Odkrycie Polaków na Cyprze. W Pafos archeolodzy trafili na wyjątkowy dom
Polscy archeolodzy natrafili w Pafos na wyjątkowo dobrze zachowane pozostałości domu z okresu hellenistycznego. Fragmenty amfory datowanej na ok. 117 r. p.n.e. potwierdzają, że to prawdopodobnie najstarsza znana zabudowa w tym starożytnym mieście Cypru.
Pafos to miasto na południowo-zachodnim wybrzeżu Cypru, które w starożytności należało do najważniejszych ośrodków na wyspie. Pod koniec IV wieku p.n.e. powstało tam nowe miasto portowe Nea Pafos. W czasach hellenistycznych, a później rzymskich stało się stolicą administracyjną wyspy i ważnym centrum handlu w regionie Morza Śródziemnego. Odkrycie polskich archeologów w Pafos Współcześnie Pafos jest popularnym miastem turystycznym, a przy okazji jednym z najcenniejszych stanowisk archeologicznych na Cyprze. Zachowały się tu rozległe ruiny starożytnego miasta, w tym słynne rzymskie wille z mozaikami tworzące park archeologiczny wpisany na listę UNESCO. To właśnie tutaj od dziesięcioleci prowadzone są międzynarodowe badania archeologiczne, w których uczestniczą również polscy naukowcy. I właśnie w Pafos zespół polskich badaczy z Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej Uniwersytetu Warszawskiego i Uniwersytetu Jagiellońskiego, dokonał nowego odkrycia. Naukowcy znaleźli m.in. fragmenty amfory wykorzystywanej do transportu wina, które pochodziły z II w p.n.e. – Uchwyciliśmy dość dobrze zachowany narożnik, prawdopodobnie domu mieszkalnego. To znalezisko okazało się bardzo interesujące, bo materiał ceramiczny, który znaleźliśmy w tym wykopie, wskazywał, że mogła być to pozostałość z późnego okresu hellenistycznego – powiedziała w rozmowie z PAP prof. Ewdoksia Papuci-Władyka, która kieruje wykopaliskami. Najstarszy budynek na Cyprze Datowanie ceramiki wskazuje zatem, że jest to najstarsze zabudowanie w Pafos. – Ponieważ miasto to rozwijało przez setki lat, od IV w. p.n.e., to najwcześniejsza zabudowa z okresu hellenistycznego najczęściej jest przykryta przez późniejszą zabudowę rzymską – mówi badaczka. – Ponadto ta najwcześniejsza zabudowa nie zachowywała się, bo miasto często nawiedzały trzęsienia ziemi. Cypr jest położony w rejonie o dużej aktywności sejsmicznej. Nierzadko mieszkańcy na tych ruinach wznosili kolejne budowle, wykorzystując częściowo to, co się zachowało – dodaje. Prof. Papuci-Władyka podkreśla, że architektura, którą najczęściej widzimy na Cyprze, to przede wszystkim pozostałości z czasów rzymskich. Fakty odkrycia fragmentów budowli z okresu hellenistycznego nazwała „rewelacją”. – Tak dobrze zachowanych murów z okresu hellenistycznego nie ma w skali całego miasta – mówi archeolożka. Amfora z Rodos pomogła w ustaleniu wieku budynku – W okresie hellenistycznym amfory sprowadzane były do Pafos przede wszystkim z greckiej wyspy Rodos. Amfory rodyjskie bardzo często mają stempel urzędnika, który nadzorował na przykład ilość wina w amforze lub też inne procesy. Taki stempel z imieniem urzędnika bardzo dobrze nadaje się do ustalenia daty. Znaleziona przez nas amfora datowana jest ok. 117 r. p.n.e. Możemy więc powiedzieć z dużą pewnością, że te pozostałości, które odkryliśmy, pochodzą z II-I w. p.n.e. – tłumaczy PAP prof. Papuci-Władyka. Archeolożka podkreśla, że w starożytnym Pafos odkrywane były amfory nie tylko z Rodos, ale też z Kos, Thassos, Lewantu, wybrzeża Morza Czarnego i innych ośrodków. Dzięki temu badacze wiedzą, że wymianę handlową miejscowi prowadzili z całym basenem Morza Egejskiego oraz innych regionów, z których sprowadzano również oliwę i inne produkty. – Obiekty architektoniczne mamy zachowane w miejscowościach takich, jak Kourion czy Amathus a także w Salaminie, czyli w części Cypru okupowanej przez Turcję. Natomiast w Pafos zachowały się nieliczne elementy z okresu hellenistycznego, ale nie ma tego dużo, a to co jest, jest słabo zachowane. Dlatego cieszymy się, że mamy tak znaczące pozostałości w naszym wykopie w Pafos, które może zmienią obraz początków architektury hellenistycznej na Cyprze – podsumowuje badaczka. Źródło: Nauka w Polsce Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Prywatnie bardzo zainteresowany polityką.
Gdzie wyjechać w lutym, żeby nie żałować? Te miejsca mają najlepsze warunki
Okres zimowych mrozów i krótkich dni sprawia, że wiele osób zaczyna planować wyjazd w poszukiwaniu odmiany od codzienności. Część podróżnych wybiera aktywny wypoczynek na stokach, inni zaś traktują luty jako okazję do ucieczki w cieplejszy klimat i regeneracji w słońcu. Zimowy urlop coraz częściej staje się więc świadomym wyborem stylu odpoczynku. Gdzie w takim razie najlepiej wyjechać w tym miesiącu, by w pełni wykorzystać ten czas?
Dane pokazują, że górski lub nadmorski wypoczynek poza Polską w okresie ferii zimowych deklaruje około 30% podróżnych. Jednocześnie całkowite zainteresowanie wyjazdami – zarówno krajowymi, jak i zagranicznymi – jest obecnie o kilka procent wyższe niż rok wcześniej, co potwierdza wyraźne ożywienie zimowego sezonu turystycznego. Rosnąca mobilność sprawia, że luty przestaje być miesiącem „przejściowym”, a staje się pełnoprawnym okresem urlopowym. Pojawia się więc pytanie – które kierunki najlepiej odpowiadają na potrzeby podróżnych o tej porze roku? Kolumbia w lutym, czyli słońce i natura bez pory deszczowej Luty przypada w Kolumbii na porę suchą, co przekłada się na stabilną pogodę, mniejszą wilgotność i lepsze warunki do przemieszczania się po kraju. Właśnie dlatego jest to okres szczególnie sprzyjający łączeniu różnych typów wypoczynku w trakcie jednej podróży. Jak podkreśla Alicja Kaźmierczak z biura podróży Itaka: „Można relaksować się na rajskich plażach na dwóch wybrzeżach: karaibskim na północy i zachodnim, ciągnącym się wzdłuż Pacyfiku lub zdecydować się na zwiedzanie”. Dobra widoczność i mniejsze ryzyko opadów sprawiają, że łatwiej planować zarówno czas nad morzem, jak i zwiedzanie miast. Z tego powodu wielu podróżnych łączy pobyt na wybrzeżu z wizytą w Bogocie, gdzie nowoczesna metropolia współistnieje z historycznym centrum i słynnym Muzeum Złota, a następnie przenosi się do Cartageny, której kolonialna zabudowa i dzielnica Getsemani pozwalają lepiej zrozumieć karaibski charakter kraju. Te same warunki pogodowe sprzyjają także wyjazdom przyrodniczym — do Parku Narodowego Tayrona, gdzie dżungla styka się z wybrzeżem, w rejon amazoński określany mianem „zielonych płuc świata” czy do Eje Cafetero, regionu andyjskich plantacji kawy. Dzięki suchej aurze trasy są bardziej dostępne, a krajobrazy pozostają dobrze widoczne, co bezpośrednio zwiększa komfort zwiedzania i różnorodność doświadczeń. Łagodny klimat i karnawał bez tłumów, czyli Madera w lutym Ponieważ Madera leży na Atlantyku i znajduje się pod wpływem łagodnych mas powietrza, nawet w środku europejskiej zimy oferuje stabilne temperatury i bujną zieleń. To właśnie dlatego luty staje się okresem sprzyjającym aktywnemu zwiedzaniu – szlaki są bardziej dostępne, a krajobrazy pozostają soczyście zielone po zimowych opadach. Jak podkreśla Alicja Kaźmierczak z Itaki: „To świetny czas na trekkingi wzdłuż słynnych lewad oraz podziwianie klifów Cabo Girão, bez tłumów odwiedzających wyspę latem”. Mniejszy ruch turystyczny przekłada się też na spokojniejsze zwiedzanie Funchal, które w tym okresie zyskuje dodatkowy wymiar dzięki karnawałowym korowodom i wydarzeniom plenerowym. Jednocześnie zimowa pora wzmacnia warunki na oceanie – silniejsze fale przyciągają surferów do miejscowości takich jak Jardim do Mar, co buduje zupełnie inne, bardziej dynamiczne oblicze wyspy. Krótsze kolejki i większa dostępność atrakcji sprawiają też, że łatwiej zdecydować się na zjazd tradycyjnymi wiklinowymi saniami z Monte. W efekcie łagodny klimat, sezonowe wydarzenia i lepsza dostępność infrastruktury łączą się, tworząc okres, w którym Madera pozwala połączyć naturę, kulturę i aktywność w jednej podróży. Lutowe Wyspy Zielonego Przylądka ze słońcem, wiatrem i wielorybami Archipelag Wysp Zielonego Przylądka leży u wybrzeży Afryki Zachodniej i znajduje się pod wpływem suchych, stabilnych mas powietrza. Z tego powodu luty przynosi tu dużą liczbę słonecznych dni i umiarkowane temperatury, które sprzyjają zarówno wypoczynkowi, jak i aktywnościom na świeżym powietrzu. Wówczas wyspy przyciągają miłośników sportów wodnych, gdyż stały wiatr tworzy im warunki uznawane za jedne z najlepszych na Atlantyku. Jak dodaje kierownik działu marketingu biura podróży Itaka: „Wyspy Sal i Boa Vista oferują w tym czasie gwarantowane słońce i przyjemny wiatr, który stwarza światowej klasy warunki dla kitesurferów i windsurferów”. Jednocześnie sezonowe zmiany w oceanie sprawiają, że w pobliżu archipelagu zaczynają pojawiać się humbaki, co otwiera możliwość rejsów obserwacyjnych i kontaktu z dziką przyrodą. Spokojniejsze tempo życia, określane lokalnym hasłem „no stress”, wynika z niewielkiej skali zabudowy i silnych tradycji społecznych, co przekłada się na bardziej autentyczne doświadczenie podróży. Wieczorami ten klimat dopełnia muzyka morna, kojarzona z twórczością Cesárii Évory, która stała się symbolem kultury wysp. W efekcie połączenie pogody, warunków naturalnych i lokalnej tożsamości sprawia, że archipelag staje się zimową alternatywą dla przepełnionych kurortów. Cypr zimą zachwyca naturą i spokojem poza sezonem Luty przynosi na wyspie łagodniejsze temperatury niż w szczycie lata, co sprzyja aktywnemu zwiedzaniu bez męczącego upału i kolejek przy najważniejszych atrakcjach. Wraz z końcem zimy krajobraz zaczyna się wyraźnie zmieniać – kwitnące migdałowce nadają dolinom i zboczom jasne, biało-różowe akcenty, dzięki czemu wędrówki i przejazdy przez interior mają wyjątkowo malowniczy charakter. W takich warunkach łatwiej odkrywać stanowiska archeologiczne w okolicach Pafos czy spacerować wzdłuż wybrzeża Ayia Napa, gdzie poza sezonem plaże odzyskują spokojniejszy rytm. Alicja Kaźmierczak podkreśla: „Luty na Cyprze to czas dla tych, którzy zamiast upałów wolą rześkie powietrze i zwiedzanie bez pośpiechu”. Zróżnicowana rzeźba terenu sprawia, że w ciągu jednego dnia możliwe są zupełnie odmienne aktywności – w górach Troodos można trafić na warunki sprzyjające jeździe na nartach, a kilka godzin później odpoczywać przy kawie nad morzem. Ten kontrast wynika z położenia wyspy między pasmami górskimi a wybrzeżem i sprawia, że zimowa podróż daje większą różnorodność doświadczeń niż typowy pobyt plażowy. Dopełnieniem są lokalne wina, w tym historyczna Commandaria, oraz otwartość mieszkańców, dzięki którym zimowy Cypr odsłania bardziej autentyczne oblicze. Najlepsze kierunki na narty w lutym w Europie i poza nią Luty sprzyja też wyjazdom w góry, ponieważ stabilne warunki pogodowe i utrzymujące się pokrywy śnieżne przekładają się na dobrą jakość tras oraz dużą liczbę słonecznych dni, co wydłuża czas aktywności na stoku. Z tego powodu wielu podróżnych wybiera klasyczne alpejskie regiony, takie jak Dolomity czy Południowy Tyrol ze stolicą w Bolzano, gdzie infrastruktura łączy precyzyjnie przygotowane trasy z zapleczem gastronomicznym i widokami wysokogórskich panoram. Alternatywą o długiej tradycji jest Limone Piemonte, jeden z najstarszych kurortów narciarskich kraju, ceniony za kameralną atmosferę i historyczny charakter. Osoby szukające bardziej kompaktowego, lecz nowoczesnego systemu tras kierują się z kolei do Andory, gdzie kompleks Grandvalira oferuje setki kilometrów zjazdów o zróżnicowanym poziomie trudności, a strefa wolnocłowa dodatkowo przyciąga turystów. Alicja Kaźmierczak podkreśla, że „europejskie ośrodki narciarskie w lutym oferują bardzo dobre naśnieżenie i mnóstwo słońca”, co sprawia, że sezon osiąga wówczas optymalne warunki. Dla tych, którzy oczekują nietypowych scenerii, ciekawą propozycją pozostaje Kapadocja, gdzie lot balonem nad zimowym krajobrazem można połączyć z jazdą na wulkanie Erciyes. Z kolei miłośnicy jazdy poza trasami coraz częściej wybierają Gruzję i ośrodek Gudauri, znany z warunków do freeride’u. Dzięki temu luty w górach staje się okresem maksymalnego wykorzystania zimowej infrastruktury i naturalnego śniegu. Źródło: Itaka Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Bałtycki bursztyn, zabytki z Egiptu i Afganistanu w starożytnym grobie. Zaskakujące znalezisko archeologów na Cyprze
W jednym z cypryjskich grobowców z epoki brązu odnaleziono bursztynowe ozdoby. Badacze przypuszczają, że surowiec ten pochodził z rejonu Bałtyku – być może nawet z terenów dzisiejszej Polski. To nie tylko fascynujące znalezisko, ale też możliwy dowód na istnienie złożonych szlaków handlowych już ponad 3 tysiące lat temu.
Ta opowieść dotyczy Hala Sultan Tekke, czyli starożytnego miasta portowego położone na Cyprze. Prężnie rozwijało się w późnej epoce brązu, od około 1650 do 1150 roku p.n.e. Ośrodek ten zajmował obszar co najmniej 25 hektarów i stanowił w tamtym czasie kluczowe centrum gospodarcze oraz kulturowe regionu. Jego potęga i bogactwo opierały się na masowej produkcji oraz międzynarodowym handlu miedzią. Obecnie prace badawcze archeologów skupiają się na położonym poza miastem cmentarzu, gdzie odnaleziono luksusowe grobowce elit z XIV wieku p.n.e. Zdradziły one sporo intrygujących informacji o tamtych czasach. Podziemne archiwa starożytnej elity Departament Starożytności Cypru opublikował właśnie informacje na temat wykopalisk przeprowadzonych w Hala Sultan Tekke przez zespół profesora Petera M. Fischera. Wykopaliska przyniosły przełomowe odkrycia. Badacze natrafili na dwa grobowce komorowe z XIV wieku p.n.e. Choć ich dachy zawaliły się wieki temu, paradoksalnie pomogło to chronić ich wnętrza. Zawalisko szczelnie zamknęło komory przed dostępem rabusiów. Obok grobowców odnaleziono też starożytną studnię. Okazało się, że woda w niej była zbyt słona do picia. Prawdopodobnie to właśnie wysokie zasolenie zmusiło mieszkańców do zaprzestania czerpania z niej wody. Indie, Afganistan, Bałtyk – przedmioty z krańców świata. To, co zwróciło uwagę archeologów, to wyposażenie grobowców. Znaleziono w nich przedmioty z niemal całego znanego wówczas świata. Wśród artefaktów były: pieczołowicie wykonana lokalna ceramika, narzędzia oraz ozdoby osobiste, wyroby z alabastru (trawertynu) sprowadzone z Egiptu, lapis lazuli z Afganistanu, karneol z Indii, paciorki i skarabeusz wykonane z bursztynu z regionu bałtyckiego. Te egzotyczne przedmioty trafiały na Cypr dzięki złożonym szlakom handlowym, często przy udziale pośredników, takich jak Mykeńczycy czy mieszkańcy Mezopotamii. Jeśli chodzi o bursztyn, to mógł on trafić na Cypr nawet z regionu obecnej Polski. W połowie II tysiąclecia p.n.e. duże ilości przedmiotów z tego surowca znane są z Grecji. Są to czasy kształtowania się elit społecznych, dla której wyroby z bursztynu były symbolem wysokiego statusu. Ten surowiec przyciągał uwagę ludzi od tysiącleci. To, co intrygowało to jego specyficzny kolor i faktura. Niezwykły jest też zapach wydzielany w czasie jego spalania. Grobowce używane przez pokolenia Cypryjskie grobowce opowiedziały też historię o samych mieszkańcach tego regionu. Były one używane przez wiele pokoleń, zapewne przez te same rodziny. Starsze szczątki przesuwano ostrożnie pod ścianę, by zrobić miejsce dla nowych zmarłych. Z badań antropologicznych i genetycznych wynika, że ludzie pochowani w tych grobach rzadko przekraczali 40. rok życia – a byli to przedstawiciele elity zaangażowanej w pośrednictwo w handlu miedzią. Wśród pochowanych znaleziono osoby w każdym wieku, nawet noworodki. Warto wspomnieć, że od wielu lat na Cyprze działają polscy archeolodzy i mogą pochwalić się szeregiem ważnych odkryć. Źródło: Departament Starożytności Cypru Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Gdzie w Europie najlepiej spędzić święta? W rekomendacjach stewardesy znalazło się polskie miasto
Coraz więcej osób rezygnuje z tradycyjnego spędzania świąt i decyduje się wykorzystać ten czas na podróż. Grudniowy wyjazd staje się sposobem na oddech, zmianę perspektywy i odkrycie europejskich miast w ich najbardziej nastrojowej odsłonie. Gdzie zatem warto pojechać, by poczuć wyjątkową atmosferę Bożego Narodzenia? Swoimi wskazówkami podzieliła się stewardesa, która zwiedziła dziesiątki miejsc w Europie.
Kto może doradzić lepiej w kwestii świątecznych kierunków niż ktoś, kto zawodowo przemierza Europę? Członkowie personelu pokładowego spędzają dużą część roku w podróży, poznając miasta nie tylko z perspektywy turysty, lecz także kogoś, kto obserwuje ich rytm o różnych porach dnia i roku. Na podstawie własnych doświadczeń jedna z członkiń załogi Wizz Air wskazała cztery najlepsze miejsca na spędzenie Bożego Narodzenia. Wśród jej faworytów znalazło się polskie miasto. Najlepsze miasta na święta według stewardesy Wizz Air Miley Adison, która porzuciła karierę zawodowej siatkarki na rzecz pracy w przestworzach, od trzech lat przemierza Europę jako stewardesa i – jak sama podkreśla – w tym czasie miała okazję odwiedzić już około czterdziestu miast, poznając je zarówno w intensywnym rytmie codzienności, jak i w okresach świątecznego wyciszenia. Tak szeroka perspektywa pozwoliła jej zauważyć, że niektóre kierunki zimą zyskują szczególny urok. W jej ocenie jednym z nich jest Rzym. To właśnie o tej porze roku brukowane place i renesansowe fasady nabierają wyjątkowego blasku, rozświetlone miękkim światłem bożonarodzeniowych iluminacji. Piazza Navona, czyli jeden z najbardziej rozpoznawalnych placów Wiecznego Miasta, zamienia się w świąteczne miasteczko pełne rzemieślniczych stoisk, scen bożonarodzeniowych i regionalnych słodkości, a monumentalna architektura okolicznych pałaców tworzy malowniczną oprawę dla tradycyjnych uroczystości religijnych. Co więcej, w swoich rekomendacjach Adison wyróżniła również Gdańsk, który określiła jako „ukryty klejnot” i jedno z najpiękniejszych miejsc do odwiedzenia w okresie Bożego Narodzenia. Jej zdaniem o wyjątkowości tego miasta decyduje harmonijne połączenie świątecznej atmosfery z historycznym dziedzictwem dawnego portu. Podkreśliła, że gdańskie jarmarki bożonarodzeniowe są regularnie wyróżniane w europejskich rankingach, przyciągając zarówno formą, jak i dbałością o detale: od świetlnych instalacji na Długim Targu po imponującą choinkę na Targu Węglowym. Całość dopełniają aromaty grzanego wina, pierników i kaw parzonych w niewielkich kawiarniach z widokiem na Motławę. W ocenie stewardesy to miejsce, które w okresie świąt odsłania swój najbardziej nastrojowy charakter. Gdzie uciec od zimy w Boże Narodzenie? Dla osób, które traktują świąteczne podróże jako okazję do ucieczki przed zimnem, Adison poleciła też kierunki o łagodniejszym klimacie. Wśród nich wyróżniła Tiranę – miasto, które w grudniu zaskakuje temperaturami sięgającymi około 15°C i atmosferą sprzyjającą spokojnej, niespiesznej eksploracji. Jej zdaniem stolica Albanii oferuje coś więcej niż tylko cieplejszą aurę: to przestrzeń, w której historia przenika się z nowoczesnością, a świąteczny nastrój subtelnie współgra z południowym charakterem miasta. W ciągu dnia można zwiedzać tu muzea, zagłębiać się w opowieści o Bałkanach lub wybrać się choćby w góry Dajti czy na wybrzeże, gdzie zimą panuje pogodna, jasna aura. Wieczorami miasto odsłania z kolei swój bardziej nastrojowy wymiar: tarasy widokowe na dachach wypełniają się gośćmi, a plac Skanderbega rozbrzmiewa muzyką towarzyszącą zimowemu festiwalowi, tworząc atmosferę, którą stewardesa określa jako „ciepłą w sensie dosłownym i symbolicznym”. Adison poleciła także Larnakę na Cyprze jako kierunek dla tych, którzy marzą o Bożym Narodzeniu spędzonym w otoczeniu morza. W grudniu temperatury dochodzą tu do 19°C, co pozwala cieszyć się zarówno spacerami po złocistych plażach, jak i odkrywaniem nadmorskich ruin, portowych zaułków czy stanowisk archeologicznych świadczących o wielowiekowych tradycjach wyspy. Jednocześnie Larnaka nie rezygnuje ze świątecznej oprawy – jej bożonarodzeniowe wioski, pełne iluminacji, lokalnych przysmaków i rzemiosła, tworzą oryginalne połączenie południowego klimatu ze świąteczną atmosferą. W opinii stewardesy to miejsce, które pozwala doświadczyć Bożego Narodzenia w zupełnie innym rytmie: słonecznym, spokojnym i przepełnionym śródziemnomorską lekkością. Źródło: Daily Mail Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
To tutaj odpoczywała Brigitte Bardot. Dziś ten kurort przypomina sceny z horroru
Lata temu luksusowy kurort na wybrzeżu Morza Śródziemnego przyciągał jak magnes turystów, którzy szukali odpoczynku na rozgrzanych plażach, w wystawnych restauracjach i hotelach. Z czasem rejon ten zamienił się w miejsce jak scenografia z horroru.
Spis treści: Warosia – kiedyś centrum luksusu i rozrywki na Cyprze Co naprawdę kryje się za otwarciem Warosii? Turystyka kontra polityka Mroczna turystyka zyskuje popularność dzięki mediom społecznościowym Warosia to dawna dzielnica turystyczna Famagusty – miejscowości kontrolowanej przez Cypr i Cypr Północny. W latach 60. XX wieku ten region tętnił życiem. Turyści uwielbiali odwiedzać hotele, kasyna, restauracje w Warosii, a także wylegiwać się na skąpanej w słońcu plaży. Wszystko zmieniło się w 1974 roku, po inwazji Turcji na Cypr. Warosia – kiedyś centrum luksusu i rozrywki na Cyprze Ponad pół wieku temu kurort Warosia na Cyprze, który powstał około dwóch kilometrów od Famagusty – wówczas najważniejszego portu na wyspie – nazywany był „Copacabaną Morza Śródziemnego”. Słoneczny klimat, krystalicznie czysta woda i złote plaże sprawiały, że miejsce to stało się symbolem luksusu i beztroskiego wypoczynku. Kurort odwiedzały największe ówczesne sławy, takie jak Elizabeth Taylor, Richard Burton, Raquel Welch czy Brigitte Bardot. To właśnie ich obecność przyciągała jeszcze więcej turystów, którzy chcieli wypoczywać tak jak hollywoodzkie gwiazdy. W szczytowym okresie działało tu 45 hoteli i 60 apartamentowców, a także kasyna, kina, muzea, teatry i ekskluzywne butiki. Warosia generowała niemal 50% całego ruchu turystycznego na Cyprze, a jej rozwój przyczynił się do gospodarczego boomu w regionie. Ulice tętniły życiem przez całą dobę – od porannych spacerów nad brzegiem morza, przez popołudniowe zakupy, aż po wieczorne wizyty w kasynach i restauracjach z muzyką na żywo. Kurort był wzorem nowoczesnej architektury hotelowej lat 60. i 70., a jego dynamiczny rozwój sprawił, że był jednym z najbardziej dochodowych rejonów turystycznych w Europie. Kres „cypryjskiego raju” nastąpił w 1974 roku. Z miasta musiało uciekać kilkadziesiąt tysięcy Greków cypryjskich z powodu niespodziewanej inwazji Turcji. Po mieszkańcach i turystach zostały opuszczone domy, hotele i lokale usługowe. Zostawili wszystko, licząc na szybki powrót – ten jednak nigdy nie nastąpił. Z biegiem lat kurort Warosia zaczął niszczeć i zamienił się w miasto widmo, budząc fascynację miłośników „mrocznej turystyki” i nostalgii za utraconym rajem. Co naprawdę kryje się za otwarciem Warosii? Turystyka kontra polityka „Przełom” w historii dawnego wakacyjnego raju nastąpił 8 października 2020 roku. Wówczas władze tureckie ogłosiły częściowe otwarcie Warosii, co po raz pierwszy od 46 lat umożliwiło ograniczony dostęp do tej opuszczonej dzielnicy Famagusty. Zwiedzanie było możliwe w godzinach 8:00–20:00, jednak nadal obowiązywał zakaz wstępu do prywatnych posiadłości, dawnych hoteli i apartamentowców. W praktyce oznaczało to możliwość spaceru po wyznaczonych trasach – bez prawa wejścia do budynków. Decyzja Turcji wywołała ogromne kontrowersje na arenie międzynarodowej. Rzecznik greckiego rządu, Stelios Pecas, jednoznacznie potępił ten ruch i wezwał Ankarę do wycofania się z otwarcia. Obawy dotyczyły zarówno aspektów prawnych (naruszenia statusu strefy zdemilitaryzowanej), jak i humanitarnych – wielu dawnych mieszkańców nadal rości sobie prawa do majątków pozostawionych w Warosii. Hubert Faustmann, profesor z Uniwersytetu w Nikozji, wskazał jednak, że motywacją do otwarcia mogły być względy czysto praktyczne – zamknięta strefa od dawna przyciągała miłośników „mrocznej turystyki”, a kontrolowanie ich napływu było coraz trudniejsze. – Ta część miasta znalazła się w czołówce miejsc turystycznych pod względem nielegalnej turystyki, dlatego zaczęto otwierać pewne części Warosii. Obecnie jest to miejsce turystyczne z wycieczkami z przewodnikiem, rowerami elektrycznymi, pojazdami i kawiarniami – wyjaśnił Faustmann. Otwarcie kurortu-widma przez wielu obserwatorów uznawane jest za element gry politycznej między Cyprem, Turcją a wspólnotą międzynarodową. Dla części turystów to jednak po prostu fascynujący punkt na mapie nieoczywistych kierunków podróży. Mroczna turystyka zyskuje popularność dzięki mediom społecznościowym Podobne miejsca jak Warosia przyciągają dziś turystów poszukujących emocji i wyjątkowych wrażeń. To osoby zainteresowane historią, dramatem ludzkim i surową estetyką opuszczonych przestrzeni. Umiłowanie „mrocznej turystyki” staje się coraz bardziej widoczne, także za sprawą platform takich jak TikTok czy Instagram, gdzie użytkownicy dokumentują swoje wyprawy do miejsc naznaczonych tragedią. Wideo i zdjęcia ze Strefy Czarnobylskiej, japońskiej wyspy Hashima, faweli w Rio de Janeiro czy opuszczonych amerykańskich miast przemysłowych zdobywają miliony wyświetleń i zachęcają kolejne osoby do odwiedzin. W przypadku Warosii – fascynacja wynika z połączenia luksusowej przeszłości, dramatycznego upadku i tajemniczej atmosfery miasta zamkniętego na dziesięciolecia. W lipcu 2021 roku ogłoszono drugi etap częściowego otwarcia Warosii. Najważniejszym krokiem była demilitaryzacja części obszaru, która umożliwiła poszerzenie dostępu dla zwiedzających oraz rozwinięcie infrastruktury turystycznej – pojawiły się nowe punkty widokowe, ścieżki piesze i punkty informacyjne. Dziś Warosia nie tylko opowiada historię upadku, ale również staje się symbolem turystyki alternatywnej, która balansuje na granicy pamięci, traumy i estetyki zniszczenia. Źródło: Forsal.pl, Interia.pl Nasza ekspertka Wiktoria Szydło Dziennikarka i miłośniczka dalekich wypraw rowerowych, okazjonalnie poetka. Z pasją pisze o ciekawych miejscach, zapomnianych szlakach oraz niestworzonych – i tych realnych – historiach.
Cape Greco to malowniczy przylądek na Cyprze. Turyści pokochali to miejsce
Cape Greco należy do najchętniej odwiedzanych miejsc na Cyprze. Wspaniały park narodowy stwarza idealne warunki dla wszystkich, którzy stawiają na piesze wędrówki i inne formy aktywnego wypoczynku. To niezwykłe miejsce warto odwiedzić z jeszcze jednego powodu. Stanowi namacalny dowód na to, jak bardzo destrukcyjna dla natury może być działalność człowieka. Jakie atrakcje skrywa Cape Greco? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Śródziemnomorski raj na skraju wyspy Unikatowa przyroda jest wizytówką tego miejsca Jakie atrakcje czekają tam na przyjezdnych? Krajobraz Cape Greco prezentuje się niezwykle surowo, niemal pierwotnie. Pagórkowaty teren jest usiany skałami, klifami i niską roślinnością. Drzew praktycznie tam nie uświadczymy. Okazałych krzewów i drzew praktycznie tam nie uświadczymy. Jeszcze na początku XX wieku, obszar niewielkiego przylądka porastał gęsty las, w którym dominował jałowiec fenicki. Dziś ten gatunek niemal tam nie występuje, a to za sprawą działalności człowieka. Cały teren został wyeksploatowany w ciągu zaledwie kilku lat i natura nadal nie powróciła tam do stanu pierwotnego. Śródziemnomorski raj na skraju wyspy Na szczęście nie oznacza to, że niewielki półwysep nie jest wart uwagi. Przeciwnie, krajobraz zdominowany przez wapienne klify, usiane jaskiniami morskimi, fantazyjne formacje skalne i turkusową wodę Morza Śródziemnego. Gdzie znajduje się ten rajski zakątek? Przylądek Cape Greco jest zlokalizowany na południowo-wschodnim wybrzeżu Cypru, u wschodniego krańca zatoki Famagusta. Stanowi najdalej wysunięty na południe punkt wyspy i Republiki Cypryjskiej, ale nie tylko. Skalisty skrawek lądu jest też najdalej wysuniętym na południe punktem Unii Europejskiej. Półwysep sąsiaduje z dwoma popularnymi kurortami. Na zachód od cypla, w odległości około 10 km, znajduje się Ayia Napa. Na wschodzie, w podobnej odległości, zlokalizowany jest Protaras. Unikatowa przyroda jest wizytówką tego miejsca Co prawda ludzie zdewastowali gęsto zadrzewiony półwysep, ale to paradoksalnie dało szansę nowym formom roślinnym. Od 18 lutego 1993 roku obszar Cape Greco podlega ochronie jako Etniko Dasiko Parko Kawo Greco. Teren ten został też włączony do obszaru Natura 2000. Działania ochronne służą zachowaniu krajobrazu, środowiska naturalnego i bioróżnorodności tego niezwykłego obszaru. Park narodowy ma powierzchnię 385 hektarów. Flora Cape Greco Cały półwysep pokrywają przede wszystkim zimozielone zarośla i suchorośla. Występuje tam ponad 400 gatunków roślin, z czego 14 to cypryjskie endemity. Wśród nich znajdują się: Anthemis plutonia – gatunek z rodziny astrowatych, Cyclamen cyprium – gatunek z rodziny pierwiosnkowatych. Warto wspomnieć, że w wodach otaczających półwysep znajdują się rozległe podmorskie łąki z trawą neptuna. Podlegają one ochronie jako siedlisko przyrodnicze w ramach obszaru Natura 2000. Fauna Cape Greco Królestwo ssaków na półwyspie jest reprezentowane przede wszystkim przez lisa rudego, stepojeża uszatego i zająca szaraka. Można tam spotkać liczne gady, w tym jadowitą żmiję lewantyńską, która w Europie odpowiada za niemal wszystkie zgony, będące następstwem ukąszenia przez węża. Na szczęście nie ma tam zbyt wielu przedstawicieli tego gatunku. Znacznie łatwiej można spotkać na półwyspie jednego z niejadowitych węży. Prawdziwą ciekawostką jest malpolon, jeden z największych, bo osiągający do 2 metrów długości, węży w Europie. Wygląda groźnie i jest klasyfikowany jako warunkowo jadowity, ale dla człowieka nie stanowi śmiertelnego niebezpieczeństwa. Capo Greco znajduje się na jednym z głównych szlaków migracyjnych ptaków i należy do kluczowych przystanków dla wielu gatunków podróżujących między Europą a Afryką. Zidentyfikowano tam około 87 gatunków. Wśród gatunków charakterystycznych dla tego obszaru zidentyfikowano dwa endemity – pokrzewkę cypryjską i białorzytkę cypryjską. Jakie atrakcje czekają tam na przyjezdnych? Władze tego terenu wygospodarowały 16 km pieszych szlaków turystycznych. Trasy nie są wymagające, jednak należy wspomnieć, że nie brakuje tam stromych podejść, będących sprawdzianem dla kondycji. Jest też szlak rowerowy i konny, więc park narodowy można zwiedzać na wiele sposobów. Co warto tam zobaczyć? Kaplica Agioi Anargyroi Nie jest niespodzianką, że na terenie parku narodowego nie znajdziemy wielu zabudowań. Jednym z nielicznych budynków jest kaplica Agioi Anargyroi, której patronami są dwaj święci wczesnochrześcijańscy – bracia Damian i Kosma. Nie imponuje wyszukanym stylem. Ot, zwykły biały budynek z niebieskim dachem, jakich wiele w krajach śródziemnomorskich. Dlaczego więc znalazła miejsce na liście ciekawych miejsc? Po pierwsze, ze względu na lokalizację. Kaplica wznosi się na końcu klifu, w wyjątkowo malowniczej scenerii. Po drugie, za kaplicą znajdują się schody, które prowadzą wprost do wspaniałej morskiej jaskini. Według miejscowej legendy, woda pokrywająca jej dno ma właściwości lecznicze. Jaskinie morskie i klify A skoro o jaskiniach morskich mowa, tych nie brakuje na terenie Cape Greco. Wydrążone w klifach, są jedną z największych naturalnych atrakcji parku. Najciekawsze znajdują się przy zachodniej granicy Cape Greco. Kolejnym naturalnym atutem tego miejsca są wapienne klify. Wysokie na około 10 metrów urwiska tworzą niezwykle malowniczą scenerię. Most Kamara Tou Koraka Niezwykłym tworem natury jest też słynny most skalny. Naturalny łuk formował się przez tysiąclecia pod wpływem erozyjnej działalności wody i wiatru. Prezentuje się niesamowicie, ale czas nie stoi w miejscu i stan tej wspaniałej formacji pogarsza się z roku na rok. Jaskinie cyklopów Wróćmy na chwilę do tamtejszych morskich jaskiń. Według legendy, w jednej z nich mieszkała rodzina cyklopów – mitycznych jednookich olbrzymów. Prowadzi do niej szlak biegnący wzdłuż wybrzeża, który rozpoczyna się na plaży Konnos. Plaża Konnos To jedna z najbardziej urokliwych plaż na południu wyspy. Znajduje się w na północnym wybrzeżu parku. Poza sezonem jest cicha i kameralna, ale w sezonie urlopowym trudno tam znaleźć wolne miejsce. Błękitna Laguna Jedną z największych atrakcji Cape Greco bez wątpienia jest Błękitna Laguna. Naturalny basen, wypełniony turkusową wodą, stwarza doskonałe warunki do pływania i nurkowania. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Koronki dla królowej Elżbiety i kawa jak smoła – poznaj urokliwe zakątki Cypru
Larnaka na Cyprze nie tylko uczy stoicyzmu, ale też odkrywa przed turystami barwne obyczaje mieszkańców, starożytne dziedzictwo i tajemnicze spotkania o poranku. Przekonaj się, dlaczego warto tu wracać.
Spis treści: Historia i architektura Larnaki Cerkiew św. Łazarza i grób przyjaciela Chrystusa Poranny rytuał pod cerkwią św. Łazarza Lefkara – cypryjska stolica koronek Omodos, Chirokitia i Kolossi – oliwa, wina i historia – Dobrze, że przyleciałaś na Cypr. Tu nauczysz się odpoczywać i cieszyć drobnymi przyjemnościami – mój przyjaciel Georges, który mieszka w Larnace od urodzenia, wziął łyk lokalnego piwa Keo i uśmiechnął się zalotnie. – Jutro jest niedziela. Jeśli chcesz zobaczyć, jak my tu żyjemy, idź za róg, wprost pod cerkiew św. Łazarza, ok. 9.30, usiądź w którejś z kawiarni, masz tu ich sporo, i czekaj. Tylko bądź cierpliwa. The Old Country Pub przy promenadzie Piale Pasha – pierwszej nadmorskiej ulicy w Larnace – w którym właśnie bawiliśmy, robił się tłoczny. Powoli zapadał zmrok i miasto zaczynało drugą zmianę, zapalały się latarnie i restauracyjne lampki, kelnerzy podkręcali muzykę, a głodni turyści zjeżdżali z okolicznych plaż na kalmary, halloumi, musakę i słodką commandarię, na którą mieszkańcy mówią, że jest „winem królów i królem win”. George podczas całego wieczoru nie pisnął już ani słowa o jutrzejszym poranku, więc nie ciągnęłam go za język. A następnego dnia spakowałam książkę – na wypadek naprawdę długiego czekania, aparat, notes, z którym się nie rozstaję, i przed 9.00 pobiegłam w stronę cerkwi św. Łazarza. Historia i architektura Larnaki Larnaka to najstarsze i trzecie co do wielkości miasto na wyspie, którego historia sięga już XII w. p.n.e., kiedy przybyli tu feniccy koloniści i założyli osadę. Jest idealnym pierwszym przystankiem na Cyprze – bo w tutejszej architekturze odbija się i historia miasta, i Cypru, którymi na przestrzeni wieków władali m.in. Grecy, Rzymianie, Turcy czy Brytyjczycy. Zresztą ci ostatni mają wciąż na wyspie dwie bazy wojskowe (Akrotiri i Dhekelia), po nich też został lewostronny ruch. Zapuszczając się w labirynt uliczek, chociażby odchodzących od najsłynniejszej w mieście promenady Finikoudes, odnajdziemy więc zarówno tradycyjne cypryjskie budynki z kamienia, jak i domy w stylu kolonialnym, nowoczesne wille czy budowle z okresu osmańskiego – jak imponujący XVIII-wieczny akwedukt Kamares. Ja zaś najbardziej lubię się zapuścić do dawnej tureckiej dzielnicy Skala z pobielanymi kamienicami, w których miejscowi artyści mają swoje pracownie. Cerkiew św. Łazarza i grób przyjaciela Chrystusa Dzisiejszego poranka maszeruję jednak – zgodnie z sugestią przyjaciela – pod wspomnianą cerkiew, czyli przykład architektury bizantyjskiej. Świątynię zbudowano w IX w., a odnowiono osiem stuleci później. Została wzniesiona w miejscu, w którym znaleziono sarkofag z napisem „Przyjaciel Chrystusa”. Nikt zatem nie miał wątpliwości, że to grób wskrzeszonego w Betanii (Judea) – cztery dni po śmierci – Łazarza. Sarkofag zresztą do dziś jest w podziemiach kościoła, podobnie jak część relikwii, które są przechowywane w srebrnym relikwiarzu. Łazarz wkrótce po wskrzeszeniu trafił do Kition (dawna nazwa Larnaki) i wiele lat był tu biskupem. W cerkwi zobaczycie też bogato zdobioną 300-letnią ambonę i wspaniały barkowy ikonostas, na który potrafię się gapić w nieskończoność. Poranny rytuał pod cerkwią św. Łazarza O godz. 9 miasto jest jeszcze niemal puste, ale – jak przez ponad 300 dni w roku – już obficie oblane słońcem. Przy Piale Pasha palmy lekko tańczą w rytm szalejącego wiatru, a pierwsi urlopowicze rozkładają ręczniki na przylegającej do promenady piaszczystej plaży. Kilku miejscowych wesołków pali papieroski w kawiarni Island. Uliczki świecą pustkami, butiki z rękodziełem i dewocjonaliami, do których lubię zaglądać, są wciąż pozamykane, tylko po krużgankach przylegających do cerkwi kręcą się zaspane grube kociska. Idę na chwilę do tutejszego fortu z XVII w., zbudowanego przez Turków i przekształconego w więzienie przez Brytyjczyków (jest tu m.in. szubienica, która jeszcze w XX w. była w użyciu). Warto się wdrapać na mury obronne, by zrobić kilka panoramicznych zdjęć budzącemu się do życia miastu, które – jeśli wierzyć mojemu obiektywowi – właśnie nieźle się zagęściło, jakby przyjechał autokar turystów. Chyba o tym mówił Georges. Już po chwili okazuje się, że to żadni turyści, tylko mieszkańcy, którzy gromadnie wyszli z kościoła. – Msza zaczęła się o 6.00 i trwała ponad 3 godz. – tłumaczy mi pani Eleni. Wspólnie z mężem i dwiema sąsiadkami zasiedli właśnie w kawiarni i popijają gęstą jak smoła, parzoną w miedzianym tygielku cypryjską kawę. – To nasz rytuał, po mszy kawa, potem spacer, śmiejemy się, dziękujemy za słońce. To porządkuje nam dzień. Dzięki temu jesteśmy spokojni i możemy pojechać do tawerny na obiad. Sighia! Sighia oznacza „spokojnie, na zdrowie” i zwrotu używa się tu tylko podczas picia małej czarnej. Sama chętnie wzniosłabym taki toast, ale nerwowo krążę między kawiarniami i bezskutecznie szukam wolnego krzesła, mieszkańcy całymi rodzinami rozsiedli się w najlepsze absolutnie wszędzie. Lefkara – cypryjska stolica koronek Zostawiam to spokojnie wesołe towarzystwo w Larnace, bo dookoła jest jeszcze ciekawiej. Najpierw wschód – wbijam w nawigację Lefkarę, czyli ukochaną miejscowość Leonarda da Vinci. Ponieważ drogi na Cyprze są bardzo porządne i wiją się między zielonymi pagórkami oraz wzgórzami Troodos, jazda samochodem to niezła lewostronna frajda. Lefkara ma zaledwie kilka wąskich uliczek, wyłożonych kamieniem. Z kamienia są też rozczulające domostwa z błękitnymi okiennicami, pod którymi mieszkańcy poustawiali donice z różowymi i czerwonymi oleandrami, kaktusami czy bugenwillami. Wąchając kwiaty i robiąc im zdjęcia, wyobrażam sobie, jak po mieścince przechadzała się młodziutka wenecjanka Katarzyna Cornaro... Tradycja haftowania przetrwała do dziś, dlatego aż roi się tu od drobnych sklepików z obrusami, serwetami i chustami. – Haftujemy na lnie – mówi pani Maria. Obrus tka się kilka miesięcy. Moja babcia i mama też haftowały, a dziadek te wzory wykorzystywał do zdobienia srebrnej biżuterii. Omodos, Chirokitia i Kolossi – oliwa, wina i historia W drodze do Omodos zajeżdżam do wioski Chirokitia, gdzie zachowały się pozostałości neolitycznej osady z VI w. p.n.e. I także do zakładu tłoczenia oliwy Ktima Erotokritos – po miksturę na długowieczność. Omodos w górach Troodos to kilka brukowanych uliczek, butików i tawern, ale największą atrakcją jest klasztor Timiou Stavrou z relikwiarzem w kształcie krzyża. Na koniec zahaczam jeszcze o zamek Kolossi, twierdzę z XIII w., w której urzędowali joannici. Dziś jest całkiem pusta, ale zostały XVI-wieczne freski i zabytkowe kominki. Teraz patrzę z jej dachu na okolicę i wyobrażam sobie, jak wyglądało oblężenie zamku przez Genueńczyków, Cypr to wyspa fantazji. Źródło: National Geographic Traveler Polska
Polska potęga archeologiczna. Nasi badacze otwierają kolejną stałą bazę
Polscy archeolodzy nie zwalniają tempa. Po Egipcie, Gruzji i Grecji otwierają kolejną bazę – tym razem na Cyprze.
Spis treści: Nea Pafos – perła Cypru Polscy archeolodzy na świecie Cypr to jeden z ulubionych kierunków polskich turystów. Od teraz zawsze spotkasz na tej wyspie naszych archeologów. Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej UW otworzyło tam 17 czerwca stację badawczą. Nea Pafos – perła Cypru Polacy od wielu lat badają na Cyprze najważniejsze stanowisko archeologiczne. Mowa o mieście Pafos. W okresie hellenistycznym wchodziło w skład egipskiego królestwa Ptolemeuszy. Potem znalazło się pod kuratelą rzymską. Od ok. 200 p.n.e. do ok. 350 n.e. Pafos było stolicą Cypru. Polskie badania przyczyniły się do odkrycia imponującego dziedzictwa kultury grecko-rzymskiej. Jednym z największych znalezisk jest Willa Tezeusza – rezydencja zdobiona pięknymi mozaikami. Ze względu na rangę stanowisko wpisano na listę światowego dziedzictwa kulturowego UNESCO. Osobą, która zainicjowała polskie badania w tym miejscu, był prof. Kazimierz Michałowski w 1963 roku. Od 2011 roku działała tam również misja Uniwersytetu Jagiellońskiego pod kierunkiem prof. Ewdoksi Papuci-Władyki, a obecnie jest to wspólne przedsięwzięcie UJ i Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej (CAŚ) UW. – Stacja Badawcza na Cyprze będzie nie tylko zapleczem logistycznym dla naszych zespołów badawczych, lecz także centrum współpracy, edukacji i dialogu międzynarodowego. Chcemy, by była to przestrzeń otwarta — dla badaczy i studentów z Uniwersytetu Warszawskiego i innych polskich i zagranicznych instytucji, dla lokalnych partnerów oraz społeczności miasta Pafos, słowem dla wszystkich zainteresowanych historią tego niezwykłego regionu świata – mówi prof. Artur Obłuski, dyrektor CAŚ UW. W siedzibie stacji, która jest położona niecałe dwa kilometry od stanowiska archeologicznego, do dyspozycji polskich naukowców jest baza noclegowa, sala konferencyjna ze sprzętem audio-wizualnym, miejsca do pracy naukowej oraz księgozbiór. Polscy archeolodzy na świecie Polskich archeologów można spotkać w różnych miejscach na świecie. Nasi eksperci prowadzą prace archeologiczne w tak odległych od Polski miejscach jak Wyspa Wielkanocna czy Peru, ale też w Ameryce Środkowej czy Północnej. Jednak najbardziej ugruntowali swoją pozycję i obecność w strefie śródziemnomorskiej i na jej obrzeżach. Samo CAŚ UW posiada całoroczne stacje badawcze w Kairze w Egipcie, Gonio w Gruzji, na Cyprze, jak również czasowo zamkniętą z powodu wojny – w Sudanie. W Gruzji funkcjonuje też stacja archeologiczna w Kutaisi. Jest to pierwsza europejska całoroczna instytucja badawcza na Kaukazie. Wspiera badania oraz prace konserwatorskie i dokumentacyjne. Powstała przy współpracy UKSW z Interdyscyplinarnym Centrum Badawczym im. prof. Stefana Krukowskiego. Z kolei w Atenach działa od 2019 roku Polski Instytut Archeologiczny. Zajmuje się koordynacją działań polskich naukowców w Grecji. Starania o jego otwarcie czyniono już wiele lat temu. Posiadanie takiej placówki jest wymogiem, jeśli obcokrajowcy chcą prowadzić wykopalisk w Grecji. Natomiast jedyna polska baza w Nowym Świecie znajduje się w Ameryce Południowej. Jest to stacja Centrum Badań Andyjskich UW w Peru. Źródło: CAŚ UW, National Geographic Polska Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Znachor z Nikozji zdradził mi sekret miasta, którego nie widać z południa
Nikozja to stolica pełna kontrastów – nowoczesna i barwna od południa, nostalgiczna i tradycyjna po stronie północnej. Podczas podróży z przewodnikiem Spyrosem Christofim odkryłem miejsca, których nie ma w przewodnikach.
Spis treści: Nowoczesna Nikozja Barowe życie i nocna energia miasta Nikozja podzielona granicą – świat po drugiej stronie Ślady przeszłości i duch oporu Świątynie, kawa i Fikardou – Cypr jak przed wiekami To najstarsze wino świata – upiera się Spyros Christofi, mój przewodnik, gdy w ciepłym wieczornym powietrzu unosimy szklaneczki commandarii. Wino wzięło nazwę od rycerzy krzyżowych, którzy niegdyś żyli na Cyprze. Nie przepadam za słodkimi trunkami, ale pobyt w Nikozji – stolicy wyspy – zobowiązuje. Są tu nie tylko najlepsze bary i kluby, ale też największy wybór commandarii. Raczył się nią ponoć król Anglii Ryszard Lwie Serce, kieliszkiem nie pogardzał podobno też sułtan Sulejman II. Ten trunek jest śladem dawnej Nikozji, stolica stawia jednak na nowoczesność. Podlega ciągłej przebudowie. Nowoczesna Nikozja Plac Eleftheria zmienił się pod okiem architektów ze studia Zahy Hadid, zyskując futurystyczny most oraz zatrzęsienie kwietników, ławek i oczek wodnych. Stały punkt miasta wyznacza też Wieża 25, wysoki gmach autorstwa francuskiego projektanta Jeana Nouvela kryjący biura i mieszkania. Liczący sobie 67 m wysokości budynek zadziwia jasną ażurową fasadą z wyciętymi wzorami geometrycznymi oraz pełnymi roślin balkonami – od strony południowej. Od ponad 10 lat działa też tutaj modernistyczna przestrzeń wystawowa – Galeria AG Leventis, skupiająca dzieła cypryjskich artystów oraz pokaźną „kolekcję paryską” (m.in. dzieła Renoira, Chagalla czy Moneta). Te wszystkie stosunkowo nowe inwestycje są częścią większego planu – uczynienia ze stolicy Cypru miasta nowoczesnego, dynamicznego, w którym da się przyjemnie żyć, pracować, ale również oddawać wszelakim rozrywkom. Barowe życie i nocna energia miasta Cypryjczycy mają zresztą wyjątkowy talent do zabawy, o czym przekonuję się wieczorem, gdy mój przewodnik prowadzi mnie w trasę od baru do baru. W Silver Star próbuję commandarii, ale chwilę później trafiamy do Lost & Found Drinkery, w którym barmani leją z szejkerów strugi drinków, a gdy zgłodniejesz, podsuwają miski ramenu. Jestem zaskoczony, wręcz zdumiony, Nikozja dotąd kojarzyła mi się raczej z zawiłą historią, muzeami archeologicznymi i szacownymi zabytkami. – Miasto ma różne oblicza, znajdziesz tu wszystko – tłumaczy mi Spyros. I wysyła następnego dnia na turecką stronę miasta, bym zobaczył więcej śladów przeszłości. Nikozja podzielona granicą – świat po drugiej stronie Trafiam tam przejściem wieńczącym deptak handlowy Ledra. Znudzony celnik kartkuje niedbale paszport i macha zezwalająco ręką. Po chwili jestem już w Tureckiej Republice Cypru Północnego – w kraju, którego istnienia nie uznaje nikt poza Ankarą. Dla Cypryjczyków to Cypr, tyle że okupowany przez sąsiadów. Nikozja jest obecnie jedyną na świecie stolicą przedzieloną granicą państwową. Przez lata przemieszczanie się pomiędzy oboma terytoriami było utrudnione, ale od 2015 r. ruch odbywa się swobodnie. Wystarczy paszport i chwila cierpliwości, jeżeli w godzinach szczytu ustawi się na przejściu kolejka. Za granicą rozciąga się Nikozja alternatywna – pełna kamiennych budynków w kolorze piasku, labiryntu wąskich uliczek, małych kawiarni i orientalnych bazarów. Znajdzie się tu też sporo bezpańskich kotów. Ślady przeszłości i duch oporu Najważniejszy punkt tej historii to rok 1974, gdy na skutek zawirowań politycznych na wyspie wylądowały wojska tureckie. Po paru dniach walk ogłoszono rozejm, ale Turcy nie wycofali się z zajętych terenów. W 1983 r. proklamowali Republikę Turecką Cypru Północnego, która zajmuje ok. 40% powierzchni wyspy. Ruszył exodus ludności: kilkaset tysięcy Greków uciekło na południe, w drugą stronę przemieściło się ok. 60 tys. Turków. Jednak gdy docieram do północnej Nikozji, szybko zapominam o tych wydarzeniach i cieszę się poznawaniem starej części miasta. Trafiam na bazar Bandabulia – krytą halę targową zbudowaną w 1932 r. Miasto pełniło rolę ważnego punktu handlowego już 400 lat wcześniej. Do dziś to miejsce wibruje energią, przypominając targowiska Bliskiego Wschodu. Świątynie, kawa i Fikardou – Cypr jak przed wiekami Turyści skupiają się wokół meczetu Selimiye – hybrydy gotyku i stylu osmańskiego. Budynek powstał jako chrześcijańska katedra Świętej Zofii, a po zdobyciu wyspy przez Turków osmańskich w 1570 r. zmienił się w meczet. Chcę się przyjrzeć bielonym ścianom i wysokim kolumnom. Dla niewierzących ta świątynia jest symbolem kulturowym – dowodem na wielowarstwowe dziedzictwo wyspy. Zachodzę do Özerlat Coffee – najstarszej kawiarni na Cyprze, założonej przez prawnuka Dervisa Özerlata, który sto lat temu prażył ziarna na podwórku. Piję kawę, a z minaretu dobiega głos muezina. W końcu opuszczam Nikozję i jadę do wioski Fikardou, oddalonej o 30 km. W brukowanych uliczkach czas się zatrzymał – to jeden z nielicznych przykładów tradycyjnej osady na Cyprze, uznany za „starożytny zabytek”. Domy wciąż są doglądane, uprawia się pola i sady. Fikardou nie zamieniło się w skansen – to opowieść o przetrwaniu i ucieczce od niebytu. źródło: National Geographic Traveler
Turystyczne hity Polaków w 2024 r. Na pierwszym miejscu nie Włochy ani Grecja
Wiemy już, gdzie Polacy najchętniej wypoczywali w minionych dwunastu miesiącach. Na liście największych turystycznych hitów 2024 roku uwielbiane przez naszych rodaków Chorwacja czy Turcja nie plasują się najwyżej.
W tym artykule: Największe turystyczne hity 2024 roku Najlepszy kraj na city break Polecane kierunki podróży na 2025 rok Kiedy myślimy o najczęściej odwiedzanych miejscach w Europie, zwykle do głowy przychodzą nam tak oczywiste kierunki jak Chorwacja, Grecja czy Włochy. Tymczasem w minionym roku Polacy chętniej planowali urlop w kraju, który do tej pory cieszył się większym uznaniem wśród filmowców niż turystów. Największe turystyczne hity 2024 roku Polacy coraz chętniej sięgają po oferty internetowych biur podróży, co potwierdzają badania agencji GfK na zlecenie eSky.pl. Jak wynika z raportu, połowa respondentów organizuje swoje wakacje za pośrednictwem platform online. Co więcej, aż 85% ankietowanych deklaruje, że właśnie w ten sposób rezerwuje krótsze wyjazdy typu city break. – Z biegiem lat coraz więcej osób organizuje wyjazdy tak, aby mieć jak największą elastyczność w wyborze kierunku, zakwaterowania i aktywności na miejscu. Na to zapotrzebowanie odpowiadają internetowe biura podróży, które oferują zarówno popularne, jak i mniej znane destynacje, mają różnorodną bazę noclegową i często niedostępne hotele, a także pozwalają zarezerwować pobyt o dowolnej długości i w każdym terminie w konkurencyjnej cenie – przyznaje Deniz Rymkiewicz z eSky.pl. I tak kierunkiem numerem jeden wśród Polaków w 2024 roku – dość nieoczekiwanie – była Malta (26% rezerwacji). Turyści znad Wisły tłumnie odwiedzali Qawrę, Melliehę, Sliemę i Pembroke. Co ciekawe, w każdej z tych miejscowości długość pobytu wynosiła zwykle sześć nocy, które większość osób spędziła w czterogwiazdkowych hotelach z wliczonym w cenę śniadaniem. Na drugim miejscu uplasowała się Hiszpania (25%). Wybór przeważnie padał na Teneryfę i Majorkę, a także na popularne wybrzeża Costa Brava, Costa Blanca i Costa Dorada. Podróżni preferowali noclegi w hotelach trzy- i czterogwiazdkowych, korzystając z różnych opcji wyżywienia: od śniadań, przez dwa posiłki dziennie, aż po all inclusive. Podium uzupełnił Cypr (19%), który przyciąga wczasowiczów gwarancją aż 300 dni słonecznych w roku. Tuż za czołową trójka znalazła się Grecja (15%), gdzie dominującą formą pobytu był all inclusive, oraz Włochy (14%). Najlepszy kraj na city break W przypadku krótkich wypadów, czyli tzw. city breaków, ranking wygląda zupełnie inaczej. Na czele plasują się włoskie miasta, takie jak Rzym, Mediolan, Wenecja, Rimini, Katania, Palermo oraz Bergamo. Masę turystów z Polski przyciągnęły nie tylko bogactwem zabytków i wyjątkową atmosferą, ale przede wszystkim łatwą dostępnością dzięki licznym połączeniom lotniczym. Polacy chętnie wybierali również maltańskie destynacje, które idealnie nadawały się zarówno na dłuższe wakacje, jak i na krótki kilkudniowy wypad. Na trzeciej pozycji uplasowała się Hiszpania. Nasi rodacy najczęściej wybierali Barcelonę, Alicante, Walencję, Malagę, Palmę de Mallorca oraz Madryt. Nieco mniejszą popularnością cieszyły się miasta greckie i cypryjskie. W pierwszym przypadku wybór padał głównie na Ateny, Kretę, Rodos, Korfu lub Saloniki. Z kolei ci, którzy zdecydowali się na city break na Cyprze, najchętniej podróżowali do Larnaki, Pafos, Ayia Napa oraz Protaras. Polecane kierunki podróży na 2025 rok Po podsumowaniu podróżniczych hitów Polaków w 2024 roku warto przyjrzeć się prognozom na 2025. Swoje zestawienie przygotowało m.in. CNN, wskazując najciekawsze miejsca na nadchodzące miesiące. W gronie wyróżnionych kierunków znalazł się – ku naszej radości – Gdańsk. Miasto doceniono za jego bogatą historię, wyjątkową architekturę i niepowtarzalny klimat. – Dawniej znany jako Danzig, Gdańsk został całkowicie odbudowany po wojnie, stając się jednym z najpiękniejszych i najbardziej kolorowych miast Polski – zaznaczyli amerykańscy dziennikarze. Dodajmy, że swoje podróżnicze hity na nowy rok wybrał również nasz magazyn we współpracy z międzynarodowymi edycjami „Travelera”. Wyróżnione zostały zarówno odległe zakątki, jak i europejskie perełki. Więcej o tegorocznej edycji zestawienia „Best Of The World” dowiecie się z artykułu „Gdzie jechać w 2025 roku?”. Źródło: mat. prasowe eSKy.pl; National Geographic Tarveler Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
TOP 5 kulinarnych destynacji w Europie – gdzie znajdziesz najlepsze restauracje?
Jeśli kochasz podróże i dobre jedzenie, ten artykuł jest dla ciebie! Odkryj pięć niezwykłych miejsc w Europie, które stały się kulinarnymi ikonami. Przedstawiamy restauracje, które oferują unikatowe smaki, tradycyjne dania i wyróżnienia Michelin. Od francuskiego Lyonu, po hiszpańskie San Sebastian – oto twoje kulinarne przewodniki!
Spis treści: Lyon – kulinarna stolica Francji Wyjątkowe smaki Cypru Budapeszt – gwiazdki Michelin i tradycja Kopenhaga – nowa definicja fine diningu San Sebastian – królestwo pintxos Kulinarna podróż po Europie to niezapomniane doświadczenie. Każde z miast, które przedstawiliśmy, oferuje coś wyjątkowego: od tradycyjnych lyońskich brasserie, przez nowoczesną kuchnię na Cyprze, aż po baskijskie pintxos w San Sebastian. Jeśli szukasz inspiracji do kolejnej podróży, Lyon, Cypr, Budapeszt, Kopenhaga i San Sebastian powinny znaleźć się na Twojej liście. Lyon – kulinarna stolica Francji Ogromna sala urządzona w stylu art déco i równe rzędy stołów z dosuniętymi czerwonymi krzesłami. Miłośnicy lyońskich posiłków zbierają się tu już od ponad stu lat. Nad talerzami może usiąść równocześnie 500 osób, a sława lokalu Brasserie Georges przyciągnęła tu na przestrzeni lat takie osobistości jak Juliusz Verne, Édith Piaf, Ernest Hemingway czy Jacques Brel. Brasserie Georges to bistro. A więc francuska kultura kulinarna w najlepszym, ale też prostym wydaniu. W tego typu restauracjach – charakterystycznych dla Lyonu – królują tradycyjne, regionalne dania, w tym mięsa, owoce morza, ale też np. kiszona kapusta. Jest treściwie, smacznie i zazwyczaj niezbyt drogo. Przykładowo, w Brasserie Georges za trzydaniowy posiłek zapłacimy ok. 21 euro. I to właśnie głównie dzięki bistrom – Brasserie Georges, Daniel e Denis, La Mère Brazier i dziesiątkom innym – Lyon został mianowany kulinarną stolicą Francji, wyprzedzając pod tym względem Paryż. Wyjątkowe smaki Cypru Leżący na styku Europy, Azji i Afryki Cypr to kulinarna skrzynia skarbów. Wielokulturowe wpływy i śródziemnomorska tradycja połączone z najnowocześniejszymi pomysłami na gastronomię (m.in. kuchnia fusion) dały piorunujący efekt. Wyspa stała się sceną, której miłośnicy dobrego jedzenia nie mogą przegapić. Najlepszym przykładem nowego gastronomicznego trendu jest Meraki Market Café w Pafos. Lokal został urządzony prosto, bez silenia się na zachwycanie gości wymyślnym designem – cała energia twórcza została włożona w opracowanie menu. Jadłospis jest wegetariański i wegański (z opcjami bezglutenowymi i beznabiałowymi), a wszystkie składniki – lokalne i sezonowe. Okrętem flagowym tej restauracjokawiarni jest Meraki Bad Boy Burger z czarnej fasoli, grzybów i brokułów zwieńczony sałatką, pestkami dyni i granatu oraz dressingiem cytrynowym. Spróbuj też serwowanych w lokalu cypryjskich win z rodzinnej winnicy Tsangarides, w udany sposób łączącej tradycyjne sposoby produkcji z nowymi pomysłami. Budapeszt – gwiazdki Michelin i tradycja Aż osiem budapeszteńskich lokali może się poszczycić wyróżnieniem Michelina, w tym jedna otrzymała dwie gwiazdki. Stolica Węgier jest dziś jednym z ważniejszych w Europie miejsc dla miłośników kulinariów. Dwie gwiazdki są już prawdziwie elitarnym wyróżnieniem, a w Budapeszcie ma je restauracja Onyx, której szefują Szabina Szulló i Tamás Széll. Warto także zaplanować trasę pomiędzy pozostałymi wyróżnionymi restauracjami: Essencia, Salt, Babel, Borkonyha Winekitchen, Costes, Costes Downtown oraz Stand. Każda z nich ma inny pomysł na kuchnię. Salt próbuje odtworzyć atmosferę rodzinnych posiłków na wsi, a Borkonyha Winekitchen odwołuje się do transylwańskiej tradycji w nowoczesnym wydaniu. Nie dziwi więc, że coraz częściej to kulinaria są głównym powodem wypraw do Budapesztu. Kopenhaga – nowa definicja fine diningu Ta lokalizacja nie wydaje się zbyt elegancka ani prestiżowa: korona stadionu narodowego w Kopenhadze. Mimo tego Geranium jest jednym z najbardziej cenionych przez smakoszy lokali w całej Danii. Niedawno restauracja przeszła rewolucję. Szef kuchni, Rasmus Kofoed, zrezygnował z serwowania mięsa. Było to o tyle wyzwanie, że wcześniej spora część dań pokazowych Geranium opierała się właśnie na mięsie. Pomysł się jednak sprawdził: lokal został uznany za najlepszą restaurację świata według World’s 50 Best Restaurants. San Sebastian – królestwo pintxos Dziesiątki poustawianych obok siebie talerzyków z przekąskami, pomiędzy nie wciśnięte kieliszki z winem txakoli, ludzie tłoczący się przy barze, barmani poruszający się w skomplikowanej choreografii hiszpańskiego wieczoru. Tak wyglądają noce w San Sebastian. Miasto w Kraju Basków wyrosło na gastronomiczną stolicę kraju, a może i Europy. Bary z gwiazdkami Michelina, działający od ponad dekady Uniwersytet Gastronomiczny i kolejne sławy kucharskiego świata decydujące się na otwarcie tu lokalu oznaczają jedno. W San Sebastian żyje się po to, aby naprawdę dobrze jeść. Do rangi sztuki wyniesiono tu tapas, w baskijskiej wersji nazywane pintxos. Je się je na stojąco, przy kontuarze, wskazując po prostu talerzyk z wybranym daniem. Tych lokali są setki. Ostatnio największą popularnością cieszą się lokale Mendaur Berria oraz nieco bardziej elegancki Bar Antonio.
Na Cyprze odkryto obiekt wybudowany 4000 lat temu. „To najstarsza świątynia na tej wyspie”
Włoski zespół archeologów prowadził wykopaliska na Cyprze, podczas których dokonali zjawiskowego odkrycie. Znaleźli ruiny świątyni, która ma nawet 4000 lat. Badacze twierdzą, że to najstarsze święte miejsce, jakie kiedykolwiek odnaleziono w tym kraju.
W tym artykule: Świątynia sprzed 4000 lat Na dachu budowli znajdował się duży monolit Odseparowany grobowiec zamordowanej kobiety Cypr to wyjątkowe miejsce na mapie Europy. Nie tylko dlatego, że to wyspa podzielona pomiędzy dwa kraje: Turcję i Cypr. Na uwagę zasługuje również przepiękna przyroda i dziedzictwo kulturowe tego kraju. Legendy głoszą, że to właśnie tutaj urodziła się Afrodyta, bogini miłości, piękna, kwiatów, pożądania i płodności. Najstarsze ślady obecności człowieka na wyspie pochodzą nawet z 8500 r. p.n.e. Wtedy to zaczęła rozwijać się tam cywilizacja. Świątynia sprzed 4000 lat Najnowsze wykopaliska archeologów z Włoch rzucają nowe światło na historię Cypru. Zespół pod kierunkiem prof. Luci Bombardieriego z Uniwersytetu w Sienie prowadził badania w okolicy wsi Erimi i niedaleko Limassolu, na południu kraju. Odnaleziono tam pozostałości niewielkiej świątyni, na której znajdował się wysoki na 2,3 m monolit. – Tajemniczy, dużych rozmiarów monolit z okrągłym wzorem pośrodku opowiada historię odległej epoki społeczności rzemieślniczej na Cyprze – napisali w oświadczeniu autorzy odkrycia. Wstępne badania wykazały, że budowla została wzniesiona 4000 lat temu, co oznacza, że jest to najstarsza świątynia, jaką postawiono na tej wyspie. Na dachu budowli znajdował się duży monolit Prof. Bombardieri wyjaśnia, że wiele tysięcy lat temu zdecydowano, aby osada, w której znajdowała się świątynia, została wybudowana na wzgórzu, z widokiem na morze. – W środkowej epoce brązu (około 2000–1600 p.n.e.) społeczność rzemieślników zdecydowała się osiedlić na wzgórzu Erimi i zbudować wspólną przestrzeń życiową o bardzo szczególnych cechach – powiedział włoski badacz. – Pokaźny monolit, który pierwotnie znajdował się na dachu, w centralnej części świątyni, prawdopodobnie runął na podłogę i zniszczył dużą amforę umieszczoną u jego stóp. W tym miejscu również znajdowało się małe, okrągłe palenisko – tłumaczy Bombardieri. Na Cyprze odnaleziono złotą biżuterię z czasów królowej Nefertiti Wśród drogocennych przedmiotów archeologowie znaleźli naszyjnik w kształcie kwiatu lotosu, podobny do tego, który nosiła sama Nefertiti. Warto zauważyć, że odkrycie tej budowli, a także analiza znaleziska zajęły archeologom 15 lat. – Ta „świątynia przed świątynią” rzuca światło na kluczową rolę, jaką religia odegrała w życiu tych prehistorycznych ludów – twierdzą badacze. Odkryli jednak, że nie była to wyłącznie sama świątynia. Był to cały kompleks o powierzchni ponad 1000 metrów kwadratowych, w którym znajdowała się również powierzchnia warsztatowa. Odnaleziono tam bowiem kadzie z barwnikiem, pomieszczenia magazynowe i wszelkiej maści narzędzia. Odseparowany grobowiec zamordowanej kobiety Naukowcy twierdzą, że pradawni artyści w kompleksie tworzyli głównie rzeźby i dzieła, które nawiązywały do tematyki religijnej. – Położone na wzgórzu, w pobliżu dzisiejszego Limassolu, miejsce zapewniało optymalne warunki dla ich rzemiosła, z dostępem do źródła słodkiej wody i materiałów, z których wytwarzano barwniki – napisali naukowcy. – W świątyni prawdopodobnie przebywali przywódcy społeczności, prawdopodobnie ci nadzorujący produkcję dzieł. Mogli również pełnić funkcję przewodników duchowych – zastanawia się Bombardieri. – Specyfika tej przestrzeni sakralnej, szczególnie w połączeniu z otaczającymi ją warsztatami, wskazuje, że było to miejsce, które integrowało wspólnotę ludzi zamieszkującej ten region, a także angażowało ich ideologicznie i duchowo – dodaje. To nie wszystko. Podczas wykopalisk odkryto szczątki młodej kobiety, która została brutalnie zamordowana. Na jej czaszce widoczne były ślady śmiertelnego ciosu, który zadano prawdopodobnie włócznią lub kamiennym narzędziem. Została pochowana w zabezpieczonym grobowcu. – Zapieczętowane drzwi i brak darów grobowych wskazują na celowy akt separacji, który, może wiązać się z pewnymi tajemniczymi wierzeniami – powiedział prof. Bombardieri. Źródło: Uniwersytet w Sienie. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Pierwsi „turyści” pojawili się na Cyprze wcześniej, niż do tej pory sądzono. Skąd się tam wzięli?
Już nawet ponad 14 tysięcy lat temu pierwsi osadnicy pojawili się na Cyprze. To o wiele wcześniej, niż do tej pory sądzono. Wyspa ta jest jednym z ulubionych kierunków dla polskich turystów. Jak widać, przyciągała „wczasowiczów” już pod koniec epoki lodowcowej.
W tym artykule: Łowcy i zbieracze (bez parawanów) Sprzyjające warunki klimatyczne na Cyprze Cypr i jego historia. Badania Polaków Rajskie plaże, ciepłe morze i luksusowe hotele – wczasowicze doceniają śródziemnomorską wyspę, którą jest Cypr. Również dla Polaków jest to ważny kierunek. W ubiegłym roku urlop spędziło na wyspie ćwierć miliona rodaków. A kiedy pojawili się pierwsi „wczasowicze” na tej wyspie? Naukowcy z Cypru i Australii mają w tej kwestii nowe ustalenia, które opublikowali na łamach czasopisma „Proceedings of the National Academy of Sciences”. Łowcy i zbieracze (bez parawanów) Wśród naukowców popularna jest koncepcja, wedle której wyspy Morza Śródziemnego nie miały być atrakcyjne dla wczesnych ludzi. Ich zasiedlenie często wiąże się dopiero z ekspansją pierwszych rolników w początkowym okresie neolitu około 10 tysięcy lat temu. Nic bardziej mylnego. Ostatnie badania pokazują, że społeczności zbieracko-łowieckie już około 14–13 tysięcy lat temu trwale zasiedliły Cypr. Takie ustalenie było możliwe dzięki szeroko zakrojonym, interdyscyplinarnym badaniom. Eksperci wykorzystali wyniki badań archeologicznych, rekonstrukcje klimatyczne i modelowanie demograficzne. Już z poprzednich badań, które opublikowano w 2021 roku wynikało, że społeczności zbieracko-łowieckie docierały na tę wyspę. Ale ich ślady było późniejsze o kilka tysiącleci. Teraz mamy dowód na wcześniejszy i długotrwały pobyt. Sprzyjające warunki klimatyczne na Cyprze Jak i kiedy ludzie przybyli na wyspę? Zdaniem badaczy należy mówić o kilku, zapewne trzech lub czterech, dużych migracjach, w których uczestniczyło od 100 do 1000 osób. – Ten wzorzec osadnictwa związany jest ze zorganizowanym planowaniem i wykorzystaniem zaawansowanych jednostek pływających – mówi jeden z autorów badań, prof. Corey Bradshaw z Flinders University w Australii. Z datowań radiowęglowych na dziesięciu najstarszych stanowiskach archeologicznych wynika, że ludzie przybyli tam od około 14,2–13,2 tys. lat temu. Naukowcy twierdzą, że wyspa została wówczas szybko zasiedlona. Modelowanie klimatyczne wykazało, że przybycie ludzi zbiegło się w czasie ze wzrostem temperatury i opadów. Warunki środowisko były bardziej sprzyjające dla utrzymania dużej populacji ludzi. W ciągu 300 lat, czyli 11 pokoleń, populacja Cypru wzrosła do około 4000–5000 osób. Odkrycia te obalają wieloletni pogląd, wedle którego wyspy śródziemnomorskie były nieosiągalne i niegościnne dla plejstoceńskich społeczeństw łowiecko-zbierackich. Zgodnie z poprzednim poglądem rolnicy mieli pojawić się na Cyprze wraz z nastaniem epoki neolitu w związku z presją demograficzną na kontynencie po gwałtownych zmianach klimatycznych. Jak wyjaśnia dr Theodora Moutsiou z australijskiego James Cook University Cairns i Uniwersytetu Cypryjskiego, w ich wyniku obszary przybrzeżne miały być zalane na skutek wzrostu poziomu morza, co spowodować miały topniejące lodowce. Cypr: Odkryj wyspę osobliwości Podczas pierwszej wizyty w jakimś kraju można się poczuć jak Kolumb odkrywający nieznane ziemie. Nie zagłębiamy się jeszcze w zawiła historie czy zwyczaje tego miejsca, ale świeżym okiem... Cypr i jego historia. Badania Polaków Również polscy archeolodzy działają na wyspie już od 1965 roku. Celem prac obecnie działającego konsorcjum badaczy z trzech uniwersytetów – Uniwersytetu Jagiellońskiego, Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej Uniwersytetu Warszawskiego oraz Politechniki Warszawskiej – jest Pafos. Jest to starożytne miasto, które w okresie hellenistycznym należało do egipskiego królestwa Ptolemeuszy. Potem znalazło się pod władaniem Cesarstwa Rzymskiego. Od ok. 200 p.n.e. do ok. 350 n.e. Pafos było stolicą wyspy. Ze względu na swoje duże znaczenie ruiny miasta wpisano na listę światowego dziedzictwa kulturowego UNESCO. Wykopaliska Polaków w Pafos wydobyły na światło dzienne luksusowe rezydencje ze wspaniałymi dziełami sztuki. Są wśród nich rzeźby, mozaiki czy malowidła ścienne. Źródło: PNAS. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Na tej wyspie po raz pierwszy odkryto olbrzymie, jadowite pluskwiaki. To ulubiony kierunek Polaków
Na Cyprze odkryto gigantyczne pluskwiaki wodne. To pierwszy raz, gdy te owady zauważono w tym miejscu. Naukowcy twierdzą, że przybyły z kontynentu, ale nie wiedzą, dlaczego…
W tym artykule: Plaga pluskwiaków na Cyprze? Skąd gigantyczne pluskwiaki wzięły się na wyspie? Co jeszcze wiemy o pluskwiakach podgryzających palce? Pluskwiaki wodne to grupa różnoskrzydłych owadów, które prowadzą wodny lub nawodny tryb życia. Stworzenie odkryte na Cyprze należy do rodziny Belostomatidae. Obejmuje ona ok. 150 gatunków, z których jeden (Lethocerus patruelis) występuje w południowo-wschodniej Europie. Te pluskwiaki są bardzo duże i polują na skorupiaki, ślimaki, płazy i ryby. W zdobywaniu pożywienia pomaga im aparat gębowy typu kłująco-ssącego oraz odnóża podobne do odnóży modliszek. Plaga pluskwiaków na Cyprze? Owad zauważony na Cyprze należy do rodzaju Lethocerus, który potocznie nazywany jest gigantycznym pluskwiakiem wodnym lub „podgryzaczem palców”, Owady te atakują ludzi, a ich ugryzienia powodują bolesne obrzmienia. Występują głównie w tropikalnych, subtropikalnych i umiarkowanych obszarach naszej planety. Największą różnorodność gatunków odnotowano w obu Amerykach. Największe osobniki osiągają długość ponad 12 centymetrów. Skąd w takim razie owady te przybyły na Cypr? Naukowcy wciąż nie są pewni, dlaczego ani w jaki sposób stworzenia dostały się na tę uwielbianą przez turystów wyspę. Odkryto je zaledwie kilka tygodni temu, gdy nurkowie pływali przy wschodnim wybrzeżu Cypru. Badacze ostrzegli zarówno mieszkańców, a także podróżnych, aby uważali na te ogromne pluskwiaki. – Cypryjczycy powinni mieć otwarte oczy i palce u nóg z dala od wody – stwierdzili badacze, którzy dokonali identyfikacji pluskwiaków. 20 marca wydali oświadczenie, w którym poinformowali o tym niepokojącym odkryciu. Swoje wnioski przedstawili w artykule, który opublikowano na łamach czasopisma naukowego „Grigore Antipa” należącego do Narodowego Muzeum Historii Naturalnej. Skąd gigantyczne pluskwiaki wzięły się na wyspie? Nie wiadomo również, czy można już mówić o „pladze”, która zagraża wyspie. Służby Parku Narodowego Cypru przekazały, że gigantyczne pluskwiaki wodne żyją w siedliskach słodkowodnych, takich jak stawy i bagna na całym świecie. Ich ślina zawiera jad, co pozwala im unieruchomić ofiarę. – Wiadomo również, że owady te gryzą niczego niepodejrzewających ludzi między palcami u nóg. Dlatego nazywa się je „podgryzaczami palców”. Warto pamiętać jednak, że to ukąszenie jest nietoksyczne i jesteśmy o wiele za duzi, aby paść ofiarą pluskwiaka – przypominają władze. Największe oraz najbardziej kolorowe i dziwne owady żyjące wśród nas – ranking TOP 10 Nie od dzisiaj wiadomo, że przyroda niejedno ma imię. Wśród wszystkich żyjących zwierząt znajdziemy te zachwycające swoim wyglądem i takie nie wydające się na pierwszy rzut oka zbyt inte... Naukowcy podkreślili w artykule, że Lethocerus występują w pobliżu Cypru, w krajach kontynentalnych, takich jak Turcja, Liban, Izrael i Egipt. Ale nigdy wcześniej nie zauważono ich bezpośrednio na wyspie. W nowym badaniu zespół przejrzał doniesienia z ostatnich lat, aby zebrać dane dotyczące potencjalnych siedlisk pluskwiaków i dowiedzieć się więcej o ich nagłym pojawieniu się. – Wyniki naszych badań opierały się niemal wyłącznie na relacjach osób, które publikowały zdjęcia i filmy w mediach społecznościowych, prosząc ekspertów o określenie gatunku – napisali autorzy w artykule. Wciąż jest jeszcze dużo niepewności co do pochodzenia pluskwiaków. Jednak badacze już teraz wiedzą, że Lethocerus raczej nie stanowi zagrożenia dla ekosystemu Cypru. Co jeszcze wiemy o pluskwiakach podgryzających palce? Samice gigantycznych pluskwiaków wodnych, w przeciwieństwie do innych owadów z podrodziny Belostomatinae, nie składają jaj na grzbietach samców. Zamiast tego po kopulacji jaja składane są na roślinności wschodzącej wysoko nad linią wody, aby nie były zanurzone na stałe. Następnie samiec strzeże jaj przed drapieżnikami i co jakiś czas nawadnia je, aby zapobiec ich wysuszeniu. Podobnie jak inni przedstawiciele rodziny Lethocerus, wielkie pluskwiaki są drapieżnikami, które obezwładniają ofiarę. Atakują ją swoim aparatem gębowym i wstrzykują ślinę zawierającą szereg enzymów rozkładających białka. Ukąszenie może być bardzo bolesne dla ludzi, powodując obrzęk i pulsujący ból. Zwykle ustępuje w ciągu około pięciu godzin. Niektóre gatunki pluskwiaków są zagrożone wyginięciem. Źródło: Grigore Antipa. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Baza wojskowa na Cyprze skrywa starożytne grobowce i kamieniołomy. Nowe ustalenia badaczy
Kilkadziesiąt stanowisk archeologicznych: starożytnych budowli, grobowców skalnych i kamieniołomów namierzyli brytyjscy archeolodzy na Cyprze. Znalezisk dokonano w bazie wojskowej.
W tym artykule: Brytyjczycy na Cyprze – w poszukiwaniu stanowisk archeologicznych Bogate pamiątki po odległej przeszłości Polscy archeolodzy na Cyprze Cypr od kilku tysiącleci jest tętniącą życiem wyspą. Od IV wieku p.n.e. znajdował się w granicach państwa Aleksandra Wielkiego. Następnie kolejno wchodził w skład egipskiego państwa Ptolemeuszy, a później - Cesarstwa Rzymskiego i Bizantyjskiego. Nie powinno zatem dziwić, że na tej wyspie archeolodzy i historycy co rusz natykają się na wspaniałe ślady po bogatych dziejach jej mieszkańców. Brytyjczycy na Cyprze – w poszukiwaniu stanowisk archeologicznych Niewielki zespół archeologów z University of Leicester, dzięki finansowaniu z resortu obrony Wielkiej Brytanii, przeprowadził badania powierzchniowe na obszarze brytyjskiej bazy wojskowej. To Dhekelia Sovereign Base Area w południowo-wschodniej części Cypru. Baza powstała w 1960 roku na podstawie traktatu dotyczącego ustanowienia Republiki Cypryjskiej sygnowanego przez Wielką Brytanię, Grecję, Turcję i Cypr. Związane jest to z podziałem wyspy. Badania te polegają na przejściu w terenie i zarejestrowaniu wszystkich widocznych na powierzchni śladów po przeszłości, zarówno fragmentów ceramiki, ale też ruin. Dhekelia – miejsce badań – położona jest około 30 km na południowy-wschód od stolicy Cypru, Nikozji. Zadanie polegało na zlokalizowaniu około 60 potencjalnych stanowisk archeologicznych, których obecność odnotowano na początku lat 60. ubiegłego wieku, jeszcze przed rozbudową garnizonu. Wszystkie dane uzyskane w ramach badań umieszczono w ramach cyfrowego systemu informacji geograficznej (GIS). Bogate pamiątki po odległej przeszłości Łącznie udało się zlokalizować 51 stanowisk archeologicznych, w tym 5 ruin. Badacze znali umiejscowienie części z nich z wcześniejszych badań. – Położenie Cypru na śródziemnomorskich szlakach morskich doprowadziło do powstania bogatego i zróżnicowanego dziedzictwa kulturowego, które słynie z zachowania wielu stanowisk archeologicznych z epoki brązu, hellenistycznej/epoki żelaza, rzymskiej i bizantyjskiej lub średniowiecznej – komentuje kierownik ekspedycji Matt Beamish z University of Leicester. Chociaż wiek większości stanowisk jest obecnie nieznany, najstarsze prawdopodobnie pochodzą z epoki brązu, która rozpoczęła się około 2500 r. p.n.e. Z kolei najpóźniejsze relikty należy łączyć z okresem bizantyjskim zakończonym w XII wieku n.e. Są też pozostałości z czasów hellenistycznych (312-58 p.n.e.) i rzymskich (od 58 p.n.e. do 395 n.e.). Uwagę badaczy przykuły szczególnie trzy przybrzeżne kamieniołomy, w których kamień był pozyskiwany z niskich mierzej wcinających się w morze. Jeden z kamieniołomów miał nawet małą rampę, która wyglądała, jakby była używana do załadunku płyt wprost do statków. Pafos na Cyprze to piękne widoki, niesamowite zabytki i pyszne jedzenie. Warto tu wracać Pafos to moje ulubione miejsce na Cyprze. Zatoczki jak z obrazka, wsie pachnące dobrym jedzeniem i blisko stąd na dziki półwysep Akamas. Drugi szczególnie interesujący, kilkuhektarowy obszar składał się z wielu grobowców. Większość z nich była w bardzo złym stanie, a niektóre nosiły wyraźne ślady rabunku: obok nich były kopce wykopanej ziemi. Cześć z nich z kolei wykorzystano jako dogodne miejsca do wyrzucania śmieci. Polscy archeolodzy na Cyprze Od kilkudziesięciu lat polskie ekspedycje archeologiczne badają jedno z najważniejszych stanowisk archeologicznych na Cyprze, Nea Pafos. Był to wielki ośrodek starożytności. W okresie grecko-rzymskim pełniło funkcję stolicy wyspy. Od IV do I wieku p.n.e. stacjonowała tutaj wielka flota morska o tonażu zbliżonym nawet do tej z egipskiej Aleksandrii, gdzie znajdowała się słynna biblioteka. Dzisiejsze stanowisko archeologiczne wpisano na listę światowego dziedzictwa kulturowego UNESCO. Polacy dokonali ważnych ustaleń. Między innymi stwierdzili, że starożytna agora miasta była większa, niż sądzili historycy. Nie zawsze trzeba kopać. Dzięki nieinwazyjnym badaniom geofizycznym nasi eksperci odtworzyli częściowo sieć ulic i siatkę zabudowy, która dziś nie jest już widoczna na powierzchni ziemi. W terenie działają ekspedycje Instytutu Archeologii UJ i Uniwersytetu Warszawskiego. Badania zapoczątkował nestor polskiej archeologii śródziemnomorskiej prof. Kazimierz Michałowski już w 1963 roku. Źródło: University of Leicester. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Dlaczego warto odwiedzić Cypr? Ciekawostki o rozdartej konfliktem Wyspie Afrodyty
Gdy mowa o Cyprze, większość osób ma przed oczyma rajskie plaże, ciepłe morze i luksusowe hotele. Warto jednak wiedzieć, że ten wyspiarski kraj to coś więcej niż tylko zbiór typowo turystycznych atrakcji. To także wyśmienita kuchnia, bogata, a przy tym burzliwa historia i wspaniała tradycja. Czym zaskakuje Cypr? Ciekawostki o jednej z najpopularniejszych destynacji turystycznych wymieniamy poniżej.
W tym artykule: Z czego słynie Cypr? Kuchnia na Cyprze Warosia na Cyprze Konflikty na Cyprze Czego nie wolno na Cyprze? Zwierzęta na Cyprze Na Cyprze znajduje się Olimp, ale wbrew często powielanej opinii, nie jest to mityczna siedziba bogów Hellady. Ta jest położona między północną a środkową częścią Grecji i oddziela dwie historyczne krainy: Macedonię i Tesalię. Nie znaczy to jednak, że ta piękna wyspa nie ma nic wspólnego z mitologią. Według greckich podań, to właśnie u wybrzeży Cypru, przy skałach zwanych Petra tou Romiou, z piany morskiej miała narodzić się Afrodyta. Podobno opłynięcie tej formacji ma zagwarantować wieczną młodość. Istnieje też miejscowa legenda, według której opłynięcie skały nocą, w blasku księżyca, zapewni szczęście w miłości. Jakie jeszcze ciekawostki na temat Cypru warto poznać? Z czego słynie Cypr? Cypr może poszczycić się niezwykle bogatą historią. Należy podkreślić, że dzieje trzeciej co do wielkości wyspy na Morzu Śródziemnym należą do najdawniejszych na świecie. Najstarsze odkryte tam ślady dawnych cywilizacji są datowane na IX tysiąclecie przed naszą erą. Na przestrzeni wieków Cypr znajdował się pod wpływem wielu kultur. Zainteresowanie tym obszarem wynikało przede wszystkim z jego strategicznego położenia na styku Europy, Azji i Afryki. O ile osadnictwo na Cyprze rozpoczęło się w neolicie, to prawdziwa wielka kolonizacja nastąpiła w epoce miedzi i postępowała w kolejnych okresach dziejowych. Cypr należy utożsamiać z Alasziją, wymienianą w egipskich, hetyckich i babilońskich tekstach. W chalkolicie wyspa była największym importerem miedzi. W epoce brązu na Cyprze osiedlili się przedstawiciele kultury mykeńskiej i Fenicjanie. W kolejnych stuleciach wyspa znajdowała się pod wpływem m.in. Greków, Rzymian, Turków i Brytyjczyków. Cypr: Kraina najpiękniejszych kobiet Jeśli chcesz odwiedzić najpiękniejsze plaże Europy i poimprezować do rana w gwarnych kurortach, pojedź na Cypr. Jeśli marzysz o sielskiej atmosferze odludnych wsi i kontakcie sam na sam z pr... Niezwykle bogata historia wyspy jest zapisana w licznych ruinach i zabytkach. Wystarczy wskazać choćby na stanowiska archeologiczne w Salaminie, Kurionie czy Pafos. Nie można pominąć także średniowiecznych zamków (Kantara, Kolossi, św. Hilariona) i weneckich fortyfikacji. Dokładnie tak, Cypr to nie tylko plaża i morze, ale także wspaniałe zabytki, będące namacalnym świadectwem działalności dawnych kultur. Kuchnia na Cyprze Cypr to także wspaniała kuchnia. Miejscowa tradycja kulinarna jest tak samo barwna, jak historia tego pięknego kraju. Łączy w sobie najlepsze cechy śródziemnomorskie i południowoeuropejskie. Uwidaczniają się w niej przede wszystkim wpływy greckie i tureckie, ale także arabskie i brytyjskie. Na cypryjskim stole nie może zabraknąć oliwy z oliwek i świeżych warzyw, przede wszystkim pomidorów, bakłażanów, ogórków i pietruszki. Główne składniki to natomiast jagnięcina, cielęcina, drób, ryby i owoce morza. Skoro o cypryjskich specjałach mowa, trzeba wspomnieć, że kraj ten słynie z wina i sera. Commandaria, słodkie i esencjonalne wino deserowe, jest znana i ceniona od bardzo dawna. Głębokim smakiem wyśmienitego trunku zachwycał się sam Ryszard Lwie Serce, a później także sułtan Sulejman II. Słynny na niemal całym świecie jest też cypryjski ser halloumi, najlepszy do smażenia i grillowania. Warosia na Cyprze O cypryjskich kurortach słyszał chyba każdy. Jednym z najwspanialszych była Warosia, czyli dzielnica portowej Famagusty. Luksusowy ośrodek, zapełniony ekskluzywnymi hotelami i restauracjami, powstał w połowie ubiegłego wieku. W czasach świetności kurortu istniało tam kilkadziesiąt hoteli i apartamentowców, niemal sto lokali rozrywkowych, kilkadziesiąt teatrów, kin i muzeów. Gościli tam możni tego świata, gwiazdy kina i estrady, między innymi Elizabeth Taylor i Brigitte Bardot. Dziś wspaniała Warosia bardziej niż luksusowy kurort przypomina miasto duchów. Cypr ma w swojej historii wyjątkowo burzliwy rozdział. W 1974 roku miejscowa ludność musiała uciekać przed inwazją turecką (o tym później). W rezultacie jeden z najnowocześniejszych obszarów turystycznych opustoszał. Od 8 października 2020 roku niektóre obszary kurortu są dostępne dla turystów i dawnych mieszkańców, ale tylko w ograniczonym zakresie. Konflikty na Cyprze Cypr to w praktyce dwa państwa: Republika Cypryjska i Turecka Republika Cypru Północnego. Przy czym należy podkreślić, że drugie z wymienionych jest uznawane wyłącznie przez Turcję, Pakistan i Bangladesz. Dlaczego doszło do podziału wyspy? Cypr jest położony w odległości ok. 80 km od Grecji i ok. 70 km od Turcji. To właśnie te dwie całkowicie odmienne kultury od wielu wieków kształtują stosunki na wyspie. Początki greckiego osadnictwa na wyspie są datowane na 1400 rok p.n.e. Okres panowania tureckiego rozpoczął się dopiero w 1573 roku i trwał 305 lat. Przez długi czas Grecy utrzymywali poprawne stosunki z Turkami osmańskimi. Sytuacja zaogniła się dopiero w 1830 roku, kiedy imperium zaczynało tracić swoją pozycję na arenie międzynarodowej. Zaczęto wówczas mówić o zjednoczeniu wyspy z Grecją (idea enosis). W 1878 roku rządy po Turcji objęła Wielka Brytania. To dodatkowo podsyciło wzajemną niechęć. Brytyjczycy mieli interes w pozyskaniu przychylności Greków, więc kilkukrotnie składali obietnicę zjednoczenia wyspy z zamorską macierzą. W praktyce nie zamierzali jednak oddawać obszaru położonego w strategicznym punkcie. Asertywna polityka Londynu w końcu doprowadziła do powstania Cypryjskiej Organizacji Wyzwolenia Narodowego. Rozpoczęły się wówczas walki zbrojne i akcje sabotażowe. W odpowiedzi Londyn stworzył oddziały składające się z tureckich Cypryjczyków i wysłał je do pacyfikacji partyzantów. Wówczas między obiema nacjami pojawiła się wzajemna wrogość i nienawiść. Turcja zaczęła wtedy propagować ideę taksim, czyli podziału wyspy między Greków i Turków. W 1959 roku oba kraje zaczęły dążyć do porozumienia, w ramach którego odrzucono obie idee i utrzymano wpływy brytyjskie. 17 lutego 1960 roku w Londynie rozpoczęła się konferencja zjednoczeniowa, jednak narzucony wówczas system polityczny przyczynił się tylko do pogłębienia antagonizmu. W 1963 roku rozpoczęły się trwające niemal rok starcia. W marcu 1964 roku, na mocy rezolucji uchwalonej przez Radę Bezpieczeństwa ONZ, zwaśnione strony zostały wezwane do zaniechania działań zbrojnych. W 1967 roku wybuchły kolejne zamieszki, w wyniku których śmierć poniosło kilkaset osób. Wojna wisiała w powietrzu i gdyby nie interwencja amerykańskiej dyplomacji, najprawdopodobniej doszłoby do konfliktu. 15 lipca 1974 roku Gwardia Narodowa przeprowadziła pucz. Pięć dni później Turcja przypuściła inwazję na wyspę. Do 1 września w tureckim posiadaniu znalazło się ok. 37 proc. wyspy. Pod wpływem nacisków ze strony Wielkiej Brytanii i Stanów Zjednoczonych, Grecja powstrzymała się od zbrojnej odpowiedzi. Czego nie wolno na Cyprze? W związku z tym, że od niemal 50 lat nie udało się rozwiązać problemu cypryjskiego, sytuacja na wyspie wciąż jest napięta. Muszą o tym pamiętać wszyscy odwiedzający ten kraj. Turecka północ, greckie południe. Wszystkie odcienie Cypru Cypr Północny jest piękny niczym filmowa scenografia Baśni 1001 nocy. Jednak niełatwo zapomnieć o jego skomplikowanej historii. W 2003 roku granica między północną a południową częścią wyspy została otwarta, ale wiele obszarów znajduje się pod kontrolą wojska. Nie można ich fotografować, podobnie jak innych strategicznych miejsc, m.in. lotnisk, portów i mostów. Osoba, która zostanie na tym przyłapana, może mieć skonfiskowany aparat. Oczywiście osoby nieupoważnione nie mogą też wkraczać na tereny wojskowe. Takie działanie wiąże się z odpowiedzialnością karną. Zwierzęta na Cyprze Wystarczy o polityce. Skupmy się na przyrodzie. Na górzystych terenach wyspy można spotkać muflony. Warto pamiętać, że zwierzęta te są tam objęte ochroną. Leśna fauna to przede wszystkim lisy, dziki, sarny i żbiki. Należy wspomnieć, że na Cyprze występuje 26 gatunków płazów i gadów. Niektórzy przedstawiciele ostatniej z wymienionych gromad to zwierzęta jadowite, ale zagrożenie dla człowieka stanowi jedynie żmija nosoroga. Na Cyprze można spotkać flamingi, ale wyłącznie w okresie zimowym. Obszar występowania tych pięknych ptaków to dwa Słone Jezioro Akrotiri w Limassol i Słone Jezioro w Larnace. Interesującym mieszkańcem wyspy jest też mysz cypryjska. Na Cyprze pojawiła się 9–10 tys. lat przed człowiekiem, ale za odrębny gatunek została uznana dopiero w 2004 roku. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Pafos na Cyprze to piękne widoki, niesamowite zabytki i pyszne jedzenie. Warto tu wracać
Pafos to moje ulubione miejsce na Cyprze. Zatoczki jak z obrazka, wsie pachnące dobrym jedzeniem i blisko stąd na dziki półwysep Akamas.
W tym artykule: W górnym Pafos Port, zamek i mozaiki Zielony półwysep i niebieska laguna Od wioski do wioski Spróbuj meze! Pafos – Europejska Stolica Inteligentnej Turystyki 2023 Warto wiedzieć Transport Słońce świeci tu przez 340 dni w roku. Ciepło jest nawet zimą, choć to wiosna na Cyprze jest najpiękniejsza. Wybrałem się więc do Pafos, Europejskiej Stolicy Inteligentnej Turystyki 2023, by lepiej poznać to miasto i jego okolice. Sporo tu nie tylko wspomnianego słońca, ale też historii, zabytków, szlaków trekkingowych i malowniczych tras rowerowych. W górnym Pafos Turyści przylatujący do Pafos czas najchętniej spędzają na wybrzeżu. Wylegują się na leżakach przy hotelowych basenach i piaszczystych plażach. Albo spacerują nadmorską promenadą z restauracjami, barami i sklepikami. Jeśli jednak wolicie spokojniejszy odpoczynek z dala od tłumów, to radzę się wam wybrać do Górnego Pafos, nazywanego Ktima, położonego zaledwie 3,5 km od gwarnego portu. Można tu posiedzieć w cieniu drzew albo w jednej z kawiarni i napić się mocnej kawy po cypryjsku czy zdecydowanie bardziej orzeźwiającej latem coffee frappé. Można też odwiedzić galerie sztuki, sklepiki z antykami, zajrzeć do Muzeum Etnograficznego. Albo przyjechać tutaj wieczorem do restauracji Koutourou, prowadzonej przez szefa kuchni Demetrisa Nicolaou. Cypr: Raj na pograniczu Europy Położony na styku kultur, kontynentów i politycznych wpływów, Cypr nieustannie fascynuje, oferując odwiedzającym bogactwo zabytków, rzemiosła, wspaniałej kuchni i zachwycającej przyrody.... Otwiera ją tylko w porze kolacji (godz. 19–22.30) i serwuje pyszne proste dania przygotowane wyłącznie z lokalnych produktów. Skosztować więc tu można i wspaniałych chrupiących warzyw, i serów, i ryb czy owoców morza. Wszystko jest podawane świeże, a menu zmienia się każdego dnia. Port, zamek i mozaiki Na końcu portu w Pafos znajduje się dawny bizantyjski fort z XIII w. Mamy z niego wspaniały widok na miasto i zacumowane statki. Blisko stąd także do najważniejszej atrakcji – mozaik z I i II w., uznawanych za najwspanialsze we wschodniej części Morza Śródziemnego. Są one częścią parku archeologicznego wpisanego na listę dziedzictwa UNESCO. Żeby je zobaczyć, potrzeba sporo czasu, bo to rozległe miejsce. Latem jest tu niezmiernie gorąco, dlatego przyda się wam parasol bądź czapka chroniące przed słońcem oraz butelka wody. Najpiękniejsze są mozaiki podłogowe w willach Dionizosa, Tezeusza, Ajona i Orfeusza przedstawiające sceny z mitologii greckiej. – Zostały one odkryte w 1962 r. i to przez zupełny przypadek. Rolnik orał pole i odkopał jedną z nich. Wówczas rozpoczęły się badania archeologiczne, także przy udziale polskich archeologów, i dzięki temu mamy prawdziwy skarb – mówi przewodnik Michalis Fantaros, z którym oglądam mozaiki. To był zupełny przypadek. Robotnicy odkryli bezcenną kamienną mozaikę Na Cyprze odkryto przypadkowo dużą mozaikę z czasów rzymskich. Jeśli interesujecie się historią, to na listę must see wpiszcie także Grobowce Królewskie, starożytną nekropolię na wschodzie miasta. Tam można zobaczyć ponad sto podziemnych grobowców wykutych w skale, większość z IV w. p.n.e. Zielony półwysep i niebieska laguna Dwa dni w Pafos wystarczą, by poczuć wakacyjny klimat miasta. A potem? Ruszajcie na zielony półwysep Akamas. Można tu dotrzeć wynajętym samochodem albo w lokalnym biurze podróży wykupić całodzienną wycieczkę dżipem. Jest to dobrym rozwiązaniem, gdyż do wielu dzikich miejsc można dojechać tylko autem z napędem na cztery koła. A później wyjść na szlak, np. do wąwozu Avakas. Tu 3-kilometrowa trasa wiedzie najpierw górską ścieżką, by po kilkuset metrach zamienić się w kamienistą, czasami nieco śliską drogę wśród wysokich na 30 m wapiennych skał. To niezwykle fotogeniczne miejsce, choć takich na tym półwyspie jest znacznie więcej. O tym przekonuję się, pokonując fragment Szlaku Afrodyty, zaczynający się przy łaźniach bogini miłości. Według legendy miała się ona spotykać ze swym kochankiem Adonisem, który zatrzymywał się tutaj podczas polowań. Ta legenda wciąż działa na turystów jak magnes, stąd też taka popularność tego malowniczego szlaku. Jednak półwyspem Akamas można zachwycać się także od strony morza. Z portu w niewielkiej miejscowości Latsi odpływają bowiem stateczki do niebieskiej laguny. Jest ona uważana przez miejscowych za najpiękniejszą na całej wyspie – i nie ma w tym przesady, o czym sam się przekonałem. Po niecałej godzinie rejsu dotarłem do laguny z wodą tak czystą i przejrzystą, że nie mogłem najpierw się na nią napatrzeć, a potem z niej wyjść, być może też dlatego, że dzień był upalny. – Przed laty to miejsce nazywało się Hamili. Czterdzieści lat temu przypłynął tu mój pradziadek i tak zachwycił się tą zatoczką, iż uznał, że trzeba ją nazwać Blue Lagoon. Dziś pod taką oficjalną nazwą funkcjonuje – opowiada mieszkająca w Latsi Koulla Philippou. To ona zabrała mnie swą łodzią do niebieskiej laguny. A po trzygodzinnym rejsie, gdy wróciliśmy do portu, zachęcała, by przypłynąć tu ponownie latem, kiedy można spotkać delfiny i żółwie. Od wioski do wioski Mam też na Cyprze swoje ulubione wioski, położone dalej od morza, do których prowadzą kręte górskie drogi. Do Omodos z malowniczym skwerem z restauracjami i barami zaglądam, by skosztować cypryjskich win, bowiem okolice miejscowości znane są z uprawy winorośli. Po drodze można też wstąpić do winnic zapraszających na darmowe degustacje trunków. We wsi Wuni lubię natomiast pochodzić wąskimi ulicami wśród kamiennych domów z kolorowymi drzwiami i ogrodami z drzewami granatów, które, za pozwoleniem właścicieli, można zrywać i których można kosztować na miejscu. Można tu także zasiąść w klimatycznej kawiarni w centrum miasteczka i za jedno euro napić się pysznej kawy po cypryjsku. A na obiad pojechać do położonej na wzgórzach nad doliną Ezousa wsi Letimbou. Tu Sofia i Andreas, małżeństwo starszych Cypryjczyków, prowadzą rodzinną restaurację, w której sami warzą ser halloumi i podają go do zjedzenia z miętą z przydomowego ogródka. Zaś w piecu opalanym drewnem wypiekają najlepsze w okolicy chleby z ziołami i wspomnianym serem w środku, a także mięsa, które potem wraz z wiejską sałatą i podpiekanymi ziemniakami podają swoim gościom. Za każdym razem czuję się u nich jak na rodzinnym obiedzie. I wracam do nich za każdym razem, kiedy jestem na wyspie słońca. Spróbuj meze! To najpopularniejsze jedzenie na Cyprze. Meze może być rybne bądź mięsne, a składa się na nie kilkanaście dań, wśród których nie może zabraknąć (według wybranej wersji): wiejskiej sałaty z chrupiącymi pomidorami, ogórkami i serem feta, kalmarów, grillowanej ośmiornicy, sardynek, labraksa, pieczonych ziemniaków, gołąbków z liści winogron, grillowanego sera halloumi, mięs w marynatach, suwlaków, sheftalia (kiełbasek), keftedes (kotlecików), oliwek. Do tego tzatziki, pasta tahini czy taramosalata – pasta z wędzonej ikry dorsza. Przygotujcie się na wielką ucztę – meze można zamawiać dla minimum dwóch osób. Pafos – Europejska Stolica Inteligentnej Turystyki 2023 Pafos obok Sewilli zostało Europejską Stolicą Inteligentnej Turystyki 2023. Ten tytuł przyznaje Komisja Europejska, a ubiegało się o niego 29 miast z 13 krajów. Cypr: Kraina najpiękniejszych kobiet Jeśli chcesz odwiedzić najpiękniejsze plaże Europy i poimprezować do rana w gwarnych kurortach, pojedź na Cypr. Jeśli marzysz o sielskiej atmosferze odludnych wsi i kontakcie sam na sam z pr... W Pafos można się w tym roku wybrać na bezpłatne wycieczki z przewodnikiem, by lepiej poznać zabytki starego miasta, a także odwiedzić lokalnych rzemieślników. Powstała też aplikacja mobilna Explore Pafos do samodzielnego zwiedzania miasta i okolicy. Więcej informacji znajdziecie na stronie pafos.org.cy. Warto wiedzieć Dojazd Na Cypr bezpośrednio z Polski do Pafos lata Ryanair, a liniami Wizz Air dolecieć można do Larnaki. Ceny biletów zaczynają się od ok. 500 zł w dwie strony. Transport Najczęściej wynajmuję auto z wypożyczalni Petsas. Koszt to ok. 320 zł za dobę. Nocleg Polecam Constantinou Bros Pioneer Beach Hotel w Pafos, w którym pokój 2-osobowy ze śniadaniem kosztuje ok. 600 zł. Położony jest przy plaży i deptaku. Nasz ekspert Michał Cessanis Wicenaczelny „National Geographic Traveler", autor podróżniczej serii telewizyjnej „Do zobaczenia” w Dzień Dobry TVN oraz książek „Opowieści z pięciu stron świata” i „Made in China”.
Plaże na Cyprze nieodwracalnie znikną. Prognozy naukowców pokazują przykry scenariusz
Plaże na Cyprze są uważane za jedne z najpiękniejszych w Europie. Niestety, według prognoz naukowców większość z nich zniknie bezpowrotnie w przeciągu najbliższych kilkudziesięciu lat.
W tym artykule: Plaże na Cyprze będą znikać Cypr a zmiany klimatu Jak uratować plaże na Cyprze? Cypr jest trzecią co do wielkości wyspą na Morzu Śródziemnym, z linią brzegową rozciągającą się na długości 740 km. Turyści chętnie podróżują tam przez cały rok ze względu na łagodny klimat, smaczną kuchnię i wyspiarską gościnność. Ogromnym atutem Cypru są też malownicze plaże i formacje skalne. To tam znajduje się słynna skała Afrodyty. W tym miejscu z morskich fal miała wyłonić się grecka bogini miłości. Inne popularne plaże na Cyprze to między innymi Nissi Beach, Konnos Beach czy Coral Beach. Plaże na Cyprze będą znikać Niestety, naukowcy nie mają dobrych wiadomości dla Cypryjczyków i turystów zakochanych w miejscowych plażach. Rosnący poziom mórz i działanie fal powodują erozję piaszczystych wybrzeży. Według badaczy z Uniwersytetu Egejskiego w Grecji do 2100 r. plaże na Cyprze znikną w 72%. Prognozy opisane na łamach magazynu naukowego „Frontiers in Marine Science” zostały opracowane na podstawie zdjęć satelitarnych 241 niezabezpieczonych plaż. W ten sposób można było zmierzyć ich rozmiary. Badacze wykorzystali też modele do przewidywania wzrostu poziomu morza i działania fal erozyjnych podczas burz w różnych scenariuszach klimatycznych. Zmiany klimatu to niejedyne zagrożenie dla plaż na Cyprze. Naukowcy zwracają również uwagę na to, że tamy budowane w górnym biegu rzek zatrzymują osady. To oznacza, że po procesach erozyjnych na plaży nie ma wystarczająco piasku do odbudowy. Cypr a zmiany klimatu Grecy przewidują, że do 2100 r. poziom morza wzrośnie znacząco względem pomiarów z 2000 r. Naukowcy wzięli pod uwagę różne scenariusze emisji dwutlenku węgla. W najgorszym przypadku ekstremalny wzrost poziomu wody sięgnie powyżej 2 metrów. Najbardziej narażone na działania erozyjne są południowe i zachodnie wybrzeża wyspy, w tym wąskie piaszczyste plaże, których szerokość nie przekracza 50 metrów. Ich zmniejszenie o co najmniej połowę do końca tego stulecia ma być nieodwracalne. Limassol, drugie co do wielkości miasto Cypru i centrum turystyczne wyspy, jest położone właśnie na jej południowym wybrzeżu. Wraz ze wzrostem poziomu mórz, coraz częstszym zjawiskiem mają być również przybrzeżne sztormy. W przypadku niewprowadzenia wystarczających środków bezpieczeństwa może to spowodować poważne szkody w naturalnych ekosystemach i infrastrukturze. Przewiduje się, że przy obecnej emisji CO2 tego typu ekstremalne zjawiska pogodowe będą występować od 2050 r. co 9 do 27 lat. Jeśli zmiany klimatu będą postępować szybciej, częstotliwość burz wzrośnie do co 2,5 do 13 lat. Po 2100 r. mieszkańcy Cypru będą mogli spodziewać się ich wiele razy w roku. Tak wyglądają najlepsze plaże na świecie. W TOP 10 tylko jedna z Europy Piaszczyste z widokiem na turkusowe morze lub ocean. Tak według rankingów i zestawień wyglądają najlepsze plaże na świecie. Gdzie ich szukać? Jak uratować plaże na Cyprze? Autorzy badań ostrzegają, że budowana wzdłuż wybrzeża infrastruktura turystyczna również może ulec trwałej erozji. Aby temu zapobiec, potrzebne są programy uzupełniania plaży, które polegają na sprowadzaniu piasku z innych miejsc. Aby ta strategia przyniosła oczekiwany sukces, kluczowa jest systematyczność. To niejedyne działania prowadzone na rzecz zachowania cypryjskich plaż. W 2008 r. na wyspie wprowadzono strefy buforowe, uniemożliwiające dalszą zabudowę linii brzegowych. Naukowcy nie wykluczają rozważenia rozwiązań inżynieryjnych. Wały i falochrony miałyby tłumić erozję fal sztormowych oraz chronić wybrzeże przed podnoszącym się poziomem mórz. Bezpośrednimi ofiarami utraty plaż są zwierzęta. Badacze zwracają uwagę na utratę siedlisk mnóstwa organizmów przybrzeżnych. Miejsca lęgowe tracą między innymi ptaki. Zniszczenie linii brzegowych to problem nie tylko wysp. Według Polskiej Akademii Nauk za 100 lat Stare Miasto w Gdańsku również może zostać zalane. Źródło: Frontiers in Marine Science. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Kiedy najlepiej lecieć na Cypr? Michał Cessanis wyjaśnia, dlaczego święta to dobry pomysł
Michał Cessanis widział Cypr o każdej porze roku. Był tam 14 razy. W najnowszym „Podcaście National-Geographic.pl "wyjaśnia fenomen tej wyjątkowej wyspy.
W tym artykule: Za co kochamy Cypr? Michał Cessanis o jednej z ulubionych wysp Polaków Tu jest Cypr, tu się nie spieszy Cypr to fenomen turystyczny ostatnich miesięcy. Polacy chętnie odwiedzają wyspę nie tylko latem, ale również poza szczytem sezonu turystycznego. Michał Cessanis, redaktor prowadzący magazynu National Geographic Traveler, także poleca wyjazd wiosną czy jesienią. Dobrą okazją na zaplanowanie podróży mogą być święta Bożego Narodzenia lub Wielkanoc. – Cypryjczycy ugoszczą cię w domu. Jeśli się z nimi spotkasz i zapytasz, co pichcą na grillu w święta, to na pewno dadzą ci tego spróbować. Zdarzało mi się to wielokrotnie – opowiada podróżnik w najnowszym Podcaście National-Geographic.pl. Za co kochamy Cypr? Michał Cessanis o jednej z ulubionych wysp Polaków Michał Cessanis był na Cyprze 14 razy. I na pewno jeszcze tam wróci. Wspomniana cypryjska gościnność to jeden z wielu powodów, dla których wyspa z podzieloną stolicą, rozkochała w sobie turystów. Niekwestionowanym skarbem Cypru jest też kuchnia. Typowa dla krajów basenu Morza Śródziemnego, a jednak się wyróżnia. To zasługa między innymi sera halloumi i chrupiących sałat. Przy odrobinie szczęścia zwiedzając okolicę, można też trafić na pomarańczowe gaje. Kawosze obowiązkowo muszą spróbować cypryjskiej kawy. Do czarnego naparu można domówić owoce w słodkich syropach. To kolejny przysmak lokalnej kuchni. Tu jest Cypr, tu się nie spieszy W podcaście Michał Cessanis opowiada też o tym, jak niespiesznie zwiedzać Cypr. Warto rozważyć wypożyczenie auta, co nadal jest stosunkowo tanie. Inspiracją dla zaplanowania trasy mogą być miejsca związane z Afrodytą. – Według jednej z legend Afrodyta miała zrodzić się właśnie na Cyprze. Tam też spotykała się ze swoim kochankiem Adonisem – mówi podróżnik. Ale plaża bogini to niejedyne rajskie miejskie na wyspie. Jest ich znacznie więcej, na przykład Błękitna Laguna, do której płynie się statkiem. Cała rozmowa o Cyprze do wysłuchania na górze strony. To pierwszy odcinek kilkuodcinkowego cyklu rozmów Mateusza Łysiaka z Michałem Cessanisem o wyspach. Kolejne o Sri Lance i Azorach już wkrótce na national-geographic.pl, YouTube oraz Spotify. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Na Cyprze odnaleziono złotą biżuterię z czasów królowej Nefertiti
Wśród drogocennych przedmiotów archeologowie znaleźli naszyjnik w kształcie kwiatu lotosu, podobny do tego, który nosiła sama Nefertiti.
W tym artykule: Dwa grobowce Starożytny handel Niezwykła i drogocenna biżuteria została odkryta w dwóch grobowcach z Epoki Brązu. Archeologowie twierdzą, że pochodzi sprzed 3000 lat i została wykonana za czasów panowania egipskiej królowej Nefertiti. Naukowcy uważają również, że odkrycie rzuca światło na historie o tym, jak wyglądał handel pomiędzy starożytnym Egiptem a Cyprem. Dwa grobowce Grobowce zostały odnalezione już w 2018 r. przez grupę archeologów ze szwedzkiego Uniwersytetu w Gothenburgu. Odkrycia dokonano w starożytnym mieście Hala Sułtan Tekke. W mogiłach znaleziono 155 szczątków człowieka oraz ok. 500 przedmiotów związanych z pochówkiem, które były ułożone warstwami jedne na drugich. Badacze podejrzewają, że to sugeruje, iż komory grobowe były przeznaczone dla co najmniej kilku pokoleń. -Znalezisko wskazuje, że są to krypty rodzinne, należące do elity rządzącej w starożytnym mieście. - mówił w oświadczeniu Peter Fischer, kierownik wykopalisk. - Znaleziony szkielet pięciolatka miał na sobie złotą biżuterię, w tym naszyjnik, tiarę i kolczyki. Dziecko na pewno musiało pochodzić z bogatej rodziny – dodaje Fischer. Wśród przedmiotów, które znajdowały się w grobowcach oprócz biżuterii były to pamiątki wykonane ze srebra, brązu i kości słoniowej. Archeologowie znaleźli również ceramiczne naczynia do picia w kształcie byka. Autorzy odkrycia uważają, że prawdopodobnie urządzano tam uczty na cześć zmarłych. Starożytny handel Naukowcy odnaleźli również czerwony kamień szlachetny karneol pochodzący z Indii, niebieski kamień lapis lazuli z Afganistanu oraz bursztyn znad Bałtyku. To niesamowicie odkrycie ujawnia, że starożytni Cypryjczycy brali udział w międzynarodowym handlu. Archeologowie znaleźli również biżuterie w kształcie skarabeusza i szczątki ryb, które były importowane z Doliny Nilu. - Porównaliśmy znalezione przedmioty z tymi z Egiptu. Okazuje się, że większość z nich pochodzi z czasów Nefertiti i jej męża Echnatona, czyli z ok. 1350 r. p.n.e. - przekonuje Fischer. Według niego złoty naszyjnik w kształcie kwiatu lotosu z inkrustowanymi kryształami jest bardzo podobny do tego, który nosiła egipska królowa. Jak wygląda pierwsze podwodne muzeum? Niedawno otwarto je na Cyprze [RELACJA] Jeśli wątpiliście czy na polu połączenia sztuki i natury coś jeszcze może was zaskoczyć to mamy dobre wiadomości. Zaledwie kilka tygodni temu na Cyprze otwarto pierwsze podwodne muzeum szt... Grupa odkrywców wykopała również pieczęć w kształcie walca, która wykonana została z hematytu. Badacze ustalili, że pochodzi z Mezopotamii. Widnieje na niej napis, który archeologom udało się rozszyfrować. - Tekst składa się z trzech linijek, a w każdej widnieją trzy imiona. To Amurru, bóg czczony w Mezopotamii. Pozostałe dwa należą do ojca i syna. Obydwoje byli władcami kraju. Teraz próbujemy ustalić, jak to się stało, że pieczęć trafiła na Cypr. Kraj ten jest przecież oddalony o 1000 kilometrów od miejsca, w którym została wykonana - informują naukowcy. Archeolodzy napisali w oświadczeniu, że znalezisko wymagało od nich bardzo skrupulatnej pracy, trwającej cztery lata. Kości pochowane w mogiłach były wyjątkowo kruche, dlatego musieli bardzo uważać. W planach jest teraz przeprowadzenie testu DNA szczątek, aby sprawdzić stopień pokrewieństwa poszczególnych osób. Źródło: Live Science
Jak wygląda pierwsze podwodne muzeum? Niedawno otwarto je na Cyprze [RELACJA]
Jeśli wątpiliście czy na polu połączenia sztuki i natury coś jeszcze może was zaskoczyć to mamy dobre wiadomości. Zaledwie kilka tygodni temu na Cyprze otwarto pierwsze podwodne muzeum sztuki. Tak, dobrze przeczytaliście. Do jego zwiedzenia trzeba się wyposażyć w maskę!
Nastolatek ubrany w luźną, dresową bluzę celuje w starszego mężczyznę. Chłopiec jest odwrócony do mnie plecami, więc nie widzę jego twarzy, tylko tył głowy zasłonięty kapturem i wyciągniętą rękę. Mężczyzna ubrany w elegancką marynarkę, z apaszką pod szyją, patrzy w zamyśleniu gdzieś w dal. Wydaje się wcale nie przejmować sytuacją, zresztą i tak nie może się ruszać, gdyż jego stopy są uwięzione w betonowej bryle. Napastnik przygląda mu się z zaciętą miną, a dłoń uzbrojona w kamerę ani drgnie. Po chwili widzę drugiego nastolatka w tej samej pozycji, równie groźnego i natarczywego. Nagle między nimi przepływa ławica drobnych srebrnych rybek, słoneczne promienie z łatwością przedzierają się przez turkusową wodę, by jak reflektor oświetlić tę niezwykłą scenę. To nie sen, ani gra wyobraźni. To dzieje się naprawdę, osiem metrów pod wodą, w morskiej zatoce na Cyprze. Krzysztof Flis Swobodnie przepływam ku kolejnej grupce rzeźb ustawionych w podmorskim muzeum MUSAN (Museum Underwater Sculpture Agia Napa). Nazwa nawiązuje nie tylko do uroczej nadmorskiej miejscowości Agia Napa, skąd najprościej zanurkować w muzeum, ale również do muz, greckich patronek sztuki. I to sztuki przez duże S, ponieważ autorem rzeźb jest uznany artysta Jason de Caires Taylor, któremu stworzenie tego niezwykłego miejsca zabrało ponad 3 lata. W brytyjskiej pracowni artysty (o ile tak można nazwać ogromny, wypełniony kawałami betonu plac budowy) powstały 93 rzeźby, które wraz z ekipą nurków umieścił pod woda, 200 metrów od złocistej plaży Pernera Beach w Agia Napa. Koszt całego projektu wyniósł 1.000.000 $, rzeźby są wykonane z obojętnego dla środowiska materiału, o neutralnym Ph, a w oficjalnym otwarciu, które odbyło się 31.07.2021 wzięły udział władze Cypru, celebryci i nurkowie w międzynarodowej obsadzie. Krzysztof Flis Ale najważniejsze jest to, że zyskaliśmy nowy i niezwykły wymiar rzeczywistości. Muzealne sale nie mają ścian i ograniczeń, w miejscu powietrza jest szmaragdowa, ciepła woda, a w dodatku unosimy się nad podłogą z drobnego, białego piasku. Widzami są nie tylko ludzie, ale przede wszystkim mieszkańcy cypryjskich wód: małe, zwinne kraby, kolorowe ryby i żółwie. Dla nich MUSAN to podwodny las, wypełniony drzewami, długimi, luźno wijącymi się pnączami, ocieniony parasolami liści. Wszyscy mają nadzieję, że już niedługo te obiekty nabiorą życia pełniąc rolę sztucznej rafy i domu dla morskich stworzeń. Krzysztof Flis A tymczasem możemy swobodnie nurkować dając równie swobodnie unosić się myślom i wyobraźni, powoli przesuwając się wśród rzeźb. Widzimy młode śpiące kobiety, które jednocześnie są korzeniami – podstawami smukłych roślin. Mijamy nastolatków, którzy obserwują świat wyłącznie przez oko kamery. Widzimy zamyślonego, eleganckiego mężczyznę, który wydaje się nie dostrzegać piękna świata w jakim przyszło mu żyć. Krzysztof Flis Nagle zaskakuje postać dziewczyny, z trudem dźwigającej na plecach zadowolonego starszego człowieka. I zasmuca bardzo przejmujący w swym wyrazie, mały płaczący chłopiec, na którego nikt nie zwraca uwagi. Jedną z bardziej urokliwych jest figurka dziewczynki z warkoczykami. Pierwowzór rzeźby, mała muza z równie uroczymi warkoczykami, uczestniczyła w otwarciu MUSAN. Krzysztof Flis To niezwykłe miejsce jest rzadkim połączeniem pasji, sztuki i natury. Znajduje się zaledwie trzy godziny lotu z Polski, i dostępne jest dla każdego. Dla tych nienurkujących – z pokładu łodzi z przeszklonym dniem, i dla tych którzy chcą spróbować podwodnej przygody w akwalungu. Morskie wody u wybrzeży Cypru zapraszają, a biletem wstępu jest wyłącznie ciekawość świata. #visitcyprus #Musan
JEŚLI MASZ 30 LAT bądź więcej, prawdopodobnie pamiętasz, co robiłeś w czasie, gdy usłyszałeś o atakach z 11 września 2001 r. To jeden z tych momentów niezacieralnych, z rodzaju gdzie-akurat-byłeś. W tym miesiącu obchodzimy 20. rocznicę tamtych wydarzeń, a ich data symbolizuje dzień, który stał się historycznym momentem zwrotnym i zapoczątkował najdłuższą wojnę we współczesnej historii USA. Dwa materiały w tym wydaniu magazynu poświęcone są echom 11 września. Jeden to raport z Afganistanu pokazujący stan kraju w momencie wycofywania się z niego amerykańskich wojsk. Wiele wskazuje na to, że historia zatoczy koło i znów do władzy dojdą tam talibowie. Drugi przedstawia zdjęcia z pozoru zwykłych przedmiotów – pary butów, zegarka, fotografii – które jednak wcale zwyczajne nie są. Pochodzą bowiem z gruzów World Trade Center w Nowym Jorku, pola w Shanksville w Pensylwanii oraz z Pentagonu w Arlington, w Wirginii, czyli miejsc, gdzie terroryści Al-Kaidy rozbili porwane samoloty, kreując w ułamkach sekund przerażający nowy świat. Maszyna, która uderzyła w Pentagon, należała do American Airlines. Był to lot 77, do Los Angeles. O 9.37 pięciu porywaczy uderzyło samolotem w zachodnią ścianę ikonicznego budynku, zabijając siebie, 59 pasażerów oraz 125 osób na ziemi. Wśród ofiar znalazło się osiem osób podróżujących na konferencję ekologiczną sponsorowaną przez National Geographic. Troje z nich – Bernard Brown, Asia Cottom i Rodney Dickens – miało po 11 lat. Każde z tych dzieci miało przyszłość, której obietnica nigdy nie zostanie zrealizowana. Dla każdego uczestnictwo w konferencji było wyróżnieniem. I każde, według napisanych wtedy ku ich pamięci słów, było mądre, zdeterminowane, życzliwe. 11 września zginęło też troje nauczycieli: Sara Clark, James Debeuneure i Hilda Taylor, którzy towarzyszyli uczniom. Sara, 65-latka, i jej narzeczony byli w trakcie przygotowań ślubnych. 58-letni James, ojciec i dziadek, lubił grać w golfa i kolekcjonował dzieła sztuki. Również 58-letnia Hilda, matka i babcia, uwielbiała gotować i pracować w swoim ogródku. Pozostali byli pracownikami National Geographic. Ann Judge, 49-latka, organizowała podróże po świecie naszym dziennikarzom. Joe Ferguson uwielbiał uczyć dzieci geografii. Miał 39 lat. Oddajemy hołd tym, których straciliśmy 20 lat temu, cytatem umieszczonym na Pentagon 9/11 Memorial: Zajmujemy tę ziemię, aby upamiętnić wydarzenia z 11 września 2001 r. Aby złożyć hołd 184 osobom, które straciły życie, ich rodzinom i wszystkim tym, którzy się poświęcają, abyśmy mogli cieszyć się wolnością. Nigdy nie zapomnimy. T E K S T: S U S A N G O L D B E RG
Cypr przed sezonem? Jest najpiękniejszy!
Słońce świeci tu przez 340 dni w roku, przyjemnie ciepło jest nawet zimą, ale to wiosną Cypr jest najpiękniejszy!
Jest wprawdzie jedną z największych wysp na Morzu Śródziemnym, ale bez przesady. Z jednego krańca Cypru na drugi można przejechać w kilka, a nie w kilkanaście godzin. Łączna długość linii brzegowej to raptem 648 km, tyle mniej więcej, ile wynosi odległość np. pomiędzy Zakopanem a Helem. Podróż autem jest więc świetnym sposobem na poznanie tej pięknej wyspy. W ciągu jednego dnia można dojechać z Larnaki i do Nikozji – ostatniej na świecie podzielonej stolicy – oraz do położonego na zachodzie kurortu Pafos, gdzie m.in. zachowały się wspaniałe starożytne mozaiki. Do tego drogi są świetne, a trasa widokowa ciągnąca się wzdłuż śródziemnomorskiego wybrzeża wzbudza zachwyt. Z wypożyczeniem auta na miejscu nie ma problemu. Skorzystałem z wypożyczalni Anemayia w Larnace. Prowadzi ją Helen, z pochodzenia Mołdawianka, która za męża ma Cypryjczyka. – Pamiętaj, że tu ruch jest lewostronny, a mandaty za przekroczenie prędkości bardzo wysokie – przestrzegała mnie Helen. Podczas załatwiania formalności słyszałem to kilka razy, ale jak się później okazało, przynajmniej o raz za mało. Różowe punkciki Mąż Helen podstawia mi auto na lotnisko w Larnace. Po lewej stronie, w drodze do hotelu Flamingo Beach, dostrzegam małe różowe punkciki na słonym jeziorze, w którym odbija się meczet Hala Sultan Tekke, jedno z najświętszych miejsc muzułmańskich na wyspie. Te punkciki to flamingi, które podobnie jak bogaci Brytyjczycy, Rosjanie i ostatnio chińscy deweloperzy upodobały sobie Cypr zimą i wczesną wiosną. Dawniej jezioro było ważnym źródłem soli dla Cypryjczyków. Ci zbierali ją, przemierzając wyschniętą latem nieckę na osiołkach. Tak było do lat 80. minionego wieku. Legenda mówi, że jezioro zawdzięcza swoje zasolenie św. Łazarzowi, który po tym, jak stara kobieta odmówiła mu jedzenia i picia, miał powiedzieć: „Aby twoje winorośle uschły, a jezioro było na zawsze słone”. Jednak naukowcy wyjaśniają, że woda przecieka z morza do jeziora przez porowatą skałę i stąd bierze się jej zasolenie. Na Cyprze właściwie wszystkie ważne miejsca mają – obok mniej lub bardziej udokumentowanych źródeł historycznych – swoje legendy. Np. skały Petra tou Romiou, sanktuarium w Koukli czy grota w pobliżu Polis – związane z prastarym kultem Afrodyty, która na Cyprze miała wyłonić się z morza. Są niezwykle malownicze, a historia zmieszana z mitem jak koktajl pobudza zmysły i wyobraźnię. Petra tou Romiou dzieli od Larnaki ok. 100 km, a od Pafos zaledwie 25 km. Jadąc, rozkoszuję się widokami, bo w okolicy starego Pafos rozciąga się najpiękniejszy fragment wybrzeża Cypru. Wapienne białe skały wynurzają się z morza i są wymarzonym tłem do romantycznych zdjęć. Przed letnim sezonem na kamienistej plaży Petra tou Romiou jestem ja i kilku innych plażowiczów. Tymczasem woda w morzu idealna do pływania. Ale samo pluskanie to za mało. Żeby pomóc losowi, trzeba wśród kamyków odnaleźć otoczaki w kształcie serc. Boska kąpiel Lubię cypryjskie plaże i mógłbym na nich spędzać całe dnie. Nie tylko z powodu błękitnej wody. Np. w zatoce Lara jest obszar lęgowy żółwi morskich: zielonych i karetta. Żeby się tutaj dostać, trzeba pokonać wyboistą krętą drogę. Nie ma żadnych oznaczeń, hoteli, restauracji czy nocnych klubów. Na plażach nie można też przebywać po zachodzie słońca, a od czerwca do sierpnia są one w ogóle zamknięte. Wtedy jest okres lęgowy żółwi. Jednak zamiast wylegiwać się na plaży, jadę do Łaźni Afrodyty za portem rybackim w Latsi niemal na krańcu półwyspu Akamas. Wiosną, kiedy wszystko kwitnie, jest tu zielono i żółto jak na polskich łąkach. Bujna roślinność porasta doliny i jary, a wybrzeża urywają się nagle i wpadają do morza. Słychać tylko szum fal, wokół nie ma żadnych domów, za to półwysep zamieszkują dzikie zwierzęta i stada kóz. Pachnie ziołami i mandarynkami, które na parkingu sprzedaje od lat ubrana na czarno Cypryjka. Z wysokiego skalistego wybrzeża rozpościera się kojący widok na morze – w kilku kolorach. Grota, w której kąpała się bogini i spotykała ze swym boskim kochankiem Adonisem, jest schowana w wąwozie wśród pnączy i wysokich eukaliptusów. Kąpiel w tym skalnym basenie ponoć odejmuje z metryki 10 lat, ale wchodzenie do wody jest zabronione. W drodze powrotnej do Larnaki, na przylądku Drepano, gdzie w czasach rzymskich były miasto i port, zaglądam do stojącego na szczycie urwiska kościółka św. Jerzego – patrona nieszczęśliwie zakochanych. Ale na szczęście w świątyni jest pusto. Na tarasie pobliskiej tawerny biorę łyk cypryjskiego słońca, jak mówi się o tutejszym specjale – słodkim winie commandaria – i zajadam grillowany ser halloumi. Poranna kawa u Pamfosa W mieście przesiadam się na rower wypożyczony w hotelu. Ścieżką rowerową i nadmorską promenadą dojeżdżam do centrum Larnaki. Parkuję przy cerkwi św. Łazarza i wypijam słodką poranna kawę z Pamfosem, starszym Cypryjczykiem, który w młodości był lotnikiem, a potem przez 50 lat wypiekał chleb. Przechwala się, że nawet tysiąc bochenków dziennie. Częstuje papierosami, opowiada o tureckiej inwazji w latach 70., o hucznym ślubie, dużej rodzinie, muzyce, galerii komunistów z całego świata jaką stworzył na jednej ze ścian swej przykurzonej knajpy i co jakiś czas uśmiecha się do plakatu z Brigitte Bardot przybitym do flagi Unii Europejskiej. Zaś po południu zaglądam do Efthymiosa Symeou, ceramika prowadzącego swoją pracownię przy ul. Akdeniz 18. Łatwą ją znajdziecie, bo uliczka odchodzi od promenady. Efthymios urodził się w Famaguście, mieście które dziś znajduje się po tureckiej stronie Cypru, tam też jeszcze przed turecką inwazją na wyspę, kończył technikum dekoratorstwa i sztuki ceramicznej. Potem kształcił się w Atenach i Sztokholmie, a na początku lat 90. powrócił na Cypr. Jeśli byliście w jakimkolwiek muzeum na wyspie Afrodyty i kupowaliście pamiątki, np. repliki pokazywanych tam figurek czy naczyń, to niemal na pewno stworzył je Efthymios. - Współpracuję z archeologami i specjalizuję się w replikach muzealnych i garncarstwie średniowiecznym. Kiedyś moje wyroby można było kupić w sklepach z pamiątkami, ale ich właściciele zaczęli sprowadzać hurtowe ilości wyrobów ceramicznych z Grecji i zaczęli coraz mniej płacić, rynek się załamał - opowiada i pokazuje swoje cudne wyroby z kaolinu (białej glinki). Dziś te unikaty można kupić tylko w sklepach muzealnych, ale w pracowni Efthymiosa, dostaniecie też misy, kubki i tańsze figurki. A jeśli będziecie mili ochotę, artysta pokaże wam, jak samemu stworzyć coś z porcelanowej glinki. Wieczorem zostaję na promenadzie i patrzę, jak słońce chowa się w morzu. Czuć chłód wieczoru. Czas ruszyć dalej. ________ DOJAZD Z Warszawy do Larnaki można polecieć linią lotniczą Wizz Air. Ceny biletów w dwie strony zaczynają się od ok. 350 zł; wizzair.com. Samoloty Wizz Air lądują na Cyprze dwa razy w tygodniu w poniedziałki i piątki. To idealne rozwiązanie dla tych, którzy chcieliby spędzić na wsypie weekend. W piątki samolot z lotniska Chopina odlatuje po godz. 16.00 i po trzech godzinach ląduje. W poniedziałki wylatuje do Polski o godz. 21.00. Na wyspie korzystałem z wypożyczalni Anemayia, za samochód na 3 dni poza sezonem zapłaciłem ok. 160 zł; anemayiacarsbikes.com. NOCLEG Polecam Flamingo Beach Hotel, który położony jest niecałe 10 minut jazdy od lotniska w Larnace, i kwadrans spacerem od centrum miasta. W hotelu (na dachu) jest niewielki basen, a do piaszczystej plaży Mackenzie jest 10 metrów - wystarczy przejść przez ulicę. Koszt wypożyczenia leżaka to 2,5 euro. Na plaży są też restauracje i kafejki, a największą atrakcją są lądujące i startujące tuż nad głowami plażowiczów samoloty. Za nocleg poza sezonem płaciłem 20 euro ze śniadaniem i obiadokolacją. W pokojach jest bezpłatny internet. flamingohotelcyprus.com W hotelu wypożyczyłem rower (6 euro/doba) i tak dojeżdżałem ścieżką rowerową i nowym deptakiem do centrum miasta.​ Autor: Michał Cessanis ###gallery-end###
Turecka północ, greckie południe. Wszystkie odcienie Cypru
Cypr Północny jest piękny niczym filmowa scenografia Baśni 1001 nocy. Jednak niełatwo zapomnieć o jego skomplikowanej historii.
Przy małej tureckiej kawie i grillowanym halloumi czytam sobie Szekspira. Dlaczego? W Famaguście rozgrywa się akcja Otella. W cytadeli broniącej portu Otello, dowódca weneckiej armii, zabija żonę Desdemonę, którą podejrzewa o zdradę. Jednak boję się ciebie, boś straszny, kiedy tak dziko przewracasz oczyma – szepce przerażona Desdemona. Po dokonaniu skończy się wahanie – mówi do siebie Otello i dusi nieszczęsną. Łyk kawy staje w mi gardle. Wiem, że to fikcja, ale Szekspir w połączeniu z widokiem, jaki mam przed sobą... Bezcenne! Już w XIII w. Famagusta zyskała miano najbogatszego ośrodka handlowego azjatyckiej części Morza Śródziemnego. W gotyckiej katedrze św. Mikołaja odbywały się koronacje królów. Ale też katedra nie do końca wygląda jak katolicka świątynia. Warosia, turystyczna dzielnica Famagusty, była niegdyś najpiękniejszą perłą Morza Śródziemnego. Porównywano ją do Las Vegas. Elizabeth Taylor kochała to miejsce. Brigitte Bardot także. Teraz wygląda jak Prypeć po wybuchu w Czarnobylu. Patrzę na pozbawione okien budynki, odrapane ściany i bajkowe plaże, które oddzielają to miasto duchów od morza. I wyobrażam sobie, jak mogły prezentowały się przed laty. Miasto jak z bajki Turcy panowali tu już od roku 1571, kiedy to wyspę zajęły wojska Imperium Osmańskiego. Potem losy mieszkańców: greckiej większości i tureckiej mniejszości, plotły się – nierzadko dramatycznie. W XIX w. wielu Cypryjczyków uczestniczyło w walce o niepodległość Grecji. Sporą popularnością cieszył się pomysł włączenia Cypru do powstałego właśnie greckiego państwa. Ostatecznie do tego nie doszło, wyspę opanowali Brytyjczycy. Od 1960 r. Cypr był niepodległy. Kolejny z ważnych epizodów w tej trudnej historii miał miejsce 14 lat później. Państwo rozdarła wojna, trwające od wieków napięcia eskalowały. Inwazja Turcji rozpoczęła okupację, prawie 160 tys. Greków uciekło, pozostawiając za sobą opuszczone domy i kościoły. W 1983 r. Turecka Republika Cypru Północnego proklamowała niepodległość, a nowy kraj uznała wyłącznie Turcja. Warosia znalazła się pomiędzy grecką i turecką częścią wyspy w strefie zdemilitaryzowanej. Powoli obracała się w ruinę, stając się rodzajem kontrowersyjnej atrakcji turystycznej. – Podczas osmańskiego podboju wyspy budowla ucierpiała i wkrótce została zamieniona na meczet Mustafy Lali Paszy. Na jednej z wież stanął minaret. Widzisz, na przykład w Hiszpanii dawne meczety były zamieniane na kościoły, a tu jest na odwrót – opowiada mi Yaren Cali, który zajmuje się historią wyspy. – Wiem, że wygląda to dość kontrowersyjnie, ale zachowała się rozeta nad wejściem. Podobno jeden z mistrzów murarskich został strącony z wieży katedry, żeby nigdy nie mógł wznieść już czegoś równie pięknego. Cypryjski gotyk jest znany na całym świecie, a katedra św. Mikołaja nazywana jest cypryjskim Reims. Trzeba przyznać, miasto wygląda bajkowo. Powstaje tu coraz więcej małych knajpek, owoce morza są wyśmienite, tylko upał jest morderczy jak twarde dłonie Otella. Na deszcz nie warto za bardzo liczyć. Murem podzielone Stolica Cypru Nikozja (gr. Lefkosia, tur. Lefkoşa) to jedyna podzielona stolica na świecie, z częścią turecką – północną, i grecką – południową, które dzieli strefa niczyja. Na wpół zburzone budynki pasa oddzielającego obie części wyspy sąsiadują z gwarnymi ulicami. Ot, taki berliński mur, tylko w trochę innym wydaniu. Północna część Cypru ma zupełnie inny klimat niż greckie południe. Mam odczucie, że „na dole” jest elegancko i wysublimowanie, tutaj natomiast nieco chaotycznie i prowincjonalnie. Nie burzą tego obrazka luksusowe hotele, których twórcy prześcigają się w nadawaniu im fantazyjnych kształtów. Chcąc nie chcąc, podczas włóczęgi oglądam te wytwory gigantomanii. Proszę bardzo: marmurowy kolos w kształcie greckiej świątyni. Białe kolumny, przestronne atrium. Dalej arka Noego, sporo kamienia, nowoczesny design. Jest też Kratos, kompleks z własnym portem, salą koncertową, basenami i kasynem, choć ja wolę jednak coś bardziej swojskiego. W Nikozji wynajmuję dżipa i razem z Yarenem jedziemy eksplorować Góry Pięciu Palców (tur. Beşparmak, gr. Pentadactylos). Niegdyś panorama wybrzeża pozwalała mieszkańcom wypatrywać wroga. Na jednym ze skalistych wierzchołków stoi zamek św. Hilariona. Tu jest moc! W rozgrzanych skałach wykute zostały schodki, które prowadzą do potężnego kompleksu. Przy wejściu najlepsza lemoniada na świecie, zimna, ze świeżych cytryn. Koi nieco w piekielnym żarze. Niezwykłe położenie zamku zauroczyło Walta Disneya. Podobno tutaj czerpał inspirację do projektu zamku Królewny Śnieżki. Jedna z legend wspomina, że Jan z Antiochii wyrzucił tutaj przez okno swoich najemników. Jak widać, tematy jak najbardziej szekspirowskie. Z zamku Hilariona ruszamy dalej przez góry, przez przypadek trafiam do monasteru św. Pantelej ona. Nie ma tu żywej duszy. Gdyby tu zabłąkał się np. Jan Jakub Kolski, z pewnością od razu zakochałby się w tym miejscu i zrobiłby tu film. W kościele stanowiącym centralną część całego kompleksu wpadające przez rzeźbione drzwi światło kładzie magiczne cienie. Nad oknami zamieszkały gołębie. Zieleń wdziera się między kamienie, zasłaniając dziury i odpadający tynk. Schody prowadzą już właściwie donikąd. – Jest tu wiele opuszczonych miejsc, dlatego niektóre wioski coraz częściej stają się mieszkaniem dla bogatych uciekinierów z Europy. Białe domki z widokiem na morze kupują Anglicy i Francuzi, którzy mają wolne zawody albo tyle pieniędzy, że życie nie sprawi im już żadnego zawodu – śmieje się Yaren. Obcokrajowcy lubią również brać śluby w opactwie Pokoju w Bellepais z XIII w. Ma to niejasny dla mnie związek z opowieścią o grzesznych mnichach, którzy miewali kochanki. Cypr Północny nazywany jest „najlepiej strzeżonym sekretem Morza Śródziemnego”. Mój przewodnik chce mi to za wszelką cenę udowodnić. W dawnym weneckim porcie Girne (gr. Kyrenia), pełnym jachtów i łodzi rybackich, znajdujemy cień i dziesiątki klimatycznych restauracji. Ponad nami piętrzą się potężne mury zamku Girne. Blisko stąd do popularnych hoteli, to również idealne miejsce na romantyczną kolację i zakupy. Jako poszukiwaczka „strzeżonego” jadę jednak dalej, na półwysep Karpaz. To miejsce dziewicze; w tutejszym parku narodowym mieszkają dzikie osły, na plażach zaś składają jaja żółwie. Trochę tu kolorów z Krety, trochę z amerykańskiej prerii. Jedyna droga prowadzi przez łagodne wzgórza z oliwkowymi drzewami, które schodzą do piaszczystych zatoczek. Złota Plaża jest tym rajskim miejscem, o którym marzy każdy podróżnik. Kilka kilometrów rozgrzanego piasku z malowniczymi wydmami. Atmosfera dekadencji. Sam koniuszek Karpazu kryje kolejną niespodziankę – monaster św. Andrzeja Apostoła. To jedno z najważniejszych miejsc kultu i pielgrzymek wiernych greckiego i cypryjskiego Kościoła prawosławnego. Znajduje się tu źródło świętej, uzdrawiającej wody, zaś w pięknie zachowanym wnętrzu stoją, wyglądające trochę jak lalki z horroru, woskowe figury. To dziękczynne wota. Tutaj właśnie odnajduję serce całej wyspy. Tu urzędowały jej dawne duchy, kiedy nie tlił się konflikt. Od czasu do czasu północ i południe usiłują się dogadać, turyści zaś wabieni idealną pogodą i niskimi cenami wolą zapomnieć o polityce na czas urlopu.
5 powodów, dla których warto wybrać się zimą na Cypr
Jeżeli zimą zatęsknimy za słońcem, na pewno znajdziemy je na tej wyspie. A oprócz ciepłych promieni czekają też...
1. Owoce morza Prócz słońca nic tak nie poprawia samopoczucia jak dobre jedzenie. Być na Cyprze i nie zjeść rybnego meze to błąd. Zanim jednak wbijemy widelec w pierwsze przystawki, miejmy świadomość, że będzie ich kilkanaście. Więc chociaż wszystko jest pyszne: sałata, oliwki, pasta z bakłażana, kraby, krewetki, grillowana ośmiornica – zostawmy miejsce na ryby, bo później będzie nam żal, że nie jesteśmy w stanie zjeść np. dorady. Rybne meze to na Cyprze klasyk, można też spróbować meze mięsnego (m.in. ser halloumi, kiełbaski i jagnięcina). 2. Lampka wina Do dobrego jedzenia nie może zabraknąć wina. Winnice rozlokowały się na południowych stokach gór Trodos. Chętnie uprawiana jest odmiana winorośli zwana xynisteri. To stary miejscowy szczep o białych owocach, który po latach zapomnienia powrócił do łask. Powstają z niego przyjemne wina, często nagradzane, jak np. te z winnicy Tsiakkas koło Pelendri. Grona xynisteri służą też do produkcji deserowego wina commandaria – jednego z najsłynniejszych cypryjskich produktów, świetnego na prezent – oraz mocnego alkoholu zivania. 3. Góry Trodos Słowiki nie pozwalają ci zasnąć w Platres – pisał Jorgos Seferis, pierwszy grecki laureat Nagrody Nobla w dziedzinie literatury. To właśnie w Platres – wiosce w górach Trodos, zaczęła się na początku XX w. rozwijać turystyka na Cyprze. Dzisiaj Platres jest największym ośrodkiem wypoczynkowym w górach. Łatwo stąd dojechać do działających tu zimą wyciągów narciarskich. Tutaj zaczynają się szlaki piesze i rowerowe. Blisko też do wioski Agros, gdzie tradycyjne cypryjskie słodycze, m.in. karidati i sudżukos, produkuje pani Niki Agathokleous. Blisko także do jedenastu starych i pięknych bizantyjskich kościołów wpisanych na listę UNESCO. I na Olympos, najwyższy szczyt Cypru, na którym greccy bogowie spędzali ponoć wakacje. Dziś, o bogowie!, można tam wjechać autem. 4. Plaże, dzikie plaże Jeżeli zatęskni się za morzem, najlepiej jechać na półwysep Akamas. To najdzikszy rejon wyspy, w dużej części chroniony przez park narodowy. Dlatego nie ma tu zwartej zabudowy hotelowej. Cypryjczycy na weekendy jeżdżą do miasteczka Latchi. Stąd statki płyną do pobliskich zatoczek, żeby turyści mogli się wykąpać w lazurowej wodzie. W czasie polskiej zimy temperatury na Cyprze osiągają ok. 20 stopni Celsjusza. Upałów nie ma, ale jest przyjemnie. 5. Ceny Koszty urlopu na Cyprze nie muszą być duże, zwłaszcza poza sezonem. Są spore szanse, że trafimy na niedrogie bilety lotnicze właśnie w okresie stycznia i lutego. Tanie loty oferuje Wizz Air i Ryanair. Z Polski to trzy godziny lotu.