Dobry, taki nie za zdrowy – nowe badania wskazują, że spożywanie słodzików może osłabiać zdolności poznawcze
Erytrytol, ksylitol, aspartam czy sacharyna – spożycie słodzików w Polsce stale rośnie, a wiele osób uważa je za zdrowszy zamiennik cukru. Ukazujące się obecnie badania przekonują jednak, że ich nadmierne spożycie może prowadzić nie tylko do zwiększenia ryzyka chorób, ale także do przedwczesnego starzenia się organizmu.
Badanie opublikowane w czasopiśmie „Neurology” przeanalizowało wpływ spożycia słodzików na zdolności poznawcze. Eksperyment trwał 8 lat i brał na tapet 7 najpopularniejszych niskokalorycznych zamienników cukru. Najpopularniejsze słodziki pod lupą naukowców Spożycie słodzików od dawna budziło wątpliwości zdrowotne, brakowało jednak długoterminowych badań. Brazylijscy naukowcy skupili się na tym, w jaki sposób ich nadużywanie może wpływać na organizm. Przeanalizowali 12 772 osoby z całej Brazylii, których losy obserwowali przez 8 lat. Ich średni wiek wynosił 52 lata. Zamienniki cukru, których dotyczyło badanie, to aspartam, sacharyna, acesulfam K, erytrytol, ksylitol, sorbitol i tagatoza. To te, które najczęściej występują w napojach gazowanych czy niskokalorycznych słodyczach. Zawartość słodzika w słodziku Naukowcy podzielili uczestników – pod względem ich preferencji żywieniowych dotyczących słodzików – na trzy różne grupy. Ta o najmniejszym spożyciu przyjmowała średnio 20 mg/dzień, a ta o najwyższym 191 mg/dzień. To mniej więcej tyle, ile w dwóch puszkach dietetycznej coli. Na początku i na końcu badania – po 8 latach – zbadano ich zdolności poznawcze: pamięć, język, szybkość myślenia czy płynność werbalną. Uwzględniono oczywiście wzrastający wiek i postępujące choroby. Zamienniki cukru postarzają organizm Okazało się, że ogólny spadek sprawności umysłowej u osób w grupie spożywającej najwięcej słodzików był aż od 62% szybszy! Byli mniej więcej o 1,6 roku starsi niż uczestnicy o najmniejszej podaży. Ci spożywający średnią ilość starzeli się o 35% szybciej. Spadek i postępujące starzenie zaobserwowano jednak głównie u osób poniżej 60. roku życia. Co ciekawe, starzenie postępowało szybciej u osób z cukrzycą, które dodatkowo spożywały wiele słodzików. Czym słodzić? Spadku zdolności poznawczych nie potwierdzono tylko w przypadku tagatozy. – Potrzebne są dalsze badania, aby potwierdzić nasze ustalenia i sprawdzić, czy inne zamienniki rafinowanego cukru, takie jak mus jabłkowy, miód, syrop klonowy czy cukier kokosowy mogą być skutecznymi alternatywami – mówi dr n. med. Claudia Kimie Suemoto z Uniwersytetu w São Paulo w Brazylii. Badanie jest niedoskonałe – badani musieli pamiętać o tym, co jedli – ale stanowi ważny krok w poznaniu tego, w jaki sposób słodziki wpływają na ludzki organizm. Szczególnie stosowane długoterminowo. Źródła: Neurology, medicalxpress Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Erytrytol może być poważnym zagrożeniem dla mózgu? Nowe badania nad słodzikiem
Popularny słodzik może uszkadzać komórki wyściełające naczynia krwionośne, a przez to zwiększać ryzyko udaru mózgu – wynika z najnowszych badań. Naukowcy nie mają jednak pewności, jak dużym zagrożeniem jest erytrytol. Co udało im się odkryć?
Spis treści: Nowe badania nad słodzikiem Kontrowersyjne wyniki i kłótnia naukowców Czym jest erytrytol? Chociaż erytrytol jest uważany za bezpieczny dla zdrowia przez organy regulacyjne – zarówno te z UE, jak i ze Stanów Zjednoczonych – w ostatnich latach ukazują się badania, które zdają się przeczyć tej tezie. Naukowcy pochylają się nad popularnym w Polsce słodzikiem, by zbadać jego wpływ na naczynia krwionośne. Dzięki temu uzyskują coraz więcej danych. Nowe badania nad słodzikiem W „Journal of Applied Physiology” ukazało się badanie, które zgłębiło kwestię zagrożeń dla zdrowia niesionych przez erytrytol. Wyhodowali oni w laboratorium ludzkie komórki śródbłonka wyściełające naczynia krwionośne mózgu, a następnie poddali je działaniu erytrytolu przez trzy godziny. Wykorzystali dawkę 30 gramów, czyli mniej więcej tyle, ile znajdziemy w półlitrowym opakowaniu lodów bez cukru. Wyniki? Po wyznaczonym czasie w komórkach zaobserwowano więcej oznak stresu: wolnych rodników, które postarzają komórki. Zaobserwowano także spadek poziomu tlenku azotu, które rozszerza naczynia krwionośne i wzrost endoteliny-1, która je zwęża. Stężenie innych enzymów również mogło wskazywać na zwiększone ryzyko udaru. Kontrowersyjne wyniki i kłótnia naukowców Nie wszyscy badacze są zgodni. Niektórzy zwracają uwagę na to, że eksperyment został przeprowadzony w kontrolowanym środowisku na izolowanych komórkach, a jego wyniki w przypadku żywego ludzkiego organizmu mogą być inne. Wpływ fizjologiczny na zdrowie człowieka spożywającego erytrytol wciąż nie jest do końca znany. Według autorów badania ich odkrycia dostarczają dodatkowych informacji na temat tego, jak podwyższony poziom erytrytolu może przyczyniać się do ryzyka udaru i pomagają w ujawnieniu związanych z tym mechanizmów. Coś już jednak wiadomo. W 2023 roku w prestiżowym czasopiśmie „Nature Medicine” ukazało się badanie, w którym wzięło udział 4000 osób ze Stanów Zjednoczonych i Europy. Udało się dzięki niemu powiązać wysoki poziom erytrytolu z ryzykiem zakrzepów krwi, udaru mózgu i zawału serca. Już wtedy Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) odradzała stosowania takiego słodzika, sugerując zwiększające się dzięki niemu ryzyko cukrzycy typu 2 czy chorób układu krążenia. Czym jest erytrytol? Erytrytol to organiczny związek chemiczny, bardzo popularny – również w Polsce –zamiennik cukru. Nie wszyscy wiedzą, że w odróżnieniu od syntetycznego aspartamu, który może wpływać na łaknienie, produkuje się go z… fermentowanej kukurydzy. W niewielkich ilościach wytwarza go nawet sam ludzki organizm. To popularny wybór u osób dbających o spożycie cukru i linię: erytrytol jest słodki, ale nie zawiera kalorii i ma znikomy wpływ na indeks glikemiczny. Warto jednak pamiętać, że według najnowszych badań jego nadmierne spożycie może mieć negatywne skutki dla zdrowia. Źródła: Journal of Applied Physiology; Live Science; Nature Medicine Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Odstawienie cukru korzystnie wpływa na twój organizm. Zmiany są widoczne już po kilku dniach
Ograniczenie konsumpcji cukru może zapewnić wiele zaskakujących korzyści dla zdrowia – od poprawy stanu skóry po zmniejszenie ryzyka cukrzycy. Te zmiany są zauważalne już w ciągu pierwszych dni lub tygodni.
Spis treści: Które cukry ci szkodzą? Jak ograniczenie spożycia cukru pomaga zachować zdrowie Zaskakujące pożytki z ograniczenia spożycia cukru Nawet tymczasowe odstawienie cukru może przynieść korzyści Jak ograniczyć ilość cukru w diecie Większość z nas wie, że spożywanie zbyt dużej ilości cukru raczej nam nie służy. Konsumpcja tego składnika to czynnik ryzyka otyłości, stłuszczenia wątroby, cukrzycy typu 2, chorób serca czy nowotworów. Nic dziwnego, że cukier plasuje się w czołówce większości list nałogów, z którymi warto zerwać. Okazuje się jednak, że ograniczenie ilości cukru w diecie nie tylko pomaga uniknąć zagrożeń związanych z jego nadmiernym spożyciem. Ma także inne, zaskakujące zalety – a na ich efekty nie trzeba wcale długo czekać. Zdaniem Amy Goodson, dyplomowanej dietetyczki z Dallas, należą do nich: poprawa nastroju, zdrowsza skóra i zęby, poprawa zdolności poznawczych, a nawet wydolności organizmu. Jak zagwarantować sobie takie korzyści? Dlaczego pewnymi cukrami powinniśmy przejmować się bardziej niż innymi? Co możesz zrobić, by już dziś zmniejszyć spożycie tego składnika? Które cukry ci szkodzą? Po pierwsze, musimy zrozumieć, że nie każdy cukier jest szkodliwy. Istnieje ogromna różnica między cukrami (inaczej węglowodanami) naturalnie występującymi w pokarmach a cukrami dodanymi. Do cukrów naturalnie występujących w żywności należy choćby glukoza w pieczywie, fruktoza w owocach (i wielu rodzajach warzyw) czy laktoza w mleku. Nie tylko dostarczają one energii, ale także przydają słodyczy i smaku. Zachęcają nas do spożywania pokarmów zawierających cenne witaminy, minerały i składniki odżywcze. Korzyści, jakich dostarczają te substancje, z nawiązką rekompensują skutki konsumpcji cukrów. Weźmy mango. Mało który owoc zawiera więcej cukru od niego – ponad 20 g w średniej wielkości sztuce. Mango dostarcza nam też jednak białka, wapnia, żelaza, magnezu, potasu, witaminy C. I co najważniejsze – mnóstwa błonnika, który spowalnia wchłanianie cukru i pomaga organizmowi uporać się z tym składnikiem, jak wyjaśnia Alice Lichtenstein, badaczka z Jean Mayer USDA Human Nutrition Center on Aging na Tufts University. Innymi słowy: owszem, zjadasz mnóstwo cukru, ale równocześnie dostarczasz swojemu ciału wielu niezbędnych składników odżywczych, a także błonnika, który sprawia, że cukier jest wchłaniany powoli. Minimalizuje to skoki poziomu cukru we krwi i sprzyja równomiernemu wykorzystaniu energii. Natomiast cukry dodane to te „dodawane do żywności i napojów podczas ich przetwarzania, gotowania lub przed podaniem na stół” – wyjaśnia Goodson. Zgodnie z zaleceniami nie powinniśmy ich spożywać więcej niż 30 g dziennie. W składach produktów spożywczych możesz znaleźć aż 260 nazw najróżniejszych cukrów dodanych (każdy składnik, którego nazwa kończy się na -oza lub zaczyna od słowa „syrop”, to cukier). Dodaje się je jako konserwanty, w celu zwiększenia objętości lub zmiany tekstury, a najczęściej – aby dosłodzić często niezdrowe i wysokoprzetworzone produkty i poprawić ich smak. Najgorzej działają na nas te cukry, które szybko zamieniają się w tkankę tłuszczową: fruktoza, sacharoza (cukier stołowy) oraz syrop glukozowo-fruktozowy. Co gorsza, pokarmy z cukrami dodanymi nie dostarczają nam istotnych ilości jakichkolwiek witamin, składników mineralnych ani błonnika, które równoważyłyby ów dodatek. – To dlatego cukry dodane nazywa się często „pustymi kaloriami”. Dostarczają one kalorii pozbawionych wartości odżywczych – wyjaśnia Katherine Zeratsky, dyplomowana dietetyczka z Mayo Clinic. Jak ograniczenie spożycia cukru pomaga zachować zdrowie Zagrożeń wynikających ze spożywania nadmiernej ilości cukrów dodanych jest wiele i są one poważne. Należy do nich zwiększone ryzyko chorób autoimmunologicznych, takich jak choroba Crohna czy stwardnienie rozsiane, nadciśnienia, a także aż kilkunastu nowotworów. Z badania, którego wyniki opublikowano w 2023 r. na łamach czasopisma naukowego „BMC Medicine” wynika, że już 5-procentowe zwiększenie spożycia cukrów dodanych skutkuje 6-procentowym wzrostem ryzyka chorób serca i aż 10-procentowym wzrostem ryzyka zawału. Te szkodliwe konsekwencje wynikają po części z tego, że cukier, którego nie spalimy jako źródła energii, odkłada się jako tłuszcz. – Skutkuje to zwiększeniem masy ciała oraz insulinoopornością, co prowadzi do cukrzycy, otyłości i innych problemów – wyjaśnia Elaine Hon, dietetyczka kliniczna ze Stanford Health Care. Goodson dodaje, że nadmierne spożycie cukru może prowadzić także do odkładania się tłuszczu w wątrobie. Przyczynia się to do powstawania zwłóknień i upośledza funkcjonowanie tego kluczowego narządu. Schorzenie takie nazywa się stłuszczeniem wątroby. Cukry dodane dostarczają też pożywienia szkodliwym bakteriom jelitowym, co może skutkować przewlekłymi stanami zapalnymi i zachwianiem równowagi w organizmie. – Procesy te są łączone z wieloma zaburzeniami psychicznymi – twierdzi Uma Naidoo, psychiatrka żywieniowa z Massachusetts i autorka książki „Dieta dla zdrowia psychicznego”. Zaskakujące pożytki z ograniczenia spożycia cukru Wyeliminowanie cukrów dodanych z diety lub ograniczenie ich spożycia nie tylko pomoże ci ustrzec się wszystkich tych groźnych przypadłości. Poprawi także twoją jakość życia. Zmniejszenie spożycia cukru redukuje bowiem wytwarzanie szkodliwych związków – końcowych produktów tzw. zaawansowanej glikacji, określanych także angielskim skrótem AGEs. Ich wysoki poziom jest związany z przedwczesnym starzeniem się i chorobami przewlekłymi, takimi jak choroba Alzheimera. – Gdy cukry dodane trafią do organizmu, mogą łączyć się z tłuszczami lub białkami, takimi jak kolagen czy elastyna. Przyczynia się to do starzenia się skóry: utraty przez nią elastyczności czy powstawania zmarszczek – wyjaśnia Jen Messer, dyplomowana dietetyczka i przewodnicząca New Hampshire Academy of Nutrition and Dietetics. To tylko jeden z powodów, dla których – jak wykazano – ograniczenie spożycia cukru poprawia zdrowie twojej skóry. Z innego badania wynika, że cukier wpływa na jakość snu, powodując nadmierną stymulację mózgu. To sprawia, że trudniej nam zasnąć. Jego zbyt duże spożycie skutkuje też gwałtownymi spadkami poziomu cukru we krwi, które wybudzają nas, gdyż odczuwamy wtedy pragnienie, głód albo potrzebę skorzystania z toalety. Ponieważ cukier może blokować w mózgu substancje sprzyjające kontrolowaniu emocji, ma on także wpływ na twój nastrój. Hon twierdzi, że to m.in. dlatego ograniczenie spożycia cukrów dodanych może „zmniejszać ryzyko depresji”, a także obniżać poziom stresu. – Ograniczenie spożycia cukrów dodanych może również poprawić kondycję za sprawą stabilizowania poziomu glukozy we krwi – dodaje Goodson. Nawet tymczasowe odstawienie cukru może przynieść korzyści Największe korzyści daje oczywiście wyeliminowanie cukrów dodanych z diety lub zmniejszenie ich spożycia na zawsze. Ale nawet tymczasowe ograniczenie konsumpcji tego składnika może ci pomóc. – W badaniu na niewielkiej próbie nastoletnich chłopców cierpiących na stłuszczenie wątroby wykazano, że już po ośmiu tygodniach stosowania diety ubogiej cukry nastąpiła u nich poprawa stanu tego narządu – twierdzi Zeratsky. Walter Willett, profesor epidemiologii i żywienia z Harvard T.H. Chan School of Public Health, dodaje, że ograniczenie spożycia cukrów dodanych może „błyskawicznie” zmniejszyć ryzyko cukrzycy typu 2. – Mówimy o zmianach zauważalnych już w ciągu dni lub tygodni, nie miesięcy czy lat – twierdzi. Zmniejszenie spożycia cukru przed egzaminem może również poprawić pracę twojego umysłu. Dowiedziono bowiem, że cukier upośledza koncentrację. Z innych badań wynika, że substancja ta blokuje w mózgu receptory związane z procesami pamięciowymi. Nawet krótkotrwałe ograniczenie spożycia cukrów dodanych może ci też pomóc uniknąć gwałtownych spadków cukru i zmniejszyć ogólne łaknienie cukru. – A to sprawia, że łatwiej ci będzie na dłuższą metę utrzymać odpowiedni poziom energii i zdrowsze nawyki żywieniowe – podsumowuje Goodson. Jak ograniczyć ilość cukru w diecie Aby skorzystać ze wszystkich tych dobrodziejstw, zacznij od ustalenia, w jakich produktach spożywasz za dużo cukrów dodanych. – Zdecydowanie najważniejszym krokiem jest unikanie napojów gazowanych i innych zawierających cukry dodane albo picie ich bardzo rzadko – radzi Willett. Jedna butelka Coca-Coli o pojemności 500 ml zawiera 53 g dodanego cukru, czyli niemal dwukrotnie więcej, niż dzienny limit zalecanego spożycia tego składnika dla większości z nas. Z diety należy też eliminować słodycze (czekolada mleczna w ponad połowie składa się z cukru) i mocno dosładzane sosy, takie jak ketchup (22 g cukru na 100 g). Messer dodaje, że warto wyrobić sobie nawyk sprawdzania zawartości cukrów dodanych w tabelach na opakowaniach produktów. Dietetyczka proponuje również stopniowe ograniczanie ilości cukru w samodzielnie przygotowywanych potrawach lub zastępowanie go przyprawami: cynamonem, gałką muszkatołową, wanilią albo esencją migdałową. – Dodają one smaku bez użycia cukru – przekonuje. – Dzięki drobnym, ale konsekwentnym zmianom, zmierzającym do zmniejszenia spożycia cukru, poczujesz się lepiej. Będziesz mieć więcej energii i poprawisz swój stan zdrowia: i na krótką metę, i w dłuższej perspektywie – podsumowuje Goodson. Źródło: National Geographic tłumaczenie Bartek Kaftan
Jedzenie cukru postarza? To może być prawda w przypadku kobiet
Unikanie słodyczy i wszystkich pokarmów zawierających cukier może wpływać na nasz wiek biologiczny. Badanie z udziałem kobiet wykazało, że dieta bogata w witaminy i minerały, za to uboga w cukier, sprzyja „odmładzaniu” organizmu na poziomie komórkowym.
W tym artykule: Na jakiej jesteś diecie? Pokarmy bogate w cukier Jedzenie cukru postarza Liczba ludności na Ziemi rośnie – do końca tego wieku może być nas już 10 miliardów. Jednocześnie jednak społeczeństwa się starzeją. W 2050 roku na świecie będzie 1,5 mld 65-latków i osób starszych. Zmiana w strukturze społecznej szczególnie dotknie kraje Zachodu, ale również Chiny. Trend ten jest znany naukowcom od dawna. Badacze od kilkunastu lat głowią się już nie tylko nad tym, jak przedłużyć nam życie, ale również nad tym, co zrobić, by ostatnie dekady życia ludzi upływały w zdrowiu. To wymagało opracowania zupełnie nowych mierników. Obok wieku metrykalnego pojawiło się więc pojęciu wieku biologicznego, opisujące stopień zużycia organizmu. Z punktu widzenia nauki – i nas samych – coraz mniej istotne staje się, ile mamy lat metrykalnie. A coraz bardziej, w jakim stanie znajduje się nasz organizm. Na jakiej jesteś diecie? Tempo starzenia się biologicznego można przyspieszyć, spowolnić, a nawet cofnąć. W tym tygodniu opublikowano badania sugerujące, że ten ostatni efekt może powodować przejście na dietę wegańską. Wczoraj zaś naukowcy z Uniwersytetu Kalifornijskiego w San Francisco opublikowali wyniki badań pokazujące, że na wiek biologiczny kobiet ogromny wpływ ma spożywanie cukru. W badaniach wzięły udział mieszkanki Północnej Kalifornii w wieku średnio 39 lat. Wśród 342 uczestniczek były osoby zarówno białe, jak i czarne. Naukowcy pobrali im krew, oceniając tzw. metylację DNA. Tak określa się epigenetyczne modyfikacje DNA, wpływające na ekspresję genów, jednak bez ingerowania w kod genetyczny. Analizując proces metylacji można, w uproszczeniu, ocenić, jak bardzo „młode” są nasze komórki. Uczestniczki eksperymentu zostały również poproszone o opis swojej diety. Naukowcy oszacowali, jak bardzo jest ona zbliżona do klasycznej diety śródziemnomorskiej oraz do diety szczególnie bogatej w antyoksydanty i substancje o działaniu przeciwzapalnym. Zaliczono do nich witaminy A, C, B12 i E, kwas foliowy, selen, magnez, błonnik pokarmowy oraz izoflawony. Pokarmy bogate w cukier Oddzielnie policzono, ile uczestniczki spożywały cukru. Okazało się, że średnio było to 61,5 grama dziennie. Przy tym rozbieżność była spora – niektóre kobiety wraz z posiłkami spożywały nawet 300 gramów cukru dziennie. Co istotne, naukowcy uwzględnili produkty, do których cukier dodawany jest przemysłowo, jak słodzone gazowane napoje czy pieczywo. Nie zaś np. owoce, zawierające naturalną fruktozę. Co się okazało? Im bardziej dieta kobiet była zbliżona do diety śródziemnomorskiej i bogatej w antyoksydanty, tym ich komórki wydawały się młodsze. Efekt niszczyło jednak jedzenie cukru. Te kobiety, które jadły dużo pokarmów z cukrem, na poziomie komórkowym starzały się szybciej niż pozostałe, nawet jeśli poza tym trzymały się zdrowej diety. Nowe dowody na korzyści z diety bezmięsnej. Wegetarianizm chroni przed rakiem – wynika z badań Wegetarianizm, weganizm, psecowegetarianizm, fleksitarnianizm – te sposoby żywienia mogą zapobiegać nowotworom. Kluczowe jest ograniczenie spożycia mięsa. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/nowe-dowody-na-korzysci-z-diety-bezmiesnej-wegetarianizm-chroni-przed-rakiem-wynika-z-badan-fot-creative-touch-imaging-ltd-nurphoto-via-getty-images-57649cf.jpeg" width="938" height="626" alt="Nowe dowody na korzyści z diety bezmięsnej. Wegetarianizm chroni przed rakiem – wynika z badań (Fot. Creative Touch Imaging Ltd./NurPhoto via Getty Images)" title="Nowe dowody na korzyści z diety bezmięsnej. Wegetarianizm chroni przed rakiem – wynika z badań (Fot. Creative Touch Imaging Ltd./NurPhoto via Getty Images)" /> Jedzenie cukru postarza – Wiedzieliśmy, że wysoki poziom dodanych cukrów wiąże się z gorszym metabolizmem i sprzyja chorobom prawdopodobnie bardziej niż jakikolwiek inny czynnik dietetyczny – stwierdziła Elissa Epel, współautorka badań. – Teraz wiemy też, że u podstaw tej zależności leży przyspieszone starzenie epigenetyczne. Jest to prawdopodobnie jeden z wielu sposobów, w jaki nadmierne spożycie cukru ogranicza zdrową długowieczność – dodała badaczka. Na szczęście efekt ten jest odwracalny. – Może być tak, że wyeliminowanie 10 gramów dodatku cukru dziennie jest równoznaczne z cofnięciem zegara biologicznego o 2,4 miesiąca, jeśli tylko zmiana w diecie zostanie utrzymana dłużej – dodaje Barbara Laraia, współautorka pracy. I podkreśla, że chcąc promować jedzenie sprzyjające długowieczności trzeba skupić się na pokarmach bogatych w składniki odżywcze, jednak – koniecznie – ubogich w cukier. Źródła: JAMA Network Open, University of California San Francisco, Live Science. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Czy czekolada jest zdrowa? Spożywali ją już Majowie, do dziś jest doceniana
Czy czekolada jest zdrowa? – na przestrzeni ostatniego dziesięciolecia pojawiło się wiele publikacji medycznych i dietetycznych przypuszczalnie potwierdzających takie jej działanie. Niemal wszystkie przytaczane w nich badania dotyczą jednak tylko jednego jej rodzaju.
W tym artykule: Masło kakaowe, czyli cukiernicza rewolucja Czekolada czekoladzie nierówna Co jest zaklęte w ziarnie kakao? Czy czekolada jest zdrowa? Alkaloidy w czekoladzie Nowe badania na temat czekolady Co zawiera ziarno kakaowe? Ponad połowę ciężaru przetworzonych i pozbawionych łupiny nasion stanowi tłuszcz, jakkolwiek proporcje zmieniają się w zależności od odmiany kakaowca oraz warunków wzrostu. Masło kakaowe, czyli cukiernicza rewolucja Tłuszcz otrzymywany dzięki poddaniu ziarna mechanicznej obróbce metodą wynalezioną w zeszłym stuleciu przez van Houtena nosi nazwę masła kakaowego. Z pozostałych makuchów kakaowych robi się kakao. Masło kakaowe stanowi cenny towar, ponieważ oprócz roli, jaką odgrywa w produkcji wysokowartościowej czekolady, znajduje wiele zastosowań w przemyśle kosmetycznym i farmaceutycznym. Właściwością, która czyni je użytecznym, jest to, że rozpuszcza się w temperaturze nieco poniżej ciepłoty ludzkiego ciała oraz bardzo wolno jełczeje. Co do kulinarnych funkcji masła kakaowego, to wszystko zależy tutaj od dobrej woli wytwórcy czekolady. Jeżeli zależy mu na czekoladzie wysokiej jakości, dodaje on masło kakaowe do innej wysokowartościowej czekolady w trakcie produkcji, by podniosło ono smak wyrobu. Czasami dodaje się podwójną ilość masła, by masa była bardziej gładka, ale prawdziwi koneserzy zwracają większą uwagę na zawartość kakao. Czekolada czekoladzie nierówna Wytwórca, który ma niezupełnie uczciwe intencje, produkuje to, co szanujący się chocolatiers nazywają „wyrobem czekoladopodobnym”. Jedynie w 15 procentach składa się on z kakao (podczas gdy czekolada naprawdę wysokiej jakości miewa aż do 70 procent kakao). Pozostałe składniki to cukier, mleko w proszku oraz tańszy stały tłuszcz roślinny. Cenne masło kakaowe sprzedaje się pod postacią innych wyrobów. Osiemnasto- i dziewiętnastowieczne książki kucharskie ciągle ostrzegają przed fałszowaną czekoladą. Zamiast kakao dodawano najrozmaitsze substancje, poczynając od pyłu ceglanego po minię. Masło kakaowe zastępowano tańszym olejem ze słodkich migdałów, szpikiem kostnym lub smalcem. Miejmy nadzieję, że przynajmniej pył ceglany i minia nie kryją się w naszej czekoladzie. Co jest zaklęte w ziarnie kakao? Oprócz tłuszczu każde ziarno kakaowe zawiera poniżej 10 procent białka i skrobi. Jednak to pozostałe setki składników ziarna powodują tak zróżnicowane opinie o czekoladzie. Są one do tego stopnia odmienne, że czasami można by się nie domyślić, że dwie osoby piszą o tym samym. Kiedy oznajmiają, że „czekolada zawiera to czy tamto”, często nie mamy pojęcia, czy chodzi im o zawartość surowych nasion kakaowca, przetworzonego ziarna, czy może nasion określonej odmiany; o zwykły batonik czy o kuwerturę zawierającą wysoki procent masła kakaowego, która pokrywa wysokiej klasy wyrób. Czy czekolada jest zdrowa? Właściwie literatura dotycząca rzeczywistego składu kakao przywodzi na myśl opowieść o ślepcach, którzy opisywali słonia. Poglądy medycyny na czekoladę są bardzo zróżnicowane. Niektórzy lekarze uważają ją za środek antydepresyjny, wchodzący w reakcje z żeńskimi hormonami i wywołujący przez to przedmiesiączkowe łaknienie czekolady. Czekolada jak piwo? Teraz to możliwe Piwo-lada? Czemu nie! Wszystko za sprawą specjalnych odmian drożdży, które zagnieżdżają się w fermentującym kakao. Inni jednak nie dostrzegają tych skutków. Najobszerniejszą pracą medyczną poświęconą czekoladzie jest wydana w 1990 roku książka francuskiego lekarza Hervé Roberta „Les vertus thérapeutiques du chocolat”. Ku swemu zadowoleniu nie znajduje on potwierdzenia opinii, że czekolada może być przyczyną tak nieprzyjemnych dolegliwości, jak migrena, trądzik, otyłość i próchnica. Przeciwnie: okazuje się, że kofeina, teobromina, serotonina i fenyloetyloamina, które zawiera czekolada, czynią z niej środek tonizujący, antydepresyjny, działający przeciwstresowo i wzmagający odczuwanie przyjemności, łącznie z przyjemnością płynącą z uprawiania seksu. Serotonina jest wytwarzanym przez mózg hormonem poprawiającym nastrój. Fenyloetyloamina przypomina inne substancje odpowiedzialne w mózgu za zmiany nastroju. Przyszłe badania być może wykażą, czy czekolada naprawdę działa jak afrodyzjak. Opinia ta sięga czasów podboju Meksyku przez Europejczyków; czy jednak kiedykolwiek istniała na świecie rzecz nadająca się do jedzenia, która w swoim czasie nie cieszyłaby się gdzieś podobną opinią? Wiadomo, że dwie z substancji wymienionych przez doktora Roberta, stanowiące 1 do 2 procent wagi kakao, mają wpływ na fizjologię człowieka, choć wywołują skutki niezupełnie takie, jakie opisał. Są to alkaloidy, a dokładniej metyloksantyny – kofeina i teobromina. Alkaloidy w czekoladzie Czym są alkaloidy? To substancje pochodzenia roślinnego, skomplikowane pod względem składu chemicznego, które występują u około 10 procent roślin na świecie. Nie jest jasne, jakie korzyści ewolucyjne rośliny czerpią z ich istnienia. W reakcjach z kwasami alkaloidy tworzą sole i mają wpływ na fizjologię spożywających je zwierząt. Dwunożne zwierzęta gonią zapamiętale za niektórymi z nich. Dwa alkaloidy, które zawdzięczają czekoladzie jej amatorzy w Starym Świecie, to teobromina oraz bardziej znana kofeina. Teobromina występuje w świecie roślin dość skąpo: jedynie u dziewiętnastu gatunków, należących w większości do rodziny zatwarowatych (Sterculiaceae) i marzanowatych (Rubiaceae). Znajduje się ona, obok kofeiny, w pochodzących z Afryki orzeszkach kola, które użyczyły swej nazwy – i alkaloidu – najpierw jednemu, a potem całej rodzinie napojów orzeźwiających. Teobrominę zawiera osiem gatunków z rodzaju Theobroma, podobnie jak Camellia sinensis, z której robi się herbatę, oraz sześć gatunków z rodzaju Coffea, łącznie z krzewem kawowym. A także ostrokrzew paragwajski (Ilex paraguariensis), źródło yerba mate – kolejnego napoju dodanego przez Nowy Świat do zestawu napitków zawierających alkaloidy – południowoamerykańskiej herbaty, którą z okutej srebrem tykwy trzeba pić za pomocą srebrnej rurki z dziureczkami. Nowe badania na temat czekolady Na przestrzeni ostatniego dziesięciolecia pojawiła się znacząca liczba publikacji medycznych i dietetycznych oraz doniesień medialnych na temat przypuszczalnie prozdrowotnego wpływu czekolady. Niemal wszystkie przytaczane w nich badania dotyczą czekolady ciemnej, a nie mlecznej. Ciemna czekolada to niewiarygodnie złożona substancja, zawierająca ponad pięćset, a niewykluczone, że nawet siedemset różnych składników (dlatego właśnie nigdy nie udało się jej sztucznie zsyntetyzować). Oddziaływanie większości z nich na ciało człowieka pozostaje nieznane – dlatego właśnie wobec tego rodzaju rewelacji należałoby zachować zdrowy sceptycyzm. Przede wszystkim dobra wiadomość jest taka, że ciemna czekolada – jak powiedziałby Hipokrates – „po pierwsze – nie szkodzi”, przynajmniej ludziom. Zawiera ona bardzo mało kofeiny: w zwykłej, ważącej sto gramów tabliczce dobrej czekolady, czyli takiej, która zawiera co najmniej 50 procent miazgi kakaowej, jest tego alkaloidu tylko tyle, ile w filiżance kawy americano. To prawda, że masło kakaowe składa się głównie z tłuszczów nasyconych, ale są to w większości trójglicerydy kwasu stearynowego, które – jak wykazano – nie mają wpływu na poziom cholesterolu we krwi. Nie ma bezpośredniego związku między jedzeniem czekolady a rozwojem chorób serca. Ciemna czekolada nie wywołuje cukrzycy, próchnicy zębów czy trądziku ani nie powoduje bólów głowy, co jej się czasami przypisuje. Jeżeli zaś chodzi o otyłość u tak zwanych czekoladoholików, to jest ona prawdopodobnie skutkiem nadmiernego spożywania czekolady mlecznej, która zawiera dużo cukru, w połączeniu z pozbawionym ruchu stylem życia. Teobromina, drugi występujący w czekoladzie alkaloid, podobno poprawia nastrój; wiadomo też, że rozszerza naczynia krwionośne, działa pobudzająco oraz moczopędnie. Łatwo przyswajalna dla człowieka, nawet w dużych ilościach, jest szkodliwa (a nawet śmiertelnie trująca) dla psów i kotów. U małych i średnich zwierząt wywołuje konwulsje i potrafi nawet doprowadzić do śmierci. Należy zawsze dbać, żeby nie miały one nigdy dostępu do ciemnej czekolady w żadnej postaci. Jak ostrzegają Nathaniel Bletter i Douglas C. Daly, „doniesienia o leczniczych właściwości panaceum w postaci czekolady należy traktować z pewną dozą sceptycyzmu”. Niemniej ciemna czekolada prawdopodobnie jest dla człowieka dobra. Niewątpliwie tak właśnie uważali starożytni Majowie: ich królewscy władcy podczas uczt konsumowali ogromne ilości czekolady, a jak wynika z danych archeologicznych, byli znacznie zdrowsi i żyli o wiele dłużej od swoich pozbawionych czekolady poddanych. To jest przedruk z książki autorstwa Michael Douglas Coe, Sophie Coe pt. „Prawdziwa historia czekolady”, której premiera odbędzie się 15 maja 2024 r. Tytuł, śródtytuły i skróty pochodzą od redakcji.
Podatek cukrowy działa. Po jego wprowadzeniu znacząco zmniejszył się odsetek otyłych dziewcząt
Podatek cukrowy zwiększył ceny słodzonych napojów. Nowe badania pokazują, że uchronił też przed otyłością tysiące dziewcząt.
W tym artykule: Rola cukrów w diecie Dlaczego słodzone napoje są szkodliwe Podatek cukrowy pomaga zwalczać otyłość Podatek cukrowy w Polsce Wprowadzenie podatku cukrowego w Wielkiej Brytanii w 2018 r. wiązało się z 8-procentowym zmniejszeniem otyłości wśród dziewcząt w wieku 10–11 lat. Największy efekt zaobserwowano u osób mieszkających na obszarach najbiedniejszych. Taki wniosek płynie z badań opublikowanych w czasopiśmie naukowym „PLOS Medicine”. Przeprowadził je zespół kierowany przez Ninę Rogers z University of Cambridge School of Clinical Medicine. Rola cukrów w diecie Cukier prosty zwany glukozą to dla nas podstawowe „paliwo”. Potrafimy ją uzyskać z praktycznie każdego pokarmu, w tym z innych cukrów. Np. z popularnego cukru spożywczego, czyli sacharozy, która jest połączeniem cukrów prostych: glukozy i fruktozy. Ale gdy cukrów prostych mamy za dużo, zaczynamy gromadzić zapasy. Czyli tłuszcz, którego potem trudno się pozbyć i który zwiększa ryzyko chorób. Najgroźniejsza dla zdrowia jest fruktoza. Nasz organizm przerabia ją na tłuszcz bardzo szybko. Fruktoza wręcz „przestawia” cały metabolizm organizmu na produkcję tłuszczu. Czy można objadać się cukrem bez szkody dla zdrowia? U Grenlandczyków pozwala na to rzadka mutacja Część mieszkańców Grenlandii może jeść cukier, nie tyjąc ani nie chorując od tego. Pozwala im na to wariant genetyczny występujący u kilku procent tamtejszej populacji. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/5b3ebf160d0c11e2222f97b78681cf2f539eb638-eb58385.jpeg" width="912" height="700" alt="Czy można objadać się cukrem bez szkody dla zdrowia? U Grenlandczyków pozwala na to rzadka mutacja (fot. Getty Images)" title="Czy można objadać się cukrem bez szkody dla zdrowia? U Grenlandczyków pozwala na to rzadka mutacja (fot. Getty Images)" /> Kiedyś łatwo przyswajalne związki cukrowe były dla nas dostępne tylko w owocach, a i tam w małych dawkach. Słodki smak kojarzył się naszym przodkom ze zdrowym jedzeniem, obfitującym w kalorie i witaminy. Jeszcze w średniowieczu cukier był towarem luksusowym, sprowadzanym z odległych krajów, w których uprawiano trzcinę cukrową. Potem stopniowo taniał. Przyczyniło się do tego odkrycie, że można go produkować z buraków cukrowych (pod koniec XVIII wieku) czy z kukurydzy (w latach 70. XX wieku). Ta ostatnia jest źródłem tzw. syropu glukozowo-fruktozowego, którym dziś dosładza się niemal wszystko. Dlaczego słodzone napoje są szkodliwe Napoje gazowane i soki są często sztucznie dosładzane sacharozą albo syropem glukozowo-fruktozowym. Ten ostatni można znaleźć w podanym drobnym druczkiem składzie większości napojów gazowanych. Jedna szklanka może wówczas zawierać ponad 20 proc. naszej dziennej dawki cukrów prostych, uznawanej za bezpieczną według obowiązujących norm. Co gorsza, cukier w formie płynnej nie daje nam poczucia sytości, ponieważ bardzo szybko przechodzi przez nasz układ pokarmowy. A to sprzyja sięgnięciu po kolejną szklankę napoju i przejadaniu się. Natomiast, wbrew powszechnej opinii, cukier nie wywołuje nadpobudliwości u dzieci. Sztuczne słodziki, wbrew pozorom, nie są lepszym rozwiązaniem. Niskokaloryczne substancje słodzące oszukują nasz organizm. Kiedy wiążą się z receptorami na języku, informują mózg, że otrzymamy dużą dawkę energii. Jednak potem ta energia – czyli glukoza we krwi – się nie pojawia. Sztuczne słodziki mogą „oduczyć” nasz mózg kojarzenia słodyczy z kaloriami. W ten sposób produkty „light” mogą sprawić, że zjemy więcej innych, naprawdę kalorycznych pokarmów. Podatek cukrowy pomaga zwalczać otyłość Wskaźniki otyłości u dzieci w Anglii wzrosły w ostatnich dziesięcioleciach. W 2020 r. około 10% dzieci w wieku 4–5 lat i 20% dzieci w wieku 10–11 lat cierpiało na otyłość. Ten problem narasta także w Polsce. W latach 80. XX wieku dotyczył mniej niż 10% dzieci i młodzieży, na początku tego stulecia już 15%. Dziś co czwarty młody Polak waży zbyt dużo, a otyłość diagnozowana jest u 13%. chłopców i 5%. dziewczynek. Istnieją mocne dowody na to, że otyłości sprzyja spożywanie słodzonych napojów. "Powinniśmy ostrzegać przed mięsem, jak przed cukrem" - alarmują dietetycy Mięso przyczynia się do rozwoju otyłości w takim samym stopniu, jak cukier, i na równi z nim odpowiada za światową epidemię tej choroby - uważają naukowcy z Australii. W kwietniu 2018 r. wszedł w życie brytyjski podatek od napojów bezalkoholowych (SDIL). Miał on zachęcić producentów do zmniejszenia zawartości cukru w napojach. Naukowcy z Cambridge wykorzystali powtarzane regularnie pomiary dotyczące ponad miliona dzieci w angielskich szkołach podstawowych. Uczniowie w wieku 4–5 oraz 10–11 lat byli obserwowani w okresie od września 2013 do listopada 2019. Naukowcy porównali odsetek otyłości przez 19 miesięcy po wprowadzeniu SDIL z prognozowanymi wskaźnikami. U dziewcząt w wieku 10–11 lat wskaźnik otyłości spadł o 1,6 punktu procentowego. Odpowiada to względnemu zmniejszeniu wskaźników otyłości o 8%. Oznacza to, że rocznie udało się ochronić przed otyłością ponad 5 tys. dziewcząt z tej grupy wiekowej. U chłopców w wieku 10–11 lat nie zaobserwowano ogólnej zmiany wskaźników otyłości. Podobnie było w przypadku młodszych dzieci. – Nasze odkrycia sugerują, że brytyjski podatek doprowadził do pozytywnych skutków zdrowotnych w postaci zmniejszenia poziomu otyłości u dziewcząt w wieku 10–11 lat. Potrzebne są nowe strategie, aby zmniejszyć częstość występowania otyłości wśród dzieci w wieku szkolnym, a zwłaszcza starszych chłopców i młodszych dzieci – podkreślają autorzy badań. Podatek cukrowy w Polsce W 2021 r. podatek cukrowy wprowadzono także w Polsce. Jego część stała wynosi 50 gr za litr napoju i dodatkowo 10 gr za litr napoju z tauryną lub kofeiną. Do tego naliczane jest 5 gr za każdy gram cukru powyżej poziomu 5 gr na 100 ml. Z tytułu tego podatku do budżetu ma trafiać ok. 2 mld zł rocznie. W grudniu 2022 r. pojawiły się jednak informacje, że podatek cukrowy nie ograniczył sprzedaży słodzonych napojów w Polsce. Źródło: PLoS Medicine, Biznes.gov.pl
Czy można objadać się cukrem bez szkody dla zdrowia? U Grenlandczyków pozwala na to rzadka mutacja
Część mieszkańców Grenlandii może jeść cukier, nie tyjąc ani nie chorując od tego. Pozwala im na to wariant genetyczny występujący u kilku procent tamtejszej populacji.
W tym artykule: Wyjątkowa mutacja w DNA daje „odporność” na cukier Niedobór enzymów trawiących cukier może dawać objawy chorobowe Cukier – jak szkodzi zdrowiu? Fruktoza – dlaczego jest taka niebezpieczna? Cukier zasłużenie cieszy się złą sławą wśród dietetyków i lekarzy. Jego najpowszechniejsza forma, czyli sacharoza, fatalnie wpływa na zdrowie człowieka. Oczywiście jeśli spożywamy jej duże dawki. Część specjalistów uważa, że taki cukier należałoby kompletnie wyeliminować z diety. Są jednak ludzie, którym sacharoza prawie zupełnie nie szkodzi. To niektórzy z rdzennych mieszkańców Grenlandii. Odkryli to duńscy naukowcy, których pracę opublikowało czasopismo „Gastroenterology”. Wyjątkowa mutacja w DNA daje „odporność” na cukier Badacze z Uniwersytetu w Kopenhadze odkryli, że u części populacji Grenlandii występuje specyficzna mutacja genetyczna. Wykrywa się ją u 2–3 proc. mieszkańców tej wyspy, która formalnie jest częścią Danii. WHO wie, co powinniśmy jeść, żeby żyć dłużej i nie chorować. Tylko dwie diety europejskie to gwarantują Światowa Organizacja Zdrowia poleca brać przykład ze Skandynawów i mieszkańców rejonu Morza Śródziemnego. Oczywiście chodzi o dietę. Mutacja dotyczy enzymu o nazwie sacharaza-izomaltaza. Jest on odpowiedzialny za trawienie cukrów w jelicie cienkim. Sacharaza odpowiada za rozkładanie sacharozy, czyli popularnego cukru spożywczego. Osoby z mutacją mają wrodzony niedobór sacharazy-izomaltazy. W efekcie cukier nie wchłania się u nich z jelit do krwi. – Żywią się nim natomiast bakterie jelitowe, wytwarzające octan. To krótkołańcuchowy kwas tłuszczowy o ciekawych właściwościach. Wcześniejsze badania wykazały, że octan zmniejsza apetyt, zwiększa tempo metabolizmu i poprawia działanie układu odpornościowego – wyjaśnia Mette K. Andersen, główna autorka badania. Niedobór enzymów trawiących cukier może dawać objawy chorobowe Efekty niedoboru sacharazy-izomaltazy u Grenlandczyków są imponujące. – Osoby z tą mutacją mają niższy wskaźnik BMI i masę ciała, mniejszą zawartość tkanki tłuszczowej w organizmie (zwłaszcza w rejonie brzucha), niższy poziom cholesterolu i są generalnie zdrowsze niż reszta populacji – wylicza prof. Anders Albrechtsen z Uniwersytetu w Kopenhadze. Odkryto bakterię, która pomoże nam schudnąć Bakteria, która znajduje się w jelitach, może zapobiec otyłości oraz cukrzycy typu 2 - to wyniki badań, opublikowane w Proceedings of the National Academy of Sciences. Uczeni podejrzewają, że mutacja ta pojawiła się na Grenlandii, ponieważ tamtejsza ludność przez wiele stuleci miała bardzo mało cukru w diecie. – Jej podstawą było mięso ryb, fok, waleni i reniferów, z niewielkim dodatkiem produktów roślinnych. W takiej sytuacji enzym służący do trawienia cukrów nie był zbyt przydatny – mówi prof. Albrechtsen. W efekcie u części populacji doszło mutacji i niedoboru. Warto jednak pamiętać, że niedobór sacharazy-izomaltazy jest też uważany za chorobę. Bywa ona czasami nazywana „efektem Eskimosa”. Po zjedzeniu cukru pojawiają się objawy takie jak: ból brzucha, wzdęcia, biegunka. – Jednak u Grenlandczyków z mutacją takie dolegliwości występują tylko w wieku dziecięcym. Potem, jak sądzimy, bakterie jelitowe dostosowują się do obecności cukru w pokarmach i potrafią go przetwarzać na inne związki chemiczne – tłumaczy prof. Torben Hansen z Uniwersytetu w Kopenhadze. Cukier – jak szkodzi zdrowiu? Duże ilości cukru w diecie bardzo źle wpływają na metabolizm człowieka. Sprzyjają nadwadze i otyłości, cukrzycy typu 2 oraz chorobom układu krążenia, takim jak miażdżyca i nadciśnienie tętnicze. Niestety, dla większości z nas smak cukru jest bardzo przyjemny. Dla naszych przodków kojarzył się on z dojrzałymi owocami, bogatymi w cenne składniki odżywcze. WHO alarmuje. Epidemia otyłości w Europie będzie narastać Ponad 60 proc. mężczyzn i blisko połowa kobiet w Polsce ma nadwagę lub otyłość. Ten sam problem dotyka co trzeciego chłopca w wieku szkolnym i co piątą dziewczynkę - wynika z badań Inst... Cukier działa też niekorzystnie na zdrowie jamy ustnej. Żyjące w niej bakterie żywią się cukrem i wytwarzają kwaśne substancje, uszkadzające szkliwo zębów. Tak dochodzi do próchnicy. Warto pamiętać, że przed tą chorobą nie chroni niedobór sacharazy-izomaltazy, występujący u mieszkańców Grenlandii. Fruktoza – dlaczego jest taka niebezpieczna? Sacharoza, czyli nasz „domowy” cukier, składa się w równych proporcjach z glukozy i fruktozy. Ta ostatnia w niewielkich ilościach występuje naturalnie w owocach i to ona nadaje cukrowi jego apetyczną słodycz. Kukurydziany syrop glukozowo-fruktozowy (HFCS) też jest mieszanką fruktozy i glukozy w proporcjach 55 do 45 proc., a i efekty zdrowotne sacharozy i HFCS wydają się podobne. "Powinniśmy ostrzegać przed mięsem, jak przed cukrem" - alarmują dietetycy Mięso przyczynia się do rozwoju otyłości w takim samym stopniu, jak cukier, i na równi z nim odpowiada za światową epidemię tej choroby - uważają naukowcy z Australii. Glukoza to podstawowe „paliwo” dla naszych komórek. Natomiast fruktoza w dużych dawkach jest bardzo szkodliwa. Organizm szybko przerabia ją na tkankę tłuszczową. Jej nadmiar, zwłaszcza w okolicach brzucha – tzw. tłuszcz trzewny – sprzyja wielu groźnym chorobom. Źródła: Gastroenterology, Københavns Universitet
Kilka wieków temu (według legend około 590 lat) niewielka apteka w stolicy Estonii wyprodukowała lek “na poziom cukru we krwi oraz złamane serce” o charakterystycznym, migdałowym smaku. Dzisiaj jest to znany na całym świecie marcepan
Szybko stał się on przysmakiem Estończyków. Apteka nadal istnieje, a kilka budynków dalej znajduje się muzeum marcepanu oraz kawiarnia, które kultywują tradycję. Muzeum Marcepanu „Kalev” w Tallinie powinno być punktem obowiązkowym wycieczek do stolicy Estonii. O miano miejsca wynalezienia marcepanu walczą Tallin oraz niemiecka Lubeka. Niemiecka fabryka jest popularniejsza, ale Estończycy twierdzą, że apteka przy placu Ratuszowym w Tallinie rozpoczęła produkcję wcześniej. Spory te tak naprawdę dotyczą jedynie Europy, ponieważ już kilka wieków wcześniej marcepan wytwarzali Persowie. Muzeum Marcepanu „Kalev” usytuowane jest przy placu Ratuszowym – sercu tallińskiej Starówki. Z zewnątrz wygląda skromnie, co może zmylić przechodniów. Pokój muzealny prezentuje całą historię, jak lek produkowany w aptece w średniowieczu stał się później popularną słodyczą. Znajdziemy tu wystawę ponad 200 marcepanowych figur i wypieków, tworzonych przy pomocy stuletnich form. Goście mogą oglądać proces tworzenia marcepanowych obrazów, a także sami je pomalować według własnego uznania. Pracujący dla fabryki i muzeum niemal 60 lat Otto Kubo opowie ciekawostki związane z historią zakładu, a po zwiedzaniu zaprosi do pokoju kawiarnianego. „Maiasmokk” („Łasuch”) jest najstarszą kawiarnią w Estonii – działa w tym samym miejscu od 1864 roku. To przytulne miejsce oferuje świeże wypieki i ciastka oraz pyszne, ręcznie robione cukierki. Wnętrze kawiarni, niezmienione od niemal stu lat, zapewnia wyjątkową atmosferę. Muzeum Marcepanu „Kalev” nie jest jedynym na Starym Mieście w Tallinie miejscem poświęconym temu przysmakowi. Na ulicy Pikk (Długiej) mieści się sklep, w którego piwnicy znajdziemy zbiór rzeźb. Warto rzucić okiem, jak prezentują się popiersia Eddiego Murphy’ego, Madonny czy Marilyn Monroe zrobione z marcepanu, a nie z wosku.
Stewia, ziele słodyczy. Czy zdetronizuje cukier?
Pochodzące z Ameryki Południowej zioło robi furorę wśród fanatyków zdrowego odżywiania i... łasuchów.
Przyjmijcie, proszę, załączonych kilka liści rośliny niedawno odkrytej w Paragwaju przez dra Bertoniego, włoskiego biologa – pisał o stewii w 1901 r. w Bulletin of Miscellaneous Information Cecil Gosling, konsul w Asuncion w Paragwaju. Roślina ta, prawdopodobnie znana Indianom od stu lub więcej lat, a której sekretu swoim zwyczajem wiernie strzegli, rośnie na wyżynach Amambai i niedaleko źródeł rzeki Monday; mówi się, że dalej na południe się jej nie spotka. (...) Indianie nazywają ją Caaí-ehe, czyli słodkie ziele – kilka liści wystarczy, by osłodzić filiżankę mocnej herbaty lub kawy – oraz na przyjemny aromat. Jej odkrywca jednak sądzi, że Caaí-ehe nie ma związku z właściwościami sacharyny i cukru – czytamy dalej. To jedna z pierwszych wzmianek o stewii. Niedługo potem na jej punkcie oszalała światowa prasa, przemysł cukrowniczy pokładał w niej wielkie nadzieje. Szybko jednak okazało się, że roślina – choć wygląda jak chwast – jest wymagająca i nie przyjmuje się byle gdzie. Po stu latach badań wiadomo, że stewia ma jedne z lepszych właściwości smakowych jako słodzik, a uzyskane z niej białe kryształki (stewiozydy) są 100–300 razy słodsze niż cukier. Naukowcy sądzą, że ma ona ogromny potencjał na rynku żywności ekologicznej. Co więcej – niedawno okazało się, że obniża poziom glukozy we krwi u chorych na cukrzycę typu 2. Stewii używa się od wielu lat w Japonii, w USA od roku 2007, a w Europie – od końca grudnia 2011 r. Czy spełnią się marzenia wizjonerów sprzed 100 lat i stewia przyjmie się powszechnie? Zobaczymy. Paulina Szczucińska
Cukier potrafi połechtać nasze podniebienie i sprawić wiele przyjemności. Może jednak także uzależnić i stać się przyczyną wielu poważnych chorób. A wygląda tak niewinnie i słodko...
Na początku była Nowa Gwinea. To tu 10 tys. lat temu udomowiono trzcinę cukrową. Mieszkańcy zrywali i żuli jej łodygi, wyczekując eksplozji przyjemności na języku. W mitach Nowej Gwinei cukier był uznawany za eliksir leczący wszelkie choroby i poprawiający nawet najgorszy nastrój. W jednej z tych opowieści pierwszy człowiek uprawia miłość z łodygą trzciny, dając tym początek całej ludzkiej rasie. Podczas religijnych ceremonii kapłani sączyli słodką wodę ze skorupy kokosa (dziś w tej roli w świętych ceremoniach występuje puszka coca-coli). Z początku cukier wędrował powoli, z wyspy na wyspę, aż ok. roku 1000 p.n.e. dotarł na kontynent azjatycki. Trzeba było 500 lat, by w Indiach nauczono się go przerabiać na proszek stosowany jako lek na wszystko: bóle głowy, kłopoty żołądkowe, impotencję... Przez wieki rafinacja cukru pozostawała jednak sekretem przekazywanym uczniom przez mistrza. Kolejne stulecie zawiodło ten przysmak do Persji, gdzie władcy zadziwiali swoich gości bogactwem słodyczy. Sytuacja zmieniła się z chwilą, gdy jakieś półtora wieku później rejon ten podbili Arabowie. Ponieśli ze sobą i wiedzę o cukrze, i miłość do niego. To było jak chluśnięcie farbą w wirujący wiatrak: kraj po kraju, wszędzie, gdzie niesiono wiarę w Allaha, przywożono też cukier. Sidney Mintz w swojej książce Słodycz i władza pisze: Gdziekolwiek podążali, Arabowie wieźli ze sobą cukier, zarówno produkt, jak i technologię jego wyrobu. Mówi się, że cukier podążał za Koranem. Muzułmańscy władcy uczynili z cukiernictwa sztukę, której szczytem był marcepan. Mielone z cukrem migdały rzeźbiono w fantazyjne kształty, które miały świadczyć o bogactwie kalifatu. XV-wieczny autor opisuje np. marcepanowy meczet zamówiony przez kalifa. Meczet najpierw podziwiano, potem się w nim modlono, na koniec biedni go zjedli. Arabowie ze sztuki rafinacji cukru uczynili przemysł. W skwarze plantacji, dymie rafineryjnych pieców i hałasie żaren pracowali jeńcy wojenni i biedota. W Europie najpewniej pierwszymi miłośnikami cukru zostali brytyjscy i francuscy krzyżowcy, którzy ruszali na Wschód, by odbić Ziemię Świętą z rąk niewiernych. Trzcina nie nadaje się jednak do uprawy w klimacie umiarkowanym. Do rozkwitu wymaga tropikalnych warunków: dużo ciepła i deszczu. Początkowo na europejski rynek cukier trafiał zatem jedynie jako produkt handlu z muzułmanami. Był tak drogi, że klasyfikowano go jako przyprawę i stać nań było wyłącznie szlachtę. Wraz z rozprzestrzenianiem się Imperium Osmańskiego w XV w. handel ze Wschodem stawał się jednak coraz bardziej niebezpieczny. Dla zachodnich elit, będących już pod wpływem słodkiego zaklęcia, pozostawało niewiele opcji: poprzestać na niewielkich wytwórniach na południu Europy, pobić Turków albo... poszukać nowych źródeł cukru. W szkole czasy te nazywamy epoką wielkich odkryć. Poszukiwania nowych lądów i wysp zaprowadziły Europejczyków na krańce świata. Były to też, i to w niemałym procencie, poszukiwania terenów, na których można by uprawiać trzcinę cukrową. W 1425 r. portugalski książę znany potomnym jako Henryk Żeglarz wysłał sadzonki trzciny na Maderę wraz z grupą osadników. Niedługo potem uprawę przeniesiono na inne nowo odkryte wyspy na Atlantyku: Zielonego Przylądka i Kanaryjskie. Gdy w 1493 r. Krzysztof Kolumb wyruszył na swoją drugą wyprawę do Nowego Świata, też zabrał ze sobą trzcinę cukrową. Tak zaczęła się era wielkich trzcinowych plantacji na Karaibach, niewolnictwa, a z czasem ogromnych rafinerii na obrzeżach miast ze szkła i stali, masowej konsumpcji, grubych dzieciaków i otyłych rodziców. Niewolnicy słodyczy Kolumb zasadził pierwsze łodygi trzciny cukrowej na Hispanioli, w miejscu, które kilka wieków później nie przez przypadek stało się miejscem wielkiego buntu niewolników. Wystarczyło kilka dekad, by cukrowe młyny zmieniły krajobraz Kuby i Jamajki, gdzie wykarczowano deszczowe lasy, a miejscową ludność wybito, wyniszczono chorobami lub zagnano w niewolę. Najefektywniejszy model produkcji stworzyli Portugalczycy, przekształcając Brazylię w centrum rodzącego się przemysłu, gdzie ponad 100 tys. niewolników w pocie czoła wytwarzało tysiące ton cukru. W miarę jak trzciną obsadzano coraz to większy areał, cena cukru spadała. W miarę jak spadały ceny, rósł popyt. Ekonomiści określają taką sytuację jako cykl wzrostu z dodatnim sprzężeniem zwrotnym, a bardziej kolokwialnie – jako spiralę sukcesu, choć nie jest to termin, którego chciałoby się użyć, gdy jest się po niewłaściwej stronie barykady. W połowie XVII w. cukier z luksusowej przyprawy, takiej jak gałka muszkatołowa czy kardamon, zmienił się w produkt żywnościowy najpierw dostępny dla klasy średniej, a następnie i dla biedoty. Nim nastał wiek XVIII, cukier wszedł w pełną symbiozę z niewolnictwem. Co kilka lat kolonizowano nową wyspę – Portoryko, Trynidad – karczowano ją i obsadzano cennymi łodygami. Gdy zabrakło rdzennej ludności, plantatorzy zastępowali ją niewolnikami z Afryki. Po zebraniu trzciny i jej przetworzeniu cukier ładowano na statki i wysyłano do portów Europy. Tam wymieniano go na towary, które następnie trafiały na zachodnie wybrzeże Czarnego Lądu i stawały się walutą, za którą kupowano jeszcze więcej niewolników. Do 1807 r., gdy w Wielkiej Brytanii zakazano handlu żywym towarem, w ramach tego handlowego trójkąta wywieziono do Ameryki ponad 11 mln Afrykanów, z czego ponad połowa trafiła właśnie na plantacje trzciny. Zdaniem Erica Williamsa, polityka i historyka z Trynidadu, niewolnictwo nie wynikało z rasizmu; rasizm był raczej jego konsekwencją. Afrykanie nie trafiali do niewoli dlatego, że ich oprawcy uznawali ich za istoty niższe; ich „niższość” służyła usprawiedliwieniu zniewolenia, które na wczesnych etapach rozwoju cukrowego przemysłu było konieczne dla powodzenia tego biznesu. Pierwszym brytyjskim „lądem cukru” była wyspa Barbados. Bezludna, gdy 14 maja 1625 r. odkrył ją angielski kapitan, w krótkim czasie zapełniła się cukrowniami, hacjendami plantatorów i barakami niewolników. Z początku uprawiano tam tytoń i bawełnę, ale ich miejsce szybko zajęła cukrowa trzcina. W ciągu stulecia wyjałowiła pola i sprawiła, że lustro podziemnych wód znacznie się obniżyło. Co ambitniejsi plantatorzy wynosili się z Barbadosu w poszukiwaniu kolejnych kawałków lądu, które mogliby eksploatować. W 1720 r. koronę królowej cukru przejęła Jamajka. Dla każdego Afrykanina życie na tych tropikalnych wyspach było piekłem. Miliony ginęły na polach, w cukrowniach lub podczas prób ucieczki. Stopniowo grzech niewolniczego handlu zaczynano odczuwać i w Europie. Reformatorzy błagali o abolicję; gospodynie domowe bojkotowały uprawianą rękoma niewolników trzcinę. W Kandydzie Woltera niewolnik bez ręki i nogi tak wyjaśnia swoje kalectwo: Gdy podczas pracy w cukrowni wciągnie ci palec w żarna – obcinają ci rękę; gdy próbujesz uciekać – obcinają nogę; mnie przytrafiło się i jedno, i drugie. To cena, jaką płacimy, byście wy w Europie mogli jeść cukier. Mimo kontrowersji popyt nie malał. Dla swojej epoki cukier był tym, czym dla nas ropa. W roku 1700 przeciętny Anglik zjadał 1,8 kg rocznie. Sto lat później – już 8,2 kg. W 1870 r. jego kochający słodycze wnuk rok w rok wcinał 21 kg cukru. Czy to dość? A gdzieżby! W 1900 r. średnie spożycie białych kryształów wzrosło do 45 kg rocznie. Wystarczyło 30 lat, by światowa produkcja cukru dosłownie eksplodowała, z 2,5 mln do ok. 12 mln ton. Dziś przeciętny Amerykanin zjada co roku 35 kg czystego cukru, Polak aż 39 kg. Kto dziś wyląduje na Barbadosie, może zobaczyć cukrowe dziedzictwo: zrujnowane młyny z resztkami drewnianych skrzydeł wciąż obracających się z wiatrem niczym wskazówki zegarów odmierzających miniony czas; wyblakłe posiadłości o dawno minionej świetności; drogi, które wznoszą się i opadają wśród wzgórz, ale nigdy nie tracą z oczu morza; hotele, w których pompuje się w turystów rum i konfitury; i wreszcie tych kilka przetwórni, które nadal wytłaczają z trzciny słodki, lepki syrop i przerabiają go na białe kryształki. Gdy stałem wewnątrz rafinerii, a wokół mnie uwijali się mężczyźni w kaskach, mój wzrok padł na ręcznie wykonany napis: modlitwę z prośbą o mądrość, ochronę i siłę do zbiorów. Winowajca Za każdym razem, gdy poznaję jakąś chorobę i szukam jej pierwotnej przyczyny, trafiam na cukier – mówi Richard Johnson, nefrolog z University of Colorado w Denver. Siedzimy w jego gabinecie w mieście Aurora w stanie Kolorado. – Dlaczego dziś 1/3 dorosłych na świecie ma wysokie ciśnienie, podczas gdy w 1900 stwierdzano je ledwie u 5 proc.? – pyta. – Dlaczego w 1980 r. na cukrzycę chorowało 153 mln ludzi, a dziś liczba diabetyków urosła do 347 mln? Dlaczego coraz więcej ludzi jest otyłych? Moim zdaniem jednym z winowajców, być może najważniejszym, jest cukier. Już w 1675 r., gdy zachodnia Europa przeżywała pierwszy cukrowy boom, Thomas Willis, lekarz, jeden z założycieli Brytyjskiego Towarzystwa Królewskiego, odnotował, że mocz osób dotkniętych cukrzycą smakuje niezwykle słodko, jakby był przepojony miodem albo cukrem. 250 lat później Haven Emerson z Uniwersytetu Columbia zauważył, że wyjątkowo wyraźny wzrost liczby zgonów z powodu cukrzycy między rokiem 1900 a 1920 zbiegł się w czasie ze wzrostem spożycia cukru. W latach 60. XX w. brytyjski ekspert ds. żywienia, John Yudkin, przeprowadził serię eksperymentów na zwierzętach i ludziach, wykazując, że dieta bogata w cukier prowadzi do wzrostu we krwi stężenia tłuszczu i insuliny – czynników ryzyka choroby wieńcowej i cukrzycy. Wyniki jego prac utonęły jednak w chórze głosów innych specjalistów, którzy za rosnące wskaźniki otyłości i chorób serca obwiniali głównie cholesterol, a pośrednio dietę bogatą w nasycone tłuszcze. W efekcie w codziennej amerykańskiej diecie jest dziś mniej tłuszczu niż 20 lat temu, a mimo to odsetek otyłych mieszkańców tego kraju rośnie. Głównym powodem takiego stanu rzeczy jest – według Johnsona, ale i innych ekspertów – cukier, zwłaszcza fruktoza. Sacharoza, czyli nasz „domowy” cukier, składa się w równych proporcjach z glukozy i fruktozy. Ta ostatnia w niewielkich ilościach występuje naturalnie w owocach i to ona nadaje cukrowi jego apetyczną słodycz. Kukurydziany syrop glukozowo-fruktozowy (HFCS) też jest mieszanką fruktozy i glukozy w proporcjach 55 do 45 proc., a i efekty zdrowotne sacharozy i HFCS wydają się podobne. Johnson wyjaśnił mi, że glukoza jest metabolizowana w całym organizmie, fruktoza tymczasem – głównie w wątrobie. Jeśli jesz za dużo cukru, zwłaszcza w szybko przyswajalnej postaci, czyli np. jako cukierki i słodzone napoje, wątroba rozkłada fruktozę i przerabia ją na tłuszcze zwane trójglicerydami. Część z nich pozostaje w wątrobie, która z czasem ulega stłuszczeniu i przestaje wydajnie pracować, jednak większość przedostaje się do krwi. Stopniowo podnosi się ciśnienie, a tkanki stają się oporne na insulinę. Trzustka reaguje na to, produkując coraz więcej i więcej tego hormonu, by utrzymać organizm we właściwym stanie. W końcu łasuchów dopada jednak tzw. zespół metaboliczny charakteryzujący się otyłością (szczególnie typu jabłko), wysokim ciśnieniem i innymi zmianami metabolicznymi, które o ile się ich nie powstrzyma prowadzą do cukrzycy typu 2 i zwiększonego ryzyka zawału serca. Niedawno do głosów przestrzegających przed nadmiarem cukru w diecie dołączyła American Heart Association. Jej zdaniem cukier to nadmiar pustych kalorii bez wartości odżywczej, ale według Johnsona i jego kolegów to co najmniej niedopowiedzenie. Nadmiar cukru to nie tylko puste kalorie; to trucizna. – Nie ma to nic wspólnego z kaloriami – mówi endokrynolog Robert Lustig z University of California w San Francisco. Johnson podsumował ogólnie znane fakty tak: – Amerykanie są grubi, bo za dużo jedzą i za mało się ruszają, a za dużo jedzą i za mało się ruszają, bo są uzależnieni od cukru. On nie tylko ich tuczy, ale też, po początkowym wyrzucie, pozbawia energii i sprawia, że zalegają na kanapach przed telewizorami jak wieloryby wyrzucone na brzeg. Rozwiązanie? Przestać jeść tyle cukru. Kłopot w tym, że dziś niezwykle trudno jest unikać cukru, co zresztą jest jedną z przyczyn tak szybkiego wzrostu jego spożycia. Wytwórcy używają cukru, by dodać smaku produktom pozbawionym wcześniej tłuszczu po to, by wydawały się zdrowsze. Tak jest np. z beztłuszczowymi ciastami, które często zawierają mnóstwo dodatkowego cukru. Na początku był owoc Jeśli cukier jest dla nas tak zabójczy, czemu go pożądamy? W skrócie: zastrzyk cukru pobudza w mózgu te same ośrodki przyjemności co kokaina i heroina. Do pewnego stopnia tak działają wszystkie smaczne rzeczy (dlatego są smaczne!), ale cukier wywiera szczególnie wyraźny efekt. Pod tym względem jest narkotykiem. Powstaje jednak pytanie: dlaczego ewolucja naszego mózgu sprawiła, że reaguje przyjemnością na substancję potencjalnie toksyczną. Zdaniem Johnsona odpowiedź tkwi w naszej małpiej przeszłości, kiedy chrapka na fruktozę mogła być kluczem do przetrwania. Dawno, dawno... jakieś 22 mln lat temu, małpy hasały w koronach afrykańskich lasów deszczowych. Żywiły się dostępnymi przez cały rok owocami bogatymi w naturalne cukry, a wokół nich trwało niekończące się lato. Pewnego dnia, powiedzmy 5 mln lat później, przez ten rajski ogród powiał jednak zimny wiatr. Morza się cofnęły, a polarne czapy – rozrosły. Z fal wynurzył się skrawek lądu, mielizna, po której kilka najbardziej głodnych przygód małp wywędrowało z Czarnego Lądu. Pędząc koczownicze życie, przemierzały bezbrzeżne puszcze, które pokrywały całą Eurazję. Niestety ochłodzenie postępowało i wiecznie zielone owocowe sady ustąpiły miejsca sezonowym lasom. Dla żyjących w lasach małp nastał czas głodu. – U jednej z małp musiało w tym czasie dojść do mutacji – wyjaśnia Johnson. Sprawiła ona, że jej nosiciel stał się niezwykle efektywnym przetwarzaczem fruktozy. Nawet najmniejsze jej ilości przerabiał na tłuszcz, który można było wykorzystać w zimowych miesiącach, gdy pożywienia było jak na lekarstwo. To dało mu o wiele większe niż kuzynom szanse przeżycia. Pewnego dnia wyposażona w zmutowany gen budzący pożądanie do rzadko dostępnego, cennego cukru małpa (a raczej jej potomkowie) powróciła jednak do swojej afrykańskiej kolebki i tu dała początek małpom, które znamy dziś, w tym i nam. – Mutacja była tak potężnym czynnikiem warunkującym przeżycie, że przetrwały tylko te zwierzęta, które ją posiadały – wyjaśnia Johnson. – Pomogła naszym przodkom przetrwać chude lata, ale gdy cukier się rozpowszechnił – mamy wielki problem. Nasz świat zalewa fruktoza, podczas gdy nasze ciała wyewoluowały tak, by zadowalać się nawet śladowymi jej ilościami. To prawdziwa ironia losu: coś, co było naszym wybawieniem, teraz staje się zgubą. GOTUJ NA ZDROWIE! Nick Scurlock, choć ma dopiero 11 lat, jest idealnym przykładem przeciętnego Amerykanina w epoce cukru. W piątej klasie waży 61 kg i uwielbia słodką truciznę. Gdy siedzieliśmy w stołówce jego szkoły w Clarksdale w stanie Missisipi, uśmiechnął się i spytał: – Dlaczego dobre rzeczy są takie złe? Chodzi jednak bardziej nie o pokusę, a o władzę. Jeszcze kilka lat temu w jego szkole serwowano na lunch pizze i ciastka z mikrofali wypełnione mdląco słodkim nadzieniem. Dziś w całej dzielnicy jadłospisy szkolnych stołówek są zdrowsze. Szkoła Nicka ma ogród, w którym uprawia warzywa i zioła na własny użytek, ścieżki spacerowe i nowe boisko. Można powiedzieć, że batalia, jaka toczy się w Clarksdale, to tylko kolejna odsłona walki między cukrowymi baronami a tymi, którzy ścinali dla nich trzcinę. – To smutne, że wszechobecny nadmiar cukru o wiele bardziej uderza w biednych niż w bogatych – mówi Johnson. – Jeśli jesteś bogaty i chcesz się zabawić – jedziesz na urlop, na Hawaje, robisz sobie jakąś przyjemność. Kiedy jesteś biedny, jedyna przyjemność, na jaką możesz sobie pozwolić, to pójść do marketu na róg i kupić sobie tort lodowy.
Odłóż tego pączka! Najskuteczniejszy zabójca kobiet to cukier
Otyłość to największe zagrożenie dla zdrowia kobiet oraz przyszłych pokoleń – ostrzegła prof. Dame Sally Davies, naczelna lekarz Wielkiej Brytanii, cytowana przez serwis BBC News.
Ogłoszony przez prof. Davis doroczny raport tym razem dotyczy kobiet. Jak podkreśla, przemysł spożywczy powinien podjąć energiczne działania – albo należy wprowadzić „podatek od cukru”. Jeśli liczba otyłych będzie wciąż rosła, może dojść do „zdrowotnej katastrofy” – załamania się finansów brytyjskiej ochrony zdrowia. Raport wzywa także do walki z przemocą domową i seksualną, poprawy leczenia raka jajnika, badań nad zdrowiem matki i dziecka, poprawy dostępu do antykoncepcji oraz bardziej otwartej dyskusji na temat nietrzymania moczu i stolca. Według danych z roku 2013, w Anglii 56,4 proc. kobiet w wieku od 34 do 44 lat oraz 62 proc. kobiet w wieku od 45 do 54 lat było zaklasyfikowanych jako mające nadwagę lub otyłe, co przyczynia się do skrócenia ich życia. Otyłość zwiększa między innymi zagrożenie rakiem piersi, cukrzycą typu II oraz chorobami serca. Otyłość w czasie ciąży podnosi ryzyko poronienia oraz wcześniactwa, a stan zdrowia kobiety podczas ciąży ma wpływ na zdrowie dziecka w jego dalszym życiu – przykładowo na występowanie otyłości oraz cukrzycy typu II. „Myślę, że to nieuniknione, aby producenci zmienili receptury i rozmiary porcji, a supermarkety i inni sprzedawcy zaprzestali promowania niezdrowej żywności oraz znacznie ograniczyli jej reklamowanie” – powiedziała BBC prof. Davies. Jeśli to się nie uda, trzeba będzie wprowadzić podatek od produktów zawierających zbyt dużo cukru. Zdaniem prof. Davies trzeba skończyć z mitem, jakoby przyszła matka powinna „jeść za dwoje”, natomiast należy promować zdrową dietę bogatą w warzywa i owoce oraz unikanie alkoholu. Szczególnie ważne jest jej zdaniem wczesne diagnozowanie i leczenie zaburzeń odżywiania – takich jak anoreksja, bulimia czy niepohamowany apetyt, które częściej pojawiają się u kobiet. Każda osoba z takimi zaburzeniami powinna mieć dostęp do nowej terapii poznawczo-behawioralnej CBT-E, opracowanej specjalnie z myślą o leczeniu zaburzeń odżywiania. Terapia ta koncentruje się na obrazie ciała i pozwala zaakceptować je takim, jakie jest. Pomaga dwóm trzecim chorych. Źródło: PAP
W 1933 r. Jawa była jednym z największych producentów cukru na świecie. Plantacje trzciny oraz technologię do jej przetwarzania wprowadzili na wyspie 300 lat wcześniej Holendrzy
Gdy w 1945 r. Indonezja odzyskała niepodległość, przemysł został znacjonalizowany. Dzisiaj z około 200 fabryk, jakie tutaj funkcjonowały, działa niewiele ponad dziesięć. Wszystkie używają maszyn parowych zainstalowanych ponad sto lat temu. Mimo że miejscowa siła robocza jest stosunkowo tania, produkcja w Brazylii czy Surinamie jest jeszcze bardziej ekonomiczna. Ten fakt prowadzi do powolnego upadku indonezyjskich cukrowni i zmusza kraj do importu cukru. Małe, zwykle senne miasta wyrosłe wokół fabryczek gwałtownie ożywają, kiedy rozpoczyna się „kampania cukrownicza”. Pojawiają się wówczas sezonowi pracownicy, handlarze, objazdowe wesołe miasteczka. Kilka prezentowanych tu fotografii pokazuje właśnie ten wyjątkowy czas przygotowań fabryczek do rozruchu. Pracom towarzyszy dziwny rytuał – festiwal cukru, jak nazywają to wydarzenie miejscowi – który ma za zadanie zapewnić pomyślne zbiory. Prestiżowa holenderska fundacja Noorderlicht zleciła sześciu fotografom (Alejandro Chaskielberg, James Whitlow Delano, Ed Kashi, Carl de Keyzer, Tomasz Tomaszewski, Francesco Zizola) przygotowanie fotograficznego raportu dotyczącego produkcji cukru w byłych koloniach holenderskich oraz krajach, z którymi Holandia miała ekonomiczne powiązania. Mnie powierzono dokumentowanie funkcjonowania fabryk cukru i codziennego życia cukrowego miasteczka na Jawie. Prezentowane zdjęcia są fragmentem tego, co udało mi się sfotografować w ramach wspomnianego zadania. Warto wiedzieć: Tomasz Tomaszewski (1953), absolwent warszawskiej ASP, konsultant generalny polskiej edycji National Geographic, publikował także w takich magazynach, jak Stern, Paris Match, GEO, New York Times, Time, Fortune, Vogue, Die Zeit, Elle; autor licznych książek i wystaw prezentowanych w kraju i za granicą.