Jeden z najważniejszych zabytków świata jest starszy, niż myślano
Wielki Mur Chiński jest jednym z najbardziej fascynujących zabytków świata. To symbol wytrwałości, inżynieryjnego geniuszu i determinacji starożytnych Chin, który do dziś przyciąga miliony turystów z całego świata. Jak się okazuje, jest starszy, niż oficjalnie przyjęto.
Spis treści: Wielki Mur Chiński jest jeszcze starszy Ile kilometrów ma Wielki Mur Chiński? Wielki Mur Chiński – ciekawostki Wielki Mur Chiński to jeden z najstarszych i najważniejszych zabytków na świecie. Popularność często idzie w parze z różnymi plotkami i niedopowiedzeniami. Dotyczy to także słynnego muru. Według jednego z najczęściej powielanych mitów Wielki Mur Chiński rzekomo widać z kosmosu. Nie jest to jednak prawda. Wielki Mur Chiński nie jest widoczny gołym okiem z kosmosu, a na pewno nie z orbity, na której znajduje się Międzynarodowa Stacja Kosmiczna (ISS). Mur ma maksymalnie około 9 metrów szerokości i jest zbudowany z materiałów, które kolorem wtapiają się w otoczenie. Wszystko to utrudnia dostrzeżenie go z takiego dystansu. Wielki Mur Chiński jest jeszcze starszy Mogłoby się wydawać, że skoro Wielki Mur Chiński jest tak znany (należy do „nowych siedmiu cudów świata”), to został dokładnie zbadany i wiemy wszystko o okolicznościach jego budowy i zastosowania. Okazuje się jednak, że nadal odkrywamy nowe fakty dotyczące tej fascynującej budowli. Najnowsze badania archeologiczne rzucają nowe światło na jej wiek. Prace prowadzone przez Shandong Provincial Institute of Cultural Relics and Archaeology wykazały, że najstarsze fragmenty muru powstały około 3000 lat temu. To oznacza, że są o 300 lat starsze, niż wcześniej sądzono. Najstarsze części muru znajdują się w dystrykcie Changqing w Jinan, w prowincji Shandong. To odkrycie zmienia naszą dotychczasową wiedzę o Wielkim Murze Chińskim. Początek budowy muru przesuwa się na późny okres Zachodniej Dynastii Zhou i wczesny okres Wiosen i Jesieni. To oznacza, że jeden z siedmiu nowych cudów świata jest jeszcze bardziej imponującym osiągnięciem starożytnej inżynierii. Badania ujawniły, że konstrukcja muru przebiegała w kilku fazach. Pierwsza z nich datowana jest na późny okres Zachodniej Dynastii Zhou (1046 p.n.e. – 771 p.n.e.) oraz wczesny okres Wiosen i Jesieni (770 p.n.e. – 476 p.n.e.). W tym czasie mury miały około 10 metrów grubości. Kolejna faza przypada na okres Walczących Królestw (475 p.n.e. – 221 p.n.e.), kiedy to techniki budowlane były bardziej zaawansowane. Wówczas mury mogły osiągać nawet 30 metrów szerokości. Najlepiej zachowany fragment pochodzi z czasów panowania króla Xuana z Qi (ok. 350–301 p.n.e.). Fundamenty tych murów składały się z ubitej żółtej ziemi, zagęszczanej za pomocą metalowych ubijaków. To pozwalało na uzyskanie niezwykłej trwałości konstrukcji. Ile kilometrów ma Wielki Mur Chiński? Całkowita długość Wielkiego Muru Chińskiego, uwzględniając wszystkie jego odcinki i odgałęzienia, wynosi około 21 196 kilometrów. Nie jest to jednak jednolita konstrukcja. Mur składa się z wielu fragmentów budowanych w różnych okresach historycznych, z których część uległa zniszczeniu lub erozji. Tradycyjnie przyjmuje się, że główny odcinek muru rozciąga się od Shanhaiguan nad Zatoką Liaotuńską do Jiayuguan w górach Nan Shan, na długości około 2400 km. Wielki Mur Chiński – ciekawostki Wielki Mur Chiński to nie tylko monumentalna budowla, ale także źródło fascynujących ciekawostek. Oto niektóre z nich. Nazwa „Wielki Mur Chiński” została nadana przez Europejczyków w XIX wieku, podczas gdy Chińczycy nazywają go „Wànli Chángchéng”, co oznacza „Mur 10 tys. Li”. Liczba 10 000 symbolizuje coś nieskończonego, a „li” to chińska jednostka miary. Podczas budowy muru używano różnorodnych materiałów, w tym mączki ryżowej jako składnika zaprawy murarskiej. Z materiałów użytych do budowy muru można by zbudować około 210 piramid Cheopsa. Mur pełnił nie tylko funkcję obronną w kontekście militarnym. Według wierzeń miał być także ochroną przed demonami, które rzekomo nie były w stanie przekroczyć zakrzywionych struktur muru. Źródło: Shandong Provincial Institute of Cultural Relics and Archaeology Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
7 najważniejszych odkryć archeologicznych 2024 roku według National Geographic
Od tajemniczych miast ukrytych w gęstej dżungli, po odczytanie starożytnych zwojów za pomocą sztucznej inteligencji – tegoroczne najważniejsze odkrycia archeologiczne według National Geographic pokazują, jak nowoczesne i tradycyjne techniki doskonale się uzupełniają.
Spis treści: LiDAR odkrywa ukryte miasta na całym świecie Grobowce, amulety i inne odkrycia w Egipcie Pustynny grobowiec w Petrze Sztuczna inteligencja odczytuje zwoje spalone przez Wezuwiusza Najstarsze siodło na świecie Jadeitowa maska i znaleziska z grobów Majów Pochodzenie „ołtarza” w Stonehenge Wiele z najbardziej znaczących odkryć archeologicznych dokonanych w ostatnim czasie dokonano, badając z wykorzystaniem nowych technik już znane artefakty i szczątki ludzkie. Ten rok nie był inny. W 2024 roku nowoczesne metody, takie jak analiza DNA i technologia teledetekcji, ujawniły nowe informacje na temat istnienia dawnych kultur i struktur społecznych. Ale chociaż archeologia często rozwija się dzięki zaawansowanym narzędziom, to nadal niezbędne są wykopaliska, które dostarczają nowych danych. Oto niektóre z najważniejszych odkryć archeologicznych z ostatnich 12 miesięcy. LiDAR odkrywa ukryte miasta na całym świecie Urządzenia typu LiDAR (ang. Light Detection and Ranging) wykorzystują technikę polegającą na emisji w stronę powierzchni ziemi impulsów laserowych z nadajnika podwieszonego pod np. samolotem. Kolejno mierzone są echa, które po odbiciu od napotkanych przeszkód wracają ku odbiornikowi. W skrócie to laserowy skaner. Chociaż technologia ta istnieje od dziesięcioleci, jej zdolność do wykrywania rozległych struktur pod warstwami roślinności i mapowania subtelnych zmian starożytnych krajobrazów ostatnio zrewolucjonizowała archeologię. Lecąc małym samolotem ze sprzętem lidarowym, archeolodzy mogą skanować duże obszary. Technika ta była szczególnie przydatna, aby zobaczyć struktury pod gęstymi dżunglami w Ameryce Środkowej i Południowej. Tegoroczne znaleziska obejmują osady Majów w Campeche w południowym Meksyku, ogrody, drogi i rzeki w ekwadorskim lesie deszczowym Amazonii, starożytne ruiny na wyspie Tonga na Pacyfiku oraz pozostałości dwóch średniowiecznych miast wzdłuż Jedwabnego Szlaku w Uzbekistanie. Grobowce, amulety i inne odkrycia w Egipcie Badanie egipskich artefaktów przyczyniło się do rozwoju współczesnej archeologii. Naukowcy ciągle prowadzą wykopaliska w kraju faraonów. Tego lata ogłosili odkrycie 33 grobowców w południowym Egipcie i 63 w delcie Nilu, wraz z oszałamiającymi złotymi amuletami, monetami i ceramiką. Wiele z nowych znalezisk, mających około 2000 lat, pochodzi z późniejszych okresów w historii Egiptu. Naukowcy mają nadzieję, że ujawnią one więcej informacji na temat praktyk pogrzebowych. Badacze udokumentowali również niszczącą zdrowie postawę egipskich skrybów przy pracy. Wykryli też dawno zaginioną gałąź Nilu, obecnie w większości wyschniętą, która była używana tysiące lat temu do transportowania kamienia do budowy piramid w Gizie. Pustynny grobowiec w Petrze Jednym z najbardziej niezwykłych znalezisk tego roku było odkrycie 12 starożytnych szkieletów w grobowcu pod Skarbcem Faraonów w Petrze, pustynnym stanowisku archeologicznym w Jordanii, znanym z wyszukanych struktur wykutych w skałach z czerwonego piaskowca. Archeolodzy uważają, że koczownicy zwani Nabatejczykami zaczęli grzebać swoich zmarłych w Petrze w IV wieku p.n.e. W II wieku p.n.e. Petra stała się stolicą Nabatejczyków, a złożony system cystern zaopatrywał ją w wodę. Rzeźbione skalne kolumny Skarbca lub Al-Khazneh w języku arabskim, tworzą najbardziej charakterystyczną strukturę Petry. Nazwa pochodzi od legendy, według której duża urna nad fasadą miała kryć cenny skarb. Chociaż legenda okazała się fałszywa, archeolodzy twierdzą, że grobowiec pod Al-Khazneh jest bezcennym odkryciem, które pomoże im dowiedzieć się więcej o tej dawnej społeczności. Sztuczna inteligencja odczytuje zwoje spalone przez Wezuwiusza W lutym naukowcy ogłosili, że wykorzystali system sztucznej inteligencji do odczytania części liczącego 2000 lat zwoju spalonego podczas erupcji Wezuwiusza w 79 r. n.e. Podczas tej samej erupcji zniszczone zostały Pompeje. Zwój jest jednym z około 1800 zwojów papirusu odkrytych w XVIII wieku wśród pozostałości Herkulanum, starożytnego rzymskiego miasta położonego kilkanaście kilometrów od Pompejów, które według archeologów zostało zniszczone przez podmuch popiołu, skał i gazu z wulkanu. Erupcja zwęgliła zwoje i uważano je za nieczytelne. Teraz naukowcy zeskanowali jedną z tych brył za pomocą promieni rentgenowskich i wykorzystali sztuczną inteligencję do rozszyfrowania tego, co udało się zarejestrować. Wstępne odkrycie obejmuje 15 kolumn tekstu i ponad 2000 znaków. Są to teksty napisane zapewne przez ucznia greckiego filozofa Epikura na temat tego, jak cieszyć się życiem. Najstarsze siodło na świecie To liczące 2700 lat siodło zostało odkryte w grobie kobiety na cmentarzu Yanghai na skraju pustyni Taklamakan w północno-zachodnich Chinach. Chociaż ludzie udomowili konie tysiące lat wcześniej, starożytne rzeźby pokazują, że zwykle były one dosiadane na oklep lub tylko z matą lub kocem. Siodła były późniejszym wynalazkiem, który pozwolił jeźdźcom podróżować na dłuższe dystanse bez ranienia siebie i swoich wierzchowców. Naukowcy uważają, że jazdę konną wprowadzono do Chin z północnych części Azji Środkowej, ale siodło z Yanghai jest najwcześniejszym znaleziskiem archeologicznym. Wykonane jest z kawałków skóry zszytych razem i wypchanych słomą i sierścią zwierzęcą. Takie przedmioty wykonane z surowców organicznych zwykle szybko się rozkładają, ale w tym przypadku zachowało się dzięki suchemu klimatowi. Jadeitowa maska i znaleziska z grobów Majów Ozdobna jadeitowa maska, wykonana z zazębiających się kawałków jadeitu z muszelkami zamiast oczu, została odkryta w grobowcu króla Majów w Chochkitam w Gwatemali. Datowanie radiowęglowe wskazuje, że maska pochodzi z około 350 r. n.e. Odkrywcy uważają, że przedstawia ona boga burzy Majów. Takie maski były często wykonywane na pogrzebach rodziny królewskiej Majów. Inne odkrycia Majów ogłoszone w tym roku obejmują wyniki analiz genetycznych ofiar znalezionych w pobliżu starożytnego miasta Chichén Itzá w Meksyku oraz depozyt spalonych szczątków ludzkich w innym miejscu w Gwatemali. Pochodzenie „ołtarza” w Stonehenge Neolityczny megalit Stonehenge w południowo-zachodniej Anglii po raz pierwszy zyskał sławę w średniowieczu, ale nowe techniki ujawniają więcej szczegółów na temat jego budowy. W sierpniu naukowcy odkryli, że kamień ołtarzowy znajdujący się w pobliżu centrum konstrukcji wykonano z piaskowca pochodzącego ze Szkocji, setki kilometrów od równiny Salisbury, na której obecnie się znajduje. Taka podróż była dużym przedsięwzięciem około 4600 lat temu, kiedy kamień sprowadzono. Waży on ponad sześć ton, a budowniczowie prawdopodobnie nie używali kół do jego przywleczenia. Poprzednie badania wykazały, że gigantyczne pionowo ustawione kamienie sarsenowe w głównym kręgu zostały wycięte z lokalnego piaskowca, ale mniejsze kamienie przetransportowano z południowo-zachodniej Walii, oddalonej o ponad 100 km. Najwcześniejsze elementy Stonehenge pochodzą sprzed około 5000 lat. Naukowcy uważają obecnie, że początkowo w Stonehenge składano zmarłych, ale przez kolejne tysiąclecia było rozbudowywane i zmieniło swoją funkcję. Źródło: National Geographic Opracował: Szymon Zdziebłowski
Jak naprawdę wyglądał Kolos z Rodos? Na pewno nie tak, jak na większości współczesnych ilustracji
Kolos z Rodos zaliczał się do oryginalnych siedmiu cudów świata. Starożytni Grecy byli pełni podziwu kunsztu technicznego, z jakim wykonano wielki posąg Heliosa.
W tym artykule: Jak i dlaczego zbudowano Kolosa na Rodos? Jak wyglądał posąg Kolosa Rodyjskiego? Czy kolosa było widać z daleka? Gdzie stał Kolos Rodyjski? Akropol w Rodos Dlaczego Kolos z Rodos został zniszczony? Kogo przedstawiał Kolos z Rodos? Grecki bóg odwzorowany na monumentalnej rzeźbie to główny patron wyspy Rodos. Był nim Helios, czasem utożsamiany z Apollem. Bóg ten związany był z kultem słońca. Na greckiej wyspie Rodos od wieków kult solarny był silny i traktowany często przez resztę Greków jako egzotyczny. Jak i dlaczego zbudowano Kolosa na Rodos? Pod koniec IV w. p.n.e. Rodos padło ofiarą wielkiego oblężenia przez znanego ze swych wypraw wojennych Demetriusza. Nazywany był Poliorketesem, co znaczy dosłownie „ten, który oblega miasta”. Jedna z teorii mówi, że przydomek ten został mu ironicznie nadany przez samych Rodyjczyków. Z takiej przyczyny, iż wielkie oblężenie z wykorzystaniem notabene nowatorskich maszyn oblężniczych skończyło się wycofaniem wojsk Demetriusza. Zostawiono przy tym owe maszyny i dużo przedmiotów z brązu. Zwycięzcy mieszkańcy postanowili zrobić z nich dobry użytek. Wiszące ogrody Semiramidy – jeden z siedmiu cudów starożytnego świata, który wciąż kryje tajemnice Wiszące ogrody Semiramidy powstały za panowania Nabuchodonozora II i były darem dla jego żony. Choć uznawane są za jeden z siedmiu cudów starożytnego świata, do dzisiaj nie wiadomo, czy fa... Duma czy też pycha wyspiarzy popchnęła ich do przetopienia brązu i wybudowania kolosa. Posąg ten miał być wspanialszy od posągu Ateny na Partenonie czy też Zeusa Olimpijskiego. Prace trwać miały około 12 lat. Ich wynikiem było dzieło, które wielokrotnie wzmiankowano w źródłach historycznych jako jeden z najwspanialszych siedmiu cudów świata starożytnego. Jak wyglądał posąg Kolosa Rodyjskiego? Autorem tego dzieła prawdopodobnie był Chares z Lindos. Był on uczniem Lizypa, najpopularniejszego ówcześnie rzeźbiarza. Postawiono przed nim bardzo trudne zadanie, ponieważ postawienie tak wielkiej rzeźby wiązało się z zastosowaniem skomplikowanych rozwiązań inżynieryjnych. Rodyjczycy mieli ponoć odrzucić oryginalny projekt Charesa. Życzyli oni sobie figury, która wielkością przyćmiewałaby dotychczas powstałe. Z tego powodu rzeźbiarz zmuszony był do modyfikowania projektu. Powstały Kolos z Rodos miał według źródeł 30–35 m wysokości. Taki rozmiar wydaje się nie być prawdopodobny. Nie jest to jednak całkowicie wykluczone. Ze względu na postawione warunki, Chares nadał kolosowi kształt, który nie był zgodny z ówczesnymi trendami w sztuce rzeźbiarskiej. Aby zapewnić stabilność dzieła, artysta najprawdopodobniej odwołał się do rozwiązań starszych, bardziej archaicznych. Kolos sprawiał wrażenie obiektu prastarego, co też mogło być intencjonalnym zamysłem. Co wiemy o jego konstrukcji? Statua była pokryta brązowymi blachami; Niewykluczone, że we wnętrzu posągu zastosowano pierwszy raz w dziejach kratownicę przestrzenną. Zabezpieczałaby ona posąg przed silnymi wiatrami, a to było wielkie wyzwanie; Jedynie głowa Heliosa najbliższa była wiodącemu stylowi w ówczesnej sztuce. Czy kolosa było widać z daleka? Na głowie posągu mieściła się tzw. corona radiata. Były to rozchodzące się promienie słoneczne. Wiadomo, że kolos służył za punkt odniesienia dla żeglarzy ze względu na odbijający się od niego blask słońca. Prawdopodobnie corona radiata była pozłacana, podobnie jak w Atenach pozłacana była włócznia Ateny Promachos. Dzięki temu głowa boga słońca błyszczała i była widoczna z daleka. Gdzie stał Kolos Rodyjski? Nie da się ukryć, że zdecydowana większość grafik w sieci przedstawiających rzekomą rekonstrukcję figury Heliosa jest owocem błędnych przekazów i wyobraźni. Jest to mianowicie obraz Kolosa Rodyjskiego stojącego nad wejściem do portu, przebiegającego pod jego nogami. Ta wizja sięga końca XIV w. i była wielokrotnie później powielana. Choćby w jednym z filmów Sergia Leone – „Kolos z Rodos” z 1961 roku. Są tak na prawdę trzy potencjalne miejsca, gdzie posąg kolosa mógł stać: Na miejskim akropolu – ta hipoteza jest najbardziej prawdopodobna, o czym świadczą źródła historyczne oraz wyniosła ekspozycja miejsca. Usytuowana tam rzeźba mogłaby być dobrze widoczna przez żeglarzy; Na końcu molo portowego – hipoteza ta mówi, że Kolos Rodyjski miałby stać przy wejściu do portu, ale na końcu jednego molo. Niektórzy badacze przychylni są tej wersji, ale są też duże zastrzeżenia. W starożytności była to lokalizacja portu wojennego, do którego normalnie nie było wstępu. Miejsce nie było też wyeksponowane, a więc trudno byłoby je dostrzec z daleka; Przy sanktuarium Heliosa – mieściło się po zachodniej stronie miasta, gdzie odległość od portów wydaje się zbyt duża. Samo miejsce też nie jest wyjątkowo wyeksponowane. Akropol w Rodos Akropol był najważniejszym punktem greckich miast. Najsławniejszy ze wszystkich akropol w Atenach mieścił na przykład najokazalsze budowle miasta. Oprócz tego stała tam wielka figura Ateny Promachos, głównej opiekunki polis, mierząca do 10 m wysokości. Akropol rodyjski również był położony na wyniosłym terenie. Znajdowała się tam choćby świątynia Apolla lub też Heliosa. Trzeba wziąć pod uwagę, że nierzadko Apollo i Helios byli ze sobą utożsamiani, zwłaszcza przez Rodyjczyków. Badania archeologiczne zidentyfikowały tam wiele innych budowli. Natomiast lokalizacji samego Kolosa Rodyjskiego nie ułatwiła powstająca później zabudowa w czasach tureckiego panowania. Dlaczego Kolos z Rodos został zniszczony? Posąg kolosa runął w 225–224 r. p.n.e. w wyniku trzęsienia ziemi, niszcząc przy tym kilka domów. Była to wielka katastrofa. Większość murów miejskich została zburzona, podobnie jak zabudowa portowa. Od tamtego wydarzenia ruiny monumentu leżały przez wieki na tym samym miejscu. Niestety, nie dowiedzieliśmy się już ze źródeł, co to było za miejsce. Dzisiaj większość badaczy zgadza się, że musiał to być akropol miejski. Tkwienie gigantycznych bloków w morzu blokowałoby statkom dostęp do portu. Nie mówiąc już o późniejszym usunięciu fragmentów przez Arabów. Zarówno wyłowienie ich z wody, jak i uprzednie postawienie na molo wydaje się niewykonalne. Podobno za czasów rzymskiego cesarza Hadriana kolosa postawiono na nowo lub przynajmniej próbowano to zrobić. Źródła średniowieczne opisują najazd Arabów na Rodos, wspominając przy tym scenę powalenia pomnika. Rekonstrukcja była więc możliwa, ale mało kto z uczonych potwierdziłby tę hipotezę. Po wspomnianym trzęsieniu ziemi na postumencie pozostawała część sięgająca do kostek lub kolan kolosa. Podobno nie starano się o jego odbudowę z powodu nieznanej nam przepowiedni. Czy Kolos Rodyjski rzeczywiście był wyskoki na ponad 30 metrów? Nie jest to wykluczone. W starożytności podziwiano przede wszystkim ogrom tej rzeźby, niekoniecznie kunszt artystyczny. Niemniej jednak wykluczone jest, aby taki kolos był bramą w rozkroku dla statków w porcie. Figura musiałaby być dwa razy wyższa i mieć trzeci punkt podporu. Kolos stał dumnie na akropolu przez kilkadziesiąt lat, będąc wielkim osiągnięciem techniki i przedmiotem dumy mieszkańców wyspy. Źródła: Tomasz Wujewski 2019, Kolos Rodyjski: Gdzie stał i jak był wykonany, Artium Quaestiones 29, str. 289–320. Ursula Vedder 2015, Der Koloss von Rhodos. Archäologie, Herstellung und Rezeptionsgeschichte eines antiken Weltwunders, Mainz.
Podobno miała aż 180 m wysokości. Dziś latarnia morska na Faros spoczywa na dnie morza
Dziś spoczywa pod wodą, ale w czasach swojej świetności imponowała całemu starożytnemu światu. Latarnia morska na Faros, bo o tej budowli mowa, była technologicznym majstersztykiem, nic więc dziwnego, że dziś zaliczamy ją do siedmiu cudów starożytnego świata. Kto wzniósł ten niezwykły obiekt? Jak wyglądał, zanim osunął się w morską toń? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Kto i kiedy wybudował latarnię morską na Faros? Jak wyglądała aleksandryjska latarnia morska? Jaką rolę odgrywała latarnia morska na Faros? Zniszczenie latarni morskiej Ciekawostki o latarni morskiej na Faros Aleksandryjska latarnia morska, w starożytności zlokalizowana na północno-wschodnim cyplu wyspy Faros, była największą budowlą Aleksandrii. Zresztą nie tylko Aleksandrii, bo na całym ówczesnym świecie nikt nie wzniósł wyższej konstrukcji. Ze stałym lądem łączył ją wał ziemny, który w wyniku działania naturalnych procesów przez wieki zwiększał swoją szerokość i dziś jest szerokim na 1,5 km półwyspem. Na temat tego niezwykłego obiektu wiadomo niewiele. Jednak spróbujmy podsumować wszystkie najważniejsze informacje o budowli, którą zachwycał się cały starożytny świat. Kto i kiedy wybudował latarnię morską na Faros? Latarnię morską na niewielkiej wyspie Faros wzniesiono najprawdopodobniej w 280 roku p.n.e. Budowę rozpoczęto na polecenie Ptolemeusza I – założyciela dynastii Ptolemeuszy, władcy Egiptu w latach 323–83 p.n.e. Za wykonanie projektu odpowiadał Sostratos z Knidos – grecki architekt i konstruktor. Zabytki Egiptu - najważniejsze obiekty i miejsca zachowane z czasów starożytnych Zabytki Egiptu należą do najcenniejszych artefaktów antycznej historii. Które z nich warto zobaczyć na własne oczy? Poniżej wymieniamy najciekawsze zabytki Egiptu. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/zabytki-egiptu-najwazniejsze-obiekty-i-miejsca-zachowane-z-czasow-starozytnych-fot-visions-of-america-universal-images-group-via-getty-images-9d65412.jpeg" width="938" height="626" alt="Zabytki Egiptu - najważniejsze obiekty i miejsca zachowane z czasów starożytnych (fot. Visions of America/Universal Images Group via Getty Images)" title="Zabytki Egiptu - najważniejsze obiekty i miejsca zachowane z czasów starożytnych (fot. Visions of America/Universal Images Group via Getty Images)" /> Inicjator nie doczekał zakończenia prac (Ptolemeusz I zmarł ok. 283 roku p.n.e.). Wielka wieża stanowiąca punkt orientacyjny dla wpływających do portu statków zyskała swój ostateczny kształt już w czasie panowania Ptolemeusza II. Jak wyglądała aleksandryjska latarnia morska? Latarnia morska na Faros to najmłodszy ze wszystkich siedmiu cudów starożytnego świata. Jednak to właśnie na jej temat wiemy najmniej. Jej wygląd w dużej mierze wciąż pozostaje zagadką, bo współczesna wiedza opiera się jedynie o starożytne źródła i odwzorowanie latarni na monecie Ptolemeusza II. Na drugim z wymienionych źródeł przedstawiona została jedynie wysoka budowla z widoczną na szczycie postacią. W „Wojnie żydowskiej” Józef Flawiusz pisał, że mierzyła 180 metrów wysokości, choć współcześnie wielu naukowców uważa, że mogła mierzyć „najwyżej” 120 metrów. Strabon, Lukian z Samosat i Pliniusz Starszy pisali, że budowlę wzniesiono na planie kwadratu, którego bok mierzył 180 metrów. W oparciu o dawne źródła, współcześnie wizualizuje się tę budowlę jako wielokondygnacyjną wieżę. U jej podstawy leżał jednokondygnacyjny pałac. Na nim opierała się zakończona blankami wieża (być może ośmiokątna). Z niej wyrastała kolejna (być może okrągła), o mniejszej średnicy. Wieńczyła ją otwarta sala kolumnowa, w której rozpalano ognisko. Całą konstrukcję wieńczył posąg Posejdona. Jaką rolę odgrywała latarnia morska na Faros? Funkcja, jaką pełniła ta niezwykła budowla, nie odbiegała od funkcji współczesnych latarni morskich. Wielki obiekt stanowił punkt orientacyjny dla statków. Należy wiedzieć, że w starożytności port morski w Aleksandrii był jednym z najbardziej ruchliwych, a jednocześnie jednym z najbardziej wymagających. Nie można bowiem nie wspomnieć, że obszar wejścia do portu dosłownie roił się od skał i mielizn. Wyraźny punkt orientacyjny, widoczny ze znacznej odległości, bez wątpienia ułatwiał żeglarzom manewrowanie statkami. Historycy nie mają jednak wątpliwości, że funkcja praktyczna nie była jedyną, jaką spełniała ta ogromna budowla. Równie ważna, a być może nawet ważniejsza, była funkcja reprezentacyjna. W czasach helleńskich i rzymskich, najpiękniejsze miasto w delcie Nilu określano jako lampra kai lamprotate, czyli świetne i najświetniejsze. Aleksandria musiała sobie zasłużyć na taką pochwałę. A co w większym stopniu stanowi o świetności ośrodków miejskich niż monumentalne budowle, o których mówi cały świat? Można zatem powiedzieć, że latarnia morska na Faros była dla Aleksandrii tym, czym dzisiaj Burdż Chalifa jest dla Dubaju albo One World Trade Center dla Nowego Jorku. Czyli symbolem potęgi, wizytówką, która zdaje się krzyczeć: „podziwiajcie nas i ukorzcie się przed naszą wielkością”. Zniszczenie latarni morskiej Niestety, czas nie oszczędzał tej niezwykłej budowli. Gdy minął okres egipskiej świetności, wielka latarnia zaczęła stopniowo podupadać. Została mocno uszkodzona już w czasie najazdu Cezara. Mimo, że później naprawiono zniszczenia, to trzęsienia ziemi w IV i X stuleciu mocno naruszyły jej konstrukcję. Wypada wspomnieć, że jeszcze w IX wieku zmieniono jej przeznaczenie. Wtedy latarnia morska stała się meczetem, dość nietypowym, bo zorientowanym wzdłuż osi północ-południe. Dzieła zniszczenia dopełniały kolejne trzęsienia ziemi. Kataklizmy nastąpiły w latach 1261 i 1303. Ostatecznym ciosem okazało się trzęsienie ziemi z 1326 roku, które zepchnęło budowlę do morza. 151 lat później na jej podstawie wzniesiono fort. W ten sposób po wspaniałej aleksandryjskiej latarni pozostały tylko wspomnienia zapisane w starożytnych dziełach. Jej pozostałości wciąż spoczywają na dnie morza, nieopodal wejścia do portu. Ciekawostki o latarni morskiej na Faros Na koniec zostawiliśmy kilka intrygujących ciekawostek, dotyczących tej niezwykłej budowli. Latarnia morska na Faros została wybudowana na polecenie Ptolemeusza I. Jednak niektórzy historycy nie wykluczają, że faktycznym pomysłodawcą tej budowli był Aleksander Wielki. Starożytnym zwyczajem było zdobienie tynku budowli pochwałą dla jej fundatora. Nie inaczej było w przypadku aleksandryjskiej latarni. Projektant niezwykłego obiektu nie zamierzał jednak rezygnować z należnej mu chwały. Gdy tynk zaczął odpadać, odsłonił jeszcze jedną inskrypcję, wyrytą w marmurze: „Sostratos, syn Deksyfanesa, poświęcił tę budowlę bogom ocalenia, w imieniu wszystkich tych, którzy żeglują po morzach”. Najwyższa na świecie współczesna latarnia morska – Jeddah Light w Dżuddzie – mierzy 133 metry. Niewykluczone, że aleksandryjska latarnia była od niej wyższa! Jeżeli jednak przyjmiemy, że mierzyła ok. 120 metrów, jak wskazują niektóre przekazy, dziś i tak byłaby drugim najwyższym tego typu obiektem. Światło aleksandryjskiej latarni prawdopodobnie było widoczne z odległości 300 stadionów, co przekłada się na ok. 55 km. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Wiszące ogrody Semiramidy – jeden z siedmiu cudów starożytnego świata, który wciąż kryje tajemnice
Wiszące ogrody Semiramidy powstały za panowania Nabuchodonozora II i były darem dla jego żony. Choć uznawane są za jeden z siedmiu cudów starożytnego świata, do dzisiaj nie wiadomo, czy faktycznie istniały i gdzie się znajdowały.
W tym artykule: 7 cudów świata starożytnego Czym były wiszące ogrody Semiramidy i kiedy powstały? Co się stało z wiszącymi ogrodami Semiramidy? W epoce starożytności powstało wiele fascynujących obiektów, które po dziś dzień budzą podziw i zachwyt. Mimo że po niektórych nie ma ani śladu, ich przeszłość wciąż intryguje historyków. Tak jak w przypadku wiszących ogrodów Semiramidy – jednego z siedmiu cudów świata starożytnego, którego istnienie nadal nie zostało potwierdzone. 7 cudów świata starożytnego Siedem cudów świata starożytnego (liczbę tę od dawien dawna uznawano za świętą) wyróżniało się swoją wyjątkowością i niepowtarzalnością, przybierając albo niebywałe rozmiary, albo będąc w szczególny sposób budowane, albo po prostu zachwycając swym pięknem. Pierwszą tego typu listę najsłynniejszych budowli sporządził ponad 2000 lat temu starożytny grecki poeta, Antypater z Sydonu. Zestawienie to miało być swego rodzaju przewodnikiem po wschodnim wybrzeżu Morza Śródziemnego. Antypater wymienił: Piramidy w Gizie – zbudowane przez Egipcjan przed pięcioma tysiącami lat. Są one najstarszym i zarazem jedynym zachowanym do dziś cudem starożytnego świata; Wiszące ogrody Semiramidy – istniejące już tylko w ludzkiej świadomości jako raj na pustyni. Były położone nad brzegami Eufratu w Mezopotamii (obecnie Irak); Posąg Zeusa dłuta Fidiasza, ustawiony około 433 r.p.n.e. w specjalnie do tego celu wybudowanej świątyni w greckiej Olimpii. Gdy w czasach rzymskich świątynia rozpadła się, został przewieziony w 394 r.n.e. do Konstantynopola, gdzie prawdopodobnie uległ zniszczeniu w pożarze; Świątynię Artemidy w Efezie o 127 kolumnach i burzliwych losach. W 336 r.p.n.e. została podpalona przez Herostratesa. Odbudowano ją na życzenie Aleksandra Wielkiego w 250 r. p.n.e. Zniknęła z powierzchni ziemi w 262 r. n.e. za sprawą wędrujących plemion Gotów; Mauzoleum w Halikarnasie, stolicy Karii w dzisiejszej Turcji. Zostało zbudowane jako królewski grobowiec przez panującego tam w IV w. p.n.e. Mauzolosa. Od jego imienia w późniejszych czasach podobne grobowce nazywano mauzoleami; Kolosa Rodyjskiego, zbudowanego na wyspie Rodos u wybrzeży Turcji. Zaledwie 66 lat po jego ukończeniu, w wyniku potężnego trzęsienia ziemi przewrócił się do morza; Latarnię w Aleksandrii na wysepce Faros u wejścia do portu, która oddana została do użytku w 279 r.p.n.e. Była pierwszą największą budowlą tego typu (122 m wysokości). Przetrwała wiele trzęsień ziemi aż do 796 r.n.e. W 1477 r. na jej ruinach zbudowano, istniejącą do dziś, twierdzę Fort Kait Bey. Czym były wiszące ogrody Semiramidy i kiedy powstały? Największe zainteresowanie badaczy i historyków spośród wszystkich siedmiu cudów starożytnego świata wzbudzają wiszące ogrody Semiramidy. Ani ich istnienie, ani dokładna lokalizacja nadal nie zostały ostatecznie potwierdzone. Miały one powstać na przełomie VI i VII wieku p.n.e. z rozkazu Nabuchodonozora II, króla Babilonu w latach 604–562 p.n.e. Warto wspomnieć, że to właśnie za jego rządów leżące w Mezopotamii starożytne państwo semickie stało potęgą. Podczas panowania Nabuchodonozora II w Babilonie wybudowano między innymi: bramę Isztar; świątynię Marduka E-sagila; potrójny system murów. Jak podają źródła ogólnie dostępne, wiszące ogrody Semiramidy były prezentem babilońskiego przywódcy dla jego żony, księżniczki Amytis. Kobieta pochodziła z Medii, a charakterystyczna dla tej części świata bujna roślinność, ulokowana w ogrodach Babilonu, miała choć na chwilę przypominać jej o przynależności do swojej ojczyzny. Ogrody najprawdopodobniej zostały nazwane na cześć legendarnej królowej, fundatorki miasta i twórczyni olbrzymiego imperium, Semiramidy. 5 największych zagadek świata. Czy kiedykolwiek uda nam się je rozwiązać? Naukowcy od lat próbują rozwiązać największe tajemnice świata. Odkrycie niewyjaśnionych zjawisk i zagadek ludzkości mogłoby rzucić nowe światło na współczesną naukę, a nawet zmieni... Wiszące ogrody Semiramidy tworzyło siedem oddzielnych tarasów o wymiarach 5 metrów na 1,5 metra, czyli łącznej powierzchni ok. 40 m kw. Dach każdego z poszczególnych poziomów był izolowany smołą i powłoką ołowianą, aby uniknąć powodzi lub zalania. Zwisające z tarasów pnącza zakrywały mury pałacu, dzięki czemu sprawiały wrażenie zawieszonych w powietrzu. Bardzo ważne było regularne dostarczanie roślinom odpowiedniej ilości wody. Bardzo pomocne okazały się systemy kanałów i drenów, dzięki którym rośliny miały stały dostęp do pochodzącej z rzeki Eufrat wody. Co się stało z wiszącymi ogrodami Semiramidy? Przypuszcza się, że wiszące ogrody Semiramidy zostały zniszczone w I wieku p.n.e. w wyniku trzęsienia ziemi. Dowodem na ich istnienie mają być przeprowadzone w miejscu ich domniemanego położenia wykopaliska. Badania archeologów potwierdziły obecność pozostałości rozległego pałacu Nabuchodonozora II oraz specjalnej konstrukcji tarasów i studni. Kluczowe w odkryciu tajemnic starożytnego Babilonu okazały się ustalenia Roberta Koldeweya, który przez prawie dwie dekady stacjonował na Bliskim Wschodzie. Efektem było odkrycie przez niemieckiego archeologa zigguratu Etemenanki oraz bramy Isztar. Ponadto opracował on metodę identyfikowania cegieł glinianych, z których były zbudowane wiszące ogrody Semiramidy. Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Do dziś pamiętam termiczny szok, którego doświadczyłam po zanurzeniu się w lodowatych wodach Bajkału. Do tego kroku skłoniły mnie słowa znajomego Rosjanina, który powiedział, że nie zrobić tego to tak, jakby nad Bajkałem w ogóle nie być. Wskoczyłam więc i natychmiast poczułam, jak miliony szklanych igiełek wbijają się w moją skórę. Z bólu chciało mi się nie krzyczeć, a wyć. Pamiętam też, że gdy już się wydostałam na pokład statku, poczułam przypływ gorąca. Już nigdy potem nad Bajkałem nie marzłam. Wcześniej zakładałam wszystko, co miałam, nie mogąc zrozumieć, dlaczego ja się trzęsę, a Rosjanie chodzą w marynarskich T-shirtach i utrzymują, że jest im ciepło. To bajkalskie doświadczenie uważam za bezcenne nie tylko dlatego, że kąpiele w lodowatej wodzie uodparniają i hartują organizm. Inny powód jest taki, że pokonałam wtedy samą siebie, swoją niechęć do zimna. Spróbowałam czegoś nowego, co nie było przyjemne, ale potem wyzwoliło we mnie niezwykłą radość i energię. Nie zawsze jednak nowe doświadczenia muszą być tak ekstremalne. Nasz redakcyjny kolega Adam Robiński chodził po rozżarzonych węglach i opowiada, że każdy może to zrobić (str. 42). Basia Żukowska po tym, jak pierwszy raz spróbowała slackline’u (str. 24), zaraża swoją nową pasją kolejne osoby. W tym specjalnym wydaniu NG Traveler zebraliśmy dla Was różnego rodzaju aktywności – np. zorbing, nauka strzelania z łuku, żeglarstwo czy eksplorowanie jaskiń – opisane przez autorów, dla których często był to również ich pierwszy raz. Na pewno znajdziecie tu wiele inspiracji wzbogaconych o dużą dawkę praktycznych informacji. To po prostu idealne pomysły na niestandardowe weekendy, bo naprawdę warto próbować. Przekonajcie się sami.
Powietrze 6 Cessną do Afryki Samemu polecieć na kawę do Casablanki – czyż nie brzmi to świetnie? 2 Ptasiarstwo Bezkrwawym łowom można oddawać się wszędzie. Pozwalają w wyjątkowy sposób kontemplować uroki natury. 16 Latanie tunelowe Tunel aerodynamiczny zapewnia doznania jak przy skoku ze spadochronem, za to bez ryzyka. 18 Szybownictwo Jeśli chcesz zostać pilotem, prowadzenie szybowca jest chyba najszerzej dostępną drogą do tego celu. 20 Paralotniarstwo Przestworza da się podbijać na wiele sposobów, np. na skrzydle paralotni. 24 Slackline Po taśmie można spacerować i metr, i setki metrów nad ziemią. Wszystko zależy od umiejętności i stanu nerwów. 26 Oglądanie gwiazd Człowiek oddawał się mu od zarania dziejów. Wciąż jest dla nas mistyczne. Ziemia 28 Wielki szlak himalajski Wymaga sprawności i hartu ducha, ale gwarantuje niezapomniane przeżycia. 34 Parkour Widowiskowa akrobatyka w realiach ulic metropolii. Sport i styl życia zarazem. 38 Rajdy przygodowe Sprawny zespół i zaskakujące wyzwania. Przygoda przez duże „P”. 42 Spacer po żarze Okazuje się, że każdy może przez chwilę poczuć się jak szaman czy fakir. 44 Zorbing Doświadczenie o dziecięcym charakterze, a jednak ekstremalne. 46 Rajdy konne Przemierzanie świata na sposób z poprzednich wieków wciąż kręci. 50 strzelanie z łuku Trochę powrót do dzieciństwa, a trochę droga do wyciszenia i koncentracji. 52 Speleologia Zaglądanie pod podszewkę ziemi gwarantuje przeżycia jedyne w swoim rodzaju. 56 Via Ferraty Na tych górskich trasach amator może doświadczyć przeżyć alpinisty. 60 Rowerem przez kontynenty Niespieszne smakowanie egzotyki, kolekcjonowanie przygód i poczucie absolutnej wolności. 64 Capoeira Trochę taniec, trochę sztuka walki, a jednocześnie pełnia ruchu przy energetycznej brazylijskiej muzyce. 66 Survival Biegłość w sztuce przetrwania może się przydać nie tylko z dala od cywilizacji. 68 Bieganie Najprostszy i najtańszy sposób na poprawę kondycji i zastrzyk endorfin. 70 Jak zostać rycerzem Dołączenie do grupy rekonstruktorów to metoda na podróż w czasie. 72 Wyprawa do Amazonii Doświadczenie wędrówki po tropikalnej puszczy to pomieszanie momentów horroru i chwil zachwytu. Woda 78 Kajakiem po rzece Dja Spływ rzeką w sercu Afryki to spełnienie dziecięcych marzeń o przygodzie. 84 Stand Up Paddle Stosunkowo nowa wodniacka dyscyplina: deska, która nie wymaga fali. 86 morsowanie Dla zdrowia, dla głosów uznania. Podob- no jeśli ktoś spróbuje, nie przestaje. 90 KItesurfing Sport między dwoma żywiołami, czyli jak zostać ptakiem wodnym. 94 Kajakarstwo Rekreacja dla każdego, przede wszystkim tych, którzy lubią ciszę. 98 Żeglarstwo Wymaga patentu, ale przed jego posiadaczem otwiera wszystkie akweny. 100 nurkowanie Wizyty w podwodnym świecie są doświadczeniem innej rzeczywistości. 104 Flyboard Jak stanąć na wodzie, czyli najmłodszy sport ekstremalny.
Do kin wchodzi Samsara, liryczny dziennik z podróży
Pięć lat, dwadzieścia pięć krajów, pięć kontynentów. Tak w skrócie opisać można pracę reżysera Rona Fricke’a, znanego z filmu Baraka, nad nowym projektem Samsara. Zobaczyć w nim możemy m.in. japońską fabrykę lalek do złudzenia przypominających żywe kobiety, Park Narodowy Nemrut w Turcji, etiopską dolinę Omo, Wersal, wulkan Kilauea na Hawajach czy kościół Divino Salvador z Brazylii. Pozostawione są one bez komentarza, za to podkreślone muzyką, którą skomponowała Lisa Gerrard z legendarnego zespołu Dead Can Dance. Samsarę będzie można obejrzeć na Warszawskim Festiwalu Filmowym lub od 19 października w kinach studyjnych. Więcej informacji o filmie na http://barakasamsara.com/ Obejrzyj trailer: YouTube
Felieton. Jest cudnie! Czyli siedem cudów Świata
Nie lubię zwiedzania. Nie lubię oglądać zabytków. Nie lubię turystów. I szczerze mówiąc, uważam, że te wszystkie podróże są przereklamowane.
Normalni ludzie powinni siedzieć w domu. Bo przecież właśnie po to wymyślono domy, żeby nie trzeba było podróżować. A najbardziej ze wszystkich rzeczy w podróży nie lubię przewodników po świecie. Bo nie życzę sobie, żeby jakiś nieznany mi osobiście ani pośrednio facet mówił, co mam zobaczyć. Pewnie dlatego kilka lat temu wpadłem na pomysł, żeby napisać przewodnik dla takich jak ja – domatorów z postępującą alergią na zwiedzanie świata. Wymyśliłem nawet tytuł: „Nie widziałem Tadź Mahalu, czyli przewodnik po świecie dla niezwiedzających”. I w ramach tego pomysłu zacząłem tworzyć swoją listę „cudów świata”, których oglądanie nie grozi ani spotkaniem z tłumem turystów, ani pamiątką w postaci zdjęcia z serii „ja i wieża Eiffla”. Cud pierwszy Okolice Mahabalipu-ram (Indie). Hinduska świątynia na plaży. Boski lingam, o którym wspominał w swoich pamiętnikach Merton, obmywało morze. Znawca kosmogonii mógłby tam siedzieć latami i zachwycać się symboliką tego miejsca. Ale dla mnie najważniejsza była maleńka knajpka leżąca przy drodze na plażę. W środku nie było nic, co by kiedykolwiek leżało w pobliżu kosmogonii albo kosmologii. Były portrety Marleya i Lennona, kwiaty i muzyka. Zamówiłem herbatę z mlekiem i słuchałem. Muzyka była wszędzie. Nawet w przesłodzonej herbacie. Świat był doskonały, bo Armstrong miał jeszcze swoją trąbkę. Cud drugi Jezioro na drodze z Szaszamene do Addis Abeby (Etiopia). Ziemia ewidentnie była płaska – kolejny dowód na to, że Kopernik się mylił. Jezioro też było płaskie. Wszystko opanowały ptaki. Idąc nad wodę, cały byłem w ptakach. Tysiące maleńkich skrzydeł krążyło wokół mnie. Czułem, że gdybym tylko uniósł się delikatnie na palcach i leciutko podskoczył, to mógłbym latać. Cud trzeci Okolice Nairobi National Park (Kenia). Po jego obrzeżach wędrowałem piechotą. Na tle przereklamowanego afrykańskiego nieba (bo co to za niebo, na którym zachód słońca trwa krócej niż lot obciążonego kurczaka?) zobaczyłem stado żyraf. Zwierzęta zaczęły uciekać. Biegły w ciszy. A właściwie nie tyle biegły, ile tańczyły, płynęły, wirowały, unosiły się. Świat na chwilę został sprowadzony do tych sprzecznych ze zdrowym rozsądkiem zwierząt i do ich ruchu. Cud czwarty Droga z Gdańska do Warszawy (Polska). Stopowałem kolejną godzinę do domu. Zapadał zmierzch. Wiatr wiał. Marzłem. I wtedy zobaczyłem. Od Warszawy szły chmury. Oświetlone zachodzącym słońcem, wyglądały jak czerwono-czarni jeźdźcy Apokalipsy. Z mojej strony niebo było puste, a przede mną powstawał niesamowity obraz. Było tak, jakbym podglądał boską walkę Dobra ze Złem, Ciemności z Jasnością. Samochody przejeżdżały, a ja stałem, bojąc się ruszyć, odezwać. Bo wiedziałem, że, jeśli reżyserzy tego przedstawienia się zorientują, że ich podglądam to na niebie znowu pojawi się obraz kontrolny. Cud piąty Obrzeże Sequoia National Park (USA). Drzewo wyglądało, jakby było ojcem wszystkich drzew. Słowo „potężne” zostało specjalnie wymyślone do jego opisania. Byłem mały. Nieistotny przecinek. Wszystko nabrało więc prawidłowych proporcji. Cud szósty Gdzieś na Kamczatce (Rosja). Helikopter, który zabrał mnie na stopa, zatrzymał się na chwilę na jakieś plaży. Niebo było błękitne, morze ciemnogranatowe, trawy długie, zielone i jasnozłote. Na plaży wieloryby zostawiły swoje szkielety. Białe kości tworzyły łuki i arkady. Niczym Jonasz na chwilę przed wypluciem spacerowałem w środku tych kościanych katedr. Cud siódmy Gdzieś nad Morzem Białym (Rosja). Kolejny tydzień wędrowałem brzegiem morza. Ostatnich ludzi widziałem 8 dni przedtem. Dietę ograniczyłem do grzybów, mchów i kory brzozy, z której robiłem makaron. Spałem na ziemi pod moskitierą – bo komary traktowały mnie jak snack bar. Pewnego ranka podszedłem do morza, żeby umyć zęby. Z pianą w ustach kucałem w wodzie. Była cisza. Spokój. Pustka. Było tak, jakbym był ostatnim człowiekiem na świecie, tym, który ma na końcu zgasić światło i zamknąć drzwi. Ciekaw jestem, jaka jest Wasza „lista cudów”. Napiszcie. Może razem zrobimy książkę dla „niezwiedzających”? edipyrek@yahoo.com