czy rysie. Entuzjaści zaczęli pisać o „kwitnącej Strefie Wykluczenia”. To ostatnie określenie budzi kontrowersje. Jednak badacze zgadzają się co do tego, że opuszczone tereny wokół Czarnobyla zamieniły się w jeden z największych dzikich rezerwatów przyrody w Europie. By wyjaśnić, która grupa ma rację, konieczne są dalsze badania prowadzone w Strefie Wykluczenia. Te zaś możliwe będą dopiero, gdy skończy się wojna ukraińsko-rosyjska. – Mamy nadzieję, że międzynarodowa społeczność naukowców wraz z kolegami z Ukrainy będzie mogła powrócić do badania fascynujących procesów ewolucyjnych, jakie zachodzą w ekosystemach Czarnobyla – napisali na koniec swojego artykułu Pablo Buccaro i German Orizaola. Źródła: The Conversation, Evolutionary Applications.
Ukraina z widmem wojny w tle. Odwołane loty i zamknięta „zona” w Czarnobylu
Branża turystyczna reaguje na niepewną sytuację na Ukrainie. Część Lotów do Kijowa została odwołana. W najbliższym czasie ze zwiedzania wyłączona została też Czarnobylska Strefa Wykluczenia.
W tym artykule: Czarnobylska Strefa Wykluczenia zamknięta dla turystów Lufthansa odwołała część lotów na Ukrainę Turystyka na Ukrainie Od kilku tygodni sytuacja polityczna na Ukrainie jest coraz najbardziej napięta. Słowo „wojna” wybrzmiewa już nie tylko z ust zdezorientowanych Ukraińców, ale też światowych przywódców. Mimo że do inwazji wojsk rosyjskich jeszcze nie doszło, to mieszkańcy Kijowa już odczuwają pierwsze zmiany i problemy związane z niepewną przyszłością. Niektórzy zapisali się na zajęcia z samoobrony czy udzielania pierwszej pomocy, inni wyjechali z miasta. Ryzyko konfliktu zbrojnego nie sprzyja turystyce na Ukrainie. Część biur podróży wycofała ze swoich ofert wyjazdy do naszych sąsiadów. Wycieczki zaplanowane na najbliższe tygodnie również zostały odwołane lub odłożone na bardziej odległe terminy. Ukraina dla górskich piechurów. Po nitce na szczyt Czarnohory Przejście 40-kilometrowym grzbietem Czarnohory pozwala na chwilę zapomnienia o świecie. Czarnobylska Strefa Wykluczenia zamknięta dla turystów Jedną z najbardziej obleganych atrakcji turystycznych na Ukrainie jest Czarnobylska Strefa Wykluczenia. Nawet w ostatnich tygodniach to miejsce tłumnie zwiedzali zarówno Ukraińcy, jak i podróżni z zagranicy. Jarosław Jemelianenko, prezes Stowarzyszenia Czarnobylskich Operatorów Turystycznych, poinformował jednak w mediach społecznościowych, że od 19 lutego tzw. strefa będzie zamknięta. – Oficjalny powód jest wyrażany jako „powody techniczne”. Rozumiemy, że jest to najprawdopodobniej spowodowane groźbą rosyjskiej agresji i bliskością granicy z Białorusią […] W tych warunkach rozumiemy troskę o bezpieczeństwo Ukraińców i gości zagranicznych. Biorąc pod uwagę, że nowoczesna technologia pozwala nam monitorować w czasie rzeczywistym każdy ruch sił zbrojnych wszystkich stron i szybko reagować, a także brak zaleceń władz dotyczących opuszczenia Kijowa, mamy nadzieję, że zakaz w Czarnobylu zostanie wkrótce zniesiony – czytamy we wpisie. Czarnobylska Strefa Wykluczenia pozostanie zamknięta do 20 marca br. Miejsce tragedii przyciąga pasjonatów historii z całego świata. Wśród odwiedzających dużą grupę stanowią Polacy. Wyjazdy do „zony” są organizowane między innymi przez polskie grupy pasjonatów. Za prawdziwych ekspertów uchodzą Napromieniowani. Od 1986 r. promieniowanie zelżało do tego stopnia, że eksplorowanie wcześniej niedostępnych miejsc jest dziś bezpieczne. Prypeć i Czarnobyl można zwiedzać na kilka sposobów. Turyści mają do wyboru objazdówkę z przewodnikiem lub kilkudniowy pobyt z noclegami na miejscu. Czarnobylska Strefa Wykluczenia zaczęła cieszyć się jeszcze większą popularnością po premierze serialu „Czarnobyl”. Wówczas liczba gości wzrosła niemal o połowę. Oto najbardziej punktualne linie lotnicze. Czy w pandemii samoloty spóźniają się rzadziej? Jeśli planujesz w najbliższych miesiącach zagraniczne wyjazdy, koniecznie sprawdź, które linie lotnicze są najbardziej punktualne. Zaoszczędź czas i nerwy. Lufthansa odwołała część lotów na Ukrainę Od poniedziałku 21 lutego niemiecka linia lotnicza Lufthansa odwołała loty do Kijowa i Odessy. Połączenia zostały zawieszone do końca lutego. Rzecznik tłumaczy decyzję przewoźnika „rosnącymi obawami o możliwość rosyjskiej inwazji”. Loty do Lwowa będą realizowane zgodnie z rozkładem. Wcześniej Niemieckie MSZ zaapelowało do swoich obywateli o opuszczenie Ukrainy. Skandynawskie linie lotnicze SAS również wstrzymały połączenia do Kijowa do końca lutego. Zmieniono także trasy lotów z Kopenhagi do Szanghaju i Pekinu tak, żeby samoloty nie przelatywały nad terytorium Ukrainy. Mimo zmian w siatkach połączeń kijowski hub lotniczy cały czas pracuje normalnie. Obecnie nie ma też informacji o ewentualnym odwołaniu bezpośrednich lotów z Krakowa i Warszawy do Kijowa. Turystyka na Ukrainie Polacy najchętniej jeżdżą na Ukrainę do Lwowa. Jeszcze przed wybuchem pandemii miasto było jednym z najczęściej wybieranych kierunków na długie weekendy. Szczególnie w majówkę na ulicach nietrudno było usłyszeć polski język. Przez to, że Ukraina nie jest w Unii Europejskiej, jadąc samochodem lub autobusem musimy liczyć się z korkami na przejściach granicznych. Niekiedy podróżni spędzają tam nawet po kilka godzin. Czas zaoszczędzimy, wybierając połączenia lotnicze. Bezpośrednio polecimy z Poznania, Gdańska, Wrocławia i Warszawy. Największe zalety Lwowa? Niskie ceny i bardzo ciekawe knajpki. Wieczorem obowiązkowo pubcrawling. Źródło: Stowarzyszenie Czarnobylskich Operatorów Turystycznych
Czarnobyl: dziwna aktywność w stopionych zgliszczach elektrowni
Przez ostatnich pięć lat czujnik mierzący emisję neutronów głęboko w gruzach elektrowni atomowej w Czarnobylu odnotowywał stopniowy wzrost aktywności. Badacze sugerują, że w przyszłości ten poziom może spaść, jednocześnie podkreślając, że przy obecnym poziomie wiedzy nie można wykluczyć tego, iż w przyszłości dojdzie do gwałtownej reakcji rozszczepienia atomowego. Póki co, nie wiadomo, co jest przyczyną rozgrzania zgliszczy elektrowni.
W tym artykule: Co dzieje się z reaktorem w Czarnobylu? Zagrożenie nie jest poważne, ale istnieje Co dzieje się z reaktorem w Czarnobylu? Niestety ze względu na to, że stopione serce reaktora znajduje się pod tonami gruzu i ciężkich betonowych płyt sprawia, że szczegółowe badania nad materiałem w celu znalezienia przyczyny i możliwych rozwiązań tego potencjalnego problemu są bardzo utrudnione. Jak donosi Richard Stone z “Science Magazine”, naukowcy z Instytutu Problemów Bezpieczeństwa Elektrowni Jądrowych (ISPNPP) w Kijowie nie są jeszcze w stanie określić, czy odnotowany wzrost liczby neutronów zwiastuje zbliżającą się katastrofę, czy też jest raczej burzą w szklance wody. – powiedział Maxim Saveliev z ISPNPP. Pod koniec kwietnia 1986 r., po nieoczekiwanym spadku mocy podczas kluczowego testu bezpieczeństwa, reaktor czwartego bloku w Czarnobylu uległ niszczącemu stopieniu. Powstała w wyniku tego eksplozja sprężonej pary wodnej wyrzuciła falę materiału radioaktywnego daleko w Europę, przyczyniając się do przedwczesnej śmierci dziesiątek tysięcy ludzi. W pomieszczeniach i korytarzach zburzonego obiektu rozgrzane paliwo uranowe gromadziło się w basenach, mieszając się ze stopionymi okładzinami cyrkonowymi, grafitowymi prętami kontrolnymi i skroplonym piaskiem i tworząc piekielną lawę, która ostatecznie zastygła, zamieniając się w monolity materiałów zawierających paliwo. Przez kolejne dziesiątki lat izotopy uranu nadal wystrzeliwały ze swoich jąder sporadyczne neutrony. Te, które znajdą się wystarczająco blisko jądra innego izotopu, mogą naruszyć własną delikatną równowagę i uwolnić więcej neutronów. Przy wystarczająco dużej koncentracji atomów reakcja łańcuchowa utraconych neutronów może w krótkim czasie wygenerować ogromne ilości energii, co może mieć “wybuchowe” konsekwencje. Neutrony wyrzucane z rozpadającego się termicznie atomu uranu zwykle poruszają się zbyt szybko, by można je było łatwo wychwycić. Ulega to zmianie, gdy zmuszone są do przejścia przez pewne media, takie jak woda. Wówczas ulegają spowolnieniu i mają znacznie większą szansę na przylgnięcie do jądra i zapoczątkowanie jego rozpadu. Mając to na uwadze, nie jest zaskoczeniem, że szybkość rozszczepienia wzrasta, gdy tylko są one mokre. Przez lata skulone pod pospiesznie wzniesionym sarkofagiem zwanym Schronem, ruiny Czwartej Jednostki były częściowo wystawione na działanie żywiołów, więc ulewy wsiąkały w tę plątaninę zawalonego betonu i starych maszyn. W obawie, że woda deszczowa może spowodować nadmiar rozszczepień, inżynierom udało się pokryć większość powierzchni roztworem azotanu gadolinu, którego zadaniem jest pochłanianie neutronów. Zagrożenie nie jest poważne, ale istnieje W listopadzie 2016 r. nad terenem ukończono budowę bardziej wytrzymałego pokrycia. Ogromna konstrukcja znacznie lepiej radzi sobie z utrzymaniem wszystkiego w suchości, jednak przestrzeń pod starym reaktorem bloku czwartego wciąż huczy, a od czasu ukończenia prac emisja neutronów rośnie powoli, ale znacząco. Zakładając, że w środku nie jest mokro, nie jest jasne, co jest przyczyną powolnego wzrostu liczby neutronów. Według obliczeń ISPNPP możliwe jest, że ta szczególna mieszanka materiałów jeszcze łatwiej generuje reakcje łańcuchowe neutronów w miarę odwadniania. To, dlaczego tak się stało i co z tym zrobić, pozostaje zagadką – zwłaszcza że obszar ten z czasem powoli wysycha. Biorąc pod uwagę miejsce, w którym się znajduje, nasączenie go azotanem gadolinu może być trudne. Tak samo, jak umieszczenie specjalnego czujnika bliżej źródła neutronów – poza przeszkodami, które mogą zakłócać pomiary. Ponieważ emisja rośnie powoli, ryzyko zagrożeń w najbliższej przyszłości wydaje się niewielkie, a najgorsze scenariusze również są dalekie od skutków katastrofy z 1986 roku. Mimo to, biorąc pod uwagę kruchy stan zgliszczy dawnej elektrowni oraz fakt, że w jednym z pomieszczeń Czwartej Jednostki znajduje się około połowy oryginalnego paliwa reaktora, nawet niewielka eksplozja mogłaby rozsadzić radioaktywne odłamki na tyle daleko, że ich powstrzymanie stałoby się problemem. Prawda jest jednak taka, że na razie można zrobić niewiele – poza obserwowaniem i liczeniem z nadzieją, że złowrogie tykanie Czarnobyla znowu ucichnie.
Dzieci ofiar Czarnobyla nie są nosicielami mutacji genetycznych. Nowe pogłębione badanie
Blisko 35 lat po katastrofie w Czarnobylu pogłębione badanie DNA dzieci urodzonych przez ofiary skażenia radioaktywnego na Ukrainie daje nadzieję na przyszłość
Blisko 35 lat po katastrofie w Czarnobylu pogłębione badanie DNA dzieci urodzonych przez ofiary skażenia radioaktywnego na Ukrainie daje nadzieję na przyszłość. Świat nie zamierza zrezygnować z energii atomowej więc skażenia jak w Czarnobylu, choć rzadkie, nadal mogą się zdarzać. Wystarczy pomyśleć o Fukushimie, gdzie po stopieniu się trzech z czterech reaktorów elektrowni Daiichi spory fragment terytorium Japonii został skażony radioaktywnie. O tym, jakie są tego długofalowe konsekwencje myślą (lub powinni myśleć) wszyscy rządzący, którzy mają reaktory „u siebie” lub tuż za granicą, u sąsiadów. Prowadzone przez lata badania ofiar nuklearnych ataków USA na Japonię z 1945 roku nieco pomagają. Gdy bomby spadły na Nagasaki i Hiroszimę, promieniowanie było bardzo silne, ale kontakt z nim relatywnie krótkotrwały. W Czarnobylu, nie licząc bezpośrednich ofiar wybuchu w elektrowni, ludzie mieli kontakt ze słabszą formą promieniowania jonizacyjnego, ale przez dłuższy czas. View oEmbed on the source website Inna natura kontaktu ze skażeniem radioaktywnym czyni informacje pozyskane od ofiar II wojny światowej mało przydatnymi np. dla oceny aktualnej sytuacji w Fukushimie. Dlatego tak ważne wydają się badania opisane niedawno w magazynie „Science”. Ci sami autorzy najpierw zajęli się przenoszeniem mutacji z pokolenia wystawionego na skażenie w 1986 na ich dzieci urodzone po 1987 roku, a potem dokładną analizą przypadków popromiennego raka tarczycy u dorosłych. W tym tekście skupiam się na badaniu na temat dziedziczenia zmian genetycznych. Nie jest to naturalnie pierwsza analiza dotyczące mutacji po Czarnobylu, ale gwałtowny rozwój genetyki w ostatnich latach czyni te nowe ustalenia dużo bardziej wiarygodnymi. Co ważniejsze, bo są one bardziej optymistyczne niż wyniki badań z 1996 roku, gdzie obawiano się „dziedziczenia mutacji” we fragmencie DNA zwanym minisatelitami. - Jeżeli pojawią się jakieś szkodliwe mutacje, stanie się to rzadko. Naturalnie nie możemy powiedzieć, że one nigdy nie wystąpią, ale nie traktujemy tego jako kryzysu zdrowia publicznego. Nasze dane są w tym względzie uspokajające – stwierdził główny autor obu analiz, Stephen Chanock, dyrektor Oddziału Epidemiologii i Genetyki Amerykańskiego Narodowego Instytutu Raka. View oEmbed on the source website Według aktualnej wiedzy, informacji z lat 90-tych dotyczące mutacji w minisatelitach nie należy traktować jako powodu do obaw. – Nie ma dziś jasnego dowodu, że te zmiany wywołują jakieś problemy zdrowotne – czytamy w „National Geographic”. Nowe badanie oparto na grupie osób badanych już w 1986 roku oraz ich dzieci. Warunkiem było, by choć jeden rodzic był w chwili katastrofy w promieniu 72 km od elektrowni lub pracował przy jej oczyszczaniu ze skażenia. Od 2014 do 2018 roku zespół kierowany przez Meredith Yeager ze wspomnianego wyżej instytutu badań nad rakiem, przeprowadził sekwencjonowanie genomu 130 dzieci poczętych po katastrofie w Czarnobylu (urodzonych między 1987 a 2002 rokiem oraz ich rodziców. Skorzystano z archiwalnych pomiarów napromieniowania rodziców rekonstruując dokładną dawkę, którą otrzymała każda osoba. W ten sposób odkryto np., że gonady ojców zaabsorbowały promieniowanie 100 krotnie większe niż przy jednym prześwietleniu miednicy. Chcąc ocenić na ile dzieci ucierpiały na skutek napromieniowania rodziców naukowcy przeczesali genomy małych pacjentów w poszukiwaniu mutacji de novo, czyli delikatnych różnic w DNA dziecka których nie można znaleźć u żadnego z rodziców. Mutacje takie są absolutnie naturalną konsekwencją działania naszej machinerii komórkowej. Pojawiają się czasem podczas dzielenia się komórek, gdy materiał genetyczny jest kopiowany dalej. View oEmbed on the source website Błędy się zdarzają, ale zwykle mamy takich przypadkowych mutacji między 50 a 100. Gdyby było więcej, byłby powód do obaw. Zasadniczo, gdyby promieniowanie faktycznie narobiło szkód, badacze spodziewali się znaleźć więcej takich mutacji u dzieci, których rodzice poddani byli silniejszemu skażeniu. Gdy zespół Yeager przyjrzał się genomom tych 130 dzieci okazało się, że wywołanych przez opad radioaktywny skutków nie było. Największym czynnikiem wpływającym na liczbę owych mutacji de novo był wiek ojców. Opublikowane w “Science” badanie dotyczące mutacji u dzieci jest ważnym sygnałem dla naukowców na całym świecie zajmujących się ryzykiem skażenia promieniotwórczego. Szczególnie ludności cywilnej dotkniętej przez katastrofy jak ta w 2011 roku w Fukushimie. Stephen Chanock jest zdania, że ustalenia jego własne i kolegów powinny uspokoić ewakuowanych z terenów wokół japońskiej elektrowni. Tym bardziej, że podczas groźnego incydentu 10 lat temu uwolniono jedną dziesiątą promieniowania, które przedostało się do środowiska w 1986 roku.
Triumf natury? Tak wygląda Czarnobyl 35 lat po katastrofie [GALERIA]
Wykonane w podczerwieni zdjęcia sprawiają, że ten opuszczony krajobraz staje się jeszcze bardziej spektakularny.
- Trudno opisać atmosferę tego miejsca, ale czułem się jakbym trafił do raju - mówi fotograf Władimir Migutin, który dotarł do tzw. Strefy Wykluczenia wokół Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej. Brzmi kontrowersyjnie? Jak tłumaczy Migutin, wszystko za sprawą natury, która triumfuje tu mimo wszystko i ożywia opuszczone ruiny. Ponad 30 lat po katastrofie miejsce należy do roślin i zwierząt. Uważa się nawet, że brak ingerencji człowieka w środowisko na terenie trzydziestokilometrowej strefy zamkniętej spowodował, że liczba zwierząt zwiększyła się tu kilkunastokrotnie. Zachowało się też wiele gatunków, które na innych obszarach już nie występują. Fotograf w czarnobylskiej zonie spędził 2 dni. - To była spontaniczna decyzja. Urodziłem się na Białorusi (w 1986 r., tym samym roku, w którym zdarzyła się katastrofa), ale kiedy miałem 5 lat przeprowadziliśmy się z rodzicami do ZSRR. Chciałem odwiedzić miejsca mojego dzieciństwa, które przewijały się we wspomnieniach. Wtedy pojawił się pomysł, by przy okazji odwiedzić Czarnobyl. Znalazłem grupę, która organizuje takie wejścia do strefy zamkniętej. Zapytany o trudności i zagrożenia, opowiada że jedynym wyzwaniem, z jakim trzeba się zmierzyć przed taką wycieczką jest „przesąd, że wizyta jest niebezpieczna dla zdrowia”. Jak mówi, średni poziom promieniowania podczas tej podróży był podobny do poziomu promieniowania w czasie lotu samolotem na wysokości 10 000 metrów. Cały materiał fotograf zarejestrował przy użyciu filtru podczerwonego. Światło podczerwone, niewidoczne dla ludzkiego oka, jest odbijane m.in. przez zawarty w roślinach chlorofil. W rezultacie sprawia to, że trawy i liście na fotografiach IR stają się białe, a zdjęcia krajobrazowe jeszcze bardziej spektakularne. Dla Migutina wizyta w Czarnobylu była czymś więcej niż zabawą w robienie zdjęć. - Chciałbym przyciągnąć ludzi w te strony. Zwrócić uwagę na to, że ta podróż nie jest tak niebezpieczna, jak się powszechnie uważa. Więcej: Instagram / Facebook
Czarnobyl ponad 30 lat po wybuchu. Fotograf: "Czułem się jakbym trafił do raju" [GALERIA]
- Trudno opisać atmosferę tego miejsca, ale czułem się jakbym trafił do raju - mówi fotograf Vladimir Migutin, który dotarł do tzw. Strefy Wykluczenia wokół Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej. Wykonane w podczerwieni zdjęcia sprawiają, że ten opuszczony krajobraz staje się jeszcze bardziej spektakularny.
- Trudno opisać atmosferę tego miejsca, ale czułem się jakbym trafił do raju - mówi fotograf Vladimir Migutin, który dotarł do tzw. Strefy Wykluczenia wokół Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej. Brzmi kontrowersyjnie? Jak tłumaczy Migutin, wszystko za sprawą natury, która triumfuje tu mimo wszystko i ożywia opuszczone ruiny. Ponad 30 lat po katastrofie miejsce należy do roślin i zwierząt. Uważa się nawet, że brak ingerencji człowieka w środowisko na terenie trzydziestokilometrowej strefy zamkniętej spowodował, że liczba zwierząt zwiększyła się tu kilkunastokrotnie. Zachowało się też wiele gatunków, które na innych obszarach już nie występują. Fotograf w czarnobylskiej zonie spędził 2 dni. - To była spontaniczna decyzja. Urodziłem się na Białorusi (w 1986 r., tym samym roku, w którym zdarzyła się katastrofa), ale kiedy miałem 5 lat przeprowadziliśmy się z rodzicami do ZSRR. Chciałem odwiedzić miejsca mojego dzieciństwa, które przewijały się we wspomnieniach. Wtedy pojawił się pomysł, by przy okazji odwiedzić Czarnobyl. Znalazłem grupę, która organizuje takie wejścia do strefy zamkniętej. Zapytany o trudności i zagrożenia, opowiada że jedynym wyzwaniem, z jakim trzeba się zmierzyć przed taką wycieczką jest „przesąd, że wizyta jest niebezpieczna dla zdrowia”. Jak mówi, średni poziom promieniowania podczas tej podróży był podobny do poziomu promieniowania w czasie lotu samolotem na wysokości 10 000 metrów. Cały materiał fotograf zarejestrował przy użyciu filtru podczerwonego. Światło podczerwone, niewidoczne dla ludzkiego oka, jest odbijane m.in. przez zawarty w roślinach chlorofil. W rezultacie sprawia to, że trawy i liście na fotografiach IR stają się białe, a zdjęcia krajobrazowe jeszcze bardziej spektakularne. Dla Migutina wizyta w Czarnobylu była czymś więcej niż zabawą w robienie zdjęć. - Chciałbym przyciągnąć ludzi w te strony. Zwrócić uwagę na to, że ta podróż nie jest tak niebezpieczna, jak się powszechnie uważa. Więcej: Instagram / Facebook
Ukraina: Czarnobyl powinien trafić na listę światowego dziedzictwa. Jako miejsce pamięci i ostrzeżenie
Władze Ukrainy podjęły wysiłki na rzecz wpisania czarnobylskiej Strefy Wykluczenia na Listę światowego dziedzictwa UNESCO, na której znajdują się takie historyczne zabytki, jak Taj Mahal czy Stonehenge. Ukraińscy urzędnicy mają nadzieję, że kiedy agencja kultury ONZ nada Czarnobylowi oficjalny status, miejsce zyska.
Ukraina stara się o miejsce na Liście światowego dziedzictwa UNESCO dla Czarnobyla, gdzie w 1986 roku doszło do katastrofy w elektrowni jądrowej. Władze Ukrainy mają nadzieję, że zmiana oficjalnego statusu Czarnobyla i okolic pozwoli lepiej chronić miasto przed zniszczeniem i przyciągnie turystów. Strefa Wykluczenia wokół Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej to teren najbardziej dotknięty skutkami katastrofy w Czarnobylu. Zajmuje ona północne rejony obwodu kijowskiego i żytomierskiego aż do granic z Białorusią, gdzie graniczy z Poleskim Państwowym Rezerwatem Radiacyjno-Ekologicznym. Na jej terenie dwa największe ośrodki to oczywiście Czarnobyl i Prypeć. Oba miasta cieszą się dużą popularnością wśród turystów. Postapokaliptyczny krajobraz wyludnionego miasta przyciąga śmiałków. W większości wyludnione tereny popadają w ruinę, a budynki przejmują we władanie rośliny i dzikie zwierzęta. Brak ochrony, kontroli i środków finansowych na nadzorowanie strefy zamkniętej sprawia, że coraz częściej dochodzi też do aktów wandalizmu ze strony turystów bądź performerów, wykorzystujących czarnobylską strefę do realizowania swoich projektów. Władze Ukrainy chcą to zmienić. W tym celu podjęły wysiłki na rzecz wpisania czarnobylskiej Strefy Wykluczenia na Listę światowego dziedzictwa UNESCO, na której znajdują się takie historyczne zabytki, jak Taj Mahal czy Stonehenge. Milion turystów rocznie Ukraińscy urzędnicy mają nadzieję, że kiedy agencja kultury ONZ nada Czarnobylowi oficjalny status, miejsce zyska. Nie chodzi tylko o zwiększenie zainteresowania wśród zagranicznych turystów, lecz także o spotęgowanie wysiłków na rzecz ochrony starzejących się budynków. Ukraiński minister kultury Ołeksandr Tkaczenko podkreśla, że Czarnobyl jest miejscem znaczącym „nie tylko dla Ukraińców, ale dla całej ludzkości”. Uzyskanie statusu UNESCO mogłoby promować strefę zamkniętą jako „miejsce pamięci”, które ostrzegałoby przed powtórną katastrofą nuklearną. – Obszar ten może i powinien być otwarty dla zwiedzających, ale powinien być czymś więcej niż tylko miejscem przygód dla odkrywców – powiedział Tkachenko. W 2019 roku, po premierze serialu HBO, Czarnobyl odwiedziła tekordowa liczba 124 000 turystów, w tym 100 000 obcokrajowców. Tkachenko powiedział, że po zakończeniu prac nad gigantyczną kopułą ochronną nad czwartym reaktorem w 2016 roku, miejsce jest całkowicie bezpieczne i ma nadzieję na zwiększenie liczby odwiedzających do miliona rocznie. Konkretne obiekty, które mogłyby trafić na listę UNESCO rząd Ukrainy ma wskazać do marca, ale na ostateczną decyzję agencji ONZ będzie trzeba poczekać nawet do 2023 roku. Katastrofa w Czarnobylu Eksplozja czwartego reaktora w elektrowni jądrowej w Czarnobylu w kwietniu 1986 r. spowodowała poważne skażenie terenów Ukrainy i sąsiedniej Białorusi. Doprowadziła do powstania strefy zamkniętej o wielkości zbliżonej do Luksemburga. Władze ukraińskie twierdzą, że życie w strefie zamkniętej przez kolejne 24 000 lat może nie być bezpieczne dla ludzi. W międzyczasie stało się jednak rajem dla dzikich zwierząt, a po pobliskich lasach wędrują łosie i jelenie. Dziesiątki wiosek i miasteczek zamieszkanych przez setki tysięcy ludzi zostało opuszczonych po katastrofie. Mimo zagrożenia radiacyjnego w okolicy nadal żyje kilkadziesiąt starszych osób – tzw. samosiołów. Po wybuchu w 1986 r. trzy inne reaktory w Czarnobylu nadal wytwarzały energię elektryczną do ostatecznego zamknięcia stacji w 2000 r. Dwudziesta rocznica zamknięcia elektrowni przypadła 15 grudnia.
Samosioły – ostatni mieszkańcy Czarnobyla. Jak żyją w miejscu opuszczonym przez ludzi i Boga?
Samosioły – tak mówi się o tych, którzy do dziś zamieszkują Strefę Zamkniętą, utworzoną w Czarnobylu i jego okolicach po katastrofie elektrowni jądrowej w 1986 roku. W niemal opuszczonych wioskach nie ma bieżącej wody, często brak energii elektrycznej, a większość z niespełna 50 mieszkańców zmaga się nie tylko z samotnością, ale i podeszłym wiekiem. Twórcy filmu dokumentalnego „Ostatni ludzie Czarnobyla 3” oddali głos znikającej społeczności.
„Ostatni ludzie Czarnobyla 3” to emocjonalny film dokumentalny pokazujący życie ostatnich mieszkańców Strefy Zamkniętej. Pomimo trzech dekad spędzonych w izolacji i samotności, twórcom dokumentu ukazał się obraz człowieczeństwa niemal zapomnianego w dzisiejszym rozwiniętym świecie. „Tu nie ma miesiąca bez śmierci” – przyznają bohaterowie filmu. Większość spośród samosiołów to starsi ludzie, dotknięci przez wiek i typowe dla tego wieku choroby. Do dziś zostało ich już nie więcej niż 50. W ciągu najbliższych kilku lat prawdopodobnie nie zostanie już nikt, kto mógłby opowiedzieć ich historię. Film został zrealizowany podczas akcji humanitarnej zorganizowanej przez grupę Napromieniowani.pl, której celem było dotarcie do wszystkich samosiołów. Oprócz pomocy materialnej, członkowie ekipy poświęcili mieszkańcom Zamkniętej Strefy swój czas i wysłuchali ich opowieści. Teraz tę historię chcą pokazać światu. View oEmbed on the source website Zaczęło się od przypadku – Nigdy nie planowałem organizowania pomocy w Czarnobylu. Do tego posunęła mnie rzeczywistość życia tych zapomnianych ludzi i urzędnicza obojętność. A właściwie zaczęło się to od dwóch zupełnie przypadkowych spotkań z dwoma różnymi ludźmi w dwóch różnych opuszczonych wioskach: z babuszką Olgą oraz z dziadkiem Fiodorem – wspomina Krystian Machnik, który w czarnobylskiej strefie bywał niejednokrotnie, m.in. jako przewodnik wypraw turystycznych. Babuszkę Olgę spotkał po raz pierwszy, gdy w 35-stopniowym upale, próbowała pieszo pokonać kilka kilometrów, aby dojść do najbliższego punktu, w którym spotka ludzi. Machnik zauważył u niej wyraźne objawy udaru słonecznego. – Nie miała przy sobie nawet wody, a po spotkaniu z nami szybko zaczęła słabnąć. Zajmowaliśmy się nią przez dwie godziny, zanim dojechało pogotowie. Babuszka spędziła dwa tygodnie w szpitalu, ale przeżyła – opisuje. Kolejnym przełomowym spotkaniem było to z dziadkiem Fiodorem, którego ekipa napotkała w opuszczonej wiosce Ilinci. – Niósł ze sobą dwa baniaki dziwnej, brudnej wody, którą nabrał z najbliższego wysychającego stawiku. Obiecaliśmy mu pomoc za dwa tygodnie, kiedy mieliśmy być tam ponownie. Ale wtedy już jego chaty nie było – spłonęła – relacjonuje Machnik. Dziadek Fiodor przeżył, żywił się resztkami jabłek i orzechami. Nikt nie zainteresował się jego losem, ani zniszczonym domem. Zaalarmowani przez polską ekipę urzędnicy strefy zamkniętej także pozostali niewzruszeni. Ostatecznie pomogli, przywożąc mężczyźnie mąkę, cukier i surowy makaron. – Oczywiście, nie miał nawet garnków, więc na niewiele mu się to zdało. Dwa miesiące później Fiodor zaginął. Od tego czasu minęły już trzy lata i wciąż nikt się tym nie przejmuje – mówi Machnik. Znikająca historia Po zderzeniu z czarnobylską administracją Krystian Machnik postanowił działać bez oglądania się na tamtejsze urzędy. Zorganizował internetową zbiórkę na rzecz samosiołów. Początki nie były łatwe, jednak udało się zebrać niewielką sumę, wystarczającą na pokrycie kosztów przejazdu, wjazdu do Strefy Zamkniętej i udzielenie pomocy kilku samosiołom. – Rok później powtórzyliśmy to, pomagając kilkunastu, i tak każdej zimy. W końcu ostatniej zimy temat urósł na tyle, że zebraliśmy kwotę pozwalającą odwiedzić wszystkich samosiołów i udzielić im pomocy. Wtedy właśnie zrealizowaliśmy film „Ostatni ludzie Czarnobyla 3”. Jednakże zamiast pokazywać w nim, jak pomagamy, oddaliśmy głos samosiołom, którzy opowiedzą, jak wygląda życie w miejscu, w którym podobno nikt nie żyje – mówi Machnik.
Pies-robot w Czarnobylu. Dostał zadanie w Strefie Wykluczenia
Inżynierowie z uczelni w Bristolu przyjechali na Ukrainę testować różne rozwiązania z dziedziny robotyki na terenie elektrowni atomowej w Czarnobylu. Jak pokazała na zdjęciach Państwowa Agencja Ukrainy ds. Zarządzania Strefą Wykluczenia, przywieźli ze sobą słynnego mechanicznego czworonoga firmy Boston Dynamics.
- Zajmujemy się testowaniem nowych platform, systemów i czujników w energetyce jądrowej. Przyjechaliśmy do Strefy Wykluczenia sprawdzić możliwości robotów w tworzeniu map sytuacji radiacyjnej w Czarnobylu. Pracowaliśmy już na tym polu z kilkoma partnerami w Wielkiej Brytanii, ale nigdy jeszcze w tak trudnych warunkach jak w Strefie Wykluczenia - tłumaczy David Megson-Smith, zajmujący się na studiach podoktoranckich na uczelni w Bristolu. View oEmbed on the source website Jak podaje na facebookowym profilu Państwowa Agencja Ukrainy ds. Zarządzania Strefą Wykluczenia, podczas swojej wizyty poza psem-robotem o imieniu SPOT Brytyjczycy użyli też dronów i innych robotów naziemnych wyposażonych w szereg przyrządów do mapowania przestrzeni i badania stopnia skażenia gruntu oraz powietrza (spektrometr gamma, lidar, urządzenia do fotogrametrii i obrazowania wielospektralnego). Badania radiometryczne przeprowadzono na obszarze szczególnie skażonych sektorów wokół elektrowni, jak ”Czerwony Las”, składowiska odpadów jądrowych ”Pidlisny” oraz cmentarzysku pojazdów używanych po awarii w Czarnobylu w 1986 roku, zaparkowanych po wsze czasy we wsi Burakówka. Naukowcy z Bristolu mają dostarczyć urzędnikom zarządzającym Strefą Wykluczenia trójwymiarowe mapy dwóch ostatnich miejsc oraz dokładnych danych z miejsc z najsilniejszym promieniowaniem w ”Czerwonym Lesie”.
Zwierzęta z Czarnobyla – jak one mogą tam żyć?
Od czasu katastrofy w Czarnobylu i całkowitego wyludnienia tego obszaru minęło już ponad trzydzieści lat, jednak nadal nie do końca wiadomo, jaki wpływ miała ona na żyjące tam dzikie zwierzęta. Jedno jest pewne – jest ich tam pod dostatkiem i mają tam swój mały raj na ziemi, chociaż czasami przeszkadzają im ciekawscy turyści.
Czarnobyl i zwierzęta: które z nich można tam spotkać? Marina Szkwyra wypatruje tropów zwierzęcych zbliżając się do opuszczonej wioski w strefie Czarnobyla. Miejsce to zostało zamknięte po tym, jak 30 lat temu 26 kwietnia 1986 roku doszło tam do wybuchu w elektrowni jądrowej. Po natrafieniu na jeden trop, Marina kuca i przemierza palcem po odciśniętych na piasku opuszkach palcowych wilczej łapy. Może się to wydać dziwne, że Czarnobyl, miejsce znane z najstraszniejszego wypadku nuklearnego w historii, mógłby być schronieniem dla wielu różnych zwierząt – od łosia, jelenia, bobra i sowy po bardziej egzotyczne gatunki takie jak niedźwiedź brunatny, ryś, czy wilk. Jednak Marina Szkwyra i inni naukowcy właśnie tak uważają. Logika podpowiada, że bez polujących na nie i niszczących ich siedliska ludzi, dzikim zwierzętom doskonale się tam żyje – pomimo wysokiego poziomu promieniowania. Marina Szkwyra jest ekspertem od wilków w Narodowej Akademii Nauk na Ukrainie i jedną z niewielu naukowców zainteresowanych losem czarnobylskiej dzikiej przyrody. Watahę wilków nieopodal wioski odkryła stosując niekonwencjonalne, aczkolwiek tanie metody. - opowiada Marina z szelmowskim uśmiechem. Jim Beasley, biolog z instytutu Savannah River Ecology Laboratory przy Uniwersytecie Georgia, prowadzi tam badania nad wilkami dzięki grantowi od Komitetu Towarzystwa National Geographic sponsorującego projekty badawcze (ang. National Geographic Society Commitee for Research and Exploration). Jego zdaniem naukowcy nadal nie są zgodni co do tego, jak naprawdę zwierzętom żyje się w tej Strefie Wykluczenia wokół Czarnobylskiej CZAES, położonej pomiędzy Ukrainą i Białorusią. W swojej pracy naukowej Beasley utrzymuje, że populacja dużych ssaków żyjących po białoruskiej stronie zwiększyła się od czasów katastrofy. Zadziwiła go liczba zwierząt, jakie spotkał tam w ciągu pięciotygodniowego badania. Aparaty leśne zwane fotopułapkami uchwyciły bizona, 21 dzików euroazjatyckich, 9 borsuków, 26 wilków szarych, 60 jenotów azjatyckich (azjatycka odmiana również zwana tanuki) i 10 lisów rudych. – opowiada Beasley. W swojej publikacji Beasley przekonuje, że promieniowanie nie powstrzymuje populacji dzikich zwierząt od osiedlania się na terenach Czarnobyla. Życie w Czarnobylu kwitnie Kiedy zbierałem informacje do tego artykułu, jeden biolog zajmujący się Czarnobylem powiedział mi, że w strefie wykluczenia nie zobaczę żadnej padliny i że będę mieć szczęście, jeśli w ogóle usłyszę ptaka lub ujrzę jakieś zwierzę. Dlatego kiedy odwiedziłem to miejsce na początku kwietnia skwapliwie policzyłem każde zwierzę, jakie tam zobaczyłem. Nawet na mocno uczęszczanym terenie pomiędzy główną wieżą ochronną a pozostałościami po elektrowni Czarnobylskiej - wszędzie były oznaki życia zwierząt. Kiedy wraz z Mariną Szkwyrą i jej koleżanką po fachu, specjalistką od nornic, Oleną Burdo, spacerujemy po piaszczystych duktach służących za leśne drogi natrafiamy na ślady wilka, łosia, jelenia, borsuka i koni. Udaje mi się doliczyć całej masy ptaków: kruków, śpiewaków, trzech rodzajów ptaków drapieżnych i dziesiątek łabędzi pływających w promieniotwórczym stawie chłodzącym. W stadzie dzikich koni Przewalskiego, przedstawicieli rzadkiego i zagrożonego wyginięciem subgatunku, zauważam jednego dorosłego samca, dwie dorosłe samice i dwa źrebaki. W pewnym momencie przez duże zarośnięte pole ruszają w naszą stronę konie. Ich czarne, przypominające szczotkę grzywy sterczą na szarobrązowym grzbiecie. Zwierzęta przyglądają się nam przez chwilę, a w oddali zwisają opuszczone linie elektroenergetyczne. Dosłownie wszędzie widoczna jest robota bobrów. Wzrost ich populacji w ostatnich latach może być jednym z najważniejszych wydarzeń w ekosystemie tej strefy. Po zainstalowaniu fotopułapki na pniu sosny, razem z Mariną i Oleną idziemy wzdłuż ścieżki, która prowadzi do wioski pełnej gnijących drewnianych domków, do których powoli wdzierają się zarośnięte sosny, brzozy i wierzby. Rozkopana dookoła ziemia to efekt plądrowań dzików. Po drugiej stronie miasteczka idealnie prosty kanał z czasów radzieckich wciąż odprowadza wodę z nisko położonych terenów. U podnóża drzewa nadal leżą porozrzucane jasne odłamki niedawno przeżutej brzozy. Ścięte brzozy, niektóre o metrowym przekroju, unoszą się po powierzchni kanału w różnych miejscach, na całej jego długości. - Dosłownie trzy tygodnie temu to drzewo jeszcze stało – mówi Szkwyra i pokazuje na blade odłamki drewna, po czym dodaje – populacja bobrów się rozrasta, a one same mogą sprawić, że okolica stanie się bardziej dzika. W końcu skoro bobry ścinają drzewa, z tego terenu znowu zrobią się mokradła. Jej zdaniem okolica będzie wyglądać tak jak sto lat temu. - Bóbr na Ukrainie działa na tej samej zasadzie co słoń w Afryce: całkowicie zmienia otaczający go krajobraz – dodaje Szwyra. Dzika przyroda na skażonym terenie – debaty ciąg dalszy Łącznie strefy zamknięte na Ukrainie i Białorusi, wyodrębnione po katastrofie w Czarnobylu, zajmują obszar nieco ponad 4144 km2. To jeden z największych naprawdę dzikich rezerwatów w Europie. Jednak to czym dla przyrody jest odradzanie się gatunku, u naukowców z Czarnobyla przypomina spotkanie na ringu. Ostatni cios zadano, kiedy w czasopiśmie „Frontiers in Ecology and the Environment” pojawiło się opracowanie Beasleya. W swojej analizie Beasley zestawił 14 gatunków ssaków i „nie znalazł żadnego dowodu na to, aby ich rozmieszczenie miało maleć na wysoce skażonych obszarach w obrębie Strefy Wykluczenia wokół Czarnobylskiej CZAES”. Abstrakt ma dobitne zakończenie: „ Te dane są potwierdzeniem wyników innych niedawnych badań, co przeczy innym badaniom sugerującym, że dzika przyroda w czarnobylskiej strefie zamkniętej obumiera.” Anders Pape Møller, duński naukowiec na Uniwersytecie Paris-Sud, autor badania o jaskółkach żyjących na obszarach elektrowni jądrowych, ma przeciwne wnioski. – argumentuje naukowiec. Badania, które prowadził razem z biologiem Timothym Mousseau pokazują, że nornice częściej chorują na zaćmę, kolonie pożytecznych bakterii żyjące na skrzydłach ptaków ze strefy są mniejsze, u jaskółek dymówek występuje częściowe bielactwo, a liczba kukułek zmalała to tylko część wniosków. Poważne mutacje zdarzały się jednak tylko bezpośrednio po katastrofach. Obie strony są zgodne co do tego, że promieniowanie jest szkodliwe dla ludzi i zwierząt. Dyskusja toczy się zatem wokół dwóch pytań: w jakim stopniu jest szkodliwe i czy przyczyniło się do zmniejszania populacji. Dyskusja wśród naukowców o skutkach małych ilości promieniowania jonizującego w dzikiej przyrodzie i u ludzi jest ożywiona i ma wymiar polityczny, zwłaszcza po katastrofie w Fukushimie 5 lat temu. Czarnobyl ze swoimi trzydziestoma latami historii w tle jest jak poligon doświadczalny. (Warto przeczytać, by zobaczyć jak wyglądał w 20 lat po katastrofie.) Łańcuch promieniowania w naturze Na ten rok przypada okres połowicznego rozpadu pierwiastka cez-137 – jednego z najbardziej powszechnych i niebezpiecznych radionuklidów występujących w powietrzu. Innymi słowy, w 30 lat po wypadku ilość cezu zmniejsza się mniej więcej o połowę i rozpada na bar-137m. W przypadku zwierząt materiał radioaktywny jest przenoszony przez łańcuch pokarmowy. Marina Szwyra instaluje aparat leśny na sośnie w pobliżu pagórka wilków, a Olena Burdo wyjaśnia: - Jednak poziom zatrucia izotopami promieniotwórczymi u zwierząt zależy zarówno od ich stopnia nasilenia w danym środowisku, jak i od diety i zachowania zwierzęcia – dodaje Olena Burdo. Promieniowanie odpadów radioaktywnych z Czarnobyla zostało zmierzone najdalej u renifera w Norwegii, ale w strefie wykluczenia rozprzestrzenia się niejednolicie. Zwłaszcza wilki mogą się przynajmniej choć trochę chronić przed promieniowaniem dzięki dużemu terytorium i intensywnym wędrówkom, czasem nawet poza strefę, do czystszego powietrza. Beasley twierdzi, że dla wielu z tych gatunków [efekty promieniowania], nawet jeśli są, prawdopodobnie nie są na tyle silne, by zmniejszyć populacje do tego stopnia, że nie mogły utrzymać się przy życiu. W samej strefie „z systemu usunięto ludzi, a to w dużym stopniu usuwa w cień wszystkie potencjalne konsekwencje promieniowania”. Zasadniczo oznacza to, że ludzkie populacje mają większy negatywny wpływ niż samo promieniowanie. Kłusownictwo i ochrona zwierząt z Czarnobyla W swoim laboratorium badawczym w Sławutyczu, surrealistycznym sowieckim miasteczku zbudowanym zaraz po katastrofie specjalnie dla fizyków, pracowników elektrowni i naukowców związanych z Czarnobylem, Siergiej Gaszczak jest absolutnie przekonany co do jednego. Gaszczak, który pracował w strefie wykluczenia przez ostatnie 30 lat, uważa, że populacja dzikich zwierząt radykalnie wzrosła. (Więcej o ludziach ze strefy wykluczenia w Czarnobylu w artykule „The Nuclear Tourist”.) - Przed wypadkiem, ten obszar był w pełni zamieszkały przez ludzi – opowiada Gaszczak. Ale dodaje też, że to mit, jakoby w strefie miały się pojawiać nowe zwierzęta. - To w żadnym wypadku nie jest prawdą. Prawie wszystkie gatunki, które tu teraz żyją, występowały również i przed katastrofą, tylko w mniejszym zagęszczeniu – przekonuje. Gaszczak od kilku lat używa aparatów leśnych, a jego lista gatunków jest bardziej kompletna niż u innych naukowców na Ukrainie. - Mamy tutaj wszystkie duże ssaki: jeleń szlachetny, sarna europejska, dzik euroazjatycki, łoś, koń, bizon, niedźwiedź brunatny, ryś, wilki, dwa gatunki zająca, bóbr, wydry, niektóre jaskółki i norki, oraz tchórze – wymienia jednym tchem i dodaje, że występuje może jeszcze 20 innych ssaków takich jak nietoperze, jak i również dziesięć albo i więcej gatunków wielkich ptaków, w tym jastrzębie, orły, sowy, bociany i łabędzie. Oprócz zebrania materiału z fotopułapek, Marina Szkwyra przeszukała stare archiwa z czasów Związku Radzieckiego, przeczytała góry raportów przechowywanych w Narodowej Akademii Nauk. To, co znalazła pokrywa się z badaniami Gaszczaka i łagodzi międzynarodową ekscytację boomem populacyjnym w strefie. - Przejrzeliśmy oficjalne spisy ludności dla wszystkich gatunków i co ciekawe, nie zauważyliśmy większych różnic między latami 60., 80., 90., i sytuacją obecną. -Struktura była stabilna – jakieś 40, 50, 60 wilków, nie więcej, po ukraińskiej stronie – opowiada. – Nielegalne polowania nadal mają wpływ na te liczby, więc system jest dynamiczny, ale mimo wszystko w miarę stabilny – wyjaśnia. Rzeczywiście, żartobliwie można by stwierdzić, że ludność zamieszkała na krańcach tej strefy wyludnienia, w tym nawet kłusownicy, stanowi dobry barometr do pomiaru wzrostu populacji zwierząt. Przecież, jak ujął to jeden z okolicznych mieszkańców, zwierzęta nie potrzebują przepustki, by wchodzić do czy wychodzić ze strefy. - Obecnie mieszka tu więcej zwierząt niż 30 lat temu. Mamy tu konie, jelenie, łosie, wilki, dziki, zające i wiele innych zwierząt – opowiada Anatolij Tsyganenko stojąc w cieple popołudniowego słońca tuż obok warsztatu naprawy motocykli sąsiada, w miasteczku Radcha – położonego niecałe 2 km od granicy z Białorusią i kilkaset metrów za strefą zamkniętą. Anatolij opowiada, że zeszłej jesieni widział w miasteczku wilka. Mógł ważyć około 60 kg i sięgał mu dużo powyżej kolan. O ile potwierdzenie, że obecnie na miejscu żyje więcej dzikich zwierząt niż tuż przed katastrofą jest pomocne, oznacza to również, że jest więcej kłusowników – zwłaszcza po ukraińskiej stronie. Dekret prezydenta Ukrainy Petra Poroszenki o zamianie strefy wyludnienia w rezerwat przyrody ma na celu rozwiązanie problemu. Niemniej ukraińscy naukowcy boją się, że ostatecznie decyzja ta zmniejszy stopień chronienia tej natury. - Czasami odnotowujemy przypadki nielegalnego łowienia ryb i polowania. Takie osoby podejmują ryzyko na własną odpowiedzialność. Niestety nie jesteśmy w stanie kontrolować wszystkich takich przypadków – wyjaśnia Hanna Wrońska, pełniąca obowiązki ministra ochrony środowiska i zasobów naturalnych Ukrainy. Ma nadzieję, że nowy status nadany tej strefie ułatwi zbieranie funduszy od międzynarodowych ofiarodawców, by móc zatrudnić większą liczbę strażników. I chociaż Beasley powstrzymuje się od nazywania tego krajobrazu „zrujnowanym” przez skażenie promieniotwórcze, zdaje sobie sprawę, że pozostanie takie jeszcze przez setki a może i tysiące lat, zwłaszcza pod względem zawartości plutonu. Mimo wszystko wyniki jego badań pokazują, że nieobecność ludzi wpływa pozytywnie na rozwój życia dzikich zwierząt. – puentuje Beasley.
Pożary lasów wokół elektrowni w Czarnobylu. "Sytuacja jest krytyczna. Strefa płonie"
Ludzie oprowadzający żądnych wrażeń turystów po terenie wokół elektrowni atomowej w Czarnobylu ostrzegają, że wymykający się kontroli ogień trawi lasy i łąki coraz bliżej sarkofagu chroniącego silnie skażone miejsce eksplozji reaktora. Oskarżają też władze Ukrainy o ukrywanie skali problemu.
Setki strażaków wewnątrz tzw. strefy wykluczenia, okręgu średnicy kilkudziesięciu kilometrów wokół elektrowni, walczy z ogniem od 4 kwietnia. Okoliczni mieszkańcy przekonują w mediach, że to największe pożary lasów w ich pamięci. Policja ustaliła, że podpaleń dokonał 27-letni piroman ze wsi Ragiwka w okręgu kijowskim. View oEmbed on the source website Ogień znajduje się kilometr od budynków elektrowni i dwa kilometry od składu radioaktywnych odpadów, twierdzi Jaroslaw Jemeljanenko, dyrektor biura podróży Chernobyl Tur oraz szef związku zrzeszającego przewodników po Czarnobylu. fot. AP/Associated Press/East New Pożary podchodzą też do granic słynnego miasta Prypeć, opuszczonego po tragedii z 1986 roku. – Sytuacja jest krytyczna. Strefa płonie. Dosyć udawania, że wszystko jest ok! Powiedzcie ludziom, co tam się dzieje naprawdę – Jemeljanenko domaga się na Facebooku od władz Ukrainy. Przewodnik podzielił się też nagraniem z miejsca ugaszonego już pożaru, gdzie jego znajomy chodził wśród zgliszczy spalonych domów z licznikiem Geigera. Poziom promieniowania na szczęście tylko nieco wyższy niż dopuszczają normy. Państwowe Centrum Naukowo-Technicznego ds. Bezpieczeństwa Jądrowego i Radiacyjnego (SSTC) zakłada, że istnieje ryzyko, że chmura dymu zawierającego radioaktywne cząsteczki znajdzie się nad Kijowem. Wszystko zależy od pogody – słaby wiatr i deszcz mogą pomóc w walce z ogniem. View oEmbed on the source website - Starannie monitorujemy sytuację w strefie wokół Czarnobyla. Wiem, że strażacy dają z siebie wszystko i jestem im wdzięczny za odwagę. Wkrótce zapoznam się z aktualnymi informacjami dotyczącymi sytuacji kryzysowej. Wnioski nie będą ukrywane. Społeczeństwo musi znać prawdę – obiecał na Facebooku prezydent Ukrainy, Władze Ukrainy utrzymują, że problemu skażenia radioaktywnego nie ma a pożary są pod kontrolą. Lekki wzrost promieniowania odnotowano jedynie w samym centrum pożarów. Sytuacja radiologiczna w Kijowie też pozostaje ponoć bez zmian. Służby ratunkowe wszelkie informacje o możliwym zagrożeniu dla sarkofagu czy składowiska odpadów dementują jako ”fake news”. – Możemy powiedzieć jedno: nie ma zagrożenia dla elektrowni, składowiska odpadów czy innych kluczowych instalacji w Strefie Wykluczenia – powiedział Wołodymyr Demczuk, zastępca dyrektora Departamentu Reagowania na Sytuacje Nadzwyczajne Państwowej Służby ds. Sytuacji Nadzwyczajnych Ukrainy. fot. 16YAROSLAV EMELIANENKO/AFP/East News - Tak, sytuacja jest trudna. Ale 130 ratowników pracuje nad ugaszeniem ognia. W akcji bierze udział 60 pojazdów, w tym trzy gaśnicze śmigłowce. Poziom radiacji w stolicy i regionie są w granicach normy – dodał. Pożary w okolicy Czarnobyla nie są czymś niespotykanym. W ostatniej dekadzie były niemal corocznym problemem. Według Jaroslaw Jemeljanenko i innych przewodników, tegoroczny ogień jest największym jaki dotąd widzieli. To skutek ciepłej, suchej i pozbawionej opadów śniegu zimy. Jan Sochaczewski
Turyści będą wpuszczani do serca elektrowni w Czarnobylu. Radioaktywne wakacje promocją Ukrainy
Darmowa reklama zapewniona przez serial HBO nie może się zmarnować. Prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełeński zdecydował o otwarciu dla turystów sterowni reaktora 4. w Czarnobylu. W niej podjęte decyzje doprowadziły w 1986 roku do eksplozji rdzenia i najgorszego w skutkach skażenia radioaktywnego w historii świata. Dziś w tym pomieszczeniu nadal jest groźnie, ale władzom Ukrainy zależy na turystach.
Jednodniowe zwiedzanie Strefy Wykluczenia z przewodnikiem kosztuje średnio 400 zł od osoby. W tym roku doliczono się już 85 tys. zwiedzających. Po katastrofie rejon elektrowni został odgrodzony od reszty Ukrainy. Obszar objęty kwarantanną wynosi dziś ok. 3200 km kwadratowych. Choć z czasem zaczęto do pewnych miejsc w strefie dopuszczać ludzi chętnych płacić za ”radioaktywne wakacje”, teren wokół elektrowni – a szczególnie wnętrze sterowni – pozostawał niedostępny dla przeciętnego śmiertelnika. Ukraińskie biura podróży przekazały niedawno mediom informację o nowym punkcie na trasie wycieczek po Czarnobylu. Liberalizacja podejścia władz do wpuszczania na teren katastrofy zbiegła się w czasie z premierą serialu ”Czarnobyl”.Według Siergieja Iwanczuka z SoloEast Tours, słynna produkcja HBO o awarii elektrowni ściągnął miesięcznie ok. 30-40 proc. dodatkowych chętnych do zwiedzania miejsca katastrofy. - Wielu przyjeżdża i pyta się o sprawy pokazane w serialu, o miejsca które tam pokazano. Ludzie robią się coraz ciekawsi tamtych wydarzeń. Podczas jednodniowej wycieczki po Strefie Wykluczenia zostaną napromieniowani dawką ok. dwóch mikrosiwiertów. Mniej więcej tyle samo człowiek dostanie spędzając 24 godziny we własnym mieszkaniu – przekonywała reportera agencji Reuters przewodniczka Wiktoria Brożko. Oficjalnie, w 1986 roku zginęło 28 osób na skutek bezpośredniego napromieniowania oraz 15 na raka tarczycy. Pełna lista ofiar nie została podana i od lat jest przedmiotem sporu polityków, naukowców i lekarzy. Wliczając umierających na różne odmiany raka wywołanego promieniowaniem, ofiar może być kilkadziesiąt tysięcy. O ile odwiedzanie znanych ”atrakcji” czarnobylskich, jak opuszczone miasto Prypeć, nie jest specjalnie groźne, to długie przebywanie w sterowni reaktora 4. może zabić. Według telewizji Russia Today promieniowanie w tym pomieszczeniu może przekraczać dopuszczalne normy 40 tys. razy. Z tego powodu zarządcy elektrowni nakładają na biura podróży ścisłe ograniczenia. Wchodzi się do środka tylko na 5 minut. Trzeba mieć na sobie kompletny strój ochronny. Nie wolno niczego wynosić i dotykać. Sądząc jednak po aktualnym wyglądzie sterowni, wielu wcześniej odwiedzających nie zastosowało się do zasad. View oEmbed on the source website W 2011 roku dziennikarze ”The Guardian” dopuszczeni do sterowni określili ją mianem ”wypatroszonej przez poszukiwaczy pamiątek”. Zniknęło wszystko, co plastikowe. Zostały metalowe wskaźniki pracy reaktora i okablowanie. - Nadszedł czas, aby Czarnobyl, który zrujnował wizerunek Ukrainy, teraz to zmienił. Stworzymy zielone korytarze dla turystów, bo Czarnobyl to wyjątkowe miejsce na planecie, a przyroda odrodziła się tu po ogromnej katastrofie spowodowanej przez człowieka, co trzeba pokazać naukowcom, ekologom, historykom i turystom - oświadczył w lipcu nowy prezydent Ukrainy w jednym z pierwszych swoich dekretów. Zapowiedział w nim także rozwój sieci komórkowej w okolicach Czarnobyla oraz zniesienie wielu zakazów robienia zdjęć i nagrywania filmów. Teraz możliwe będzie wrzucenie selfie wprost ze sterowni 4. reaktora. Jan Sochaczewski
"Czy powinniśmy ewakuować Kijów". Nowy reportaż o katastrofie w Czarnobylu
Przedstawiamy fragment reportażu "O północy w Czarnobylu" Adama Higginbothama. Premiera książki już 16 października, a już dzisiaj przeczytasz u nas jego obszerny fragment.
Pułkownik Lubomir Mimka miał doskonały widok z dachu hotelu Polesie. Przed nim roztaczała się panorama Prypeci: od połyskującej, konstruktywistycznej rzeźby nad wejściem do szkoły muzycznej po lewej po rząd kolorowych łopoczących flag nad placem po prawej. Wraz z operatorem radiowym mieli całe miasto do swojej dyspozycji. Hotel był opustoszały, nie było nawet ptaków. Świergot wróbli, które niegdyś fruwały między topolami i akacjami, całkowicie ucichł. Kiedy weszli do sali bankietowej na dole, natrafili na dziwaczny czarny dywan rozciągnięty od ściany do ściany. Dopiero gdy operator stanął na nim w swoim dusznym, gumowym stroju ochronnym, a pod butami zaczęło mu chrzęścić, zdali sobie sprawę, że są to tysiące otumanionych promieniowaniem much. Rozwinęli szlauch ze ściany i umyli podłogę, a następnie ruszyli na górę, gdzie upał i poziom promieniowania były nie do zniesienia. Z dachu, wspartego grubymi, betonowymi filarami podtrzymującymi taras, pułkownik Mimka miał doskonały widok na znajdujący się trzy kilometry dalej reaktor numer 4. Niemal od początku operacji hotel służył jako prowizoryczna wieża kontroli lotów, a teraz generał Antoszkin opracował system, który umożliwiał zrzucanie setek ton materiału dziennie do reaktora. Mimka, na oko oceniając dystans i trajektorię, wydawał pilotom ostatnie instrukcje przez radio. W operacji brały udział dziesiątki maszyn – niezbyt ciężkie Mi-8, ciężkie Mi-6 i superciężkie Mi-26, które startowały na zmianę z trzech oddzielnych lądowisk. Każdy helikopter miał przyczepiony do podwozia przynajmniej jeden odwrócony spadochron wypełniony workami z piaskiem lub gliną przez wojskowych albo zaprzęgniętych do pracy okolicznych mieszkańców. Helikoptery podnosiły się, wzbijając tumany kurzu, i pędziły w stronę reaktora z prędkością stu kilometrów na godzinę. Mimka czekał, aż znajdą się trzysta metrów od celu, oceniając ich pozycję na podstawie położenia wobec słupów wysokiego napięcia ustawionych przy elektrowni. Gdy dawał polecenie „gotowy”, pilot kładł palec na spuście. Po upływie dwóch lub trzech sekund Mimka mówił „zrzucać” i pilot zrzucał ładunek, a helikopter szybko zawracał, by zabrać kolejną partię materiału. Mimka wstawał codziennie o czwartej rano, a przy śniadaniu pobierano mu krew, żeby zbadać przyjętą dawkę promieniowania. O szóstej odbywał lot rozpoznawczy nad reaktorem, po czym lądował na placu przed hotelem. Na dachu pozostawał, póki nie zrobiło się ciemno, nawet do dziewiątej wieczorem, po czym odbywał ostatni lot nad reaktorem czwartym, notując poziom promieniowania i temperaturę. Następnie poddawał się odkażeniu, o dwudziestej drugiej jadł kolację i składał raport. O północy wreszcie zasypiał, a cztery godziny później budził go jeden z żołnierzy. Generał Antoszkin ustalił dla swoich ludzi granicę ekspozycji na promieniowanie na 22 remów, chociaż niektórzy zaniżali wyniki, żeby latać dłużej. Wydawano im gorzkie tabletki z jodkiem potasu i słodką pastę wprost z fabryki w Leningradzie, która miała pomóc w walce z promieniowaniem, a którą nazywali pastilą. Kiedy dostarczono pierwszą partię ołowiu w sztabkach i arkuszach, a także dziesięciokilogramowe opakowania śrutu do myśliwskich strzelb z przypiętymi metkami, piloci musieli sami stworzyć improwizowane osłony. Podłogi kabin helikopterów wykładali grubymi na cztery i pięć milimetrów arkuszami blachy ołowianej, a siedzenia ołowianym śrutem. Nawet ułożyli o tym wierszyk: Jesli choczesz byt otcom, zakriwaj jajco swincom – „Jeśli chcesz być kiedyś ojcem, przykryj jajca tym ustrojstwem”. Pomimo trwającego bombardowania reaktora Legasow i pozostali naukowcy przysłani z Instytutu Energii Atomowej Kurczatowa oraz Ministerstwa Budowy Maszyn Średnich w Moskwie nie mieli pojęcia, co się dzieje w ruinach bloku czwartego. Piloci widzieli czerwoną poświatę, ale nikt nie miał pewności, co ją spowodowało. W stolicy wezwano nocą fizyków do Instytutu Kurczatowa, żeby obliczyli, ile paliwa uranowego mogło pozostać w ruinach reaktora. Pięć, sześć razy dziennie naukowcy lecieli helikopterami nad miejsce wypadku, mierzyli poziom promieniowania w powietrzu i oceniali temperaturę płonącego rdzenia na podstawie analizy radioaktywnych izotopów w atmosferze. Pobrali odczyty temperatury powierzchni reaktora za pomocą szwedzkiej kamery na podczerwień. Kiedy ładunek zrzucany przez pilotów trafiał w cel, widzieli czarną chmurę radioaktywnego dymu, wzbijającą się na sto metrów w powietrze, a następnie rozwiewaną przez wiatr. Po zmroku nad budynkiem unosiła się piękna karmazynowa poświata. Spoglądając podczas wieczornych lotów zwiadowczych w żarzące się ruiny reaktora, pułkownik Mimka przypominał sobie lawę, którą widział w wulkanach Kamczatki na radzieckim Dalekim Wschodzie. Na samym początku akcji jeden z członków grupy Kurczatowa w Czarnobylu – specjalista od reaktorów RBMK, Konstantin Fedulenko – ostrzegał Legasowa, że zrzucanie ładunku z helikopterów może okazać się szkodliwe. Widział, że każdy ładunek zrzucony w ruiny budynku wzniecał w powietrze radioaktywne cząstki. A biorąc pod uwagę niewielki rozmiar celu – częściowo przykrytego przez przewróconą pokrywę – i prędkość helikopterów, można się było spodziewać, że tylko niewielka ilość piasku i ołowiu trafia w sam reaktor. Ale Legasow się z nim nie zgadzał. Powiedział, że jest za późno, by zmieniać kurs. – Decyzja została podjęta – powiedział. Dwaj naukowcy spierali się przez kilka minut, aż Fedulenko wyjawił, czego się naprawdę boi – że ich zmagania z płonącym grafitem są kompletną stratą czasu. Powiedział, że powinni dać pożarowi wypalić się samemu. Legasow nie chciał tego słuchać. Upierał się, że muszą działać natychmiast, niezależnie od efektów. – Ludzie nie zrozumieją tego, jeśli będziemy siedzieć z założonymi rękami – powiedział. – muszą widzieć, że coś robimy. Ilość zrzuconego materiału na reaktor rosła z dnia na dzień. W poniedziałek, 28 kwietnia, piloci wykonali 93 loty, zrzucając łącznie trzysta ton. Następnego dnia wykonali 186 lotów, zrzucając siedemset pięćdziesiąt ton. W środę, 30 kwietnia, zaczęli zrzucać ołów i tego dnia reaktor czwarty został przykryty ponad tysiącem ton absorbentów, w tym piaskiem, gliną i dolomitem. Na lądowiskach ludzie ze specjalnego batalionu 731. – złożonego naprędce z powołanych rezerwistów z okolic Kijowa – pracowali po szesnaście godzin dziennie w huku śmigieł, układając worki na czaszach spadochronów podczepionych do helikopterów. Wysoka temperatura i pęd wirników powodowały nieustanne tornado radioaktywnego kurzu wzbijającego się w powietrze na trzydzieści metrów. Żołnierze nie mieli żadnej osłony – nawet masek. Kurz wchodził im do oczu i ust, przylepiał się do ubrań. Nocą spali płytko w swoich mundurach w namiotach nad Prypecią, a rano wstawali, by dalej pracować. Poziom promieniowania spadał: z 6 milionów kiurów w niedzielę do 5 milionów w poniedziałek, 4 milionów we wtorek i 3 milionów w środę. Pod koniec dnia zdawało się, że pożar udało się ugasić. Następnego wieczoru, 1 maja, generał Antoszkin zaraportował Borysowi Szczerbinie, że jego piloci zrzucili na reaktor numer 4 ponad tysiąc dwieście ton ołowiu, piasku i innych materiałów. Niektórzy członkowie komisji rządowej wstali i nagrodzili go oklaskami. Szczerbina wyraził uznanie rzadkim u niego uśmiechem. Następnie wyznaczył nowy cel: tysiąc pięćset ton. Ale następnego wieczoru Walerij Legasow i jego ekipa analizująca dane z bloku czwartego dokonali strasznego odkrycia, którego nie potrafili wyjaśnić. Radioaktywność reaktora zamiast dalej spadać, w ciągu jednej nocy gwałtownie wzrosła z 3 do 6 milionów kiurów. Temperatura rdzenia także znacznie się podniosła. W czwartek wieczorem Legasow oszacował, że sięga 1700 stopni Celsjusza. Naukowcy zaczęli się obawiać, że paliwo uranowe oraz cyrkonowe powłoki w reaktorze numer 4 tak się rozgrzały, że zaczęły się topić, tworząc radioaktywną lawę, co oznaczało topnienie rdzenia reaktora. Co gorsza, cztery tysiące sześćset ton piasku, ołowiu i dolomitu zrzucanych z wysokości setek metrów w połączeniu z siłą eksplozji sprzed tygodnia mogły naruszyć fundamenty reaktora. Jeśli temperatura stopionego paliwa osiągnie 2800 stopni Celsjusza, może przetopić się przez żelazobetonowe podłoże studni reaktora. Pod ciśnieniem mogłoby się przedostać do piwnicy budynku, a następnie do gleby. Był to najczarniejszy scenariusz katastrofy reaktora – chiński syndrom. Po raz pierwszy opisali go amerykańscy naukowcy, a spopularyzował go nazwany tak hollywoodzki film, który swoją premierę miał niecały miesiąc przed katastrofą w Three Mile Island. W filmie Jane Fonda wciela się w dociekliwą reporterkę telewizyjną, która odkrywa, że stopione paliwo uranowe może przepalić się przez fundamenty wadliwego reaktora w Kalifornii i dotrzeć na drugi koniec świata, czyli do Chin. I choć ten hipotetyczny scenariusz przeczył prawom fizyki, geologii i geografii, gdyby doszło do stopienia reaktora w Czarnobylu, chiński syndrom niósł dwa poważne zagrożenia. Pierwsze i najbardziej oczywiste dotyczyło lokalnego środowiska. Elektrownia została ulokowana tylko kilka metrów ponad lustrem wody rzeki Prypeć, co mogło nieść katastrofalne konsekwencje. Cała gama radioaktywnych nuklidów mogła zatruć pitną wodę nie tylko dla mieszkańców Kijowa, ale też dla wszystkich, którzy czerpali wodę z Dniepru – a było to około trzydziestu milionów osób – oraz zagrażało morzu Czarnemu. Ale drugie zagrożenie było jeszcze bardziej przerażające. stopione paliwo dotarłoby do Prypeci i Dniepru dopiero wówczas, gdy przetopiłoby się przez fundamenty budynku. Wcześniej musiałoby się przedostać przez baseny rozbryzgowe pod reaktorem numer 4, które zostały zalane. Niektórzy naukowcy obawiali się, że jeśli rozgrzane do białości paliwo zetknie się z tysiącami metrów sześciennych wody, dojdzie do eksplozji pary o jeszcze większej sile niż ta pierwsza. Wybuch ten mógł zniszczyć nie tylko to, co pozostało po czwartym, ale też trzy pozostałe reaktory. Ta potężna brudna bomba, na którą złożyłoby się ponad pięć tysięcy ton radioaktywnego grafitu i pięćset ton paliwa jądrowego, spowodowałaby eksplozję, która zniszczyłaby wszystko w strefie specjalnej i wpuściłaby do atmosfery takie zanieczyszczenie, że duża część Europy nie nadawałaby się do zamieszkania przez sto lat. W piątek, 2 maja, przybyła z Moskwy nowa ekipa pod kierownictwem Iwana Silajewa, w skład której wchodził rywal Legasowa, Jewgienij Wielichow, a która miała zastąpić Borysa Szczerbinę i członków jego rządowej komisji. Wicepremier i jego ludzie byli wyczerpani oraz rozdrażnieni z powodu lekkomyślnego podejścia wobec niewidzialnego niebezpieczeństwa, w jakim przebywali. Członkom komisji podano tabletki z jodem dopiero po dwudziestu czterech godzinach od przybycia na miejsce katastrofy i nie wszyscy kwapili się je łykać. Ich oczy i gardła były czerwone od kontaktu z radioaktywnym pyłem, głos niektórych stał się podniesiony i skrzekliwy, co było osobliwym skutkiem ubocznym skażenia cząstkami alfa. Innym było niedobrze, kręciło im się w głowach i nie mogli się skoncentrować. Gdy w niedzielę, 4 maja, wrócili do Moskwy, zostali przewiezieni do szpitala i przebadani pod kątem choroby popromiennej. Musieli oddać swoje ubrania i drogie zegarki, gdyż były zbyt skażone, żeby mogli dalej je nosić. Jeden z asystentów Szczerbiny musiał brać prysznic osiemnaście razy, zanim udało mu się usunąć radioaktywne cząstki ze skóry. Pielęgniarki ogoliły głowy wszystkim z wyjątkiem Szczerbiny, który stwierdził, że to się nie godzi członkowi rady ministrów ZSRR, i pozwolił sobie włosy jedynie przystrzyc. Walerij Legasow wyłamał się z reszty towarzystwa i pomimo rosnących dawek promieniowania postanowił pozostać w Czarnobylu. W niedzielę wieczorem promieniowanie z reaktora osiągnęło poziom siedmiu milionów kiurów, czyli więcej niż w dniu, w którym rozpoczęło się bombardowanie z helikopterów. Legasow i Jewgienij Wielichow poróżnili się na temat tego, jak reagować. Wielichow, podobnie jak Legasow, nie miał bezpośredniego kontaktu z reaktorami atomowymi i zamierzał się nauczyć wszystkiego na miejscu. Jego sposób bycia nie odpowiadał generałom, którzy woleli wysportowanego i zdecydowanego Legasowa – zaprzysięgłego socjalistę i sowieckiego przywódcę w tradycyjnym rozumieniu – od tęgiego naukowca, który miał przyjaciół na Zachodzie i nosił krzykliwe koszule w kratę. Ale Wielichow mógł liczyć na swoją wieloletnią znajomość z Gorbaczowem – który nie przepadał za Legasowem i podejrzewał, że nie mówił mu całej prawdy – i zagwarantować mu składanie bezpośrednich raportów, którym sekretarz generalny mógłby w pełni zaufać. Oprócz różnych osobowości obu naukowców podzieliło podejście do poradzenia sobie z topnieniem reaktora numer 4. Wielichow niedawno oglądał Chiński syndrom, wyświetlony rok wcześniej na specjalnym pokazie dla członków Wydziału Fizyki Uniwersytetu Moskiewskiego, i obawiał się najgorszego. Legasow i inni specjaliści jądrowi znajdujący się na miejscu nie poddawali się hollywoodzkiej wizji rozwoju wydarzeń. Uważali, że szanse na pełne stopienie reaktora są niezmiernie małe. Wciąż jednak nie mieli pojęcia, co się dzieje w jego wnętrzu. Nie posiadali wiarygodnych danych, a pomiary radionuklidów uciekających do atmosfery obciążone były pięćdziesięcioprocentowym marginesem błędu. Nie wiedzieli, w jakim stanie jest grafit, i nie znali wszystkich produktów rozszczepienia paliwa. Nie byli pewni, czy cyrkon się pali ani jak te cząstki mogą reagować z tysiącami ton materiałów zrzucanych z helikopterów. Nie wiedzieli, jak gorące paliwo jądrowe może zareagować w kontakcie z wodą. Nie mieli też opracowanych procedur działania. Naukowcy na Zachodzie symulowali najczarniejsze scenariusze stopienia reaktora od piętnastu lat, a badania nabrały tempa po wypadku w Three Mile Island. Ale radzieccy fizycy byli tak pewni bezpieczeństwa swoich reaktorów, że nie rozważali heretyckich teorii, wykraczających poza przewidziane w projektach problemy. Zwracanie się w tym momencie o pomoc do zachodnich specjalistów było nie do pomyślenia. Pomimo coraz większego niepokoju naukowców komisja rządowa i Politbiuro były zdeterminowane, żeby wiadomość o możliwości stopienia reaktora nie wyszła poza trzydziestokilometrową strefę zamkniętą. Wielichow skontaktował się z przewodniczącym laboratorium na przedmieściach Moskwy i wezwał jego ekipę do pracy w majowy weekend. Kilkunastu naukowcom nie podano szczegółowych informacji, znali tylko ogólny zarys wydarzeń. Mieli za zadanie obliczyć potencjalne tempo topnienia rdzenia reaktora, byli jednak fizykami teoretykami, ekspertami w ezoterycznych dziedzinach, takich jak lasery, plazma i inercyjna synteza jądrowa. Żaden z nich nie znał się na reaktorach, więc najpierw musieli przyswoić informacje na temat RBMK-1000. Przekopali bibliotekę, szukając publikacji na temat właściwości różnych izotopów, ciepła rozpadu oraz przewodnictwa cieplnego i zaprzęgli olbrzymie radzieckie komputery do obliczeń. Kiedy Wielichow i Legasow spierali się na temat ryzyka stopienia, grafit płonął dalej, a temperatura w reaktorze numer 4 rosła. Wielichow zadzwonił do Gorbaczowa. Wydarzenia w Czarnobylu były tak tajne, że przez sześć tygodni nie mógł zadzwonić nawet do własnej żony. Ale gdy tylko chciał porozmawiać z sekretarzem generalnym, mógł do niego zadzwonić z telefonu w swojej limuzynie. – Czy powinniśmy ewakuować Kijów? – zapytał Gorbaczow. Wielichow przyznał, że nie jest pewien. Nowy dowódca rządowej komisji, Iwan Silajew – Bohater Pracy Socjalistycznej i zdobywca dwóch Orderów Lenina, wieloletni technokrata o bezpośrednim sposobie bycia i z siwymi włosami zaczesanymi z czoła – był bardziej opanowany niż Borys Szczerbina. Zetknął się z jeszcze bardziej dramatyczną sytuacją niż jego poprzednik: pożar, promieniowanie, topnienie rdzenia, a na domiar złego możliwość eksplozji. Nakazał informować o wydarzeniach co pół godziny. Członkowie komisji rozpoczynali pracę o ósmej rano, a kończyli o pierwszej w nocy. Wielu spało po dwie, trzy godziny. W siedzibie w Czarnobylu Silajew przyjął typowo sowieckie podejście do kryzysu: zamiast wybrać jeden kurs, mający na celu zatrzymanie możliwości stopienia, nakazał działanie na wszystkich frontach jednocześnie, wzywając do patriotycznych poświęceń. Wydał załodze elektrowni instrukcję opracowania sposobu wpompowania pod reaktor azotu, który miał złagodzić topnienie i pozbawić grafit tlenu. Wezwał budowniczych metra z Kijowa, żeby zaczęli kopać ziemię pod blokiem czwartym w celu zamrożenia gleby za pomocą ciekłego azotu lub amoniaku i chronienia wód gruntowych przed stopionym paliwem. Nakazał też znaleźć odważnych mężczyzn, którzy weszliby do ciemnych piwnic pod reaktorem i otworzyli zawory w basenach rozbryzgowych, co spowodowałoby wypompowanie pięciu tysięcy metrów sześciennych wysoce radioaktywnej wody. Tymczasem generał Antoszkin kontynuował loty helikopterami.
Wybuch w rosyjskim centrum wirusologii. Tu składowane są próbki wąglika i ospy prawdziwej
Personel laboratorium Wektor potwierdził w oficjalnym oświadczeniu – doszło do eksplozji butli z gazem i pożaru. To jedno z ostatnich dwóch miejsc na świecie, gdzie składowano próbki wirusa powodującego ospę prawdziwą.
Do wypadku doszło w godzinach prac remontowych i inspekcji sanitarnej Państwowego Rosyjskiego Centrum Badań Wirusologii i Biotechnologii, znanym pod nazwą Wektor. Laboratorium znajduje się w osiedlu Kołcowo, należącego do obwodu syberyjskiej metropolii Nowosybirsk. W mieście tym mieszka w nim 1,5 mln ludzi i nieoficjalnie uznawane jest za stolicę Syberii. "Na 5 piętrze 6-piętrowego budynku laboratorium żelbetowego w remontowanym pomieszczeniu inspekcji sanitarnej wybuchł pożar z butlą gazową (zlikwidowany na powierzchni 30 m2). ” – czytamy w oświadczeniu na stronie placówki naukowej. Personel laboratorium dodaje, że w czasie wypadku nie przeprowadzano żadnych prac z próbkami wirusów oraz, że nie została uszkodzona konstrukcja budynku. Jeden z pracowników trafił na intensywną terapię z obrażeniami od oparzeń. Placówka Wektor powstała w 1974 roku i owiana była złą sławą miejsca gdzie opracowywano broń sowiecką biologiczną podczas Zimnej Wojny. Obecnie to jedno z największych na świecie centr opracowujących nowe szczepionki oraz metody diagnozowania i walki z chorobami zakaźnymi. Powołując się na lokalne władze agencja RIA-Novosti podaje, że nie wykryto żadnego biologicznego zagrożenia w związku z wypadkiem. Drugim z ośrodków przechowujących wirusa jest amerykańskie laboratorium Centr Kontroli i Zapobiegania Chorób Zakaźnych (CDC) w Atlancie. Wirus ospy prawdziwej został w 1980 roku uznany w przez Światową Organizację Zdrowia za eradykowany, czyli pokonany i wyeliminowany ze środowiska wśród ludzi, roślin i zwierząt. Zniszczony i niezdolny do powrotu. Ośrodek Wektor przechowuje także próbki wirusów Ebola oraz wąglika. Poniedziałkowy wypadek nie jest pierwszym w tym miejscu, o którym dowiedział się świat. W 2004 roku zmarła pracująca tam Antonina Presniakowa, która przypadkowo ukłuła się igłą z wirusem Ebola, na którego wciąż nie mamy szczepionki ani antidotum. Patogen wywołuje śmiertelną w skutkach gorączkę krwotoczną. O incydencie władze poinformowały WHO dopiero po dwóch tygodniach. Choć eksperci oceniają, że wypadek raczej nie jest groźny, a wirusy nie dość, że są trzymane w najmocniej zabezpieczonych miejscach, których tego typu wydarzenie nie powinno naruszyć. Z drugiej strony wydarzenie budzi na całym świecie duży niepokój w związku z niedawną nieudaną próbą rakietową. W wyniku awarii napędu i eksplozji zginęło 5 pracowników laboratorium. Po wypadku Rosja zamknęła na miesiąc dla żeglugi część Morza Białego, a zdawkowe informacje z Kremla odnośnie tej sprawy tworzyły wrażenie, jakby władza chciała ukryć cały incydent. Błażej Grygiel