Czego jeszcze nie wiesz o Stanach Zjednoczonych? Fakty o USA, które zaskakują
Stany Zjednoczone to kraj pełen skrajności, niezwykłych historii i niespodzianek. Od przedziwnych praw po zapierające dech w piersiach zjawiska – sprawdź najciekawsze ciekawostki o USA, które zmieniają postrzeganie tego kraju.
Spis treści: Jak naprawdę wygląda życie w USA? Ciekawostki o kulturze Stanów Zjednoczonych Szkoła w USA – zobacz, jak wygląda edukacja za oceanem Kuchnia w USA – mity i fakty. Co warto wiedzieć o amerykańskim jedzeniu Stany Zjednoczone w praktyce. Zobacz najważniejsze ciekawostki dla podróżników Fascynująca geografia USA. Poznaj fakty, które zaskakują Zaskakująca historia USA. To warto wiedzieć Ameryka to nie tylko Statua Wolności, Nowy Jork czy słynna Route 66. Stany Zjednoczone kryją w sobie mnóstwo tajemnic i nietypowych faktów, które potrafią zaskoczyć nawet najbardziej doświadczonych podróżników. Czy wiesz, że w niektórych stanach obowiązują prawa brzmiące jak żart, a Alaska jest tak ogromna, że pomieściłaby kilka europejskich państw? Przygotuj się na fascynującą podróż i poznaj najciekawsze ciekawostki o USA, które pozwolą spojrzeć na ten kraj z zupełnie nowej, nieoczywistej perspektywy. Jak naprawdę wygląda życie w USA? Ciekawostki o kulturze Stanów Zjednoczonych Obyczaje za oceanem potrafią zaskoczyć. Oto niezwykłe ciekawostki o kulturze amerykańskiej, które pokazują, jak codzienne życie w Stanach Zjednoczonych różni się od europejskich realiów. Amerykanie są narodem niezwykle przywiązanym do swoich symboli. Flaga Stanów Zjednoczonych jest otaczana ogromnym szacunkiem i powiewa nie tylko na budynkach rządowych, ale także dumnie zdobi domy czy sklepy. Choć Sąd Najwyższy uznał palenie flagi za formę wolności słowa, społecznie taki czyn jest wciąż traktowany jako głęboki brak szacunku. Mimo że w Europie panuje czasem stereotyp o powierzchowności mieszkańców 50 stanów USA, rzeczywistość bywa inna. Amerykanie są bardzo otwarci i pozytywnie nastawieni do świata. Nieznajomi na ulicy chętnie wymieniają uśmiechy i wdają się w krótkie, niezobowiązujące rozmowy (tzw. small talk), co dla wielu Europejczyków może być zaskakujące. Sport w USA to coś więcej niż aktywność fizyczna – to ważny element życia społecznego. Sport akademicki i szkolny jest niezwykle popularny, a młodzi zawodnicy często cieszą się statusem lokalnych gwiazd, gromadząc na trybunach tysiące kibiców. Najważniejszym świętem w kalendarzu jest Dzień Niepodległości, który przypada 4 lipca. Upamiętnia on ogłoszenie Deklaracji Niepodległości w 1776 roku, kiedy to trzynaście kolonii odrzuciło zwierzchnictwo Wielkiej Brytanii. Kultura napiwków: W Stanach Zjednoczonych napiwki (tzw. tips) są w zasadzie normą społeczną i stanowią dużą część wynagrodzenia w sektorze usług. W restauracjach standardem jest doliczanie do rachunku kwoty w wysokości od 15% do 25%. Ceny netto na półkach: Robiąc zakupy w USA, należy pamiętać, że ceny widniejące na sklepowych półkach nie zawierają podatku od sprzedaży (sales tax). Ostateczną kwotę do zapłaty poznajemy dopiero przy kasie, a sam podatek różni się w zależności od stanu, a nawet hrabstwa. Szkoła w USA – zobacz, jak wygląda edukacja za oceanem Amerykański system szkolnictwa znacząco różni się od tego, który obowiązuje w Polsce. Różnice są widoczne nie tylko w programie nauczania, ale także w sposobie oceniania i organizacji życia szkolnego. Wiek, w którym dzieci zostają objęte obowiązkiem szkolnym, zależy od prawa konkretnego stanu. W większości z nich edukacja rozpoczyna się między 5. a 7. rokiem życia i trwa zazwyczaj do ukończenia przez ucznia 16–18 lat. Edukacja w USA nie odbywa się wyłącznie w murach szkolnych. Dużą popularnością cieszy się tam nauczanie domowe, na które decydują się tysiące rodzin, korzystając z uregulowań prawnych poszczególnych stanów. Zajęcia szkolne w USA mają często bardzo praktyczny charakter. Zamiast uczyć się na pamięć suchych definicji i regułek, uczniowie wykonują projekty, biorą udział w eksperymentach i przygotowują prezentacje. W szkołach średnich (tzw. high school) uczniowie mają dużą swobodę wyboru przedmiotów. Poza wybranymi obowiązkami, sami decydują o swoim planie lekcji, dostosowując go do swoich przyszłych planów edukacyjnych i zainteresowań. Bardzo ważnym elementem życia placówki są również zajęcia pozalekcyjne. Obejmują one m.in. chóry, teatr, drużyny sportowe oraz wolontariat, które są mocno wpisane w kulturę amerykańskiej szkoły. System oceniania w USA opiera się na literach, gdzie najwyższą oceną jest A+ (odpowiednik polskiej szóstki), a najniższym stopniem jest F (oznaczający niezaliczenie, odpowiednik jedynki). Żółte autobusy szkolne: Słynne school buses to nie tylko rekwizyt z amerykańskich filmów, lecz istotny element systemu transportowego. Każdego dnia zapewniają one bezpieczny przejazd milionom uczniów, a przepisy ruchu drogowego bezwzględnie chronią dzieci w momencie ich wsiadania i wysiadania. Długość letnich wakacji: Letnia przerwa w Stanach Zjednoczonych trwa zazwyczaj od 10 do 11 tygodni. Rok szkolny kończy się najczęściej pod koniec maja lub na początku czerwca, a uczniowie wracają do ławek w połowie sierpnia lub na początku września. Harmonogram ten wywodzi się z dawnych potrzeb rolniczych. Kuchnia w USA – mity i fakty. Co warto wiedzieć o amerykańskim jedzeniu Choć kuchnia amerykańska bywa stereotypowo uznawana wyłącznie za fast food, w rzeczywistości jest o wiele bardziej zróżnicowana. To fascynująca mieszanka wielu kultur, która świetnie oddaje charakter tego wielonarodowego kraju. Choć szybkie i kaloryczne dania są bardzo popularne (co podyktowane jest szybkim tempem życia), amerykańska kuchnia to także wolno gotowane, regionalne specjały, takie jak teksańskie BBQ czy kuchnia Cajun. W amerykańskich sklepach można natrafić na nietypowe produkty, których próżno szukać w Europie. Przykładem jest ser w aerozolu czy jajecznica w płynie, a także zaskakujące warianty smakowe znanych przekąsek, jak chipsy o smaku białej czekolady. Mieszkańcy Stanów Zjednoczonych uwielbiają smaki słodko-słone. Klasycznym przykładem jest popularna kanapka z masłem orzechowym i dżemem (PB&J) na drugie śniadanie czy dodatek syropu klonowego do boczku. Wizyta w barach szybkiej obsługi wiąże się z jeszcze jedną specyfiką – to duże porcje. Standardowy rozmiar posiłku w USA jest często znacznie większy niż porcje określane w Europie jako XL. Ciasteczka z wróżbą (Fortune cookies): Choć powszechnie kojarzymy je z kuchnią azjatycką i chińskimi restauracjami, ich nowoczesna wersja została spopularyzowana i wynaleziona w Kalifornii na początku XX wieku. W Chinach są niemal całkowicie nieznane. Gigantyczne spożycie pizzy: Amerykanie zjadają rocznie miliardy sztuk pizzy. Szacuje się, że każdego dnia w Stanach Zjednoczonych sprzedaje się około 100 akrów pizzy, co daje ponad 350 zjedzonych kawałków w każdej sekundzie. Stany Zjednoczone w praktyce. Zobacz najważniejsze ciekawostki dla podróżników Gigantyczne metropolie, wspaniałe parki narodowe i cuda natury – Stany Zjednoczone zachwycają na każdym kroku. Aby podróż była w pełni udana, warto poznać praktyczne ciekawostki o zwiedzaniu USA, które pomogą uniknąć niespodzianek na miejscu. Podczas zakupów w sklepach należy pamiętać, że podana cena na półce nie uwzględnia podatku. Podatek od sprzedaży (sales tax) doliczany jest dopiero przy kasie i różni się w zależności od stanu. Choć napiwki w Europie bywają uznawane za dobrowolną gratyfikację, w USA są one społeczną normą. W restauracjach standardem jest pozostawienie 15–20% wartości rachunku dla obsługi. Mieszkańcy USA zupełnie inaczej postrzegają odległości. Długa trasa przez bezdroża oznacza, że poza miastami warto mieć ze sobą zapas paliwa i wody, a także przygotować się na chwilowy brak zasięgu. Płatności na stacjach benzynowych mogą być utrudnione dla zagranicznych kart, ze względu na konieczność podania amerykańskiego kodu ZIP przy dystrybutorze. Najwygodniejszym rozwiązaniem jest płatność gotówką lub kartą w kasie. Wejście do najpopularniejszych parków narodowych to koszt rzędu 30–35 USD za pojazd. Aby zaoszczędzić, warto kupić karnet Annual Pass (America the Beautiful), który za 80 USD pozwala na wjazd pojazdem do ponad 2000 obiektów na terenie kraju przez cały rok. Na wielu kempingach lub w punktach widokowych stosuje się słynne skrzynki samoobsługowe. Należy w nich wypełnić kopertę z numerem rejestracyjnym pojazdu i wrzucić odliczoną gotówkę. Skręt w prawo na czerwonym świetle: W większości stanów przepisy pozwalają na wykonanie takiego manewru, pod warunkiem, że kierowca najpierw całkowicie się zatrzyma i upewni, że droga jest wolna (chyba że znak zakazuje tego ruchu) Konstrukcja publicznych toalet: Amerykańskie toalety publiczne mają dość duże szczeliny w drzwiach i ściankach kabin, co dla wielu turystów z Europy bywa dość zaskakujące. Fascynująca geografia USA. Poznaj fakty, które zaskakują Stany Zjednoczone to czwarty pod względem wielkości kraj świata o bardzo zróżnicowanym krajobrazie i klimacie. Z tego powodu niemal każda informacja geograficzna na jego temat to fascynująca ciekawostka. Alaska jest największym stanem USA. Jej powierzchnia przekracza 1,7 miliona km², co oznacza, że jest niemal sześciokrotnie większa od Polski. Najmłodszym stanem są Hawaje, które zostały oficjalnie włączone do Stanów Zjednoczonych w 1959 roku. Różnica wysokości między najwyższym a najniższym punktem USA wynosi 6280 metrów. Najwyższym miejscem jest góra Denali (6194 m n.p.m.), a najniższym dno depresji w Dolinie Śmierci (86 m poniżej poziomu morza). Uwaga: W pierwotnej wersji wkradł się błąd, gdyż Dolina Śmierci leży w depresji, a nie nad poziomem morza. Do Stanów Zjednoczonych należy 14 terytoriów zależnych, z których 5 zamieszkanych jest na stałe (np. Portoryko, Guam, Wyspy Dziewicze). Wielkie Jeziora: Stany Zjednoczone i Kanada dzielą pięć Wielkich Jezior (w tym całkowicie leżące w USA jezioro Michigan). Tworzą one największą grupę słodkowodnych jezior na Ziemi, zawierającą aż 21% światowych zasobów powierzchniowej wody słodkiej. Rozpiętość stref klimatycznych: Dzięki swojej rozległości Stany Zjednoczone leżą w prawie wszystkich głównych strefach klimatycznych – od arktycznej na Alasce, przez umiarkowaną i zwrotnikową, aż po tropikalną na Hawajach i południu Florydy. Zaskakująca historia USA. To warto wiedzieć Stany Zjednoczone to stosunkowo młody kraj, ale jego historia jest niezwykle barwna, pełna zwrotów akcji i intrygujących momentów. Oto niezwykłe ciekawostki historyczne o USA w nowej, zweryfikowanej pod kątem faktów odsłonie. Choć w powszechnej świadomości funkcjonuje mit o ogólnokrajowym zakazie, w 1908 roku nie było w całym USA prawa zakazującego kobietom palenia. Obowiązywał wtedy lokalny przepis w Nowym Jorku (tzw. Sullivan Ordinance), który zabraniał właścicielom restauracji i hoteli pozwalać kobietom na palenie. Katie Mulcahey była jedyną osobą ukaraną, ale prawo zostało zawetowane przez burmistrza po zaledwie dwóch tygodniach. W całej historii USA tylko raz wybrano bezpartyjnego prezydenta. Był nim Jerzy Waszyngton, który nie należał do żadnej partii politycznej. Nazwę Biały Dom, określającą dziś oficjalną rezydencję prezydenta USA, ustanowił dopiero prezydent Theodore Roosevelt w 1901 roku. Wcześniej budynek nazywano m.in. Executive Mansion lub President's House. Wuj Sam, czyli słynna personifikacja Stanów Zjednoczonych, to nie tylko postać z plakatu. Postać powstała na cześć prawdziwego człowieka – Samuela Wilsona, XIX-wiecznego dostawcy mięsa dla żołnierzy podczas wojny brytyjsko-amerykańskiej. Zakup Alaski: W 1867 roku Stany Zjednoczone kupiły Alaskę od Rosji za 7,2 miliona dolarów. Transakcja była początkowo wyśmiewana przez krytyków jako „szaleństwo Sewarda”, ale okazała się jedną z najbardziej opłacalnych inwestycji w historii, zapewniając USA dostęp do ogromnych złóż naturalnych. Wielka powódź melasy w Bostonie: W 1919 roku w Bostonie pękł olbrzymi zbiornik z ponad 8 milionami litrów melasy. Gęsta fala o wysokości 4,5 metra zalała ulice z prędkością kilkunastu kilometrów na godzinę, niszcząc budynki, pojazdy i powodując śmierć 21 osób. Źródło: National Geographic Traveler Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Miasto, które przez wieki rządziło Europą Środkową. To jedna z najpiękniejszych stolic Europy
Miasto cesarskiego splendoru, aromatu kawy i sztuki, która wylewa się z pałaców i galerii – Wiedeń to kierunek, w którym historia spotyka się z codziennym rytmem nowoczesnej metropolii. Od barokowych rezydencji Habsburgów po klimatyczne kawiarnie i targi pełne lokalnych smaków, stolica Austrii zachwyca na każdym kroku i kusi, by zabrać ze sobą coś więcej niż tylko wspomnienia.
Spis treści: Wiedeń w pigułce – położenie, dzielnice i najważniejsze fakty Pogoda w Wiedniu – kiedy najlepiej zaplanować wyjazd? Najważniejsze atrakcje Wiednia – co warto zobaczyć? Jak dojechać do Wiednia? Sprawdzone opcje z Polski Co zjeść w Wiedniu? Najlepsze dania kuchni austriackiej Wiedeń – co przywieźć na pamiątkę? Najlepsze pomysły Ciekawostki o Wiedniu – fakty, które zaskakują Wiedeń zachwyca monumentalną architekturą, bogatą historią i niepowtarzalnym klimatem, który od lat przyciąga miliony turystów z całego świata. Stolica Austrii regularnie znajduje się w czołówce rankingów jakości życia, a w zestawieniu Economist Intelligence Unit wielokrotnie była uznawana za jedno z najlepszych miast do życia na świecie. Co sprawia, że Wiedeń nie traci na popularności? Jakie atrakcje warto zobaczyć i gdzie najlepiej poczuć jego wyjątkową atmosferę? Odpowiedzi znajdziesz w naszym przewodniku. Wiedeń w pigułce – położenie, dzielnice i najważniejsze fakty Wiedeń to stolica i największe miasto Austrii, położone w północno-wschodniej części kraju, niedaleko granic ze Słowacją, Czechami i Węgrami. Dzięki temu stanowi świetną bazę wypadową do innych europejskich stolic – Bratysława znajduje się zaledwie kilkadziesiąt kilometrów dalej (ok. godziny drogi), a Budapeszt można odwiedzić w ramach jednodniowej wycieczki. Miasto zajmuje powierzchnię około 415 km² i należy do większych stolic w Unii Europejskiej. Wiedeń leży nad Dunajem i rozciąga się po obu jego stronach, a administracyjnie podzielony jest na 23 dzielnice (Bezirke). Historyczne serce miasta stanowi Innere Stadt (1. dzielnica), wpisana na listę UNESCO, wokół której koncentrują się najważniejsze zabytki i atrakcje. Metropolia wiedeńska liczy około 2 milionów mieszkańców, a wraz z obszarem podmiejskim – ponad 2,5 miliona, co czyni ją największym ośrodkiem miejskim w Austrii. Oficjalnym językiem jest niemiecki, jednak dzięki międzynarodowemu charakterowi miasta bez problemu porozumiesz się tu po angielsku, zwłaszcza w miejscach turystycznych i usługowych. Pogoda w Wiedniu – kiedy najlepiej zaplanować wyjazd? Wiedeń leży w strefie umiarkowanego klimatu kontynentalnego, co oznacza cztery wyraźne pory roku i stosunkowo zróżnicowaną pogodę w ciągu roku. Średnia roczna temperatura wynosi ok. 11–12°C, a opady są umiarkowane i rozłożone dość równomiernie – z lekkim nasileniem w miesiącach letnich, zwłaszcza w czerwcu i lipcu. Zima w Wiedniu jest zazwyczaj łagodna, z temperaturami od około -1°C do 5°C. Opady śniegu się zdarzają, ale rzadko utrzymują się długo. To jednak wyjątkowy czas ze względu na jarmarki bożonarodzeniowe, które przyciągają turystów z całej Europy. Wiosna (marzec–maj) przynosi stopniowe ocieplenie – temperatury rosną od około 10°C do nawet 20°C, a miasto budzi się do życia, co sprzyja zwiedzaniu i spacerom. Lato bywa ciepłe, a coraz częściej upalne – średnie temperatury wynoszą 21–26°C, ale w czasie fal upałów mogą przekraczać 30°C. To okres największego ruchu turystycznego i licznych wydarzeń plenerowych. Jesień to jedna z najbardziej klimatycznych pór roku – wrzesień i październik oferują przyjemne temperatury na poziomie około 15–22°C, idealne na zwiedzanie bez letnich upałów. Kiedy najlepiej odwiedzić Wiedeń? To zależy od preferencji, ale za najbardziej komfortowy okres uznaje się wiosnę i wczesną jesień, kiedy pogoda sprzyja spacerom, a miasto nie jest jeszcze tak zatłoczone jak latem. Najważniejsze atrakcje Wiednia – co warto zobaczyć? Wiedeń to miasto pełne historii, sztuki i imponującej architektury. Na liście miejsc, które warto odwiedzić, znajdują się zarówno cesarskie rezydencje, jak i ikoniczne zabytki oraz zielone przestrzenie. Belweder Barokowy kompleks pałacowy Belweder w Wiedniu, dawna rezydencja księcia Eugeniusza Sabaudzkiego. Dziś mieści jedno z najważniejszych muzeów w Austrii, gdzie zobaczysz m.in. słynny obraz „Pocałunek” Gustava Klimta. Pałac Schönbrunn Jedna z najważniejszych atrakcji miasta i dawna letnia rezydencja Habsburgów. Pałac Schönbrunn zachwyca rozmachem – liczy ponad 1400 pomieszczeń, a otaczające go ogrody są wpisane na listę UNESCO. Stare Miasto (Innere Stadt) Historyczne centrum Wiednia, wpisane na listę UNESCO. To tutaj znajdziesz najważniejsze zabytki, eleganckie ulice i klimat dawnej stolicy imperium. Wiedeńska Opera Narodowa Jedna z najbardziej prestiżowych scen operowych na świecie. Wiener Staatsoper to obowiązkowy punkt dla miłośników muzyki klasycznej i popularnych bali wiedeńskich. Hofburg Dawna zimowa rezydencja Habsburgów i centrum władzy imperium. Dziś Hofburg mieści m.in. apartamenty cesarskie, Muzeum Sisi oraz siedzibę prezydenta Austrii. Prater Słynny park rozrywki z charakterystycznym diabelskim młynem Riesenrad, który stał się jednym z symboli miasta. Idealne miejsce na relaks i rozrywkę. Prater działa już od ponad 250 lat. Kościół św. Karola Boromeusza (Karlskirche) Jedna z najpiękniejszych barokowych świątyń w Europie. Zachwyca monumentalną kopułą i kolumnami inspirowanymi starożytnym Rzymem. Katedra św. Szczepana (Stephansdom) Symbol Wiednia i jeden z najważniejszych gotyckich kościołów w Austrii. Wyróżnia się kolorowym dachem i wysoką wieżą, z której rozciąga się panorama miasta. Kościół św. Ruprechta Najstarsza świątynia w Wiedniu, której początki sięgają średniowiecza. Skromniejsza od innych, ale pełna historycznego uroku. Ogród Botaniczny Spokojna oaza zieleni w centrum miasta. Ogród Botaniczny Uniwersytetu Wiedeńskiego to idealne miejsce na odpoczynek wśród roślin z całego świata. Widok na Stare Miasto w Wiedniu. Fot. Pintai Suchachaisri/Getty Images Jak dojechać do Wiednia? Sprawdzone opcje z Polski Wiedeń jest bardzo dobrze skomunikowany z Polską, dlatego bez problemu dotrzesz tu zarówno samolotem, pociągiem, jak i samochodem. Wybór środka transportu zależy głównie od budżetu, czasu i preferencji podróży. Samolot – najszybsza opcja Najwygodniejszym sposobem dotarcia do stolicy Austrii jest lot samolotem. Główne lotnisko miasta, Vienna International Airport, obsługuje liczne połączenia z Polski. Bezpośrednie loty oferują m.in. Ryanair, LOT Polish Airlines oraz Austrian Airlines. Czas podróży wynosi około 1–1,5 godziny, co czyni tę opcję zdecydowanie najszybszą. Pociąg – wygodnie i bez przesiadek Do Wiednia można również komfortowo dojechać pociągiem, często bez konieczności przesiadek. Bezpośrednie połączenia kursują m.in. z Warszawy, Krakowa czy Katowic. Podróż trwa zazwyczaj od ok. 4 do 8 godzin (najkrócej z południa Polski), a po drodze można wsiąść także w innych dużych miastach. Samochód – elastyczna podróż Podróż samochodem daje największą swobodę. Najczęściej wybierane trasy prowadzą przez Czechy (autostrada A1/D52) lub Słowację (A2/D2) – nieco rzadziej przez południową Polskę i Austrię. Czas przejazdu wynosi średnio 5–7 godzin z południa Polski i do około 8–9 godzin z Warszawy, w zależności od trasy i warunków drogowych. Autobus – opcja budżetowa Alternatywą jest podróż autobusem dalekobieżnym (np. FlixBus). To zwykle najtańsza opcja, choć czas przejazdu jest dłuższy i wynosi około 6–10 godzin. Co zjeść w Wiedniu? Najlepsze dania kuchni austriackiej Czy warto odwiedzić Wiedeń dla samej kuchni? Zdecydowanie tak – to miasto, w którym tradycyjna kuchnia austriacka spotyka się z wpływami całej Europy. Obok eleganckich restauracji znajdziesz tu kultowe kawiarnie i uliczne budki, a wiele lokalnych specjałów najlepiej smakuje właśnie tutaj. Śniadanie po wiedeńsku Dzień warto zacząć w klasycznej kawiarni. Popularnym wyborem są jajka na miękko podawane w szklance (tzw. „po wiedeńsku”), często serwowane z pieczywem i masłem. Do tego obowiązkowo kawa po wiedeńsku, która jest częścią lokalnej kultury. Wiener Schnitzel – kulinarna wizytówka miasta Najbardziej znane danie to oczywiście Wiener Schnitzel – cienko rozbity, panierowany kotlet z cielęciny. Tradycyjnie podawany jest z cząstką cytryny oraz sałatką ziemniaczaną. To klasyk, którego trudno pominąć podczas wizyty w stolicy Austrii. Słynne wiedeńskie desery Wiedeń słynie z wyjątkowych słodkości. Na szczególną uwagę zasługują: Sachertorte – czekoladowe ciasto przełożone konfiturą morelową i pokryte polewą Apfelstrudel – cienkie ciasto z nadzieniem jabłkowym, często podawane na ciepło sernik wiedeński – delikatny i lekki, różniący się od polskich wersji Kaiserschmarrn – coś na słodko i sycąco Ten „cesarski omlet” to puszyste, porwane ciasto przypominające naleśnik. Podawany jest z cukrem pudrem i powidłami (najczęściej śliwkowymi) – idealny zarówno jako deser, jak i danie główne. Szybkie przekąski na mieście Na ulicach Wiednia królują Käsekrainer – ciepłe kiełbaski z dodatkiem sera, serwowane z musztardą lub chrzanem. To popularna i sycąca przekąska „na szybko”. Wiedeń – co przywieźć na pamiątkę? Najlepsze pomysły Zastanawiasz się, co przywieźć z Wiednia? Stolica Austrii oferuje znacznie więcej niż standardowe magnesy czy pocztówki – choć i tych nie brakuje. Wśród lokalnych produktów znajdziesz zarówno eleganckie upominki, jak i kulinarne klasyki, które świetnie sprawdzą się jako prezent. Pamiątki inspirowane sztuką i historią Wiedeń to miasto sztuki, dlatego dużą popularnością cieszą się gadżety inspirowane twórczością Gustav Klimt – od filiżanek po notesy i plakaty. Najczęściej pojawia się motyw obrazu „Pocałunek”, który można zobaczyć w Belvedere Palace. Słodkie upominki z Wiednia Wśród najczęściej wybieranych prezentów królują lokalne słodycze: Sachertorte – kultowy tort czekoladowy z konfiturą morelową, często pakowany w eleganckie pudełka Mozartkugeln – czekoladowe pralinki z marcepanem, z wizerunkiem Wolfgang Amadeus Mozart wafelki Manner – produkowane od XIX wieku, rozpoznawalne dzięki opakowaniu z katedrą św. Szczepana Lokalne produkty spożywcze Dobrym pomysłem na prezent są także regionalne specjały, takie jak: olej z pestek dyni – popularny w kuchni austriackiej prażone pestki dyni (także w czekoladzie) kawa wiedeńska – nawiązująca do słynnej kultury kawiarnianej Klasyczne souveniry Oczywiście w Wiedniu nie brakuje też typowych pamiątek: magnesów, breloczków, koszulek czy pocztówek z motywami miasta i jego najważniejszych zabytków. Ciekawostki o Wiedniu – fakty, które zaskakują Wiedeń to nie tylko zabytki i pałace, ale też miasto pełne fascynujących historii i nieoczywistych faktów. Oto najciekawsze ciekawostki o Wiedniu, które pozwolą spojrzeć na stolicę Austrii z innej perspektywy: Miasto wielkich kompozytorów Wiedeń był domem dla takich twórców jak Wolfgang Amadeus Mozart, Ludwig van Beethoven czy Joseph Haydn. To właśnie tutaj rozwijała się muzyka klasyczna, a miasto do dziś nazywane jest „stolicą muzyki”. Kolebka secesji Pod koniec XIX wieku Wiedeń stał się centrum secesji wiedeńskiej. Jej symbolem jest charakterystyczny pawilon zaprojektowany przez Joseph Maria Olbrich, a jednym z najwybitniejszych artystów nurtu był Gustav Klimt. Wino w granicach miasta Wiedeń jest jedną z nielicznych stolic świata z aktywną produkcją wina w obrębie miasta. Na jego terenie działają setki winiarni, a tradycja ta sięga setek lat. Najstarsze zoo na świecie Tiergarten Schönbrunn zostało założone w 1752 roku i uchodzi za najstarszy ogród zoologiczny na świecie. Do dziś zachwyca zarówno architekturą, jak i różnorodnością gatunków. Jeden z największych cmentarzy w Europie Zentralfriedhof to ogromna nekropolia, na której spoczywa około 3 milionów osób, w tym wielu wybitnych kompozytorów. Croissant z Wiednia? Istnieje teoria, że przodek croissanta powstał właśnie tutaj po odsieczy wiedeńskiej prowadzonej przez króla Jana II Sobieskiego w 1683 roku. Choć historia nie jest w pełni potwierdzona, legenda pozostaje popularna. Miasto Freuda i psychoanalizy W Wiedniu mieszkał i pracował Sigmund Freud, twórca psychoanalizy. To dlatego miasto bywa określane jako „miasto snów”. Słynny diabelski młyn Wiener Riesenrad w parku Prater działa od 1897 roku i jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli miasta. Sezon balowy na wielką skalę Każdego roku w Wiedniu odbywa się ponad 300 bali, a najsłynniejszy – Vienna Opera Ball – przyciąga gości z całego świata. Kawiarnie z listy UNESCO Tradycja wiedeńskich kawiarni została wpisana na listę niematerialnego dziedzictwa UNESCO. To ważna część kultury miasta, sięgająca XVII wieku. „No kangaroos in Austria” Popularne koszulki z tym napisem to żart z częstej pomyłki – niektórzy turyści mylą Austrię z Australią. Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Filip Nowek Z wykształcenia dziennikarz, chociaż na co dzień zajmuje się komunikacją marketingową. Pasjonat podróżowania. Autor przewodników po europejskich krajach i ciekawostek o największych miastach świata. Prywatnie miłośnik tenisa i wypadów do kina.
Więcej świń niż ludzi i klocki zamiast złota. 20 faktów o Danii, które Cię zaskoczą
Dlaczego Duńczycy uchodzą za jednych z najszczęśliwszych ludzi na świecie? To kraj niewielki, liczący niespełna 6 milionów mieszkańców, rozrzucony na ponad 400 wyspach, gdzie morze nigdy nie jest daleko . A jednak właśnie tu powstało LEGO, stąd pochodzi nazwa Bluetooth, a codzienność to mieszanka luzu, designu i kultury „hygge”. Oto 20 faktów, które pokazują, że Dania to znacznie więcej niż spokojna Skandynawia.
Spis treści: 5 rzeczy, które naprawdę zaskakują w Danii i życiu Duńczyków Hygge, dziwne urodziny i królewska tradycja – co naprawdę wyróżnia Danię? LEGO, Bluetooth i kawa – z czego słynie Dania na świecie? Od piratów po trudny język – mniej znane fakty z historii i kultury Danii – Dania jest krajem skandynawskim, ale nie za bardzo. Nie zobaczycie tam słońca o północy, skoków narciarskich ani reniferów. Niewtajemniczeni sądzą, że nordyckie nacje nie różnią się specjalnie między sobą. Są jednak w błędzie. Szwedzi to Prusacy Północy: trzymają się prosto, ubierają podobnie i są posłuszni [ciekawostki o Szwecji]. Norwegowie przypominają Szkotów. To twardy naród górali. Duńczycy z kolei są zrelaksowani i rozluźnieni. Ich ulubiona pozycja to pozycja siedząca – zapewnia dobry kontakt wzrokowy – zaczyna swoją książkę „Duńczycy" brytyjska pisarka Helen Dyrbe. Czym wyróżniają się Duńczycy, ich historia i kultura? Oto najbardziej interesujące ciekawostki o Danii. 5 rzeczy, które naprawdę zaskakują w Danii i życiu Duńczyków Najstarsza flaga świata wciąż w użyciu – Dannebrog uchodzi za najstarszą flagę narodową na świecie używaną do dziś. Według legendy spadła z nieba podczas bitwy w 1219 roku – i choć to mit, sama flaga faktycznie ma ponad 800 lat historii. Rowerowy raj z autostradami dla cyklistów – Kopenhaga ma specjalne „superścieżki rowerowe” łączące miasto z przedmieściami. Codziennie do pracy lub szkoły rowerem dojeżdża tam ponad połowa mieszkańców – to jeden z najlepszych wyników na świecie. Państwo może… sprawdzić twoje zasłony – W Danii istnieje silna kultura zaufania społecznego, ale też przejrzystości. Niektóre dane o dochodach są publiczne, a w przeszłości zdarzało się, że urzędy mogły kontrolować standard życia obywateli (np. czy odpowiada deklarowanym zarobkom). Duńczycy jedzą absurdalne ilości słodyczy – Statystyczny mieszkaniec Danii zjada rocznie nawet ponad 8 kg słodyczy. Popularne są zwłaszcza charakterystyczne słone lukrecje, które dla wielu obcokrajowców są… trudne do przełknięcia. Dzieci śpią na dworze – nawet zimą – W Danii nikogo nie dziwi widok niemowląt śpiących w wózkach wystawionych przed kawiarnią. To powszechna praktyka – uważa się, że świeże powietrze wzmacnia odporność i poprawia jakość snu. Hygge, dziwne urodziny i królewska tradycja – co naprawdę wyróżnia Danię? Hygge jako styl życia – stało się jednym z najbardziej popularnych koncepcji, które Dania dała Europie, a następnie światu. Hygge pochodzi od duńskiego przymiotnika hyggelig, którego używa się do określania wszystkiego co miłe, przytulne czy wygodne. I takie jest życie zgodne z filozofią hygge. Mogą to być jesienne dni spędzane w ciepłym pokoju, w którym pali się kilka świec (Duńczycy są rekordzistami świata w liczbie kupowany świeczek), rodzinne święta Bożego Narodzenia, słodkie wypieki czy ciepłe kolorowe swetry. Osoby, które w swoje 25. urodziny pozostają siglami, są w Danii obsypywane cynamonem – Te i inne okrągłe urodziny są tam celebrowane hucznie. Jeśli mężczyzna w wieku 25 lat wciąż jest w stanie wolnym, zostaje nazwany „pieprzowym kawalerem” (pebersvend). Wolne 25-letnie kobiety z kolei otrzymują miano „pieprzowych panien” (pebermø). Tradycyjnie takie osoby w swoje 25. urodziny są przywiązywane do ulicznych latarni i obsypywane dużą ilością cynamonu. Jeśli przez kolejne 5 lat stan partnerski Duńczyka lub Dunki nie ulegnie zmianie, na 30. urodziny zostają obsypani pieprzem. Monarchia duńska jest jedną z najstarszych na świecie – Korzenie rodziny królowej Małgorzaty II sięgają 1000 lat w przeszłość do czasów króla panującego około 900 roku. Królowa Małgorzata (urodzona w 1940 r.) panuje w Danii od 1972 roku. Mieszkańcy królestwa Danii mogą posługiwać się trzema różnymi paszportami – W zależności od pochodzenia Grenlandczycy używają paszportu fioletowego, mieszkańcy Wysp Owczych – zielonego, a Duńczycy z Danii właściwej – czerwonego. Znany z baśni „Brzydkie kaczątko” Hansa Christiana Andersena – łabędź niemy (Cygnus olor) jest narodowym ptakiem Danii. „On przynosi lato, on przynosi słońce” – taką piosenkę śpiewa wiele duńskich dzieci podczas porannych spotkaniach w szkole. Tym, który przynosił słońce i lato, był oczywiście bocian. Obecnie ten niegdyś regularnie obecny w Danii letni gość jest coraz rzadziej widziany. LEGO, Bluetooth i kawa – z czego słynie Dania na świecie? LEGO to najbardziej znana duńska marka na świecie. Ponad 36 tys. klocków LEGO jest układanych w każdej minucie. Co sekundę sprzedaje się 7 zestawów LEGO. Co ciekawe, LEGO jest również de facto największym na świecie producentem opon. Firma wytwarza 306 milionów opon gumowych do zabawkowych pojazdów. Chodzi oczywiście o liczbę małych opon do zabawek, nie realne opony samochodowe Nazwa technologii Bluetooth pochodzi od przydomku duńskiego króla Haralda Sinozębego (Harald Blåtand). Monarcha władał Danią w latach 958–987, czyli w tym samym czasie, kiedy nad Wisłą i Wartą książę Mieszko I budował podstawy państwa polskiego. Swój przydomek Harald zyskał od sczerniałego zęba wybitego w potyczce lub w wypadku. Święto Trzech Króli jest w Danii tradycyjnie obchodzone poprzez zapalenie Helligtrekongerslys – specjalnej świecy Trzech Króli. To świeca z trzema ramionami i trzema knotami. Po jednej dla każdego z królów. Dawniej w miejscu złączenia ramion umieszczano odrobinę prochu strzelniczego. Kiedy płomień świec dotarł do złączenia, rozbrzmiewał niewielki huk. Oznaczał on koniec Świąt Bożego Narodzenia. Duńczycy mają bardzo precyzyjne określenia na dziadków i babcie. Zamiast zwykłego „babcia” powiedzą dosłownie „mama mamy” (mormor) lub „mama taty” (farmor). Z kolei „dziadek” to „tata mamy” (morfar) lub „tata taty” (farfar). Według Międzynarodowej Organizacji Kawy Dania jest co roku w topie krajów świata pod względem spożycia kawy. 67 proc. Duńczyków codziennie pije kawę. Jeden na dwóch preferuje czarną kawę, a tylko jeden na sześciu nigdy nie pije kawy. Od piratów po trudny język – mniej znane fakty z historii i kultury Danii Co ciekawe, Duńczycy również mieli swoje małe imperium kolonialne. Duńskie Indie Zachodnie tworzyły 3 małe wyspy na Karaibach: Saint Thomas, Saint John and Saint Croix. Wyspy zostały ostatecznie odsprzedane Stanom Zjednoczonym w 1917 roku. W miasteczku Charlotte Amalie, które było oficjalną stolicą Duńskich Indii Zachodnich, do dziś można spotkać nazwy ulic pisane po duńsku. Język duński jest uznawany za jeden z trudniejszych do nauki nie z powodu skomplikowanej gramatyki (ta jest w miarę prosta i logiczna), lecz trudnej wymowy. Duńska fonetyka dysponuje znacznie większą liczbą samogłosek niż inne języki europejskie. Wiele z tych dźwięków jest albo trudnych do wymówienia albo do wyłapania, gdy mówi Duńczyk. Duński alfabet – a właściwie alfabet duńsko-norweski, ponieważ oba języki opierają się na tym samym abecadle – ma trzy dodatkowe litery: æ, ø, å. Każda z nich może być przy tym różnie wymawiana w zależności od pozycji w słowie. Za najtrudniejsze duńskie wyrażenie uznaje się nazwę deseru Rød grød med fløde. Jak to przeczytać? Przekonaj się sam i spróbuj powtórzyć! View oEmbed on the source website Podczas II wojny światowej Dania była okupowana przez Niemcy. Przez większość tego okresu Duńczycy stawiali bierny opór okupantowi. Symbolem dla narodu był król Christian X, który nie opuścił kraju i każdego dnia wybierał się na milczący przejazd na koniu po Kopenhadze, czym dawał otuchę swoim poddanym. Solvang to jedno z najbardziej duńskich miasteczek na świecie. Sęk w tym, że nie znajduje się w Danii, lecz w dalekiej i ciepłej Kalifornii. Solvang zostało założone ponad 100 lat temu przez duńskich kolonistów, którzy na zachodnim wybrzeżu szukali lepszego klimatu. Nazwa miasta w tłumaczeniu z duńskiego na polski to po prostu „słoneczne pole”. Historia polsko-duńskich relacji jest naprawdę długa. Jej ślady można znaleźć nawet w starej siedzibie polskich królów – na Zamku Wawelskim w Krakowie. To tam właśnie stoi Wieża Duńska. Konstrukcja została zbudowana w 1424 roku na polecenie króla Władysława Jagiełły dla specjalnego gościa ze Skandynawii. Był nim Eryk Pomorski – król Danii, Szwecji i Norwegii. Władca Północy pochodził z Darłowa i był przedstawicielem pomorskiej dynastii Gryfitów. Król Eryk to jedna z najbarwniejszych postaci duńskiej historii. Pod koniec życia stracił koronę i został piratem. Schyłek życia spędził w rodzinnym Darłowie, gdzie do dziś znajduje się jego grobowiec. Źródło: Ambasada Królestwa Danii w Polsce Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
100 lat temu urodziła się królowa Elżbieta II. Wszystko, co warto wiedzieć o brytyjskiej monarchini
Elżbieta II była jedną z najbardziej rozpoznawalnych postaci XX i XXI wieku. Jej panowanie trwało dekady i przyniosło wiele rekordów. Oto najciekawsze fakty z życia najdłużej panującej monarchini w historii.
W tym artykule: Ciekawostki o Elżbiecie II Najważniejsze momenty panowania Elżbiety II Elżbieta II przeżyła 96 lat, z czego 70 oddała służbie narodu. Była nie tylko najdłużej panującą monarchinią w dziejach Wielkiej Brytanii, ale także najdłużej sprawującą władzę kobietą w historii świata. To zaledwie jeden z wielu rekordów, które ustanowiła w trakcie swojego wieloletniego panowania. Aby jeszcze lepiej zrozumieć fenomen Jej Królewskiej Mości, poniżej prezentujemy ciekawostki o Elżbiecie II, które z pewnością zainteresują każdego fana „royalsów”, ale nie tylko. Ciekawostki o Elżbiecie II Elżbieta II zasiadała na brytyjskim tronie przez dokładnie 70 lat i 214 dni. Pod tym względem jest absolutną rekordzistką. Co ciekawe, druga w klasyfikacji jest praprababka Elżbiety II, królowa Wiktoria, która stała na czele Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej przez 63 lata, 7 miesięcy i 2 dni. Na liście najdłużej pełniących urząd przywódców państw wszech czasów Elżbieta II plasuje się na drugim miejscu, tuż za Ludwikiem XIV. „Król Słońce” niepodzielnie rządził Francją w latach 1643–1715. Trzecią pozycję w zestawieniu zajmuje Rama IX Bhumibol Adulyadej, który sprawował władzę w Tajlandii o niespełna 100 dni krócej niż Elżbieta II. Elżbieta II była trzecią w historii Wielkiej Brytanii monarchinią sprawującą samodzielną władzę. Oprócz niej na tronie zasiadały także Anna Stuart oraz wspomniana chwilę wcześniej królowa Wiktoria. Elżbieta II była nie tylko królową Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej. Monarchini była jednocześnie głową 14 innych państw: Antigui i Barbudy, Australii, Bahamów, Belize, Grenady, Kanady, Jamajki, Nowej Zelandii, Papui-Nowej Gwinei, Saint Kitts i Nevis, Saint Lucia, Saint Vincent i Grenadyn, Tuvalu i Wysp Salomona. Do niedawna w tym gronie znajdował się również Barbados, który pod koniec 2021 roku zerwał unię personalną z Wielką Brytanią, stając się tym samym republiką. Elżbieta II w oficjalnych dokumentach podpisywała się jako „Elizabeth R”. Tajemnicze „R” to skrót od słowa „Regina”, co z łacińskiego oznacza „królowa”. Choć Elżbieta II, podobnie jak pozostali członkowie rodziny królewskiej, na co dzień nie używała swojego nazwiska, nie oznacza, że w ogóle go nie miała. W 1917 r. jej dziadek, król Jerzy V postanowił zmienić rodowe nazwisko dynastii z Sachsen-Coburg-Gotha na Windsor. Ponadto cztery dekady później królowa oświadczyła, że jej potomkowie nieposiadający tytułu Jego/Jej Królewskiej Mości, będą prywatnie nosić nazwisko Mountbatten-Windsor. Pierwszy człon nazwiska to ukłon w stronę księcia Filipa, męża Elżbiety II. Elżbieta II w czasie swojego panowania przeżyła siedmiu papieży, 14 prezydentów Stanów Zjednoczonych oraz 15 premierów Wielkiej Brytanii. Jeszcze 6 września 2022 roku, czyli dwa dni przed swoją śmiercią, królowa powierzyła misję tworzenia nowego rządu ówczesnej liderce Partii Konserwatywnej Liz Truss, która 45 dni później podała się do dymisji, stając się najkrócej urzędującym brytyjskim premierem. Elżbieta II w trakcie 70-letniego panowania odwiedziła ponad sto państw, w tym aż 22-krotnie Kanadę. Według wyliczeń „The Daily Telegraph”, brytyjska królowa w sumie odbyła ponad 250 zagranicznych wizyt, co przekłada się na odległość równą 42-krotnemu okrążeniu Ziemi. Ostatnim krajem, który odwiedziła, były Niemcy w czerwcu 2015 r. Elżbieta II była pierwszą brytyjską głową państwa, która złożyła oficjalną wizytę w Australii, Nowej Zelandii i na Fidżi, czyli państwach i wyspach wchodzących w skład Wspólnoty Narodów, oraz w Chinach. W 1996 roku, na zaproszenie ówczesnego prezydenta RP Aleksandra Kwaśniewskiego, królowa Elżbieta II przyleciała do Polski. Była to jedyna wizyta monarchini w naszym kraju. Podczas trzydniowego pobytu brytyjska przywódczyni odwiedziła m.in. warszawską Starówkę, Zamek Królewski, Łazienki Królewskie oraz przemówiła przed połączonymi izbami polskiego parlamentu. Małżeństwo Elżbiety II i księcia Filipa trwało 74 lata i było najdłuższym królewskim związkiem w historii. Niewiele osób wie, że małżonkowie byli dalekimi kuzynami, a po raz pierwszy spotkali się w 1939 roku, gdy monarchini miała 13 lat, a jej wybranek – 18. Przypomnijmy, że mąż Elżbiety II i książę Edynburga zmarł w kwietniu 2021 r., zaledwie dwa miesiące przed swoimi setnymi urodzinami. Elżbieta II wygłaszała orędzia do narodu tylko w nadzwyczajnych sytuacjach. Po raz pierwszy skorzystała z tego prawa po udanej interwencji wojsk brytyjskich na Falklandach, które zostały zajęte przez Argentynę w 1982 roku. Elżbieta II, jako jedyna osoba w kraju, nie musiała posiadać ani prawa jazdy, ani paszportu. Królowa Elżbieta II świętowała swoje urodziny dwa razy w roku – 21 kwietnia, gdy przyszła na świat oraz w czerwcu, gdy w Londynie odbywała się tradycyjna parada Trooping the Colour na cześć monarchini. Odpowiednio w 1977, 2002, 2012 i 2022 roku Elżbieta II obchodziła srebrny, złoty, diamentowy i platynowy jubileusz wstąpienia na tron. Monarchini słynęła z ogromnego zamiłowania do psów rasy corgie. Pierwszego czworonoga, który wabił się Susan, Elżbieta II dostała na 18. urodziny od swojego ojca, Jerzego VI. Elżbieta II doczekała się czwórki dzieci, ośmiorga wnucząt oraz dwanaściorga prawnucząt. Mało znane archiwalne zdjęcia królowej Elżbiety II w obiektywie fotografów National Geographic Królowa Elżbieta II na niepublikowanych zdjęciach. Tak wyglądało jej 70-letnie panowanie. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/malo-znane-archiwalne-zdjecia-krolowej-elzbiety-ii-w-obiektywie-fotografow-national-geographic1-148a751.png" width="938" height="634" alt="Mało znane archiwalne zdjęcia królowej Elżbiety II w obiektywie fotografów National Geographic" title="Mało znane archiwalne zdjęcia królowej Elżbiety II w obiektywie fotografów National Geographic" /> Najważniejsze momenty panowania Elżbiety II 6 lutego 1952 r. – Elżbieta II, jako najstarsza córka Jerzego VI, zostaje królową Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej po jego śmierci. 2 czerwca 1953 r. – koronacja Elżbiety II, którą w telewizji śledziło ponad 27 mln poddanych. 1992 r. – płonie zamek w Windsorze, rozpada się małżeństwo księcia Karola i Diany. W orędziu królowa nazywa rok „Annus Horribilis”, co po łacinie oznacza „straszny rok”. 31 sierpnia 1997 r. – tragiczna śmierć księżnej Diany, która wstrząsnęła światem. 2002 r. – w lutym królowa opłakuje śmierć jedynej siostry, księżniczki Małgorzaty, a w marcu Pałac Buckingham informuje o odejściu Elżbiety Bowes-Lyon, „Królowej Matki”. 9 września 2015 r. – Elżbieta II oficjalnie zostaje najdłużej panującą monarchinią w historii Wielkiej Brytanii. 9 kwietnia 2021 r. – Elżbieta II żegna ukochanego męża, księcia Filipa. 8 września 2022 r. – królowa Elżbieta II umiera na zamku Balmoral w Szkocji w wieku 96 lat. Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Największy wąż świata bez trudu połykał krokodyle. Miał 15 metrów długości i ważył tonę
Dla titanoboa dorosły człowiek byłby zaledwie skromną przekąską. Ten największy wąż w historii mierzył 15 metrów i bez trudu połykał całe krokodyle. Na szczęście dla nas, ten ważący ponad tonę gigant wyginął miliony lat temu.
W tym artykule: Największy wąż świata – rozmiary Największy wąż świata – tryb życia Największy wąż świata – ciekawostki Rekordowo wielkie węże Największy wąż świata został nazwany titanoboa. Jego rekonstrukcję możecie obejrzeć w amerykańskim Smithsonian Institution. Dowodem na istnienie titanoboa są szczątki odkryte w Kolumbii na terenie wyrobisk kopalni Cerrejon. Według paleontologów żył 60–58 mln lat temu, w okresie paleocenu. W tych czasach średnia temperatura w Ameryce Południowej wynosiła około 30–34 stopni Celsjusza. Ogłaszając odkrycie badacze podkreślali, że titanoboa to wąż, który połykał krokodyle. Paleontologów zafascynowało to, że takie zwierzę w żadnym razie nie mogłoby żyć dzisiaj. Nie z braku ofiar. Ani z powodu wycinania lasów, zanieczyszczenia środowiska czy jakiejkolwiek innej metody, którą człowiek stosuje do dziesiątkowania współczesnych gatunków. Titanoboa był zmiennocieplny, dziś byłoby dla niego za zimno. Duży wąż musi unikać wychłodzenia. Dlatego największe współczesne węże świata – anakondy czy pytony siatkowe – zamieszkują rejony tropikalne. Największy wąż świata – rozmiary Gad ten potrafił osiągnąć 15 metrów długości i ważyć powyżej tony. W najgrubszym miejscu długiego ciała miał on blisko metr szerokości. Za największy gatunek w historii został uznany Titanoboa cerrejonensis. Wcześniej rekord należał do Gigantophis garstini, osiągającego 11 m długości. Ten gad żył ok. 40 mln lat temu. Największy wąż świata – tryb życia Titanoboa był dusicielem i na swoje ofiary oczekiwał zanurzony w płytkich zbiornikach wodnych. Był najgroźniejszym drapieżcą w częściowo wodnym środowisku rzek i lasów. Zjadał wszystko, co się ruszało: od ryb tarponów, wielkich jak rekiny, po krokodyle, liczące do siedmiu metrów długości. Późniejsze analizy wykazały, że titanoboa prawdopodobnie był głównie rybożerny. Największy wąż świata – ciekawostki W 2011 Charlie Brinson stworzył robota wzorowanego na gigantycznym gadzie. Do dziś mechaniczny titanoboa pokazywany jest on na najróżniejszych festiwalach i pokazach, robi ogromne wrażenie. View oEmbed on the source website Rekordowo wielkie węże Współcześnie tak wielkie węże już nie występują. Jaki jest dziś najdłuższy wąż świata? To pyton siatkowy. Niejednokrotnie opisywano osobniki mierzące 9 metrów. Z kolei najcięższym wężem na świecie jest anakonda zielona. Dojrzała samica może osiągać nawet 7 metrów długości. Tak duży wąż waży aż 250 kg.
Czym zaskakują myszy? Ciekawostki na temat tych gryzoni udowadniają, że są niezwykłymi zwierzętami
Mimo że ważą zaledwie kilkanaście gramów, myszy od tysiącleci odgrywają rolę nieproporcjonalnie dużą do swoich rozmiarów. Mówimy tu o jednym z najskuteczniejszych kolonizatorów na Ziemi. Ten niewielki gryzoń stał się fundamentem nowoczesnej biomedycyny, niepokojącym modelem socjologicznym i stałym elementem folkloru. Jakie tajemnice skrywają myszy? Ciekawostki na temat tych niezwykłych zwierząt wymieniamy poniżej.
Spis treści: Podgatunki i różnice morfologiczne myszowatych w Polsce Niezwykłe cechy myszy domowej Mysia utopia jako przestroga dla ludzkości Myszy w folklorze i mitologii Myszowate to niezwykle liczna rodzina gryzoni, obejmująca około 700 gatunków występujących na niemal wszystkich kontynentach. Charakteryzują się wysoką płodnością, wszystkożernością oraz zdumiewającą zdolnością do adaptacji w skrajnie różnych środowiskach – od ludzkich domostw po kopalnie i wyspy subantarktyczne. Niektóre z nich to zwierzęta synantropijne, a te towarzyszą człowiekowi wszędzie tam, gdzie znajdą dostęp do pożywienia i schronienia, szczególnie w okresie zimowym. Ich biologia, oparta na szybkim tempie metabolizmu i braku snu zimowego, czyni z nich jedne z najbardziej aktywnych i ekspansywnych ssaków na świecie. Podgatunki i różnice morfologiczne myszowatych w Polsce W naszym kraju myszowate tworzą grupę składającą się z ośmiu gatunków, obejmującą zwierzęta należące zarówno do rodzaju Mus, jak i Apodemus (myszarki). Potocznie wszystkie nazywane są myszami, jednak różnice między nimi są znaczące, od preferencji siedliskowych, aż po anatomię i biologię. Najbardziej rozpowszechniona jest mysz domowa, czyli Mus musculus. To gatunek synantropijny, który wyewoluował na stepach Azji Środkowej, by stać się nieodłącznym towarzyszem człowieka. Charakteryzuje się smukłym ciałem o długości do 11 cm i niemal nieowłosionym ogonem o podobnej długości. Najczęściej jest szaro-żółta na grzbiecie i kremowa na brzuchu. W kontrze do niej stoją myszarki. Te zwierzęta preferują się naturalniejsze środowiska. Myszarka leśna (Apodemus flavicollis), znana również jako mysz wielkooka, jest największym przedstawicielem swojej grupy w Polsce. Wyróżnia się jaskrawożółtą plamą na piersi i wyjątkowo długimi tylnymi stopami (powyżej 22 mm). Z kolei myszarka zaroślowa (Apodemus sylvaticus) jest morfologicznie zbliżona do leśnej, ale mniejsza, a granica między ubarwieniem grzbietu i brzucha jest u niej mniej kontrastowa. Myszarka polna (Apodemus agrarius) jest najłatwiejsza do rozpoznania dzięki charakterystycznej ciemnej prędze, biegnącej wzdłuż kręgosłupa. Wszystkie te gatunki wykazują ogromny potencjał rozrodczy, co pozwala im na błyskawiczną kolonizację nowych terenów. Niezwykłe cechy myszy domowej Dla myszy domowej charakterystyczne są unikatowe cechy adaptacyjne, jak choćby schodkowate wcięcia na wewnętrznej stronie górnych siekaczy, które umożliwiają precyzyjne operowanie twardym pokarmem. Ich życie społeczne jest oparte na zhierarchizowanych grupach rodzinnych, które aktywnie bronią swojego terytorium. Należy podkreślić, że populacje myszy domowej, w przeciwieństwie do wielu innych gryzoni, nie gromadzą zapasów na zimę. Ich strategia opiera się na korzystaniu z zasobów zgromadzonych przez człowieka. Mechanizmy przetrwania Najbardziej fascynującym, a jednocześnie – najdrastyczniejszym mechanizmem przetrwania u myszy jest oskalpowanie ogona. Mowa o oderwaniu skóry z tej części ciała w sytuacji zagrożenia. Ta strategia ma na celu zmylenie drapieżnika i umożliwienie ucieczki. U afrykańskiej kolcomyszy z rodzaju Acokys skóra jest około 20 razy słabsza mechanicznie niż u myszy domowej, a to umożliwia zrywanie jej przy znikomym naprężeniu. Po odrzuceniu następuje regeneracja. Zwierzęta te potrafią odtworzyć nie tylko skórę właściwą i naskórek, ale także mieszki włosowe i gruczoły potowe. Pod tym względem stanowią prawdziwy ewenement. Wiele gryzoni korzysta z tego mechanizmu obronnego, jednak u wszystkich poza kolcomyszami przybiera on dość drastyczną formę. Po urazie odsłonięty fragment kostny ulega martwicy, usycha i z czasem odpada, a rana goi się poprzez zarastanie. Skomplikowana maszyna biologiczna Mysz dysponuje niezwykle wydajnym układem krążenia. Serce tego gryzonia uderza do 700 razy na minutę, czyli niemal dziewięciokrotnie szybciej niż serce człowieka w spoczynku. Ich oddech przekracza 220 cykli na minutę. Taka intensywność przemiany materii oznacza, że mysz musi jeść niemal bez przerwy i nie może zapadać w sen zimowy – brak pożywienia przez zaledwie kilkanaście godzin może być dla niej śmiertelny. System komunikacji i „śpiew” myszy Z wyjątkiem sporadycznych pisków, myszy są milczącymi zwierzętami, przynajmniej dla ludzkiego ucha. Nie można jednak nie wspomnieć, że te niewielkie gryzonie są niezwykle „wygadane”, choć tego nie słyszymy. Dzięki narzędziu DeepSqueak, wykorzystującemu sztuczną inteligencję, badaczom udało się zidentyfikować 20 rodzajów dźwięków o wysokiej częstotliwości, za wysokiej dla ludzkiego ucha. Szczególnie fascynujący jest mechanizm wokalizacji u samców podczas zalotów. Gdy osobnik męski wyczuje obecność samicy (nawet poprzez sam zapach), zaczyna wydawać złożone, melodyjne dźwięki, które naukowcy określają mianem „śpiewu” lub „serenad”. Struktura tych pisków jest skomplikowana i zmienia się w zależności od interakcji: gdy samica jest nieobecna, ale wyczuwalna, śpiew jest bardziej rozbudowany, natomiast po jej pojawieniu się staje się prostszy. W mózgach myszy odkryto nawet specjalny węzeł neuronalny, który odpowiada za modulowanie tych dźwięków w sytuacjach społecznych. Wokalizacje te pełnią szereg funkcji: przyciąganie partnera – samice preferują samców, którzy potrafią "zaśpiewać" bardziej złożone i intensywne pieśni; sygnalizowanie emocji – myszy wydają inne dźwięki, gdy są szczęśliwe (np. kiedy spodziewają się nagrody), a inne w sytuacjach stresowych lub bólowych; kontakt matka-potomstwo: oseski wydają specyficzne sygnały ultradźwiękowe, gdy zostaną oddzielone od gniazda, co pozwala matce na ich szybką lokalizację. Empatia, hierarchia i test lustra Myszy, jako zwierzęta o wysokim stopniu zorganizowania społecznego, żyją w grupach, w których wspólnie bronią terytorium i opiekują się potomstwem. Ich struktura społeczna jest mocno zhierarchizowana, a pozycja osobnika w grupie determinuje dostęp do najlepszych źródeł pokarmu i partnerów rozrodczych. Badania przeprowadzone w Instytucie Nenckiego przy użyciu systemu Eco-HAB wykazały, że myszy uczą się od siebie nawzajem poprzez obserwację. Osobniki o wyższym statusie społecznym pełnią rolę liderów – to ich zachowanie jest najchętniej naśladowane przez resztę grupy. Jednym z najciekawszych obszarów badań nad myszami jest ich zdolność do odczuwania empatii. Naukowcy zaobserwowali, że myszy potrafią „zarażać się” emocjami innych osobników. Zjawisko to, nazywane empatią pierwotną, pozwala grupie na szybszą reakcję na zagrożenie. Gryzonie te wykazują również preferencje społeczne, oparte na doświadczeniach innych – chętniej podążają za myszą, która miała pozytywne doświadczenia niż za tą, która jest przestraszona. Intrygująco prezentują się także wyniki badań na temat samoświadomości tych zwierząt, choć należy podkreślić, że te wymagają ostrożnej interpretacji. W tzw. teście lustra myszy potrafiły rozpoznać zmianę w swoim wyglądzie (np. naniesioną plamkę farby), co sugeruje pewien poziom detekcji własnego ciała. Jednak badacze spierają się, czy oznacza to pełną samoświadomość w ludzkim rozumieniu. Mysia utopia jako przestroga dla ludzkości W historii badań nad myszami szczególne miejsce zajmuje eksperyment Johna Calhouna z lat 60. XX wieku, znany jako „Wszechświat 25”. Badacz stworzył dla myszy środowisko idealne, w którym wyeliminowano drapieżniki, choroby oraz zapewniono nielimitowany dostęp do wody i pożywienia. Jedynym ograniczonym zasobem była przestrzeń. Calhoun chciał sprawdzić, jak przeludnienie wpłynie na strukturę społeczną gryzoni. Wyniki były przerażające i doprowadziły do ukucia terminu „zapaść behawioralna”. Eksperyment przeszedł przez kilka faz: faza wzrostu – populacja pojawiała się co 55 dni, a myszy żyły w harmonii; faza stagnacji – gdy utopijna kolonia osiągnęła liczebność 600 osobników, tempo rozrodu faza spadło, a w grupie zaczęły pojawiać się patologiczne zachowania; faza rozpadu – w końcu tradycyjne role społeczne uległy zatarciu. Samce przestały bronić faza terytoriów, a samice atakowały własne potomstwo; faza „pięknych” – pojawiła się grupa myszy, które całkowicie wycofały się ze społecznych interakcji. Nie walczyły, nie rozmnażały się, a ich jedyną aktywnością było jedzenie, spanie i obsesyjne czyszczenie futra. Calhoun opisał to zjawisko jako „pierwszą śmierć” – duchową i społeczną – która nieuchronnie prowadzi do „drugiej śmierci” – fizycznego wymarcia populacji. Pomimo idealnych warunków materialnych, populacja „Wszechświata 25” przestała się rozmnażać i całkowicie wyginęła. Obecnie eksperyment ten często podlega krytyce. Niektórzy badacze uważają, że wyniki nie mają przełożenia na społeczeństwo ludzkie. Nie zmienia to jednak faktu, że do dziś służy jako mroczna metafora skutków braku celu, izolacji społecznej i przeludnienia w nowoczesnych miastach. Myszy w folklorze i mitologii Te niezwykłe zwierzęta od zawsze towarzyszą człowiekowi, nie tylko w spichlerzu, ale także w sferze wierzeń. W mitologii słowiańskiej myszy były postrzegane jako istoty związane ze światem podziemnym i duszami zmarłych. Wierzono, że powstały z burzy, a ich zęby są błyskawicami. Niegdyś wierzono, że z wypadniętych mysich zębów powstaje dusza ludzka. Z kolei biała mysz była utożsamiana ze zmorą, która w nocy zaciska palce na szyi i odbiera oddech. Interesujący jest też ludowy kult mysich zębów. W niektórych regionach Polski jeszcze w XIX wieku istniał zwyczaj wrzucania wypadniętych mleczaków do mysiej dziury. Miało to zapewnić zdrowe i mocne zęby stałe. W chrześcijańskiej demonologii myszy często przedstawiano w negatywnym świetle, jako symbole grzechu, nieczystości lub wysłanników diabła niszczących plony. Jednak w bajkach ludowych, takich jak rosyjska opowieść o rzepce, mysz pojawia się jako ta najmniejsza, ale kluczowa siła, bez której nie udałoby się osiągnąć celu, co podkreśla jej rolę jako niezbędnego elementu ekosystemu. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Najmniej znane państwa świata. Większość ludzi nie potrafi wskazać ich na mapie
Najmniej znane państwa świata to nie zawsze te najmniejsze czy najbardziej odległe. W wielu przypadkach chodzi raczej o kraje rzadko odwiedzane przez turystów lub takie, które rzadko pojawiają się w globalnych mediach. Na świecie istnieje wiele państw, które mimo fascynującej historii i niezwykłej geografii pozostają niemal anonimowe dla większości podróżników.
Spis treści: Kiribati – państwo rozproszone na środku Pacyfiku Nauru – mikropaństwo o powierzchni 21 km² Eswatini – afrykańskie królestwo o zmienionej nazwie Timor Wschodni – młode państwo Azji Tonga – królestwo setek wysp Tuvalu – jedno z najmniejszych państw świata Saint Kitts i Nevis – najmniejsze państwo obu Ameryk Wyspy Świętego Tomasza i Książęca – tropikalne państwo w Zatoce Gwinejskiej Dżibuti – strategiczny kraj na Rogu Afryki Dlaczego niektóre państwa pozostają mało znane? Lista najmniej znanych państw świata nie jest jednak obiektywnym rankingiem. To raczej zestaw inspirujących kierunków podróży, które wyróżniają się położeniem, skalą czy historią. Wśród nich znajdziemy wyspiarskie państwa Oceanii, niewielkie kraje Karaibów oraz mało znane państwa Afryki. Warto też pamiętać, że „mała rozpoznawalność” może wynikać z różnych czynników – liczby turystów, wielkości populacji, izolacji geograficznej czy niewielkiej obecności w mediach. Poniżej przedstawiamy dziewięć krajów, które często pojawiają się w zestawieniach najmniej znanych państw świata. Kiribati – państwo rozproszone na środku Pacyfiku Kiribati to jedno z najbardziej odległych państw świata. Ten wyspiarski kraj leży na środkowym Pacyfiku i składa się z 33 wysp rozrzuconych na ogromnym obszarze oceanu. W rzeczywistości archipelag tworzą 32 atole koralowe oraz jedna wyspa – Banaba, która różni się geologicznie od pozostałych. Łączna powierzchnia lądów jest niewielka, ale wody terytorialne państwa należą do największych na świecie. Kiribati często pojawia się w dyskusjach o zmianach klimatycznych. Większość wysp wznosi się zaledwie kilka metrów nad poziomem morza, dlatego kraj jest szczególnie narażony na skutki podnoszenia się poziomu oceanów. Mimo izolacji państwo ma bogatą kulturę oceaniczną i tradycję żeglarską, a lokalna społeczność pielęgnuje silne więzi z oceanem i naturą. Nauru – mikropaństwo o powierzchni 21 km² Nauru to jedno z najbardziej niezwykłych państw na mapie świata. Wyspa położona jest na zachodnim Pacyfiku, a jej powierzchnia wynosi zaledwie około 21 kilometrów kwadratowych. Pod względem wielkości Nauru jest trzecim najmniejszym państwem świata, zaraz po Watykanie i Monako. Co ciekawe, kraj nie ma oficjalnej stolicy – funkcje administracyjne pełni dystrykt Yaren. Przez wiele lat gospodarka państwa opierała się na wydobyciu fosforytów, które powstały z nagromadzonych przez tysiące lat ptasich odchodów. Intensywna eksploatacja doprowadziła jednak do poważnych zmian krajobrazu i degradacji środowiska. Dziś Nauru jest jednym z najbardziej izolowanych krajów globu, a jego gospodarka w dużej mierze zależy od pomocy międzynarodowej i usług administracyjnych. Eswatini – afrykańskie królestwo o zmienionej nazwie Jeszcze kilka lat temu państwo to funkcjonowało pod nazwą Suazi lub Swaziland. W 2018 roku król Mswati III zdecydował jednak o oficjalnej zmianie nazwy kraju na Królestwo Eswatini. To niewielkie państwo położone jest w południowej Afryce i graniczy z Republiką Południowej Afryki oraz Mozambikiem. Eswatini należy do ostatnich monarchii absolutnych na świecie. Kraj znany jest z żywych tradycji kulturowych, barwnych ceremonii oraz silnego przywiązania do obrzędów plemiennych. Jednym z najbardziej znanych wydarzeń jest coroczna ceremonia Umhlanga, nazywana także Tańcem Trzcin. Choć Eswatini nie jest popularnym kierunkiem turystycznym, przyciąga podróżników zainteresowanych dziką przyrodą, parkami narodowymi i autentyczną kulturą Afryki. Timor Wschodni – młode państwo Azji Timor Wschodni, znany również jako Timor-Leste, to jedno z najmłodszych państw świata. Niepodległość uzyskał dopiero w 2002 roku, po długim okresie walki o suwerenność. Państwo zajmuje wschodnią część wyspy Timor oraz kilka mniejszych wysp w regionie Azji Południowo-Wschodniej. Geograficznie kraj leży pomiędzy Morzem Timor i Morzem Sawu, a nie – jak czasem błędnie się podaje – przy Morzu Południowochińskim. Timor Wschodni wyróżnia się mieszanką wpływów portugalskich i azjatyckich, co widać w języku, kuchni oraz architekturze. Oficjalnymi językami są portugalski i tetum. Choć gospodarka państwa nadal się rozwija, kraj posiada ogromny potencjał turystyczny dzięki dziewiczym rafom koralowym, górskim krajobrazom i tradycyjnej kulturze. Tonga – królestwo setek wysp Królestwo Tonga to archipelag położony w południowej części Oceanii. Państwo składa się z 176 wysp, z których około 53 są zamieszkane. Tonga jest jednym z niewielu krajów regionu, które zachowały ciągłość monarchii od czasów przedkolonialnych. Królestwo uniknęło także pełnej kolonizacji przez europejskie imperia. Wyspy słyną z białych plaż, turkusowych lagun i aktywności wulkanicznej. W wodach wokół Tonga można obserwować humbaki, które co roku przypływają tu na okres rozrodu. Mimo naturalnego piękna Tonga pozostaje stosunkowo mało znanym kierunkiem podróży, głównie ze względu na odległe położenie na Oceanie Spokojnym. Tuvalu – jedno z najmniejszych państw świata Tuvalu to mikropaństwo położone na Oceanie Spokojnym, które często bywa błędnie opisywane w rankingach geograficznych. Kraj składa się z 9 głównych wysp – sześciu atoli i trzech wysp rafowych. W obrębie tych atoli znajduje się jednak ponad 100 niewielkich wysepek i motu, co bywa mylone z liczbą wysp tworzących państwo. Tuvalu jest jednym z najmniej zaludnionych krajów świata i jednocześnie jednym z najbardziej zagrożonych przez podnoszący się poziom oceanów. Stolica państwa, Funafuti, znajduje się na największym atolu archipelagu. Życie mieszkańców koncentruje się wokół rybołówstwa, tradycyjnych wspólnot oraz gospodarki oceanicznej. Saint Kitts i Nevis – najmniejsze państwo obu Ameryk Saint Kitts i Nevis to niewielkie państwo karaibskie składające się z dwóch głównych wysp. Leży w archipelagu Małych Antyli na Morzu Karaibskim. Pod względem powierzchni i liczby ludności jest to najmniejsze państwo obu Ameryk. Mimo niewielkich rozmiarów kraj posiada bogatą historię kolonialną i kulturową. Wyspy słyną z zielonych wzgórz wulkanicznych, plantacji trzciny cukrowej i kolonialnej architektury. Turystyka stała się dziś jednym z najważniejszych filarów gospodarki. Państwo przyciąga także inwestorów dzięki programowi obywatelstwa przez inwestycję, który należy do najstarszych na świecie. Wyspy Świętego Tomasza i Książęca – tropikalne państwo w Zatoce Gwinejskiej São Tomé i Príncipe to niewielkie państwo wyspiarskie położone w Zatoce Gwinejskiej u wybrzeży Afryki. Archipelag był przez kilka stuleci portugalską kolonią, co widać w języku, kulturze i architekturze. Niepodległość kraj uzyskał w 1975 roku. Wyspy słyną z bujnych lasów tropikalnych, plantacji kakao oraz niezwykle bogatej bioróżnorodności. Dzięki temu często nazywane są „afrykańskimi Galapagos”. Mimo ogromnych walorów przyrodniczych państwo pozostaje jednym z najmniej odwiedzanych miejsc w regionie. Dżibuti – strategiczny kraj na Rogu Afryki Dżibuti leży w jednym z najbardziej strategicznych regionów świata – na Rogu Afryki, w pobliżu wejścia do Morza Czerwonego. Państwo graniczy z Etiopią, Somalią i Erytreą, a jego położenie sprawia, że przez terytorium kraju przebiegają ważne szlaki handlowe i morskie. Choć powierzchnia państwa jest stosunkowo niewielka, krajobraz Dżibuti jest niezwykle różnorodny. Można tu zobaczyć pustynie lawowe, słone jeziora i aktywne strefy tektoniczne. Jedną z największych atrakcji przyrodniczych jest jezioro Assal – jedno z najniżej położonych miejsc na Ziemi i jedno z najbardziej zasolonych jezior świata. Dlaczego niektóre państwa pozostają mało znane? Istnieje kilka powodów, dla których niektóre kraje rzadko pojawiają się w globalnej świadomości. Najczęściej decydują o tym: odległe położenie geograficzne, niewielka liczba mieszkańców, mały ruch turystyczny, ograniczona obecność w mediach międzynarodowych. Wiele z tych państw znajduje się na rozproszonych archipelagach Oceanii lub w mniej uczęszczanych regionach Afryki i Karaibów. Jednocześnie właśnie te miejsca często oferują autentyczne doświadczenia podróżnicze, nieskażone masową turystyką. Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Świat oczami psa wygląda inaczej, niż myślisz. To nie tylko kwestia kolorów
Jeszcze niedawno uważano, że psy widzą wyłącznie odcienie szarości. Dziś wiadomo, że rozróżniają kolory, ale tylko dwa. To jednak dopiero początek różnic, które całkowicie zmieniają ich obraz świata.
W tym artykule: Jak widzi pies Pole widzenia psa Jak pies widzi człowieka Czy pies dobrze widzi w nocy? Czy pies widzi kolory? Psy mają ogromny zakres pola widzenia, choć ostrość tego widzenia jest stosunkowo słaba. A chociaż są bardzo czułe na ruch i potrafią śledzić obiekty przemieszczające się bardzo szybko, to wyraz twarzy nawet najbardziej ukochanego człowieka nie budzi ich zainteresowania. Warto dowiedzieć się, jak widzi pies, by lepiej go zrozumieć. Tym bardziej, że psy widzą trochę inaczej niż np. koty. Jesteśmy tak bardzo zżyci z naszymi czworonożnymi pupilami, że czasami postrzegamy psy jako nasze przedłużenie. Taką nieco inną wersję człowieka. Jest to o tyle zrozumiałe, że psy towarzyszą ludziom od nawet 40 tysięcy lat. Sama relacja z nimi jest najlepszym dowodem na możliwość porozumienia międzygatunkowego. Gdy przyglądamy się wyrazowi pyska czworonoga, sądzimy, iż on również odczytuje emocje z naszej twarzy. Gdy towarzyszy nam podczas relaksu przy ulubionym filmie, wydaje nam się, że pies ogląda z nami. Gdy wreszcie przybiega do nas w półmroku, w mgnieniu oka odróżniając swojego człowieka od innych, uznajemy, że po prostu nas zobaczył. Ale sprawa nie jest aż tak prosta. Jak widzi pies Po pierwsze, psy widzą świat z zupełnie innej niż my perspektywy. My, ludzie, dzięki postawie wyprostowanej, dostrzegamy znacznie więcej obiektów na dalszym i bliższym planie. Ale nawet największe rasy psów nie dorównują wzrostem ludziom i mają głowę na wysokości maksymalnie 80–100 cm. Większość jest jednak znacznie niższa i ogląda otoczenie z dość przyziemnego poziomu. Psy płaczą z emocji, gdy widzą swojego opiekuna po dłuższej przerwie? Kontrowersyjne badanie Psy jako jedyne zwierzęta – poza ludźmi – potrafią płakać z emocji. Naukowcy z Japonii twierdzą, że udało się im się to wykazać w serii prostych eksperymentów. Jednak ich badanie zo... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/psy-placza-z-emocji-gdy-widza-swojego-opiekuna-po-dluzszej-przerwie-kontrowersyjne-badanie-fot-getty-images-a29f85b.jpeg" width="938" height="623" alt="Psy płaczą z emocji, gdy widzą swojego opiekuna po dłuższej przerwie? Kontrowersyjne badanie (fot. Getty Images)" title="Psy płaczą z emocji, gdy widzą swojego opiekuna po dłuższej przerwie? Kontrowersyjne badanie (fot. Getty Images)" /> Jeśli chcesz sprawdzić, co otacza twojego psa, usiądź obok niego tak, by mieć oczy na podobnej wysokości, co pies. Dostrzeżesz wszystkie psie zabawki ukryte pod kanapą. Za to nawet najpiękniejszy żyrandol nie zrobi na tobie żadnego wrażenia. Pole widzenia psa Jednak nawet, jeśli zejdziemy do poziomu widzenia psa, to nasze widzenie będzie mocno ograniczone. Pole widzenia człowieka wynosi 180 stopni. Ale ze względu na rozmieszczenie oczu psów, ich pole widzenia obejmuje nawet 240 stopni! To jeden z powodów, dla których nasi stróżujący pupile wcale nie muszą rozglądać się dokoła, by obserwować bardzo szeroki wycinek przestrzeni. Ci, którzy mają szczęście posiadać więcej niż jednego czworonoga, mogli zauważyć, że stróżując, psy kładą się w charakterystycznych konfiguracjach, odwrócone do siebie tyłem. Dzięki temu są w stanie nieustannie obserwować całe otoczenie nie ruszając się z miejsca. Właśnie szerokie pole psiego widzenia jest jednym z powodów, dla których nasi pupile często nie odwracają głowy, gdy do nich mówimy. One i bez tego nas widzą. Jak pies widzi człowieka Ale jak pies widzi człowieka? Zawsze bardziej widzi ruch niż nieruchomą postać. Psy są wyjątkowo wyczulone na ruch. Psy myśliwskie są w stanie bezbłędnie śledzić tor ruchu ustrzelonego zwierza – dlatego tak szybko odnajdują zdobycz. Dlatego chcąc rozpocząć interakcję z psem, musimy się poruszyć. Dla odmiany, jeśli nie chcemy konfrontacji z psem, lepiej jest stać bez ruchu. My rozpoznajemy ludzi przede wszystkich po twarzach. Po oczach, grymasie, wygięciu ust rozpoznajemy stany emocjonalne naszych pobratymców. Za to pies widzi to wszystko, odczytując ruchy naszego ciała. W końcu psy pochodzą od wilków. Te zaś wytworzyły cały skomplikowany układ ruchów, wręcz taniec, mający informować pozostałych członków stada o emocjach. Charakterystyczne „chodzenie bokiem” to wyraz niepokoju, niepewności związanej z dynamiką sytuacji. Kulenie ogona to strach. Z kolei położenie się na plecach i pokazanie brzucha – całkowite zaufanie. Psy rozumieją mowę jak człowiek. Te trzy nowe badania radykalnie zmieniają naszą wiedzę o czworonogach Najnowsze odkrycia dotyczące psów powoduje, że nieco inaczej możemy spojrzeć na naszych czworonogich przyjaciół i może trochę lepiej ich zrozumieć. Skoro psy tak pokazują emocje, to również w ten sposób je odczytują. Owszem, może się nam wydawać, że pocieszają nas, gdyż widzą łzy. Jednak robią to raczej dlatego, że płacząc przyjmujemy często pozycję skuloną, przelęknioną. A pies to świetnie odczytuje. Warując przy nas, mówi: nie bój się, obronię cię. Rzecz jasna do tego wszystkiego należy dodać znakomity węch psów. To on jest w stanie perfekcyjnie rozróżnić wysyłane przez zwierzęta sygnały chemiczne. A co z twarzą? Badania przeprowadzone w 2020 roku przez zespół węgierskich badaczy wykazały, że psy kompletnie nie są zainteresowane naszymi twarzami. Bardziej interesują je pyski innych psów niż twarze ludzi. W ogóle całe mnóstwo rzeczy interesuje je bardziej, niż ludzkie twarze. Od tej zasady jest jeden wyjątek. Uśmiech. Dla ludzi pokazanie zębów w uśmiechu jest oznaką przyjaźni. Dla psa, szczególnie takiego, który nas nie zna i jest w sytuacji stresogennej, jest to wyraz agresji. Czy pies dobrze widzi w nocy? Pewnie nie raz zastanawiałeś się, jak to jest, że pies bez wahania biega po zmroku po terenie usianym licznymi przeszkodami? To, co dla nas skończyłoby się przynajmniej skręceniem kostki, psom przychodzi lekko i naturalnie. Jest to związane z budową psiego oka. Psy mają sporej wielkości soczewkę oraz znaczną powierzchnię rogówki. Pozwala to psiemu oku skupiać dużo światła. Poza tym w oczach psa znajduje się dużo fotoreceptorów, które odpowiadają za widzenie przy słabym oświetleniu. Za siatkówką oczu naszych merdających pupili znajduje się tzw. błona odblaskowa. Dzięki niej psy wyłapują znacznie więcej fotonów niż człowiek. Psy widzą w nocy o wiele lepiej niż my. Jednak raczej dostrzegają kształty i kontury niż szczegóły. Bo choć są świetnymi obserwatorami, to ich ostrość widzenia pozostawia wiele do życzenia. Czy pies widzi kolory? Czy w takim razie psy widzą kolory, czy może nie jest im to do niczego potrzebne? Przez wiele lat uznawano, że psy widzą świat jak w starym kinie, czarno-biały. I faktycznie współczesne badania wykazały, że psie oczy mają stosunkowo niewiele receptorów odpowiedzialnych za widzenie barw. Jednak odróżniają kolory żółty i niebieski. Za to jaskrawy w naszym odczuciu czerwony, jawi im się jako czerń. Jeśli więc chcesz sprawić swojemu psu zabawkę, wybierz taką w niebieskim lub żółtym odcieniu. Naukowcy dowodzą, że psy rozumieją ludzi. Mają zdolności poznawcze podobne do niemowląt Psy bardzo często są nazywane najlepszymi przyjaciółmi człowieka. Właściciele twierdzą nawet, że ich pupile potrafią zrozumieć to, co się do nich mówi. Najnowsze badania dowodzą, że ... A czy psy oglądają filmy? Pewnie nie raz widzieliście jak psy przekręcały głowy, mruczały lub warczały patrząc na ekran. Niestety, nie reagowały w ten sposób na sam film, ponieważ po prostu go nie widzą. Dostrzegają raczej samo migotanie i właśnie ono, w połączeniu z dźwiękami dochodzącymi z odbiornika, może wywołać taką reakcję psa. Dlatego kolejnym razem, gdy pies położy się przy twoich nogach radośnie przeżywając wieczór z filmami, pomyśl, że robi to, bo bardzo cię kocha. A nie dlatego, że nie może doczekać się kolejnego odcinka ulubionego serialu. Jak wychować szczęśliwego, zdrowego i grzecznego pupila? Tego dowiesz się z przewodnika dla miłośników kotów i psów, który jest już dostępny w sprzedaży. Specjalny numer magazynu „National Geographic Polska” możesz nabyć bez wychodzenia z domu za pośrednictwem strony kultowy.pl:
Oscary mają niemal stuletnią historię. Nie brakuje w niej zaskoczeń i polskich sukcesów
Oscary od niemal stu lat przyciągają uwagę milionów widzów, oferując historię pełną zaskoczeń i rekordów. Wśród największych gwiazd kina nie brakuje Polaków, którzy swoimi sukcesami udowodnili siłę rodzimej kinematografii. Odkryj fascynujące fakty o nagrodach Akademii.
Spis treści: Kto wymyślił Oscary? Na czym stoi figurka Oscara? Kto ma najwięcej Oscarów w historii? Jaki film dostał najwięcej Oscarów? Gdzie odbywa się gala wręczenia Oscarów? Kto z Polaków otrzymał Oscara? Ciekawostki o Oscarach Oscary, czyli Nagrody Amerykańskiej Akademii Filmowej, to bezsprzecznie najbardziej prestiżowe wyróżnienie w branży filmowej. Przyznawane od 1929 roku, stały się synonimem najwyższej jakości w świecie kina. Co roku gala ich wręczenia przyciąga największe gwiazdy Hollywood oraz miliony widzów przed telewizorami. Zebraliśmy najważniejsze informacje o tych wyjątkowych statuetkach. Kto wymyślił Oscary? Pomysł na Oscary narodził się w 1927 roku, gdy Louis B. Mayer, współzałożyciel wytwórni MGM (Metro-Goldwyn-Mayer), postanowił stworzyć organizację mającą na celu usprawnienie przemysłu filmowego. Początkowo głównym zadaniem jej członków było rozstrzyganie narastających sporów między MGM a jej pracownikami. Jednak kierunek działania Akademii szybko uległ zmianie. Wkrótce po utworzeniu Akademii Filmowej, jej inicjatorzy spotkali się w znanej Crystal Ballroom w hotelu Biltmore w centrum Los Angeles, aby omówić wszelkie szczegóły związane z funkcjonowaniem organizacji. Ustalono wówczas, że kluczowe będzie wzmocnienie wizerunku i popularyzacja amerykańskiego przemysłu filmowego. Pierwszym przewodniczącym Akademii został aktor Douglas Fairbanks Sr. Aby zrealizować postawione cele, ustanowiono nagrody dla twórców i filmów wyróżniających się wyjątkowymi osiągnięciami. Miało to na celu podniesienie prestiżu branży. W kolejnym roku stworzono system głosowania, proces selekcji oraz nominacji. Tak narodziły się nagrody, które obecnie znamy jako Oscary. Pierwsza ceremonia wręczenia statuetek odbyła się 16 maja 1929 r. w hotelu Roosevelt w Los Angeles i trwała zaledwie 15 minut. Wyróżnienia przyznano w 12 kategoriach, podczas gdy obecnie ich liczba wynosi 23. Na czym stoi figurka Oscara? Gdy postanowiono przyznawać coroczne nagrody, organizatorzy skupili się na stworzeniu wyjątkowego trofeum. Jego projekt przygotował Cedric Gibbons – scenograf i ówczesny dyrektor artystyczny wytwórni MGM. Wykonaniem zajął się rzeźbiarz George Stanley. Dziś rozpoznawalna na całym świecie statuetka przedstawia rycerza trzymającego oburącz miecz. Figurka stoi na rolce filmu z pięcioma szprychami, które symbolizują główne zawody reprezentowane w Amerykańskiej Akademii Filmowej: aktorów, reżyserów, producentów, scenarzystów oraz techników filmowych. Trofeum wykonane jest z brązu, a pokrywa je 24-karatowe złoto. Mierzy około 34 cm i waży 3,85 kg. Kto ma najwięcej Oscarów w historii? Rekordzistą w historii Oscarów jest dobrze znany Walt Disney – twórca imperium animacji i ojciec Myszki Mickey. Zdobył on aż 26 statuetek (w tym cztery Oscary Honorowe) przy 59 nominacjach. Swój sukces zawdzięczał głównie animacjom oraz filmom krótkometrażowym, które zrewolucjonizowały świat kina. Bez wątpienia był postacią absolutnie wyjątkową zarówno w historii rozrywki, jak i biznesu. Jeżeli chodzi o kategorie aktorskie, to rekordzistką jest Katharine Hepburn, zdobywczyni aż czterech statuetek dla najlepszej aktorki. Wśród mężczyzn największą liczbą nagród mogą się pochwalić Daniel Day-Lewis (trzy statuetki za najlepszą rolę męską) oraz Jack Nicholson (dwa Oscary za rolę pierwszoplanową i jeden za drugoplanową). Najczęściej nominowaną aktorką pozostaje Meryl Streep. Gwiazda ma na koncie aż 21 nominacji. Spośród nich trzy przyniosły jej wygraną – dwie dla najlepszej aktorki pierwszoplanowej i jedna za rolę drugoplanową. Jaki film dostał najwięcej Oscarów? Trzy filmy mogą poszczycić się tytułem najbardziej uhonorowanych w historii Oscarów. Każdy z nich zdobył imponujące 11 statuetek. Są to: „Ben-Hur” – historyczna epopeja Williama Wylera, która zdominowała ceremonię w 1960 roku; „Titanic” – dramat Jamesa Camerona o zatonięciu słynnego statku; „Władca Pierścieni: Powrót Króla” – epicki finał trylogii Petera Jacksona. Choć wszystkie z wymienionych filmów otrzymały taką samą liczbę statuetek, to jedynie „Władca Pierścieni: Powrót Króla” triumfował we wszystkich kategoriach, w których był nominowany. „Ben-Hur” miał 12 nominacji, a „Titanic” – 14, co do dziś stanowi rekord. Wyrównały go jedynie „Wszystko o Ewie” i „La La Land” (obie produkcje nagrodzone zostały sześcioma Oscarami). Gdzie odbywa się gala wręczenia Oscarów? Gala wręczenia Oscarów od 2002 roku odbywa się w Dolby Theatre, wcześniej znanym jako Kodak Theatre. Obiekt mieści się przy słynnym Hollywood Boulevard i został zaprojektowany właśnie z myślą o organizacji prestiżowej ceremonii. Na przestrzeni lat gala była organizowana w aż dziewięciu różnych lokalizacjach. Początkowo była kameralnym wydarzeniem, w którym uczestniczyli wyłącznie członkowie Akademii. Jednak z czasem przekształciła się w spektakularne wydarzenie, odbywające się m.in. w Grauman's Chinese Theatre, Art Deco Pantages Theatre, a także poza Hollywood. Kto z Polaków otrzymał Oscara? Oscary to święto głównie amerykańskiego kina. Z roku na rok coraz więcej produkcji międzynarodowych również jest docenianych podczas wręczania nagród. Kilku polskich twórców również otrzymało złote statuetki. Poniżej prezentujemy listę laureatów Oscarów z naszego kraju: Maciek Szczerbowski – zdobył Oscara za krótkometrażową animację filmową „The Girl Who Cried Pearls", stworzoną razem z Chrisem Lavisem (2026); Andrzej Wajda – otrzymał honorowego Oscara w 2000 r. za całokształt twórczości; Roman Polański – zdobył Oscara za reżyserię filmu „Pianista” (2003); Janusz Kamiński – polski operator filmowy, laureat dwóch Oscarów za zdjęcia do „Listy Schindlera” (1994) oraz „Szeregowca Ryana” (1999); Paweł Pawlikowski – jego film „Ida” zdobył Oscara w kategorii Najlepszy film nieanglojęzyczny w 2015 roku; Zbigniew Rybczyński – jako pierwszy Polak zdobył Oscara za krótkometrażowy film animowany „Tango” w 1983 roku; Allan Starski i Ewa Braun – zostali nagrodzeni za scenografię do filmu „Lista Schindlera” (1994). Ciekawostki o Oscarach Choć na całym świecie mówi się „Oscar”, to jedynie potoczna nazwa. Oficjalnie statuetka nazywa się „Academy Award of Merit”. Skąd jednak wzięło się to określenie? Tak naprawdę nikt nie zna jednoznacznej odpowiedzi, ale istnieją dwie popularne anegdoty. Jedna z nich związana jest z Margaret Herrick – bibliotekarką Akademii, która podobno, widząc statuetkę, zauważyła jej podobieństwo do swojego wuja Oscara Pierce’a. Druga wersja pochodzi od aktorki i prezeski Akademii Betty Davis, która twierdziła, że nagroda przypomina jej męża Harmona Oscara Nelsona… pod prysznicem. Według tej opowieści to właśnie na jego cześć przydomek „Oscar” wszedł do użytku. Oto inne ciekawostki o Oscarach, które warto znać: W 1943 r. Greer Garson, po odebraniu nagrody, wygłosiła przemówienie trwające ponad sześć minut. Skłoniło to Akademię do wprowadzenia 45-sekundowego limitu czasowego dla każdego laureata. Każda statuetka jest unikalna. Oprócz nazwiska laureata ma także przypisany numer seryjny. Podczas II wojny światowej, z powodu niedoboru surowców, Oscary były wykonywane z gipsu. Po zakończeniu działań zbrojnych laureaci mogli wymienić swoje trofea na metalowe wersje. Dopiero w 1957 roku – podczas 29. ceremonii – wprowadzono kategorię dla najlepszego filmu nieanglojęzycznego. Wcześniej zagraniczne produkcje otrzymywały Nagrodę Specjalną. Dziś kategoria ta funkcjonuje pod nazwą „Najlepszy film międzynarodowy”. Kompozytor John Williams to prawdziwa legenda Oscarów. Na przestrzeni 7 dekad zdobył aż 59 nominacji, jednak statuetkę otrzymał „zaledwie” 5 razy. Zupełnie inny los spotkał Kevina O’Connella – mimo 20 nominacji, nigdy nie wygrał. Wśród największych przegranych znalazły się także „Punkt zwrotny” (1977) i „Kolor purpury” (1985) – oba filmy miały 11 nominacji, ale nie zdobyły ani jednej statuetki. Beatrice Straight udowodniła, że można idealnie wykorzystać swoje „pięć minut”. Jej rola w „Network” trwała dokładnie tyle, a mimo to zdobyła Oscara dla najlepszej aktorki drugoplanowej. Najmłodszą laureatką pozostaje Tatum O’Neal, która w wieku 10 lat otrzymała statuetkę za najlepszą rolę drugoplanową. Najstarszą zwyciężczynią była natomiast 81-letnia Jessica Tandy. Wyprodukowanie jednej statuetki kosztuje około 500 dolarów. W 1969 roku Katherine Hepburn („Lew w zimie”) i Barbra Streisand („Funny Girl”) otrzymały identyczną liczbę głosów w kategorii najlepszej aktorki. Akademia przyznała więc dwie nagrody. Oscary są bezcenne i to dosłownie. W 1950 roku wprowadzono zasadę, zgodnie z którą każdy laureat chcący sprzedać swoją statuetkę, musi najpierw zaoferować ją Akademii za symbolicznego dolara. Reguła ta nie działała wstecz, dlatego najdrożej sprzedanym Oscarem pozostaje statuetka dla filmu „Przeminęło z wiatrem”. Michael Jackson kupił ją w 1999 r. za rekordowe 1 542 000 dolarów. Tylko dziewięć kobiet w niemal stuletniej historii Oscarów było nominowanych w kategorii „Najlepszy reżyser”. Statuetką mogą poszczycić się: Kathryn Bigelow (The Hurt Locker), Chloé Zhao (Nomandland), Jane Campion (Psie pazury). W 2000 roku — zaledwie na 16 dni przed ceremonią — zaginęło 55 Oscarów. Amerykańska Akademia Filmowa natychmiast zamówiła nowe egzemplarze. Kilka dni później statuetki odnaleziono w koszu na śmieci koło supermarketu. Brakowało tylko trzech sztuk. W sprawie aresztowano dwóch mężczyzn, którzy trafili do więzienia na sześć miesięcy. Kilka lat po incydencie jeden z brakujących Oscarów odnaleziono u handlarza narkotykami w Miami. Pozostałe dwa do dziś nie zostały znalezione. Jedno z najsłynniejszych „selfie”, jakie kiedykolwiek udostępniono w sieci, pochodzi z gali rozdania Oscarów w 2014. Na grupowym zdjęciu widać największe gwiazdy Hollywood, m.in. Bradleya Coopera, Brada Pitta, Angelinę Jolie, Jennifer Lawrence, Meryl Streep oraz Jareda Leto. Post opublikowany na oficjalnym profilu Ellen DeGeneres na Twitterze zebrał do tej pory ponad 2 miliony polubień i jeszcze więcej, bo niemal 3 miliony udostępnień. Źródła: National Geographic Polska, oscars.org Nasz ekspert Filip Nowek Z wykształcenia dziennikarz, chociaż na co dzień zajmuje się komunikacją marketingową. Pasjonat podróżowania. Autor przewodników po europejskich krajach i ciekawostek o największych miastach świata. Prywatnie miłośnik tenisa i wypadów do kina.
Jest uważana za najgęściej zaludnioną wyspę świata. Nie ma tu nawet skrawka wolnej przestrzeni
Santa Cruz del Islote to niewielka wyspa, na której setki ludzi żyją na obszarze zaledwie 1,2 hektara. To miejsce bez dróg, bez wolnej przestrzeni i z codziennością, która z perspektywy mieszkańca kontynentu wydaje się wręcz niewiarygodna.
Oto miejsce, gdzie pojęcie przestrzeni osobistej praktycznie nie istnieje, a najbliżsi sąsiedzi to dosłownie wszyscy mieszkańcy. Santa Cruz del Islote, niewielka wysepka na Morzu Karaibskim u wybrzeży Kolumbii, to jedno z najbardziej niezwykłych miejsc na mapie świata. Ta sztuczna wyspa, będąca częścią archipelagu San Bernardo, ma powierzchnię zaledwie 1,2 hektara (około półtora boiska piłkarskiego), a mimo to stanowi dom dla setek ludzi. Narodziny z morskiej piany i... odpadków Choć oficjalne dane demograficzne są przedmiotem sporów i wahają się od około 500 do nawet 1200 osób, jedno jest pewne: zagęszczenie ludności jest tu kilkukrotnie wyższe niż w najbardziej zatłoczonych metropoliach świata, takich jak na przykład Hongkong. To tętniący życiem mikroświat bez dróg, parków i placów. Wszystko zaczęło się w latach 60. XIX wieku, kiedy rybacy z Cartageny i Tolú zaczęli wykorzystywać niewielką mieliznę jako miejsce odpoczynku podczas połowów i schronienie przed sztormami. W końcu osiedli na niej na stałe. Kluczowym powodem był fakt że…nie było tam komarów, bo brakowało także plaż i lasów namorzynowych. Aby powiększyć dostępną przestrzeń, pierwsi osadnicy mozolnie rozbudowywali wyspę, wykorzystując to, co dawało im morze: muszle, pnie drzew, piasek, koralowce, kamienie, a nawet śmieci. Nazwa wyspy, oznaczająca „Święty Krzyż”, pochodzi od cementowego krzyża, który pewnego dnia wyrzuciły na brzeg fale. Mieszkańcy ustawili go w samym centrum osady. Przez dekady wysepka stopniowo zmieniła się w gęsty labirynt domów, uliczek i przejść, w którym każdy centymetr kwadratowy jest wydarty oceanowi. Cztery ulice, zero samochodów i dziesięć osób w pokoju Życie na Santa Cruz del Islote toczy się w rytmie, którego nie zrozumie żaden mieszkaniec kontynentu. Na wyspie znajduje się około stu domów, szkoła, mała przychodnia i restauracja, która pełni jednocześnie funkcję portu. Nie ma tu ani jednego samochodu, motocykla czy nawet roweru – po prostu nie ma na nie miejsca, ani powodu by ich używać. Cała komunikacja odbywa się pieszo przez cztery wąskie uliczki lub za pomocą łodzi. Warunki mieszkaniowe są dość ekstremalne: w jednym pokoju często sypia nawet 10 osób, dzieląc ze sobą trzy łóżka, a ubrania i buty zajmują każdą wolną przestrzeń, bo brakuje miejsca na szafy. Budynki stoją tak blisko siebie, że czasami jedyne przejście na drugą stronę wyspy wiedzie przez dom sąsiada. Mimo to społeczność wysepki jest niezwykle zżyta – może trochę dlatego, że wszyscy są ze sobą spokrewnieni. Mieszkańcy wywodzą się z około 45 rodzin, nikt nie zamyka drzwi na klucz, a przestępczość praktycznie nie istnieje. Codzienne wyzwania w „zatłoczonym raju” Mieszkanie na tak małym skrawku lądu to wyzwanie logistyczne. Wyspa nie ma kanalizacji ani bieżącej wody. Woda pitna jest dostarczana co kilka tygodni przez statki kolumbijskiej marynarki wojennej lub zbierana podczas opadów deszczu do dużego zbiornika. Prąd generowany jest głównie przez panele słoneczne, ale wystarcza go tylko na kilka godzin dziennie, co sprawia, że wieczory mieszkańcy spędzają przy świecach lub latarkach. Najbardziej uderzającym faktem jest jednak brak miejsca na... śmierć. Na Santa Cruz del Islote nie ma cmentarza, ponieważ nie ma ani skrawka wolnej ziemi. Gdy ktoś umiera, jego ciało po uroczystym pożegnaniu na głównym placu jest przewożone łodzią na sąsiednie wyspy lub na stały ląd. Choć wyspie zagraża podnoszący się poziom oceanów (leży zaledwie 2 metry nad poziomem morza), jej mieszkańcy deklarują, że nie zamieniliby swojego ciasnego domu na żadne inne miejsce na świecie. Czy to naprawdę najbardziej zatłoczona wyspa świata? Choć Santa Cruz del Islote jest często określana jako najgęściej zaludniona wyspa świata, statystyki pokazują nieco inny obraz. Istnieją wyspy o znacznie większym zagęszczeniu na kilometr kwadratowy, np. haitańskie Caye Sable (ponad 156 000 osób na km²) czy Îlet-à-Brouée (125 000 osób na km²), a także indonezyjska wyspa Terong czy stolica Malediwów Malé. Wiele z tych rekordów dotyczy jednak wysepek o powierzchni ułamka kilometra kwadratowego, gdzie błąd w szacowaniu populacji o nawet kilkanaście osób drastycznie zmienia wynik. Santa Cruz del Islote wyróznia jej architektura – wyspa jest całkowicie zabudowana, bez ani jednego skrawka wolnej, zielonej przestrzeni czy niezagospodarowanego terenu. Nawet największy plac publiczny ma tu wielkość zaledwie połowy kortu tenisowego, a dzieci, aby pograć w piłkę nożną, muszą udawać się łodziami na sąsiednie wyspy. To miejsce całkowicie wypełnione zabudową – i życiem. Źródło: National Geographic Traveler Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Ryba z „ludzkimi” zębami istnieje naprawdę. Bez problemu potrafi przegryźć żyłkę, a nawet... ugryźć wędkarza
Oceaniczne głębiny kryją stworzenia rodem z filmów grozy. Jednym z nich jest sargus owczak – ryba o uzębieniu do złudzenia przypominającym ludzkie. Spotkanie z nią może zakończyć się bolesną raną.
W tym artykule: Czym jest sargus owczak? Jak wygląda ryba z zębami jak ludzkie? Czym żywi się ryba z „ludzkimi” zębami? Sargus owczak to trudna zdobycz Inne ryby z zębami jak ludzkie Hasło „ryba z zębami” wielu osobom przywodzi na myśl gatunki drapieżne, które można złowić w polskich wodach. Ich królem jest sum europejski – największa (bo osiągająca do trzech metrów długości) i najbardziej żarłoczna ryba słodkowodna, którą można złapać na haczyk w naszym kraju. Otwór gębowy tego kolosa jest silnie uzębiony, ale niemałe wrażenie robią także zęby znacznie pospolitszego szczupaka, a nawet mniejszego okonia. Jednak to nie te wodne drapieżniki zdumiewają najbardziej. Trzeba bowiem wspomnieć, że w oceanicznej toni kryją się gatunki, które wyglądają jak stwory z horroru. Do takich zalicza się choćby żabnica, jednak nawet ten potwór nie prezentuje się tak niezwykle, jak żyjący na znacznie płytszych wodach ryba z „ludzkimi” zębami. Czym jest sargus owczak? Ryba, o której mowa, to Archosargus probatocephalus, czyli sargus owczak lub sparus owczarz. Pod tą nazwą kryje się gatunek ryby morskiej z rodziny prażmowatych, zaliczanej do rzędu okoniokształtnych. Najbrzydsze ryby świata mają wyjątkową strategię rozmnażania. Samiec dosłownie wszczepia się w samicę Te zwierzęta świetnie przystosowały się do życia w bardzo trudnym środowisku: zimnych i ciemnych głębinach morskich. Udało im się to dzięki unikatowemu sposobowi rozrodu. Tak jak u wielu innych ryb prażmowatych, u sargusa owczaka stwierdza się hermafrodytyzm. Młode osobniki z tego gatunku mają żeńskie i męskie gruczoły, a u dorosłych ryb nierzadko dochodzi do zmiany płci. Gdzie żyje ryba z zębami jak ludzkie? Sargus owczak żyje w zachodniej części Oceanu Atlantyckiego, w cieplejszych wodach przybrzeżnych. Najwięcej osobników z tego gatunku występuje na wschodnim wybrzeżu Stanów Zjednoczonych i w Zatoce Meksykańskiej, ale nie tylko. Należy bowiem wspomnieć, że sargusa owczaka można spotkać także u wybrzeży Ameryki Południowej. Jak wygląda ryba z zębami jak ludzkie? Tak jak pozostali przedstawiciele rzędu okoniokształtnych, sargus owczak ma silnie bocznie spłaszczone ciało i długą dwuczęściową płetwę grzbietową. Charakteryzuje się brązowoszarym ubarwieniem. Na bokach ciała wyraźnie odznaczają się szerokie, ciemne pasy, usytuowane pionowo. Sargus owczak osiąga do 92 cm długości, do 60 cm wysokości i do 9 kg masy ciała. Tak duże okazy są jednak rzadko wyławiane. Najczęściej wędkarze wyciągają na haczyku ryby osiągające do 2000 gramów. Swoją „owczą” nazwę (w USA sargus owczak jest znany jako sheepshead fish) Archosargus probatocephalus zawdzięcza pyskowi, który rzeczywiście przypomina nieco pysk owcy. Najbardziej zaskakujące jest jednak to, co ryba skrywa w otworze gębowym. Czym żywi się ryba z „ludzkimi” zębami? Archosargus probatocephalus gustuje w skorupiakach i mięczakach. Jadłospis ryby składa się przede wszystkim z ostryg i innych małży. W jej menu pojawiają się także kraby. Taka specjalizacja pokarmowa sprawiła, że w toku ewolucji ryba wykształciła zęby, które do złudzenia przypominają ludzkie siekacze i trzonowce. Służą one do miażdżenia pancerzy ofiar ryby i ich fragmentowania. Sargus owczak to trudna zdobycz Nie jest łatwo złapać tę rybę na haczyk, bo sargus owczak z łatwością przegryza żyłkę. Wędkarz, który złowi rybę z zębami jak ludzkie może mówić o sporym szczęściu, ale euforia nie powinna wziąć góry nad ostrożnością. Podczas odhaczania, Archosargus probatocephalus może boleśnie ugryźć rozkojarzonego wędkarza. Inne ryby z zębami jak ludzkie Sargus owczak nie jest jedynym przedstawicielem słonowodnej fauny, który wykształcił zęby przypominające ludzkie. Takie uzębienie jest też atrybutem niektórych gatunków zaliczanych do rodziny rogatnicowatych. Ryby głębinowe to najdziwniejsze stworzenia, jakie istnieją na Ziemi. Ich wygląd budzi przerażenie Morskie potwory występują w wielu mitach i legendach. Jednak niekoniecznie trzeba ich szukać na kartkach książek. Głęboko pod powierzchnią wody żyją ryby głębinowe. To stworzenia, któr... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/ryby-glebinowe-to-najdziwniejsze-stworzenia-jakie-istnieja-na-ziemi-ich-wyglad-budzi-przerazenie-fot-deagostini-getty-images-2916fd6.jpg" width="921" height="700" alt="Ryby głębinowe to najdziwniejsze stworzenia, jakie istnieją na Ziemi. Ich wygląd budzi przerażenie (fot. DeAgostini/Getty Images)" title="Ryby głębinowe to najdziwniejsze stworzenia, jakie istnieją na Ziemi. Ich wygląd budzi przerażenie (fot. DeAgostini/Getty Images)" /> Te charakterystyczne ryby żyją w wodach Oceanu Indyjskiego, Oceanu Spokojnego i Morza Południowochińskiego. To gatunki drapieżne, polujące na bezkręgowce (czasami wzbogacają jadłospis o glony). W czasie opieki nad młodymi stają się agresywne i zaciekle bronią swojego terytorium. Zdarzały się przypadki ataków na nurków. Większe osobniki swoimi „ludzkimi” zębami mogą łatwo przegryźć skafander i pozostawić na skórze bolesne rany. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Czemu koty zawsze lądują na cztery łapy? W powietrzu wykonują skomplikowane akrobacje, które umykają ludzkiemu oku
Koty słyną z umiejętności lądowania na czterech łapach i zdaje się, że upadek na grzbiet jest dla nich niemożliwy. To jednak żadna kocia „magia”, a doskonale zaprogramowany odruch, ewolucyjnie rozwinięta anatomia „drapieżcy” i sprawny zmysł równowagi. Nie zawsze im się jednak udaje.
Wyjątkowo elastyczny odcinek kręgosłupa pozwala spadającym kotom obracać przednią i tylną połowę ciała kolejno, tak aby bezpiecznie wylądować. Jest on w stanie skręcić się bardziej niż przypuszczaliśmy, a każdy upadek z wysokości włącza zakodowany od wieków w genach „odruch wyprostny”. Domowe drapieżniki ciągle są w stanie nas zaskoczyć. Po co kotom umiejętność lądowania na cztery łapy? Koty przez tysiące lat były doskonałymi łowcami wiodącymi prym na bardzo zróżnicowanym terenie – nadal nimi są, chociaż trochę „zasiedziały się” na naszych kanapach. Wspinały się na drzewa, skakały po gałęziach, eksplorowały skaliste tereny. Przy tym trybie życia ryzyko potencjalnego wypadku było dosyć duże, a każdy upadek skutkować mógł ograniczonymi możliwościami polowania. To zaś powodowało śmierć. Dzisiejsze koty nie muszą już skakać po drzewach. „Dar” odziedziczony po przodkach pozwala im jednak swobodnie poruszać się po wysokich meblach, parapetach czy płotach, a w razie potknięcia czy nieuwagi – ograniczyć skutki upadku. Wyjątkowa anatomia kota Rola elastycznego kręgosłupa i budowy ciała kota Koci kręgosłup jest wyjątkowo giętki, szczególnie w odcinku piersiowym, który według badań Uniwersytetu Yamaguchi ma 3 razy większą ruchomość niż odcinek lędźwiowy. Pozwala to na niezależne obracanie przedniej i tylnej części ciała. Brak obojczyków i smukłe kończyny sprzyjają akrobatycznym ruchom. Znaczenie błędnika i zmysłu równowagi W kocim uchu wewnętrznym – tak samo jak w ludzkim – znajduje się błędnik, który odpowiada za orientację w przestrzeni. Jego błyskawiczna reakcja oraz współpraca czujnego wzroku i receptorów czucia głębokiego umożliwia szybkie uruchomienie odruchu wyprostnego i właściwe ustawienie ciała podczas spadania. Niestety, tak jak i ludzie, koty także mają chorobę lokomocyjną. Rozwój odruchu wyprostnego u kociąt Koty nabywają niezwykłej umiejętności „lądowania na cztery łapy” już około 3. tygodnia życia. Pełną sprawność osiągają w 7. tygodniu. Jak koty obracają się w powietrzu? Naukowcy opisują dwa główne modele: bend-and-twist (gięcie i skręt) oraz tuck-and-turn (przyciągnięcie i obrót). Kot wygina ciało i skręca przód oraz tył w przeciwnych kierunkach lub najpierw rotuje przednią, a potem tylną część ciała. Filmy z eksperymentów pokazują, że przednie łapy zawsze lądują chwilę przed tylnymi. Czy ogon ma znaczenie? Co ciekawe, koty bez ogona również potrafią skutecznie lądować – nie jest on niezbędny do uruchomienia odruchu wyprostnego. Czy kot zawsze ląduje na cztery łapy? To popularny mit Niestety, wysokość nie zawsze pozwala na wykonanie pełnego manewru. Kocie zdolności i tak są imponujące – są w stanie wykonać swój trik spadając nawet z niecałego metra. Nie oznacza to oczywiście, że kot może beztrosko spadać z dowolnej wysokości. Jego „manewr” nie zabezpiecza całkowicie przed upadkiem, a jedynie minimalizuje szkody. Wiek, otyłość czy choroby kota dodatkowo zmniejszają sprawność jego odruchu wyprostnego. Gruby kot spada „na plecy”. Umiejętność lądowania na cztery łapy to efekt ewolucyjnej selekcji, która pozwoliła kotom przeżyć tam, gdzie inni traciliby równowagę. To biologiczna „poduszka powietrzna”, którą zawdzięczają skomplikowanej budowie kręgosłupa. Źródła: The Anatomical Records, koty.pl Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Ptaki są jeszcze bardziej niezwykłe, niż myślisz. Te ciekawostki zaskoczą nawet naukowców
„Biologia ptaków” to obszerne i przystępne kompendium dla naukowców i miłośników ptaków. Łączy wiedzę przyrodniczą z historią odkryć, ochrony gatunków i fascynujących zachowań. Książka pokazuje, jak badania naukowe i działania ochronne kształtowały nasze rozumienie życia ptaków.
Spis treści: Pochodzenie ptaków Nazewnictwo i systematyka Oologia i jej nieoczywiste znaczenie Biologia rozrodu ptaków Fizjologia i długowieczność ptaków Historia ochrony ptaków Autorzy „Biologii ptaków” prowadzą czytelnika od pochodzenia ptaków, przez systematykę i nazewnictwo, aż po strategie lęgowe, fizjologię i długowieczność. Przykłady z życia codziennego, takie jak skomplikowane konstrukcje gniazd, zdolności pamięciowe niektórych gatunków czy rekordy długości życia sprawiają, że książka jest atrakcyjna zarówno dla naukowców, jak i miłośników ptaków. Dodatkowo ukazanie historii ochrony ptaków i wpływu człowieka na populacje gatunków podkreśla, jak współczesna ekologia i prawo ochronne opierają się na dekadach badań i doświadczeń. Pochodzenie i szacowanie populacji ptaków W rozdziale poświęconym pochodzeniu ptaków autorzy podejmują jeden z najważniejszych i najbardziej dyskutowanych tematów w ornitologii – ich ewolucję. Przedstawia współczesny konsensus naukowy, zgodnie z którym ptaki są potomkami dinozaurów, grupy gadów dominujących na Ziemi aż do masowego wymarcia pod koniec epoki kredowej. Przywołane zostaje historyczne znaczenie odkrycia skamieniałości Archaeopteryx, którego ewolucyjny charakter podkreślał już w XIX wieku Thomas Huxley. Autor pokazuje, jak współczesne badania kopalne i analizy DNA pozwoliły lepiej zrozumieć moment powstania oraz różnicowania się ptaków. Po omówieniu ewolucyjnych korzeni ptaków autor zwraca uwagę na skalę ich współczesnej różnorodności oraz problemy związane z jej badaniem. Zgodnie z najpowszechniej akceptowanymi klasyfikacjami obecnie wyróżnia się nieco ponad 10 tys. gatunków ptaków, które wywodzą się od wspólnego przodka żyjącego ok. 130 milionów lat temu. Jednak sama liczba gatunków to tylko część obrazu – znacznie trudniejsze okazuje się określenie, ile osobników żyje obecnie na Ziemi oraz w jakiej kondycji znajdują się ich populacje. Autorzy stawiają pytanie, w jaki sposób naukowcy są w stanie ocenić liczebność ptaków w poszczególnych regionach świata. Choć istnieją pasjonaci, tacy jak Peter Kaestner, którzy zaobserwowali w naturze 10 tys. gatunków, nikt nie jest w stanie policzyć wszystkich osobników – a ich globalną liczbę szacuje się na ok. 100 miliardów. W odpowiedzi na te trudności rozwinięto znormalizowane metody monitoringu. W wielu odległych obszarach konieczne są szczegółowe inwentaryzacje terenowe, pozwalające ustalić, jakie gatunki tam występują i jaka jest ich liczebność. Jedną z najczęściej stosowanych technik jest metoda punktowa, polegająca na rejestrowaniu wszystkich osobników widzianych lub słyszanych z określonego miejsca obserwacji. Dzięki takim procedurom możliwe jest śledzenie zmian w populacjach i ocena, które gatunki wymagają szczególnej ochrony, a w słabiej zbadanych regionach – również identyfikowanie gatunków dotąd nieopisanych. Nazewnictwo i systematyka Po zrozumieniu, skąd wywodzą się ptaki i jakie mają wspólne korzenie, autorzy zwracają uwagę na to, jak naukowcy klasyfikują i monitorują współczesne gatunki. Systematyka ptaków od XVIII w. opiera się na zasadzie binominalnej (podwójne nazewnictwo gatunków), wprowadzonej przez Karola Linneusza. Każdy gatunek otrzymuje nazwę składającą się z dwóch części: pierwszy człon wskazuje rodzaj, drugi – gatunek. Pozwala to naukowcom na jednoznaczną identyfikację ptaków na całym świecie. Przykładem jest wróbel domowy (Passer domesticus), który należy do rodzaju Passer, obejmującego ponad 20 gatunków wróbli Starego Świata. System ten działa także w XXI wieku. Krawczyk jasnolicy (Orthotomus chaktomuk) – gatunek ptaka o rudocynamonowej czapeczce – został odkryty przypadkowo w 2009 roku podczas badań nad ptasią grypą na równinie zalewowej rzeki Mekong w Azji. Nazwa naukowa powiązana jest z lokalnym językiem i regionem, a sam proces opisania gatunku trwał kilka lat, zanim ukazał się w literaturze naukowej. Takie przypadki pokazują, że nadawanie nazw nie jest jedynie formalnością, lecz procesem wymagającym badań terenowych, staranności i uwzględnienia aspektów kulturowych. Choć dawniej nowe gatunki nazywano często na cześć odkrywcy lub sponsora wyprawy, współcześnie naukowcy stosują inne kryteria. Najczęściej uwzględnia się: region występowania i lokalny język – np. nazwa gatunkowa krawczyka jasnolicego (chaktomuk) pochodzi od terminu z języka khmerskiego, oznaczającego region w pobliżu miasta Phnom Penh w Kambodży, gdzie ptak został odkryty; charakterystyczne cechy gatunku – kolor piór, sylwetka, zachowanie; nazwiska naukowców – niektóre gatunki otrzymują czasami nazwy honorujące naukowców za ich wkład w badania. Nowe gatunki nie mogą być opisane dowolnie – cały proces reguluje Międzynarodowa Komisja Nomenklatury Zoologicznej (ICZN), która zapewnia spójność, stabilność i jednoznaczność nazw na całym świecie. Dzięki temu każdy ptak, nawet odkryty niedawno, ma nazwę rozpoznawalną globalnie i akceptowaną przez społeczność naukową. Autorzy książki w przystępny sposób pokazują również, że nazewnictwo ptaków łączy wiedzę naukową z lokalnymi tradycjami i kontekstem kulturowym, co sprawia, że rozdział jest interesujący także dla czytelników niebędących specjalistami. Oologia i jej nieoczywiste znaczenie Jednym z ciekawszych wątków poruszonych w książce „Biologia ptaków” jest oologia – nauka o jajach ptaków. Autorzy podkreślają, że w XIX i na początku XX wieku zbieranie jaj było niezwykle popularnym hobby. Tysiące prywatnych kolekcji powstawało w Europie i Ameryce, a kompletowanie zniesień jaj traktowano jako formę naukowej pasji. Dziś takie praktyki są w większości krajów nielegalne. Zmiana podejścia do ochrony przyrody sprawiła, że zbieranie jaj zostało zastąpione obserwacją i fotografią ptaków. Autorzy trafnie pokazują, jak bardzo ewoluowało nasze myślenie o relacji człowieka z naturą – od eksploatacji do ochrony. Szczególnie interesujący jest fragment dotyczący muzealnych kolekcji jaj. Choć współcześnie uznalibyśmy ich pozyskiwanie za szkodliwe, zgromadzone zbiory okazały się bezcenne dla nauki. To właśnie dzięki nim po raz pierwszy udokumentowano zmniejszenie grubości skorup jaj u sokoła wędrownego (Falco peregrinus) w Wielkiej Brytanii, co powiązano z działaniem pestycydu DDT. Badania te stały się jednym z kluczowych momentów w historii nowoczesnej ochrony przyrody i przyczyniły się do ograniczenia stosowania tego środka na całym globie. Rozdział o oologii ukazuje paradoks historii nauki: praktyki, które dziś uznalibyśmy za szkodliwe, dostarczyły materiału badawczego kluczowego dla wykazania globalnego wpływu pestycydów na ptaki drapieżne. Autorzy wykorzystują ten przykład, by podkreślić znaczenie długoterminowych zbiorów i badań w rozumieniu procesów zachodzących w przyrodzie. Biologia rozrodu ptaków Rozdział poświęcony biologii rozrodu pokazuje, jak silnie strategie lęgowe ptaków są uzależnione od warunków środowiskowych. Autorzy książki wyjaśniają, że większość gatunków rozmnaża się w określonym sezonie, dostosowanym do dostępności pokarmu i sprzyjających warunków klimatycznych. W regionach umiarkowanych oznacza to wiosnę – okres obfitości owadów, rozwijającej się roślinności i rosnących temperatur. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/globalne-ocieplenie-a-pingwiny-czy-pingwiny-cesarskie-moga-wyginac-photograph-by-stefan-christmann-660994c.jpeg" width="1252" height="704" alt="Globalne ocieplenie a pingwiny: czy pingwiny cesarskie mogą wyginąć? (Photograph by Stefan Christmann)" title="Globalne ocieplenie a pingwiny: czy pingwiny cesarskie mogą wyginąć? (Photograph by Stefan Christmann)" /> Szczególnie sugestywnym przykładem tej zależności jest strategia lęgowa pingwina cesarskiego (Aptenodytes forsteri). Samce tego gatunku, pozostające zimą na Antarktydzie, przez ponad sto dni wysiadują pojedyncze jajo, chroniąc je na stopach pod fałdem skóry i piór. W ekstremalnych warunkach mrozu i silnych wiatrów ich wytrwałość staje się warunkiem przetrwania potomstwa, które wykluwa się wraz z nadejściem wiosennego światła. Równie interesująco przedstawiona została kwestia budowy gniazd. Choć podstawową funkcją jest ochrona jaj oraz utrzymanie odpowiedniej temperatury podczas wysiadywania, autorzy zwracają uwagę, że mogą one pełnić także inne role – od miejsca noclegu, po sygnał atrakcyjności w okresie godowym. Różnorodność form, od prostych zagłębień w ziemi po bardziej złożone konstrukcje, dobrze ukazuje, jak wielofunkcyjne i zróżnicowane są strategie lęgowe ptaków. Fizjologia i długowieczność ptaków Rozdział poświęcony fizjologii ptaków w przystępny sposób pokazuje, jak złożone mechanizmy organizmu pozwalają ptakom przetrwać w różnych warunkach środowiskowych. Autorzy wyjaśniają funkcjonowanie układów sercowo-naczyniowego, nerwowego i rozrodczego oraz podkreślają rolę wody i odpowiedniego odżywienia w utrzymaniu homeostazy (stałych warunków wewnętrznych organizmu). Dzięki takiemu podejściu czytelnik zyskuje jasny obraz biologicznych podstaw życia ptaków. Szczególnie interesujący jest fragment dotyczący mózgu ptaków. Autorzy obalają stereotyp „ptasiego móżdżku”, przywołując badania nad gatunkami takimi jak sikora jasnoskrzydła (Poecile atricapillus) czy orzechówka popielata (Nucifraga columbiana). Ich rozwinięty hipokamp umożliwia zapamiętywanie miejsc ukrycia zapasów nawet przez wiele miesięcy. Mechanizmy fizjologiczne, które umożliwiają ptakom sprawne funkcjonowanie w codziennym życiu, mają również związek z ich długowiecznością. Autorzy podają konkretne przykłady gatunków oraz analizują czynniki ekologiczne i behawioralne, które wyjaśniają międzygatunkową zmienność długości życia. Przykładowo określenie wieku dzikiego ptaka bywa trudne, a większość danych pochodzi z badań osobników zaobrączkowanych lub żyjących w niewoli. Szczególnie długowieczne gatunki to flamingi, papugi, petrele i burzyki (ponad 30 lat życia), a niektóre albatrosy przekraczają 50 lat. Wśród ptaków wróblowych wrony i sroki żyją ponad 17 lat, podczas gdy muchołówki i lasówki osiągają krótszą maksymalną długość życia. Historia ochrony ptaków Historia ochrony ptaków pokazuje, jak tragedie związane z nadmierną eksploatacją gatunków, od gołębia wędrownego po czaple z XIX w., kształtowały pierwsze regulacje prawne. Autorzy przywołują przykłady historycznych ustaw m.in. w Ameryce Północnej, Wielkiej Brytanii, Nowej Zelandii i Polsce, pokazując stopniowe uświadamianie potrzeby ochrony ptaków. Przedstawione wydarzenia ukazują, że rozwój świadomości ekologicznej i legislacji był reakcją na realne zagrożenia dla populacji ptaków, a nie jedynie teoretycznym konceptem. Ten rozdział, podobnie jak cała książka, łączy bogactwo faktów historycznych z przystępnym komentarzem naukowym. Pozwala to czytelnikowi nie tylko zrozumieć biologiczne aspekty życia ptaków, lecz także docenić, jak społeczne i prawne działania wpłynęły na ich ochronę. Dzięki temu „Biologia ptaków” staje się nie tylko kompendium wiedzy przyrodniczej, lecz także inspirującym przewodnikiem dla czytelników, którzy chcą zrozumieć, docenić i chronić świat skrzydlatych mieszkańców naszej planety. Źródło: „Biologia ptaków. Podręcznik ornitologa”, PWN 2025
To miasto ma więcej historii pod ziemią niż nad nią. Sekrety Paryża liczą setki kilometrów
Ciekawostki o Paryżu potrafią zaskoczyć nawet osoby, które odwiedzały to miasto wielokrotnie. Stolica Francji kojarzy się z romantyzmem, Wieżą Eiffla i Luwrem, ale jej historia kryje znacznie więcej – od narodzin kina, przez tajemnicze katakumby, aż po psychologiczne zjawisko nazwane „syndromem paryskim”. Sprawdź, co jest faktem, co mitem i jakie sekrety skrywa jedno z najczęściej odwiedzanych miast świata.
Spis treści: Paryż – kolebka kina i światowej kinematografii Czy w Paryżu można filmować za darmo? Mona Lisa – najczęściej oglądane dzieło w Luwrze Ponad 170 muzeów w jednym mieście Luwr i jego nietypowe godziny otwarcia Le Procope – najstarsza kawiarnia w Paryżu Wieża Eiffla miała zniknąć po 20 latach Fotografowanie Wieży Eiffla nocą – co warto wiedzieć? Paryskie katakumby – podziemne miasto z kości Syndrom paryski – gdy rzeczywistość zderza się z wyobrażeniem Haussmann i przebudowa Paryża Dlaczego Paryż nazywany jest Miastem Świateł? Paryż to miasto o ponad dwutysięcznej historii, którego współczesny wizerunek w dużej mierze ukształtował XIX wiek i przebudowa pod kierunkiem barona Haussmann. Szerokie bulwary, eleganckie kamienice i monumentalne place nie są przypadkiem – powstały w wyniku jednej z największych urbanistycznych transformacji Europy. To właśnie ta mieszanka historii, kultury i nowoczesności sprawia, że ciekawostki o Paryżu nie kończą się na kilku znanych atrakcjach. Paryż – kolebka kina i światowej kinematografii Mało kto wie, że to właśnie tutaj odbył się pierwszy publiczny pokaz filmowy. 28 grudnia 1895 roku bracia Lumière zaprezentowali swoje krótkie filmy w salonie Grand Café przy Boulevard des Capucines. Wydarzenie to uznaje się za symboliczne narodziny kina. Pokaz obejmował kilkadziesiąt sekundowych filmów dokumentujących codzienne życie – wyjazd pociągu ze stacji czy robotników opuszczających fabrykę. Widzowie byli tak poruszeni realizmem obrazu, że – według przekazów – cofali się w obawie przed nadjeżdżającą lokomotywą. Dziś Paryż pozostaje jednym z najważniejszych ośrodków filmowych w Europie. W mieście działa La Cinémathèque Française, jedno z najważniejszych archiwów filmowych na świecie. Czy w Paryżu można filmować za darmo? Często powtarza się informacja, że w Paryżu można kręcić filmy bez opłat, o ile nie odbywa się to w muzeum, ogrodzie czy na basenie. To jednak uproszczenie. W praktyce realizacja zdjęć filmowych w przestrzeni publicznej wymaga odpowiednich zgód administracyjnych, a opłaty zależą od: liczby osób w ekipie, wykorzystanego sprzętu, zajmowanej przestrzeni, czasu trwania nagrań. Paryż jest jednak miastem przyjaznym filmowcom – rocznie realizuje się tu setki produkcji, od reklam po filmy fabularne. Mona Lisa – najczęściej oglądane dzieło w Luwrze Jedna z najpopularniejszych ciekawostek o Paryżu dotyczy Mony Lisy. To bez wątpienia jedno z najbardziej rozpoznawalnych dzieł sztuki na świecie i główna atrakcja Luwru. Wbrew powtarzanym opiniom, w muzeum prezentowany jest oryginał obrazu Leonarda da Vinci, a nie kopia. Dzieło chronione jest specjalnym szkłem kuloodpornym i systemem zabezpieczeń, a jego wartość ubezpieczeniowa jest praktycznie niemożliwa do oszacowania. Co roku Luwr odwiedza kilka milionów turystów, a większość z nich kieruje swoje kroki właśnie do sali z Giocondą. Ponad 170 muzeów w jednym mieście Paryż może pochwalić się imponującą liczbą placówek kulturalnych – w mieście działa ponad 170 muzeów. Oprócz Luwru warto wymienić: Musée d’Orsay – słynące z impresjonistów, Centre Pompidou – sztuka nowoczesna, Musée Rodin, Musée de l’Orangerie, Musée Carnavalet – poświęcone historii miasta. Co ciekawe, wiele muzeów oferuje bezpłatny wstęp w pierwszą niedzielę miesiąca, a osoby poniżej 26. roku życia z krajów Unii Europejskiej często zwiedzają za darmo. Luwr i jego nietypowe godziny otwarcia Wiele muzeów europejskich jest zamkniętych w poniedziałki, jednak Luwr jest zamknięty we wtorki. To istotna informacja dla turystów planujących wizytę. Luwr ma już ponad 230 lat i jest jednym z największych muzeów na świecie – jego powierzchnia ekspozycyjna przekracza 70 tysięcy metrów kwadratowych. Zwiedzenie całej kolekcji w jeden dzień jest praktycznie niemożliwe. Le Procope – najstarsza kawiarnia w Paryżu Założona w 1686 roku Le Procope uchodzi za najstarszą nieprzerwanie działającą kawiarnię w Paryżu. Bywały tu takie postacie jak Wolter, Diderot czy Rousseau. To właśnie w takich miejscach rodziła się kultura salonowa Francji – dyskusje filozoficzne, polityczne i literackie miały ogromny wpływ na historię Europy. Wieża Eiffla miała zniknąć po 20 latach Jednym z najbardziej znanych faktów jest to, że Wieża Eiffla miała być konstrukcją tymczasową. Została wzniesiona na Wystawę Światową w 1889 roku i pierwotnie planowano jej demontaż po 20 latach. Uratowało ją praktyczne zastosowanie – konstrukcja okazała się doskonałą anteną radiową. Dziś jest symbolem Francji i jedną z najczęściej fotografowanych budowli świata. Na konstrukcji wieży wygrawerowano nazwiska 72 francuskich naukowców i inżynierów, którzy przyczynili się do rozwoju nauki w XIX wieku. Fotografowanie Wieży Eiffla nocą – co warto wiedzieć? Sama konstrukcja Wieży Eiffla znajduje się w domenie publicznej. Jednak jej nocna iluminacja jest objęta prawem autorskim. Oznacza to, że: zdjęcia do użytku prywatnego są dozwolone, komercyjne wykorzystanie nocnych fotografii wymaga zgody operatora wieży. To rzadki przykład sytuacji, w której oświetlenie budynku podlega ochronie prawnej. Paryskie katakumby – podziemne miasto z kości Pod ulicami Paryża znajduje się sieć tuneli o długości ponad 300 kilometrów. Część z nich to paryskie katakumby, w których spoczywają szczątki około sześciu milionów osób. Powstały pod koniec XVIII wieku, gdy przepełnione cmentarze stanowiły zagrożenie sanitarne. Do zwiedzania udostępniony jest jedynie niewielki fragment podziemi – reszta pozostaje zamknięta. Nielegalne eksplorowanie tuneli jest surowo zabronione i grozi wysokimi karami. Syndrom paryski – gdy rzeczywistość zderza się z wyobrażeniem Jednym z najbardziej intrygujących zjawisk jest syndrom paryski. To stan psychicznego rozczarowania, który może dotknąć turystów – szczególnie z krajów azjatyckich – po konfrontacji wyidealizowanego obrazu miasta z rzeczywistością. Objawy mogą obejmować: dezorientację, lęk, przyspieszone bicie serca, poczucie derealizacji. Zjawisko to opisywane jest w literaturze medycznej jako forma krótkotrwałego szoku kulturowego. Haussmann i przebudowa Paryża Dzisiejszy wygląd miasta to efekt XIX-wiecznej modernizacji. Baron Georges-Eugène Haussmann, działając na polecenie Napoleona III, przeprowadził gruntowną przebudowę. Powstały: szerokie bulwary, jednolite elewacje kamienic, nowoczesny system kanalizacji, parki miejskie jak Bois de Boulogne. Przebudowa poprawiła warunki sanitarne i komunikacyjne, ale wiązała się również z wyburzeniami całych dzielnic. Dlaczego Paryż nazywany jest Miastem Świateł? Określenie „Miasto Świateł” (La Ville Lumière) ma podwójne znaczenie. Po pierwsze, w XVIII wieku Paryż był centrum epoki Oświecenia. Po drugie, był jednym z pierwszych europejskich miast, które wprowadziły szerokie oświetlenie uliczne. Już w XVII wieku instalowano latarnie, by poprawić bezpieczeństwo mieszkańców. Źródło: National Geographic Traveler Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Kontynent skrajności rozciąga się od lodowców po tropiki. Każdy kraj to inny świat
Ameryka Południowa to kontynent pełen spektakularnej przyrody, potężnych metropolii i żywych tradycji, ale też miejsce, wokół którego narosło wiele uproszczeń. Od Amazonii i Andów po kulturę samby i tango – fakty często mieszają się tu z medialnymi mitami. W tym zestawieniu 50 ciekawostek oddzielamy rzetelne informacje od przesadzonych tez, uzupełniając je o kontekst geograficzny, historyczny i przyrodniczy. Jeśli planujesz podróż lub po prostu chcesz lepiej zrozumieć Amerykę Południową, ten przewodnik pomoże spojrzeć na nią bardziej świadomie.
Spis treści: Zwierzęta Rośliny i ekosystemy Geografia Zwiedzanie i realia podróży Historia i kultura Ameryka Południowa to kontynent kontrastów: od wilgotnej Amazonii po skrajnie suchą Atacamę, od metropolii liczących miliony mieszkańców po społeczności żyjące w odizolowanych regionach dżungli. Wokół tego regionu narosło jednak wiele uproszczeń, półprawd i medialnych mitów. Poniżej znajdziesz 50 faktów, które zostały uzupełnione o kontekst i aktualną wiedzę – tak, aby lepiej zrozumieć skalę, różnorodność i realia życia w tej części świata. Zwierzęta Mrówkojady nie zawsze niszczą całkowicie mrowiska. Ich strategia żerowania polega raczej na szybkim rozkopywaniu fragmentu kolonii i zjadaniu części owadów. Wiele gatunków owadów odbudowuje gniazda, co pozwala utrzymać równowagę ekologiczną. Jaguar ma jedną z najsilniejszych szczęk wśród kotowatych. W przeliczeniu na masę ciała jego siła ugryzienia należy do najwyższych. To pozwala mu przebijać pancerze żółwi czy czaszki ofiar – cecha rzadka wśród dużych kotów. Alpaki zawdzięczają liczebność człowiekowi. To gatunek udomowiony w Andach tysiące lat temu. Nie występuje w stanie dzikim – jego populacja rośnie dzięki hodowli. Leniwce schodzą z drzew rzadko – często około raz w tygodniu. Częstotliwość zależy od gatunku i warunków środowiskowych, ale zachowanie to wynika z bardzo wolnego metabolizmu. Kapibara to największy gryzoń świata, osiągający ponad 60 kg masy ciała. Żyje w grupach i jest silnie związana ze środowiskiem wodnym. W niektórych miastach Argentyny czy Urugwaju zdarzały się przypadki pojawiania się lwów morskich w przestrzeni miejskiej, jednak są to incydenty, a nie stały element krajobrazu. Koati (ostronosy) znane są z oportunistycznych zachowań i potrafią kraść jedzenie turystom, szczególnie w parkach narodowych. Iguany w niektórych miastach Ekwadoru rzeczywiście występują licznie, jednak porównania typu „więcej niż gołębi w Krakowie” mają charakter publicystyczny, a nie naukowy. Kondor andyjski to jeden z największych ptaków latających świata. W naturze żyje zwykle kilkadziesiąt lat; doniesienia o 100 latach nie mają potwierdzenia w udokumentowanych obserwacjach. Liczba endemicznych rodzin ssaków w Ameryce Południowej zależy od aktualnej klasyfikacji taksonomicznej – systematyka biologiczna zmienia się wraz z nowymi badaniami genetycznymi. Rośliny i ekosystemy Amazonia jest największym zwartym lasem deszczowym świata. Często podaje się, że stanowi ponad połowę pozostałych lasów równikowych – jednak zależy to od definicji i przyjętej metodologii. Lasy równikowe należą do najbardziej bioróżnorodnych ekosystemów na Ziemi. Szacunki mówią nawet o ogromnym udziale w globalnej liczbie gatunków roślin, choć dokładne proporcje są przedmiotem badań. Amazonia jest około 20 razy większa niż Polska, obejmując kilka milionów kilometrów kwadratowych. Region Amazonii leży na terytorium 9 państw, w tym Brazylii, Peru, Kolumbii i Gujany Francuskiej. Biomasa amazońskiego lasu tropikalnego jest jedną z najwyższych na świecie – masa materii organicznej przypadająca na kilometr kwadratowy liczona jest w dziesiątkach tysięcy ton. Wiktoria amazońska (Victoria amazonica) utrzymuje się na wodzie dzięki specyficznej budowie liści – rozbudowanej strukturze żeber i przestworów powietrznych zapewniających wyporność. Nie unosi się „nad wodą”, lecz pływa po jej powierzchni. To jeden z najciekawszych przykładów roślin Amazonii. Drzewo kapok (Ceiba pentandra) miało znaczenie symboliczne w kulturach prekolumbijskich. Włókno kapokowe było wykorzystywane jako materiał wypornościowy – m.in. w kamizelkach ratunkowych – również w XX wieku. Inspiracje amazońską przyrodą są obecne w kulturze masowej, choć konkretne odniesienia filmowe często mają charakter marketingowy. Ananas pochodzi z Ameryki Południowej, ale jego naturalny i historyczny zasięg obejmował także inne obszary tropikalne. Dziś jest szeroko uprawiany i naturalizowany na całym świecie. Geografia Pozycja miast Ameryki Południowej w rankingach „największych na świecie” zależy od tego, czy liczymy miasto właściwe, aglomerację czy obszar metropolitalny. Karol Darwin inspirował się obserwacjami z Galapagos, lecz teoria ewolucji powstawała przez lata analiz i badań po powrocie do Anglii. W Ameryce Południowej funkcjonuje ponad 300 języków. Dominują hiszpański i portugalski, a miliony osób posługują się językami rdzennymi, takimi jak keczua czy guarani. La Paz jest najwyżej położoną siedzibą rządu na świecie (ok. 3640 m n.p.m.), natomiast konstytucyjną stolicą Boliwii pozostaje Sucre. Surinam jest najmniejszym państwem kontynentu pod względem powierzchni i jednym z najsłabiej zaludnionych. Pustynia Atakama należy do najsuchszych miejsc na Ziemi – w niektórych lokalizacjach opady są ekstremalnie rzadkie. Wodospad Angel w Wenezueli (979 m) to najwyższy wodospad świata. Brazylia graniczy ze wszystkimi krajami Ameryki Południowej poza Chile i Ekwadorem. Powierzchnia Brazylii stanowi około 47–48% obszaru całego kontynentu. Kaniony Colca i Cotahuasi w Peru należą do najgłębszych na świecie, choć ich dokładna pozycja w globalnych rankingach zależy od przyjętej metody pomiaru. Zwiedzanie i realia podróży Ameryka Południowa jest jednym z najbardziej zróżnicowanych turystycznie regionów świata – od dżungli po lodowce Patagonii. Niektóre społeczności amazońskie przyjmują turystów, jednak wymaga to poszanowania zasad etycznych i lokalnych regulacji. Kraje położone w pobliżu Równika charakteryzują się niewielkimi różnicami długości dnia w ciągu roku. Tak się dzieje m.in. w Ekwadorze. Muzyka odgrywa ogromną rolę w kulturze – od andyjskich melodii po rytmy samby i salsy. Wymogi wizowe dla obywateli Polski dotyczą nielicznych państw regionu, lecz zawsze należy sprawdzać aktualne przepisy przed wyjazdem. Poziom bezpieczeństwa różni się w zależności od kraju i miasta. Najczęstsze zagrożenia to kradzieże kieszonkowe, ale w niektórych regionach zdarzają się także poważniejsze przestępstwa. Paragwaj bywa wskazywany jako jedno z najmniej odwiedzanych państw kontynentu, choć ruch turystyczny stopniowo rośnie. Najlepszy czas podróży zależy od regionu – sezon deszczowy w Amazonii nie pokrywa się z warunkami pogodowymi w Patagonii. Historia i kultura Imperium Inków było jednym z największych organizmów państwowych prekolumbijskiej Ameryki. Istnieją społeczności izolowane od współczesnej cywilizacji, szczególnie w regionach Amazonii. San Alfonso del Mar w Chile przez lata uchodził za rekordowy kompleks basenowy, jednak rankingi zmieniają się wraz z nowymi inwestycjami. Świnka morska (cuy) jest tradycyjnym daniem w Andach. Urugwaj jako pierwszy wprowadził pełną regulację rynku marihuany rekreacyjnej na poziomie państwowym. Po II wojnie światowej część nazistowskich zbrodniarzy ukrywała się w krajach Ameryki Południowej. Samba i tango wywodzą się z Ameryki Południowej i stanowią ważny element tożsamości kulturowej. Capoeira to brazylijska sztuka walki łącząca elementy tańca i muzyki. W Paragwaju język guarani ma status urzędowy obok hiszpańskiego. W Argentynie popularna jest tradycja jedzenia ñoquis 29. dnia miesiąca, związanego z symboliką dobrobytu. Region andyjski to obszar silnie związany z tradycjami rdzennych ludów, widocznymi w strojach, kuchni i świętach. Ameryka Południowa pozostaje jednym z najbardziej zróżnicowanych biologicznie i kulturowo kontynentów świata – a jej obraz jest znacznie bardziej złożony niż medialne uproszczenia. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Artur Białek Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Co 10. drzewo na świecie znajduje się na terenie Kanady – zaskakujące fakty o kraju liścia klonowego
Jest 32 razy większa od Polski i obejmuje aż sześć stref czasowych. Kanada to kraina gór, potężnych lodowców, fascynujących miast i dzikiej przyrody. Oto 7 faktów, które pozwolą lepiej poznać fenomen kraju liścia klonowego.
W tym artykule: Kanada ciekawostki: 71% syropu klonowego pochodzi z Kanady Quebec City to najbardziej europejskie miasto Ameryki W Kanadzie znajduje się światowa stolica niedźwiedzi polarnych Kanada zaprasza obcych Czy istnieje język kanadyjski? Prawie połowa terytorium Kanady to lasy Montreal to największe francuskojęzyczne miasto po Paryżu O tym, co warto zobaczyć w Kanadzie, często piszemy w naszym serwisie. Poniżej 7 zaskakujących i mniej znanych faktów na temat tego jednego z największych i najbardziej fascynujących państw na świecie. Kanada ciekawostki: 71% syropu klonowego pochodzi z Kanady To jeden z najpopularniejszych produktów z symbolem listka klonowego. Syrop klonowy wytwarzany z soku klonowego jest uznawany za mniej kaloryczny zamiennik miodu. Kanada produkuje 71% światowego syropu klonowego, z czego 91% jest wytwarzane w Quebecu. Syrop klonowy jest jednym ze znaków rozpoznawczych kanadyjskiej kultury. Dzieje się tak, odkąd rdzenni mieszkańcy tego kraju nauczyli wczesnych osadników, jak zbierać sok i gotować z niego syrop. Obecnie istnieje ponad 8 tys. firm produkujących syrop klonowy w liczbie 13,2 miliona galonów rocznie. Quebec City to najbardziej europejskie miasto Ameryki Turyści odwiedzający Quebec City mają często wrażenie, że są w jednym z francuskich miasteczek znad Loary. Architektura tego miasta, zbudowanego przez francuskich kolonistów w XVI i XVII wieku, sprawa, że trudno się tu poczuć jak na ziemi amerykańskiej. Quebec City znane jest z bogatej historii, brukowanych uliczek i starych fortyfikacji. Co ciekawe, luksusowy hotel Château Frontenac w Quebec City dzierży tytuł rekordzisty „Księgi rekordów Guinnessa" najczęściej fotografowanego hotelu na świecie. W Kanadzie znajduje się światowa stolica niedźwiedzi polarnych Poznajcie miasteczko Churchill w prowincji Manitoba. Żyje tu mniej niż tysiąc ludzi, za to ponad 15 tys. niedźwiedzi polarnych. Ponieważ całą światową populację niedźwiedzi polarnych szacuje się na 25 tys. osobników, nie trudno obliczyć, że większość z nich żyje w okolicy Churchill. Nie bez powodu więc, miasteczko zyskało przydomek „światowej stolicy niedźwiedzi polarnych". Ogromna populacja tych zwierząt wynika z położenia miasta nad samą Zatoką Hudson, gdzie zimują niedźwiedzie polarne. Wśród mieszkańców Churchill panuje zwyczaj, by nie zamykać na zamki drzwi od domów i samochodów. Na wypadek nagłych odwiedzin niedźwiedzi, mogą się szybko ewakuować. Kanada zaprasza obcych Kanada jest krajem otwartym nie tylko na imigrantów, którzy od dekad budują wielokulturowe społeczeństwo tego państwa. W Kanadzie z otwartymi ramionami wyczekuje się również obcych z innych zakątków Wszechświata. To pierwszy kraj na świecie, który zbudował specjalne lądowisko dla UFO. Podest waży nieco ponad 130 ton, a w jej wnętrzu umieszczono kapsułę czasu, która ma zostać otwarta w 2067 roku. Tę niezwykłą konstrukcję można obejrzeć w mieście St. Paul w Albercie. Czy istnieje język kanadyjski? Nie. W Kanadzie obowiązują dwa języki oficjalne: język angielski i język francuski. Każdy z nich jest używany w lokalnej wersji, która do pewnego stopnia odbiega od angielskiego używanego w Londynie, czy francuskiego z Paryża. Język angielski w odmianie kanadyjskiej jest bardzo zbliżony do sposobu mówienia Amerykanów z USA. Bywa jednak bardziej archaiczny w pisowni i niektóre słowa są zapisywane w taki sposób, jak by to zrobili Brytyjczycy. Dobrym przykładem jest słowo „centrum", które Brytyjczycy i Kanadyjczycy zapiszą jako „centre", a Amerykanie jako „center". Poza tym Kanadyjczycy znani są z kończenia zdań, krótkim zapytaniem „eh?". Kanadyjski francuski jest z kolei dużo bardziej oddalony od francuszczyzny z Francji. Mowa ta trafiła do Kanady w XVII i w XVIII wieku i w pewien sposób zakonserwowała się na ówczesnym etapie rozwoju. Dziś dla Francuzów kanadyjska odmiana ich języka brzmi staroświecko i archaicznie. Natomiast Kanadyjczycy przyznają, że francuski z Paryża sprawia wrażenie języka nazbyt eleganckiego, a na swój sposób nawet snobistycznego. Co ciekawe, istnieje język kannada (przez dwa „n"). Jednak nie ma on nic wspólnego z państwem Kanada. Język kannada to jeden z języków drawidyjskich używany w Indiach. Prawie połowa terytorium Kanady to lasy Lasy zajmują aż 347 milionów hektarów ziemi. To w przybliżeniu tyle, ile wynosi powierzchnia 10 krajów wielkości Polski. Drzewa rosną na 42% kanadyjskiej ziemi. To nie wszystko. Co 10. drzewo na świecie znajduje się właśnie na terenie Kanady. Na powierzchni tego potężnego kraju występują przede wszystkim tundry, ale również lasy liściaste typowe dla strefy umiarkowanej, lasy subalpejskie w Kolumbii Brytyjskiej i lasy deszczowe wzdłuż wybrzeża. Montreal to największe francuskojęzyczne miasto po Paryżu W drugim co do wielkości mieście Kanady (po Toronto) językiem urzędowym jest francuski. Już samą oryginalną nazwę miasta „Mont Royal" można przetłumaczyć jako „królewskie wzgórze". W obszarze metropolitalnym Montrealu ponad 69% ludzi mówi w domu po francusku. Do znajomości tego języka przyznaje się zaś ponad 85% mieszkańców Montrealu. Pozostali montrealczycy najczęściej posługują się wyłącznie angielskim. Montreal, jak i cała prowincja Quebec, zostały w 1535 roku odkryte przez francuskiego podróżnika Jacquesa Cartiera i szybko stały się koloniami Francji. W XVII wieku w wyniku procesów zjednoczeniowych zaczęło kształtować się jedno terytorium Kanady. Pozostałe największe francuskojęzyczne miasta na świecie to Kinszasa w Republice Demokratycznej Konga, Abidżan w Wybrzeżu Kości Słoniowej i Dakar w Senegalu. Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska". Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów w technologiach. Miłośnik tenisa i europejskich stolic.
To największa dziura wykopana przez człowieka w Polsce. Wygląda jak gigantyczna rana w krajobrazie
Największa dziura w ziemi w Polsce przyciąga nie tylko geologów, ale i zwykłych turystów. Nie każdy wie, jak potężna jest to konstrukcja i co się z nią stanie po zakończeniu wydobycia. Kopalnię odkrywkową węgla brunatnego można oglądać w samym centrum naszego kraju.
Spis treści: Rozmiary, które przytłaczają Węgiel brunatny sprzed milionów lat Maszyny jak z innego świata Od kopalni do prądu: energetyczne serce kraju Czy naprawdę „widać ją z kosmosu”? Turystyka industrialna i doświadczenie „z wnętrza ziemi” Co dalej z Bełchatowem? „Jestem w Mordorze” – myślę, rozglądając się nerwowo i oczekując pojawienia się armii złowrogich postaci. Na horyzoncie wznoszą się kominy elektrowni, z których unoszą się białe obłoki – nie dymu, a najczęściej pary wodnej. Krajobraz wokół przypomina scenografię z filmu science fiction: ogromne ściany ziemi, szarozielona mozaika taśmociągów i koparek, a wszystko tonie w pylistym powietrzu i charakterystycznej ciszy industrialnego kolosa. Rozmiary, które przytłaczają Znajduję się w miejscu, które zyskało przydomek „największa dziura w ziemi” – w kopalni odkrywkowej węgla brunatnego Bełchatów, uznawanej za największy tego typu obiekt w Polsce i jedną z największych kopalni w Europie. To technologiczne monstrum, które fascynuje zarówno swoją skalą, jak i wpływem na środowisko oraz gospodarkę energetyczną kraju. Kopalnia Bełchatów rozciąga się na długość około 12 km, ma 3 km szerokości i osiąga głębokość do 310 metrów w najgłębszych punktach. Jej całkowita powierzchnia to ponad 3,5 tys. ha. Dla wyobrażenia: na tym obszarze zmieściłoby się nawet 5 tysięcy boisk piłkarskich! Dno odkrywki leży setki metrów poniżej poziomu otaczającego terenu – człowiek na jego tle wydaje się mikroskopijny. Węgiel brunatny sprzed milionów lat Wydobycie surowca poprzedza usunięcie grubych warstw nadkładu – czyli ziemi i skał, które zalegają nad złożem. W Bełchatowie ten nadkład ma nawet 150 metrów grubości. Dopiero pod nim znajduje się to, po co istnieje ta gigantyczna operacja – węgiel brunatny, czyli sprasowane szczątki roślinne sprzed około 20 milionów lat. Zdarza się, że podczas prac wydobywczych odnajdywane są pozostałości roślinne, np. fragmenty dawnych drzew – sekwoi, iglastych, włókien pni. Nie brakuje także odkryć paleontologicznych – w tym kości mamutów, szczątki gadów i inne skamieniałości. Maszyny jak z innego świata W ruchu widzę gigantyczne koparki wielonaczyniowe, z których największe ważą do 8 tysięcy ton – czyli niemal tyle, co Wieża Eiffla. Każda z tych maszyn obsługiwana jest przez pięcioosobową załogę. Na dnie odkrywki przemieszczają się także ciężarówki, zwałowarki i dziesiątki kilometrów taśmociągów, które łączą kopalnię z elektrownią. Cała operacja trwa bez przerwy – 24 godziny na dobę, 7 dni w tygodniu. Od kopalni do prądu: energetyczne serce kraju Cały wydobyty węgiel trafia do Elektrowni Bełchatów, największej elektrowni węglowej w Europie, która odpowiada za produkcję około 20% krajowej energii elektrycznej. Proces jest prosty w teorii: spalanie węgla, generowanie pary wodnej, napędzanie turbin, a następnie produkcja energii elektrycznej. W praktyce to jednak ogromne wyzwanie inżynieryjne – zarówno pod względem logistyki, jak i ochrony środowiska. Spalanie węgla brunatnego wiąże się bowiem z emisją znacznych ilości dwutlenku węgla, co czyni Bełchatów jednym z największych emitentów CO₂ w Unii Europejskiej. Kilka lat temu kopalnia trafiła też na niechlubną listę największych trucicieli w Europie. Czy naprawdę „widać ją z kosmosu”? Popularne stwierdzenie, że „kopalnię Bełchatów widać z kosmosu”, należy włożyć między mity i marketingowe hasła. Rzeczywiście – obiekt ten jest doskonale widoczny na zdjęciach satelitarnych, jednak: gołym okiem z orbity Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (400 km nad Ziemią) nie sposób jej zobaczyć wyraźnie, widoczność obiektów z tej wysokości zależy od rozmiarów, kontrastu, pogody i kąta padania światła, w rzeczywistości ludzkie oko nie dostrzega z takiej odległości obiektów o szerokości kilku kilometrów. To ten sam typ miejskiej legendy, co przekonanie, że z kosmosu widać Wielki Mur Chiński. Turystyka industrialna i doświadczenie „z wnętrza ziemi” Choć kopalnia to przede wszystkim zakład przemysłowy, zyskała popularność jako niezwykłe miejsce turystyki industrialnej. Można ją zwiedzać w zorganizowanych grupach – specjalnie przystosowanymi ciężarówkami. Zainteresowanie jest tak duże, że rezerwacje miejsc przyjmowane są z miesięcznym wyprzedzeniem. Dodatkową atrakcją jest taras widokowy, z którego można objąć wzrokiem ogromną część wyrobiska. Warto również odwiedzić pobliską Górę Kamieńsk, powstałą z nadkładu kopalni – dziś miejsce rekreacyjne z wyciągiem narciarskim, trasami rowerowymi i farmą wiatrową. Co dalej z Bełchatowem? Eksploatacja kopalni Bełchatów nie będzie trwała wiecznie. Zasoby złoża wyczerpią się najprawdopodobniej do 2036 roku, a Elektrownia Bełchatów ma zakończyć działalność najpóźniej w latach 40. XXI wieku. To wymusi na regionie głęboką transformację gospodarczą – zwłaszcza w kierunku odnawialnych źródeł energii i tworzenia nowych miejsc pracy. Źródła: Ministerstwo Energii, ddbelchatow.pl Nasz ekspert Dziennikarz, pisarz, podróżnik. Związany z polską redakcją „National Geographic” od kilkunastu lat, autor kilkuset tekstów publikowanych na łamach magazynu „National Geographic Traveler”. Laureat nagrody „Magellana” za najlepszą książkę podróżniczą. Miłośnik długich podróży, wypraw rowerowych i trekkingu. Pisze głównie o ciekawych kierunkach, ale interesuje go także kultura, wpływ człowieka na środowisko oraz historia.
Polszczyzna na drugim końcu świata. W tym dalekim kraju nasz język uznano za urzędowy
Brazylia to marzenie niejednego podróżnika i dom dla setek milionów ludzi. Większości kojarzy się z kawą, karnawałem i piłką nożną, ale ten piękny kraj skrywa znacznie więcej. Oto najciekawsze fakty o najludniejszym państwie Ameryki Południowej.
W tym artykule: Informacje o Brazylii Z czego słynie Brazylia? Ciekawostki o Brazylii Ciekawostki o Brazylii z pewnością zainteresują osoby planujące w najbliższym czasie podróż do ojczyzny samby, ale nie tylko. Brazylia zajmuje niemal połowę powierzchni Ameryki Południowej – dokładnie 8,5 mln km kw. – co czyni ją największym krajem czwartego co do wielkości kontynentu na kuli ziemskiej. Pod względem zajmowanego obszaru ustępuje jedynie Rosji (17 mln km kw.), Kanadzie (10 mln km kw.), Stanom Zjednoczonym (9,8 mln km kw.) i Chinom (9,6 mln km kw.). Brazylia to także najbardziej zaludnione państwo w Ameryce Południowej. Liczba ludności w 2025 roku przekroczyła 212 milionów. Dla porównania, Kolumbię i Argentynę, czyli drugi i trzeci kraj pod względem zaludnienia w tej części świata, zamieszkują odpowiednio 53 mln i 45 mln osób. Ciekawostki o Singapurze. Kraju 435 razy mniejszym od Polski, który zachwyca, ale i zaskakuje na każdym kroku Nie należy do największych państw świata. Wręcz przeciwnie – jest drugim co do wielkości najmniejszym krajem Azji. Mimo to cieszy się dużą popularnością wśród turystów z całego glo... Informacje o Brazylii Brazylia, a właściwie Federacyjna Republika Brazylii, leży we wschodniej części Ameryki Południowej, nad Oceanem Atlantyckim. Co ciekawe, jest to jedyny kraj świecie, przez który przebiega zarówno równik, jak i zwrotnik Koziorożca. Sąsiaduje z niemal wszystkim krajami na kontynencie: Argentyną, Boliwią, Gujaną, Gujaną Francuską, Kolumbią, Paragwajem, Peru, Surinamem, Urugwajem oraz Wenezuelą (najdłuższa granica). Wyjątek stanowią Chile i Ekwador. Brazylia uzyskała niepodległość 7 września 1822 roku od Portugalii, która jako pierwsza skolonizowała tamtejsze tereny w XVI wieku. W ramach ciekawostki dodajmy, że pierwszym Europejczykiem, który zobaczył Brazylię, był Pedro Álvares Cabral. W 1500 r. żeglarz wyruszył w morską podróż śladem swojego wielkiego rodaka, Vasco da Gamy. Według jednych źródeł portugalska flota przypadkowo odkryła nowy ląd. Inne z kolei podają, że obieżyświat świadomie obrał nowy kurs, by potwierdzić swoje przypuszczenia o istniejącym lądzie. Głównym językiem używanym w Brazylii jest portugalski, choć różni się nieco od tego z Portugalii. Zaskoczeniem dla wielu może być fakt, że jednym z oficjalnych języków urzędowych w największym kraju Ameryki Południowej jest... polski. W 2022 r. język polski stał się – z inicjatywy polonijnego działacza Fabricio Wichrowskiego – językiem urzędowym w gminie Aurea w południowej części kraju. „To niewątpliwy dowód uznania dla wkładu naszych rodaków w rozwój społeczny i kulturalny Brazylii, a zwłaszcza miejsc, w których diaspora potomków polskich emigrantów – często z drugiej połowy XIX wieku – jest najliczniejsza” – brzmiał komunikat stowarzyszenia „Wspólnota Polska”. Na ulicach miast i miasteczek można usłyszeć także język włoski, hiszpański czy niemiecki. Walutą obowiązującą w Brazylii jest real brazylijski o nominałach 1, 5, 10, 25 i 50 centavo oraz 1 real. W przeliczeniu 1 R$ to ok. 0,84 zł. Głową państwa jest prezydent, który jednocześnie stoi na czele Rady Ministrów. Przywódca wybierany jest na 4-letnią kadencję w wyborach powszechnych. Od 1 stycznia 2023 roku funkcję sprawuje ponownie Luiz Inácio Lula da Silva, prezydent Brazylii w latach 2003–2010. Władza ustawodawcza należy do dwuizbowego parlamentu – Izby Deputowanych (513 członków) i Senatu (81). Siedzibą najważniejszych instytucji państwowych jest Brasília, stolica kraju od 1960 roku. Ciekawostki o Korei Północnej. Zaskakujące fakty na temat najbardziej zamkniętego państwa świata Korea Północna fascynuje, a jednocześnie przeraża. Reżim Kimów całkowicie podporządkował sobie życie obywateli, tworząc państwo kompletnie odizolowane od reszty świata, gdzie słowo €.. Z czego słynie Brazylia? Brazylia to marzenie niejednego podróżnika. Rocznie odwiedzana jest przez miliony turystów z całego świata (w 2025 do Brazylii zastało 9 milionów zagranicznych turystów). I naprawdę trudno się temu dziwić. Piąty co do wielkości kraj globu słynie z ogromnej różnorodności, masy atrakcji i wielu zabytków. Najpopularniejszym kierunkiem wśród podróżujących do Brazylii jest oczywiście Rio de Janeiro, czyli światowa stolica samby i drugie po São Paulo największe brazylijskie miasto. To właśnie tutaj stoi słynna, mierząca 38 metrów Statua Chrystusa Zbawiciela, okrzyknięta w 2007 roku jednym z siedmiu nowych cudów świata. Władze Rio największą liczbę turystów odnotowują w lutym, gdy w mieście obywają się najsłynniejsze na świecie imprezy karnawałowe. Szalona zabawa w rytmach samby zaczyna się w piątek poprzedzający Środę Popielcową i trwa pięć dni. Przypomnijmy, że historia karnawału w Rio de Janeiro sięga XVIII wieku, gdy do Ameryki Południowej przypłynęli Portugalczycy. Brazylia to również bogata, a zarazem unikatowa fauna i flora. Występują tu liczne gatunki roślin i zwierząt (ok. 4 mln). W tej części globu zadomowił się m.in. kapibara, czyli największy współcześnie żyjący gryzoń świata, czy Thysania agrippia – gigantyczna ćma osiągająca rozpiętość skrzydeł do 30 cm. 60% lasu Amazonii, nazywanej „zielonymi płucami świata”, znajduje się właśnie w Brazylii. Warto wspomnieć, że największą rzeką Brazylii jest Amazonka, z kolei najwyższym szczytem – Pico da Neblina (2994 m n.p.m.). Ważnym elementem życia Brazylijczyków jest sport. Udowodnili to wielokrotnie, organizując najważniejsze sportowe wydarzenia na świecie. W 2016 roku wspominane już Rio de Janeiro organizowało letnie igrzyska olimpijskie. Wówczas po raz pierwszy i jak do tej pory jedyny w historii, najważniejsza impreza sportowa zawitała do Ameryki Południowej. Dwa lata wcześniej Brazylia organizowała mistrzostwa świata w piłce nożnej (poprzednio w 1950 r.), czyli bezapelacyjnie najpopularniejszym sporcie w Brazylii. Canarinhos (potoczna nazwa reprezentantów Brazylii) to pięciokrotni zwycięzcy mundialu. Po złoty medal mistrzostw globu sięgali w 1958, 1962, 1970, 1994 oraz 2002 roku. To w Brazylii urodził się Pelé uznawany za najlepszego piłkarza wszech czasów. Zawodnik zmarł 29 grudnia 2022 r. w wieku 82 lat. Brazylijczycy liczne sukcesy odnoszą także w siatkówce. Męska reprezentacja w swoim dorobku ma trzy złote medale igrzysk olimpijskich oraz trzy mistrzostwa świata (z rzędu). Niemniej utytułowana jest żeńska drużyna, która dwukrotnie zdobyła mistrzostwo olimpijskie i trzy tytuły wicemistrzyń globu. Z Brazylii pochodził również jeden z najwybitniejszych kierowców Formuły 1 – Ayrton Senna. Trzykrotny mistrz świata zginął tragicznie podczas Grand Prix San Marino w 1994 roku. Ciekawostki o Meksyku. Poznaj najciekawsze informacje o meksykańskiej kulturze i historii Meksyk to kraj z bogatą historią, w którym nikt nie będzie narzekać na brak atrakcji. Z czego słynie Meksyk? Ciekawostki i zaskakujące fakty na temat tego miejsca wymieniamy poniżej. Ciekawostki o Brazylii Brazylijczycy słyną nie tylko z wysokiej jakości kawy. Brazylia jest także liderem pod względem upraw trzciny cukrowej, kukurydzy, soi czy pomarańczy. Brazylijska gospodarka jest największą w Ameryce Południowej i 9. na świecie. Brazylia jest drugim krajem na świecie, tuż za Stanami Zjednoczonymi, pod względem liczby lotnisk. Jest ich ponad 4 tysiące. Port lotniczy w kraju to międzynarodowe lotnisko São Paulo-Guarulhos, które w 2019 roku obsłużyło rekordowe 43 mln pasażerów. Rio de Janeiro, w czasach kolonizacji, było stolicą Portugalii. To jedyny przypadek w historii, gdy stolica europejskiego mocarstwa zlokalizowana była poza Starym Kontynentem. W 2014 roku w São Paulo powstał najdłuższy uliczny korek na świecie o długości 344 kilometrów. Blumenau to niemieckie miasteczko w Brazylii, w którym corocznie, tak jak u naszych zachodnich sąsiadów, organizowane jest święto piwa, czyli Oktoberfest. W Brazylii obowiązuje przymus wyborczy. To oznacza, że udział w wyborach jest obowiązkowy. Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Kluby, groty i loża masońska. Co kryją podziemne pomieszczenia w Warszawie?
Wielkie miasto. Plątanina ulic, placów, parków, skwerów, tramwajowych torów. To wszystko widać. Na lotniczych zdjęciach, na fotografiach z najwyższych pięter wieżowców. A gdyby spojrzeć na miasto nie z lotu ptaka, a z pozycji, dajmy na to, dżdżownicy…? Bez żartów. Niech to będzie nietoperz, ale żeby zapytać go, co widzi, trzeba będzie włożyć kalosze.
Spis treści: Tajemnica Parku na Książecem Nieznane przeznaczenie Gucin Gaju Współcześni mieszkańcy Gucina Podziemne życie nocne Brzmi jak kiepski żart? Tylko, że to wcale nie jest żart. Po tygodniach starań w końcu udało się namówić pracowników Stołecznego Biura Konserwacji Zabytków, żeby zabrali nas w miejsce, które łączy to, co widać z lotu ptaka i to, co kryje się po ziemią. Tylko te kalosze… Zanim jednak je założymy, zajrzyjmy w miejsce suche, ale nie mniej tajemnicze. Tajemnica Parku na Książecem Na zboczu Skarpy Warszawskiej, przy ulicy Książęcej, mieści się intrygująca i unikatowa konstrukcja zakopana pod ziemią. Niepozorny kopiec przy stawie w Parku na Książęcem skrywa pełną tajemnic opowieść związaną z życiem Kazimierza Poniatowskiego – starszego brata króla Stanisława Augusta. Gdybyśmy w latach 70. XVII w. wspięli się w górę skarpy, naszym oczom ukazałyby się m.in. wieża Minaretu jakby wyjęta prosto z meczetu, Domek Imama czy Świątynia na Jońskich Kolumnach. Częścią parkowego kompleksu była również znajdująca się tam do dzisiaj grota, zwana Elizeum, której wyjątkowa przeszłość ciągle zachwyca. Elizeum, czyli Salon Księcia Spoglądamy przez kratę na korytarz prowadzący do głównej sali podziemnego salonu. Wystarczy zamknąć oczy i uruchomić wyobraźnię. Kilka metrów od nas znajduje się sala, po której kiedyś kroczyli dostojni goście zapraszani przez podkomorzego nadwornego Kazimierza Poniatowskiego. Nie każdy mógł tu wejść, nie każdy mógł spędzać czas w towarzystwie królewskiego brata. Podziemny Salon Księcia został zaprojektowany przez niemieckiego architekta Szymona Bogumiła Zuga jako komnata w kształcie rotundy, podzielona na dwie części: centralną – rekreacyjno-wypoczynkowa i zachodnią – później wykorzystywaną jako lodownia przez Szpital św. Łazarza. Wnętrze sali centralnej zostało doświetlone przez otwór o średnicy 3 metrów, przykryty zewnętrzną latarnią w kształcie pawilonu chińskiego. Dobre oświetlenie było konieczne do ukazania pełni piękna wystroju 8-metrowej komnaty. Dowód tego, jak ówcześnie wyglądało wnętrza groty, stanowi relacja angielskiego podróżnika Williama Coxe’a. W 1784 r. zwiedzał w towarzystwie Kazimierza Poniatowskiego i króla Stanisława ogród Na Książęcem: „W niszach stały wygodne kanapy. Kiedyśmy się wszyscy unosili nad pięknością i elegancją rotundy, uszy nasze zachwycił nagle koncert wybornej muzyki, wykonany przez jakąś niewidzialną orkiestrę. (…) nagle spostrzegliśmy na środku salonu stół, nakryty tak wspaniale i tak błyskawicznie, iż odnieśliśmy wrażenie, że dzieją się jakieś cuda” – zachwycał się Anglik. Bez wątpienia cudem, jak na tamte realia, była koncepcja połączonego organizmu, jakim był kompleks parkowy Na Książęcem. Grota stanowiła nie tylko wyjątkową podziemną instalację, lecz także element sieci korytarzy łączących różne obiekty parku. W Domku Imama przygotowywano posiłki, które następnie transportowano podziemnymi tunelami prosto na stół w Elizeum. Połączenie kuchni z salą biesiadną pozwalało na organizacje uroczystych zgromadzeń. Niektóre podania mówią nawet o domniemanych spotkaniach loży masońskiej, które miały odbywać się w odizolowanej od miasta grocie. Do obecnych czasów zachowała się jedynie – a może aż – główna grota Elizeum. Biuro Stołecznego Konserwatora Zabytków, które sprawuje pieczę nad przestrzenią stale prowadzi działania mające na celu remont Elizeum i udostępnienie zwiedzającym. Elizeum pozostaje jednym z najcenniejszych zabytków Warszawy i unikatową budowlą w skali kraju. I do zwiedzania nie trzeba kaloszy… Nieznane przeznaczenie Gucin Gaju Zupełnie inaczej niż w podziemnych korytarzach w Gucin Gaju – założeniu parkowym położonym w dzielnicy Ursynów. Pierwotne przeznaczenie tej przestrzeni jest wciąż nieznane. Wiedza na temat Gucina jest fragmentaryczna – pełna luk, w trakcie których brakuje informacji o tym, kiedy powstała i jaka była pierwotna funkcja budowli. Katarzyna Krzywicka z Biura Stołecznego Konserwatora Zabytków, regularnie przygląda się Gucinowi. – Zachował się kontrakt dzierżawy zawarty z małżeństwem Wrotnowskich, w którym dokładnie określono, co wolno im było zrobić – w tym przebudowę tzw. lochów na spiżarnie i lodownię. To ciekawe świadectwo, bo pokazuje, jak w drugiej połowie XIX wieku nazywano te pomieszczenia. Co więcej, mamy nie tylko umowę, ale i rachunek za wykonanie tych prac – rzadko spotykana tak szczegółowa dokumentacja. To jest jedyny moment konkretów, kiedy wiemy, jaką ten obiekt pełnił funkcję – podkreśla Katarzyna Krzywicka, zaznaczając tajemniczość tego miejsca. Założenie parkowe Gucin rozpoczyna swoją historię w 1817 roku. Wtedy to Stanisław Kostka Potocki tworzy kameralną posiadłość z dworem otoczonym ogrodem i parkiem. Po śmierci założyciela, obszar przechodzi z „rąk do rąk” wewnątrz rodziny Potockich, aż w końcu żona wnuka Stanisława Kostka wydzierżawia teren małżeństwu Wrotnowskich. Tu – według Katarzyny Krzywickiej – pojawia się dobrze udokumentowany moment, kiedy cokolwiek wiadomo o przeznaczeniu długiego na prawie 60 metrów korytarza. W dokumentach dzierżawy mamy również szczegółowe informacje dotyczące wykończenia podziemnego korytarza, świadczące o jego intensywnym wykorzystaniu. Wiemy więc, że w XIX w. dotychczasowe „lochy” miały zostać przerobione na spiżarnie i lodownię. Aby pomieszczenie mogło utrzymywać lód oraz pożywienie w odpowiedniej temperaturze, musiało zostać odpowiednio przebudowane, o czym świadczą zachowane dokumenty. W tym miejscu ślad po dawnym przeznaczeniu się urywa. Spekuluje się o przeróżnych wykorzystanych podziemnego pomieszczenia. Ukryta budowla miała np. pełnić rolę katakumb – o czym świadczyłaby karta cmentarna założona w latach 80. XX wieku. Współcześni mieszkańcy Gucina Wiele tajemnic sprzed lat, ale współczesne przeznaczenie korytarza jest nam doskonale znane. Stanowi czynnik, z którym mierzą się naukowcy eksplorujący grotę. Mieszkańcy Gucina są tymi, którzy wiedzą jak miasto wygląda z góry i, jak się okazuje, z dołu. Fakt, że tylko w nocy, ale jednak. Katarzyna Krzywicka mówi bowiem o współczesnym przeznaczeniu Gucina wprost: – W tym miejscu zimują nietoperze, co w dużej mierze determinuje nasze działania. Jako pomnik przyrody obiekt podlega ścisłej ochronie, dlatego wszelkie prace mogą być prowadzone wyłącznie poza okresem hibernacji – czyli wtedy, gdy nietoperze opuszczają schronienie. Co więcej, ingerencje nie mogą zakłócać warunków ich życia – to absolutny priorytet. Nietoperze stworzyły tam jedno z największych zimowisk na Mazowszu. Liczba osobników waha się od 800 do 1000. To imponujące siedlisko, które od lat jest monitorowane przez Biuro Ochrony Środowiska – podkreśla historyczka. To dlatego pomieszczenie, kiedyś intensywnie wykorzystywane przez człowieka, dziś należy do nietoperzy. Zwierzęta mają pierwszeństwo do użytkowania korytarza, dyktując czas, kiedy archeolodzy, konserwatorzy i historycy mogą wkroczyć, by odkrywać kolejne tajemnice tego wyjątkowego miejsca. Mamy szczęście, bo latem nietoperze są na zewnątrz, więc można im przeszkodzić. Tylko trzeba założyć kalosze…i wziąć ze sobą latarkę. Spacer po korytarzu Dzięki pani Katarzynie w podziemie schodzimy, kiedy wszystkie nietoperze znajdują się poza Gucin Gajem. Po wgramoleniu się przez niewielki otwór wejściowy naszym oczom ukazuje się ceglane sklepienie oraz nisze ulokowane po obu bocznych ścianach korytarza. Wszechobecna wilgoć powoduje, że odczuwalna temperatura jest zdecydowanie niższa niż na zewnątrz. To właśnie dzięki tej temperaturze przed laty korytarz mógł służyć jako dworska spiżarnia. Idąc w głąb budowli, grunt staje się coraz bardziej mokry. Z czasem zaczynamy już po kostki brodzić w kałużach. Nasza przewodniczka pokazuje nam miejsca, gdzie wykonywane są odkrywki do badań archeologiczno-architektonicznych. Wykopaliska mają nas przybliżyć do poznania prawdy na temat tej tajemniczej warszawskiej budowli. Na to potrzeba jednak czasu, dzielonego z latającymi ssakami, bo – przypomnijmy – to one mają tutaj pierwszeństwo. Podziemne życie nocne Tak samo jak niegdyś Elizeum skutecznie pełniło funkcję sali zabaw dzięki swojemu odizolowaniu od tego co dzieje się na powierzchni miasta, tak i dziś warszawska rozrywka często schodzi pod ziemię, ukrywając się przed wzrokiem ulicznych przechodniów. Spokojnie można już zdjąć kalosze i odstawić latarki. Piwnice od dekad goszczą mieszkańców stolicy. Część z tych miejsc działa do dziś, część została zamknięta osiągając status kultowych. Organizatorzy imprez adaptowali chociażby muzealne piwnice (klub Obiekt Znaleziony), schron przeciwlotniczy (Ground Zero) czy szalety publiczne (Underground). Wyjątkowe przestrzenie miejsc zabawy wpływały na unikatowość charakteru imprezowej mapy Warszawy. Czasem jednak, wraz z rozbudową podziemnej infrastruktury, trzeba było albo wyjść na powierzchnię, albo zwinąć podziemny interes. Przykład? Likwidacja klubu Underground, który został zamknięty wraz z budową drugiej linii warszawskiego metra w 2014 roku. Były protesty klubowiczów, happeningi w końcu upamiętnienie. Napis w miejscu, gdzie kiedyś znajdowało się wejście do klubu. Historia zabawy pod ziemią zaczęła się w XVIII wieku i trwa do dziś. Nietoperze nie wiadomo kiedy wleciały do Gucin Gaju. To fakty. Jednak gdybyśmy pochylili się nad miejskimi legendami, to wiele z nich ma związek z podziemiami. Tylko niewiele z rzeczywistością. Ot, gdyby plotki o tym, co kryje pod sobą Pałac Kultury i Nauki były prawdą, to tunelami spod niego można byłoby dojść nawet do Muzeum Narodowego. Legendy. Sól miejskiej rzeczywistości. Nad- i podziemnej. Źródło: Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Warszawie
Budują wieżowce i inspirują sztuczną inteligencję – to jedne z najbardziej niedocenionych owadów
Termity to jedne z najbardziej niedocenianych owadów na świecie. Choć przypisuje się im głównie niszczenie drewna, ich zachowania i struktury społeczne potrafią zadziwić naukowców.
Spis treści: Największe struktury stworzone przez owady na Ziemi Architekci bez dyplomu – złożoność termitier zaskakuje inżynierów Termity mają swoją królową – i nie tylko jedną Owszem, zjadają drewno – ale mają do tego bardzo dobry powód Niektóre gatunki potrafią… wybuchać Ich życie społeczne zawstydza ludzi Choć często postrzegane wyłącznie jako szkodniki niszczące drewno, termity to owady, które zasługują na znacznie większe uznanie. Ich niezwykle zaawansowane umiejętności budowlane, skomplikowane struktury społeczne i nieoczywiste mechanizmy obronne zadziwiają naukowców na całym świecie. W świecie termitów nie ma przypadków– wszystko działa według precyzyjnych zasad, których skuteczność inspiruje nie tylko biologów, ale także architektów, inżynierów i specjalistów od nowych technologii. Poznaj zaskakujące fakty o tych fascynujących owadach i zobacz, dlaczego bez nich życie na Ziemi mogłoby wyglądać zupełnie inaczej. Największe struktury stworzone przez owady na Ziemi W Brazylii odkryto gigantyczne mrowiska termitów, które z lotu ptaka przypominają rozbudowaną sieć dróg, dzielnic i miast. Te struktury mierzą ponad 230 tysięcy kilometrów kwadratowych – to obszar większy niż Francja, a ich objętość sięga miliardów ton ziemi przemieszonej przez owady. Niektóre z kopców mają nawet ponad 4 tysiące lat, co czyni je jednymi z najstarszych znanych struktur biologicznego pochodzenia. System mrowisk został zbudowany przez jeden superorganizm – ogromną kolonię termitów działającą synchronicznie przez wieki. Każde mrowisko ma wysokość nawet do 2,5 metra i znajduje się w regularnej odległości od innych, co świadczy o wyjątkowej precyzji planowania przestrzennego. Struktura ta nie pełni jednak funkcji mieszkalnej – jest to system tuneli wykorzystywanych do transportu i wentylacji, który odciąża właściwe gniazda ukryte pod ziemią. Ich rozmieszczenie wskazuje na złożoną inteligencję zbiorową oraz zdolność owadów do koordynowania działań w skali makroekosystemu. Architekci bez dyplomu – złożoność termitier zaskakuje inżynierów Choć wyglądają niepozornie, termity potrafią stworzyć perfekcyjnie wentylowane i stabilne konstrukcje, które od lat inspirują architektów i inżynierów na całym świecie. Ich kopce wyposażone są w naturalne systemy chłodzenia, wentylacji i regulacji wilgotności, które działają bez użycia energii elektrycznej. Wewnątrz takich struktur panuje stała temperatura przez całą dobę, mimo dużych wahań temperatury na zewnątrz – od gorących dni po chłodne noce. Sieć korytarzy, kominów i kanałów powietrznych umożliwia cyrkulację powietrza w taki sposób, by usuwać dwutlenek węgla i nadmiar ciepła, a jednocześnie dostarczać świeże powietrze do wnętrza. Układ kopców przypomina zaawansowany system HVAC (ang. Heating, Ventilation, Air Conditioning), a jego skuteczność dorównuje, a często nawet przewyższa wydajność nowoczesnych systemów klimatyzacyjnych. Ten naturalny mechanizm stał się inspiracją dla biomimetycznego projektowania budynków, w tym m.in. słynnego biurowca Eastgate Centre w Zimbabwe, który wykorzystuje zasady termitier do pasywnej wentylacji. Termity mają swoją królową – i nie tylko jedną Podobnie jak pszczoły, termity posiadają kastowy podział pracy, który obejmuje królowe, króli, robotnice i żołnierzy. To wysoce zorganizowane społeczeństwo funkcjonuje niczym perfekcyjnie działający mechanizm. Królowe są największymi i najbardziej płodnymi osobnikami w kolonii – potrafią żyć nawet 15, a czasem ponad 20 lat, co czyni je jednymi z najdłużej żyjących owadów. Wbrew powszechnemu przekonaniu, w jednym kopcu może funkcjonować więcej niż jedna królowa, a nawet cały zespół królewskich samic i samców, co pozwala kolonii na jeszcze szybszy rozwój. Głównym zadaniem królowej jest nieprzerwane składanie jaj – nawet 30 tysięcy dziennie, co przekłada się na miliony potomków rocznie. Jej ciało, znacznie powiększone w porównaniu do innych kast, jest przystosowane wyłącznie do rozrodu, a poruszanie się umożliwiają jej tylko robotnice, które opiekują się nią i karmią ją przez całe życie. Obok niej często znajduje się król – stały partner, który także może żyć przez wiele lat i wspomaga proces rozrodczy, co jest wyjątkowe w świecie owadów społecznych. Owszem, zjadają drewno – ale mają do tego bardzo dobry powód Termity odgrywają kluczową rolę w ekosystemach, szczególnie w lasach tropikalnych i subtropikalnych, gdzie odpowiadają za rozpad martwej materii organicznej, zwłaszcza drewna i liści. Choć znane są głównie z niszczenia mebli i domów, w naturze ich działalność jest niezwykle pożyteczna. Dzięki obecności specjalnych mikroorganizmów w jelitach, termity potrafią trawić celulozę, czyli główny składnik ścian komórkowych roślin – coś, czego większość zwierząt nie potrafi. W ten sposób przyspieszają proces rozkładu drewna, który bez ich udziału trwałby znacznie dłużej. Gdyby nie one, w wielu środowiskach doszłoby do nagromadzenia martwej biomasy, co mogłoby zakłócić naturalny obieg składników odżywczych. Termity działają więc jak naturalne „czyściciele lasów”, rozkładając resztki roślinne i umożliwiając ich ponowne wykorzystanie przez inne organizmy. Ich rola jest tak istotna, że w niektórych badaniach uznaje się je za inżynierów ekosystemów, wpływających na strukturę gleby, dostępność składników mineralnych i wilgotność środowiska. Niektóre gatunki potrafią… wybuchać To nie żart. W naturze istnieją gatunki termitów, które w sytuacji zagrożenia stosują strategię samobójczą w obronie kolonii. Szczególnie spektakularne są termity z Azji Południowo-Wschodniej, takie jak Colobopsis explodens, których żołnierze potrafią… eksplodować. Gdy intruz wtargnie do ich tuneli, termit rozrywa własne ciało, uwalniając lepką, żółtą ciecz o silnym działaniu toksycznym i odstraszającym. Substancja ta skutecznie unieruchamia lub zabija napastnika, a jednocześnie blokuje dostęp do gniazda, tworząc biologiczną „barierę”. Ten biochemiczny mechanizm obronny to przykład tzw. autotyzmu – zachowania, w którym osobnik poświęca swoje życie dla dobra kolonii. Co ciekawe, żołnierze „wybuchowi” mają specjalnie przekształcone gruczoły i mięśnie umożliwiające ten dramatyczny akt, a cały proces przypomina działanie bomby chemicznej w skali mikro. To jedno z najbardziej ekstremalnych i fascynujących zachowań w świecie owadów społecznych. Ich życie społeczne zawstydza ludzi W kopcu termitów panuje doskonała organizacja – nie ma miejsca na chaos ani przypadkowe działania. Każdy osobnik należy do jednej z kast i pełni ściśle określoną rolę, taką jak obrona, karmienie królowej, opieka nad potomstwem, budowa tuneli czy pozyskiwanie pożywienia. Wszystkie działania podporządkowane są dobru wspólnoty, a poszczególne jednostki poświęcają się bezinteresownie dla przetrwania całej kolonii. Termity komunikują się za pomocą feromonów – substancji chemicznych, które przekazują informacje o zagrożeniu, zadaniach czy kierunku ruchu, a także drgań przekazywanych przez ciało i podłoże, co umożliwia szybką koordynację działań w ciemnościach podziemnych korytarzy. Ich społeczna kooperacja i efektywność działania są tak imponujące, że stały się inspiracją dla algorytmów sztucznej inteligencji oraz systemów robotycznych. Modele zachowań termitów wykorzystywane są w badaniach nad inteligencją zbiorową, optymalizacją tras i automatyzacją pracy zespołowej, co pokazuje, że te niewielkie owady mogą mieć ogromny wpływ na rozwój nowoczesnych technologii. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po świecie podróżuje w poszukiwaniu smaków lokalnych kuchni. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
25 mało znanych faktów o Holandii, których nie znajdziesz w przewodnikach
Ciekawostki o Holandii potrafią zaskoczyć nawet doświadczonych podróżników. Od narodzin tulipomanii po absurdalne prawa – ten kraj skrywa więcej tajemnic, niż się wydaje.
W tym artykule: Co warto wiedzieć na temat Holandii 25 ciekawostek o Holandii Holandia to nie tylko kraj wiatraków i rowerów. Mało kto wie, że w Amsterdamie jest więcej rowerów niż mieszkańców, a pewne prawo zakazuje… chodzenia tyłem po ulicy w niedzielę! Choć wiele osób kojarzy Holandię głównie z liberalnym podejściem i pięknymi krajobrazami, to dopiero zgłębiając lokalne zwyczaje, poznajemy jej prawdziwe oblicze. Co warto wiedzieć na temat Holandii Holandia to kraj położony w północno-zachodniej części Europy, z terytorium zależnym na Karaibach. Graniczy tylko z dwoma państwami – Belgią i Niemcami. Północno-zachodnia część kraju leży nad wybrzeżem Morza Północnego i dzieli granice morskie z Wielką Brytanią, Belgią oraz Niemcami. Holandia jest jednym z 6 państw założycielskich Unii Europejskiej. Ponadto jest współzałożycielem strefy euro, G10, NATO, OrganizacjI Współpracy Gospodarczej i Rozwoju i Światowej OrganizacjI Handlu. Największym miastem, a zarazem stolicą konstytucyjną Holandii, jest Amsterdam – dynamiczna metropolia, znana z unikalnej architektury, sieci kanałów, bogatej sceny artystycznej i liberalnej atmosfery. To również drugie najchętniej odwiedzane miasto Europy, przyciągające rocznie miliony turystów z całego świata. Co ciekawe, Holandia należy do grona nielicznych państw, które mają dwie stolice. Podczas gdy Amsterdam pełni funkcje reprezentacyjne i symboliczne, to Haga (Den Haag) uznawana jest za stolicę administracyjną. Właśnie tam mieści się siedziba rządu, parlamentu, rodziny królewskiej, a także kluczowe instytucje międzynarodowe, w tym Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości i Międzynarodowy Trybunał Karny. Wśród innych znaczących miast Holandii znajdują się: Rotterdam – największy port w Europie i centrum nowoczesnej architektury, znane z odważnych projektów urbanistycznych i kosmopolitycznego charakteru. Utrecht – historyczne miasto uniwersyteckie o średniowiecznym rodowodzie, z klimatycznymi kanałami i zabytkowymi kościołami. Eindhoven – technologiczne serce kraju, związane z firmą Philips i innowacjami przemysłowymi, a także siedziba jednego z czołowych klubów piłkarskich – PSV Eindhoven. Holandia, mimo stosunkowo niewielkiej powierzchni, wyróżnia się wysokim stopniem urbanizacji i doskonale rozwiniętą infrastrukturą transportową, co sprawia, że nawet mniejsze miasta są dobrze skomunikowane z głównymi ośrodkami gospodarczymi i kulturalnymi. Niderlandy pod względem powierzchni (41 526 km kw.) zajmują odległe 30. miejsce w Europie. Kraj podzielony jest na 12 prowincji i 388 gmin. W skład Królestwa zaliczamy sześć zamorskich państw na Karaibach, które oczywiście nie należą do struktury Unii Europejskiej. Terenami zależnymi są: Aruba, Curaçao, Bonaire, Saba, Sint Eustatius, Sint Maarten. Według statystyk z 2022 roku, w Holandii mieszka ponad 17,5 miliona osób. Jest jednym z najgęściej zaludnionych krajów na świecie, z wynikiem 530 osób na km2. W tym samym roku odnotowano także wzrost Polonii, która wynosiła blisko 220 tysięcy polskich obywateli zamieszkałych na niderlandzkich terenach. Językiem urzędowym jest niderlandzki i dla ponad 23 milionów ludzi jest on językiem ojczystym. Dodatkowo w północnej prowincji Friesland obowiązuje drugi język urzędowy – fryzyjski. Szacuje się, że operuje nim mniej niż 400 tysięcy mieszkańców. Jednak wybierając się na wycieczkę nie musimy się martwić o problemy komunikacyjne. Dlaczego? Według EF English Proficiency Index ponad 90% Holendrów mówi po angielsku. Walutą obowiązującą na terenie Niderlandów, jak w większości państw należących do Unii Europejskiej, jest euro. Przed wprowadzeniem do obiegu europejskiego środka płatności, jednostką monetarną w Holandii był gulden (tłum. złoty), wprowadzony w 1434 roku. Jedno euro to w przeliczeniu ok. 2.2 NLG. Ustrój Holandii to parlamentarna monarchia konstytucyjna. Głową państwa jest monarcha, który mianuje szefa rządu – premiera. Władza wykonawcza leży w rękach rady ministrów. Niderlandy są jednym z 12 europejskich państw, na czele którego stoi rodzina królewska. Obecnie na tronie zasiada Wilhelm-Aleksander, syn królowej Beatrycze. 25 ciekawostek o Holandii Niderlandy czy Holandia? Od 2020 roku oficjalną nazwą leżącego nad Morzem Północnym państwa są „Niderlandy”, a właściwie Królestwo Niderlandów (licząc terytoria zależne). Tamtejszy rząd zrezygnował z „Holandii”, by zwiększyć popularność mniej znanych regionów. Holandia to bowiem niewielki obszar składający się z dwóch prowincji: Noord-Holland i Zuid-Holland. Niderlandy złożone są z 12 prowincji. Dlaczego kolorem narodowym Holendrów jest pomarańczowy? Do jego popularności przyczyniła się rodzina królewska, bowiem monarchowie wywodzą się z Domu Orańskiego (ang. House of Orange). Dlatego drużyny narodowe występują w oficjalnych rozgrywkach międzynarodowych w pomarańczowych strojach. 27 kwietnia w Niderlandach odchodzony jest Dzień Króla (Koningsdag). Holendrzy tłumnie wychodzą wówczas na ulice, bawią się wspólnie podczas imprez plenerowych i wiwatują na cześć władcy. Następczynią holenderskiego tronu jest 20-letnia księżniczka Amalia, najstarsza córka króla Wilhelma-Aleksandra i królowej Maksymy. „Kwiaciarnia świata” – tak potocznie nazywana jest Holandia. Nic w tym dziwnego, bowiem Holendrzy to globalni liderzy w eksporcie ciętych kwiatów. Ponad 80% światowych cebulek pochodzi właśnie stąd. Każdego roku z blisko 4 miliardów wyprodukowanych tulipanów, ponad 2 mld opuszcza granice kraju i wędruje do najodleglejszych zakątków globu. Czy tulipany pochodzą z Holandii? Jak się okazuje, nie. Ciężko w to uwierzyć, ale powszechny symbol Holandii pochodzi z Turcji i został sprowadzony w XVI wieku. Przypomnijmy, że trzecia sobota stycznia jest Narodowym Dniem Tulipana. Tulipanowa gorączka, która ogarnęła Holandię w XVII, sprawiła, że ceny cebulek poszły znacząco w górę i przewyższały nawet wartości nieruchomości. Oczywiście skończyło się to krachem i przemysł upadł w 1637 roku. Holandia mierzy wysoko. Nie jest to jednak zasługa wysokiego budownictwa, a ludzi. Holendrzy są najwyższymi narodem na świecie. Średnia wysokość obywatela Niderlandów wynosi prawie 176 cm. Statystycznie mężczyźni mierzą niecałe 183 cm, a kobiety 171 cm. Wynikać to może z ogólnodostępnej opieki zdrowotnej, niskich nierówności społecznych czy diety bogatej w nabiał. W 2001 roku Królestwo Niderlandów stało się pierwszym kraje na świecie, które zalegalizowało małżeństwa jednopłciowe. Co więcej, stolica kraju, czyli Amsterdam jest jednym z najbardziej LGBTQ-friendly miast na świecie. W centrum metropolii znajdziemy Homomonument, pomnik upamiętniający wszystkich prześladowanych homoseksualistów bez znaczenia na pochodzenie. Mieszkańcy Niderlandów nie mają nic do ukrycia. Spacerując po uliczkach Amsterdamu, oprócz pięknej architektury, można podziwiać także wnętrza mieszkań. Bardzo rzadko spotykane są tutaj powieszone firanki w oknach. Ich otwarta kultura nie ma konkretnego wyjaśnienia. Mówi się, że uczciwi obywatele nie mają nic do ukrycia. Narodowym przysmakiem Holandii jest lukrecja. W ciągu roku Holendrzy spożywają aż 32 miliony kilogramów tego słodkiego przysmaku, co daje 2 kg słodkości na osobę. Niderlandy są najniżej położonym krajem w Europie. Blisko 26% całkowitej powierzchni znajduje się poniżej poziomu morza, w tym amsterdamskie lotnisko Schiphol. Najwyżej położonym punktem jest wzgórze w Vaalserberg (322,5 m n.p.m.), natomiast najniższym – Zuidplaspolder (7 m p.p.m). Stąd nieoficjalna nazwa kraju – Holandia oznacza „niziny”. Holendrzy są jedną z najbardziej aktywnych fizycznie oraz najzdrowszych nacji na świecie. Opierając się na danych Euro Baromteru, aż 56% osób uprawia sport przynajmniej raz w tygodniu. Na tle europejskiej średniej – która wynosi 40% – wypadają znakomicie. Holandia jest piątym najszczęśliwszym krajem na świecie według raportu World Happiness Report 2023. Przed nią znajdują się tylko Finlandia, Dania, Islandia i Szwajcaria. W Amsterdamie znajduje się 1281 mostów, które są jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli miasta. W tysiącach liczone są również wiatraki, czyli kolejny niekwestionowany symbol Holandii. Większość z nich jest dostępna dla turystów, a mała część nadal pełnią swoja pierwotną funkcję. Niektóre z nich odprowadzają wody z lądu, a inne nadal mielą ziarna na mąkę. Wiatraki Kinderdijk znajdują się na liście światowego dziedzictwa UNESCO od 1997 roku. Królestwo Niderlandów słynie także z rowerów. Znajdziemy tutaj ponad 37 tysięcy kilometrów ścieżek dla rowerzystów. Co ciekawe, w pomarańczowym kraju jest o 5 milionów rowerów więcej niż mieszkańców. Na 17 milionów mieszkańców przypada 22 mln jednośladów (na jedną osobę przypada 1,3 dwukołowca). Przypuszcza się, że Holendrzy pokonują dziennie na rowerze przynajmniej 3 km. Najpowszechniejszym przestępstwem w Holandii jest ich kradzież. Co roku notuje się ponad 100 tysięcy takich wykroczeń. Pełna nazwa KLM to Koninklijke Luchtvaart Maatschappij. Holenderskie linie lotnicze zostały założone w 1919 roku. Flagowy przewoźnik Niderlandów jest najstarszą, działająca linią na świecie. Niderlandy posiadają również bardzo bogatą historię alkoholową. To właśnie w Holandii, w XVI wieku, wynaleziony został gin. Co więcej, tulipanowa kraina jest drugim, największym eksporterem piwa na świecie. Wiele znanych marek pochodzi właśnie stąd: Heineken, Grolsch czy Amstel. Giethoorn to niewielka wioska nazywana „Wenecją Holandii”. Nie znajdziemy tutaj żadnych ulic oraz samochodów, tylko łódki i kanały. Kolor marchewki, który znamy obecnie, został zmieniony przez holenderskich rolników, by w ten sposób uhonorować Wilhlma Orańskiego, który przyczynił się do odzyskanie przez kraj niepodległości. Pierwotnie warzywa miały barwę białą, fioletową i bladożółtą. Hymn Holandii jest najstarszym na świecie. Narodowa pieśń została skomponowana w latach 1569-1572 przez muzyka Wilhelmusa, choć za oficjalny hymn uznano ją dopiero w 1932 roku. Pub Drie Gezusters (Trzy Siostry) w Groningen nosi miano największego pubu na Starym Kontynencie. Traktowany jest jako narodowy zabytek. Król Willem-Alexander jest miłośnikiem latania. Przez ponad dwie dekady monarcha pracował dwa razy w miesiącu jako drugi pilot w KLM Royal Dutch Airlines. Nasz ekspert Filip Nowek Z wykształcenia dziennikarz, chociaż na co dzień zajmuje się komunikacją marketingową. Pasjonat podróżowania. Autor przewodników po europejskich krajach i ciekawostek o największych miastach świata. Prywatnie miłośnik tenisa i wypadów do kina.
Czy pies ma kolana? Weterynarze rozwiewają popularny mit
Czy pies ma kolana – to pytanie, które zaskakująco często pojawia się wśród właścicieli czworonogów. Choć brzmi nietypowo, odpowiedź jest jednoznaczna i ma ciekawe uzasadnienie.
Spis treści: Czy pies ma kolana? Ile kolan ma pies? Chore kolano u psa Ciekawostki o psach Wbrew pozorom anatomia psa w wielu aspektach przypomina budowę ludzkiego układu kostnego. Psy, podobnie jak ludzie, mają kolana – zlokalizowane w tylnych łapach. Mało kto jednak wie, że również w przednich łapach znajduje się odpowiednik „kolana”, który pełni zupełnie inną funkcję. Zrozumienie tego układu może pomóc lepiej dbać o zdrowie pupila i rozpoznawać sygnały możliwych kontuzji. Czy pies ma kolana? Pies, podobnie jak człowiek i inne ssaki, ma kolana. Po jednym na każdej z dwóch tylnych łap. Odgrywają one kluczową rolę w poruszaniu się, a konkretnie w chodzeniu, skakaniu czy bieganiu. Psie kolano to niezwykle złożony staw, który składa się z różnych kości: kości udowej, kości piszczelowej, kości strzałkowej, rzepki, łąkotki, więzadeł krzyżowych. Kluczowym elementem stabilizującym kolano psa jest rzepka, która utrzymuje kości na właściwym miejscu i zapobiega ich przemieszczaniu. Powierzchnie stawowe kości pokrywa chrząstka, która pełni istotną funkcję – dzięki niej ruch nie sprawia psu bólu, nawet podczas intensywnej aktywności. Za możliwość poruszania stawem odpowiadają otaczające kolano mięśnie, które generują niezbędną siłę do jego zginania i prostowania. Wiele osób może błędnie interpretować położenie psiego kolana, ponieważ w przeciwieństwie do ludzi, u psa znajduje się ono stosunkowo wysoko – tuż pod kością udową, osłoniętą masą mięśniową. Zdarza się, że za kolano uznaje się niżej położony staw skokowy, co jest anatomiczną pomyłką. W praktyce psy poruszają się na palcach, co wpływa na ich wyjątkowy sposób chodzenia. Ile kolan ma pies? Fakty anatomiczne, które mogą Cię zaskoczyć Nieprzypadkowo fraza „ile kolan ma pies?” znalazła się w czołówce wyszukiwań Google. Zainteresowanie tym tematem wzrosło gwałtownie po emisji odcinka popularnego teleturnieju, w którym uczestnicy musieli odpowiedzieć na pozornie proste pytanie dotyczące anatomii psa. Do wyboru mieli dwie odpowiedzi: „2” lub „4”. Prawidłowa odpowiedź, czyli „2”, wywołała niemałe zaskoczenie – i tym samym uruchomiła lawinę wyszukiwań. W rzeczywistości pies, podobnie jak większość czworonożnych ssaków, posiada dwa kolana – znajdują się one tylko na tylnych kończynach. Są to stawy kolanowe, które odpowiadają ludzkim kolanom i odgrywają kluczową rolę w poruszaniu się psa, zapewniając amortyzację, stabilizację i zdolność do skakania. Przednie łapy psa nie mają kolan, lecz łokcie. Ich budowa anatomiczna przypomina ludzkie kończyny górne – z barkiem, ramieniem, łokciem oraz nadgarstkiem. To właśnie staw łokciowy łączy ramię z przedramieniem i umożliwia charakterystyczny sposób poruszania się psa. Tymczasem tylne kończyny, na których znajdują się kolana, zbudowane są bardziej jak ludzkie nogi – z biodrem, udem, kolanem i stawem skokowym. Błędne przekonanie, że pies ma cztery kolana, wynika najczęściej z uproszczonego myślenia o symetrii ciała zwierzęcia i z utożsamiania zginających się stawów na wszystkich kończynach z kolanami. Jednak w biologii i weterynarii rozróżnia się wyraźnie stawy kończyn przednich i tylnych, zarówno pod względem funkcji, jak i nazewnictwa. Zrozumienie prawidłowej budowy anatomicznej psa ma znaczenie nie tylko dla ciekawostek, ale również dla świadomej opieki nad pupilem – szczególnie w kontekście diagnozy kontuzji czy planowania aktywności fizycznej dostosowanej do możliwości jego układu ruchu. Chore kolano u psa – objawy, przyczyny i rasy najbardziej narażone na urazy Niestety, problemy z kolanami u psów są dość częste i mogą znacząco obniżyć komfort życia zwierzęcia. Staw kolanowy psa, złożony z kości udowej, rzepki, kości piszczelowej oraz układu więzadłowego, jest kluczowym elementem układu ruchu – dlatego nawet drobne uszkodzenia mogą prowadzić do bólu, ograniczenia ruchomości i kulawizny. Do najczęstszych schorzeń kolana u psów należą: Zwichnięcie rzepki – to przemieszczenie rzepki poza prawidłowy tor ruchu, co skutkuje niestabilnością stawu. Objawia się często przerywaną kulawizną, podnoszeniem łapy w trakcie chodzenia lub chwilowym „przeskakiwaniem” kończyny. Schorzenie może mieć charakter wrodzony lub nabyty. Zerwanie więzadła krzyżowego przedniego – jedno z najpoważniejszych uszkodzeń, porównywalne z zerwaniem ACL u ludzi. Prowadzi do silnej kulawizny, obrzęku kolana i trudności z poruszaniem się. Wymaga często interwencji chirurgicznej. Zapalenie stawu kolanowego (artretyzm lub zapalenie zwyrodnieniowe) – może być efektem przewlekłych przeciążeń, wieku, otyłości lub wtórnym objawem innych chorób. Pies staje się mniej aktywny, unika ruchu i wykazuje wrażliwość na dotyk w okolicy kolana. Wczesna diagnoza ma kluczowe znaczenie, dlatego każdy właściciel powinien udać się do weterynarza, gdy zauważy, że jego pies: kuleje lub unika obciążania jednej z tylnych łap, ma trudności ze wstawaniem lub wskakiwaniem, często liże lub gryzie okolice kolana, wykazuje zmniejszoną aktywność fizyczną. Wczesna konsultacja weterynaryjna, odpowiednia diagnostyka (m.in. RTG, rezonans magnetyczny, badanie ortopedyczne) oraz indywidualnie dobrane leczenie – farmakologiczne, fizjoterapeutyczne lub chirurgiczne – mogą skutecznie zahamować postęp choroby i przywrócić psu sprawność ruchową. Źródła: Outdoordogfun.com, archiwum NG Nasz autor Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Ciekawostki o Belgii – nie tylko frytki, czekolada i diamenty
Belgia zaskakuje nie tylko malowniczą Brugią i świetną czekoladą. Kraj ten skrywa wiele ciekawostek, które potrafią zaintrygować nawet najbardziej doświadczonych podróżników. Poznaj fakty, które pozwolą lepiej poznać ten niewielki europejski kraj.
Spis treści: Belgia – państwo kontrastów, integracji i europejskiego znaczenia Ciekawostki o Belgii – 30 mniej znanych faktów na temat jednego z krajów Beneluksu Choć Belgia często kojarzy się przede wszystkim z Brukselą, unijnymi instytucjami, frytkami czy czekoladą, to ma do zaoferowania znacznie więcej niż mogłoby się wydawać. Ten stosunkowo niewielki kraj to serce zjednoczonej Europy kryje w sobie nieoczywiste fakty, intrygujące miejsca i zaskakujące tradycje, które czynią go niezwykle interesującym kierunkiem podróży. Dla wielu odwiedzających Belgia okazuje się pełna kontrastów i niespodzianek – zarówno w dużych miastach, jak i na prowincji. Belgia – państwo kontrastów, integracji i europejskiego znaczenia Belgia, oficjalnie Królestwo Belgii, to państwo położone w północno-zachodniej Europie, nad Morzem Północnym, graniczące z czterema krajami: Francją, Luksemburgiem, Niemcami i Holandią. Należy do unii gospodarczej Beneluksu i odgrywa kluczową rolę w strukturach międzynarodowych, takich jak Unia Europejska, NATO, ONZ, a także Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) i Międzynarodowy Fundusz Walutowy. Powierzchnia Belgii wynosi 30 530 km², co czyni ją niemal dziesięciokrotnie mniejszą od Polski. Pomimo niewielkich rozmiarów, kraj ten ma istotne znaczenie polityczne i gospodarcze w Europie. Według szacunków na 2025 rok, liczba ludności Belgii przekroczyła 11,8 miliona mieszkańców, co nadal plasuje ją wśród najgęściej zaludnionych krajów świata – średnio ponad 385 osób na km². Gęstość zaludnienia jest szczególnie wysoka w Regionie Stołecznym Brukseli oraz w aglomeracjach takich jak Antwerpia i Gandawa. W Belgii mieszka również znacząca Polonia, której liczebność przekracza obecnie 75 tysięcy osób. Największe skupiska Polaków znajdują się w Antwerpii, Liege oraz Brukseli, gdzie działa wiele organizacji polonijnych i szkół z językiem polskim. Bruksela, będąca stolicą Belgii i największym miastem kraju, odgrywa wyjątkową rolę na arenie międzynarodowej. Znajdują się tu siedziby głównych instytucji UE, takich jak Komisja Europejska, Rada Europejska, Parlament Europejski (część sesji) oraz kwatera główna NATO. Dzięki temu Bruksela bywa nazywana „stolicą Europy”. Znana jest również z zabytków, takich jak Grand Place, Pałac Królewski, czy ikoniczne Atomium – monumentalna stalowa konstrukcja symbolizująca cząsteczkę żelaza. System językowy Belgii jest skomplikowany i odzwierciedla wielonarodowy charakter państwa. Obowiązują trzy języki urzędowe: niderlandzki (flamandzki), francuski oraz niemiecki. Niderlandzki, używany głównie w Flandrii, stanowi język ojczysty dla około 60% populacji. Francuski dominuje w Walonii i w Brukseli – mówi nim około 39% obywateli. Język niemiecki, choć urzędowy, używany jest przez niespełna 1% ludności, głównie we wschodniej części Walonii. Bruksela pozostaje oficjalnie dwujęzyczna – z dominacją języka francuskiego. Od 2002 roku oficjalną walutą Belgii jest euro (€). Zastąpiło ono franka belgijskiego (BEF), który był w obiegu od XIX wieku. Kurs wymiany przy wprowadzeniu euro wynosił 1 € = 40,3399 BEF. Belgia odgrywa istotną rolę w kształtowaniu polityki monetarnej strefy euro poprzez udział w pracach Europejskiego Banku Centralnego. Belgia pozostaje konstytucyjną monarchią parlamentarną. Głową państwa jest król Filip I Koburg, który objął tron w 2013 roku po abdykacji swojego ojca, króla Alberta II. Chociaż monarcha pełni funkcje głównie reprezentacyjne, posiada również prerogatywy konstytucyjne, m.in. mianowanie premiera, podpisywanie ustaw i reprezentowanie kraju na arenie międzynarodowej. W 2025 roku Filip I kontynuuje aktywność w dziedzinach społecznych, edukacyjnych i ekologicznych, wspierając m.in. działania na rzecz zielonej transformacji Belgii. Zgodnie z modelem federalnym, Belgia podzielona jest na trzy regiony autonomiczne: Region Flamandzki, Region Waloński oraz Region Stołeczny Brukseli, który można zwiedzić w 48 godzin. Regiony te mają odrębne parlamenty i rządy, odpowiedzialne za politykę w takich dziedzinach jak edukacja, transport, gospodarka czy opieka zdrowotna. Regiony flamandzki i waloński podzielone są dodatkowo na 10 prowincji, które w 2025 roku są zorganizowane w 43 okręgi administracyjne. Ten podział ma na celu uwzględnienie różnorodności językowej i kulturowej kraju oraz umożliwienie sprawnego zarządzania lokalnego. Ciekawostki o Belgii – 30 mniej znanych faktów na temat jednego z krajów Beneluksu Belgia odzyskała niepodległość, oddzielając się od Królestwa Niderlandów w 1830 roku w wyniku rewolucji belgijskiej. Decyzja o jej suwerenności została potwierdzona na konferencji londyńskiej. W 1831 uchwalono konstytucję i wybrano nowego króla – Leopolda I. Oba państwa połączono w 1815 roku na mocy kongresu wiedeńskiego. Wcześniej Belgia znajdowała się pod okupacją francuską. Stosunkowo młode państwo zawdzięcza nazwę Rzymianom. Gdy Juliusz Cezar podbijał północną Galię (dzisiejsza Belgia), plemię zamieszkujące tereny nazywało się Belgae. W ten sposób zdobyte tereny zyskały nazwę „Gallia Belgica”. Wcześniej wspominaliśmy, że mieszkańcy posługują się aż trzema językami w zależności od regionu. Co ciekawe, ponad połowa populacji traktuje jako swój pierwszy język niderlandzki, jednak aż 80% mieszkańców mówi po francusku. Wynika to z tego, że większość Wspólnoty Flamandzkiej używa również języka francuskiego jako drugiego. Do Belgii należy nieoficjalny rekord świata 652 dni – jak podaje Reuters – bez bez uformowanego rządu. Fakt ten nie przeszkodził, aby Królestwo przewodniczyło Unii Europejskiej w 2010 roku. Najbardziej rozpoznawalnym symbolem czekoladowej krainy jest Manneken Pis, czyli posąg siusiającego chłopca. Znajdziemy go w pobliżu Wielkiego Placu w Brukseli. Chłopiec ma bogatą garderobę i można go zobaczyć w różnych kostiumach, zgodnie z zaplanowanym wcześniej harmonogramem. Istnieje wiele legend na jego temat. Najpopularniejsza z nich mówi, że dziecko uratowało Belgię przed oblężeniem, oddając mocz na płonący knot ładunków wybuchowych najeźdźców. Z czego znana najbardziej jest Belgia? Nie ma jednej odpowiedzi na to pytanie. Ich znakiem rozpoznawczym są m.in. frytki, gofry, czekolada oraz piwo. Frytki narodziły się w Belgii i podobno tutaj spróbujemy najpyszniejszych smażonych ziemniaków na świecie. Podobno sekret tkwi w ich podwójnym smażeniu. Według lokalnych mieszkańców, najlepszym dodatkiem do frytek jest majonez. Pierwsze wzmianki o produkcji czekolady pochodzą sprzed 400 lat. Belgowie potrafią wyprodukować jej aż do 600 tysięcy ton rocznie. Znajdziemy tutaj ponad 2 tysiące sklepów z światowej klasy wyrobami czekoladowymi. Roczne spożycie na jednego mieszkańca wynosi około 6 kg. Najwięcej czekolady sprzedaje się na międzynarodowym lotnisku w Brukseli. Piwo nosi status narodowego napoju Belgii i istnieje tu ponad 1000 różnych jego odmian. Nic dziwnego, że każde z nich podawane jest w innej szklance. Belgowie nie akceptują piwa w nieodpowiednim do niego szkle. Zaskoczyć może informacja, że w latach 70. XX w. dzieci do szkolnych obiadów dostawały lekkie piwo. Na całe szczęście władza wymieniła je na napój bezalkoholowy, chociaż nadal pojawiają się głosy poparcia tej tradycji. W Belgii powstała pierwsza Akademia Piwa. Kultura belgijskiego piwa została wpisana w 2016 roku na listę niematerialnego dziedzictwa UNESCO. Wafle brukselskie czy gofry z Liège – jaka jest różnica? Pierwsze z nich są robione z białek lub rzadkiego ciasta drożdżowego, dzięki czemu są o wiele lżejsze i mają prostokątny kształt. Drugie, z dodatkiem cukru perłowego, posiadają bardziej karmelowy smak. Gofry z Liège są o wiele grubsze i bogatsze. Do granic belgijskiego imperium kolonizacyjnego należało ulokowane w Afryce Środkowej Kongo. Królestwo rządziło krajem 80 razy większym od siebie. Antwerpia szczyci się tytułem światowej stolicy diamentów. Ponad 80% kamieni szlachetnych szlifowanych i sprzedawanych jest tutaj. Większość z nich została pozyskana z dawnej kolonii w Kongo. Signal de Botrange to najwyższy szczyt Ardenów oraz punkt belgijskiego królestwa. Jego wysokość wynosi 694 m n.p.m. Co ciekawe, przewyższa o niewiele ponad połowę najwyższy budynek w Warszawie – Verso Tower (310 m). Belgijscy mężczyźni zajmują drugie miejsce pod względem wzrostu (181,5 cm) na świecie, zaraz po Holendrach (182,5 cm). Kobiety znacznie zaniżają średnią wzrostu społeczeństwa z średnią 166 cm. Belgowie i Holendrzy mają wiele wspólnego. Obie nacje są bardzo liberalne i tolerancyjne. Dwa lata po wprowadzeniu w Holandii małżeństw par jednopłciowych, Belgia też je dopuściłs. Ponadto od 2002 roku umożliwiono dokonywanie eutanazji. Uważa się, że popularny w Wielkiej Brytanii krykiet został sprowadzony przez imigrantów z Belgii. Pierwsza zapiski o nim pojawiły się w belgijskim poemacie z 1533 roku. Belgijscy kolarze, zaraz po Francuzach, najczęściej triumfowali w klasyfikacji generalnej Tour de France. Łącznie zdobyli 18 tytułów, a sąsiedzi z południa – 36. Belgia to najmniejsze państwo, gdzie odbyły się letnie igrzyska olimpijskie. Najważniejsza impreza czterolecia miała miejsce w Antwerpii i rozgrywała się w 1920 roku. Wskaźnik rozwodów w Belgii wynosi 70% i jest trzecim najwyższym w Europie – tuż za Litwą i Łotwą. Największy festiwal muzyki elektronicznej Tomorrowland odbywa się w prowincjonalnym parku rekreacyjnym De Schorre w Boom we Flandrii. Od 2015 roku przyciąga miliony fanów z całego świata za sprawą największych gwiazd i bardzo oryginalnej scenografii. Inne popularne festiwale w Belgii to: Rock Werchter , Brussels Summer Festival i I Love Techno. Istnieje spora szansa, że bajka twojego dzieciństwa pochodzi właśnie stąd. Kraj nad Morzem Północnym słynie z komiksów. Zarejestrowanych ich jest tutaj aż 800. Seria o Smerfach to zdecydowanie najpopularniejsza z nich. Niebieskie, malutkie stworzonka w białych czapkach narodziły się właśnie w Belgii dzięki Studio Peyo. W Brukseli można odwiedzić oficjalny sklep Smerfów. W Brukseli organizowany jest jeden z największych jarmarków bożonarodzeniowych w Europie, który odwiedza blisko 2,5 miliona osób. Pierwszy europejski „drapacz chmur” stanął w Belgii. Boerentoren w Antwerpii ma wysokość 96 m (25 pięter). Był najwyższym budynkiem Starego Kontynentu do roku 1940. Co ciekawe, budynek nie wpisuje się w standardy dzisiejszych wieżowców. Fani zamkowych klimatów pokochają ten fakt. Tytuł państwa z największą liczbą zamków na metr kwadratowy przypada Belgii. Mówi się, że w niektórych regionach przypadają aż dwie tego typu budowle na wioskę. Planując podróż warto odwiedzić Gravensteen, Château fort de Bouillon, Het Steen czy Château de Walzin. Belgia to najbardziej zurbanizowany kraj w Europie. Aż 98 % populacji mieszka w miastach. Bruksela jest siedzibą dla ponad 120 organizacji międzynarodowych i 1400 organizacji pozarządowych. Kusttram (ang. Belgium Coast Tram) to najdłuższa linia tramwajowa na świecie. Trasa nad wybrzeżem między granicami Francji i Holandii liczy 68 km. Całość przejedziemy w godzinę, zatrzymując się na 68 przystankach. Ciekawostka dla miłośników odnowy biologicznej. W niewielkiej, belgijskiej miejscowości Spa (nazwa nie jest przypadkowa) otwarto pierwsze uzdrowisko i kasyno „la Redoute” w XVIII wieku. Jednak już w czasach starożytnych Rzymianie korzystali z lokalnych źródeł w celach leczniczych i zdrowotnych. Belgom zawdzięczamy wiele wynalazków. Lista rzeczy którymi mogą się pochwalić jest imponująca. Znajdziemy na niej m.in. pigułkę antykoncepcyjną, plastik, saksofon, sieć WWW, asfalt, tramwaj elektryczny i silnik spalinowy. Tutaj narodziła się także teoria Wielkiego Wybuchu. Belgowie płacą jedne z największych podatków dochodowych w Europie. Osoby, których roczne zarobki przekraczają 42 tys. euro, muszą odprowadzić podatek w wysokości 50%. Najniższy próg wynosi 25% przy zarobkach mniejszych niż 13 540 euro. Nasz ekspert Filip Nowek Z wykształcenia dziennikarz, chociaż na co dzień zajmuje się komunikacją marketingową. Pasjonat podróżowania. Autor przewodników po europejskich krajach i ciekawostek o największych miastach świata. Prywatnie miłośnik tenisa i wypadów do kina.
Futurystyczna metropolia na pustyni – czym zachwyca jednej z najbogatszych krajów świata
Choć wielkością dorównuje co najwyżej największym województwom w Polsce, to pod względem finansowym przerasta światowe mocarstwa. Poniżej prezentujemy wybrane ciekawostki o Katarze, czyli gospodarzu tegorocznego mundialu.
Spis treści: Życie w Katarze Stolica Kataru Z czego słynie Katar? Katar – ciekawostki Katar – informacje praktyczne Podróż do Kataru to coś więcej niż egzotyczna wycieczka – to doświadczenie luksusu, architektonicznego rozmachu i kulturowego kontrastu. Choć kraj ten nie jest duży, jego ambicje przekraczają granice kontynentów. Katar stawia na perfekcję – tu wszystko musi być „naj”. Przekonaj się, co sprawia, że to jeden z najbardziej zaskakujących krajów Bliskiego Wschodu. Życie w Katarze Katar, niewielki kraj o powierzchni około 11,5 tys. km², rozciągający się na półwyspie w Zatoce Perskiej, już dawno temu okazał się miejscem wyjątkowym — pierwotnie lokalne plemiona zdobywały dochody dzięki poławianiu pereł, lecz kiedy ten biznes upadł, kraj zwrócił się ku zasobom ropy naftowej i gazu, które okazały się jednymi z najbogatszych na świecie. Ta transformacja spowodowała, że w zaledwie kilka dekad rybackie osady i obozy Beduinów przekształciły się w panoramę pełną luksusowych willi, a wielbłądy ustąpiły miejsca limuzynom i prywatnym samolotom. Katar słynie z jednego z najwyższych wskaźników gęstości milionerów na świecie — według analiz w przeszłości nawet 14–17 % gospodarstw domowych posiadało majątek przekraczający milion dolarów. Dodatkowo Katar ma jeden z najwyższych poziomów bogactwa na mieszkańca i jednocześnie wysoki poziom nierówności majątkowej. Obecnie obywatele Kataru korzystają z rozbudowanych świadczeń społecznych — bezpłatna służba zdrowia, edukacja, woda i prąd to standard w ich głównych rezydencjach. Dla ekspatów oferowane są znaczne subsydia, choć w mniejszym stopniu. Jednak w obliczu rosnącej konsumpcji, rząd wdrożył programy takie jak Tarsheed (Narodowy Program Oszczędzania Energii i Wody), aby promować bardziej zrównoważone podejście do zasobów. Co więcej, najnowsze badania wykazują, że subsydia, klimat i technologie znacząco wpływają na rosnące zużycie prądu przez gospodarstwa domowe, co stanowi wyzwanie dla zrównoważonej polityki energetycznej. Obecnie w Katarze żyje ok. 2,6 miliona osób, z czego tylko około 300–313 tysięcy to rodowici Katarczycy, resztę stanowią ekspaci. Taka struktura demograficzna powoduje, że przywileje dla obywateli — np. dofinansowanie małżeństw, gruntów, czy mieszkalnictwa — dotyczą stosunkowo niewielkiej grupy, co służy zacieśnianiu społecznego kontraktu między władzą a mieszkańcami. Jedną z takich polityk jest Qatarization — inicjatywa mająca zwiększyć zatrudnienie obywateli w sektorach publicznych i energetycznych, z celem sięgającym 50 % zatrudnienia w tych branżach. Z punktu widzenia wielu expatów Katar jawi się jako kraj bez podatku dochodowego, z pokrywaniem przez pracodawców kosztów zakwaterowania, opłat za media, transportu czy ubezpieczenia zdrowotnego. W rezultacie realne oszczędności mogą być bardzo wysokie, a życie — zwłaszcza w stolicy, Dosze — uchodzi za bezpieczne, czyste i komfortowe. Stolica Kataru Dauha, stolica Kataru, to dziś symbol futurystycznej metamorfozy – niczym ogromny plac budowy — z okien taksówki można podziwiać strzelające w niebo wieżowce, tworzące imponujący szklano‑betonowy las. Niegdyś senna rybacka osada, przekształciła się w coś na kształt „Manhattanu na pustyni”, tętniącego życiem globalnego miasta. Nie jest to przypadek – Dauha aspiruje do miana najpiękniejszego i najbogatszego miasta świata. To właśnie tu powstały spektakularne stadiony na Mistrzostwa Świata FIFA 2022, a także rozwinięto innowacyjny system kolei podziemnej (metro), który dziś łączy kluczowe dzielnice i znacząco ułatwia transport publiczny. Nie zabrakło kontrowersji i krytyki Kataru przy okazji organizacji tego wydarzenia. W Zatoce Perskiej powstają olśniewające sztuczne wyspy, formowane z piasku i kamieni, przypominające z lotu ptaka sznury pereł. Na tych wyspach wznoszą się luksusowe rezydencje z prywatnymi plażami, eleganckie centra handlowe, ekskluzywne restauracje oraz mariny dla najbardziej imponujących jachtów. Równocześnie Dauha inwestuje w rozwój sztuki i kultury. Dla mieszkańców (i nie tylko!) stworzono Wioskę Kulturową Katara, gdzie króluje kultura w historycznym stylu—znajdziesz tam amfiteatr o antycznej architekturze, kino, operę, teatr i galerie. Warto też wspomnieć o Muzeum Sztuki Islamskiej, zaprojektowanym tak, że jego sylwetka przywodzi na myśl postać kobiety skrytą pod hidżabem. Jego bogate kolekcje ceramiki, tekstyliów i manuskryptów są dostępne dla zwiedzających bezpłatnie. Serce stolicy stanowi zabytkowy Souq Waqif — labirynt wąskich uliczek, gdzie tysiące lat temu sprzedawano kozy, ryby czy wełnę. Dziś to tętniący życiem bazar z setkami sklepików: od złotniczego souku, gdzie biżuterię kupuje się na wagę, przez tkaniny krawione na miarę, po bazary korzenne, które zapierają dech bogactwem aromatów i smaków (daktyle, figi, orzechy, miód z Jemenu, szafran droższy niż złoto). Nie brakuje też targu zwierzęcego, pełnego świergotu tysięcy ptaków – od kanarków, papug po urocze perskie kocięta. Z czego słynie Katar? Główna ulica bazaru tętni życiem — otoczona barami, restauracjami i kawiarniami, stanowi idealne miejsce, by obserwować Katarczyków w thoubach — długich, białych szatach ozdobionych stylowo wywiniętą guthrą, czyli chustą, utrzymywaną na głowie ozdobną obręczą. Choć na pierwszy rzut oka mogą wydawać się powściągliwi, ci eleganccy mężczyźni potrafią się znakomicie bawić — szczególnie podczas tańca ardha, który jest nieodłącznym elementem tradycyjnych ceremonii, zwłaszcza ślubnych. W rytm bębnów i piszczałek uczestnicy prezentują synchronizowane ruchy z ozdobnymi mieczami w dłoniach, tworząc widowisko głęboko zakorzenione w kulturze Półwyspu Arabskiego. Jednak jedną z największych pasji Katarczyków pozostaje sokolnictwo — elitarna tradycja, która przetrwała wieki. W centrum Dauhy, tuż obok bazaru, znajduje się centrum sokolnicze, gdzie codziennie można spotkać szejków z dumnie trzymanymi na rękach ptakami. W Katarze sokół to nie tylko symbol statusu, ale także głęboko szanowane dziedzictwo. Najcenniejsze okazy mogą kosztować nawet milion dolarów, a dodatkowe miliony są wydawane na ich trening, żywienie i opiekę weterynaryjną. Dawniej, w czasach Beduinów, sokoły pomagały w polowaniach na pustyni, zapewniając przetrwanie. Dziś polowania nadal się odbywają, ale mają bardziej symboliczny i rekreacyjny charakter, będąc formą pielęgnowania tradycji. Inną wizytówką Kataru są pustynne wyprawy, które stanowią zarówno atrakcję turystyczną, jak i sposób na weekendowy relaks dla mieszkańców. Już 40 minut drogi od Dauhy rozciągają się wydmy pustyni Rub al-Chali, gdzie organizowane są wyjazdy do tradycyjnych beduińskich obozów. Na miejscu czekają namioty, lokalna kuchnia — pieczone mięsa, humus, sałatki i świeże pieczywo — oraz możliwość spróbowania jazdy po piasku w stylu dune bashing. W piątkowe popołudnia, będące początkiem weekendu, dziesiątki luksusowych SUV-ów opuszczają miasto, zmierzając w stronę pustyni. Dla wielu zamożnych mieszkańców to sposób na chwilowe oderwanie się od zgiełku metropolii i powrót do kulturowych korzeni — kontakt z naturą, prostotą życia i gościnnością beduińskiej tradycji. Katar – ciekawostki Jedno z najbogatszych państw świata według PKB per capita Katar regularnie plasuje się wśród 10 najbogatszych państw świata pod względem PKB per capita. W 2025 roku szacowany dochód na mieszkańca to około 118 148 USD. Mały obszar, duże bogactwo Kraj zajmuje zaledwie 11,6 tys. km², co czyni go porównywalnym pod względem wielkości do polskiego województwa świętokrzyskiego. Mieszka tu mniej niż 3 miliony osób (dane z 2021 roku). Sokolnictwo — narodowa pasja Tradycja sokolnictwa, głęboko zakorzeniona w historii Beduinów, prosperuje po dziś dzień. Najrzadsze i najbardziej cenione sokoły mogą kosztować nawet milion dolarów, a kolejne miliony wydawane są na ich trening, karmienie i pielęgnację. Co więcej — sokoły są jedynymi ptakami, które można zabrać na pokład Qatar Airways, uznawanych za jedną z najbardziej luksusowych linii lotniczych. Lotnisko najbardziej luksusowe i nowoczesne na świecie Hamad International Airport w Dosze to jeden z najnowocześniejszych portów lotniczych świata. W 2024 roku obsłużył rekordowe 52,7 miliona pasażerów, co oznacza wzrost o 15% w porównaniu do roku poprzedniego. Rogal świata lotniczego — z tropikalnym ogrodem, spa, luksusowymi salonikami, hotelem, a nawet soukiem — jest uznawany za najlepsze lotnisko na świecie. Souq Waqif — serce tradycji Ten tradycyjny labirynt uliczek ma ponad 1000 lat i przyciąga wieczorem mieszkańców, oferując restauracje serwujące kuchnie z całego świata. Tutaj można znaleźć złoto, przyprawy, ubrania, antyki, a także elektronikę — wszystko w jednym miejscu. Najmniejsze państwo-gospodarz Mistrzostw Świata W 2022 roku Katar stał się najmniejszym w historii krajem, który zorganizował mundial piłkarski – wydarzenie odbyło się w dniach od 20 listopada do 18 grudnia. Perła Kataru — luksusowa inwestycja Projekt o nazwie Katarska Perła obejmuje budowę luksusowych apartamentów, butików, salonów samochodowych, mariny, prywatnych plaż i restauracji — wszystko dla najbardziej wymagających klientów. Bez wód śródlądowych Na terytorium Kataru nie występują wody śródlądowe — jest to typowo pustynny kraj. Surowe przepisy dla turystów Do Kataru nie można wwozić alkoholu, wieprzowiny ani narkotyków. Dodatkowo akty seksualne między osobami tej samej płci są tu nielegalne. Weekend zaczyna się w piątek Tak — dniami wolnymi od pracy w Katarze są piątek i sobota. Siedziba medialna regionu Katar to dom stacji Al-Dżazira — największego nadawcy telewizyjnego na Półwyspie Arabskim. Katar – informacje praktyczne Katar to kraj, który łączy tradycję z nowoczesnością, a przygotowanie do podróży warto rozpocząć od poznania kilku kluczowych informacji. Językiem urzędowym jest arabski, jednak w codziennym życiu powszechnie używa się języka angielskiego, zwłaszcza w kontaktach biznesowych i turystycznych. Walutą jest rial katarski (QAR) — jego wartość to obecnie około 1 QAR = 1,00 PLN, co ułatwia szybkie przeliczanie cen. Stolicą kraju jest Dauha, tętniąca życiem metropolia, którą najłatwiej eksplorować taksówką. Ceny są przystępne — opłata początkowa to ok. 7 QAR, a za każdy kolejny kilometr zapłacimy średnio 1,6 QAR w dzień i 1,9 QAR w nocy. Alternatywnie można skorzystać z metra lub z aplikacji transportowych, takich jak Karwa czy Uber. Dla miłośników przygód polecana jest wycieczka na pustynię z kierowcą-przewodnikiem — taka wyprawa to koszt około 210–290 PLN, a obejmuje m.in. jazdę po wydmach i posiłek w obozie beduińskim. Dominującą religią w Katarze jest islam, który kształtuje nie tylko system prawny, ale też rytm dnia i styl życia mieszkańców. W związku z tym należy pamiętać o zasadach kulturowych — skromnym ubiorze, zakazie publicznego okazywania uczuć czy ciszy podczas modlitw. Dniami wolnymi od pracy są piątek i sobota, co warto uwzględnić w planowaniu zwiedzania i zakupów. Podróżujący do Kataru muszą posiadać ważny paszport. Wiza nie jest wymagana przy pobycie do 90 dni w celach turystycznych — po przekroczeniu tego okresu należy ubiegać się o stosowne zezwolenie. Bezpośrednie połączenia z Warszawy do Dauhy oferuje Qatar Airways. Dla osób podróżujących dalej, Hamad International Airport stanowi doskonały punkt przesiadkowy — można tu zorganizować wycieczkę po mieście podczas dłuższego międzylądowania. Ważną kwestią jest również przewóz leków. W Katarze niektóre substancje, takie jak kodeina zawarta w popularnych lekach przeciwbólowych, są niedostępne lub zakazane. Warto więc zabrać receptę lub zaświadczenie od lekarza, by uniknąć problemów podczas kontroli celnych. Podczas pakowania trzeba pamiętać, że zakazane jest wwożenie alkoholu, wieprzowiny oraz narkotyków. Przepisy Kataru surowo traktują także kwestie obyczajowe — akty seksualne osób tej samej płci są nielegalne, a publiczne okazywanie bliskości może być uznane za nieodpowiednie zachowanie. Katar to również ważne centrum medialne — właśnie tu swoją siedzibę ma Al-Dżazira, największa i najbardziej wpływowa stacja telewizyjna na Półwyspie Arabskim, która nadaje programy informacyjne w wielu językach, m.in. po arabsku i angielsku. Podróż do Kataru to okazja do zetknięcia się z inną kulturą, gościnnością i imponującym rozwojem gospodarczym. Warto jednak dobrze się przygotować, by w pełni i komfortowo korzystać z uroków tego wyjątkowego kraju. Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Pałac Kultury i Nauki obchodzi 70. urodziny. Od samego początku wzbudzał kontrowersje
Pałac Kultury i Nauki od 70 lat dzieli Polaków. Dla jednych to symbol zniewolenia, dla innych ikona stolicy. Z okazji rocznicy przypominamy najciekawsze fakty o najbardziej kontrowersyjnym budynku w Polsce.
W tym artykule: Co warto wiedzieć o Pałacu Kultury i Nauki? Pałac Kultury i Nauki – ciekawostki Trudno o drugi budynek w Polsce, który ma tyle samo przeciwników, co zwolenników. Pałac Kultury i Nauki, bo o nim mowa, z powodu swojej historii wzbudza mieszane uczucia zarówno wśród polityków, jak i zwykłych obywateli. Mimo to rocznie przyciąga do stolicy masę turystów nie tylko z kraju. Sprawdź, co skrywa 3288 pałacowych pomieszczeń i co wspólnego z erotycznymi snami ma lśniąca iglica. Oto mało znane ciekawostki o Pałacu Kultury i Nauki w Warszawie, które przybliżą ci historię tego miejsca. Co warto wiedzieć o Pałacu Kultury i Nauki? Budowa Pałacu Kultury i Nauki, nad którą czuwał radziecki architekt Lew Rudniew, rozpoczęła się 1 maja 1952 roku i trwała tylko trzy lata. Budynek został oddany do użytku 21 lipca 1955 r., a do jego powstania zużyto ponad 40 mln cegieł i 26 tys. ton stali. W trakcie trwania budowy śmierć poniosło 16 robotników. Pałac Kultury i Nauki powstał jako dar narodu radzieckiego dla narodu polskiego. Jego pomysłodawcą był Józef Stalin (pierwotny patron budynku). Wspominany wyżej Lew Rudniew stworzył pięć projektów, ten ostateczny wybrali Polacy. Pierwszego dnia po otwarciu, 22 lipca 1955 r., PKiN odwiedziło 20 tys. osób. W 2007 r. budynek wpisano do rejestru zabytków. Kosztem Pałacu Kultury i Nauki zburzono ok. 180 przedwojennych kamienic i zlikwidowano sześć ulic. Mierzący 237 m Pałac Kultury i Nauki w chwili zakończenia budowy był drugim co do wielkości budynkiem w Europie (obecnie jest na 19. pozycji), tuż za Moskiewskim Uniwersytetem Państwowym. Wśród polskich drapaczy chmur nie miał sobie równych przed ponad sześć dekad. Wszystko zmieniło się na początku 2021 roku, gdy palmę pierwszeństwa przejął inny warszawski wieżowiec, Varso Tower. Biurowiec „przerósł” niekwestionowany symbol Warszawy o 73 metry, stając się nie tylko największym budynkiem w kraju, ale także w Unii Europejskiej. Sprawdź, ile metrów mają najwyższe budynki na świecie. Pałac Kultury i Nauki liczy 46 pięter, w tym dwa podziemne, i 3288 pomieszczeń o łącznej powierzchni wynoszącej 123 084 m kw. PKiN jest siedzibą wielu instytucji, m.in. teatrów, kin, muzeów, a także uczelni wyższych. Na jego terenie znajdziemy też basen, który kilka lat temu przeszedł pierwszą modernizację od czasu otwarcia. W pałacu obraduje także Rada Miasta Stołecznego Warszawy. Zdobiący 40. piętro budynku Zegar Milenijny został odsłonięty 31 grudnia 2000 r. przez ówczesnego prezydenta miasta, Pawła Piskorskiego. Średnica każdej z czterech tarcz pałacowego zegara ma 6 m, co czyni go trzecim pod względem wielkości czasomierzem w Europie. Ciekawostki o Warszawie. Tego mogłeś nie wiedzieć o polskiej stolicy Poniżej prezentujemy wybrane ciekawostki o Warszawie, dzięki którym jeszcze bardziej zapragniesz poznać historię stolicy i największego miasta Polski. Pałac Kultury i Nauki – ciekawostki We wszystkich 3288 pałacowych pomieszczeniach może znajdować się jednocześnie ok. 12 tys. ludzi. Jego stalowe konstrukcje wystarczyłyby na przerzucenie pięciu mostów przez Wisłę, a lśniąca iglica sprowadza... erotyczne sny (tak swoją prośbę o jej ściągnięcie uzasadniała pewna wyczerpana pani). PKiN od samego początku, czyli 2 maja 1952 r., kiedy to na warszawskim placu Defilad ruszyły prace budowlane, rozpalał wyobraźnię. Przy budowie Pałacu Kultury i Nauki pracowało 3,5 tys. robotników z ZSRR i 4 tys. z Polski. Przybysze zza wschodniej granicy zamieszkali na specjalnie wybudowanym osiedlu „Przyjaźń” na warszawskich Jelonkach. Mieli tam do dyspozycji sklep, kino, bibliotekę, stołówkę, a nawet szkołę wieczorową. Budowa Pałącu Kultury i Nauki w Warszawie rozpoczęła się tym samym roku, gdy brytyjskim tronie zasiadła Elżbieta II [Mało znane archiwalne zdjęcia królowej Elżbiety II w obiektywie fotografów National Geographic]. Pałac, ze względu na swój skrót PKiN, jest potocznie nazywany przez warszawiaków „Pekinem”. Pałac Kultury i Nauki dostawał masę listów z prośbami, zwierzeniami, a nawet donosami – zwykle zaczynały się jednakowo: „Drogi Pałacu...”. Co więcej, latach 50. dzieci pisały listy z prośbami o prezenty. Były przekonane, że na tym najwyższym z polskich budynków mieszka Święty Mikołaj. W podziemiach pałacu mieszkają dokarmiane przez urzędników koty. Do śmiesznego zdarzenia doszło w 1969 roku, gdy podczas koncertu francuskiej piosenkarki Juliette Gréco, gdy jeden z futrzaków przedefilował dostojnie przez całą scenę i zniknął za kulisami. Jak się okazuje, to nie jedyne zwierzęta, które wybrały pałac na mieszkanie. Na wysokości 42. kondygnacji swoje siedlisko w 1998 r. założyły sokoły wędrowne. W 2016 roku, po pięciu latach przerwy, w pałacowym gnieździe wykuły się trzy młode, które dostały imiona Bazyl, Orion i Wawa. Na tym jednak nie koniec, bowiem na poziomie 6. piętra znajduje się pasieka miejskich pszczół. Ile kosztuje utrzymanie Pałacu Kultury i Nauki? W 2012 roku media informowały, że w skali miesiąca to koszt w granicach 1,5 mln złotych, co przekłada się na roczną sumę 20 mln zł. W ramach ciekawostki dodajmy, że według obliczeń sprzed kilku lat, PKiN zużywa tyle energii, co 30-tysięczne miasteczko. Taras Widokowy na 30. piętrze Pałacu Kultury i Nauki to jedna z największych atrakcji budynku. Wjazd windą na taras, który jest otwarty codziennie między 10:00 a 22:00, trwa 19 sekund. Elewacja budynku pokryta jest płytkami, które zostały stworzone na specjalne zmówienie w fabryce na Uralu. Robotnik trzymający łożysko to jedna z ośmiu rzeźb siedzących wykonanych przez Rosjan. 20 kolejnych znajduje się w niszach wokół Pałacu. Przed wejściem stoją również pomniki Kopernika i Mickiewicza autorstwa polskich artystów – Stanisława Horno-Popławskiego oraz Ludwiki Nitschowej. W przeprowadzonym w 2020 roku badaniu na zlecenie stołecznego ratusza, 20% ankietowanych uznało Pałac Kultury i Nauki za największą atrakcję w stolicy. Więcej osób wskazało Stare Miasto (37%) oraz Łazienki Królewskie (24%). Źródło: pkin.pl. Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.