Leży poza granicami Polski, ale wciąż rozbrzmiewa tu język polski. Historia odcisnęła nad tym regionem trwały ślad
Zaolzie to region pod wieloma względami niezwykły. Próżno szukać tam monumentalnych zamków czy luksusowych kurortów. Czeska kraina ma jednak do zaoferowania coś innego, znacznie rzadszego – autentyczność. Historia zapisana w tamtejszych zabytkach i w dźwięcznej gwarze, słyszanej na ulicach niewielkich miasteczek, to świadectwo współistnienia narodów, które, mimo krwawych rozdziałów w przeszłości, nauczyły się żyć obok siebie i ze sobą. Jaka jest historia Zaolzia? Jakie atrakcje oferuje? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Region za Olzą Dwoistość krajobrazu Zaolzia Skomplikowana historia Zaolzia Atrakcje Zaolzia Zaolzie, „wciśnięte” między silnie uprzemysłowione tereny a zielone pasma Beskidów, stanowi unikatową w skali europejskiej mieszankę tożsamości. Dla przeciętnego obserwatora obszar ten może wydawać się jedynie czeskim regionem przygranicznym. To tylko pozory. Mówimy tu bowiem o miejscu, gdzie polskość splata się z czeskością, a tradycja monarchii habsburskiej z brutalną nowoczesnością przemysłu. To właśnie tam wciąż jeszcze można usłyszeć charakterystyczną gwarę „po naszemu”, odzwierciedlającą skomplikowaną historię regionu. Region za Olzą Termin „Zaolzie” jest pojęciem stricte polskim, ukutym i spopularyzowanym w dwudziestoleciu międzywojennym. Wskazuje na ziemie historycznego Księstwa Cieszyńskiego, rozciągające się, z polskiej perspektywy, za rzeką Olzą. Administracyjnie teren ten należy do Republiki Czeskiej, obejmując znaczną część kraju morawsko-śląskiego, w tym powiaty Karviná i Frýdek-Místek. Zaolzie jest strategicznie położone na styku trzech państw: Polski, Czech i Słowacji. Ta strategiczna lokalizacja czyni je kluczowym węzłem komunikacyjnym i kulturowym. Rzeka Olza, będąca osią regionu, nie jest tu tylko ciekiem wodnym, ale symbolem podziału i łączenia, osią, wokół której wyrasta życie społeczne i tożsamość mieszkańców. Dwoistość krajobrazu Zaolzia Zaolzie jest obszarem o niezwykłym zróżnicowaniu krajobrazowym, który można podzielić na dwie zasadnicze strefy, różniące się nie tylko ukształtowaniem terenu, ale także charakterem gospodarczym i społecznym. To kraina kontrastów, gdzie industrializacja zderza się z pierwotną naturą. Dziedzictwo węgla i stali Północna część regionu, zdominowana przez aglomerację ostrawsko-karwińską, w tym miasta takie jak Karwina, Bogumin i Orłowa, to dziedzictwo rewolucji przemysłowej. To właśnie tam rozkwitł przemysł wydobywczy i ukształtował się etos ciężkiej pracy. W tamtejszym krajobrazie dominują wieże szybowe, hałdy i kominy, ale także postępująca rekultywacja. Co istotne, intensywne wydobycie węgla doprowadziło do drastycznych zmian w rzeźbie terenu – całe dzielnice zapadały się pod ziemię, tworząc surrealistyczne krajobrazy, czego najdobitniejszym i najbardziej znanym przykładem jest „czeska Piza”, czyli krzywy kościół w Karwinie-Dołach. Beskidzka ostoja tradycji Z kolei południe – obejmujące miejscowości takie jak Jabłonków, Wędrynia, Bystrzyca, Nydel czy Mosty koło Jabłonkowa – to zupełnie inny świat, niemal sielankowy. Dominującym elementem tamtejszego krajobrazu są Beskidy, a konkretnie – Beskid Śląsko-Morawski. Wciąż można zobaczyć tam owce pasące się na halach, tradycyjne drewniane chaty i żywy, kultywowany z pietyzmem folklor. To tam, w dolinach Olzy i Łomnej, tradycja jest wciąż żywa. Region ten stanowi „zielone płuca” Zaolzia, oferując ucieczkę od miejskiego zgiełku. To właśnie na południu gwara jest słyszana na co dzień. Skomplikowana historia Zaolzia Przez stulecia region ten stanowił integralną część historycznego Księstwa Cieszyńskiego, podlegając kolejno Piastom, Jagiellonom (przez krótki okres), a następnie Habsburgom. To właśnie długi okres stabilizacji w ramach panowania monarchii austro-węgierskiej nadał tym ziemiom specyficzny charakter, widoczny do dziś w architekturze niektórych miast. Upadek monarchii i początek konfliktu Kluczowym momentem, który zdefiniował Zaolzie jako problem polityczny i terytorialny, był upadek monarchii austro-węgierskiej i zakończenie I wojny światowej. W listopadzie 1918 roku lokalne rady narodowe (polska Rada Narodowa Księstwa Cieszyńskiego i czeski Zemský národní výbor pro Slezsko) dokonały tymczasowego podziału Śląska Cieszyńskiego, głównie według kryterium etnicznego. Dla odradzającej się Polski było to rozwiązanie niezwykle korzystne, gdyż większość ludności polskojęzycznej znalazła się pod polską administracją. Zgoda nie trwała jednak długo. Młode państwo czechosłowackie, dążące do zabezpieczenia swoich strategicznych interesów (przede wszystkim dostępu do bogatego zagłębia węglowego i kluczowej linii kolejowej Koszyce-Bogumin) nie zaakceptowało tego podziału. Wykorzystując zaangażowanie Polski w ciężkie walki na wschodzie i organizowanie wyborów do Sejmu Ustawodawczego na spornym terenie, wojska czechosłowackie złamały umowę. 23 stycznia 1919 roku rozpoczęły zbrojną agresję, znaną w historii jako wojna siedmiodniowa. Konflikt ten, choć krótki, był krwawy i pozostawił trwałą, głęboką zadrę w stosunkach dwustronnych. Czesi zajęli znaczną część terenu, dopuszczając się przy tym zbrodni wojennych (np. w Stonawie). Międzynarodowa interwencja Ententy wymusiła zawieszenie broni, ale status quo ante nie został przywrócony. Decyzja Rady Ambasadorów i podział Losy Zaolzia doczekały się ostatecznego rozstrzygnięcia w gabinetach dyplomatycznych. Pierwotnie planowano przeprowadzenie plebiscytu, w którym ludność miała sama zdecydować o swojej przynależności państwowej. Jednak w lipcu 1920 roku, gdy Armia Czerwona zbliżała się do Warszawy, polska delegacja na konferencji w Spa została zmuszona do rezygnacji z tego zamiaru w zamian za iluzoryczną obietnicę pomocy materialnej. Decyzją Rady Ambasadorów z 28 lipca 1920 roku dokonano arbitralnego podziału Śląska Cieszyńskiego. Czechosłowacja otrzymała bogate uprzemysłowione tereny i linię kolejową, mimo że tereny te zamieszkiwała w dużej mierze ludność polska. Polska otrzymała część rolniczą i historyczne centrum Cieszyna, ale bez dworca kolejowego. Rewindykacja W 1938 roku, gdy mocarstwa zachodnie godziły się na rozbiór Czechosłowacji przez hitlerowskie Niemcy, Polska postanowiła wykorzystać słabość południowego sąsiada do realizacji własnych roszczeń. 21 września zażądała uregulowania statusu mniejszości polskiej, a 9 dni później wystosowała 12-godzinne ultimatum żądające zwrotu Zaolzia. 2 października 1938 roku Wojsko Polskie pod dowództwem gen. Władysława Bortnowskiego wkroczyło na Zaolzie. Operacja ta była doskonale przygotowana. Rządy polskie na Zaolziu nie trwały jednak długo. Niespełna rok później wybuchła II wojna światowa, a region został wcielony bezpośrednio do Rzeszy Niemieckiej. Czasy powojenne Po 1945 roku granica wróciła do przebiegu z 1920 roku, mimo prób polskiej dyplomacji utrzymania stanu z 1938 roku. Władze komunistyczne w Warszawie i Pradze, pod dyktando Moskwy, starały się wyciszyć konflikt, promując hasła o „bratnich narodach socjalistycznych”. Atrakcje Zaolzia Pod względem turystycznym, Zaolzie nie jest najbardziej oczywistym czeskim regionem. Nie oznacza to jednak, że nie jest warte uwagi. Coś dla siebie znajdą tam zarówno miłośnicy historii, jak i natury. Bogumin Znajdujący się przy granicy z Polską Bogumin to gratka dla miłośników historii II wojny światowej. W doskonałym stanie zachowały się tam elementy czechosłowackich fortyfikacji granicznych z lat 30. XX wieku. Potężny betonowy schron piechoty MO-S5 „Na trati” jest udostępniony do zwiedzania jako muzeum. W pełni wyposażone wnętrza, broń, systemy wentylacyjne – to wszystko pozwala poczuć atmosferę napięcia z 1938 roku. Karwina To bez wątpienia jedno z najciekawszych miast w regionie. Sztandarowym zabytkiem jest tzw. krzywy kościół św. Piotra z Alkantary. W następstwie intensywnej eksploatacji węgla, grunt pod tą barokową świątynią (zbudowaną w 1736 r.) obniżył się o 37 metrów, a sam budynek przechylił się o 6,8 stopnia na południe. Dla porównania – słynna wieża w Pizie jest odchylona o około 4 stopnie. Kościół, który miał zostać rozebrany, przetrwał i został wyremontowany. Inne atrakcje miasta to: zamek Frysztat, czyli wspaniały pałac rodu Larisch-Mönnich, uzdrowisko Darków z wysokiej jakości solanką jodowo-bromową. Kocobędz Wizyta w Kocobędzu jest obowiązkowa dla każdego miłośnika historii starożytnej i wczesnośredniowiecznej. To właśnie tam znajduje się Archeopark, czyli jedno z najważniejszych stanowisk archeologicznych w Czechach, dokumentujące ciągłość osadnictwa od czasów prehistorycznych po wczesne średniowiecze. Na miejscu dawnego grodziska wybudowano wierną replikę słowiańskiej osady. Palisady, bramy, wieże obserwacyjne i chaty pozwalają poczuć klimat życia dawnych osadników. W nowoczesnym pawilonie wystawienniczym prezentowane są cenne znaleziska. Beskidy Na południu regionu wkraczamy w świat Beskidu Śląsko-Morawskiego. Najciekawszym miastem w tej części Zaolzia bez wątpienia jest Jabłonków. Tamtejszy rynek z zabytkowymi kamienicami i fontanną ma urok małego, galicyjskiego miasteczka. To właśnie tam, w Lasku Miejskim, w pierwszy weekend sierpnia odbywa się „Gorolski Święto” – najstarszy i największy festiwal folklorystyczny w regionie. Wymieniając atrakcje południowej części, nie można pominąć Wielkiej Czantorii – granicznego szczytu o wysokości 995 m n.p.m. Szczyt można zdobyć szlakiem z Ustronia lub wjechać na niego kolejką linową. Kolejnym naturalnym skarbem regionu jest puszcza Mionší – rezerwat przyrody w Łomnej Dolnej. Jest to jeden z największych w Czechach kompleksów naturalnych lasów bukowo-jodłowych. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Cieszyn w obiektywie. Od malowniczych uliczek po kultowe plany zdjęciowe
Trzech braci spotkało się nad rzeką Olzą i z radości nazwali to miejsce Cieszynem. Dziś, ponad tysiąc lat później, to miasto na polsko-czeskiej granicy wciąż łączy ludzi – historię z teraźniejszością, urok z kulturą, a rzeczywistość z filmową magią.
W tym artykule: Miasto filmowych inspiracji Cieszyński set-jetting Festiwale i przeglądy filmowe Cieszyn, miasto na granicy polsko-czeskiej, to miejsce, które łączy w sobie historyczny urok, wyjątkową atmosferę i bogatą tradycję filmową. Jest jednym z najstarszych miast w Polsce, a jego historia sięga ponad tysiąca lat. Według legendy miasto zostało założone w 810 roku przez trzech braci: Bolka, Leszka i Cieszka, którzy po długiej podróży spotkali się nad brzegiem rzeki Olzy i z radości nazwali to miejsce Cieszynem. Dziś miasto o bogatej historii i kulturze, gdzie przeszłość harmonijnie splata się z teraźniejszością. Spacerując po jego ulicach, można poczuć ducha dawnych czasów, a liczne zabytki przypominają o jego burzliwej, ale i fascynującej przeszłości. Choć Cieszyn rzadko pojawia się na pierwszych stronach przewodników turystycznych, to w oczach reżyserów zyskuje miano jednego z najpiękniejszych dla opowieści filmowych. Miasto filmowych inspiracji Cieszyn, malowniczo położony nad rzeką Olzą, oferuje różnorodne scenerie: od romantycznych zakątków Cieszyńskiej Wenecji, przez zabytkowy Rynek z ratuszową wieżą, po industrialne przestrzenie i malownicze nabrzeża Olzy. Wzgórze Zamkowe z Rotundą św. Mikołaja, Wieżą Piastowską oraz ruinami Zamku Cieszyńskiego tworzy doskonałe tło dla produkcji historycznych i kostiumowych. Cieszyn to także miasto mostów – Most Przyjaźni i Most na Olzie łączą dwa światy: polski i czeski. Symbolizują one podział i jednocześnie porozumienie – temat często obecny w filmach o tożsamości i granicach. Nie można pominąć Teatru im. Adama Mickiewicza i czeskiego Teatru w Českým Těšínie, które niejednokrotnie były miejscem filmowych zdjęć, zarówno w polskich, jak i międzynarodowych produkcjach. Starówka z brukowanymi uliczkami, kamienicami i kawiarniami sprzyja opowieściom obyczajowym, romantycznym czy noir. Dla kontrastu, dawne fabryki i tereny przemysłowe nadają się idealnie do filmów ukazujących transformacje społeczne i technologiczne. A Cieszyńskie Browary Zamkowe to prawdziwy skarb dla miłośników piwa, którzy chcą poznać tajniki tradycyjnego browarnictwa w jednym z najstarszych browarów w Polsce. Działa on nieprzerwanie od 1846 roku. Cieszyn to również skarbnica historii – od Studni Trzech Braci, przez Muzeum Śląska Cieszyńskiego i Muzeum Drukarstwa, aż po Pałac Myśliwski Habsburgów. Każde z tych miejsc oferuje unikalne kadry, które mogą wzbogacić filmową narrację. Nie tylko klimat, ale i wielowarstwowa tożsamość miasta sprawiają, że Cieszyn staje się coraz częściej wybieranym planem filmowym – idealnym zarówno do opowieści o przeszłości, jak i nowoczesnych historii rozgrywających się na pograniczu rzeczywistości i fikcji. Cieszyński set-jetting W Cieszynie też kręcono filmy. Miasto stało się tłem dla wielu produkcji, w tym zarówno polskich, jak i zagranicznych. Filmowcy, korzystając z jego urokliwych lokalizacji, potrafili uchwycić atmosferę zarówno historyczną, jak i współczesną, tworząc niezapomniane kadry, które do dziś zachwycają widzów. W produkcji „Przypadek” (1981) Krzysztofa Kieślowskiego, Cieszyn stanowi tło dla kluczowych scen, ukazujących miasto w kontekście lat 80. i atmosfery ówczesnych zmian społecznych. Sam Andrzej Wajda pojawił się w Cieszynie za sprawą „Ziemi obiecanej” (1974). Miasto promowało się w produkcji dzięki Teatrowi im. Adama Mickiewicza, którego wnętrza zostały wykorzystane do nakręcenia scen teatralnych. Ten sam budynek pojawia się w „Modrzejewskiej” (1989) w reż. Jana Łomnickiego. Reżyserowany przez Artura Barona film „Wszystkie kobiety Mateusza” (2010) opowiada historię Mateusza Kłosa, artysty i kobieciarza, który po śmierci odwiedza w snach wszystkie kobiety, z którymi miał romans. Główny bohater filmu jest mieszkańcem Cieszyna. To właśnie tutaj nagrano większość scen. A sam reżyser – Artur Więcek – bardzo chwalił miasto za jego unikatowy klimat. Gdzie jeszcze można rozpoznać filmowy Cieszyn? Centrum miasta zmieniono na galicyjskie Kielce w filmie „Legiony” (2019) w reżyserii Dariusza Gajewskiego, a przy ul. Głębokiej kręcono scenę napadu na niemieckiego jubilera w firmie „Yuma” (2012) w reż. Piotr Mularuk. W realizacji pomagał czeski kaskader Pavel Myslik. Festiwale i przeglądy filmowe Cieszyn to nie tylko miasto pełne malowniczych widoków i historii, ale także centrum kulturalne, które tętni życiem, zwłaszcza podczas organizowanych festiwali i przeglądów filmowych. Zarówno polska, jak i czeska część miasta, odgrywają ważną rolę w promowaniu kina i sztuki filmowej, przyciągając twórców, artystów oraz miłośników filmu z różnych zakątków świata. Festiwal Filmowy „Kino na granicy” to jedno z najważniejszych wydarzeń filmowych w regionie, odbywające się równocześnie w polskim i czeskim Cieszynie. Zorganizowany z inicjatywy cieszyńskich instytucji kulturalnych, festiwal ma na celu zbliżenie kinomanów z obu krajów, promowanie filmów, które poruszają tematykę pogranicza, tożsamości oraz relacji między Polską a Czechami. Odbywają się tutaj również jarmarki, koncerty i wystawy. Zorganizowane są one przez instytucje kultury, jak Cieszyński Ośrodek Kultury „Dom Narodowy" i Teatr im. A. Mickiewicza w Cieszynie. Wśród nich można wymienić Międzynarodowy Festiwal Teatralny „Bez Granic”. Odbywa się on od 1990 roku, prezentując spektakle z Polski i Czech, jak np. spektakl „Pozytywni”. Cieszyński Jarmark Piastowski to targi rękodzieła artystycznego, prezentujące lokalnych twórców. Cieszyński Przekładaniec – Festiwal, w którym pierwsze skrzypce grają cieszyńskie organizacje pozarządowe, z muzyką na żywo, jarmarkami i dniami otwartymi. Z kolei Festiwal Kultury Słowiańskiej Śląska Cieszyńskiego to impreza ukazująca bogactwo kultury słowiańskiej. Festiwale i przeglądy filmowe w Cieszynie stanowią doskonałą okazję do zanurzenia się w świat kina, zarówno dla profesjonalistów, jak i dla amatorów. To niezwykła szansa na spotkanie twórców, wymianę doświadczeń oraz poznanie najnowszych osiągnięć kinematografii. Bez względu na to, czy jesteś miłośnikiem historii, kultury, czy po prostu chcesz spędzić czas w pięknym, malowniczym miejscu – Cieszyn ma coś do zaoferowania dla każdego. By poczuć filmowy klimat, czy po prostu poznać jego niezwykłą historię – miasto nie przestanie cię zaskakiwać. Polecam!
Najstarsze kościoły w Polsce: 11 świątyń z ciekawą historią
Najstarsze kościoły w Polsce skrywają piękne wnętrza i wiele ciekawych historii. Mimo że archeolodzy wciąż spierają się, które świątynie rzeczywiście powstały najwcześniej, na podstawie badań można przygotować zbliżone zestawienie.
W tym artykule: Najstarsze kościoły w Polsce: Kościół Najświętszej Maryi Panny na Ostrowie Tumskim w Poznaniu Najstarsze kościoły w Polsce: Bazylika prymasowska Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Gnieźnie Najstarsze kościoły w Polsce: Bazylika archikatedralna św. Stanisława i św. Wacława w Krakowie Najstarsze kościoły w Polsce: Kościół św. Jana Jerozolimskiego za Murami w Poznaniu Najstarsze kościoły w Polsce: Bazylika katedralna Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Płocku Najstarsze kościoły w Polsce: Bazylika kolegiacka św. Piotra i Pawła w Kruszwicy Najstarsze kościoły w Polsce: Rotunda św. Mikołaja w Cieszynie Najstarsze kościoły w Polsce: Archikolegiata Najświętszej Maryi Panny i św. Aleksego w Tumie Najstarsze kościoły w Polsce: Rotunda św. Prokopa w Strzelnie Najstarsze kościoły w Polsce: Kościół św. Tomasza Kantuaryjskiego w Sulejowie Najstarsze kościoły w Polsce: Kościół św. Jakuba w Sandomierzu Jak informuje Konferencja Episkopatu Polski, według danych z 2021 roku, w naszym kraju jest ponad 10 tys. parafii. O ile ustalenie takich danych nie stanowi większego problemu, o tyle określenie, które z nich powstały jako pierwsze już tak. Wynika to przede wszystkim z faktu, że w wielu przypadkach nie zachowały się żadne dokumenty, które mogłyby potwierdzić datę wybudowania danego obiektu. Ich wiek jest często ustalany głównie na podstawie badań archeologicznych oraz analizy stylu architektonicznego i wydarzeń historycznych, które towarzyszyły tym miejscom. Właśnie dlatego, słowo „prawdopodobnie” będzie często pojawiać się w tej publikacji. Przed wami najstarsze kościoły w Polsce. Archeolodzy trafili na ślady Kościoła Apostołów w Galilei. Lokalizacja starożytnej świątyni przez setki lat pozostawała tajemnicą. Przez ponad 1000 lat archeolodzy uznawali Betsaidę za miejsce zaginione. To biblijne miasto wraz z Kafarnaum i Korozain tworzyło tzw. trójkąt ewangeliczny, w którym Jezus najczęściej naucza... Najstarsze kościoły w Polsce: Kościół Najświętszej Maryi Panny na Ostrowie Tumskim w Poznaniu Eksperci są zdania, że najstarszy kościół w Polsce znajdował się w Poznaniu, na Ostrowie Tumskim. Jego powstanie ma być związane z przyjęciem chrztu przez Mieszka I i ślubem księcia z Dobrawą. Pierwsze badania, mające na celu potwierdzenie tej tezy, prowadzono jeszcze przed wybuchem II wojny światowej. Przypuszczenia archeologów zostały jednak potwierdzone dopiero pod koniec XX wieku. Prowadzone wówczas prace doprowadziły do odkrycia palatium księcia Polan. Odkryte zostały też pozostałości kaplicy - kostki mozaikowe i fragmenty zabarwionych tynków, które najprawdopodobniej kiedyś były pokryte malowidłami. Specjaliści są zdania, że pochodzą one z pierwszego chrześcijańskiego kościoła, który został wybudowany na terenie Polski. Istnieje teoria, według której świątynia miała być wybudowana na życzenie Dobrawy. Kościół został zburzony w 1038 roku, podczas najazdu czeskiego księcia Brzetysława. Odbudowana świątynia prawdopodobnie przetrwała do 1430 roku. Mniej więcej w tym czasie budowla została zburzona, a na jej miejscu wybudowano gotycki kościół Najświętszej Maryi Panny, który stoi tam do dziś. Najstarsze kościoły w Polsce: Bazylika prymasowska Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Gnieźnie Kolejny najstarszy kościół na naszej liście znajduje się w Gnieźnie. Katedra gnieźnieńska została wzniesiona w X wieku, prawdopodobnie około 970 roku, czyli kilka lat po chrzcie Mieszka I. Właśnie tam w 977 roku miała być pochowana księżniczka Dobrawa. Na pewno spoczęło tam ciało św. Wojciecha. Podobnie jak pierwszy kościół w Polsce, katedra gnieźnieńska nie przetrwała najazdów czeskiego księcia Brzetysława, które miały miejsce w 1038 roku. Po zakończeniu walk, świątynię odbudowano. W XV–XVIII wieku dokonano ostatniej dużej przebudowy tego miejsca – dobudowane zostały dwie wieże (północna i południowa), a samą katedrę otoczono kaplicami. Po pożarze, który miał miejsce w 1613 roku, przebudowano też wnętrze kościoła. Najstarsze kościoły w Polsce: Bazylika archikatedralna św. Stanisława i św. Wacława w Krakowie Kolejną pozycję w zestawieniu zajmuje katedra na Wawelu – miejsce koronacji królewskich i pochówku kościelnych dostojników i największych władców Polski. Obecnie w Krakowie możemy podziwiać wspaniałą świątynię gotycką, jednak wcześniej na jej miejscu stały jedne z najstarszych kościołów romańskich w Polsce. Pierwszy został wzniesiony prawdopodobnie po 1000 roku. Katedra określana jako chrobrowska powstała w związku z utworzeniem biskupstwa na zjeździe gnieźnieńskim i miała być poświęcona św. Wacławowi, spokrewnionemu z pierwszym polskim królem. Specjaliści są zdania, że monumentalna bazylika trójabsydowa mogła mieć 45 m długości i 21 metrów szerokości. Drugą katedrę – hermanowską – zaczęto budować w czasach panowania księcia Władysława Hermana. Jak wynika z zapisków Galla Anonima, prace zostały zakończone w czasach rządów Bolesława III Krzywoustego. W 1305 roku katedrę strawił pożar. Z tamtych czasów, do dziś przetrwała tylko krypta św. Leonarda, najniższy fragment wieży zegarowej i dolny fragment wieży Srebrnych Dzwonów. Budowa gotyckiej katedry, która na Wawelu stoi do dziś, została zainicjowana przez biskupa krakowskiego Nankera, już po koronacji Władysława Łokietka. Prace zakończono w 1364 roku. Najstarsze kościoły w Polsce: Kościół św. Jana Jerozolimskiego za Murami w Poznaniu Wracamy do Poznania. Pierwszą świątynią, która stała na miejscu dzisiejszego kościoła św. Jana Jerozolimskiego za Murami, najprawdopodobniej był pochodzący z XI wieku kościół św. Michała Archanioła. W Rocznikach Jana Długosza została zapisana informacja, według której 6 maja 1170 przy kościele powstał przytułek dla wędrowców, powołany z inicjatywy Mieszka III Starego i biskupa Radwana. W 1187 roku władca przekazał kościół i owe hospicjum zakonowi joannitów. Na przełomie XII i XIII wieku rozpoczęła się budowa nowej świątyni, która wielokrotnie przebudowana stoi tam do dziś. Najstarsze kościoły w Polsce: Bazylika katedralna Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Płocku Pierwsza katedra w Płocku, wzniesiona w czasach panowania Bolesława Śmiałego lub Władysława Hermana, była prawdopodobnie drewniana. To właśnie tam Bolesław Krzywousty miał przyjąć pasowanie na rycerza. Około 1130 roku biskup płocki Aleksander z Malonne zadecydował o wzniesieniu nowej świątyni z kamienia. Kościół kilkukrotnie odbudowywano - po 1233 roku, kiedy katedra została zniszczona w wyniku pożaru, po 1243 roku, kiedy świątynia została zniszczona w wyniku najazdów pruskich, oraz po 1289 roku, kiedy kościół zburzyli Litwini. Najstarsze kościoły w Polsce: Bazylika kolegiacka św. Piotra i Pawła w Kruszwicy Świątynia w Kruszwicy najprawdopodobniej jest najstarszym kościołem na Kujawach. Romańska budowla została wzniesiona na przełomie XI i XII wieku. Istnieje przypuszczenie, że kościół stanowił siedzibę biskupstwa, którą później przeniesiono do Włocławka. W XVI wieku przebudowano fasadę zachodnią. Mimo poczynionych zmian, bazylika kolegiacka św. Piotra i Pawła stanowi jeden z najlepiej zachowanych zabytków romańskich w Polsce. Najstarsze kościoły w Polsce: Rotunda św. Mikołaja w Cieszynie Kolejny obiekt w zestawieniu to prawdopodobnie najstarszy budynek wzniesiony na ziemi cieszyńskiej. Rotunda św. Mikołaja została wybudowana na przełomie XI i XII wieku, jako kaplica grobowa. W XIX wieku kościół poddano modernizacji, ale już w XX wieku przywrócony został jego oryginalny romański charakter. Najstarsze kościoły w Polsce: Archikolegiata Najświętszej Maryi Panny i św. Aleksego w Tumie Kolejny kościół na naszej liście został wzniesiony w XII wieku, jednak badania archeologiczne pozwalają przypuszczać, że już w X wieku (około 997 roku) w tym miejscu istniało opactwo benedyktynów pw. NMP i św. Aleksego, najprawdopodobniej pierwsze w Polsce. Data rozpoczęcia budowy świątyni nie jest znana. Niektórzy eksperci uważają, że prace rozpoczęto w 1149 roku, a ich inicjatorem miał być metropolita gnieźnieński Janik. Najstarsze kościoły w Polsce: Rotunda św. Prokopa w Strzelnie Jak w swoich zapiskach wspomina Jan Długosz, kolejny kościół w zestawieniu został poświęcony 16 marca 1133 roku. Badania archeologiczne dowodzą, że rotunda została ukończona w drugim dziesięcioleciu XIII wieku, czyli mniej więcej w tym samym czasie, co pobliski kościół norbertanek. Kościół w Strzelinie przetrwał jako największy romański zabytek w Polsce, wzniesiony na planie koła. Najstarsze kościoły w Polsce: Kościół św. Tomasza Kantuaryjskiego w Sulejowie Szacuje się, że Kościół klasztorny cystersów p.w. św. Tomasza Kantuaryjskiego w Sulejowie został wzniesiony ze szlachetnego piaskowca szydłowieckiego w pierwszej połowie XIII wieku za czasów Kazimierza II Sprawiedliwego. Z kolei jego wyposażenie pochodzi z okresu baroku i rokoka. Front świątyni zdobią romański portal i rozeta. W przeszłości był dwukrotnie spalony przez Tatarów. Najstarsze kościoły w Polsce: Kościół św. Jakuba w Sandomierzu Listę 11 najstarszych kościołów w Polsce zamyka świątynia w Sandomierzu. Eksperci są zdania, że pierwszy kościół w tym miejscu istniał już na przełomie XII i XIII wieku. Gdy w XIII wieku do miasta przybyli dominikanie, wzniesiono nowy obiekt. Jak wynika z zapisków Jana Długosza, od 1226 roku miejsce to stanowiło siedzibę konwentu dominikańskiego. Artykuły, które mogą cię zainteresować: Cuda w drewnie, czyli lubuskie kościoły, które warto zobaczyć na własne oczy Lubuskie kościoły są jednymi z najstarszych drewnianych świątyń w Europie. Zabytkowy dzwon skradziony przez nazistów wróci do Polski. Odnaleziono go po 77 latach Poszukiwań dawno zaginionego dzwonu podjęli się sławięciccy parafianie. Zaczęli działać już dwa lata temu. Ostatecznie na trop zabytku natrafił proboszcz Sławięcic – ksiądz Marian Be... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/hans-manek-po-lewej-i-prof-thomas-flammer-vor-der-glocke-pozuja-przy-zabytkowym-dzwonie-fot-bistum-muenster-de-781b191.jpeg" width="880" height="495" alt="Hans Manek (po lewej) i prof. Thomas Flammer vor der Glocke pozują przy zabytkowym dzwonie (fot. bistum-muenster.de)" title="Hans Manek (po lewej) i prof. Thomas Flammer vor der Glocke pozują przy zabytkowym dzwonie (fot. bistum-muenster.de)" /> Ta piękna świątynia powstała by upokorzyć ewangelików. Dziś jest ich dumą To cud, że drewniana świątynia, która miała istnieć 30–40 lat, przetrwała wszelkie zawirowania historyczne i po ponad 350 latach ma się dobrze – mówi mi pastor Waldemar Pytel z Kościo...
7 powodów by pojechać do Cieszyna. Piękno pogranicza
Zapraszam do miasta na granicy. Gdzieś pomiędzy Polską a Czechami, przeszłością a przyszłością, jawą a snem.
W Paryżu najlepsze kasztany są na placu Pigalle. Za to Cieszyn ma najpiękniejsze magnolie, które kwitną w parku Pokoju pośród zabytkowych pomników. To miejsce warto zwiedzić nawet poza sezonem kwitnienia, choćby po to, by wstąpić do znajdującej się tuż obok Muzeum Café na kawę po wiedeńsku. Oryginalne klasycystyczne wnętrze tej byłej pałacowej stajni sprawia, że od razu poczuć można atmosferę czasów monarchii habsburskiej. Ducha świetlanej przeszłości czuć także podczas przechadzki po okolicach cieszyńskiego rynku. Każda z zabytkowych kamienic kryje za odnowioną fasadą jakąś niezwykłą opowieść z przeszłości. Jak to o porywających koncertach, jakie w dawnym Teatrze Niemieckim, dziś kinie Piast, dawał sam Johann Strauss. Secesyjny klimat ulatnia się tuż przed mostem Wolności, na którym nadal stoją pozostałości po granicznych punktach kontrolnych. Przypominają one o burzliwej historii miasta, które zostało podzielone w 1920 r. między Polskę i Czechy Najważniejsze instytucje zostały wtedy po naszej stronie Olzy, dlatego pierwszy burmistrz Czeskiego Cieszyna musiał stworzyć od nowa całą miejską infrastrukturę (zrobił to na kredyt). Postawił przy tym na modernizm, dziś wyróżniający się na południe od placu Armii Czechosłowackiej. Trzeba było poczekać aż 87 lat, by granice zostały zniesione, a miasto znowu zaczęło tętnić wspólnym życiem. Czesi przychodzą do Polski pospacerować po rynku i na zakupy, Polacy idą do hospody na czeskie piwo. Wszędzie czując się jak u siebie. Bo takie podróże przez epoki i kultury to w Cieszynie codzienność. Tak jak w Paryżu Woody'ego Allena. O północy. 7 POWODÓW, BY POJECHAĆ DO CIESZYNA 1. Dizajnerska Góra zamkowa Ponad 2 tys. osób i 900 koni. Tyle liczył orszak Elżbiety Rakuszanki, która w drodze na ślub z Kazimierzem IV Jagiellończykiem w 1454 r. zatrzymała się na noc właśnie na cieszyńskim zamku. Co bezbłędnie obrazuje jego wielkość w owych czasach. Dziś wrota Wzgórza Zamkowego otwarte są dla wszystkich, którzy szukają wytchnienia lub inspiracji. Zakochani tulą się w romantycznym parku. Piwosze kręcą się obok królewskiego browaru, w którym piwo nadal warzy się tradycyjną metodą. Projektanci przyjeżdżają, by wziąć udział w organizowanych tu licznych warsztatach i konkursach (kolejną dużą imprezą będą urodziny zamku 3–5 lutego). Bo cieszyński zamek na dobre wpisał się w mapę polskiego dizajnu. Świecący jelonek na wjeździe, oryginalny hamak dla zmęczonych i etnogadżety, które można kupić w zamkowej informacji turystycznej, mówią same za siebie. Osoby zainteresowane historią mogą za to pozwiedzać pozostałości zamku górnego: wieżę piastowską z XIV w. i rotundę z XI w. Tę ostatnią zna każdy Polak. Nie poznajesz? To zajrzyj na banknot 20-złotowy. www.zamekcieszyn.pl 2. Herbaciana dusza Dobrá Čajovna w czeskim Cieszynie to prawdopodobnie pierwsza knajpa, do której zaprowadzi cię rodowity cieszynianin. W tym przytulnym lokalu, który ma już 15 lat, herbatę się nie tylko pije, ale też ją celebruje, dyskutuje o niej, smakuje różne mieszanki i odmiany. Dla odprężenia można zamówić fajkę wodną (po czesku: vodní dýmka), obejrzeć film lub posłuchać koncertu. Amatorzy herbaty powinni dla porównania udać się też do zamkowej herbaciarni Laja, która znajduje się po drugiej stornie Olzy. Lub przyjechać do Cieszyna, gdy odbywa się tu święto herbaty (zazwyczaj w czerwcu). Dobrá Čajovna, ul. Střelniční 18, otwarta codziennie 14–22, www. czajka.cz; Herbaciarnia Laja, na zamku (za informacją turystyczną, działa tu też sklepik z herbatą), otwarta codziennie 14–22, 3. Kulturalny sznyt w teatrze Co łączy Berlin, Wiedeń, Zurych i Cieszyn? Fakt, że teatry w tych miastach zaprojektowane były przez to samo słynne wiedeńskie Atelier Fellner & Helmer. Cieszyńska scena, obecnie nosząca imię Adama Mickiewicza, powstała w 1910 r. Na jej budowę pieniądze wyłożył sam cesarz Franciszek Józef I. Secesyjne wykończenia budynku i pełne przepychu wnętrze pozwalają przenieść się w czasie. A ambitny repertuar gwarantuje wieczór pełen inspiracji. Teatr im. A. Mickiewicza, ul. Plac Teatralny 1, www.teatr.cieszyn.pl 4. Śledzikowanie 1,60 zł to cena, jaką trzeba zapłacić za najlepszy (i kultowy) przysmak cieszynian, czyli kanapkę ze śledziem ze sklepu garmażeryjnego Społem. Codziennie w samym sklepie przy rynku sprzedaje się ich około tysiąca. W czym tkwi sekret? Ano w tajnie strzeżonej recepturze i idealnych proporcjach składników: bułki, śledzia, cebulki, jajka i majonezu. Ten rarytas można wziąć na wynos lub skonsumować na miejscu. Kanapki dorobiły się nawet 1,4 tys. fanów na Facebooku. Lubię to! Sklep garmażeryjno-rybny Społem, ul. Głęboka 1 (tuż przy rynku). Sklep czynny od poniedziałku do piątku, 8–16, i w soboty, 8–12. 5. Secesyjna starówka Rynek Cieszyna może spokojnie stawać w szranki z jego krakowskim odpowiednikiem. Wśród pięknie odnowionych kamienic wyróżnia się dawny hotel Pod Brunatnym Jeleniem. Niegdyś przybywali tu goście z Wiednia, by bawić się na hucznych balach, grać w kręgielni zimowej lub udać się do salonu cesarsko-królewskiego fryzjera Franza Hermanna. Niestety dziś możemy sobie tylko wyobrażać, co działo się we wnętrzach tej pokaźnej kamienicy, gdyż od 2010 r. jest to zamknięty apartamentowiec. Na pocieszenie warto zejść poniżej rynku, na ul. Przykopa, na romantyczny spacer po cieszyńskiej Wenecji nad kanałem Młynówka. I dojść do Studni Trzech Braci (ul. Trzech Braci, zdjęcie na poprzedniej stronie). Z nią związana jest (dość przypadkowo) legenda o powstaniu Cieszyna, która głosi, że gdy w 810 r. trzej bracia Bolko, Leszko i Cieszko spotkali się po długiej wędrówce, tak się ucieszyli, że aż postanowili założyć miasto. W 1817 r. cesarz Franciszek I, zafascynowany tą historią, zechciał upamiętnić to legendarne zdarzenie. Nakazał więc obudować zwykłą do tej pory miejską studnię i umieścić na niej tablicę pamiątkową na cześć powstania Cieszyna. Cóż, tak się rodzą legendy! 6. Zawody, których już nie ma Cieszynka to nie tylko rodzaj farby emulsyjnej, ale też lekka strzelba myśliwska przeznaczona do polowań na ptactwo (często zwana też ptaszniczką). Produkuje się ją w Cieszynie od drugiej połowy XVI w. Dziś jako ostatni sztukę tę kultywuje Jerzy Wałga. Jego pracę można podejrzeć w warsztacie na Starym Targu, który jest jednym z miejsc na szlaku ginącego rzemiosła. Znajdują się na nim także: Warsztat Jerzego Wałgi, Stary Rynek 2, Warsztat jubilerski wyrabiający filigran cieszyński (część tradycyjnego stroju), ul. Wyższa Brama 10, www.tradycyjniepiekne.pl 7. Zapomniane żydowskie cmentarze Przez wiele lat nikt ich nie odwiedzał z wyjątkiem wandali. Zresztą i dziś są raczej w opłakanym stanie. Mają jednak w sobie magię. Wśród zabytkowych grobowców rozrosły się drzewa, tworząc naturalną ochronę dla pamięci cieszyńskich Żydów. Pierwszy jest najstarszym cmentarzem żydowskim na Śląsku Cieszyńskim. Założono go w 1647 r. przez Singerów, najbardziej znaną rodzinę żydowską w Cieszynie. Najstarsze macewy z XVII w. mają inskrypcje w języku hebrajskim. Nowsze nagrobki można poznać po niemieckich napisach. Przed drugim cmentarzem (kilkaset metrów dalej przy tej samej ulicy) stoją za to ruiny domu przedpogrzebowego projektu słynnego architekta wiedeńskiego Jakoba Gartnera. Cmentarz żydowski, ul. Hażlaska 39 Julia Lachowicz, 2012
Już 5-6 września Cieszyn zostanie stolicą porterów!
Miłośnicy piwa będą mogli spotkać się 5 września w Brackim Browarze Zamkowym w Cieszynie, aby świętować Bracką Jesień. Wydarzenie organizuje Grupa Żywiec, a patronat nad nim objął Burmistrz Miasta Cieszyna. Po raz czwarty w trakcie Brackiej Jesieni zostanie wybrany najlepszy porter bałtycki. Bracka Jesień to kolejny po Festiwalu Birofilia ważny punkt w piwnym kalendarzu. Wydarzenie to przyciąga do Cieszyna rzesze piwnych wielbicieli. To okazja do wspólnej biesiady, spotkań z ekspertami, wymiany doświadczeń na temat warzenia piwa, możliwość nocnego zwiedzania zakamarków Browaru Zamkowego oraz nabycia akcesoriów związanych z piwnym światem od najlepszych kolekcjonerów. Najważniejszym punktem programu tego spotkania będzie czwarta edycja konkursu Piw Domowych "Porter Bałtycki – Piwowarski Skarb Polski", którego organizatorem jest Polskie Stowarzyszenie Piwowarów Domowych. Spośród prawie 30 piw zgłoszonych przez uczestników konkursu, jury wybierze tego, który najpełniej oddaje głęboki smak portera bałtyckiego. - Naszym celem jest zachęcenie konsumentów do odkrywania piwnego świata – mówi Katarzyna Antoniszewska z Grupy Żywiec – Dzięki wiedzy i pasji naszych piwowarów powstają cenione przez piwoszy piwa z Grupy Żywiec. Pasję tę dzielimy także z piwowarami domowymi, z którymi od lat współpracujemy w rozwijaniu kultury piwnej w Polsce. W trakcie Brackiej Jesieni po raz czwarty jury konkursowe złożone z doskonałych ekspertów wybierze najlepszego portera bałtyckiego. Będziemy mieli także okazję degustować wiele piw w stylu Dubbel z całego świata, a 6 grudnia Grand Championa Birofilia 2014, czyli piwa Dubbel autorstwa Czesława Dziełaka. Tegoroczna edycja „Brackiej Jesieni” rozpocznie się w piątek 5 września o godzinie 18:00, a zakończy się w sobotę o północy. W tym roku organizatorzy przygotowali wiele atrakcji, m.in. stoiska, na których będzie można spróbować piw cieszyńskich i żywieckich ora piw rzemieślniczych, sklep z piwnymi gadżetami i wydawnictwami o tematyce piwnej oraz stoisko odpowiedzialnej konsumpcji, gdzie w tzw. alkogoglach będzie można sprawdzić, jak zmienia się percepcja po nadmiernej ilości alkoholu. Na Brackiej Giełdzie Birofilów będzie można wymienić lub nabyć kolekcjonerskie akcesoria piwne. Wiele osób – zarówno tych warzących piwo, jak i tych, którzy wolą je degustować zainteresują warsztaty dotyczące portera bałtyckiego i dubbla, które poprowadzi znany bloger Tomasz Kopyra. Na każdego kto zapragnie zajrzeć we wszystkie zakamarki Brackiego Browaru Zamkowego czeka jego nocne zwiedzanie od godziny 19:00. Na zakończenie festiwalu w sobotni wieczór odbędzie się koncert zespołu Bartnicky Band prezentującego wybuchową mieszankę rocka, popu, funk i folku. Na zakończenie na imprezę pod gwiazdami zaprosi DJ Adam Cieślar. Zarówno na warsztaty jak i na zwiedzanie Browaru prowadzone są zapisy w oznaczonym punkcie informacyjnym i poprzez email: kontakt.browarcieszyn@grupazywiec.pl.
Od 7 do 8 sierpnia w Zamku w Cieszynie można będzie zobaczyć fantazyjne plecionki z całego świata!
Stowarzyszenie Serfenta serdecznie zaprasza wszystkich zainteresowanych na międzynarodową, dwudniową konferencję „Viva basket!” zbierająca najważniejsze inicjatywy dotyczące plecionkarstwa, jako dziedzictwa kultury, realizowane na całym świecie. W jej ramach zabiorą głos przedstawiciele państw takich jak: Francja, Zimbabwe, Włochy, Dania, Hiszpania, Indonezja. Możemy się spodziewać wykładów na temat badań nad plecionkarstwem we Francji, Włoszech oraz w Hiszpanii, rewitalizacji afrykańskiego plecionkarstwa i jej wpływu na wsparcie lokalnego rozwoju w Ugandzie i Zimbabwe, a nawet działań dotyczących wpisu plecionkarstwa grupy etnicznej Nokenów na Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kultury UNESCO. Konferencja odbędzie się 7-8 sierpnia 2014 roku w siedzibie polskiego Partnera Stowarzyszenia – Zamku Cieszyn. Zapraszamy również na pozostałe wydarzenia towarzyszące: Plener artystyczny On the border; 02.08.104-06.08.2014; Przestrzeń miejska Polskiego i Czeskiego Cieszyna Wystawa Niech się plecie; 01.08.2014-31.08.2014; Muzeum Śląska Cieszyńskiego Cieszyn, ul. T. Regera 6 Wystawa More than baskets- Carlosa Fontalesa; 01.08.2014-31.08.2014; Zamek Cieszyn Cieszyn, ul. Zamkowa 3 Wstęp wolny!
Dolina Pałaców i Ogrodów Dolina Pałaców i Ogrodów jest szlakiem turystycznym prowadzącym po zabytkach architektury pałacowej i zamkowej przez niezwykle ciekawe krajobrazowo tereny podnóża Rudaw Janowickich i Karkonoszy. Kotlina Jeleniogórska jest miejscem szczególnym na kulturowej mapie Polski. Z jednej strony - wspaniałe krajobrazy Karkonoszy i Rudaw Janowickich, a z drugiej - największe nasycenie w obiekty zabytkowe. Ilość, ale przede wszystkim jakość oraz rozmaitość historycznych budowli takich jak: średniowieczne wieże i zamki, renesansowe dwory, barokowe pałace, XIX-wieczne założenia pałacowo-parkowe nadają regionowi unikatowy charakter. Owo połączenie walorów naturalnego krajobrazu i dziedzictwa kultury materialnej podkreślają wspaniałe założenia parkowe otaczające najświetniejsze rezydencje. Tu zmaterializowała się wizja romantycznego krajobrazu. Parki, często połączone ze sobą historycznymi alejami, wtapiają się w naturalne wzgórza, lasy i polany kotliny. Wyjątkowa harmonia działań twórczych człowieka i naturalnego krajobrazu już pod koniec XVIII w. zyskała status miejsca niezwykłego. Rezydencje na terenie Kotliny Jeleniogórskiej Na terenie Kotliny Jeleniogórskiej swoje rezydencje zakładały najświetniejsze rody europejskie: Habsburgowie, Hohenzollernowie, Schaffgotschowie, Czartoryscy, Radziwiłłowie, książęta hescy i orańscy. W okresie romantyzmu kotlina stała się znanym miejscem turystycznym i uzdrowiskowym. Przybywali tu artyści, miłośnicy przyrody i podróżnicy z całej Europy i Ameryki, m.in. Fryderyk Chopin, Johan Wolfgang Goethe, Jon Quincy Adams. Urzeczeni krajobrazem malarze zakładali tu kolonie i szkoły artystyczne. Do dziś możemy podziwiać setki XIX-wiecznych grafik i obrazów przedstawiających krajobraz i architekturę. Gdy w połowie XIX w. pruska rodzina królewska nabyła rezydencje w Karpnikach, Mysłakowicach i Wojanowie, swoją działalność w Kotlinie Jeleniogórskiej rozpoczęli najlepsi ówcześnie architekci i architekci krajobrazu: Karl Friedrich Schinkel, Friedrich August Stüller, Peter Joseph Lenne. Intensywny napływ turystów sprawił, iż w całym regionie rozwijała się wspaniała architektura uzdrowiskowa, rezydencjonalna i willowa. Dolina Pałaców i Ogrodów jest szlakiem turystycznym o znaczeniu regionalnym dla Województwa Dolnośląskiego (uchwała 2445/III/2009 z dn. 17.02.2009). Szlak jest oznakowany. Trasa prowadzi po zabytkach architektury pałacowej i zamkowej przez niezwykle ciekawe krajobrazowo tereny podnóża Rudaw Janowickich i Karkonoszy. Wykaz obiektów 1. Bukowiec (k. Kowar) - Pałac w Bukowcu 2. Brunów - Pałac w Brunowie* 3. Ciszyca (k. Kowar) - Pałac w Ciszycy 4. Cieplice (Jelenia Góra) - Pałac Schaffgotschów 5. Ciechanowice - Pałac w Ciechanowicach* 6. Janowice Wielkie - Dwór w Janowicach Wielkich 7. Janowice Wielkie - ruiny Zamku Bolczów w Janowicach Wielkich 8. Jelenia Góra - Dwór Czarne w Jeleniej Górze 9. Jelenia Góra - Pałac Paulinum w Jeleniej Górze Powiat: jeleniogórski Gmina: Jelenia Góra Położenie - współrzędne geograficzne: 50°53’’’N 15°54’43’’E Pałac Paulinum zlokalizowany jest na obrzeżu Jeleniej Góry, tuż przy trasie wylotowej na Karpacz. Rys historyczny Pierwsze wzmianki o dobrach paulińskich pochodzą z 1655 r. i są związane z przybyciem jezuitów do Jeleniej Góry. Dzięki nim szybko utrwaliła się nowa nazwa folwarku Paulinenhof. W połowie XIX wieku folwark i otaczające je ziemie kupił znany jeleniogórski fabrykant Richard von Kramst. W roku 1855 zlecił on jeleniogórskiemu ogrodnikowi Siebenhaarowi, twórcy plant jeleniogórskich, założenie na Górze Krzyżowej parku krajobrazowego. Willę w stylu zamkowo-dworskim zlokalizował on na specjalnie uformowanej skarpie na wschodnim zboczu góry. W 1906 roku Oskar Carlo rozpoczął przebudowę i modernizację pałacu. Powierzył to zadanie wrocławskiemu architektowi Karolowi Grosserowi, który rozbudował pałac w duchu eklektycznym. Rozległy trójkondygnacyjny pałac wzniesiony został na wzgórzu na wschód od centrum Jeleniej Góry. Malownicza budowla z założeniem tarasowym, zaopatrzona jest w liczne wieżyczki, wykusze oraz loggie skierowaną ku zboczu i nieregularne porozmieszczane okna. Wnętrza pałacu zachowały swój pierwotny wystrój oraz charakter. Pałac otacza rozległy park. Współczesność Obecnie w pałacu mieści się hotel, restauracja oraz centrum konferencyjne. W pałacowych salach organizowane są koncerty oraz wystawy. Pałac Paulinum w roku 2007 został laureatem w konkursie Generalnego Konserwatora Zabytków- ZABYTEK ZADBANY. Stan zachowania obiektu bardzo dobry. Istnieje możliwość zwiedzania. Kontakt: Pałac Paulinum ul. Nowowiejska 62 58-500 Jelenie Góra www.dolinapalacow.pl 10. Karpniki - Pałac w Karpnikach 11. Karpniki - Pałac Dębowy w Karpnikach 12. Kowary - Pałac Miejski w Kowarach 13. Kowary - Nowy Dwór w Kowarach 14. Łomnica - Pałac i Dom Wdowy 15. Miłków - Pałac w Miłkowie 16. Mniszków - Dwór w Mniszkowie 17. Mysłakowice -Pałac w Mysłakowicach 18. Pakoszów - Pałac w Pakoszowie 19. Radomierz - Dwór w Radomierzu 20. Siedlęcin - Wieża Rycerska w Siedlęcinie 21. Sobieszów - Pałac w Sobieszowie 22. Sobieszów - Zamek Chojnik 23. Staniszów - Pałac w Staniszowie 24. Staniszów - Pałac na Wodzie w Staniszowie 25. Wojanów - Pałac w Wojanowie Powiat: jeleniogórski Gmina: Mysłakowice Położenie - współrzędne: 50°52’32’’N 15°48’50’’E Pałac jest usytuowany po płd. stronie drogi z Jeleniej Góry do Trzcińska. Rys historyczny Pierwsze wzmianki o dobrach w Wojanowie pochodzą z końca XIII w. W 1281 r. rycerskie lenno należało do Eberharda von Schildau, a w 1286 r. jako właściciel dóbr w Wojanowie wymieniany jest Henryk de Schildow. W 1607 roku Nickel von Zedlitz und Nimmersath wybudował nowy, renesansowy dwór w Wojanowie. W 1643 r. w czasie wojny trzydziestoletniej renesansowy dwór Zedlitzów spalili Szwedzi, a odbudowany dwór otrzymał już wystrój barokowy, choć wykorzystano do jego wzniesienia zachowane mury i elementy renesansowego dworu. Karl Ike w latach 1832-1834 dokonał przebudowy obiektu, która nadała pałacowi jego dzisiejszy wygląd. Przebudowy dokonano w modnym wówczas stylu neogotyckim, a dokładniej w jego klasycystycznej, wczesnej odmianie. 9 maja 1839 r. dziedziczna lenna posiadłość rycerska Wojanów przeszła w posiadanie księżniczki Luizy, żony księcia Fryderyka Niderlandzkiego, córki króla pruskiego Fryderyka Wilhelma III. Para książęca dokonała kolejnej przebudowy pałacu w latach 1839 -1840. Przyjmuje się, iż prace budowlane prowadził wówczas uczeń Schinkla, Friedrich August Stüller lub Hermann Alexander Wentzel, architekt księcia holenderskiego. Powstał wtedy park krajobrazowy przekształconym w pierwszej połowie XIX wieku przez Piotra Józefa Lenné, architekta króla pruskiego. Dobra w Wojanowie należały do pruskiego domu panującego w latach 1839-1908. Trójkondygnacyjny pałac założono na planie prostokąta, z narożnymi okrągłymi alkierzowymi wieżami. Bryłę nakryto stromym dachem namiotowym. Pałac zachował od strony ogrodu rozległy taras z bocznymi szerokimi schodami. Zabudowę flankują po obu stronach oranżerie połączone z pałacem krytymi przejściami. Przed pałacem znajduje się duży dziedziniec z dawnymi zabudowaniami gospodarczymi i oficyną mieszkalną. Całość otoczona jest kilkunastohektarowym parkiem krajobrazowym. Współczesność Obecnie w obiekcie mieści się centrum konferencyjno- hotelowe. W ramach organizowanego konkursu "Dolnośląska Budowa 2007-2008" - Pałac w Wojanowie otrzymał Grand Prix za przeprowadzone w latach 2004-2008 prace budowlano - konserwatorskie po pożarze, który strawił obiekt w 2002 roku. Pałac otacza park krajobrazowy. Na terenie obiektu organizowane są spektakle teatralne oraz koncerty. Istnieje możliwość zwiedzania obiektu. Kontakt: Pałac w Wojanowie Wojanów 9, Wojanów 58-508 Jelenia Góra www.dolinapalacow.pl 26. Wojanów - Pałac w Wojanowie- Bobrowie *obiekt poza obszarem Kotliny Jeleniogórskiej Fundacja Doliny Pałaców i Ogrodów Kotliny Jeleniogórskiej www.dolinapalacow.pl