8 lat eksperymentu w Rio de Janeiro. Jak próbowano odkupić miasto przed Igrzyskami Rio de Janeiro
Rio to miasto pełne przepychu, ale także biedy i przemocy dręczących rozsiane na wzgórzach fawele. Przed Igrzyskami slumsy przechodziły radykalne zmiany. Przeczytajcie jak przygotowywano miejsca, którymi Brazylia nie chciała się chwalić.
Jesteśmy królikami doświadczalnymi – stwierdza Fabio de Amaral, dawniej zabójca na usługach gangu narkotykowego, dziś ewangelicki kaznodzieja. Kościół, w którym Fabio wygłasza kazania, mieści się w Santa Marta, jednej z faweli Rio. Mówi tak, bo okolicę objął plan wyczyszczenia slumsów przed igrzyskami w 2016 r. Eksperyment rozpoczął się w listopadzie 2008 r. Oddziały specjalne policji wkroczyły wtedy na teren stromego wzgórza pokrytego rachitycznymi domami z cegły i żużlu, które wznoszą się obok ścieżek z 788 stopniami prowadzącymi do stóp słynnej figury Chrystusa Odkupiciela. Podczas zwykłych policyjnych nalotów na narkotykowych dilerów siły porządkowe wjeżdżały do faweli opancerzonymi ciężarówkami zwanymi w slangu „czerepami” i błyskawicznie eliminowały swoje cele. Tym razem jednak 112 „funkcjonariuszy pacyfikujących” zostało w Santa Marta na dłużej, by na dobre rozprawić się z gangiem. Następnie władze wybudowały tu pomalowane w jaskrawe kolory bloki mieszkalne, dociągnęły do nich prąd, wreszcie dostarczyły 700 darmowych lodówek. Dziś Santa Marta jest ulubionym miejscem ekip filmowych i celebrytów pokroju Madonny czy Johna McCaina. Odwiedza je też mnóstwo brazylijskich turystów, dla których jest to często pierwsza wizyta w faweli. Jakiś czas temu Fabio sam był jednym z tych, którzy sprawiali kłopoty w slumsach. Urodzony w faweli w 1973 r. wyrósł na płatnego zabójcę. Zwano go „Bananeira” – od drzewa bananowca, które przypominał, gdy popisywał się, chodząc po wąskich ścieżkach na rękach z nogami rozłożonymi w górze. Wiarę w Boga odnalazł dzięki miejscowej zakonnicy, ale – jak sam przyznaje – całkowita przemiana zajęła mu sporo czasu. – Wierzę w stopniową skruchę – mówi Fabio, próbując opanować dwa pitbule mieszkające na dachu jego domu. Wygląda jak Mike Tyson ubrany do kościoła: ma żółtą koszulę z krótkim rękawem i czarne spodnie od garnituru. W czasie wolnym od głoszenia kazań Fabio na ulicach szuka bezrobotnych i próbuje namówić ich do udziału w szkoleniach z budowlanki. To olbrzymi krok naprzód dla ludzi, których w Rio określa się mianem lixo, czyli śmieci. Firmy nie boją się już ich zatrudniać, traktują z większym szacunkiem. Wciąż jednak nie można mówić o dostatnim życiu. Przed wjazdem do Santa Marta widnieją tabliczki ostrzegające przed gorączką krwotoczną, a „w wyższych partiach wzgórz mieszka tylko smutek” – jak twierdzi Fabio, wskazując na prowizoryczne budynki. Programy pomocy społecznej tam nie sięgają, a wokół nich wciąż widać ludzi przygotowujących posiłki na przydomowych paleniskach. Okupacja drogą do sukcesu Rio desperacko potrzebowało rozwiązania skomplikowanego ekonomicznego węzła, na który składały się niskie płace, słaby system władzy i fatalna komunikacja publiczna. Pieniądze z budżetu płynęły tu tak sprawiedliwie, jak w każdej innej kleptokracji. – Tak się dzieje na całym świecie, u nas jednak osiągnęło ogromną skalę – twierdzi José Mariano Beltrame, sekretarz stanu ds. bezpieczeństwa publicznego, autor planu zakładającego okupację slumsów przez 12,5 tys. policjantów. Do mistrzostw świata w piłce nożnej w 2014 r. mają oni pozbyć się gangów kontrolujących 165 lokalnych społeczności. Beltrame ma nadzieję, że dzięki temu po igrzyskach w 2016 r. zostawi po sobie sprawny aparat państwowy i gospodarkę opartą na prawie. Wielu mieszkańców wierzy, że Beltrame to pierwszy nieskorumpowany szef wydziału bezpieczeństwa. Nie pochodzi z Rio – jego akcent i trzymana pod biurkiem tykwa na mate wskazują, że jest gauczem z południowych równin Brazylii. W innych slumsach okupowanych obecnie przez siły policyjne życie się poprawiło. Dzieci znów mogą bawić się na ulicach, a znajomi odwiedzać się wzajemnie. Ludzie wciąż jednak są podejrzliwi. Jeden z przyjaciół Fabio, Sérgio Souza de Andrade, również kaznodzieja, wyjaśnił mi to podczas zwiedzania kościelnych katakumb. – Ludzie nie chcą o tym głośno mówić, ale najbardziej boimy się, że jutro będzie jak wczoraj. Co się stanie, kiedy policja się wycofa? Spójrzmy na Cantagalo, fawelę w kształcie amfiteatru, skąd rozciąga się imponujący widok na miasto. Przez 35 lat rządzili tu przemytnicy. Ściany, na których dziś widać malunki lokalnych artystów, dawniej pokryte były napisami sprejem typu „Jesteśmy świrami” czy „Tu rodzą się wariaci”. Gdy w grudniu 2009 r. policja przejęła kontrolę nad dzielnicą, gangsterzy przestali chodzić z bronią na widoku, ale nie opuścili tych okolic. – Kryją się gdzieś wyżej – stwierdza Luiz Bezzerra de Nascimento, szef stowarzyszenia lokalnej społeczności, pokazując ręką w stronę szczytu wzgórza. Fakt, że Cantagalo witało policję z otwartymi rękami, jest efektem zakrojonej na szeroką skalę kampanii informacyjnej. Jak tłumaczy kapitan miejscowej jednostki pacyfikacyjnej Leonardo Nogueira, to strategia stara jak wojskowe okupacje. To on na oczach kamer lokalnej telewizji rzucał dzieciom cukierki przez okno komendy. – Jeśli te dzieciaki będą mogły żyć z dala od narkotyków, wyrosną na innych ludzi – wyjaśnia Nogueira. – Chcemy wrócić tu za 20 lat i zobaczyć, jak bardzo różnią się od pokolenia rodziców. Między gangami a kapitalizmem Po zniknięciu gangów w pewnym sensie nastał kapitalizm – każdy mieszkaniec faweli musi sobie radzić sam. Dotychczas elektryczność w Santa Marta dzięki nielegalnej plątaninie kabli była darmowa. Teraz trzeba płacić rachunki. Nikt nie potrafi wytłumaczyć, dlaczego wysokość opłat zmienia się z miesiąca na miesiąc. Wartość nieruchomości w okolicy też poszybowała w górę. W pobliskiej, nieco lepiej utrzymanej Botafogo, gdzie jeszcze niedawno świstały zbłąkane kule, ceny mieszkań wzrosły ponaddwukrotnie. Zarówno studenci, jak i obcokrajowcy nagle zapragnęli domów z widokiem na Santa Marta. Mimo początkowych sukcesów akcji pacyfikacyjnej ubodzy mieszkańcy Rio pozostają nieufni wobec rządowych planów przekształcenia miasta. Co jakiś czas dochodzi do gwałtownych protestów, jak np. kilka lat temu, gdy rozpoczęto budowę betonowego ogrodzenia wzdłuż prowadzącej do lotniska autostrady Linha Vermelha. Władze mówiły, że to ekrany dźwiękochłonne, ale krytycy uznali, że raczej próba ukrycia nędznych mokradeł Complexo da Maré razem z wybudowanymi na nich domami, których mieszkańcy handlowali na poboczu autostrady, czym się da. Podobne wątpliwości narastają w związku ze zbliżającymi się igrzyskami. Połowa nowych obiektów powstanie w Barra da Tijuca, 30 km od centrum miasta – w kojarzącej się z Miami enklawie klasy średniej. Nie widać tu zbyt wiele biedoty, ale – co dziwniejsze – nieobecny jest też urok cidade maravilhosa, „cudownego miasta”, które dało światu Carmen Mirandę i Dziewczynę z Ipanemy. O dzielnicy tej mówi się „Rio, które zapomniało o Rio”. Jak przekonuje doradca władz miejskich, hiszpański naukowiec Jordi Borja: – Igrzyska powinny zostać wykorzystane do poprawy sytuacji w centrum miasta, a nie na przedmieściach. Dzięki nim można by zmniejszyć podziały społeczne i stworzyć infrastrukturę służącą biedniejszym mieszkańcom. Jakieś pieniądze najwyraźniej jednak docierają także do najuboższych dzielnic. Dolną i górną część slumsów Cantagalo połączono za pomocą dwóch wzlatujących pod niebo wind umieszczonych w stalowych szybach. W Complexo do Alemão, plątaninie kilku faweli stanowiącej do niedawna twierdzę Czerwonego Komanda, największego z gangów Rio, zaroiło się od robotników, którzy wybudowali kilka tysięcy nowych mieszkań, ośrodek sportowy i kolejkę linową. Niektórzy mają nadzieję, że te projekty – jak londyńskie metro czy Most Brookliński – staną się symbolem cnót obywatelskich, otwarcia slumsów i przyznania równych praw wszystkim cariocas – jak mówią o sobie mieszkańcy Rio. Inni jednak twierdzą, że pieniądze i tak zostaną rozkradzione, jako przykład wskazując budynek Cidade das Artes (Miasto Sztuk). Na wznoszenie gigantycznej betonowej sali koncertowej wydano już 250 mln dolarów i chociaż od rozpoczęcia prac w Barra da Tijuca minęło już 10 lat, w budynku nie zabrzmiała jeszcze ani jedna nuta. Skoro szukamy już jakiegoś trwałego olimpijskiego dziedzictwa, może będzie nim pokój, jaki zapanuje tu po igrzyskach? Odpowiedź, jak twierdzi wielu, może dać miejscowy karnawał. To czas, w którym wszystkie role społeczne zostają odwrócone. – Jesteśmy miastem hucznych imprez – mówi burmistrz Eduardo Paes. – Próbujemy odtworzyć ten rodzaj zorganizowanego chaosu, jaki panuje w Rio w trakcie karnawału. Podczas olbrzymich parad ubodzy przebierają się za królów, elita z nadmorskich osiedli udaje żebraków, zaś 60 tys. uczestników na prawie stu platformach bawi się w gorących rytmach samby do rana. Ale karnawał odbywa się tylko raz do roku. Tymczasem staraniom, żeby zmienić Rio przed igrzyskami, położy kres sama olimpiada. Po ceremonii zamknięcia przyszłość faweli spocznie na barkach takich ludzi jak Fabio, głoszący przesłanie osobistego odkupienia. Jego kościół stoi przy placu z pomnikiem Michaela Jacksona; to w tym miejscu gwiazdor nagrał teledysk do piosenki They Don’t Care About Us („Zupełnie ich nie obchodzimy”). Świątynię wypełniają dzieci z ubogich rodzin i dorośli mający problemy z narkotykami. W wietrzne dni zza metalowych żaluzji chroniących przed oceaniczną bryzą niesie się głos Fabia. – Ciało jest słabe – intonuje do mikrofonu. – A duch silny. To jego pieśń dla zwykłego człowieka. Tekst: Joshua Hammer
Afryka. Kocham ten kontynent. Z jego wszystkimi wadami i niezrozumieniem przez resztę świata. Może dlatego, że kiedyś, lata temu, był on celem mojej pierwszej wyprawy poza Europę? Może dlatego, że na tym terenie ukończyłam arcytrudny i bardzo dla mnie ważny Rajd Dakar? Albo że siedem lat temu, stojąc na szczycie Kilimandżaro, postanowiłam zrealizować projekt Korona Ziemi? A później zwyczajnie zakochałam się w Kapsztadzie i postanowiłam tam zamieszkać. Bo widoki, bo ludzie, bo pyszne wino… A może dlatego, że chyba nigdzie (poza Europą) nie spędziłam tyle czasu, co w Afryce właśnie? A lektura „Hebanu” autorstwa Ryszarda Kapuścińskiego była dla mnie lekcją reportażu. A może po prostu gdzieś w głębi serca mam czarną, tętniącą tymi afrykańskimi rytmami duszę? W każdym razie do Afryki będę wracać zawsze i chciałabym, żebyście spróbowali ją choć trochę zrozumieć. Tym razem chcemy pokazać Wam nieoczywiste oblicze tego kontynentu – Nigeria, Liberia, Uganda… To nie są typowo turystyczne kierunki, choć ze wszech miar warte zobaczenia. A może Namibia w kolorze ochry? Dla mnie była szczególnym doświadczeniem… Miłej lektury!
Spis treści: Fotoreportaż - Sztukmistrz z Delhi Tanie podróżowanie - Estonia, czyli swojska Skandynawia WYWIAD - Julius Maduaka Nigeryjczyk w Warszawie, O tym dlaczego Polska jest Afryką Europy Podróżuj z głową - SMS od MSZ TEMAT NUMERU - Afryka PODRÓŻE Z GWIAZDAMI - IbizA, Lekcja surfingu Magdaleny Schejbal MIASTO W 48 GODZIN - Erywań. Kaukaz dla każdego ADVENTURE - Warto spróbować. Daj się ponieść psim zaprzęgom Poradnik Travelera - Kurtka z oddechem, czyli jak kupić strój do zadań specjalnych Felieton – Igor Zalewski. Inglisz dla każdego Pamiątki z podróży Wpadki w podróży Przychodzi baba do weterynarza
Garść informacji dla planujących podróż do Boliwii.
Powierzchnia: 1099 tys. km2. Jedyny kraj Ameryki Południowej pozbawiony dostępu do morza. Stolica: siedziba rządu mieści się w La Paz, ma 225 km2. Mieszka w niej 1,2 mln ludzi. To najwyżej położona administracyjna stolica (3636 m n.p.m). Stolicą konstytucyjną Boliwii jest Sucre. Ludność: 9,2 mln ludzi. 80 proc. z nich mieszka na płaskowyżu Altiplano. Pozostali – na tropikalnych nizinach, które zajmują aż 70 proc. powierzchni kraju. Narodowości: Indianie Keczua (30 proc.) i Ajmara (33 proc.), Metysi 25 proc., biali 12 proc. Język: Językiem urzędowym jest hiszpański, ale wielu Indian żyjących poza dużymi miastami go nie zna. Boliwijczycy posłu-gują się 36 językami lokalnymi. Najpopularniejszym, keczua, mówi 3 mln mieszkańców. Religie: Katolicy stanowią ok. 80 proc. populacji, protestanci – 12 proc. (najwięcej jest zielonoświątkowców i bahai). Waluta: boliviano, 1 BOB. Najwyższy nominał to 200 Bs; 1 zł = 2,5 BOB; 1 BOB = 40 gr Najpopularniejszy wśród turystów jest okres od czerwca do sierpnia, czyli boliwijska zima, ale najlepsze festiwale organizuje się w sezonie deszczowym od grudnia do marca. W Boliwii są cztery strefy klimatyczne. Średnia temperatura na Altiplano wynosi 10°C, ale zimą, od czerwca do sierpnia może spaść nawet do –25°C. Na tropikalnych nizinach średnia temperatura wynosi 25–30°C i jest bardzo wilgotno. Turyści z Polski zwolnieni są z obowiązku wizowego, gdy przyjeżdżają na maksimum 90 dni. Paszport powinien być ważny co najmniej sześć miesięcy od daty wjazdu. Osoby udające się na dłużej niż trzy miesiące mogą ubiegać się o wizę w Ambasadzie Boliwii w Berlinie (brak boliwijskiej placówki w Polsce). Wszystkich przy wyjeździe obowiązuje opłata lotniskowa: 25 USD za osobę. Samolotem: nie ma bezpośredniego połączenia z Polski. Najtaniej jest dolecieć tanimi liniami do Madrytu i stamtąd ruszyć w dalszą podróż do La Paz, Santa Cruz czy Cochabamba. Z Madrytu z Lan Airlines, KLM, Aerolineas Argentinas za lot w obie strony zapłacimy ok. 1000 euro. Często lot jest z przesiadką w Limie, Bogocie lub Buenos Aires. Z Chile i Argentyny kursują pociągi i autobusy. Autobusami krajowymi (floats), miejskimi (micros) oraz tzw. shared taxi (trufos) jest najtaniej. Firmom przewozowym zależy, by wypełnić pojazd do granic możliwości, więc opóźnione o godzinę odjazdy są normą. Jeżeli zdecydujemy się prowadzić auto, uważajmy na kierowców trucków. Jeżdżą pijani, i nawet w nocy nie włączają świateł. Zaleta: niezależność i tania benzyna (1,35 zł za litr). Większe krajowe porty lotnicze w Potosi, Oruro, Sucre i Tarija obsługiwane są przez miejscową linię lotniczą Aero Sur, Lloyd, Amaszonas. Samoloty są w złym stanie technicznym, bilety w ruchu krajowym są drogie, a linie krajowe często wymuszają nieprzewidziane dodatkowe opłaty. Obowiązuje opłata lotniskowa przy przelotach na liniach krajowych (15 BOB). Nie należy odprawiać bagażu wcześniej, jeżeli dowiedzieliśmy się, że lot jest opóźniony, zdarzają się bowiem kradzieże. Noc w hotelu o podstawowym standardzie kosztuje zaledwie 8–15 zł. Wystarczy dołożyć 15 zł, żeby mielć nocleg w luksusowym jak na Boliwię hoteliku. Przydają się śpiwory, szczególnie kiedy noc spędzamy w hotelach solnych i schroniskach na Solnisku Uyuni; www.HostellingBolivia.org. Boliwijskie jedzenie jest smaczne, pikantne i tanie. Śniadanie kosztuje ok. 3 zł, a lunch 5 zł. Szczególnie ekonomiczne są comida del dia (danie dnia) serwowane w restauracji każdej klasy (ok. 3,5 zł!). W rejonach nizinnych zamiast ziemniaków podawana jest juka. Trzeba spróbować pstrąga, trucha, z jeziora Titicaca. Typowe danie to chairo, rodzaj bulionu z jagnięciny lub baraniny z suszonymi ziemniakami i warzywami albo sajta – kurczak w ostrym sosie paprykowym. Charakterystycznym napojem jest mate de coca, czyli herbata z liści koki. Warto zaszczepić się przeciw żółtej febrze, jeśli planujemy wyprawę do dżungli. Na wschodzie i północy kraju zagrożenie malarią i gorączką dengą. W górach występuje ryzyko zakażenia chorobą Chagasa, przenoszoną przez pluskwiaki. Zaleca się także szczepienia przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu A i B, żółtej gorączce, błonnicy, polio, tężcowi i durowi brzusznemu oraz wściekliźnie; www.szczepienia.pl. Znaczna część kraju leży na obszarze wysokogórskim, więc trzeba liczyć się z wystąpieniem objawów choroby wysokościowej. Album Boliwia. Tybet Ameryki Południowej autorstwa Anny i Marcina Szymczaków. Przewodnik Lonely Planet Bolivia oraz Peru i Boliwia.
Zapragnęłam poznać kraj, który uchodzi za osobliwy nawet wśród mieszkańców Ameryki Południowej. Nie dość, że opisuje się go jako najbiedniejszy i najniebezpieczniejszy, to jeszcze jego produktem flagowym jest... kokaina.
Boliwia uwiodła mnie podczas typowej kuchennej rozmowy obieżyświatów, która wypełnia wieczory w hostelach całego kontynentu (ta ma miejsce w San Pedro na pustyni Atakama, na północy Chile). Opowieść snuje Niemiec, parząc herbatę dla chorej na salmonellę narzeczonej. Przywiozła ją właśnie z Boliwii (niestety chorobę, nie herbatę). – Trzeba mieć sporo cierpliwości i poczucie humoru, żeby się zmierzyć z tym krajem – mówi. – Ale jest on rdzenny i nieokiełznany. Razem z koleżanką decydujemy: skoro jesteśmy tak blisko, musimy tam pojechać. Wyjazd o 7.00 rano z miniagencją turystyczną. Miły pan rozklekotanym busem dostarcza nas na granicę chilijską, gdzie długa kolejka to chleb powszedni, a surowe oko celnika przegląda każdy centymetr plecaka w poszukiwaniu argentyńskiej wołowiny, za którą najchętniej skułby w kajdanki. Boliwia coraz bliżej. Opuszczamy asfaltówkę i tarabanimy się przez porowate drogi pustyni. Teraz wiem, co czuje tarta marchewka. Na horyzoncie, u stóp wulkanu Licancabur dostrzegam jedną budkę, szkielet spalonego autobusu i chmarę wciąż żywych dżipów. To tu. Znika porządek, surowość urzędników i atrybuty cywilizacji. W budce nie ma nic poza wielkim zdjęciem prezydenta Evo Moralesa i dwoma zielonymi ludkami w czołgówkach. Ludzie wręczają im dolary. „O! Kantor!” – myślimy naiwnie, podając panom 10 dolarów. Czekamy na 70 bolivianos, ale nie dostajemy nic. Kiedy okazujemy zniecierpliwienie, otrzymujemy 2 dolary reszty z łapówki, którą właśnie nieświadomie wręczyłyśmy. – Przepraszam, gdzie jest toaleta? – pytam na odchodne. – Ha, ha, ha! – odpowiada rozbawiony celnik. – Toaleta jest wszędzie, proszę pani – łaskawie dodaje. „Wszędzie” na płaskowyżu to jak nigdzie, bo w najlepszym przypadku ukryć się można za kępką trawy, do której i tak nie dojdziesz, bo zabije cię zadyszka. Spacer na 4,5 tys. m jest jak maraton w kisielu czy trucht w butach na magnes po metalowej posadzce. Tymczasem wypatrzona kępka, choć wydaje się 20 m stąd, pewnie jest odległa o 5 km, bo krystalicznie czyste powietrze bez litości przekłamuje odległość. Miałyśmy dostać pyszne śniadanko, ale zanim zdążyłyśmy się do niego podłączyć, Richard, kierowca i przewodnik w jednym, oraz kucharka Rosa już się z nim uporali. Zostały ostra zielona papryczka i bułka z margaryną. Nasze plecaki fruną na dach dżipa. Richard, który z imienia bardzo jest dumny (niby Rysiek, ale po amerykańsku – a to w Boliwii ostatni krzyk mody), umieszcza je zaraz obok baniaków z benzyną i gazem. Wsiada do auta, rozgląda się po jego damskiej zawartości i pod nosem mamrocze: – Ladies, ladies…, co w wolnym tłumaczeniu może oznaczać „same baby”. Nie wiem, czy to zainspirowało go do maltretowania nas przez setki kilometrów tutejszym hitem, którego słowa brzmią mniej więcej tak: „Nie patrz na mnie, bo mój chłopak jest zazdrosny i nie dożyjesz wiosny”. Ale raczył nas nim tak długo i tak głośno, aż go polubiłyśmy. Przy gigantycznym, sięgającym prawie 6 tys. m wulkanie Licancabur cieszymy oczy Laguną Blanca – białą od minerału zwanego boraksem, a potem Laguną Verde, zieloną niczym szmaragd (ponieważ zawiera miedź). Nasz dżip tnie pustynię, tak jak się Rysiowi podoba. Nie ma dróg, jest 714 tys. ha przestrzeni rezerwatu Eduardo Avaroa (REA). Tylko doświadczony kierowca nie pogubi trasy i nie przewróci auta na wystających kamulcach. Potem wskazuje nam Roca de Daly, powulkaniczne skały porozrzucane na pustkowiu, które do złudzenia przypominają pustynne krajobrazy z dzieł Salvadora Dalego. Prujemy na pole gejzerów Porannego Słońca. W tym niewinnie nazywającym się miejscu można się udusić od smrodu zgniłego jaja, siarki. Podchodzę naprawdę blisko, bo w Boliwii zasady bezpieczeństwa wyznaczamy sobie sami. Schylam się w polowaniu na bąble bulgoczącego szarego błota. Ups! Zawroty głowy, gdzie się podział tlen? Z oparów wydostaję się na czworaka, gwiazdki mienią mi się w oczach. Czeka mnie korekta autorskiego kodeksu bezpieczeństwa. Przed nami ostatni, najważniejszy punkt programu – Laguna Colorada. Osiągamy wysokość 4850 m i oddychamy coraz płycej. Na horyzoncie pojawia się woda mieniąca się kolorami bieli, czerwieni i granatu. Goszczą na niej stada szarych i różowych flamingów, które podsycają barwy krajobrazu. W ciszy siedzimy nad brzegiem, podglądając żerujące ptactwo. Słońce zachodzi powoli, ale temperatura spada gwałtownie – może nawet stopień na minutę. Gdy robi się ze 20 stopni zimniej, wreszcie docieramy na nocleg. Schronisko jest ascetyczne. Nie ma paleniska, które by rozmroziło nasze zesztywniałe ciała, nie na żarty dopada nas choroba wysokościowa – w Egipcie mówi się o zemście Faraona, tu można by ją nazwać zemstą Pachataty (Ojca Ziemi). Choć z nóg zwala senność, to nie mogę zasnąć na kamiennym łóżku, pod kilkoma warstwami koców, ubrana we wszystko, co znalazłam w plecaku, w plecak także. Poranny okrzyk „Ladies!” jest zbawienny. Dziś obniżymy wysokość o kilometr. Nareszcie przestaniemy oddychać jak rybki wyjęte z wody. Na trasie rosną oszlifowane przez wiatr kamienne drzewa Arbol de Piedra. Porozrzucane na pustyni stoją, przecząc grawitacji, na wąskich nogach z rozłożystymi kamiennymi koronami. Po nocy w pustynnej lodówce kolejną spędzamy na 10 tys. km2 soli… Znalazłyśmy się na solnisku Uyuni. To pozostałość po wyschniętym słonym jeziorze Lago Ballivian. Gdzie wzrokiem sięgnąć: legowiska, żyrandole, stoły, krzesła, podłoga – wszystko zrobione z soli. Dla równowagi Rosa zapomniała posolić kolację i nigdzie nie było solniczki, a wierzcie, że ciężko przyprawić mdłą zupę żyrandolem. Oślepiająca i nieskazitelna biel jeziora ukazuje się w pełnej krasie dopiero o wschodzie słońca na bezchmurnym niebie. Ruszamy. Pędzimy jak po gigantycznym lukrowanym ciastku. Biel solniska Uyuni ciągnie się po horyzont. A co to? Richard bierze ostry skręt w lewo, by ominąć spalone wraki dżipów. W tej płaskiej jak stół pustce, bez dziury, drzewa, zakrętów, przepaści, niedawno doszło do czołowego zderzenia. Żywcem spłonęło pięciu Japończyków i pięciu Izraelczyków, kierowca, kucharka i przewodnik. Samochody od razu stanęły w ogniu, bo na dachach wożą bomby – paliwo i gaz. Jedna osoba przeżyła – pijany kierowca, który spowodował tragedię. Nietrzeźwi na drogach Boliwii to plaga, jakby hołdowali zasadzie „Jeśli za kółko, to tylko po kilku głębszych”, dlatego przestrzega się przed jazdą nocą. Richard mówi, że widział sprawcę wypadku kilka godzin przed tragedią z kieliszkiem w dłoni, ale nie zezna policji, choć ta desperacko szuka świadków. – W Uyuni (miejscowości, z której pochodzi) nie wolno wydać „brata”. Gdybym go wystawił, byłbym wyklęty z miasta, straciłbym pracę, która jest dla mnie najważniejsza, pozwala mi godnie żyć – oznajmia, mimo że w wypadku zginął jego przyjaciel. W geście pożegnania zmarłego przyjaciela oblewa wraki piwem i składa w nich wypalony do połowy papieros. Do Uyuni jedziemy w ciszy. Na solnisku przed miastem praca wre. Mężczyźni i chłopcy z łopatami i kilofami ładują sól na ciężarówki. Zarabiają grosze. Przed palącym słońca, które odbija się od słonej tafli jak w lustrze, chronią ich kominiarki. W miasteczku wszyscy mówią o wypadku. Boją się o interesy, boją się kontroli. Kobiety żałują kucharki, mężczyźni kierowców. O śmierci turystów przypomina jedynie ekipa telewizyjna z Japonii. Na prywatnym podwórku Rosa robi dla nas schabowe z lamy i quinua (ziarno, które dla Boliwijczyków ma takie samo znaczenie jak ryż dla Chińczyków). Lama smakuje jak skarpety z lamiej wełny, za to quinua jest niezwykle delikatna i smaczna. Okazało się, że domostwo należy do bezzębnej staruszki, właścicielki agencji turystycznej, z której usług korzystałyśmy. Pozycja tej bizneswoman w Uyuni jest porównywalna ze statusem Grażyny Kulczyk w Poznaniu. Życie miasteczka rozgrywa się przy dwóch gruntowych ulicach, a handel kwitnie przy Plaza Arce. Odkąd opuściłyśmy Chile i Argentynę, nie ma śladu po typowych dla Latynosów zaczepkach. W Boliwii mamy święty spokój. Tu mieszka najwięcej rdzennej ludności. Wygląda na to, że potomków Inków wychowano na dżentelmenów. Jednak Richard nas przestrzega: – Ladies, wieża z zegarem musi być w zasięgu waszego wzroku, wtedy jesteście bezpieczne, ten rejon jest patrolowany przez turystyczną żandarmerię. W Uyuni skupiam się na poszukiwaniach korpulentnych kobiet. Długie warkocze na końcach ozdabiają sobie koralami, noszą falbaniaste spódnice, ramiona przykrywają polarowymi kocami. Na głowach mają eleganckie, wypłowiałe od słońca meloniki – panny na boku, a mężatki na środku głowy. Stopy obuwają w pantofl e z plastiku, w które upchnięte są wełniane skarpety. Na plecy zarzucają różowy pled i transportują w nim dzieci albo zakupy. Siedzą, handlują słodką prażoną soją, kukurydzą i ryżem z parcianych worów albo towarami, które kiedyś były lamą, w lamie lub na lamie. W Uyuni też mają swoje Baltony… – kontrastujące z okolicą stragany z toblerone, milką, kawą rozpuszczalną i mentosami. Kupuję zgrzewkę bardzo słodkich i małych bananów oraz worek równie słodkiego prosa. Utknęłam jeszcze w sklepiku z ponczo, przyglądając się awanturze, którą zrobiła trzyletnia dziewczynka. Matka brała z niej miarę, wsadzając ją do drewnianej trumienki z narysowanym centymetrem. Zza rogu dochodzą mnie kolejne wrzaski, tym razem krzyczy tłum. Tego dnia w Boliwii na nowo rozgorzał spór między biednymi departamentami płaskowyżu andyjskiego a bogatszymi regionami na nizinnym wschodzie. Najbogatszy z nich, SANTA CRUZ, zbuntował się przeciwko prezydentowi Evo Moralesowi, który za cel postawił sobie walkę z rodzimymi bogaczami i zachodnimi koncernami. Otóż właśnie dziś w Santa Cruz odbywało się referendum, w którym mieszkańcy mieli się wypowiedzieć, czy chcą autonomii dla regionu. Znalazłam się wśród colla – Metysów i indiańskiej ludności wiejskiej, czyli tej grupy, która popierała Moralesa. Swój sprzeciw dla odseparowania się cambas – bogaczy ze wschodu – wyrażają falą manifestacji. Skwer przybrał kolor czerwono-zielono-żółty, tak jak fl aga Boliwii, rozbrzmiał hymn. A kto w tłumie wiedzie prym, trzyma transparenty i skanduje: „Jedność Boliwii!” Oczywiście twarde baby, które absolutnie nie życzą sobie, żeby białe baby, kojarzone ze znienawidzonymi zachodnimi koncernami, przyglądały się temu zgromadzeniu. W związku z tym w oczekiwaniu na autobus do La Paz ukrywamy się w pobliskim barze z plackiem. Bar naturalnie nazywa się pizzerią, ale serwowane w nim placki z dodatkami na pewno z pizzą się nie znają. Dlatego bezpieczniej będzie, kiedy nazwę go plackownią, a jeszcze lepiej, gdy napiszę o nim – oaza dla tzw. backpackersów, bo było ich tam wielu. Polecono nam wybrać najdroższą fi rmę przewozową, ma być luksusowa. Autokar jest dziwnie podwyższony, przypomina terenową wersję naszych jelczy. Szybko zrozumiałam dlaczego: w Boliwii tylko 5 proc. dróg jest asfaltowych i przywilej ten nie trafi ł się drodze z Uyuni do La Paz. Autokar wygląda jak jaszczurka. Kabina kierowcy jest szeroka i przestronna, a za kotarą na pasażerów czeka wąska gardziel, wypełniona mikrosiedzeniami. Jednak nasz przewoźnik jest i tak lepszy od pozostałych, no i nie mamy kóz na pokładzie. Ruszamy. Smród spalin zalewa miasteczko. Z oszronioną od środka szybą, po 11 godzinach nocnej jazdy, podczas której wibracje naszego wehikułu ubiłyby na sztywno białko, docieramy do magicznej stolicy, La Paz. Z autobusu wypadam w kształcie krzesełka. Odbieram żółty od piachu i rdzy plecak, podnoszę głowę i… w szparach dachu hali dworca ukazują się góry gęsto usiane pomarańczowymi domami wyglądającymi jak klocki lego. To specyfika La Paz. Cała hala dworca przy Plaza Antofagasta drży od wrzasków. Zza okienek wołają panie, na ulicach krzyczą panowie wiszący w drzwiach busików, do których wskakuje się w biegu i które w zależności od zapotrzebowania potrafią powiększać się jak dziób pelikana. Kupujemy bilety do Copacabany. Na La Paz mamy tylko cztery godziny. Po pierwsze, jest to najwyżej położona administracyjna stolica świata. Ścisłe centrum miasta rozpościera się na dnie kanionu, reszta zajmuje zbocza gór. Po drugie, w centrum czarownice mają swoje targowisko – Mercado de Hechiceria, na którym sprzedają czarodziejskie ziółka i tajemnicze figurki. Po trzecie, La Paz ma cudowną drużynę piłki nożnej. Jej niezwykłość objawia się tym, że choć jest najsłabsza na kontynencie, potrafi wygrać z najlepszymi (w kwietniu 2009 r. pokonała Argentynę 6:1). Z jednym zastrzeżeniem: tylko wtedy, gdy gra na swoim bardzo wysoko położonym boisku. La Paz ma też złą stronę. Częste są tu porwania turystów dla okupu oraz kradzieże. W wersji „na policjanta” złodzieje mówią turyście, że są z policji narkotykowej i że niezbędne jest przesłuchanie w biurze, skąd wraca się bez dokumentów i pieniędzy. Trzeba też uważać na taksówkarzy, którzy współpracują ze złodziejami, i pod żadnym pozorem nie godzić się na dodatkowego pasażera, nawet takiego, który wygląda na turystę. Szczególnie uważać trzeba na głównym placu, Plaza Murillo, i w jego okolicach. Do Copacabany, małego miasteczka nad wielkim jeziorem Titicaca, oddalonego 156 km od stolicy, jedziemy po asfalcie (nareszcie). Za mną siedzi bardzo miła rodzinka – ona umorusana, wcina herbatniki i śmieje się szeroko, powodując gradobicie herbatnikowe na tych, co są w zasięgu jej chichotu (a ja jestem!). On czule ją tuli i nalewa ultrapomarańczowy napój do plastikowych kubeczków. Boliwijczycy nawet na najkrótsze trasy zabierają ze sobą prowiant i nigdy nie piją z gwinta, kubeczek musi być. Mimo że mają pyszne owoce, a na rogu każdej ulicy sprzedaje się sok z pomarańczy, lubują się w trutkach, które zamiast owoców mają wszystkie chemiczne E i kolor jak MPO. Ten naród w ogóle kocha plastik: plastikowe buty, tysiące plastikowych reklamówek i pragnienie, które ugasić można tylko z plastiku. Po drodze dołączają się kolejne supermenki. Zanim wsiadły, wrzuciły na dach butle z gazem (obok naszych bagaży). Jadąc, mam wrażenie, że kierowca chce opuścić ziemski padół i niechybnie pociągnąć nas za sobą. Wyprzedzanie na trzeciego na terenie równinnym mnie nie wzrusza, same łąki, krówki i foliowe reklamówki, ale już wspinanie się serpentynami do Copacabany to szalony wyścig colectivos, autokarów i aut osobowych naraz. Wyprzedzają na czwartego, a że jest pod górę, to autobusom ciężko. Najgorzej jednak jedzie się z górki: wtedy zaczyna się prawdziwy roller coaster. Tak właśnie ponosi boliwijskich kierowców na kawałku asfaltu; naturalnie na barierki ochronne nie wystarczyło. Nerwy koi widok na granatową taflę jeziora Titicaca, w jego głębi spokojnie migocze słońce. Musimy dostać się na drugi brzeg. Wąską gardziel jeziora przepływamy na czymś w rodzaju tratew – kilku zbitych (lub nie) deskach, które złowieszczo skrzypią, stękają i piszczą. Uspokaja mnie widok tratwy płynącej obok: jest obciążona autokarem i autem osobowym. Autokar ma z tyłu wymalowanego Jezusa, ostrożności nigdy za wiele. Kiedy minuty dzielą nas od rozstania się z kierowcą kamikadze, okazuje się, że przestawiamy czas o godzinę do tyłu… W końcu jednak docieramy do Copacabany, chciałoby się powiedzieć nadmorskiego miasteczka – jezioro Titicaca jest bowiem ogromne (230 km długości i 97 km szerokości!). Mimo że Boliwia nie ma dostępu do morza, to jezioro zapewnia jej pośrednie połączenie handlowe z Oceanem Spokojnym. My natomiast mamy namiar na pewien „luksusowy” hotel La Culpa należący do niemieckiego małżeństwa. Prowadzą do niego strome kamieniste schody i wałęsające się po nich owce i świnie. Od tej pory jest już tylko z górki albo pod górkę. Tym razem słowo „komfort”, oznaczało komfort według norm europejskich. La Culpa ma kilka pokoi położonych na skarpie z widokiem na Titicaca oraz wyborne jedzenie, w menu królują ryby. My zafundowałyśmy sobie chwilę zapomnienia, bo Boliwia jest przyjemnie tania – za nocleg i jedzenie płaci się około 10 dolarów na dobę. Jeżeli nikt cię nie okradnie, twój portfel będzie zadowolony. Copacabana jest typowym miasteczkiem: główny plac z maoryską katedrą, pocztą, bankiem, do skweru prowadzi kilka uliczek, na których kobiety sprzedają dmuchane proso, i wyroby z alpaki – to w zasadzie wszystko. Przy brzegu zacumowano kutry i łódeczki, które wcześnie rano wypływają na Wyspę Słońca, Isla del Sol, gdzie według inkaskich wierzeń, narodziły się najważniejsze bóstwa – Słońce (Inti) i pierwsi Inkowie. Chcemy tam się dostać, więc pierwszego wieczora idziemy się dogadać z właścicielami łódek. Przy plaży jest boisko do piłki nożnej, gdzie właśnie rozgrywa się mecz. Kto kopie piłkę? Baby. W kieckach i kapeluszach walczą o kolejnego gola, a mężowie na trawce obok niańczą ich liczne potomstwo. Z jaką grają pasją i zawziętością, jak szybko biegają! Polska reprezentacja niech się rumieni ze wstydu. Oczywiście szefową od przeprawy na Isla del Sol też jest kobieta, potężna, ubrana w czarne zwoje falban. Rejs po jeziorze trwa 2,5 godziny, choć powinien 30 minut. Stateczek romantycznie sunie w miejscu. Mam czas przyjrzeć się malutkim wysepkom, zamieszkanym przez jedno drzewo, albo pojedynczy słup energetyczny. Nasycam oczy widokiem pokrytych wiecznym śniegiem szczytów Andów i bezkresu świętego jeziora. Podpatruję siedzące naprzeciw Boliwijki. Chichoczą i paplają ze sobą lub przez wielkie telefony komórkowe, do których najpierw mówią jak do krótkofalówki, a potem przystawiają je do ucha. Wysiadamy na północnej stronie Wyspy Słońca. Legenda głosi, że to tu na Ziemię zstąpili założyciele imperium Inków: pierwszy inkaski cesarz Manco-Capac wraz z siostrą i żoną zarazem – Mama-Occlo. Miejscem upamiętniającym to zdarzenie jest święta skała, która kształtem przypomina pumę (titi w języku keczua). Przypisuje jej się ogromne właściwości energetyczne; w Ameryce Południowej dziesiątki skał, kamieni i gór mają potężną moc. Pierwszych Inków zesłał wielki bóg stwórca – Viracocha, żeby nauczyli ludzi uprawy ziemi i tkania odzieży z wełny lamy. Tak więc Manco-Capac, trzymając przed sobą złotą różdżkę, prowadził plemiona w poszukiwaniu ziem, na których życie byłoby słodkie jak ziarna kukurydzy, aż dotarł do miejsca, gdzie założył Cusco, czyli stolicę imperium, „pępek świata”. Wyspa uważana jest za miejsce święte przez Indian Ajmara i Keczua. Da się ją przejść pieszo – ma zaledwie 10 km długości. Dlatego od inkaskich ruin Chincana i Pilkokaina fundujemy sobie spacer grzbietem wyspy. Miał trwać 3,5 godziny, ale nam zajął 4,5 i wcale się nie obijałyśmy. W pełnym słońcu, idąc gołym szczytem na wysokości 4 tys. m, kilometry mają tendencję do wydłużania się. Wyspę zamieszkuje 2 tys. Indian. Między poletkami z ziemniakami, nieustannie rosną ich domy. Kto je buduje? Kobiety. W drodze powrotnej obiektem moich łódkowych obserwacji staje się absolutnie nietypowa Boliwijka, której strój i zachowanie ma więcej wspólnego z „gotycką”, ubraną na czarno młodzieżą niż z tutejszymi zwyczajami. Wieczór przynosi rozwiązanie zagadki – małolata jest pół Francuską, pół Boliwijką, a ojciec narkoman kazał jej sprzedawać kokę, kiedy jeszcze była dzieckiem. Sam siedzi w więzieniu. Teraz także ona bierze i dalej handluje. Mówi, że się nie boi, bo wszyscy handlują, policja przede wszystkim. Przysiadła się do nas w lokalnym barze, próbując znaleźć klienta. Rano spotykam ją na ulicy, bladą i zmarnowaną, na kokainowym zjeździe. Ostatni dzień w Boliwii. Ogarnia mnie szał zakupów: ręcznej roboty biżuteria jest tu tania jak barszcz, za to z wielkimi jak pięść turkusami. Wysyłam jeszcze kartki. Jednak na poczcie dostałam tyle znaczków, że zakleiłam nimi to, co napisałam. Więc jak pocztówka z Boliwii, to bez treści.
Czy wiesz, kiedy odbyło się pierwsze spotkanie założycieli Towarzystwa National Geographic? Co było celem ekspedycji Hirama Binghama? W ilu językach na świecie ukazuje się co miesiąc magazyn National Geographic? Co widniało na okładce pierwszego numeru polskiej edycji National Geographic? Czym różni się wydanie dla prenumeratorów od tego klasycznego, dostępnego w kioskach? Jeśli znasz odpowiedzi na te pytania, spróbuj swoich sił w konkursie wiedzy o National Geographic, który potrwa aż do końca stycznia (szczegóły na www.nationalgeographic.pl). Do wygrania wiele cennych nagród, więc zachęcam do udziału! Święta Bożego Narodzenia i koniec roku zbliżają się wielkimi krokami i w związku z tym… dużo się dzieje. Przygotowujemy 12 wyjątkowych wydań magazynu na przyszły rok, pracujemy nad ulepszeniem naszej strony internetowej, planujemy już wkrótce wspólnie z Wami rozstrzygnąć konkurs TRAVELERY dla wybitnych badaczy, eksploratorów i podróżników (szczegóły także na wspomnianej wyżej stronie www) i liczymy na to, że nadal będziecie naszymi wiernymi czytelnikami! W nadchodzącym 2010 r. życzę Wam (i sobie także!) nieustającej ciekawości świata (którą postaramy się zaspokoić), wielu uskrzydlających marzeń (do których będziemy Was inspirować) oraz mnóstwa spokoju i radości (co zapewni lektura naszego magazynu). Ze świątecznymi pozdrowieniami,Martyna Wojciechowska
Magazyn National Geographic 12/2009 Nowa Ziemia - Wiemy już, że w kosmosie jest wiele planet podobnych do naszej. Ale czy kiedykolwiek znajdziemy na którejś z nich podobne naszemu życie? Wielbłądy- Opływający w luksusy szejkowie lubią snobować się na pustynnych kowbojów. Stąd organizacja imprez takich jak konkursy wielbłądziej piękności. Pyłki- Nasza planeta nieustannie zasypywana jest niewyobrażalną liczbą maleńkich ziaren pyłku. Jak wygląda roślinny „seks na odległość”? Ujgurzy- Ich sytuacja w Chinach przypomina los Tybetańczyków. Też walczą o swoje prawa, ale że nie mają Dalajlamy, świat niewiele o tym wie. Pingwiny- Ptaki te żyją w skrajnie nieprzyjaznym środowisku. Mimo to świetnie sobie radzą, a ich sposoby funkcjonowania w kolonii budzą podziw i zdumienie. Góra Atos- Niezwykła republika prawosławnych mnichów jest częścią Grecji, ale rządzi się swoimi prawami. A są to męskie prawa, obowiązujące od setek lat... Tylko dla prenumeratorów: Misja Healy. Dopóki ocean nad biegunem północnym był skuty lodem, nie budził wielkich emocji. Sytuacja uległa zmianie, gdy globalne ocieplenie otworzyło dostęp do „bezpańskich” surowców energetycznych.
W gorących rytmach na Copacabanie, nad Kołymą, w Kambodży, w cerkwi Uspieńskiej we Lwowie, a może w kopalni soli?
LAS VEGAS W STOLICY HAZARDU Czy można spędzić sylwestra w Nowym Jorku, Paryżu i Wenecji jednocześnie? Tak, jeśli wybierzecie się do Las Vegas. Tutaj nie ma rzeczy niemożliwych! W ciągu zaledwie jednej nocy możecie zobaczyć najnowszy broadwayowski musical, pójść na koncert megagwiazdy, obejrzeć francuski kabaret, a nawet wziąć szybki ślub w hotelowej kaplicy. Vegas ma tysiące prawdziwych i plastikowych atrakcji. Tego wieczoru najbardziej wyczekiwaną z nich jest pokaz sztucznych ogni, które o północy od siedmiu lat rozbłyskują feerią kolorów. Miasto z rozmachem przygotowuje swój podniebny show. Ten darmowy spektakl jest transmitowany na całe Stany. Chociaż stojąc razem z radosnym tłumem na The Strip, głównej ulicy nowej części miasta, mam wrażenie, że „całe Stany” znalazły się właśnie tutaj. Zaopatrzeni w karnawałowe gadżety, ze świecącymi na czerwono kieliszkami szampana, po zakończeniu pokazu odwiedzamy kolejne kasyna. Chyba nikt tej nocy nie idzie spać. Każdy po cichu liczy na noworoczny uśmiech losu. Tutaj można obstawić na konnych wyścigach, wycisnąć coś z jednorękiego bandyty, zablefować w pokera. Grają wszyscy i we wszystko. Bo tutaj wygrywa się i traci fortuny o każdej porze dnia i nocy. O trzeciej nad ranem wygrałam w ruletkę 200 dolarów. To się nazywa dobry początek roku! Marta Madigan www.visitlasvegas.com www.lasvegasdirect.com www.lasvegastickets.com RZYM SKOK DO TYBRU Ostatnia noc starego roku gromadzi na placach Wiecznego Miasta – Piazza del Popolo, Piazza Navona, Piazza San Silvestro oraz Piazza Augusto Imperatore – setki tysięcy ludzi. Natomiast w pierwszy dzień Nowego Roku ludzie zbierają się w innym miejscu – przy balustradzie Ponte Cavour. Z tego mostu, tradycyjnie od dziesięcioleci, punktualnie w południe odbywają się skoki do Tybru. Amatorów kąpieli w lodowatej toni nie ma wielu, zazwyczaj kilku. W 2007 r. skoki do Tybru zainicjował Kolumbijczyk Orlando Duque, kilkakrotny mistrz świata w nurkowaniu głębokim. W jego ślady poszedł 55-letni Włoch Maurizio Palmulli, ratownik z plaż w Ostii (antyczne miasto portowe, dziś popularna miejscowość letniskowa), który skacze do Tybru już od 20 lat. — Woda jest tu znacznie brudniejszą niż w morzu – stwierdził po ostatnim wyczynie. www.romaturismo.it NIE TYLKO WARSZAWA IMPREZA W LODÓWCE Bo jak inaczej nazwać „bary lodowe”, w których przez cały rok, niezależnie od pogody na zewnątrz, panuje ujemna temperatura? Pierwszy taki bar został otwarty w 1994 roku w hotelu Lodowym w szwedzkim Jukkasjärvi, 200 kilometrów na północ od koła polarnego. Każdego roku trzeba go było odbudowywać, stąd pojawił się pomysł, by stworzyć lokale, które działałyby przez cały rok. Dziś można się schłodzić również w Mediolanie, Londynie, Sztokholmie, Tokio, Kopenhadze, Szanghaju (bar został otwarty w czerwcu tego roku), jak również w Warszawie. Przy wejściu wszyscy dostają „kosmiczne” płaszczyki, których zadaniem jest nie tylko chronić gości przed zmarznięciem (w warszawskim lokalu jest -8°C, w Sztokholmie i Londynie trochę cieplej, „tylko” 5 stopni poniżej zera), ale także izolować lodowy wystrój przed… ciepłem ludzkich ciał. Lodowe kieliszki szybko się topią (przynajmniej zmywanie odpada), nie da się więc powoli sączyć drinka. Nikt też nie przesiaduje w barze zbyt długo – najbardziej wytrwali wychodzą po pół- godzinie. www.icebar.com.pl RIO DE JANEIRO NA PLAŻY COPACABANA Sylwestrowa noc na Copacabanie w Rio de Janeiro to drugie co do wielkości wydarzenie po słynnym Karnawale rozbrzmiewającym rytmem szkół samby. W tę gorącą (dosłownie!) noc na szaleńczej zabawie spotykają się ludzie różnych kultur i ras. Nie brak też sporej liczby transwestytów. Gdy wybija północ, z zakotwiczonych nieopodal łodzi odpalane są tysiące ogni sztucznych. Oprócz rozmaitych, noworocznych show organizowanych dla turystów w różnych punktach Copacabany uwagę przyciągają rytualne obchody ku czci bogini morza – Lemanji. Z tej okazji uczestnicy święta wypuszczają na morze różnej wielkości łodzie z jej wizerunkami i wrzucają w fale bukiety białych kwiatów dla bogini. Lemanja otrzymuje też sporo podarków, począwszy od kosmetyków, poprzez jedzenie, po butelki szampana. www.copacabana.info/new-years-eve.html KUBA W CIENIU FIDELA 1 stycznia 1959 roku oddziały brodatych rewolucjonistów zdobyły miasto Santiago de Cuba. Tego dnia każdego roku na Kubie odbywają się imprezy upamiętniające zwycięstwo rebeliantów Fidela Castro nad dyktaturą Fulgencio Batisty. W związku z tym noc sylwestrowa ma mniejsze znaczenie. Imprezy odbywają się w domach prywatnych, ale z mniejszą pompą. Parę dni po Bożym Narodzeniu, które spędziłem w Trinidadzie, zjechałem do Hawany. Dzień przed sylwestrem nie za bardzo wiem, gdzie się pobawić. Wraz z Beth i Fioną, przyjaciółkami z Angli postanawiamy rozpocząć świętowanie w domu, w którym mieszkamy – w casa particular – licencjonowanej przez rząd kwaterze dla obcokrajowców. Parę butelek rumu, podrabiana coca-cola, muzyka z plastikowego odtwarzacza CD i gościnna atmosfera w domu u Gladys, która pracuje w filharmonii w Hawanie, wprawia nasze towarzystwo w bardzo dobry nastrój. O zachodzie słońca ruszamy na miasto. Stolica Kuby w sylwestrową noc wygląda jak zwykle – parę otwartych klubów w starej części miasta – Habana Vieja. Na jednym z mijanych placyków zauważamy rozstawione krzesełka. Okazuje się, że zaplanowano tu bal dla turystów i elity – bilety po 100 euro na głowę. To nie opcja dla nas. Kupujemy więcej rumu „Havana Club” po 3 euro i ruszamy dalej w miasto. Po drodze spotkamy młodych gringos – trochę zdezorientowani pytają, gdzie jest fiesta noworoczna. Postanawiamy połączyć siły. Zagadnięta przez nas para Francuzów informuje, że wszyscy poszli na Malecón – słynną promenadę nadmorską. Po drodze przypadkowi ludzie zapraszają nas do domów. Są tańce, alkohol, cygara...Wreszcie docieramy na Malecón, gdzie tłumy turystów bawią się pod gołym niebem. W międzynarodowej gromadzie, przemieszanej z przyjaźnie nastawionymi do nas Kubańczykami, czekamy na Nowy Rok. Nie było hucznej zabawy, fajerwerków, śniegu i szampana – za to gorąca atmosfera, dużo improwizacji, rumu i niespodziewanych zdarzeń. Bartek Pogoda SKANDYNAWIA NA GRANICY Tornio i Haparanda to miasteczka położone na przeciwległych brzegach rzeki Torne nad Zatoką Botnicką. Pierwsze leży w Finlandii, drugie po szwedzkiej stronie. Dzieli je nie tylko granica. Kiedy w Tornio wybija północ, w Haparandzie jest dopiero jedenasta. Po wypiciu szampana i obejrzeniu sztucznych ogni w Tornio wystarczy tylko przejść mostem na szwedzką stronę, by przywitać Nowy Rok dwukrotnie w ciągu jednej nocy! KAMBODŻA U KHMERÓW W połowie 3-miesięcznej podróży po Azji Południowo-Wschodniej znaleźliśmy się na wybrzeżu Zatoki Tajskiej w Kambodży. Właśnie wróciliśmy na ląd, do nadmorskiego miasteczka Sihanoukville, z baśniowego pobytu na wyspie niemalże bezludnej, a na pewno nie turystycznej. Tam dowiedzieliśmy się z Polski o tsunami w sąsiedniej Tajlandii. Dlatego postanowiliśmy opuścić wyspę i spędzić sylwestra w innej nadmorskiej miejscowości – Kep. Po tym byłym kolonialnym kurorcie, zwanym kiedyś Kep sur la mer, spodziewaliśmy się piaszczystych plaż i pięknych willi. Zastajemy puste miasteczko w kompletnej ruinie, zamiast piasku – żwir, zamiast kolonialnych willi szkielety domów zamieszkane przez lokalnych squattersów. Słynny targ krabowy okazał się być rozwaloną budą, w której wśród śmieci i biegających świń z brudnych talerzy można kupić kraba za 3 dolary. Ponieważ infrastruktura turystyczna prawie nie istnieje, mieliśmy problemy ze znalezieniem guesthouse’u, hotelu... czegokolwiek, gdzie można by przenocować. Wszystko jest zajęte, co wydaje się nam dziwne, zważywszy na to, że żadnego turysty nie widać. W końcu znajdujemy taksówkarza, który nas zawozi na obrzeża Kep, do ośrodka z tekowymi bungalowami do wynajęcia. Miejsce okazuje się cudem. Piękny widok na zatokę tajską i wyspy wietnamskie z jednej strony, a na słynną górę Bokor z drugiej. Ośrodek prowadzony przez małżeństwo khmersko-francuskie miał też restaurację i właśnie w niej decydujemy się spędzić sylwestra. Po kąpieli zjadamy wyśmienitą kolację z dobrym winem. Nie był to najhuczniejszy z moich sylwestrów, ale na pewno niezapomniany. Lukrecja Nagabczyńska JAKUCJA NAD KOŁYMĄ W całej Rosji Wigilia Bożego Narodzenia przypada na 6 stycznia, a w maleńkich syberyjskich osadach nie obchodzi się jej wcale. Siłą rzeczy sylwester zastępuje tam Boże Narodzenie. Na kilka dni przed Nowym Rokiem do domów wracają myśliwi, którzy zimowe miesiące spędzają w tajdze, polując na zwierzęta futerkowe. W niektórych domach pierwsze toasty szampanem wznosi się znacznie wcześniej niż o północy. Jeśli np. syn mieszka gdzieś na Czukotce, to pierwszy łyk Szampanskoje Igristoje wypija się już o 23.00. Gdy rodzina jest rozproszona po całej Rosji, Nowy Rok wita się co godzinę. Niektórzy są w stanie wytrzymać do godziny 8.00 czasu lokalnego, kiedy w Moskwie wybija północ. Specyfiką syberyjskiego sylwestra jest to, że trwa on 2 tygodnie. Zmiana kalendarza z juliańskiego na gregoriański doprowadziła do dwutygodniowego przesunięcia Nowego Roku. W praktyce istnieje Nowy Rok i Stary Nowy Rok, które obchodzi się równie hucznie, wypełniając czas między nimi piciem alkoholu. Jarosław Derlicki LWÓW SZAMPAN I PIELMIENI Mieszkańcy Ukrainy lubią się bawić, a sylwestrowa noc to dla wielu z nich jedno z najważniejszych wydarzeń w roku. Wybieram się do Teatru Wielkiego. Wchodzę po schodach wyłożonych czerwonym dywanem. We foyer kelnerzy częstują gości schłodzonym szampanem, a kryształowe lustra odbijają płomienie świec rozstawionych w sali na solidnych kandelabrach. Światła gasną, szmery rozmów cichną, a do moich uszu docierają powoli pierwsze dźwięki Dziadka do orzechów Czajkowskiego. Gdy opuszczam teatr, na ulicach panuje iście sylwestrowa atmosfera. Na głównym placu ustawiona jest scena, na której koncert daje jakiś tutejsze bożyszcze, gdyż tłoczące się pod nią dziewczyny piszczą z zachwytu. W restauracjach, kawiarniach i dyskotekach bawią się tłumy. Decyduję się na pielmieni, sprzedawane na rogu placu przez potężnie zbudowanego dziadka. To Polak, który z dziada pradziada mieszka we Lwowie. Kiedyś był artystą malarzem, później musiał poszukać innego sposobu na życie. Tłok na ulicy robi się coraz większy. Po uroczystych rodzinnych kolacjach wszyscy idą na zabawę lub chociaż na plac, by zobaczyć fajerwerki, których pokaz ma się rozpocząć punkt dwunasta. Odliczanie: trzy, dwa, jeden... Niebo rozjaśniają różnokolorowe sztuczne ognie. Mamy Nowy Rok. Agnieszka Budo ETIOPIA W RYTM DIDŻA K oza jest przywiązana do wbitego w ziemię palika – dokładnie naprzeciwko okna mojego obskurnego hotelowego pokoju. Ale nie narzekam. Kiedy kilka miesięcy wcześniej po raz pierwszy przybyłem do Addis Abeby, przez parę nocy sypiałem w burdelu, bo było taniej niż w hotelu. Był tylko jeden problem – panie z sąsiednich pokojów pracowały nocami. Dlatego cieszyłem się z kozy, bo ona nocami sypiała. 31 grudnia planujemy wspólnego sylwestra. Jesteśmy jedynymi mieszkańcami hotelu i zdążyliśmy się już polubić. Niestety, z powodu obowiązującego tu kalendarza etiopskiego nie przypada w tym terminie. Postanawiamy więc z kozą, że zostaniemy w domu. Napijemy się. Coś sobie pośpiewamy. Zjemy banany i po kawałku pizzy przyniesionej z jedynej w stolicy pizzerii. I wtedy w naszą sielankę wkracza Jurun. Holenderski rasta z didżem (instrument australijskich aborygenów) na ramieniu. Parę godzin później siedzimy we trójkę, czekając na Nowy Rok. My, samce siedzimy na łóżku w moim pokoju. Koza jak to samiczka, siedzi na zewnątrz, kończąc swoją porcję pizzy i bananów. Jurun sięga po didża. Wyciągam z kieszeni drumle. Zaczynamy grać... O północy składamy sobie życzenia. Koza jest dziwnie milcząca. Następnego dnia właściciel hotelu zarżnął kozę na obiad... Edi Pyrek AUSTRALIA DO GÓRY NOGAMI Tu rzeczywiście wszystko jest upside down! Szczególnie sylwester i poprzedzające go święta Bożego Narodzenia. To najważniejszy okres urlopowy i wyjazdowy w Australii. Kierunki najczęściej koncentrują się blisko plaży – kąpiele, sporty wodne, czyli wakacje w szortach i T-shirtach. Na antypodach przecież pełnia lata. I bez przyległości rodzinnych – babć, wujków i stryjków. Jest to zwykle wypoczynek w gronie znajomych, względnie najbliższej rodziny i bardziej przypomina wczasy w lipcu nad Bałtykiem niż typowe sylwestrowe szaleństwa. Nie znaczy to, że brakuje szampańskich ofert. Część Polaków wybiera zabawy taneczne organizowane przez Domy Polonijne. Z kolei dla tęskniących za atmosferą PRL-u ciekawą opcją są dancingi, które już dawno zniknęły z restauracji w Polsce. Wydaje się jednak, że tu czas się zatrzymał. W ten sposób możemy sobie zafundować powrót do lat 70. ubiegłego stulecia za 300 zł od pary! Dla tych, którzy cenią sobie migotliwość wśród gwiazd, spełnieniem marzeń będzie sześciogodzinny godzinny rejs po zatoce Sydney. Przekąski, koktajle, DJ, czyli potańcówka na pokładzie i najważniejsze widoki za burtą – słynny gmach Opery, Most Zatokowy w oprawie tysięcy ogni sztucznych. To wszystko za jedyne 1 100 zł od osoby (w przedsprzedaży). I niekoniecznie w strojach wieczorowych – Australijczycy stronią od pompy i przesadnej elegancji, nawet w tak uroczysty wieczór. Osobiście proponuję jeszcze lepsze fajerwerki, które przy odrobinie szczęścia można mieć za nieporównywalnie mniejsze pieniądze. Wystarczy wziąć namiot, kilka konserw, butelkę znakomitego wina shiraz i, oczywiście, towarzyszkę podróży, bez której taki sylwester niepomiernie straciłby na uroku. Celem będzie Góra Kościuszki, czyli sylwester na dachu Australii (2 228 m n.p.m.), a zarazem jednym ze szczytów Korony Ziemi, z możliwością obserwacji o tej porze roku nieprawdopodobnych wyładowań atmosferycznych. Hotel o standardzie setek tysięcy gwiazd tworzących Drogę Mleczną wynagrodzi trudy wędrówki i ewentualne zmarznięcie. Marek Tomalik POLSKA W GLINIANEJ CHATCE Jeśli jesteś w dołku – przyjedź. Mamy tu górki! Brzmi zachęcająco, prawda? Tym miejscem z górkami, ale także łąkami i lasem, jest wieś Przełomka położo-na w otulinie Suwalskiego Parku Krajobrazowego, w pobliżu jeziora Hańcza. Stoi tam kryta strzechą gliniana chatka państwa Mackiewiczów. Już sam jej wystrój powinien wprawić w dobry nastrój – gliniany piec z zapieckiem do wygrzewania się w zimne dni, gliniane półki i gliniana podłoga. Wszystkie sprzęty pozbawione ostrych krawędzi, wymodelowane niczym w bajkowej chatce z piernika. Domek, choć prosty (został zbudowany ze słomy, gliny i drewna), jest ciepły zimą i w pełni „cywilizowany” – podłączony do prądu, bieżącej wody i kanalizacji. Jego niewielką powierzchnię (35 m kw. na dole i 20-metrowy stryszek, który odgrywa rolę sypialni) zrekompensuje otwarta przestrzeń dookoła. W takim otoczeniu sylwester będzie wyjątkowy. Barbara Żukowska http//: galwiej.fm.interia.pl PERU Z MUZYKĄ I TAŃCEM Wszystkie święta w Peru mają niepowtarzalny charakter i wprawiają turystów w prawdziwy zachwyt. Zwyczaje chrześcijańskie mieszają się bowiem z obrzędami sięgającymi czasów inkaskich, a nawet dalszych, gdy oddawano tu cześć Pacha Mama, czyli Matce Ziemi. Peruwiańczycy kochają się bawić i trzeba przyznać, że potrafią to robić, jak mało kto. Sylwestrową noc, podobnie jak cały karnawał, obchodzą hałaśliwie i z wielkim rozmachem. Już od wczesnych godzin popołudniowych na ulicach odbywają się pochody przebranych w ludowe stroje, muzykantów i tancerzy. Spotkać można również zamaskowane maszkary wyskakujące zza rogu na niczego niespodziewającego się turystę. Do tej najdłuższej nocy w roku szykują się wszyscy. Restauracje oferują drogie bankiety i bale, na które bez problemu można się dostać po godzinie dwunastej w nocy, gdyż wówczas wszystko wymyka się już spod kontroli. Sprzedawcy rozstawiają na placach i ulicach swoje stragany. Dzieci biegają z kolorowymi balonami przyczepionymi do długaśnych sznurków. Główny plac Plaza de Armas wygląda najpiękniej nocą, gdy tonie w żółtej poświacie latarni i kolorowych reflektorów oświetlających najważniejsze zabytki. W noc sylwestrową jego piękno spotęgowane jest gwarem, muzyką, śmiechami, kolorowymi strojami i fajerwerkami. To robione domowymi sposobami sztuczne ognie, które zatykane są na długich patykach w ziemi lub niesione na ramionach przez młodych ludzi. Ich konstrukcje zbudowane są na metalowych ramach. O północy następuje ich podpalenie. Różnokolorowe iskry sypią się na prawo i lewo, a konstrukcje nagle ożywiają, przedstawiając gwiazdy, drzewa, wykrzywione twarze, syczące smoki, połyskujące węże. Cały plac iskrzy się i mieni różnymi kolorami. Dym unosi się w powietrzu i drażni oczy. Gdy fajerwerki zgasną, pozostanie jedynie szara mgła i spalone kolorowe pyłki, opadające powoli na brukowane ulice... Agnieszka Budo POLSKA POD ZIEMIĄ Korki od szampana od kilku lat strzelają w kopalni soli w Wieliczce (w Komorze Warszawa – 122,5 metra pod ziemią) i Bochni (dwa razy głębsza komora Ważyn). Nie każdemu jednak odpowiada bal z muzyką na żywo dla niemal 300 osób (tylu gości bawiło się podczas zeszłorocznego sylwestra w wielickiej kopalni) – nawet jeśli odbywa się w tak nietypowym miejscu. Ostatniego dnia roku speleolodzy i inni miłośnicy podziemi przypuszczają szturm na jaskinie. W Polsce powodzeniem cieszy się Jura Krakowsko-Częstochowska, która jest prawdziwym jaskiniowym zagłębiem. BŻ NAJWCZEŚNIEJ I NAJPÓŹNIEJ Na położonej na Pacyfiku Wyspie Bożego Narodzenia Nowy rok jest witany najwcześniej na całej kuli ziemskiej. północ wybija tam wtedy, gdy w Polsce jest ledwie jedenasta rano. W 1995 roku część Międzynarodowej linii Zmiany daty została przesunięta o niemal 1 000 kilometrów na wschód, dzięki czemu wszystkie wyspy Kiribati znalazły się po zachodniej, „azjatyckiej” stronie linii, a więc w najwcześniejszej strefie czasowej” na Ziemi. co ciekawe – na wyspie jest dokładnie ta sama godzina, co na sąsiednich hawajach, tyle że… dzień później. Jeśli zatem komuś szkoda starego roku, niech się lepiej wybierze pożegnać go w honolulu, chociażby na słynnej Waikiki Beach.
Czy to w lasach nad Amazonką, czy w kamiennych kanionach ulic Rio – wszędzie daje się odczuć niezwykła energia Brazylii. Gorący klimat, mieszanka ras i dźwięki samby tworzą wybuchowy koktajl.
Wbrew utartym schematom omijam czas karnawału, kiedy Brazylię zalewa tłum żądnych zabawy turystów z nabitymi portfelami. Im nie przeszkadza, że ceny biletów lotniczych i hoteli wzrastają wówczas kilkakrotnie, a liczba rozbojów rośnie proporcjonalnie do liczby potencjalnych ofiar. Sami Brazylijczycy biorą wtedy urlopy i wyjeżdżają na wakacje. Jaki sens ma wizyta w kraju wyludnionym z tubylców? Cóż, to wesoły naród, który uwielbia bawić się i tańczyć przez cały rok. Wolę przyłączyć się do nich podczas przygotowań do karnawału w jednej z lokalnych szkół samby, niż oklaskiwać paradę z betonowej loży Sambodromu. W Rio de Janeiro należy spędzić minimum 4 dni i z takim zamiarem rozpoczynam swoją podróż. Uff! Naprawdę tu jestem! Wilgotny upał oblepia mnie, oczy kleją się po długiej podróży, ale oto już z oddali mamią znane ze zdjęć symbole. Zza chmur wyłania się Głowa Cukru i posąg Chrystusa na wzgórzu Corcovado. W uszach wciąż jeszcze przytłumiony szum samolotu, ale nogi same kierują się do taksówki. Păo de Acucar – sylabizuję wolno. Taksówkarz uśmiecha się dobrotliwie, bo przecież wie, gdzie każdy turysta kieruje pierwsze kroki. Głowa Cukru to wystające bezpośrednio z morza wzgórze wysokości 396 metrów. Pomysł doprowadzenia nań kolejki powstał podczas narodowej wystawy w 1908 roku. Zbudowano dwie linie. Pierwsza łączy plażę Vermelha ze wzgórzem Urca i ma 575 m. Druga, na szczyt, jest dłuższa – ma aż 750 m (koszt ok. 40 zł). Napawam się przepięknym widokiem na miasto i zatokę Guanabara. Wyobrażam sobie, jak na szerokie wody zatoki dostojnie wpływa statek pod portugalską banderą. Jego dowódca – Gaspar de Lemos – myśląc, że odkrył ujście dużej rzeki, nadał jej nazwę Rio de Janeiro, czyli Rzeka Styczniowa. Powoli na wzgórze przybywają tłumy, tak jak ja spragnione nieziemskich widoków. Oznacza to, niestety, ponad pół godziny czekania w kolejce do następnego wagonika, którym opuszczam piękną górę. W uszach ciągle szumi. Żeby odpocząć, kieruję się na najsłynniejszą plażę świata – Copacabanę – ale trudno tu znaleźć spokój. Zostaję otoczona przez naganiaczy, którzy próbują wcisnąć mi leżak, klapki, wycieczkę po mieście albo swoje czarujące towarzystwo. Moja czujność rośnie jeszcze bardziej, gdy kątem oka widzę podejrzane zainteresowanie zawartością mojego plecaka. Czym prędzej uciekam z turystycznego piekła. Żal mi jednak, bo plaża jest piękna, żółciutki piasek ciągnie się przez 4 kilometry. Decyduję się więc na leniwy spacer wzdłuż promenady wyłożonej biało-czarną kostką, która ma symbolizować fale oceanu. Przysiadam pod parasolem jednego z nadmorskich kiosków i wlewam prosto do gardła chłodny płyn ze świeżo rozłupanego kokosa. Od ulicznego sprzedawcy kupuję patyk z nadzianymi olbrzymimi krewetkami. Mhm! Pychota! Przede mną ściana betonowych drogich apartamentów i hoteli. Stąd codziennie wylewają się tłumy bladych turystów, teraz szczelnie zapełniających plażę. Szum w uszach powoli zaczyna zlewać się z szumem fal. Czas na popołudniową drzemkę. Muszę przestawić się na inny rytm życia. Szybko nauczę się późno wstawać, jeść mało w dzień, a obficie w nocy, żeby energii starczyło na całonocne szaleństwa. Wdrapuję się na skały wyrastające na końcu plaży, zapobiegliwie wkładam pod głowę plecak i... niemal natychmiast zasypiam. Kiedy otwieram oczy, dokładnie przede mną wielkie czerwone słońce zachodzi powoli za bliźniacze szczyty wzgórza Dwóch Braci, oświetlając plażę Ipanema migocącym złotym blaskiem. To zdecydowanie najpiękniejsza plaża Rio i nie tak natrętnie turystyczna jak jej sławna sąsiadka. Poza tym wysokie fale odstraszają amatorów kąpieli, więc tylko surfingowcy tłumnie zaludniają tu brzeg oceanu. Postanawiam uczcić tę chwilę caipirinhą – najbardziej znanym drinkiem Brazylii. Chwytam szklankę i już za chwilę czuję na języku orzeźwiający smak limonki i rozpuszczające się drobinki brązowego cukru. Ach! Boska chwilo trwaj. Właśnie w taki wieczór jak ten dwaj przyjaciele – Tom Jobim i Vinicius de Moraes – napisali muzykę i słowa znanego dziś na całym świecie standardu Dziewczyna z Ipanemy. Ţegnam się z piękną plażą i ulicą imienia drugiego z nich wracam do miasta. Następnego dnia w Rio decyduję się skorzystać z usług lokalnego biura podróży. To najlepszy sposób, by zobaczyć od wewnątrz budzące powszechną grozę favele na wzgórzach okalających centrum miasta. Na tych terenach pozwolono niegdyś za darmo osiedlać się najuboższym, którzy stworzyli tu swoje domy z gliny, skrzyń, blach i kartonów. Wyciągam więc z kieszeni równowartość 100 zł i już za chwilę oglądam Rio z okien klimatyzowanego jeepa, który unosi mnie w zakamarki najsłynniejszej faveli Rocinha. Rocinha ma ponad 150 tys. mieszkańców, głównie emigrantów z najbiedniejszych, północno-wschodnich regionów Brazylii. Ma nawet swoje centrum handlowe, gdzie mieszczą się sklepy, banki, a nawet McDonald’s! Ponoć ponad 90 proc. mieszkańców ma telewizor, a 23 proc. korzysta z karty kredytowej. Jednocześnie favele wciąż są głównym punktem przemytu narkotyków, a życiem miejscowej społeczności rządzą tzw. narkotykowi lordowie. Z drżeniem serca obserwuję coraz większą plątaninę uliczek i domów – sceneria żywcem wyjęta z filmu Miasto Boga. Na szczęście grupy roześmianych dzieciaków nie witają nas strzałami z broni palnej. Zamiast tego widzę skromne, czyste domostwa. Odwiedzam targ rzemiosła z pamiątkami, na koniec zaglądam do lokalnej szkoły samby. Mieszkańcy przez cały rok przygotowują się do występu na Sambodromie. Dla tych pięciu minut chwały wydają majątek na wyszukane kostiumy i w pocie czoła ćwiczą skomplikowane układy choreograficzne. Przede mną, jak na zawołanie, kilka pięknych Mulatek wprawia swoje zgrabne pupy w szybki ruch wirowy. Uff! Robi się coraz bardziej gorąco. Zastanawiam się, ile czasu zajęłaby mi nauka „kręcenia bączka” i podejmuję kilka nieporadnych prób. Niestety, nasz czas już się kończy. Zostaję jednak zaproszona na nocną zabawę do faveli i wieczorem klimatyzowany busik znowu zawozi mnie do slumsów. Samochód staje przed wielką budą z blachy falistej, która aż pulsuje od wibrującego rytmu. W dusznym wnętrzu kłębi się tłum wyzywająco ubranej młodzieży, prawie żaden z chłopaków nie nosi koszuli. Czy to wpływ upału, czy też może ogólnej swobody obyczajów? Na scenę wchodzi kilku czarnoskórych raperów, a ich obscenicznym piosenkom towarzyszy wyzywający taniec, naśladujący akt seksualny. Jako egzotyczna blondynka wkrótce znajduję lokalnego adoratora. Niestety, po serii tanecznych ruchów imitujących kopulację z zażenowaniem odkrywam zgrubienie w spodniach mojego partnera. Moje początkowe zawstydzenie szybko ustępuje miejsca panice, gdy okazuje się, że mój tancerz nosi wetkniętą w portki... maczetę. No tak, w końcu jesteśmy w faveli... Po ekscytujących wydarzeniach tej nocy budzi mnie podwyższony poziom adrenaliny. Decyduję się na przelot lotnią nad miastem. Na wzgórzu wysokości 520 metrów mam chwilę zwątpienia, ale pod okiem przystojnego instruktora czuję się zdecydowanie pewniej. Wystarczy wziąć rozbieg. I raz, dwa, trzy... i lecimy nad parkiem Tijuca. Podobno to największy park miejski na świecie, o powierzchni przekraczającej 100 km2. W oddali widzę posąg Chrystusa. Przypominam sobie, że wciąż jeszcze tam nie byłam, więc postanawiam obejrzeć dzisiejszy zachód słońca na Corcovado. Do posągu Chrystusa decyduję się podjechać taksówką, bo z kolejki turystycznej wszelkie widoki zasłania gęstwina drzew. Wzgórze Corcovado, czyli Garbus, ma aż 710 metrów. Stojący na nim posąg Chrystusa Zbawiciela jest wizytówką miasta. Statua została podarowana Brazylii przez Francję z okazji setnej rocznicy uzyskania niepodległości i stanęła na szczycie 12 października 1931 roku, ale to mieszkańcy Rio wybrali projekt posągu Chrystusa obejmującego świat. Ze szczytu rozpościera się bajeczny widok na miasto. Widać zatokę Guanabara usianą wysepkami, plaże i wzgórza zabudowane domkami z blachy. Obchodzę posąg dookoła. W jego podstawie mieści się kaplica, w której odprawiał mszę Jan Paweł II podczas pielgrzymki do Brazylii. Zmierzcha, pora więc wracać. Z drogi wciąż widzę majestatyczny posąg na tle ciemniejącego nieba, jak błogosławi miastu i jego mieszkańcom. Smutno mi opuszczać Rio, bo wciąż tyle jest do obejrzenia. Obiecuję sobie jeszcze tu wrócić. Najpierw jednak muszę obłaskawić kapryśną boginię mórz i oceanów. Ale na to przyjdzie czas dopiero w Salvadorze, stolicy czarnej Brazylii i centrum kultury afrobrazylijskiej, który stanowi kolejny etap mojej podróży. Starówka pierwszej stolicy Brazylii położona jest strategicznie w górnej części miasta i skupiona na niewielkiej przestrzeni. Wszystko można zwiedzić pieszo, choć – potykając się na kocich łbach – czasem cicho przeklinam. Interesuje mnie specyficzna atmosfera północnej Brazylii. To do tego portu wieki temu przypływały statki wyładowane czarnymi niewolnikami. Wraz z nimi przybyły wierzenia, muzyka i kultura Czarnego Lądu, wszechobecne teraz na ulicach Salvadoru. Wszystko tu przypomina Afrykę. Ludzie, muzyka, stroje, a nawet zabójczy upał. Zmęczona, przysiadam na uroczym Praca da Sé. Wkrótce jednak na nogi stawia mnie cafezinho, czyli diabelnie mocna i przesłodzona kawa, ruszam więc uliczkami uroczej starówki. Docieram do pochylonego stromo placu Pelourinho, którego nazwa oznacza pręgierz. To tutaj niewolnicy byli wystawiani na aukcje, a nieposłuszni chłostani. Obok stoi przepiękny kościół Igreja NS Rosario dos Pretos, który zbudowali dla siebie niewolnicy. Powstawał prawie 100 lat. W elementach dekoracji odnajdujemy akcenty afrobrazylijskiej religii znanej jako candomblé (macumba). Miły człowiek przy wejściu namawia mnie na macumbę. Nie mogę odmówić. Wieczorem zapuszczam się więc w dość podejrzaną dzielnicę. Jest ciemno i nieprzyjemnie. Z daleka słyszę dziwny metaliczny łomot. Kieruję się w stronę narastającego dźwięku i skąpego światła. Po chwili jestem w terreiro, czyli domu kapłana. O popularności kultu candomblé świadczy fakt, że w samym tylko Salvadorze jest prawie 2300 takich świątyń. W lepkim powietrzu kłębią się opary kadzideł i dymu tytoniowego. W środku do jednostajnego rytmu wybijanego na bębnach w transie przemieszcza się monotonny korowód odzianych na biało tubylców. Nagle twarz tańczącej obok mnie kobiety wykrzywia potworny grymas, jej ciałem zaczynają wstrząsać konwulsje, a z ust dobywa się przerażający krzyk. To „okrzyk obecności” – znak, że została opętana przez orixa. Wychodzę zaczerpnąć świeżego powietrza. Na podwórku uczestnicy ceremonii najzwyczajniej w świecie plotkują, posilają się, flirtują. Widząc moje przerażenie, uspokajają mnie. W ich religii bóstwa są „oswojone”. Nie przychodzą straszyć ani się mądrzyć, nie nauczają, nie udzielają rad. Chcą po prostu współuczestniczyć w wielkiej wspólnocie. Uspokojona wracam do dusznej sali i dołączam do tłumu tańczących. Następnego ranka staję nad oceanem bogatsza o doświadczenie poprzedniej nocy. Zanurzam zmęczone ciało w ciepłych falach Atlantyku i dziękuję, że uwielbiana w Salvadorze bogini mórz i oceanów – Iemanjá – doprowadziła mnie do tego niezwykłego miejsca. Podobnie czynią każdego 2 lutego ubrane na biało tłumy wiernych, które wylegają na plażę z okazji święta patronki, wrzucając do morza dary – kwiaty, ciastka i perfumy. Nad cyplem góruje dostojna bryła kościoła Igreja NS do Bonfim. Przy wejściu jakiś chłopiec wiąże na moim przegubie kolorową wstążeczkę z nazwą kościoła. Trzy mocne supełki mają zapewnić realizację moich marzeń. Najwięcej wiernych przybywa tutaj w piątki, które są dniem bóstwa Oxalá, utożsamianego przez wyznawców candomblé z Jezusem. Synkretyzm religijny wiąże się z burzliwymi dziejami Brazylii, gdzie wierzenia rdzennych indiańskich mieszkańców wymieszały się z wierzeniami kolonizatorów i kultami przywiezionymi z Afryki przez niewolników. Wieczorem spaceruję po tętniących rytmem i muzyką uliczkach. To miasto chyba nigdy nie zasypia. Z każdego zaułka dochodzą głośne dźwięki ulicznej fiesty. Trzeba chyba urodzić się głuchym, żeby z tego rozśpiewanego miasta nie wynieść muzycznej wrażliwości. Sama wywożę stąd bagaż przedziwnych instrumentów wyrabianych według oryginalnych afrykańskich wzorów. Wracając do hotelu, na placu przed katedrą natykam się na krąg capoeiry. To sztuka walki stworzona w Salvadorze przez brazylijskich niewolników, którzy uprawiali ją w tajemnicy, więc musieli kamuflować ją pod postacią tańca. Dlatego spośród innych sztuk walki wyróżnia ją taneczna płynność. Siadam wraz z uczestnikami w tajemnym kręgu na spowitym w ciemnościach placu. Przy jęku szarpanego instrumentu zwanego berimbau pary walczących wychodzą kolejno na środek i celebrują swoje taneczne zmagania. Łączy nas magiczna pieśń śpiewana przez Mestre, która – według wierzeń – przenosi pozytywną energię. Cały następny dzień spędzam w samolocie, by dostać się do jednego z najbardziej niedostępnych miast na ziemi – Manaus, maleńkiej kropki na mapie zieleni. Na zwiedzenie samego miasta wystarczy jeden dzień. Kolejne warto przeznaczyć na wyprawę do dżungli. Spacerując po zaniedbanym Manaus, aż trudno uwierzyć, że kiedyś było prawdziwym królestwem. Pierwszym miejscem w Ameryce Południowej, gdzie jeździły samochody! Drugim miastem w Brazylii, gdzie wprowadzono światło elektryczne i telefon. A wszystko za sprawą skromnego drzewa. Gdy w 1839 roku Amerykanin Charles Goodyear opracował proces wulkanizacji kauczuku, Manaus, maleńka indiańska osada, niespodziewanie stała się centrum boomu tego „czarnego złota”. Na mulistym brzegu Amazonki zaczęły rosnąć bajeczne rezydencje. Manaus jako siedziba kauczukowych baronów potrzebowało też odpowiedniej oprawy. Tak zrodził się pomysł wybudowania opery w środku amazońskiej dżungli. Do dziś jej majestatyczny budynek jest jednym z najjaśniejszych punktów wśród slumsów miasta, gdzie rynsztoki niosą gnijące odpady. Chodząc po wyłożonym tradycyjną brazylijską mozaiką placu, wyobrażam sobie dni świetności, gdy po pokrytym kauczukiem podjeździe, który wygłuszał turkot powozów, przybywali kolejni goście. W murach opery, ozdobionej sprowadzonymi specjalnie z Europy marmurami, okuciami i kryształowymi żyrandolami, występowały takie sławy jak Enrico Caruso i Sarah Bernhardt. Koniec przyszedł równie niespodziewanie. W 1896 roku botanik Henry Wickman przemycił nasiona kauczukowca do Anglii. Wkrótce w brytyjskich koloniach na Dalekim Wschodzie mleczko lateksowe zaczęto wytwarzać taniej niż w Amazonii i Manaus upadło. Zamknięto hotele, banki, w końcu i operę. Wyłączono oświetlenie ulic. Miasto zaczęło się stopniowo zapadać w bagnistym podłożu. Niedawno jednak odżyło. Przyczynił się do tego rozwój turystyki i budowa autostrady transamazońskiej na wybrzeże. W 1965 roku przekształcono Manaus w strefę wolnocłową, dzięki czemu stało się prężnym centrum przemysłu i ważnym punktem komunikacyjnym. To pozwoliło wyremontować i ponownie otworzyć operę. Większość turystów przybywa tu, by zrealizować marzenia z lat młodzieńczych i wcielać się w rolę nieustraszonych podróżników ze swoich ulubionych książek. Teraz i ja stoję w miejscu, gdzie słodkie wody zlewają się w największą rzekę świata i postanawiam jak najszybciej wyruszyć na spotkanie przygody – w zieloną gęstwinę tropikalnego lasu. Wszystkich idących tym tropem ostrzegam jednak, że tutaj dżungla jest już oswojona – istnieje pełna oferta wycieczek, jedno- lub kilkudniowych, pod okiem doświadczonego lokalnego przewodnika. Wracam jednak bardzo zadowolona, choć niemiłosiernie ubłocona. Deszcz, który zaskoczył naszą łódź, był tak gwałtowny, że miałam wrażenie, iż pada jednocześnie z góry, z boku i z dołu. Po drodze kilkakrotnie obserwowałam piękne rzeczne delfiny o różowej barwie. Poza nimi i piraniami w wodach Amazonki żyje największa słodkowodna ryba – pirarucú. Najlepiej smakuje przyrządzona według starej indiańskiej receptury. Świeżo złowioną i oprawioną rybę zawija się w palmowe liście i wkłada do gorącego żaru. Jeden z najpiękniejszych momentów nad Amazonką to właśnie ten, gdy parząc sobie palce gorącą rybą prosto z ogniska, słuchałam indiańskich opowieści o duchach lasu, tajemniczych zniknięciach i dziwnych gatunkach zwierząt. A teraz stoję w porcie w Manaus i macham na pożegnanie Wilsonowi, który był moim przewodnikiem i opiekunem przez ostatnie dni. To on nauczył mnie strzelać z dmuchawki, za pomocą której Indianie polują na dzikie zwierzęta. Pokazał mi, jak w środku lasu uzyskać pitną wodę z magicznego indiańskiego drzewa palo da agua. Troskliwie opatrywał moje rany, gdy pokłułam się trującymi kolcami palmy. Z nim i jego rodziną nauczyłam się jeść farinhę, wszechobecną kaszkę z manioku. Łódka dawno już zniknęła za horyzontem, a ja wciąż stoję, patrząc w dal. Rozglądam się po porcie. To tutaj zaczynają się i – niestety – kończą wszystkie wycieczki. Stąd można wybrać się w ponadtygodniowy rejs statkiem do Iquitos w Peru lub do Belém przy ujściu Amazonki do Atlantyku. Manaus zwane jest pływającym portem, bo może zmieniać swoje położenie zgodnie z poziomem wód rzeki, która potrafi przybrać nawet do 15 metrów w ciągu roku. Wracając z portu, wpadam jeszcze na lokalny targ, gdzie między stertą pamiątek, dmuchawek, wysuszonych piranii i magicznych ziół leczących wszystkie dolegliwości piętrzą się sterty owoców o dziwnych kształtach i kolorach. Wybór oszałamia każdego. Siadam w lokalnej pijalni soków. Przez dobrych kilka minut studiuję ogromną tablicę z egzotycznymi nazwami. Wśród propozycji znajduję SuperC, czyli witaminową bombę w naturalnej postaci owoców cytrusowych. Można też spróbować soku z chlorofilu, zawierającego masę minerałów. Wybieram napój o energetyzującej nazwie Bomba Tropical. Delektując się wyborną, słodką i gęstą mieszanką pobudzających nasion guarany i acai, czytam ulotkę o ich niesamowitych właściwościach odżywczych. I znowu cały dzień spędzam w samolocie, by dotrzeć do wodospadów Iguacu. Po drodze czeka mnie jednak niespodzianka. Samolot kołuje i powoli obniża swój lot. W oddali dostrzegam zarysy jakiegoś miasta. To Brasilia, futurystyczna stolica Brazylii. Na krótką wizytę najlepiej wykorzystać międzylądowanie samolotu, a trzeba wiedzieć, że wszystkie zatrzymują się w tym mieście. Brasilia, stolica kraju od 1960 roku, powstała w samym środku wielkiej pustki w zaledwie 3 lata. Tony materiałów budowlanych transportowano tu samolotami. Powstało prawdziwe metropolis, nowoczesne miasto pozbawione ludzkiego ciepła i zieleni. W zderzeniu z monumentalnymi budynkami czuję się jak okruszek w przestrzeni międzyplanetarnej. Nade mną piętrzą się olbrzymie bryły dziwnych, wygiętych budynków. Wszystkie kpią sobie z prawa grawitacji. Niektóre jakby unosiły się na wodzie, inne wyglądają, jakby odwrócił je jakiś olbrzym. Autorem większości projektów jest Oscar Niemeyer, najsłynniejszy architekt Brazylii, nazywany architektem żelbetonu, kamienia i szkła. Jego budowle charakteryzuje linia krzywa i „wygięta jak u pięknej kobiety”. Z ulgą uciekam z tego dusznego, a zarazem bezdusznego miasta. Za chwilę brazylijska Stolica Nadziei zostaje daleko z tyłu, a ja ruszam na samo południe, gdzie tuż przy granicy z Argentyną znajdują się wodospady Iguaću. Tak naprawdę większość tego cudu natury leży po stronie sąsiada, ale z Brazylii roztacza się najpiękniejsza panorama. Złośliwi mówią nawet, że to Argentyna organizuje show, a Brazylia tylko pobiera opłaty. Gdy jadę lokalnym autobusem w stronę osławionych cataratas, już z daleka słyszę huk wody – niosący się nawet ponad 20 km – i widzę unoszącą się w powietrzu mgiełkę. Nie dziwi mnie, że pierwsi kolonizatorzy byli przekonani, że znajdują się na kraju świata. Dalej wszystko ginęło w przerażającej olbrzymiej kipieli, rozbryzgującej się tysiącem migoczących w słońcu kropelek. Gdy po raz pierwszy odsłania się przede mną widok na prawie 300 mniejszych lub większych kaskad, nie mogę uwierzyć, że do roku 1916 były one częścią ogromnej prywatnej posiadłości. Wodospady mają 2700 metrów szerokości i średnią wysokość 60 metrów. Największy z nich to 90-metrowa Gardziel Diabła. Najwięcej wody przetacza się w szczycie pory deszczowej, w styczniu i lutym. Dla zamieszkujących te tereny Indian Guarani Iguacu, czyli Wielka Woda, była przejawem potęgi bogów. Legenda opowiada historię wielkiej miłości syna indiańskiego wodza do niewidomej ukochanej. Gdy – stojąc nad brzegiem rzeki – błagał bogów o przywrócenie jej wzroku, ziemia nagle rozstąpiła się, a fale porwały młodego Indianina. Księżniczka zaś cudownie odzyskała wzrok i jako pierwsza zobaczyła wodospad. Schodzę w dół po wytyczonej dla turystów ścieżce widokowej. Po drodze zaczepiają mnie wszędobylskie, wścibskie ostronosy. Dochodzę do potężnej Gardzieli Diabła, rozbijającej strumienie wody w pył. Eleonora Roosevelt westchnęła w tym miejscu: „Nasza Niagara przypomina tylko strumień wody lecący z kranu”. Tutaj nakręcono też pamiętną scenę z filmu Misja, gdy przywiązany do krzyża misjonarz męczennik zrzucony zostaje w dół wodospadu. Po wizycie nad Iguacu wybredny turysta ma jeszcze do wyboru cały wachlarz innych kuszących atrakcji. Waham się między przelotem helikopterem nad wodospadami (180 zł), wizytą na zaporze Itaipu i „Ptasim Parkiem”, gdzie mienią się kolorami ptaki z całego regionu. Tama Itaipu na rzece Parana zwana jest największą budowlą XX wieku – ma długość 8 km i wysokość 225 m, a powstawała 16 lat. Skrywa monstrualną elektrownię, wyposażoną w generatory największej mocy na świecie. Z mieszanymi uczuciami przyglądam się rosnącej nade mną masie betonu, która podobno zniszczyła oryginalny ekosystem i kilka pięknych wodospadów. A wieczorem siedzę nad brzegami rzeki Parana, która płynie tutaj spokojnym, leniwym nurtem. W tym symbolicznym miejscu łączą się granice trzech państw – Brazylii, Argentyny i Paragwaju. W nadziei że bogini Iemanjá rozciąga swą władzę także na rzeki, robię zamach i wrzucam do wody brazylijską monetę. Z prośbą o szybki powrót do tego pięknego kraju. WYJAZD DO BRAZYLII: TRASA - 6,7 tys. km CZAS - 2 tygodnie Brasilia Ideę wybudowania stolicy w samym środku kraju zapisano w konstytucji z 1898 roku, gdy Brazylia stała się republiką. Miało to służyć ożywieniu martwego wnętrza kraju. Pomysł wcielono w życie dopiero 70 lat później, za prezydentury Juscelina Kubitschka. Wizjonerski projekt urbanistyczny wykonał Lucio Costa. Amazonka – najdłuższa rzeka świata (7 025 km), wpada do oceanu, niosąc 200 tys. m3 wody na sekundę, czyli tyle, ile osiem największych rzek świata razem wziętych! Zasilana jest przez 15 tys. dopływów, z których 12 ma ponad 1 500 km. Poziom wody w zależności od pory roku zmienia się nawet o 15 metrów, ale na długości 4 300 km rzeka jest żeglowna dla pełnomorskich statków. Pantanal to brazylijska sawanna zamieszkana przez: bydło, ptaki, kajmany, piranie, anakondy, oceloty, kapibary (największe gryzonie świata, osiągające ponad metr długości i 50 kg wagi) i inne zwierzęta. Podczas pory deszczowej (od października do marca) po Pantanalu można się poruszać łodziami, w porze suchej (od kwietnia do września) safari organizuje się w jeepach lub konno. Candomblé, nazywane też macumbą, to wierzenia przywiezione przez niewolników z Afryki. Prześladowani Murzyni godzili się na chrzest, ukrywając pod postacią katolickich świętych swoje afrykańskie bóstwa zwane orixas, to im tak naprawdę oddając cześć. Podczas ceremonii candomblé kapłani przyzywają swoje orixas i wchodząc w trans, nawiązują z nimi kontakt. Maracană w Rio de Janeiro to najsłynniejszy i największy stadion piłkarski, zbudowany w latach 1949– 1951. Dziś, ze względów bezpieczeństwa, mieści 103 tys. widzów, ale finał MŚ 1950 oglądało 200 tys. ludzi, Brazylia przegrała wtedy z Urugwajem 1:2. Jest tam aleja sław z odciśniętymi stopami największych piłkarzy, w tym Pelego. Pierwsza szkoła samby „Deixa Falar” powstała w 1928 r. Wkrótce zaczęły pojawiać się następne i stały się dla społeczności biedniejszych dzielnic ważnymi instytucjami kulturalnymi. Istotą karnawału (zaczyna się w piątek przed środą popielcową) jest rywalizacja między szkołami, którą od 1984 r. można oglądać na Sambodromie (60 tys. widzów). NATURALNE BOGACTWO PUSZCZY Brazylijska Amazonia zajmuje obszar 3,6 mln km2. Jest to najbogatszy pod względem różnorodności biologicznej ekosystem na Ziemi. Występuje tu aż 40 tys. gatunków roślin, z czego 12 tys. to brazylijskie endemity. Z amazońskich lasów deszczowych pochodzą owoce, które według najnowszych doniesień medycyny są prawdziwym cudem odżywczym, bowiem swoje bogactwo witamin i minerałów czerpią z jednej z najżyźniejszych gleb świata. Jagoda acai uważana jest za najcenniejszy i najbardziej odżywczy owoc świata. Niedawno umieszczona została na liście 10 produktów spożywczych służących zachowaniu młodości i zdrowia. Zawiera jeden z najsilniejszych antyoksydantów, ma silne działanie odmładzające. Według doniesień organizacji Greenpeace owoce acai stały się najważniejszym źródłem dochodu w lasach Amazonii. Guarana to roślina uważana przez Indian Guaraní za magiczną. Jej nasiona zawierają 5 proc. kofeiny (guaraniny), czyli trzykrotnie więcej niż kawa. Ponoć to najsilniejszy ze wszystkich naturalnych środków pobudzających. Jest mniej szkodliwy niż kawa i dłużej działa, bo aż do 6 godzin. Acerola zawiera największą wśród roślin ilość witaminy C. Dla porównania – posiada jej 30 razy więcej niż cytryna. SMAKI BRAZYLII Aby zjeść brazylijski obiad, należy nałożyć na talerz dwie łyżki ryżu, dwie makaronu, kawałek kurczaka i chochlę gęstej zupy z kawałkami mięsa. A potem posypać całość kilkoma łyżkami farinhi, czyli rodzajem drobnej kaszy z podłużnych bulw manioku. Ich miąższ, twardy i śnieżnobiały, niejadalny na surowo i w dodatku trujący w większości swoich odmian, jest ucierany na specjalnej tarce, następnie odciskany z soku i prażony przez wiele godzin na wielkiej glinianej patelni. Pulpa z manioku pęcznieje i zamienia się w złotą, drobną kaszę o charakterystycznym smaku. Najciekawszą jej cechą jest to, że pęcznieje pod wpływem wilgoci. Indianie w dżungli dodają ją do wody albo gorącej zupy, co daje im poczucie sytości nawet po bardzo skromnym posiłku. W miastach dosypywana jest do zupy, do drugiego dania, do jajek na śniadanie i sałatki na kolację. Pojemnik z farinhą musi być na stole i już. Ja też szybko nauczyłam się jej używać. Narodową potrawą Brazylii jest jednak feijoada, pożywne danie podobne do polskiego bigosu, nazwane od głównego składnika – czarnej fasoli. Powstało dawno temu, gdy do pracy na plantacjach trzciny sprowadzano niewolników z Afryki, karmionych resztkami z pańskiego stołu, które wrzucano w kuchni do wielkiego garnka. Moje pierwsze spotkanie z feijoadą nie było przyjemne. W ulicznym barze postawiono przede mną talerz z czymś, co wyglądało jak asfaltowa masa ze sterczącymi kawałkami świńskiej skóry, a smakowało jak szara papka z rozgotowanej tektury. Kilka miesięcy później miałam jednak szczęście trafić na prawdziwie królewską wersję aromatycznego, gęstego gulaszu z czarnej fasoli z dodatkiem wędzonego mięsa. Natomiast w stanie Pará nad Atlantykiem przyrządza się bigos, który wygląda jak góra przetrawionego szpinaku z mięsnymi dodatkami. Jego podstawowym składnikiem są liście manioku – trujące – dlatego trzeba gotować je przez osiem dni. Po dodaniu kawałków schabu, świńskich nóg, uszu i pieprzu powstaje zielony bigos zwany manicoba. Ma lekko cierpki smak i szczypie w język. W obu przypadkach nigdy nie wiadomo, czy trafimy na danie wyjątkowo udane, czy też zupełnie niejadalne, ponieważ ich smak zależy wyłącznie od talentu i wiedzy kucharza. Ale ten czynnik ważny jest zawsze – niezależnie od szerokości geograficznej, na jakiej się stołujemy. NO TO W DROGĘ – BRAZYLIA • Powierzchnia: ok. 8,5 mln km2. Ludność: 188 mln mieszkańców. Grupy etniczne: ludnoĘć biała (53,7 proc.), Mulaci, Caboclos, Cafusos (38,5 proc.), Murzyni (6,2 proc.), pozostali (1,6 proc.). Religia: dominuje chrześcijaństwo (89 proc.), jednak charakterystyczna jest różnorodność wierzeń i synkretyzm (stąd niezliczona liczba sekt i ugrupowań religijnych). Język: portugalski; poza wielkimi miastami i centrami turystycznymi rzadko można się porozumieć w innym języku. Waluta: 1 real = 1,40 zł. • Najcieplej jest od grudnia do lutego, gdy temperatura przekracza 30OC, wtedy też przypada szczyt przyjazdów (40 proc. turystów). Trzeba jednak pamiętać, że w okresie karnawału gwałtownie rosną ceny. • Zima w Brazylii trwa od czerwca do sierpnia, ale tylko na południe od Rio temperatura spada poniżej 15OC. • Ambasada Brazylii, ul. Poselska 11, 03-931 Warszawa, tel. (022) 617 48 00. • Wiza na pobyt turystyczny do trzech miesięcy nie jest potrzebna. Trzeba mieć paszport ważny jeszcze przez co najmniej sześć miesięcy. • Wiele linii lotniczych oferuje bilety do Săo Paulo i Rio de Janeiro. Średnia cena biletu z Warszawy do Brazylii to ok. 4000 zł. Poza sezonem warto śledzić promocje – można znaleźć tańsze oferty. • Z krajów Ameryki Południowej Brazylia ma najlepiej rozwiniętą sieć linii lotniczych. Najważniejsze z nich to Tam, Varig i Gol, które – oprócz połączeń krajowych – obsługują również loty międzynarodowe. Z roku na rok powiększa się także oferta tanich linii lotniczych. Należą do nich Webjet, Bra oraz Ocean Air, dzięki którym łatwo dolecieć można do najczęściej odwiedzanych miejsc w kraju. www.-tam.com.br www.varig.com.br, www.voegol.com.br , www.webjet.com.br, www.voeb-ra.com.br, www.oceanair.com.br • Zdecydowanie najtaniej można podróżować autobusem, ale trzeba mieć bardzo dużo wolnego czasu. Między największymi miastami czas podróży liczy się nie w godzinach, ale dniach. Poza tym nie jest to zbyt bezpieczny środek transportu. • Posiadacz biletu na trasie z Europy do Brazylii może skorzystać z promocyjnej ceny karnetu Brasilian Airpass. Umożliwia on przelot na czterech odcinkach wewnętrznych za około 1 500 zł (plus podatki i opłaty lotniskowe). Rio de Janeiro • W Rio de Janeiro zdecydowanie najlepszym środkiem transportu jest metro. Jest czyste, szybkie, klimatyzowane i bezpieczne. Niestety, nie wszędzie dociera. Można nim dojechać na plażę Copacabana, stadion Maracană i do centrum miasta, bilet 3,50 zł. • Świetnym rozwiązaniem są kombinacje metra z autobusem, na które jest jeden specjalny bilet. • Autobus jest tani, ale nocami trochę niebezpieczny. Autobusem i taksówką można dotrzeć niemal wszędzie, choć w godzinach szczytu momentalnie utkną w kor-ku. Sporym minusem jest również brak klimatyzacji. • Taksówka z lotniska 50 zł, taksówka na Corcovado 125 zł. Podróż statkiem • Z Belem do Manaus statek płynie 4–5 dni, a bilet kosztuje 225– –300 zł za miejsce do powieszenia hamaka lub 780–900 zł za koję w kabinie. • Hoteli nie brakuje i nie trzeba mieć rezerwacji. Dobrze jest poradzić się taksówkarza, do którego hotelu najczęściej jeżdżą turyści. W takim miejscu będzie można spotkać innych podróżników, wymienić się informacjami albo znaleźć towarzysza na dalszą drogę. • Ceny za dwójkę z łazienką i śniadaniem: najtaniej w Manaus – 40 zł, w Rio – 125 zł. • Bazą wypadową do zwiedzania wodospadów Iguacu może być miasteczko Foz do Iguacu, gdzie znajduje się mały hotel prowadzony przez Polkę – Pousada Evelina, 171 Rua Kalichewski, Iguacu Falls, telefon 0455743817. • Przykładowe ceny: całodniowa wycieczka do dżungli 300 zł, wy-cieczka kilkudniowa 200 zł za dzień, wstęp do Teatro Amazonas 15 zł. Bardzo popularne są bary z jedzeniem na wagę, gdzie klient nakłada sobie dowolne gorące lub zimne dania z półmisków i tac, po czym stawia talerz na wadze. Za kilogram płaci się ok. 15–20 zł. Obiad w barze samoobsługowym 4–8 zł, empanada (duży smażony pieróg z nadzieniem z mięsa lub kurczaka) 1,5 zł, butelka wody mineralnej 3 zł, maleńka filiżanka typowo brazylijskiej, piekielnie słodkiej i mocnej kawy na Ęniadanie 20 gr, piwo Antarctica 600 ml 3,50 zł, ananas cały, jedna sztuka 3 zł. • Rio de Janeiro, nazywane a cidade maravilhosa, czyli „cudowne miasto”, słynie też z nieprawdopodobnej przestępczości. Przed wyjściem na ulice trzeba zdjąć zegarek, pierścionki, obrączkę i wszystkie inne drobiazgi, które mogłyby zwrócić uwagę młodocianych gangów polujących na turystów. • Absolutnie nie wolno zapuszczać się do faveli samemu, nawet taksówką. Jedyną bezpieczną formą zwiedzania brazylijskich slumsów jest zorganizowana wycieczka (koszt ok. 100 zł). • Na wycieczkę do dżungli trzeba zabrać ochronę od słońca, deszczu i komarów, strój kąpielowy, ręcznik, dużo szybko schnących ubrań na zmianę, wysokie buty, zapałki, latarkę. Najlepiej spakować to wszystko w kilka oddzielnych reklamówek na wypadek niespodziewanego zalania wodą. • Od turystów chcących podróżować po Brazylii na granicy wymagana jest szczepionka przeciwko żółtej febrze. Wystarczy ją zrobić raz na 10 lat i w podróż zabierać tzw. żółtą książeczkę, gdzie odnotowane są wszystkie szczepienia. Zalecane jest też zaszczepienie się przeciwko żółtaczce typu A i B, tężcowi i tyfusowi. • Ambasada RP znajduje się w Brasilii, SES – Avenida das Nacoes, Qd. 809 Lote 33, 70.423-900 Brasilia-D.F. Caixa Postal 07/0263, tel. (0-05561) 443 34 38; 242 92 73. embaixada@polonia.org.br www.polonia.org.br • Konsulat Generalny RP w Săo Paulo: Rua Monte Alegre 1791 05014-002 Săo Paulo, SP – Brasil tel. (0-05511) 3672-3778; 3672-5778; 9932-1332. • Konsulat Generalny RP w Rio de Janeiro: Praia de Botafogo 242, 9 andar Rio de Janeiro – RJ – Cep: 22250-040, tel. (0-05521) 2551-80-88, 2551-50-47, 2551-80-47 • Polecamy: Ameryka Południowa, Przewodnik dla łowców przygód, wyd. National Geographic. • Warto obejrzeć Dworzec nadziei w reżyserii Waltera Sallesa i koniecznie Miasto Boga (książka Paola Linsa, film Fernanda Meirellesa).