Zimowy cud natury nad Bałtykiem. Lodowe rzeźby przyciągają tłumy turystów
Mróz, który od pewnego czasu utrzymuje się w Polsce, odsłania dawno niewidziane oblicza przyrody. Jednym z takich zjawisk są lodowe formacje – torosy – spiętrzające się na plaży w Mikoszewie. Te niezwykłe rzeźby z lodu od kilku dni przyciągają tłumy turystów, chcących podziwiać nietypowy cud natury.
Od kilku dni media obiegają zdjęcia spektakularnych formacji lodowych stojących na samym brzegu jednej z nadbałtyckich plaż. Te pochodzące z Mikoszewa (powiat nowodworski) rzeźby osiągają wysokość nawet do trzech metrów, tworząc naturalny mur pomiędzy wodą a lądem. Nowo powstała atrakcja ściągnęła w ostatnich dniach tłumy turystów, którzy w mniej lub bardziej odpowiedzialny sposób podziwiają te niesamowite dzieła natury. Czym są torosy? Te olbrzymie formacje lodowe, tak ochoczo podziwiane nad Bałtykiem, są efektem panujących temperatur poniżej zera stopni Celsjusza. Torosy – bo tak nazywają się te rzeźby – składają się z kier lodowych, które najpierw pękają podczas odwilży, a następnie poprzez prądy morskie i wiatr wypychane są na brzeg. W ten sposób dochodzi do spiętrzania kolejnych warstw brył lodu, które, nałożone na siebie, zaczynają przypominać góry. Im więcej zamrożonej wody, tym wyższe tworzą się torosy. Te z Mikoszewa osiągają nawet 3 metry wysokości, tworząc spektakularny krajobraz niczym z lodowej krainy. Co ciekawe, torosy można było zaobserwować na brzegach Morza Bałtyckiego również w poprzednich latach. Lodowe formacje występowały m.in. w Kuźnicy, tworząc lodowe wzniesienia tuż przy Półwyspie Helskim. Tamten krajobraz nie wzbudził jednak tak dużego zainteresowania jak torosy w Mikoszewie i nie zgromadził tak licznych rzesz odwiedzających. Lodowy szał w Mikoszewie Choć torosy występują w mniejszej lub większej skali w całej nadmorskiej Polsce, to zdecydowanie największym powodzeniem wśród spacerowiczów cieszą się te z Mikoszewa. Wieś położona przy samym ujściu Wisły gościła w ostatnich dniach tłumy osób chcących zobaczyć ten wyjątkowy obiekt. Duże zainteresowanie nowo powstałą formacją lodową można również zaobserwować w mediach społecznościowych – komentarze w jednoznaczny sposób określają mikoszewską rzeźbę jako cud natury. Internetowe zachwyty przeradzają się w ciekawość, która skutkuje napływem kolejnych turystów do nadmorskiej wsi. Jak podaje portal trójmiasto.pl, niektórzy z odwiedzających twierdzą, że lodowe formacje przyciągają więcej przyjezdnych niż w sezonie letnim, kiedy polskie morze staje się jedną z popularniejszych destynacji w kraju. Warto dodać, że to nie pierwszy raz w ciągu ostatniego roku, kiedy o Mikoszewie jest głośno w sieci. W trakcie ubiegłej wiosny tamtejsi spacerowicze mieli okazję zaobserwować inne wyjątkowe zjawisko związane z działalnością natury. Spod tafli Bałtyku wyłonił się bowiem fragment lądu, nazwany Cyplem Mikoszewskim. Nowa atrakcja zdobyła na tyle dużą popularność, że doczekała się nawet własnego kodu pocztowego. Należy jednak pamiętać, że takie ukształtowanie dna ma charakter dynamiczny, dlatego nie ma pewności, czy cypel będzie widoczny także w kolejnym sezonie letnim. Podziwianie z rozwagą Jak to zwykle bywa, wzrost popularności danej atrakcji przyczynił się do negatywnych konsekwencji związanych ze wzmożonym ruchem turystycznym. Nie inaczej było w przypadku mikoszewskich torosów. Wysokość tamtejszych formacji lodowych skusiła niektórych spacerowiczów do wdrapania się na wysoką na jeden metr ścianę lodu. Pewien nastolatek zdecydował się na spacer po powierzchni jednej z rzeźb, co niestety zakończyło się wypadkiem. Upadek z metrowej wysokości sprawił, że po poszkodowanego musiał przylecieć helikopter Lotniczego Pogotowia Ratunkowego, który przetransportował go do szpitala. Kapitan Anna Piechowska z Komendy Powiatowej Policji w Nowym Dworze Mazowieckim poinformowała, że życiu siedemnastolatka nie zagraża żadne niebezpieczeństwo. Lód stanowi zarówno piękny, jak i niebezpieczny element krajobrazu. Informowaliśmy już o sytuacjach mających miejsce nad Morskim Okiem, kiedy to tłumy turystów nierozważnie wchodziły na pokryty lodem zbiornik wodny. Podobne zachowania mogą skończyć się poważnym wypadkiem, zagrażającym życiu nieuważnych przyjezdnych. Zimową turystykę należy więc uprawiać ostrożnie, biorąc pod uwagę niestabilność lodowych powierzchni, które nie tylko są śliskie, ale również mogą zapaść się pod ciężarem człowieka. Torosy lepiej podziwiać z poziomu plaży niż z wierzchołków lodowych brył. To właśnie stamtąd można najlepiej dostrzec i poczuć ogrom tych stworzonych przez naturę konstrukcji. Źródło: trójmiasto.pl Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Leonardo DiCaprio uratował tę rzekę przed zagładą. Dziś to prawdziwy cud natury
Rzeka Wjosa w Albanii jako pierwsza w Europie otrzymała status parku narodowego. W jej obronie stanął sam Leonardo DiCaprio, a dziś przyciąga turystów spragnionych kontaktu z dziką naturą.
W tym artykule: Co miało powstać, a co dziś możemy zobaczyć Wjosa dla każdego – spacer, kajaki i gorące źródła Festiwal, cerkwie i kawa z gliko, czyli Wjosa po albańsku Wjosa – informacje praktyczne Kamienny łukowaty most nie ma barierek i stoi tu od kilkuset lat. Siedzimy na jego krawędzi, machając nogami w powietrzu, i plujemy pestkami wiśni do turkusowej wody. Pod nami przetacza się Shushicë – dopływ przecinającej południe Albanii Wjosy, jednej z ostatnich nieuregulowanych rzek w Europie. Dwa lata temu została ona, wraz z dopływami, objęta ochroną Parku Narodowego Rzeki Wjosy. – Czekaliśmy na to całe lata – mówi Gent Mati z firmy Outdoor Albania, który pokazuje mi okolice rzeki. – I dalej byśmy czekali, gdyby nie wsparcie Leonarda DiCaprio. Trzeba było głosu słynnego aktora, by albański rząd porzucił plany projektów górniczych i hydroinżynieryjnych i przychylił się do pomysłu wyznaczenia tu obszaru chronionego. Wjosa jako pierwsza rzeka w Europie zyskała parkowy statut. – Wcześniejsze plany zakładały postawienie na rzece i strumieniach ponad osiemdziesięciu zapór i pięciu elektrowni wodnych – mówi Gent. Park ma powierzchnię 12 727 ha i obejmuje niemal całą rzekę Wjosę na terytorium Albanii oraz trzy dopływy: Drino, Bënçe i Shushicë. Władze prowadzą teraz rozmowy ze stroną grecką, by rozszerzyć ochronę także na tamten kraj (Wjosa ma źródło w górach Pindos) i stworzyć transgraniczny park Aoos-Vjosa. Co miało powstać, a co dziś możemy zobaczyć Dzień wcześniej wybrałem się w okolice wioski Queserat, gdzie miała powstać największa, wysoka na 50 m tama. Wizyta pozwoliła mi się rozeznać, o co tak naprawdę toczyła się walka aktywistów – wzgórza po obu stronach rzeki pocięte są głębokimi, ogołoconymi z zieleni tarasami. Wciąż stoi tam jeszcze kilka koparek pozostawionych przez włoską firmę, która prowadziła prace budowlane, zanim je porzuciła. Krajobraz przypomina scenę z filmu postapokaliptycznego. Wiatr unosi pył, zranione wzgórza tkwią w ciszy – ptaki, zwierzęta, ale nawet i ludzie omijają to miejsce szerokim łukiem. Gdyby nie wymuszona działaniami aktywistów zmiana planów władzy, dziś stałaby tu betonowa zapora. Obecny brzeg Vjosy znajdowałby się dobre 30 m pod wodą. – Bioróżnorodność tych okolic ma swoje źródło w tym, jaki jest stan rzeki – tłumaczy Gent Mati. – To skomplikowany system, w którym wszystko jest od siebie zależne. Małże filtrują wodę, dzięki czemu ryby mają dobre warunki do życia, a skoro jest dużo ryb, to dobrze mają się też drapieżniki, takie jak na przykład wydry. Postawienie zapory zakłóciłoby równowagę, która kształtowała się przez tysiące lat. Wjosa dla każdego – spacer, kajaki i gorące źródła Gdy później siedzimy na krawędzi rozciągniętego na rzeką Shushicë mostu weneckiego z XVII w., mam poczucie, że takie chwile beztroskiej bezczynności najpełniej pozwalają docenić bogactwo tych terenów. Nasz wzrok nie napotyka miast, wiosek czy domów, zahaczając jedynie o poszarpane sylwetki gór, kamienistą drogę biegnącą między zaroślami oraz wstęgę turkusowej wody omijającej skalne bloki. Wjosa oraz jej dopływy są obrazem niezmienności. Ten most i prowadząca do niego droga, dokładnie tak jak trzysta lat temu, pomieści co najwyżej wędrowca lub jeźdźca na koniu. Siedzimy w milczeniu, wypatrując co jakiś czas w górze sylwetki Leonardo DiCaprio pomógł ocalić rzekę Wjosa. Co go do tego skłoniło? (zwany też ścierwnikiem). To zagrożony w Europie drapieżnik, który w tych górach występuje jednak dość regularnie. – Zawsze mnie dziwi to, że Wjosa jest tak mało znana – mówi mój przewodnik. – Ta rzeka jest przecież ewenementem na skalę światową. Podobne warunki zachowały się niemal wyłącznie na niezamieszkanych terenach Arktyki, w dorzeczu Amazonki czy Konga. Umiarkowana rozpoznawalność, jaką cieszy się albańska rzeka, ma dobre strony. Dolina Wjosy, choć dziś rozwija się coraz szybciej, pozostaje miejscem niezadeptanym. Powołanie parku narodowego (i zainteresowanie tym regionem Leonarda DiCaprio) z pewnością przyciągnie jednak uwagę świata. Turystyka jest tutejszej społeczności potrzebna, równocześnie jednak – jeżeli wymknie się spod kontroli – może się stać źródłem problemów. Zarówno aktywiści, jak i władze parku wierzą jednak, że da się temu zaradzić. Masowy ruch turystyczny skupia się na wybrzeżu kraju. W góry i dolinę rzeki zapuszczają się głównie indywidualni podróżnicy szukający kontaktu z przyrodą, lokalnych produktów i kultury. Wjosa nie sprzyja pospiesznej turystyce. Żeby w pełni docenić zalety tego regionu, trzeba dać sobie czas na to, by w spokoju pobyć pośród natury. Festiwal, cerkwie i kawa z gliko, czyli Wjosa po albańsku Wybieram się więc na zorganizowany spływ kajakiem 13-kilometrowym odcinkiem rzeki biegnącym przez wąwóz Këlcyrë. Nurt nie jest specjalnie wartki, płynę więc spokojnie, lekko korygując tylko kierunek wiosłem i unikając lejących się z góry rześkich strumieni. Po skałach pną się gęste trawy, ze szczelin wychylają się kwiaty, a samosiejki drzew na kamiennych półkach wyginają się w przedziwne formy, prąc w kierunku światła. W oddali, na szczycie wysokiego wzgórza, widzę ruiny twierdzy stojącej tu od niemal 2,5 tys. lat i wyznaczającej punkt, z którego wypatrywano niegdyś najeźdźców. W połowie spływu docieramy do kamienistej plaży, przy której robimy postój na przekąskę. Czeka tu, przywieziony przez pracownika wypożyczalni kajaków, czajnik z gorzką kawą oraz gliko – gotowane w gęstym syropie owoce i orzechy z pobliskich sadów. Ta glukozowa bomba stawia nas na nogi, podobnie jak kieliszek raki, winogronowego destylatu. Pomimo popularności tego mocnego alkoholu rzadko widuje się jednak kogoś pijanego. Dzień kończę w Bënjë, wiosce leżącej kilka kilometrów na północ od Wjosy. Tuż obok kamiennych domów toczy się rzeka Lengarica, również podlegająca ochronie parku narodowego. Z sześciu źródeł po obu stronach rzeki wybija bogata w siarczany woda w temperaturze od 26 do 32 st. C. Wieczorami baseny pustoszeją, a dzięki większej różnicy temperatur między wodą a powietrzem kąpieliska wydają się jeszcze cieplejsze. Pławimy się więc skryci w kłębach pary i gadułamy, pokazując sobie co jakiś czas sylwetki przelatujących nisko nietoperzy. Miłośnicy Wjosy prędzej czy później trafiają do miasteczka Përmet leżącego nad zakolem rzeki. Miejsce przyjęło na siebie rolę głównej bazy wypadowej i gospodarza festiwalu Vjosa n’Fest. Muzyka, lokalna kuchnia i wspólne wędrówki promują region. Następnego dnia wybieram się na krótką przechadzkę do XVIII-wiecznej cerkwi w wiosce Leusë. Wjosa wciąż jest terenem niemal dziewiczym, w którym obecność człowieka jest ledwie zaznaczona. Wjosa – informacje praktyczne Dojazd Jeżeli za bazę wypadową obierzecie miasteczko Përmet, będziecie mogli dojechać do niego autobusem z Tirany za 65 zł. Podróż trwa ponad 4,5 godz., a połączenie obsługuje linia Tisa Travel, autobus odjeżdża raz dziennie. Dobrze też wypadnie auto – ze stolicy do celu dotrzecie w 3,5 godz. Najtańszy będzie samochód w wypożyczalni na miejscu. Ceny zaczynają się już od 80–100 zł za 3 dni (szukaj w ofercie takich firm jak Rent Motors). Nocleg Ferma Albankik, położona 20 km od Kelcyrë, oferuje zarówno miejsca noclegowe, jak i restaurację oraz sklepik. Właściciele promują zrównoważony rozwój. Dobra baza wypadowa, jeżeli planujecie wycieczki po górach, rafting lub wyprawy offroadowe. Pokój dla 2 os. kosztuje 55 euro za noc, śniadanie wliczone w cenę. Hotel Kaso Ervehe w samym centrum Përmet to nie tylko schronienie dla tych którzy lubią tradycyjne budynki, ale też doskonała baza do długodystansowych wędrówek. Dwugodzinne offroadowe wyprawy po wąwozie Vjosë pod wodzą przewodnika, kosztują ok. 300 zł. Noclegi podawane są z domowym serem, jogurtem i świeżo upieczonymi śniadaniami. Cena za dwójkę od 150 zł za dobę. Warto wiedzieć Rafting na rzece Vjose trwa ok. 2 godz., a większość spływów rusza z okolic Përmetu! Ceny oscylują wokół 40 euro za osobę (w cenie jest też transport na miejsce startu i powrót do bazy, opiekun, wiosła i profesjonalna uprząż). Szukajcie wyprawowego tego typu wycieczek – polecamy Albanię Rafting Group. Organizują też offroadowe wyprawy całodzienne, kolacje oraz różne atrakcje, których główną oś stanowi natura (wraz ze śniadaniem – 99 euro za osobę). Źródło: National Geographic Traveler
Nauka rzuca nowe światło na cuda Jezusa. Oto propozycja ich wyjaśnienia
Czy cuda opisane w Biblii mogły być efektem zjawisk naturalnych? Najnowsze badania nad Jeziorem Galilejskim sugerują, że takie fenomeny jak masowy połów ryb mogą mieć swoje wyjaśnienie w procesach przyrodniczych.
Tajemnica Jeziora Galilejskiego Czy cuda Jezusa były „zjawiskami naturalnymi”? Nowoczesne spojrzenie na cuda Jezioro Galilejskie, znane również jako Jezioro Tyberiadzkie, odegrało ważną rolę w życiu Jezusa Chrystusa i jego uczniów. To właśnie nad jego brzegami dochodziło do biblijnym cudów, w tym rozmnożenia chleba i ryb oraz cudownego połowu. W pierwszej opowieści Jezus nakarmił tysiące osób zaledwie pięcioma bochenkami chleba i dwoma rybami. W drugiej apostołowie przez całą noc bezskutecznie łowili ryby, aż Jezus poradził im zarzucić sieci ponownie, co zakończyło się sukcesem. Przez wieki te biblijne historie były odczytywane jako dowody boskiej interwencji. Współczesne badania sugerują jednak, że za niezwykłymi zdarzeniami nad Jeziorem Galilejskim może kryć się logiczne wyjaśnienie. Jest ono związane z unikalnymi procesami zachodzącymi w ekosystemie jeziora. Tajemnica Jeziora Galilejskiego Autorzy artykułu opublikowanego na łamach „Water Resources Research” zaobserwowali, że nad Jeziorem Galilejskim, szczególnie w pobliżu Tabgi, dochodzi do okresowych masowych śmierci ryb. Po przeanalizowaniu danych z maja i czerwca 2012 roku naukowcy przeprowadzili modelowanie, aby zrozumieć, dlaczego tak się dzieje. Wyniki ich badań wskazują na rzadkie, ale możliwe zjawisko, jakim jest wynoszenie wód ubogich w tlen z głębszych warstw jeziora ku powierzchni. Jest to tzw. upwelling powodowany przez wewnętrzne fale w jeziorze. Generują je zachodnie wiatry, które przynoszą na powierzchnię zimną, ubogą w tlen wodę z niższych partii jeziora. Kiedy ryby znajdą się w tej warstwie bez odpowiedniej ilości tlenu, giną w masowych ilościach. Badacze zwrócili uwagę na naturalne cykle mieszania wody w Jeziorze Galilejskim. W cieplejszych miesiącach jezioro dzieli się na trzy główne warstwy: ciepłą górną, chłodniejszą dolną oraz środkową, w której znajduje się mocny gradient temperatury. Jeśli zjawisko upwellingu nastąpi w okresie tuż po wiosennym powstaniu tych warstw, ryby w górnych partiach jeziora nie będą miały szans na ucieczkę i nie przeżyją. Jakkolwiek tego typu masowe śmierci ryb są rzadkie, badacze wskazali na dwa znane przypadki poza 2012 rokiem – jeden w kwietniu 2007 roku oraz jeden w latach 90. XX wieku. Wszystkie wydarzenia miały miejsce w tej samej części jeziora, w pobliżu Tabgi, gdzie według tradycji Jezus miał dokonać swoich cudów. Do dziś stoi tam Bazylika Rozmnożenia Chleba. Czy cuda Jezusa były „zjawiskami naturalnymi”? Dla osób wierzących, cuda Jezusa są dowodem jego boskości i mają głębokie znaczenie duchowe. Naukowcy nie dążą do podważenia tych przekonań, lecz do zrozumienia mechanizmów przyrodniczych, które mogły przyczynić się do powstania tych opowieści. Możliwe jest, że dwa tysiące lat temu podobne zjawiska wynurzenia wód ubogich w tlen oraz gromadzenia się ryb blisko brzegu przyczyniły się do łatwego ich połowu, co w oczach ówczesnych ludzi mogło być interpretowane jako cud. Podobne zdarzenia zaobserwowano także w innych miejscach na świecie, takich jak Jezioro Erie w USA, ujście rzeki Neuse w Karolinie Północnej czy port Hamilton w Kanadzie. W każdym z tych miejsc wynurzenie wód ubogich w tlen powoduje śmierć ryb, które potem masowo wypływają na powierzchnię. Nowoczesne spojrzenie na cuda Odkrycie mechanizmu stojącego za masowymi śmierciami ryb nad Jeziorem Galilejskim jest kolejnym przykładem, jak współczesna nauka stara się wyjaśnić dawne mity i historie, które od wieków kształtowały ludzkie wierzenia i tradycje. Nie umniejsza to wartości religijnych tych historii – dla wielu są one przede wszystkim metaforą boskiej opieki i wrażliwości na ludzkie potrzeby. Z drugiej strony, znajomość naukowych przyczyn tych zjawisk pozwala lepiej zrozumieć środowisko Jeziora Galilejskiego i jego delikatny ekosystem. Nawet jeśli cuda Jezusa nad jeziorem były wynikiem naturalnych procesów, ich symbolika pozostaje niezmienna i nadal stanowi inspirację dla milionów ludzi na świecie. Źródło: Water Resources Research Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Potwór z Loch Ness. Głośne dźwięki i kilka potencjalnych obserwacji. Największe poszukiwania legendarnego zwierzęcia
W weekend odbyły się w Szkocji największe poszukiwania legendarnego zwierzęcia. Wykryto podejrzane dźwięki i dokonano kilku obiecujących obserwacji. Ale Potwór z Loch Ness nadal jest nieuchwytny.
W tym artykule: Czym jest Potwór z Loch Ness? Poszukiwania Nessie Społeczność poszukiwaczy Potwora z Loch Ness Historia Potwora z Loch Ness Czym jest Potwór z Loch Ness? Czy Potwór z Loch Ness, zwany przez Szkotów pieszczotliwie Nessie to tylko legenda? A może faktycznie w jednych z największych i najgłębszych brytyjskich jezior skrywa się nieznany dotąd wodny gatunek? Z wyglądu ma przypominać plezjozaura, wymarłego kilkadziesiąt milionów lat temu wielkiego gada. Cechy szczególne: mała głowa, podłużna cienka szyja, dwie pary płetw, olbrzymi ogon Jego poszukiwania trwają od prawie stu lat. Poszukiwania Nessie W ostatni weekend sierpnia odbyły się szeroko zakrojone poszukiwania nieznanego wodnego stworzenia. Według organizatorów, The Loch Ness Centre, była to największa akcja od przeszło 50 lat. Wzięło w niej udział kilkuset wolontariuszy. Zastosowano różnorodne narzędzia. Czy „Nessie” to tylko cyrkowy słoń? Rozwiązujemy tajemnicę potwora z Loch Ness Nessie, jak pieszczotliwie nazywa się wielkie stworzenie, które ponoć zamieszkuje wody Loch Ness, największego jeziora w Szkocji, to od dawna jeden z najpopularniejszych legendarnych potworów.... Najważniejsze wyniki weekendowych poszukiwań: cztery tajemnicze i wcześniej niesłyszane głośne dźwięki dochodzące z głębi jeziora; materiał wideo rzekomo przedstawiający potwora z enigmatycznymi „garbami”, nakręcony na jeziorze w ruchu; internauta w czasie analizy wideo uchwycił gigantyczny cień tuż pod powierzchnią wody; obserwacje licznych smug na wodzie. Społeczność poszukiwaczy Potwora z Loch Ness Na poszukiwania przybyli śmiałkowie z całego świata. – Podekscytowanie, jakie towarzyszyło w czasie tego weekendu, udowodniło, że trwające poszukiwania Potwora z Loch Ness nadal przyciągają ludzi z całego świata: z Ameryki, Kanady, Francji, Włoch, Japonii i nie tylko. Wszyscy chcemy tego samego: zobaczyć i dowiedzieć się, czym jest potwór z Loch Ness – mówi Paul Nixon z The Loch Ness Centre. Wśród wielu osób poszukujących Nessie był Michael z Halkirk. – Przybyłem na weekendowe poszukiwania, bo legenda Nessie jest fascynująca. Jeszcze nic nie zauważyłem, ale wierzę w Nessie i chciałbym ją zobaczyć w jeziorze – powiedział. Z kolei starsze małżeństwo z Manchesteru, Anne i Michael, uważa, że być może w historii o potworze jest ziarno prawdy. W weekend patrolowali brzegi jeziora z lornetką. Akcja była dużym wydarzeniem społeczny, w którym udział wzięły również dzieci. Historia Potwora z Loch Ness Nessie trafił lub trafiła (trudno orzec jakiej jest płci) trafił/a na pierwsze strony gazet w 1933 roku. Prawdopodobnie jest to związane z przybyciem w rejony jeziora większej liczby osób, gdyż wcześniej niedaleko oddano do użytku autostradę. Doniesienia o obserwacjach najpierw publikowano w lokalnej prasie, a potem w magazynach o zasięgu krajowym. Nawet w BBC gorąco dyskutowano o domniemanym stworzeniu. Na przestrzeni ostatnich dekad poszukiwania prowadzono z pomocą różnorodnego sprzętu: echosond, zaawansowanych kamer, a teraz nawet drona i hydrofonu. Niektórzy dostrzegają na części zobrazowań płetwy lub zwierzę dużych rozmiarów, ale do tej pory nie dostarczono niepodważalnego dowodu na istnienie Nessie. Jak wyginęły dinozaury? Uczeni do dziś spierają się o to, jaka katastrofa wywołała wymieranie 66 mln lat temu Co sprawiło, że 66 mln lat temu przetrwała tylko część gatunków roślin i zwierząt? Wciąż nie jest pewne, jak wyginęły dinozaury. Oto przegląd stanu wiedzy na ten temat. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/jak-wyginely-dinozaury-uczeni-do-dzis-spieraja-sie-o-to-jaka-katastrofa-wywolala-wymieranie-66-mln-lat-temu-ryc-getty-images-19f9966.jpg" width="938" height="581" alt="Jak wyginęły dinozaury? Uczeni do dziś spierają się o to, jaka katastrofa wywołała wymieranie 66 mln lat temu (ryc. Getty Images)" title="Jak wyginęły dinozaury? Uczeni do dziś spierają się o to, jaka katastrofa wywołała wymieranie 66 mln lat temu (ryc. Getty Images)" /> Co jakiś czas zainteresowanie tajemniczym zwierzęciem wzrasta. Tak na przykład było po ogłoszeniu kilkadziesiąt lat temu odkrycia rzekomo wymarłego ponad 70 mln lat temu gatunku ryby trzonopłetwej Latimeria u wybrzeży RPA. Skoro nadal można odkryć nieznane nauce zwierzęta i tzw. relikty, to być może legenda o Nessie jest prawdą – argumentowali entuzjaści. Mniej przekonani uważają, że być może świadkowie tak naprawdę obserwują foki, jesiotry lub inne wielkie ryby. O Nessie pisano na łamach poważnych czasopism naukowych, m.in. „Nature". Sprawie potwora poświęcone było też posiedzenie w Izbie Gmin w Pałacu Westministerskim w Londynie w 1975 roku. Pierwsza relacja o spotkaniu z niezwykłym stworzeniem w Loch Ness ma pochodzić z VI w. n.e. Ponoć św. Kolumban, który schrystianizował Piktów, ujrzał smoka ścigającego wieśniaka. Smoka-Nessie udało się odgonić z pomocą krzyża. Źródło: The Loch Ness Centre, L. Kleczkowski, S. Pikuła, Poczet potworów letnich, Warszawa 1985 Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Wielka Rafa Koralowa nie trafi na listę zagrożonego dziedzictwa. „Hańba dla australijskiego rządu”
Komitet Światowego Dziedzictwa UNESCO nie umieści Wielkiej Rafy Koralowej na „zagrożonej liście”. Kolejna ocena stanu australijskich koralowców zostanie przeprowadzona w 2023 roku.
W tym artykule: Wielka Rafa Koralowa jednak niezagrożona? Czarny scenariusz dla Wielkiej Rafy Koralowej Wielka Rafa Koralowa rozciąga się na długości ponad 2 tysięcy kilometrów wzdłuż wybrzeży Australii i znajduje się na nieoficjalnej liście Cudów natury stworzonej przez CNN. W zestawieniu uwzględniono również m.in.: Mount Everest, Wodospady Wiktorii i zorzę polarną. Niestety prognozy nie są optymistyczne. Według raportu Australijskiej Akademii Nauk nawet 99 procent australijskiej rafy może zniknąć do 2025 r. z powodu postępujących zmian klimatycznych. UNESCO chce wpisać Wielką Rafę Koralową na listę zagrożonego dziedzictwa. Australia się buntuje Australijczycy boją się, że wpisanie Wielkiej Rafy Koralowej na listę zagrożonego światowego dziedzictwa niekorzystnie wpłynie na turystykę, ponieważ podróżni nie będą chcieli ogląda.. Wielka Rafa Koralowa jednak niezagrożona? Komitet Światowego Dziedzictwa UNESCO ogłosił kilka dni temu, że mimo wcześniejszych zapowiedzi nie umieści Wielkiej Rafy Koralowej na liście zagrożonego dziedzictwa. Decyzja została podjęta po dwóch dniach obrad. W tym czasie Australijczycy dosłownie wstrzymali oddech. Lokalne władze obawiały się, że nowa klasyfikacja cudu natury może zaszkodzić jego wizerunkowi i źle wpłynąć na odradzającą się po lockdownach turystykę. Plany wpisania Wielkiej Rafy Koralowej na „zagrożoną listę” pojawiły się po tym, jak biolodzy oszacowali, że ponad 60 proc. koralowców zostało dotkniętych bieleniem, które jest związane ze zmianami klimatu. Nowa klasyfikacja mogłaby się wiązać z utratą statusu światowego dziedzictwa. Pomysł umieszczenia cudu natury na listę zagrożonego dziedzictwa poparło wiele osób publicznych, w tym aktorzy i dziennikarze. „W ciągu ostatnich pięciu lat zjawisko bielenia koralowców wywołane globalnym ociepleniem doprowadziły do ich masowej śmiertelności. Dowody naukowe nie budzą wątpliwości: Wielka Rafa Koralowa jest w niebezpieczeństwie i nadszedł czas na działanie” – czytamy w liście podpisanym m.in. przez Jasona Momoę (aktor znany z filmu „Aquaman”) czy Philippe'a Cousteau, światowej sławy badacza oceanów. Finalnie kontrowersyjna, zdaniem władz Australii, propozycja została odrzucona. Decyzja UNESCO podzieliła Australijczyków. David Ritter, dyrektor generalny Greenpeace Australia Pacific, powiedział, że to nie „osiągnięcie”, ale „dzień hańby dla australijskiego rządu”. Kolejna ocena stanu Wielkiej Rafy Koralowej zostanie przeprowadzona w 2023 roku. Nurkowie wybrali najpiękniejsze rafy koralowe na świecie. Jak możemy je uratować? Rafy koralowe cieszą oko, ale odgrywają też ważną rolę w regulowaniu wodnego ekosystemu oraz zmian klimatycznych. Część koralowców na całym świecie zdążyła już bezpowrotnie wyblakn.. Czarny scenariusz dla Wielkiej Rafy Koralowej Naukowcy alarmują, że jeśli globalne ocieplane utrzyma się na obecnym poziomie, największy na świecie system raf koralowych w końcu zginie. Badacze zauważają też, że przy obecnym tempie emisji gazów cieplarnianych na Ziemi zmiany, jakie zajdą do 2025 r., mogą być nieodwracalne. Destrukcyjne dla koralowców bielenie występuje cyklicznie. W zeszłym roku badacze zaobserwowali je po raz trzeci w ciągu zaledwie pięciu lat. Wówczas najbardziej ucierpiały regiony północne, środkowe i południowe. Koralowce zaczęły blednąć kilka tygodni po tym, jak w okolicach Wielkiej Rafie Koralowej odnotowano rekordowo wysokie temperatury powietrza.
Morze Martwe. Jedno z najpiękniejszych cudów natury na świecie [PRZEWODNIK]
Morze Martwe w rzeczywistości jest słonym jeziorem położonym w najniższym punkcie Ziemi. Trudne warunki sprawiają, że morza nie zamieszkuje żadne zwierze – stąd jego nazwa.
Morze Martwe: położenie Morze Martwe położone jest w dolinie Jordanu i powstało podczas przesuwania się płyt tektonicznych. Zlokalizowane jest na pograniczu Izraela i Jordanii, a depresja Morza Martwego jest najniższa w całej Azji. Zasolenie Morza Martwego wynika z faktu, że jedynym źródłem jego wód jest rzeka Jordan, która schodzi ze szczytu Wzgórz Golan. Ze względu na swoje naturalne, magiczne piękno Morze Martwe nadal jest wyjątkową atrakcją turystyczną. Turyści uwielbiają się smarować naturalnym, pełnym przydatnych minerałów, czarnym błotem, które jest dostępne całkowicie za darmo na wybranych plażach Morza Martwego. Błoto z Morza Martwego jest uważane za jeden z najzdrowszych środków do czyszczenia skóry, a wody Morza Martwego są korzystne dla osób cierpiących na łuszczycę. Pomimo strasznego upału w regionie Morza Martwego jest to ulubione miejsce turystów z całego świata. Dolina Jordan jest jednym z najgorętszych regionów w Izraelu. Połączenie nieodpartych widoków na krystalicznie czystą wodę, okoliczne wzgórza i pustynne równiny z luksusowymi hotelami sprawia, że jest to idealne miejsce na relaks. W regionie Morza Martwego znajdziesz wiele zajęć rekreacyjnych, od zwiedzania znanych na całym świecie zabytków, takich jak Masada i Qumran, kończąc na różnorodnych zajęciach sportowych i zorganizowanych jednodniowych wycieczkach po okolicy. Gdzie się wybrać nad Morze Martwe? Jeśli planujesz odwiedzić najbardziej słone morze na świecie, możesz udać się w wiele ciekawych miejsc turystycznych i wybrać jeden z setek hoteli. Celem twojej podróży jest Izrael. Morze Martwe część swojej linii brzegowej ma też w Jordanii. Tam jednak wybrzeże jest mniej rozwinięte pod względem bazy turystycznej. Możesz cieszyć się wszystkimi hotelowymi udogodnieniami - orzeźwiającym basenem, relaksującym spa i pysznymi daniami. Zafascynuje Cię piękno i tajemnice pobliskich atrakcji, takich jak Masada, Góra Sodoma, Ein Gedi i Jaskinie Qumran. Po dniu zabiegów spa, spacerów lub historycznych wycieczek możesz iść na imprezę lub napić się wina i zjeść lunch. Życie nocne Morza Martwego może wydawać się ograniczone w porównaniu do Tel Awiwu, Jerozolimy, Hajfy lub Ejlatu, ale nie martw się - istnieje! Nie będziesz się nudzić. Oto kilka restauracji z Morza Martwego, które zdecydowanie powinieneś odwiedzić. Rondo w hotelu Daniel oferuje obfity obiad w formie bufetu, łączący dania z Bliskiego Wschodu, Morza Śródziemnego, Europy i Ameryki. Ranch House w hotelu Isrotel oferuje wyjątkową amerykańską kolację, której menu oparte jest głównie na mięsie, a także sałatki, przystawki i desery. Restauracja Herod na promenadzie Ein Bokek oferuje różnorodne dania, w tym ryby z grilla, mięso z grilla, sałatki, kanapki oraz różne międzynarodowe i lokalne odmiany wybranych piw. Bistro Sato w hotelu Crown Plaza to azjatycka restauracja fusion serwująca dania kuchni chińskiej, japońskiej i tajskiej. Jeśli masz ochotę na drinka, powinieneś wypróbować dwa niesamowite bary. Jednym z nich jest wspomniany wyżej bar w restauracji Biancini. W nocy ta marokańska restauracja zamienia się w zabawny bar taneczny, w którym regularnie odbywają się wieczory karaoke, imprezy taneczne, muzyka na żywo i pokazy tańca brzucha. Jeśli chcesz spróbować bardziej tradycyjnego pubu, udaj się do Muse Pubu w Arad - 25 km od Morza Martwego. Muse Pub jest znany z oryginalnego sufitu, który zdobią chusty piłkarskie z izraelskich i międzynarodowych klubów piłkarskich, a mecze piłki nożnej są regularnie transmitowane na żywo na wielkich ekranach. Pub oferuje 30 rodzajów whisky, 7 rodzajów piwa i innych rodzajów napojów alkoholowych, a także kanapki, sałatki, makarony, pizza i mięso. Okolice Morza Martwego: co zobaczyć? W regionie Morza Martwego jest organizowany wielki festiwal EDM (elektroniczna muzyka taneczna), który odbywa się raz w roku na Masadzie zwykle jesienią. Izraelscy i międzynarodowi DJ-e i muzycy pracujący z muzyką elektroniczną przybywają na ten festiwal, a wraz z nimi 20 000 uczestników. Muzyka gra przez 12 godzin od zmierzchu do świtu, w ogromnym kompleksie z pełnym sprzętem multimedialnym, z unikalnym oświetleniem i spektakularnymi fajerwerkami. Turyści z dziećmi i miłośnicy przygód powinni zdecydowanie odwiedzić Fantasy Island w Leonardo Club Hotel. Fantasy Island to imponujący kompleks znajdujący się w holu hotelu. Kompleks obejmuje labirynt Fear Factor, tajemniczy, wypełniony horrorem labirynt, odpowiedni dla dzieci w wieku 6 lat i starszych, z trzema poziomami strachu do wyboru; oraz kino 7D, które oferuje efekty multisensoryczne (deszczu, wiatru, ciepła, ruchu, zapachu) podczas oglądania filmu. Wokół Morza Martwego są też zlokalizowane miejsca zabytkowe. Park Narodowy EinGedi to biblijne miasto i pole krwawych bitew. Dziś jest dziś uzdrowiskiem, rezerwatem i parkiem narodowym, a także jedną z najpiękniejszych oaz na Bliskim Wschodzie. Na uwagę zasługują jaskinie stalaktytowe i starożytny system zaopatrzenia w wodę. Twierdza Masada znajduje się w pobliżu biblijnego miasta Arad. Budowę fortecy w kształcie rombu rozpoczęto w 25 roku p.n.e. dekretem króla Heroda I Wielkiego, który uważał jeden ze szczytów gór Judejskich (450 metrów nad poziomem morza) za dobre miejsce na schronienie dla swojej rodziny. Z trzech stron fortecę Masada otaczają strome klify i można do niej wspiąć się tylko wąską i złożoną ścieżką „węża”, która istnieje do dziś. W wąwozie Qumran znajduje się historyczny i archeologiczny rezerwat o tej samej nazwie. Ponad 2 tysiące lat temu członkowie sekty esseńczyków mieszkali na tych ziemiach, o czym świadczą ruiny klasztorów, domy jaskiniowe, różne przedmioty gospodarstwa domowego i narzędzia. Kanion Tmarim to atrakcja dla fanów sportów ekstremalnych i niezwykłych krajobrazów naturalnych. Zbocza kanionu sięgają 100 metrów, po których trzeba będzie się wspinać wąskimi, a miejscami niebezpiecznymi ścieżkami. Wokół kanionu rosną dziesiątki palm daktylowych, od których wąwóz otrzymał swoją nazwę (hebrajski תמרים, tmarim - palma, data). Ze szczytu rozciąga się wspaniały widok na góry Jordanii i wybrzeże Morza Martwego. Morze Martwe: czy trzeba płacić? Morze słone, czyli Yam HaMelach, ma szerokość 50 kilometrów. Na północnym krańcu Morza Martwego jest kilka plaż, za które trzeba zapłacić. Wejście to około 60-80 NIS. Turyści mogą też udać się na bezpłatne plaże na południu, gdzie znajdują się hotele. Jedną z zalet północnych plaż jest to, że są one najbliżej Jerozolimy, więc jeśli chcesz po prostu jechać z Jerozolimy do Morza Martwego i z powrotem i nie chcesz odwiedzać Masady lub Ein Gedi, można zaoszczędzić godzinę jazdy do południe. Spa Ein Gedi ma własną plażę, ale wstęp kosztuje 95 szekli. W hotelu Ein Bokek / Newe Zohar znajduje się plaża, która jest bezpłatna i czysta, a także posiada otwarte prysznice do zmywania soli. Jeśli przyjeżdżasz samochodem, pamiętaj, że parking kosztuje. Upewnij się, że zapłacisz, ponieważ jeśli nie, możesz być pewien, że dostaniesz mandat. Kąpiel w Morzu Martwym: bezpieczeństwo Morze Martwe pozbawione jest ryb. Wynika to z faktu, że morze jest niezwykle słone. Zawartość soli sięga tutaj 34%. Czy zatem pływanie w takim akwenie jest bezpieczne? Pływanie w Morzu Martwym jest niesamowitym i zdrowym doświadczeniem, ale jest kilka rzeczy, które powinieneś wiedzieć dla własnego bezpieczeństwa: Nie pij wody: kilka łyków może spowodować nieodwracalne szkody, a nawet cię zabić; Nie otwieraj oczu pod wodą; Nie jest to konieczne, ale bardzo przydatne są sandały, ponieważ sól może ranić ci nogi; Nie wchodź do wody z biżuterią. Ta srebrna zmieni kolor na czarny. To samo dotyczy złotej biżuterii, która ma mniej niż 24 karaty; Wszelkie skaleczenia są niebezpieczne. Lepiej nie golić się w dniu, w którym planujesz pływać w Morzu Martwym. Pamiętaj też, że Morze Martwe nieustannie się cofa, pozostawiając powierzchnię pokrytą twardą skorupą. Tutaj czai się śmiertelne niebezpieczeństwo. W niektórych miejscach pod skorupą pozostają puste przestrzenie. W najlepszym razie będzie to nieplanowana kąpiel błotna, w najgorszym możesz po prostu utonąć, jak na bagnach. Podczas opadów na brzegach Morza Martwego mogą powstawać potężne strumienie błota z okolicznych wzgórz. Błoto może często z łatwością zmyć nawet samochód z autostrady 90 wzdłuż wybrzeża. Niestety zdarzyły się takie śmiertelne przypadki. Morze Martwe: dobroczynne właściwości Sól z morza martwego i inne lecznicze właściwości produktów z morza są znane od czasów starożytnych. Woda z Morza Martwego ze względu na wysokie stężenie soli 340 gr. na litr jest bardzo ciężka i w dotyku przypomina olej. Pomimo zasolenia woda zawiera wapń, potas, chlorek magnezu, sód. Woda z Morza Martwego jest szeroko stosowana do różnych zabiegów medycznych i kosmetycznych, a także jest częścią kosmetyków. Woda zawiera ponad dwadzieścia minerałów, co pozwala zapobiegać i leczyć choroby skóry, jednocześnie zwalczając trądzik i zapobiegając starzeniu się skóry. Stosuję się ją w chorobach zapalnych jamy ustnej. Płukanie łagodzi obrzęk i pomaga przywrócić funkcje błony śluzowej. Podczas zabiegów kąpiele korzystnie wpływają na ogólny stan skóry i paznokci (leczy rany, eliminuje grzyby, poprawia procesy metaboliczne i mikrokrążenie krwi). Sól z Morza Martwego to w stu procentach naturalny produkt, czysta mieszanka minerałów i pierwiastków śladowych. Zabiegi solne poprawiają krążenie krwi i metabolizm, pomagają zmniejszyć stres i napięcie mięśni. Unikalne warunki geologiczne i klimatyczne Morza Martwego przyczyniły się do powstania specjalnego rodzaju błota mineralnego pod masami wodnymi. Błota z Morza Martwego mają właściwości bakteriobójcze ze względu na wysoką zawartość grup siarczkowych, jonów jodu, bromu, cynku, miedzi, litu, żelaza, manganu, kobaltu itp. Błoto ma dobre właściwości kosmetyczne i terapeutyczne. Morze Martwe: ciekawostki Morze Martwe to tak naprawdę jezioro, a nie morze, a pływanie w jego wodach jest łatwiejsze niż gdziekolwiek indziej - sama gęstsza woda wydaje się pomagać niedoświadczonym pływakom w utrzymaniu się na powierzchni. Co jeszcze warto wiedzieć o Morzu Martwym? Ze wszystkich zbiorników wodnych na Ziemi najbardziej zasolone jest Morze Martwe. Każdego roku poziom wody w Morzu Martwym spada o około metr. Brzegi Morza Martwego to najniższa część lądu na naszej planecie (w stosunku do globalnego poziomu morza). Maksymalna szerokość Morza Martwego nie przekracza osiemnastu kilometrów, czyli mniej niż szerokość niektórych rzek. Z powodu spłycenia Morze Martwe jest obecnie podzielone na dwie części przez przesmyk lądu.
Najlepszą rekomendacją dla krajobrazu Warmii i Mazur jest miejsce wśród 14 najpiękniejszych regionów na świecie, w ogólnoświatowym konkursie 7 Nowych Cudów Natury. Każdy, kto je odwiedzi, przekona się, że wyjątkowi są tu również ludzie – ich otwartość, kreatywność i przedsiębiorczość.
Czas na odpoczynek Aby wybrać się na rejs po jednym z tysiąca jezior czy odwiedzić restaurację serwującą tradycyjne specjały, stali bywalcy Warmii i Mazur potrafią przejechać setki kilometrów. Nieustannie rosnące zainteresowanie regionem powoduje, że baza turystyczna jest w rozkwicie, a infrastruktury transportowa i wodniacka wciąż się rozwijają. Turyści mogą zdecydować się na nocleg w wielogwiazdkowym hotelu lub gospodarstwie agroturystycznym, na pobyt w SPA lub na kempingu. Poza wioskami na przysłowiowym końcu świata warto odwiedzić niewielkie miasta z kulturą dobrego życia, tak zwane cittaslow, w których spokój i tradycja idą w parze z przemyślanym i zrównoważonym rozwojem. Biznes na hamaku Zamiast zgiełku wielkiego miasta, pracownicy wielu warmińsko-mazurskich firm słyszą ciszę, mogą podziwiać gęste rozległe lasy i piękne jeziora. – Natura przyciąga do regionu przedsiębiorczych i kreatywnych, którzy już nie raz udowodnili, że otoczenie może być inspirujące – mówi marszałek województwa Gustaw Marek Brzezin. – To u nas powstał na przykład projekt drukarki 3D, dostępnej już w ponad 80 krajach, to tu przyjeżdżają freelancerzy i osoby, które ze względu na specyfikę pracy mogą sobie pozwolić na pracę zdalną – dodaje. Ty również możesz pracować nad jeziorem, zaszyć się w chatce w samym środku lasu, myśleć o rozwoju biznesu podczas długich spacerów czy wycieczek rowerowych. Przekonaj się, że zdrowe życie może iść w parze z czystym zyskiem. Dowiedz się więcej: http://invest.warmia.mazury.pl fb/warmia i mazury zdrowe zycie czysty zysk
George Steinmetz prezentuje swoje zdjęcia najdzikszych pustyń wykonane z „latającego leżaka”.
Pierwszą lekcję na temat fizyki piaszczystych wydm odebrałem w 1998 r. podczas wyprawy na Saharę. Aby robić tam zdjęcia lotnicze, nauczyłem się latać paralotnią z silnikiem. To jeden z najlżejszych i najwolniejszych statków powietrznych. Waży raptem 45 kg i lata nie szybciej niż 50 km/h. I nie ma kółek. Żeby sprawnie ją wykorzystywać, musiałem nauczyć się też odgadywać niewidzialne prądy powietrza tworzone przez te wydmy. Gdybym nie zwracał na nie uwagi, mógłbym wpaść w turbulencję, a nawet w zgubny prąd zstępujący. Saharę przecinają niezliczone rzędy barchanów. W językach tureckich słowo to oznacza wydmę w kształcie półksiężyca. Formacje te zaintrygowały mnie, gdy czytałem książkę brytyjskiego oficera Ralpha Bagnolda, w latach 20. i 30. XX w. pioniera samochodowych podróży po Pustyni Libijskiej. Bagnold opisywał barchany jako żywe organizmy: poruszające się, rozmnażające, utrzymujące swój kształt i przystosowujące się do środowiska. Pomyślałem, że sfotografowanie ich z góry może być ciekawe. Na wydmy pojechałem z Alainem Arnoux, francuskim mistrzem paralotniarstwa. Do barchanów dotarliśmy po czterech dniach jazdy terenówką z Ndżameny, stolicy Czadu, na północ. Piasek też podróżował, przemieszczał się na zachód, z Egiptu i Sudanu. Korzystaliśmy ze starej francuskiej mapy przedstawiającej wydmy jako nawiasy zamykające skierowane w stronę wiatru. Nie zdawałem sobie sprawy z trudności, jakie nas czekały. Ale nie miałem też pojęcia o uroku wydm. I tak jeden lot zamienił się w 15-letni projekt. Postanowiłem sfotografować wszystkie najbardziej ekstremalne pustynie świata. Gdy dotarliśmy do depresji Mourdi, mój towarzysz, przekrzykując wichurę, oznajmił, że nawet on nie poleci w takim wietrze. Wjechaliśmy więc w środek szerokiej kamienistej niecki w poszukiwaniu kilkunastometrowego barchanu, który choć częściowo mógłby nas osłonić w nocy. O wschodzie słońca wiatr na grzbiecie wydmy złagodniał. Wystartowałem, zbiegając po zboczu barchanu. Gdy wzbiłem się na 150 m, poczułem się jak owad latający nad wielkim taśmociągiem w fabryce rogalików. Barchany biegły aż po horyzont. Nie minęło wiele czasu, a zacząłem się denerwować. Wiatr był szybszy niż ja, więc lecąc tam, skąd wiał, byłem spychany do tyłu. To przerażające doznanie dla pilota. Nie widzisz, co jest za tobą, a gdy lądujesz, masz na plecach 45 kg, a nad głową wielki żagiel, który wciąż chce lecieć do tyłu. Kiedy wzniosłem się wyżej, zacząłem lecieć z wiatrem i nagle stwierdziłem, że sunę 110 km/h. To zatrważająca prędkość. Zawróciłem więc pod wiatr i... zawisłem niczym latawiec 60 m nad obozem. Alain zbliżył się do mnie poniżej. Perspektywa lądowania w takiej wichurze wydała mi się niepokojąca. Czekałem więc, co zrobi mistrz. Alain tymczasem czytał wydmę jak księgę. Wiatr przewalał się nad krawędzią jej grzbietu, po czym zawracał. Próba lądowania w pobliżu samochodów zaparkowanych w wewnętrznym łuku wydmy byłaby zabójcza. Paralotnia przypomina nadmuchane skrzydło – we wzburzonym powietrzu może stracić sztywność i załamać się. Lepszą opcją było lądowanie na nawietrznym zboczu wydmy, ale tam nagły podmuch mógł zepchnąć nas z powrotem w wir – i kłopoty. Patrzyłem, jak Alain ląduje na żwirowej równinie obok wydmy i unika turbulencji. Wkrótce zrobiłem to samo. Nauczony doświadczeniem wypracowałem kilka prostych zasad latania nad pustynią. Wiatr dotyka głównie najmniejszych wydm, więc ich kształt najlepiej wskazuje jego kierunek. Jeśli to możliwe, ląduj na nasłonecznionej stronie wydmy. Na tej zacienionej zazwyczaj występują prądy zstępujące – spadniesz jak kamień. Nad białym piaskiem lata się bezpieczniej niż nad ciemnym. Ten ostatni wchłania ciepło, po czym uwalnia je w postaci wielkich bąbli gorącego powietrza. Kiedy wiatr zwiewa piasek z grzbietu wydmy, lepiej być na ziemi. I wreszcie najważniejsze: zawsze lepiej jest być na ziemi, żałując, że nie jest się w powietrzu, niż być w powietrzu, żałując, że nie jest się na ziemi.
Gdy ktoś wbija w glebę szpadel albo odłamuje kawałek koralowca, burzy – niczym gniewny Bóg – cały świat. Przekracza niewidzialne granice. Pod stopami mamy bowiem najmniej znane fragmenty naszej planety. A nie jest przesadą stwierdzenie, że dla istnienia człowieka są to najważniejsze miejsca na Ziemi.
W każdym środowisku: na powierzchni gruntu, wśród koron drzew czy w toni wodnej, naszą uwagę zwracają przede wszystkim duże zwierzęta: ptaki, ssaki, ryby, motyle. Ale przyjrzyjmy się światu bliżej, wnikliwiej. Wśród ziół pełzają i brzęczą miriady owadów. Gdy przewróci się skibę ziemi w ogrodzie, żeby coś posadzić, wiją się i uciekają najróżniejsze niezidentyfikowane „robaki”. Roją się niespokojne mrówki, gdy ktoś niechcący naruszy im mrowisko, wśród korzeni pokazują się tłuste pędraki. Wystarczy przewrócić kamień, by zobaczyć jeszcze więcej: jakieś pająki-nie pająki, jakieś wyblakłe stwory prześlizgujące się przez gęstwę włochatej grzybni. Przed światłem czmychają małe żuczki, w kulki ze strachu zwijają się stonogi. Pareczniki i dwuparce ruszają do najbliższych szczelin i dziurek. Jest tego paskudztwa bez liku; wydaje się, że ich miniaturowe królestwa nie mają z nami nic wspólnego. Tymczasem wraz z bakteriami i innymi mikroorganizmami stanowią one prawdziwą sól ziemi. Cała gleba odnawia się dzięki żywym organizmom, które otaczają ziarenka piasku. Gdyby ów żywy drobiazg wyparował z każdego z tych sześciennych pudełek przedstawionych na fotografiach, środowisko uległoby radykalnej przemianie. Grudki gleby czy osadów na dnie zbiornika wodnego rozpadłyby się, uprościły. Zmieniłyby się stosunki ilościowe między tlenem, dwutlenkiem węgla i innymi składnikami powietrza. Z czasem jakaś równowaga znów by się ustaliła, ale wtedy rzeczywistość wewnątrz każdej 30-litrowej skrzynki przypominałaby przestrzeń na dalekim, martwym globie. Ziemia to jedyna znana nam planeta mająca biosferę. Ta cienka błonka życia, która ją pokrywa, to nasz jedyny dom. Tylko ona potrafi utrzymać na Ziemi takie właśnie środowisko, jakie jest niezbędne, abyśmy mogli trwać. Większość organizmów biosfery, ogromna liczba gatunków, występuje na powierzchni ziemi lub tuż pod nią. Poprzez ich ciała przebiegają cykle reakcji chemicznych, od których zależy całokształt życia. Z precyzją przewyższającą wszelkie rozwiązania techniczne wymyślone przez Homo sapiens pewne gatunki rozkładają martwą materię roślinną, która spada na ziemię. Tymi „rozkładaczami” (destruentami) odżywiają się wyspecjalizowane drapieżniki i pasożyty, a one z kolei stają się pokarmem dla kolejnych ogniw łańcucha. Dzięki tej współpracy toczy się krąg narodzin i śmierci. To ona przywraca planecie substancje odżywcze niezbędne do fotosyntezy. Gdyby współpraca między poszczególnymi ogniwami nie układała się gładko, biosfera przestałaby istnieć. Dlatego właśnie potrzebna jest cała ta biomasa, cała bioróżnorodność, w tym także – dla wielu nieestetyczne – pełzające „robactwo”. Jest to świat wciąż stosunkowo słabo znany, nawet naukowcom. I tak na przykład opisano dotąd i zbadano około 60 tys. gatunków grzybów, m.in. grzybów kapeluszowych i różnych pleśni. Niby dużo, ale specjaliści oceniają, że na Ziemi istnieje ich ponad 1,5 miliona. W glebie żyją też nicienie, stworzenia należące do najliczniejszej grupy na świecie, zwane kiedyś robakami obłymi. Wśród nich są te ledwie widoczne, białe wijące się robaki, które znajdzie się wszędzie tuż pod powierzchnią gruntu. Nauce znane są dziesiątki tysięcy gatunków nicieni, ale w rzeczywistości może ich istnieć wiele milionów. Zarówno grzyby, jak i nicienie to drobiazg w porównaniu z jeszcze mniejszymi organizmami: w jednej szczypcie ziemi ogrodowej, która waży nie więcej niż gram, żyją miliony bakterii należących do paru tysięcy gatunków. Znakomita większość z nich nie została jeszcze sklasyfikowana. Mrówki, których opisano już 12 tys. gatunków (właśnie w mrówkach specjalizuję się jako naukowiec), należą do owadów poznanych stosunkowo nieźle. Ale założę się, że prawdziwa liczba gatunków mrówek jest dwu-, a może nawet trzykrotnie większa. W 2003 r. ogłosiłem wyniki swoich badań na temat mrówek z rodzaju Pheidole występujących na zachodniej półkuli. Liczy on najwięcej gatunków. Zajmowałem się nimi, z przerwami, przez 18 lat, w trakcie których opisałem 624 gatunki . Okazało się, że ponad połowy z nich – 337 – wcześniej nie znano. Co więcej, zaledwie kilkanaście spośród tych zarejestrowanych i opisanych zbadano wnikliwiej. Jedne z najmniejszych mrówek odżywiają się, jak odkryłem, roztoczami z grupy mechowców. Mechowce są mniejsze niż literki „o” z niniejszego tekstu. Z wyglądu przypominają skrzyżowanie pająka z żółwiem. Żyją w glebie i należą do najliczniej występujących stworzeń w swoim przedziale wielkości. Dwa wiadra gleby zawierałyby tysiące osobników. Tymczasem zarówno skład gatunkowy, jak i biologia tej grupy pozostają w zasadzie nieznane – w każdym razie znacznie mniej niż w przypadku mrówek. Zwierzęta żyjące w gruncie i na powierzchni to nie przypadkowa, chaotycznie rozmieszczona zbieranina grzybów, bakterii, nicieni, mrówek i całej reszty. Każdy gatunek jest przypisany do odpowiedniej głębokości. W miarę przesuwania się w głąb ziemi warunki mikrośrodowiskowe zmieniają się stopniowo, ale bardzo wyraźnie. Z każdym centymetrem zmienia się temperatura, ilość światła, rozmiar grudek i przestrzeni między nimi, skład powietrza, gleby, wody, dostępność pożywienia – i gatunki występujących organizmów. Kombinacja tych wszystkich cech, aż do rozmiarów mikroskopowych, definiuje ekosystem. Każdy gatunek wyspecjalizował się, aby żyć i rozmnażać się w konkretnej niszy. Badania gleby, zwłaszcza badania biologiczne zbiorowisk na poziomie gruntu, to szybko rozwijająca się i ważna gałąź nauki. W dzisiejszych czasach bakterie i inne mikroorganizmy można sprawnie identyfikować metodą rozszyfrowywania ich DNA. Naukowcy w ramach badań terenowych i laboratoryjnych poznają cykle życiowe coraz to nowych owadów i innych bezkręgowców. Internetowa Encyklopedia Życia (www.eol.org) gromadzi całą aktualną wiedzę na temat każdego z nich i udostępnia ją bezpłatnie wszystkim zainteresowanym. Niewiarygodnie liczne królestwo drobnych stworzeń czeka na badania. W miarę poznawania świata roślinnego i zwierzęcego powierzchni gruntu wzajemne powiązania mechanizmów życia i ich fascynujące szczegóły stają się coraz wyraźniejsze. Z czasem docenimy te wspaniałe maleńkie ekosystemy, które znalazły się pod naszym zarządem. Góra Stołowa, RPA Nazwa „fynbos” wzięła się z języka niderlandzkiego i oznacza twardolistne zbiorowiska krzaczaste rosnące na obszarach górskich roślinnego Państwa Przylądkowego, jak botanicy nazywają ten jedyny w swoim rodzaju obszar florystyczny na południowym cyplu afryki. gleby są tu kamieniste i jałowe, sucha roślinność łatwo zajmuje się płomieniem. Mimo niesprzyjających warunków bogactwo gatunkowe tego obszaru nie ma sobie równych: w Państwie Przylądkowym występuje 9 tys. rodzimych gatunków roślin, wiele z nich to endemity, które wyewoluowały właśnie tutaj. 30 litrów fynbosu na zdjęciu liittschwagera pochodzi z góry stołowej, potężnego masywu wznoszącego się nad Kapsztadem. Przeglądając próbki (na następnych stronach), fotograf naliczył 90 gatunków, w tym 25 różnych roślin, oraz 200 nasion pięciu gatunków. w masie korzeni żyło mnóstwo pełzających istot, a na lepkich liściach rosiczki (obok), wyglądającej za ładnie jak na roślinę drapieżną, znalazło się ich jeszcze trochę. Monteverde, Kostaryka Na pniu figowca, 30 m nad ziemią, wśród koron lasu mgłowego rozkwitają wspaniałe ogrody. storczyki, paprocie, bromelie wyrastają jedne przez drugie z pokrytych mchami konarów, na których ze szczątków roślinnych tworzy się prawdziwa gleba. Zawieszone w górze rośliny czerpią wilgoć z deszczu i mgieł i zażarcie konkurują o światło słoneczne. większość zwierząt zamieszkujących piętro koron to „drobiazg” – pszczoły, mrówki, motyle, pająki. stanowią one pożywienie dla większych bywalców koron, takich jak gryzonie czy małpy. Zapylaniem kwiatów zajmują się owady i ptaki, w tym kolibry; rozsiewaniem nasion – także ptaki, ale i nadrzewne ssaki. chcąc dostać próbkę tego bogactwa, liittschwager musiał się wspinać po linach i trzeszczących gałęziach, pracować dzień i noc. w wybranym przezeń miejscu nie udało się przyłapać żadnego z leśnych ssaków. Przez zieloną ramkę przefrunęło jednak pięć ptaków, znaleziono w niej 24 gatunki roślin i 500 owadów należących do 100 gatunków. Rzeka Duck, Tennessee, USA W jednej z najbogatszych pod względem bioróżnorodności rzek w USA żyje kilka gatunków zwierząt, które nie występują nigdzie indziej na ziemi. Skąd takie bogactwo akurat w tej rzece? To zasługa czasu, twierdzi Don Hubbs ze stanowej służby ochrony przyrody. Rzeka Duck, długości ok. 470 km, jest częścią dawnej bardzo rozległej zlewni i płynie po wapiennym podłożu od milionów lat. Bogate w minerały podłoże geologiczne sprzyja organizmom, które mają ogromny wpływ na ekosystem rzeki, w tym 54 gatunkom małży nieustannie filtrującym jej wody. Zielony sześcian ustawiono w Lillard Mill, około 25 km na wschód od miasta Columbia. Po kilku dniach pracy w rwącej, mętnej od glonów wodzie ekipa umieściła próbkę w akwarium (z lewej), żeby łatwiej było fotografować okazy. Znaleziono raka (obok) i kilka żółwi, w tym jednego strojnego w glony (na następnych stronach). 32 gatunki ryb, mnóstwo małży z gatunków azjatyckich, siedem gatunków omułków, z tego trzy zagrożone wyginięciem – to wszystko dowodzi, że życie w rzece kwitnie.