Co 10. drzewo na świecie znajduje się na terenie Kanady – zaskakujące fakty o kraju liścia klonowego
Jest 32 razy większa od Polski i obejmuje aż sześć stref czasowych. Kanada to kraina gór, potężnych lodowców, fascynujących miast i dzikiej przyrody. Oto 7 faktów, które pozwolą lepiej poznać fenomen kraju liścia klonowego.
W tym artykule: Kanada ciekawostki: 71% syropu klonowego pochodzi z Kanady Quebec City to najbardziej europejskie miasto Ameryki W Kanadzie znajduje się światowa stolica niedźwiedzi polarnych Kanada zaprasza obcych Czy istnieje język kanadyjski? Prawie połowa terytorium Kanady to lasy Montreal to największe francuskojęzyczne miasto po Paryżu O tym, co warto zobaczyć w Kanadzie, często piszemy w naszym serwisie. Poniżej 7 zaskakujących i mniej znanych faktów na temat tego jednego z największych i najbardziej fascynujących państw na świecie. Kanada ciekawostki: 71% syropu klonowego pochodzi z Kanady To jeden z najpopularniejszych produktów z symbolem listka klonowego. Syrop klonowy wytwarzany z soku klonowego jest uznawany za mniej kaloryczny zamiennik miodu. Kanada produkuje 71% światowego syropu klonowego, z czego 91% jest wytwarzane w Quebecu. Syrop klonowy jest jednym ze znaków rozpoznawczych kanadyjskiej kultury. Dzieje się tak, odkąd rdzenni mieszkańcy tego kraju nauczyli wczesnych osadników, jak zbierać sok i gotować z niego syrop. Obecnie istnieje ponad 8 tys. firm produkujących syrop klonowy w liczbie 13,2 miliona galonów rocznie. Quebec City to najbardziej europejskie miasto Ameryki Turyści odwiedzający Quebec City mają często wrażenie, że są w jednym z francuskich miasteczek znad Loary. Architektura tego miasta, zbudowanego przez francuskich kolonistów w XVI i XVII wieku, sprawa, że trudno się tu poczuć jak na ziemi amerykańskiej. Quebec City znane jest z bogatej historii, brukowanych uliczek i starych fortyfikacji. Co ciekawe, luksusowy hotel Château Frontenac w Quebec City dzierży tytuł rekordzisty „Księgi rekordów Guinnessa" najczęściej fotografowanego hotelu na świecie. W Kanadzie znajduje się światowa stolica niedźwiedzi polarnych Poznajcie miasteczko Churchill w prowincji Manitoba. Żyje tu mniej niż tysiąc ludzi, za to ponad 15 tys. niedźwiedzi polarnych. Ponieważ całą światową populację niedźwiedzi polarnych szacuje się na 25 tys. osobników, nie trudno obliczyć, że większość z nich żyje w okolicy Churchill. Nie bez powodu więc, miasteczko zyskało przydomek „światowej stolicy niedźwiedzi polarnych". Ogromna populacja tych zwierząt wynika z położenia miasta nad samą Zatoką Hudson, gdzie zimują niedźwiedzie polarne. Wśród mieszkańców Churchill panuje zwyczaj, by nie zamykać na zamki drzwi od domów i samochodów. Na wypadek nagłych odwiedzin niedźwiedzi, mogą się szybko ewakuować. Kanada zaprasza obcych Kanada jest krajem otwartym nie tylko na imigrantów, którzy od dekad budują wielokulturowe społeczeństwo tego państwa. W Kanadzie z otwartymi ramionami wyczekuje się również obcych z innych zakątków Wszechświata. To pierwszy kraj na świecie, który zbudował specjalne lądowisko dla UFO. Podest waży nieco ponad 130 ton, a w jej wnętrzu umieszczono kapsułę czasu, która ma zostać otwarta w 2067 roku. Tę niezwykłą konstrukcję można obejrzeć w mieście St. Paul w Albercie. Czy istnieje język kanadyjski? Nie. W Kanadzie obowiązują dwa języki oficjalne: język angielski i język francuski. Każdy z nich jest używany w lokalnej wersji, która do pewnego stopnia odbiega od angielskiego używanego w Londynie, czy francuskiego z Paryża. Język angielski w odmianie kanadyjskiej jest bardzo zbliżony do sposobu mówienia Amerykanów z USA. Bywa jednak bardziej archaiczny w pisowni i niektóre słowa są zapisywane w taki sposób, jak by to zrobili Brytyjczycy. Dobrym przykładem jest słowo „centrum", które Brytyjczycy i Kanadyjczycy zapiszą jako „centre", a Amerykanie jako „center". Poza tym Kanadyjczycy znani są z kończenia zdań, krótkim zapytaniem „eh?". Kanadyjski francuski jest z kolei dużo bardziej oddalony od francuszczyzny z Francji. Mowa ta trafiła do Kanady w XVII i w XVIII wieku i w pewien sposób zakonserwowała się na ówczesnym etapie rozwoju. Dziś dla Francuzów kanadyjska odmiana ich języka brzmi staroświecko i archaicznie. Natomiast Kanadyjczycy przyznają, że francuski z Paryża sprawia wrażenie języka nazbyt eleganckiego, a na swój sposób nawet snobistycznego. Co ciekawe, istnieje język kannada (przez dwa „n"). Jednak nie ma on nic wspólnego z państwem Kanada. Język kannada to jeden z języków drawidyjskich używany w Indiach. Prawie połowa terytorium Kanady to lasy Lasy zajmują aż 347 milionów hektarów ziemi. To w przybliżeniu tyle, ile wynosi powierzchnia 10 krajów wielkości Polski. Drzewa rosną na 42% kanadyjskiej ziemi. To nie wszystko. Co 10. drzewo na świecie znajduje się właśnie na terenie Kanady. Na powierzchni tego potężnego kraju występują przede wszystkim tundry, ale również lasy liściaste typowe dla strefy umiarkowanej, lasy subalpejskie w Kolumbii Brytyjskiej i lasy deszczowe wzdłuż wybrzeża. Montreal to największe francuskojęzyczne miasto po Paryżu W drugim co do wielkości mieście Kanady (po Toronto) językiem urzędowym jest francuski. Już samą oryginalną nazwę miasta „Mont Royal" można przetłumaczyć jako „królewskie wzgórze". W obszarze metropolitalnym Montrealu ponad 69% ludzi mówi w domu po francusku. Do znajomości tego języka przyznaje się zaś ponad 85% mieszkańców Montrealu. Pozostali montrealczycy najczęściej posługują się wyłącznie angielskim. Montreal, jak i cała prowincja Quebec, zostały w 1535 roku odkryte przez francuskiego podróżnika Jacquesa Cartiera i szybko stały się koloniami Francji. W XVII wieku w wyniku procesów zjednoczeniowych zaczęło kształtować się jedno terytorium Kanady. Pozostałe największe francuskojęzyczne miasta na świecie to Kinszasa w Republice Demokratycznej Konga, Abidżan w Wybrzeżu Kości Słoniowej i Dakar w Senegalu. Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska". Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów w technologiach. Miłośnik tenisa i europejskich stolic.
To największa dziura wykopana przez człowieka w Polsce. Wygląda jak gigantyczna rana w krajobrazie
Największa dziura w ziemi w Polsce przyciąga nie tylko geologów, ale i zwykłych turystów. Nie każdy wie, jak potężna jest to konstrukcja i co się z nią stanie po zakończeniu wydobycia. Kopalnię odkrywkową węgla brunatnego można oglądać w samym centrum naszego kraju.
Spis treści: Rozmiary, które przytłaczają Węgiel brunatny sprzed milionów lat Maszyny jak z innego świata Od kopalni do prądu: energetyczne serce kraju Czy naprawdę „widać ją z kosmosu”? Turystyka industrialna i doświadczenie „z wnętrza ziemi” Co dalej z Bełchatowem? „Jestem w Mordorze” – myślę, rozglądając się nerwowo i oczekując pojawienia się armii złowrogich postaci. Na horyzoncie wznoszą się kominy elektrowni, z których unoszą się białe obłoki – nie dymu, a najczęściej pary wodnej. Krajobraz wokół przypomina scenografię z filmu science fiction: ogromne ściany ziemi, szarozielona mozaika taśmociągów i koparek, a wszystko tonie w pylistym powietrzu i charakterystycznej ciszy industrialnego kolosa. Rozmiary, które przytłaczają Znajduję się w miejscu, które zyskało przydomek „największa dziura w ziemi” – w kopalni odkrywkowej węgla brunatnego Bełchatów, uznawanej za największy tego typu obiekt w Polsce i jedną z największych kopalni w Europie. To technologiczne monstrum, które fascynuje zarówno swoją skalą, jak i wpływem na środowisko oraz gospodarkę energetyczną kraju. Kopalnia Bełchatów rozciąga się na długość około 12 km, ma 3 km szerokości i osiąga głębokość do 310 metrów w najgłębszych punktach. Jej całkowita powierzchnia to ponad 3,5 tys. ha. Dla wyobrażenia: na tym obszarze zmieściłoby się nawet 5 tysięcy boisk piłkarskich! Dno odkrywki leży setki metrów poniżej poziomu otaczającego terenu – człowiek na jego tle wydaje się mikroskopijny. Węgiel brunatny sprzed milionów lat Wydobycie surowca poprzedza usunięcie grubych warstw nadkładu – czyli ziemi i skał, które zalegają nad złożem. W Bełchatowie ten nadkład ma nawet 150 metrów grubości. Dopiero pod nim znajduje się to, po co istnieje ta gigantyczna operacja – węgiel brunatny, czyli sprasowane szczątki roślinne sprzed około 20 milionów lat. Zdarza się, że podczas prac wydobywczych odnajdywane są pozostałości roślinne, np. fragmenty dawnych drzew – sekwoi, iglastych, włókien pni. Nie brakuje także odkryć paleontologicznych – w tym kości mamutów, szczątki gadów i inne skamieniałości. Maszyny jak z innego świata W ruchu widzę gigantyczne koparki wielonaczyniowe, z których największe ważą do 8 tysięcy ton – czyli niemal tyle, co Wieża Eiffla. Każda z tych maszyn obsługiwana jest przez pięcioosobową załogę. Na dnie odkrywki przemieszczają się także ciężarówki, zwałowarki i dziesiątki kilometrów taśmociągów, które łączą kopalnię z elektrownią. Cała operacja trwa bez przerwy – 24 godziny na dobę, 7 dni w tygodniu. Od kopalni do prądu: energetyczne serce kraju Cały wydobyty węgiel trafia do Elektrowni Bełchatów, największej elektrowni węglowej w Europie, która odpowiada za produkcję około 20% krajowej energii elektrycznej. Proces jest prosty w teorii: spalanie węgla, generowanie pary wodnej, napędzanie turbin, a następnie produkcja energii elektrycznej. W praktyce to jednak ogromne wyzwanie inżynieryjne – zarówno pod względem logistyki, jak i ochrony środowiska. Spalanie węgla brunatnego wiąże się bowiem z emisją znacznych ilości dwutlenku węgla, co czyni Bełchatów jednym z największych emitentów CO₂ w Unii Europejskiej. Kilka lat temu kopalnia trafiła też na niechlubną listę największych trucicieli w Europie. Czy naprawdę „widać ją z kosmosu”? Popularne stwierdzenie, że „kopalnię Bełchatów widać z kosmosu”, należy włożyć między mity i marketingowe hasła. Rzeczywiście – obiekt ten jest doskonale widoczny na zdjęciach satelitarnych, jednak: gołym okiem z orbity Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (400 km nad Ziemią) nie sposób jej zobaczyć wyraźnie, widoczność obiektów z tej wysokości zależy od rozmiarów, kontrastu, pogody i kąta padania światła, w rzeczywistości ludzkie oko nie dostrzega z takiej odległości obiektów o szerokości kilku kilometrów. To ten sam typ miejskiej legendy, co przekonanie, że z kosmosu widać Wielki Mur Chiński. Turystyka industrialna i doświadczenie „z wnętrza ziemi” Choć kopalnia to przede wszystkim zakład przemysłowy, zyskała popularność jako niezwykłe miejsce turystyki industrialnej. Można ją zwiedzać w zorganizowanych grupach – specjalnie przystosowanymi ciężarówkami. Zainteresowanie jest tak duże, że rezerwacje miejsc przyjmowane są z miesięcznym wyprzedzeniem. Dodatkową atrakcją jest taras widokowy, z którego można objąć wzrokiem ogromną część wyrobiska. Warto również odwiedzić pobliską Górę Kamieńsk, powstałą z nadkładu kopalni – dziś miejsce rekreacyjne z wyciągiem narciarskim, trasami rowerowymi i farmą wiatrową. Co dalej z Bełchatowem? Eksploatacja kopalni Bełchatów nie będzie trwała wiecznie. Zasoby złoża wyczerpią się najprawdopodobniej do 2036 roku, a Elektrownia Bełchatów ma zakończyć działalność najpóźniej w latach 40. XXI wieku. To wymusi na regionie głęboką transformację gospodarczą – zwłaszcza w kierunku odnawialnych źródeł energii i tworzenia nowych miejsc pracy. Źródła: Ministerstwo Energii, ddbelchatow.pl Nasz ekspert Dziennikarz, pisarz, podróżnik. Związany z polską redakcją „National Geographic” od kilkunastu lat, autor kilkuset tekstów publikowanych na łamach magazynu „National Geographic Traveler”. Laureat nagrody „Magellana” za najlepszą książkę podróżniczą. Miłośnik długich podróży, wypraw rowerowych i trekkingu. Pisze głównie o ciekawych kierunkach, ale interesuje go także kultura, wpływ człowieka na środowisko oraz historia.
Polszczyzna na drugim końcu świata. W tym dalekim kraju nasz język uznano za urzędowy
Brazylia to marzenie niejednego podróżnika i dom dla setek milionów ludzi. Większości kojarzy się z kawą, karnawałem i piłką nożną, ale ten piękny kraj skrywa znacznie więcej. Oto najciekawsze fakty o najludniejszym państwie Ameryki Południowej.
W tym artykule: Informacje o Brazylii Z czego słynie Brazylia? Ciekawostki o Brazylii Ciekawostki o Brazylii z pewnością zainteresują osoby planujące w najbliższym czasie podróż do ojczyzny samby, ale nie tylko. Brazylia zajmuje niemal połowę powierzchni Ameryki Południowej – dokładnie 8,5 mln km kw. – co czyni ją największym krajem czwartego co do wielkości kontynentu na kuli ziemskiej. Pod względem zajmowanego obszaru ustępuje jedynie Rosji (17 mln km kw.), Kanadzie (10 mln km kw.), Stanom Zjednoczonym (9,8 mln km kw.) i Chinom (9,6 mln km kw.). Brazylia to także najbardziej zaludnione państwo w Ameryce Południowej. Liczba ludności w 2025 roku przekroczyła 212 milionów. Dla porównania, Kolumbię i Argentynę, czyli drugi i trzeci kraj pod względem zaludnienia w tej części świata, zamieszkują odpowiednio 53 mln i 45 mln osób. Ciekawostki o Singapurze. Kraju 435 razy mniejszym od Polski, który zachwyca, ale i zaskakuje na każdym kroku Nie należy do największych państw świata. Wręcz przeciwnie – jest drugim co do wielkości najmniejszym krajem Azji. Mimo to cieszy się dużą popularnością wśród turystów z całego glo... Informacje o Brazylii Brazylia, a właściwie Federacyjna Republika Brazylii, leży we wschodniej części Ameryki Południowej, nad Oceanem Atlantyckim. Co ciekawe, jest to jedyny kraj świecie, przez który przebiega zarówno równik, jak i zwrotnik Koziorożca. Sąsiaduje z niemal wszystkim krajami na kontynencie: Argentyną, Boliwią, Gujaną, Gujaną Francuską, Kolumbią, Paragwajem, Peru, Surinamem, Urugwajem oraz Wenezuelą (najdłuższa granica). Wyjątek stanowią Chile i Ekwador. Brazylia uzyskała niepodległość 7 września 1822 roku od Portugalii, która jako pierwsza skolonizowała tamtejsze tereny w XVI wieku. W ramach ciekawostki dodajmy, że pierwszym Europejczykiem, który zobaczył Brazylię, był Pedro Álvares Cabral. W 1500 r. żeglarz wyruszył w morską podróż śladem swojego wielkiego rodaka, Vasco da Gamy. Według jednych źródeł portugalska flota przypadkowo odkryła nowy ląd. Inne z kolei podają, że obieżyświat świadomie obrał nowy kurs, by potwierdzić swoje przypuszczenia o istniejącym lądzie. Głównym językiem używanym w Brazylii jest portugalski, choć różni się nieco od tego z Portugalii. Zaskoczeniem dla wielu może być fakt, że jednym z oficjalnych języków urzędowych w największym kraju Ameryki Południowej jest... polski. W 2022 r. język polski stał się – z inicjatywy polonijnego działacza Fabricio Wichrowskiego – językiem urzędowym w gminie Aurea w południowej części kraju. „To niewątpliwy dowód uznania dla wkładu naszych rodaków w rozwój społeczny i kulturalny Brazylii, a zwłaszcza miejsc, w których diaspora potomków polskich emigrantów – często z drugiej połowy XIX wieku – jest najliczniejsza” – brzmiał komunikat stowarzyszenia „Wspólnota Polska”. Na ulicach miast i miasteczek można usłyszeć także język włoski, hiszpański czy niemiecki. Walutą obowiązującą w Brazylii jest real brazylijski o nominałach 1, 5, 10, 25 i 50 centavo oraz 1 real. W przeliczeniu 1 R$ to ok. 0,84 zł. Głową państwa jest prezydent, który jednocześnie stoi na czele Rady Ministrów. Przywódca wybierany jest na 4-letnią kadencję w wyborach powszechnych. Od 1 stycznia 2023 roku funkcję sprawuje ponownie Luiz Inácio Lula da Silva, prezydent Brazylii w latach 2003–2010. Władza ustawodawcza należy do dwuizbowego parlamentu – Izby Deputowanych (513 członków) i Senatu (81). Siedzibą najważniejszych instytucji państwowych jest Brasília, stolica kraju od 1960 roku. Ciekawostki o Korei Północnej. Zaskakujące fakty na temat najbardziej zamkniętego państwa świata Korea Północna fascynuje, a jednocześnie przeraża. Reżim Kimów całkowicie podporządkował sobie życie obywateli, tworząc państwo kompletnie odizolowane od reszty świata, gdzie słowo €.. Z czego słynie Brazylia? Brazylia to marzenie niejednego podróżnika. Rocznie odwiedzana jest przez miliony turystów z całego świata (w 2025 do Brazylii zastało 9 milionów zagranicznych turystów). I naprawdę trudno się temu dziwić. Piąty co do wielkości kraj globu słynie z ogromnej różnorodności, masy atrakcji i wielu zabytków. Najpopularniejszym kierunkiem wśród podróżujących do Brazylii jest oczywiście Rio de Janeiro, czyli światowa stolica samby i drugie po São Paulo największe brazylijskie miasto. To właśnie tutaj stoi słynna, mierząca 38 metrów Statua Chrystusa Zbawiciela, okrzyknięta w 2007 roku jednym z siedmiu nowych cudów świata. Władze Rio największą liczbę turystów odnotowują w lutym, gdy w mieście obywają się najsłynniejsze na świecie imprezy karnawałowe. Szalona zabawa w rytmach samby zaczyna się w piątek poprzedzający Środę Popielcową i trwa pięć dni. Przypomnijmy, że historia karnawału w Rio de Janeiro sięga XVIII wieku, gdy do Ameryki Południowej przypłynęli Portugalczycy. Brazylia to również bogata, a zarazem unikatowa fauna i flora. Występują tu liczne gatunki roślin i zwierząt (ok. 4 mln). W tej części globu zadomowił się m.in. kapibara, czyli największy współcześnie żyjący gryzoń świata, czy Thysania agrippia – gigantyczna ćma osiągająca rozpiętość skrzydeł do 30 cm. 60% lasu Amazonii, nazywanej „zielonymi płucami świata”, znajduje się właśnie w Brazylii. Warto wspomnieć, że największą rzeką Brazylii jest Amazonka, z kolei najwyższym szczytem – Pico da Neblina (2994 m n.p.m.). Ważnym elementem życia Brazylijczyków jest sport. Udowodnili to wielokrotnie, organizując najważniejsze sportowe wydarzenia na świecie. W 2016 roku wspominane już Rio de Janeiro organizowało letnie igrzyska olimpijskie. Wówczas po raz pierwszy i jak do tej pory jedyny w historii, najważniejsza impreza sportowa zawitała do Ameryki Południowej. Dwa lata wcześniej Brazylia organizowała mistrzostwa świata w piłce nożnej (poprzednio w 1950 r.), czyli bezapelacyjnie najpopularniejszym sporcie w Brazylii. Canarinhos (potoczna nazwa reprezentantów Brazylii) to pięciokrotni zwycięzcy mundialu. Po złoty medal mistrzostw globu sięgali w 1958, 1962, 1970, 1994 oraz 2002 roku. To w Brazylii urodził się Pelé uznawany za najlepszego piłkarza wszech czasów. Zawodnik zmarł 29 grudnia 2022 r. w wieku 82 lat. Brazylijczycy liczne sukcesy odnoszą także w siatkówce. Męska reprezentacja w swoim dorobku ma trzy złote medale igrzysk olimpijskich oraz trzy mistrzostwa świata (z rzędu). Niemniej utytułowana jest żeńska drużyna, która dwukrotnie zdobyła mistrzostwo olimpijskie i trzy tytuły wicemistrzyń globu. Z Brazylii pochodził również jeden z najwybitniejszych kierowców Formuły 1 – Ayrton Senna. Trzykrotny mistrz świata zginął tragicznie podczas Grand Prix San Marino w 1994 roku. Ciekawostki o Meksyku. Poznaj najciekawsze informacje o meksykańskiej kulturze i historii Meksyk to kraj z bogatą historią, w którym nikt nie będzie narzekać na brak atrakcji. Z czego słynie Meksyk? Ciekawostki i zaskakujące fakty na temat tego miejsca wymieniamy poniżej. Ciekawostki o Brazylii Brazylijczycy słyną nie tylko z wysokiej jakości kawy. Brazylia jest także liderem pod względem upraw trzciny cukrowej, kukurydzy, soi czy pomarańczy. Brazylijska gospodarka jest największą w Ameryce Południowej i 9. na świecie. Brazylia jest drugim krajem na świecie, tuż za Stanami Zjednoczonymi, pod względem liczby lotnisk. Jest ich ponad 4 tysiące. Port lotniczy w kraju to międzynarodowe lotnisko São Paulo-Guarulhos, które w 2019 roku obsłużyło rekordowe 43 mln pasażerów. Rio de Janeiro, w czasach kolonizacji, było stolicą Portugalii. To jedyny przypadek w historii, gdy stolica europejskiego mocarstwa zlokalizowana była poza Starym Kontynentem. W 2014 roku w São Paulo powstał najdłuższy uliczny korek na świecie o długości 344 kilometrów. Blumenau to niemieckie miasteczko w Brazylii, w którym corocznie, tak jak u naszych zachodnich sąsiadów, organizowane jest święto piwa, czyli Oktoberfest. W Brazylii obowiązuje przymus wyborczy. To oznacza, że udział w wyborach jest obowiązkowy. Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Kluby, groty i loża masońska. Co kryją podziemne pomieszczenia w Warszawie?
Wielkie miasto. Plątanina ulic, placów, parków, skwerów, tramwajowych torów. To wszystko widać. Na lotniczych zdjęciach, na fotografiach z najwyższych pięter wieżowców. A gdyby spojrzeć na miasto nie z lotu ptaka, a z pozycji, dajmy na to, dżdżownicy…? Bez żartów. Niech to będzie nietoperz, ale żeby zapytać go, co widzi, trzeba będzie włożyć kalosze.
Spis treści: Tajemnica Parku na Książecem Nieznane przeznaczenie Gucin Gaju Współcześni mieszkańcy Gucina Podziemne życie nocne Brzmi jak kiepski żart? Tylko, że to wcale nie jest żart. Po tygodniach starań w końcu udało się namówić pracowników Stołecznego Biura Konserwacji Zabytków, żeby zabrali nas w miejsce, które łączy to, co widać z lotu ptaka i to, co kryje się po ziemią. Tylko te kalosze… Zanim jednak je założymy, zajrzyjmy w miejsce suche, ale nie mniej tajemnicze. Tajemnica Parku na Książecem Na zboczu Skarpy Warszawskiej, przy ulicy Książęcej, mieści się intrygująca i unikatowa konstrukcja zakopana pod ziemią. Niepozorny kopiec przy stawie w Parku na Książęcem skrywa pełną tajemnic opowieść związaną z życiem Kazimierza Poniatowskiego – starszego brata króla Stanisława Augusta. Gdybyśmy w latach 70. XVII w. wspięli się w górę skarpy, naszym oczom ukazałyby się m.in. wieża Minaretu jakby wyjęta prosto z meczetu, Domek Imama czy Świątynia na Jońskich Kolumnach. Częścią parkowego kompleksu była również znajdująca się tam do dzisiaj grota, zwana Elizeum, której wyjątkowa przeszłość ciągle zachwyca. Elizeum, czyli Salon Księcia Spoglądamy przez kratę na korytarz prowadzący do głównej sali podziemnego salonu. Wystarczy zamknąć oczy i uruchomić wyobraźnię. Kilka metrów od nas znajduje się sala, po której kiedyś kroczyli dostojni goście zapraszani przez podkomorzego nadwornego Kazimierza Poniatowskiego. Nie każdy mógł tu wejść, nie każdy mógł spędzać czas w towarzystwie królewskiego brata. Podziemny Salon Księcia został zaprojektowany przez niemieckiego architekta Szymona Bogumiła Zuga jako komnata w kształcie rotundy, podzielona na dwie części: centralną – rekreacyjno-wypoczynkowa i zachodnią – później wykorzystywaną jako lodownia przez Szpital św. Łazarza. Wnętrze sali centralnej zostało doświetlone przez otwór o średnicy 3 metrów, przykryty zewnętrzną latarnią w kształcie pawilonu chińskiego. Dobre oświetlenie było konieczne do ukazania pełni piękna wystroju 8-metrowej komnaty. Dowód tego, jak ówcześnie wyglądało wnętrza groty, stanowi relacja angielskiego podróżnika Williama Coxe’a. W 1784 r. zwiedzał w towarzystwie Kazimierza Poniatowskiego i króla Stanisława ogród Na Książęcem: „W niszach stały wygodne kanapy. Kiedyśmy się wszyscy unosili nad pięknością i elegancją rotundy, uszy nasze zachwycił nagle koncert wybornej muzyki, wykonany przez jakąś niewidzialną orkiestrę. (…) nagle spostrzegliśmy na środku salonu stół, nakryty tak wspaniale i tak błyskawicznie, iż odnieśliśmy wrażenie, że dzieją się jakieś cuda” – zachwycał się Anglik. Bez wątpienia cudem, jak na tamte realia, była koncepcja połączonego organizmu, jakim był kompleks parkowy Na Książęcem. Grota stanowiła nie tylko wyjątkową podziemną instalację, lecz także element sieci korytarzy łączących różne obiekty parku. W Domku Imama przygotowywano posiłki, które następnie transportowano podziemnymi tunelami prosto na stół w Elizeum. Połączenie kuchni z salą biesiadną pozwalało na organizacje uroczystych zgromadzeń. Niektóre podania mówią nawet o domniemanych spotkaniach loży masońskiej, które miały odbywać się w odizolowanej od miasta grocie. Do obecnych czasów zachowała się jedynie – a może aż – główna grota Elizeum. Biuro Stołecznego Konserwatora Zabytków, które sprawuje pieczę nad przestrzenią stale prowadzi działania mające na celu remont Elizeum i udostępnienie zwiedzającym. Elizeum pozostaje jednym z najcenniejszych zabytków Warszawy i unikatową budowlą w skali kraju. I do zwiedzania nie trzeba kaloszy… Nieznane przeznaczenie Gucin Gaju Zupełnie inaczej niż w podziemnych korytarzach w Gucin Gaju – założeniu parkowym położonym w dzielnicy Ursynów. Pierwotne przeznaczenie tej przestrzeni jest wciąż nieznane. Wiedza na temat Gucina jest fragmentaryczna – pełna luk, w trakcie których brakuje informacji o tym, kiedy powstała i jaka była pierwotna funkcja budowli. Katarzyna Krzywicka z Biura Stołecznego Konserwatora Zabytków, regularnie przygląda się Gucinowi. – Zachował się kontrakt dzierżawy zawarty z małżeństwem Wrotnowskich, w którym dokładnie określono, co wolno im było zrobić – w tym przebudowę tzw. lochów na spiżarnie i lodownię. To ciekawe świadectwo, bo pokazuje, jak w drugiej połowie XIX wieku nazywano te pomieszczenia. Co więcej, mamy nie tylko umowę, ale i rachunek za wykonanie tych prac – rzadko spotykana tak szczegółowa dokumentacja. To jest jedyny moment konkretów, kiedy wiemy, jaką ten obiekt pełnił funkcję – podkreśla Katarzyna Krzywicka, zaznaczając tajemniczość tego miejsca. Założenie parkowe Gucin rozpoczyna swoją historię w 1817 roku. Wtedy to Stanisław Kostka Potocki tworzy kameralną posiadłość z dworem otoczonym ogrodem i parkiem. Po śmierci założyciela, obszar przechodzi z „rąk do rąk” wewnątrz rodziny Potockich, aż w końcu żona wnuka Stanisława Kostka wydzierżawia teren małżeństwu Wrotnowskich. Tu – według Katarzyny Krzywickiej – pojawia się dobrze udokumentowany moment, kiedy cokolwiek wiadomo o przeznaczeniu długiego na prawie 60 metrów korytarza. W dokumentach dzierżawy mamy również szczegółowe informacje dotyczące wykończenia podziemnego korytarza, świadczące o jego intensywnym wykorzystaniu. Wiemy więc, że w XIX w. dotychczasowe „lochy” miały zostać przerobione na spiżarnie i lodownię. Aby pomieszczenie mogło utrzymywać lód oraz pożywienie w odpowiedniej temperaturze, musiało zostać odpowiednio przebudowane, o czym świadczą zachowane dokumenty. W tym miejscu ślad po dawnym przeznaczeniu się urywa. Spekuluje się o przeróżnych wykorzystanych podziemnego pomieszczenia. Ukryta budowla miała np. pełnić rolę katakumb – o czym świadczyłaby karta cmentarna założona w latach 80. XX wieku. Współcześni mieszkańcy Gucina Wiele tajemnic sprzed lat, ale współczesne przeznaczenie korytarza jest nam doskonale znane. Stanowi czynnik, z którym mierzą się naukowcy eksplorujący grotę. Mieszkańcy Gucina są tymi, którzy wiedzą jak miasto wygląda z góry i, jak się okazuje, z dołu. Fakt, że tylko w nocy, ale jednak. Katarzyna Krzywicka mówi bowiem o współczesnym przeznaczeniu Gucina wprost: – W tym miejscu zimują nietoperze, co w dużej mierze determinuje nasze działania. Jako pomnik przyrody obiekt podlega ścisłej ochronie, dlatego wszelkie prace mogą być prowadzone wyłącznie poza okresem hibernacji – czyli wtedy, gdy nietoperze opuszczają schronienie. Co więcej, ingerencje nie mogą zakłócać warunków ich życia – to absolutny priorytet. Nietoperze stworzyły tam jedno z największych zimowisk na Mazowszu. Liczba osobników waha się od 800 do 1000. To imponujące siedlisko, które od lat jest monitorowane przez Biuro Ochrony Środowiska – podkreśla historyczka. To dlatego pomieszczenie, kiedyś intensywnie wykorzystywane przez człowieka, dziś należy do nietoperzy. Zwierzęta mają pierwszeństwo do użytkowania korytarza, dyktując czas, kiedy archeolodzy, konserwatorzy i historycy mogą wkroczyć, by odkrywać kolejne tajemnice tego wyjątkowego miejsca. Mamy szczęście, bo latem nietoperze są na zewnątrz, więc można im przeszkodzić. Tylko trzeba założyć kalosze…i wziąć ze sobą latarkę. Spacer po korytarzu Dzięki pani Katarzynie w podziemie schodzimy, kiedy wszystkie nietoperze znajdują się poza Gucin Gajem. Po wgramoleniu się przez niewielki otwór wejściowy naszym oczom ukazuje się ceglane sklepienie oraz nisze ulokowane po obu bocznych ścianach korytarza. Wszechobecna wilgoć powoduje, że odczuwalna temperatura jest zdecydowanie niższa niż na zewnątrz. To właśnie dzięki tej temperaturze przed laty korytarz mógł służyć jako dworska spiżarnia. Idąc w głąb budowli, grunt staje się coraz bardziej mokry. Z czasem zaczynamy już po kostki brodzić w kałużach. Nasza przewodniczka pokazuje nam miejsca, gdzie wykonywane są odkrywki do badań archeologiczno-architektonicznych. Wykopaliska mają nas przybliżyć do poznania prawdy na temat tej tajemniczej warszawskiej budowli. Na to potrzeba jednak czasu, dzielonego z latającymi ssakami, bo – przypomnijmy – to one mają tutaj pierwszeństwo. Podziemne życie nocne Tak samo jak niegdyś Elizeum skutecznie pełniło funkcję sali zabaw dzięki swojemu odizolowaniu od tego co dzieje się na powierzchni miasta, tak i dziś warszawska rozrywka często schodzi pod ziemię, ukrywając się przed wzrokiem ulicznych przechodniów. Spokojnie można już zdjąć kalosze i odstawić latarki. Piwnice od dekad goszczą mieszkańców stolicy. Część z tych miejsc działa do dziś, część została zamknięta osiągając status kultowych. Organizatorzy imprez adaptowali chociażby muzealne piwnice (klub Obiekt Znaleziony), schron przeciwlotniczy (Ground Zero) czy szalety publiczne (Underground). Wyjątkowe przestrzenie miejsc zabawy wpływały na unikatowość charakteru imprezowej mapy Warszawy. Czasem jednak, wraz z rozbudową podziemnej infrastruktury, trzeba było albo wyjść na powierzchnię, albo zwinąć podziemny interes. Przykład? Likwidacja klubu Underground, który został zamknięty wraz z budową drugiej linii warszawskiego metra w 2014 roku. Były protesty klubowiczów, happeningi w końcu upamiętnienie. Napis w miejscu, gdzie kiedyś znajdowało się wejście do klubu. Historia zabawy pod ziemią zaczęła się w XVIII wieku i trwa do dziś. Nietoperze nie wiadomo kiedy wleciały do Gucin Gaju. To fakty. Jednak gdybyśmy pochylili się nad miejskimi legendami, to wiele z nich ma związek z podziemiami. Tylko niewiele z rzeczywistością. Ot, gdyby plotki o tym, co kryje pod sobą Pałac Kultury i Nauki były prawdą, to tunelami spod niego można byłoby dojść nawet do Muzeum Narodowego. Legendy. Sól miejskiej rzeczywistości. Nad- i podziemnej. Źródło: Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Warszawie
Budują wieżowce i inspirują sztuczną inteligencję – to jedne z najbardziej niedocenionych owadów
Termity to jedne z najbardziej niedocenianych owadów na świecie. Choć przypisuje się im głównie niszczenie drewna, ich zachowania i struktury społeczne potrafią zadziwić naukowców.
Spis treści: Największe struktury stworzone przez owady na Ziemi Architekci bez dyplomu – złożoność termitier zaskakuje inżynierów Termity mają swoją królową – i nie tylko jedną Owszem, zjadają drewno – ale mają do tego bardzo dobry powód Niektóre gatunki potrafią… wybuchać Ich życie społeczne zawstydza ludzi Choć często postrzegane wyłącznie jako szkodniki niszczące drewno, termity to owady, które zasługują na znacznie większe uznanie. Ich niezwykle zaawansowane umiejętności budowlane, skomplikowane struktury społeczne i nieoczywiste mechanizmy obronne zadziwiają naukowców na całym świecie. W świecie termitów nie ma przypadków– wszystko działa według precyzyjnych zasad, których skuteczność inspiruje nie tylko biologów, ale także architektów, inżynierów i specjalistów od nowych technologii. Poznaj zaskakujące fakty o tych fascynujących owadach i zobacz, dlaczego bez nich życie na Ziemi mogłoby wyglądać zupełnie inaczej. Największe struktury stworzone przez owady na Ziemi W Brazylii odkryto gigantyczne mrowiska termitów, które z lotu ptaka przypominają rozbudowaną sieć dróg, dzielnic i miast. Te struktury mierzą ponad 230 tysięcy kilometrów kwadratowych – to obszar większy niż Francja, a ich objętość sięga miliardów ton ziemi przemieszonej przez owady. Niektóre z kopców mają nawet ponad 4 tysiące lat, co czyni je jednymi z najstarszych znanych struktur biologicznego pochodzenia. System mrowisk został zbudowany przez jeden superorganizm – ogromną kolonię termitów działającą synchronicznie przez wieki. Każde mrowisko ma wysokość nawet do 2,5 metra i znajduje się w regularnej odległości od innych, co świadczy o wyjątkowej precyzji planowania przestrzennego. Struktura ta nie pełni jednak funkcji mieszkalnej – jest to system tuneli wykorzystywanych do transportu i wentylacji, który odciąża właściwe gniazda ukryte pod ziemią. Ich rozmieszczenie wskazuje na złożoną inteligencję zbiorową oraz zdolność owadów do koordynowania działań w skali makroekosystemu. Architekci bez dyplomu – złożoność termitier zaskakuje inżynierów Choć wyglądają niepozornie, termity potrafią stworzyć perfekcyjnie wentylowane i stabilne konstrukcje, które od lat inspirują architektów i inżynierów na całym świecie. Ich kopce wyposażone są w naturalne systemy chłodzenia, wentylacji i regulacji wilgotności, które działają bez użycia energii elektrycznej. Wewnątrz takich struktur panuje stała temperatura przez całą dobę, mimo dużych wahań temperatury na zewnątrz – od gorących dni po chłodne noce. Sieć korytarzy, kominów i kanałów powietrznych umożliwia cyrkulację powietrza w taki sposób, by usuwać dwutlenek węgla i nadmiar ciepła, a jednocześnie dostarczać świeże powietrze do wnętrza. Układ kopców przypomina zaawansowany system HVAC (ang. Heating, Ventilation, Air Conditioning), a jego skuteczność dorównuje, a często nawet przewyższa wydajność nowoczesnych systemów klimatyzacyjnych. Ten naturalny mechanizm stał się inspiracją dla biomimetycznego projektowania budynków, w tym m.in. słynnego biurowca Eastgate Centre w Zimbabwe, który wykorzystuje zasady termitier do pasywnej wentylacji. Termity mają swoją królową – i nie tylko jedną Podobnie jak pszczoły, termity posiadają kastowy podział pracy, który obejmuje królowe, króli, robotnice i żołnierzy. To wysoce zorganizowane społeczeństwo funkcjonuje niczym perfekcyjnie działający mechanizm. Królowe są największymi i najbardziej płodnymi osobnikami w kolonii – potrafią żyć nawet 15, a czasem ponad 20 lat, co czyni je jednymi z najdłużej żyjących owadów. Wbrew powszechnemu przekonaniu, w jednym kopcu może funkcjonować więcej niż jedna królowa, a nawet cały zespół królewskich samic i samców, co pozwala kolonii na jeszcze szybszy rozwój. Głównym zadaniem królowej jest nieprzerwane składanie jaj – nawet 30 tysięcy dziennie, co przekłada się na miliony potomków rocznie. Jej ciało, znacznie powiększone w porównaniu do innych kast, jest przystosowane wyłącznie do rozrodu, a poruszanie się umożliwiają jej tylko robotnice, które opiekują się nią i karmią ją przez całe życie. Obok niej często znajduje się król – stały partner, który także może żyć przez wiele lat i wspomaga proces rozrodczy, co jest wyjątkowe w świecie owadów społecznych. Owszem, zjadają drewno – ale mają do tego bardzo dobry powód Termity odgrywają kluczową rolę w ekosystemach, szczególnie w lasach tropikalnych i subtropikalnych, gdzie odpowiadają za rozpad martwej materii organicznej, zwłaszcza drewna i liści. Choć znane są głównie z niszczenia mebli i domów, w naturze ich działalność jest niezwykle pożyteczna. Dzięki obecności specjalnych mikroorganizmów w jelitach, termity potrafią trawić celulozę, czyli główny składnik ścian komórkowych roślin – coś, czego większość zwierząt nie potrafi. W ten sposób przyspieszają proces rozkładu drewna, który bez ich udziału trwałby znacznie dłużej. Gdyby nie one, w wielu środowiskach doszłoby do nagromadzenia martwej biomasy, co mogłoby zakłócić naturalny obieg składników odżywczych. Termity działają więc jak naturalne „czyściciele lasów”, rozkładając resztki roślinne i umożliwiając ich ponowne wykorzystanie przez inne organizmy. Ich rola jest tak istotna, że w niektórych badaniach uznaje się je za inżynierów ekosystemów, wpływających na strukturę gleby, dostępność składników mineralnych i wilgotność środowiska. Niektóre gatunki potrafią… wybuchać To nie żart. W naturze istnieją gatunki termitów, które w sytuacji zagrożenia stosują strategię samobójczą w obronie kolonii. Szczególnie spektakularne są termity z Azji Południowo-Wschodniej, takie jak Colobopsis explodens, których żołnierze potrafią… eksplodować. Gdy intruz wtargnie do ich tuneli, termit rozrywa własne ciało, uwalniając lepką, żółtą ciecz o silnym działaniu toksycznym i odstraszającym. Substancja ta skutecznie unieruchamia lub zabija napastnika, a jednocześnie blokuje dostęp do gniazda, tworząc biologiczną „barierę”. Ten biochemiczny mechanizm obronny to przykład tzw. autotyzmu – zachowania, w którym osobnik poświęca swoje życie dla dobra kolonii. Co ciekawe, żołnierze „wybuchowi” mają specjalnie przekształcone gruczoły i mięśnie umożliwiające ten dramatyczny akt, a cały proces przypomina działanie bomby chemicznej w skali mikro. To jedno z najbardziej ekstremalnych i fascynujących zachowań w świecie owadów społecznych. Ich życie społeczne zawstydza ludzi W kopcu termitów panuje doskonała organizacja – nie ma miejsca na chaos ani przypadkowe działania. Każdy osobnik należy do jednej z kast i pełni ściśle określoną rolę, taką jak obrona, karmienie królowej, opieka nad potomstwem, budowa tuneli czy pozyskiwanie pożywienia. Wszystkie działania podporządkowane są dobru wspólnoty, a poszczególne jednostki poświęcają się bezinteresownie dla przetrwania całej kolonii. Termity komunikują się za pomocą feromonów – substancji chemicznych, które przekazują informacje o zagrożeniu, zadaniach czy kierunku ruchu, a także drgań przekazywanych przez ciało i podłoże, co umożliwia szybką koordynację działań w ciemnościach podziemnych korytarzy. Ich społeczna kooperacja i efektywność działania są tak imponujące, że stały się inspiracją dla algorytmów sztucznej inteligencji oraz systemów robotycznych. Modele zachowań termitów wykorzystywane są w badaniach nad inteligencją zbiorową, optymalizacją tras i automatyzacją pracy zespołowej, co pokazuje, że te niewielkie owady mogą mieć ogromny wpływ na rozwój nowoczesnych technologii. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po świecie podróżuje w poszukiwaniu smaków lokalnych kuchni. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
25 mało znanych faktów o Holandii, których nie znajdziesz w przewodnikach
Ciekawostki o Holandii potrafią zaskoczyć nawet doświadczonych podróżników. Od narodzin tulipomanii po absurdalne prawa – ten kraj skrywa więcej tajemnic, niż się wydaje.
W tym artykule: Co warto wiedzieć na temat Holandii 25 ciekawostek o Holandii Holandia to nie tylko kraj wiatraków i rowerów. Mało kto wie, że w Amsterdamie jest więcej rowerów niż mieszkańców, a pewne prawo zakazuje… chodzenia tyłem po ulicy w niedzielę! Choć wiele osób kojarzy Holandię głównie z liberalnym podejściem i pięknymi krajobrazami, to dopiero zgłębiając lokalne zwyczaje, poznajemy jej prawdziwe oblicze. Co warto wiedzieć na temat Holandii Holandia to kraj położony w północno-zachodniej części Europy, z terytorium zależnym na Karaibach. Graniczy tylko z dwoma państwami – Belgią i Niemcami. Północno-zachodnia część kraju leży nad wybrzeżem Morza Północnego i dzieli granice morskie z Wielką Brytanią, Belgią oraz Niemcami. Holandia jest jednym z 6 państw założycielskich Unii Europejskiej. Ponadto jest współzałożycielem strefy euro, G10, NATO, OrganizacjI Współpracy Gospodarczej i Rozwoju i Światowej OrganizacjI Handlu. Największym miastem, a zarazem stolicą konstytucyjną Holandii, jest Amsterdam – dynamiczna metropolia, znana z unikalnej architektury, sieci kanałów, bogatej sceny artystycznej i liberalnej atmosfery. To również drugie najchętniej odwiedzane miasto Europy, przyciągające rocznie miliony turystów z całego świata. Co ciekawe, Holandia należy do grona nielicznych państw, które mają dwie stolice. Podczas gdy Amsterdam pełni funkcje reprezentacyjne i symboliczne, to Haga (Den Haag) uznawana jest za stolicę administracyjną. Właśnie tam mieści się siedziba rządu, parlamentu, rodziny królewskiej, a także kluczowe instytucje międzynarodowe, w tym Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości i Międzynarodowy Trybunał Karny. Wśród innych znaczących miast Holandii znajdują się: Rotterdam – największy port w Europie i centrum nowoczesnej architektury, znane z odważnych projektów urbanistycznych i kosmopolitycznego charakteru. Utrecht – historyczne miasto uniwersyteckie o średniowiecznym rodowodzie, z klimatycznymi kanałami i zabytkowymi kościołami. Eindhoven – technologiczne serce kraju, związane z firmą Philips i innowacjami przemysłowymi, a także siedziba jednego z czołowych klubów piłkarskich – PSV Eindhoven. Holandia, mimo stosunkowo niewielkiej powierzchni, wyróżnia się wysokim stopniem urbanizacji i doskonale rozwiniętą infrastrukturą transportową, co sprawia, że nawet mniejsze miasta są dobrze skomunikowane z głównymi ośrodkami gospodarczymi i kulturalnymi. Niderlandy pod względem powierzchni (41 526 km kw.) zajmują odległe 30. miejsce w Europie. Kraj podzielony jest na 12 prowincji i 388 gmin. W skład Królestwa zaliczamy sześć zamorskich państw na Karaibach, które oczywiście nie należą do struktury Unii Europejskiej. Terenami zależnymi są: Aruba, Curaçao, Bonaire, Saba, Sint Eustatius, Sint Maarten. Według statystyk z 2022 roku, w Holandii mieszka ponad 17,5 miliona osób. Jest jednym z najgęściej zaludnionych krajów na świecie, z wynikiem 530 osób na km2. W tym samym roku odnotowano także wzrost Polonii, która wynosiła blisko 220 tysięcy polskich obywateli zamieszkałych na niderlandzkich terenach. Językiem urzędowym jest niderlandzki i dla ponad 23 milionów ludzi jest on językiem ojczystym. Dodatkowo w północnej prowincji Friesland obowiązuje drugi język urzędowy – fryzyjski. Szacuje się, że operuje nim mniej niż 400 tysięcy mieszkańców. Jednak wybierając się na wycieczkę nie musimy się martwić o problemy komunikacyjne. Dlaczego? Według EF English Proficiency Index ponad 90% Holendrów mówi po angielsku. Walutą obowiązującą na terenie Niderlandów, jak w większości państw należących do Unii Europejskiej, jest euro. Przed wprowadzeniem do obiegu europejskiego środka płatności, jednostką monetarną w Holandii był gulden (tłum. złoty), wprowadzony w 1434 roku. Jedno euro to w przeliczeniu ok. 2.2 NLG. Ustrój Holandii to parlamentarna monarchia konstytucyjna. Głową państwa jest monarcha, który mianuje szefa rządu – premiera. Władza wykonawcza leży w rękach rady ministrów. Niderlandy są jednym z 12 europejskich państw, na czele którego stoi rodzina królewska. Obecnie na tronie zasiada Wilhelm-Aleksander, syn królowej Beatrycze. 25 ciekawostek o Holandii Niderlandy czy Holandia? Od 2020 roku oficjalną nazwą leżącego nad Morzem Północnym państwa są „Niderlandy”, a właściwie Królestwo Niderlandów (licząc terytoria zależne). Tamtejszy rząd zrezygnował z „Holandii”, by zwiększyć popularność mniej znanych regionów. Holandia to bowiem niewielki obszar składający się z dwóch prowincji: Noord-Holland i Zuid-Holland. Niderlandy złożone są z 12 prowincji. Dlaczego kolorem narodowym Holendrów jest pomarańczowy? Do jego popularności przyczyniła się rodzina królewska, bowiem monarchowie wywodzą się z Domu Orańskiego (ang. House of Orange). Dlatego drużyny narodowe występują w oficjalnych rozgrywkach międzynarodowych w pomarańczowych strojach. 27 kwietnia w Niderlandach odchodzony jest Dzień Króla (Koningsdag). Holendrzy tłumnie wychodzą wówczas na ulice, bawią się wspólnie podczas imprez plenerowych i wiwatują na cześć władcy. Następczynią holenderskiego tronu jest 20-letnia księżniczka Amalia, najstarsza córka króla Wilhelma-Aleksandra i królowej Maksymy. „Kwiaciarnia świata” – tak potocznie nazywana jest Holandia. Nic w tym dziwnego, bowiem Holendrzy to globalni liderzy w eksporcie ciętych kwiatów. Ponad 80% światowych cebulek pochodzi właśnie stąd. Każdego roku z blisko 4 miliardów wyprodukowanych tulipanów, ponad 2 mld opuszcza granice kraju i wędruje do najodleglejszych zakątków globu. Czy tulipany pochodzą z Holandii? Jak się okazuje, nie. Ciężko w to uwierzyć, ale powszechny symbol Holandii pochodzi z Turcji i został sprowadzony w XVI wieku. Przypomnijmy, że trzecia sobota stycznia jest Narodowym Dniem Tulipana. Tulipanowa gorączka, która ogarnęła Holandię w XVII, sprawiła, że ceny cebulek poszły znacząco w górę i przewyższały nawet wartości nieruchomości. Oczywiście skończyło się to krachem i przemysł upadł w 1637 roku. Holandia mierzy wysoko. Nie jest to jednak zasługa wysokiego budownictwa, a ludzi. Holendrzy są najwyższymi narodem na świecie. Średnia wysokość obywatela Niderlandów wynosi prawie 176 cm. Statystycznie mężczyźni mierzą niecałe 183 cm, a kobiety 171 cm. Wynikać to może z ogólnodostępnej opieki zdrowotnej, niskich nierówności społecznych czy diety bogatej w nabiał. W 2001 roku Królestwo Niderlandów stało się pierwszym kraje na świecie, które zalegalizowało małżeństwa jednopłciowe. Co więcej, stolica kraju, czyli Amsterdam jest jednym z najbardziej LGBTQ-friendly miast na świecie. W centrum metropolii znajdziemy Homomonument, pomnik upamiętniający wszystkich prześladowanych homoseksualistów bez znaczenia na pochodzenie. Mieszkańcy Niderlandów nie mają nic do ukrycia. Spacerując po uliczkach Amsterdamu, oprócz pięknej architektury, można podziwiać także wnętrza mieszkań. Bardzo rzadko spotykane są tutaj powieszone firanki w oknach. Ich otwarta kultura nie ma konkretnego wyjaśnienia. Mówi się, że uczciwi obywatele nie mają nic do ukrycia. Narodowym przysmakiem Holandii jest lukrecja. W ciągu roku Holendrzy spożywają aż 32 miliony kilogramów tego słodkiego przysmaku, co daje 2 kg słodkości na osobę. Niderlandy są najniżej położonym krajem w Europie. Blisko 26% całkowitej powierzchni znajduje się poniżej poziomu morza, w tym amsterdamskie lotnisko Schiphol. Najwyżej położonym punktem jest wzgórze w Vaalserberg (322,5 m n.p.m.), natomiast najniższym – Zuidplaspolder (7 m p.p.m). Stąd nieoficjalna nazwa kraju – Holandia oznacza „niziny”. Holendrzy są jedną z najbardziej aktywnych fizycznie oraz najzdrowszych nacji na świecie. Opierając się na danych Euro Baromteru, aż 56% osób uprawia sport przynajmniej raz w tygodniu. Na tle europejskiej średniej – która wynosi 40% – wypadają znakomicie. Holandia jest piątym najszczęśliwszym krajem na świecie według raportu World Happiness Report 2023. Przed nią znajdują się tylko Finlandia, Dania, Islandia i Szwajcaria. W Amsterdamie znajduje się 1281 mostów, które są jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli miasta. W tysiącach liczone są również wiatraki, czyli kolejny niekwestionowany symbol Holandii. Większość z nich jest dostępna dla turystów, a mała część nadal pełnią swoja pierwotną funkcję. Niektóre z nich odprowadzają wody z lądu, a inne nadal mielą ziarna na mąkę. Wiatraki Kinderdijk znajdują się na liście światowego dziedzictwa UNESCO od 1997 roku. Królestwo Niderlandów słynie także z rowerów. Znajdziemy tutaj ponad 37 tysięcy kilometrów ścieżek dla rowerzystów. Co ciekawe, w pomarańczowym kraju jest o 5 milionów rowerów więcej niż mieszkańców. Na 17 milionów mieszkańców przypada 22 mln jednośladów (na jedną osobę przypada 1,3 dwukołowca). Przypuszcza się, że Holendrzy pokonują dziennie na rowerze przynajmniej 3 km. Najpowszechniejszym przestępstwem w Holandii jest ich kradzież. Co roku notuje się ponad 100 tysięcy takich wykroczeń. Pełna nazwa KLM to Koninklijke Luchtvaart Maatschappij. Holenderskie linie lotnicze zostały założone w 1919 roku. Flagowy przewoźnik Niderlandów jest najstarszą, działająca linią na świecie. Niderlandy posiadają również bardzo bogatą historię alkoholową. To właśnie w Holandii, w XVI wieku, wynaleziony został gin. Co więcej, tulipanowa kraina jest drugim, największym eksporterem piwa na świecie. Wiele znanych marek pochodzi właśnie stąd: Heineken, Grolsch czy Amstel. Giethoorn to niewielka wioska nazywana „Wenecją Holandii”. Nie znajdziemy tutaj żadnych ulic oraz samochodów, tylko łódki i kanały. Kolor marchewki, który znamy obecnie, został zmieniony przez holenderskich rolników, by w ten sposób uhonorować Wilhlma Orańskiego, który przyczynił się do odzyskanie przez kraj niepodległości. Pierwotnie warzywa miały barwę białą, fioletową i bladożółtą. Hymn Holandii jest najstarszym na świecie. Narodowa pieśń została skomponowana w latach 1569-1572 przez muzyka Wilhelmusa, choć za oficjalny hymn uznano ją dopiero w 1932 roku. Pub Drie Gezusters (Trzy Siostry) w Groningen nosi miano największego pubu na Starym Kontynencie. Traktowany jest jako narodowy zabytek. Król Willem-Alexander jest miłośnikiem latania. Przez ponad dwie dekady monarcha pracował dwa razy w miesiącu jako drugi pilot w KLM Royal Dutch Airlines. Nasz ekspert Filip Nowek Z wykształcenia dziennikarz, chociaż na co dzień zajmuje się komunikacją marketingową. Pasjonat podróżowania. Autor przewodników po europejskich krajach i ciekawostek o największych miastach świata. Prywatnie miłośnik tenisa i wypadów do kina.
Czy pies ma kolana? Weterynarze rozwiewają popularny mit
Czy pies ma kolana – to pytanie, które zaskakująco często pojawia się wśród właścicieli czworonogów. Choć brzmi nietypowo, odpowiedź jest jednoznaczna i ma ciekawe uzasadnienie.
Spis treści: Czy pies ma kolana? Ile kolan ma pies? Chore kolano u psa Ciekawostki o psach Wbrew pozorom anatomia psa w wielu aspektach przypomina budowę ludzkiego układu kostnego. Psy, podobnie jak ludzie, mają kolana – zlokalizowane w tylnych łapach. Mało kto jednak wie, że również w przednich łapach znajduje się odpowiednik „kolana”, który pełni zupełnie inną funkcję. Zrozumienie tego układu może pomóc lepiej dbać o zdrowie pupila i rozpoznawać sygnały możliwych kontuzji. Czy pies ma kolana? Pies, podobnie jak człowiek i inne ssaki, ma kolana. Po jednym na każdej z dwóch tylnych łap. Odgrywają one kluczową rolę w poruszaniu się, a konkretnie w chodzeniu, skakaniu czy bieganiu. Psie kolano to niezwykle złożony staw, który składa się z różnych kości: kości udowej, kości piszczelowej, kości strzałkowej, rzepki, łąkotki, więzadeł krzyżowych. Kluczowym elementem stabilizującym kolano psa jest rzepka, która utrzymuje kości na właściwym miejscu i zapobiega ich przemieszczaniu. Powierzchnie stawowe kości pokrywa chrząstka, która pełni istotną funkcję – dzięki niej ruch nie sprawia psu bólu, nawet podczas intensywnej aktywności. Za możliwość poruszania stawem odpowiadają otaczające kolano mięśnie, które generują niezbędną siłę do jego zginania i prostowania. Wiele osób może błędnie interpretować położenie psiego kolana, ponieważ w przeciwieństwie do ludzi, u psa znajduje się ono stosunkowo wysoko – tuż pod kością udową, osłoniętą masą mięśniową. Zdarza się, że za kolano uznaje się niżej położony staw skokowy, co jest anatomiczną pomyłką. W praktyce psy poruszają się na palcach, co wpływa na ich wyjątkowy sposób chodzenia. Ile kolan ma pies? Fakty anatomiczne, które mogą Cię zaskoczyć Nieprzypadkowo fraza „ile kolan ma pies?” znalazła się w czołówce wyszukiwań Google. Zainteresowanie tym tematem wzrosło gwałtownie po emisji odcinka popularnego teleturnieju, w którym uczestnicy musieli odpowiedzieć na pozornie proste pytanie dotyczące anatomii psa. Do wyboru mieli dwie odpowiedzi: „2” lub „4”. Prawidłowa odpowiedź, czyli „2”, wywołała niemałe zaskoczenie – i tym samym uruchomiła lawinę wyszukiwań. W rzeczywistości pies, podobnie jak większość czworonożnych ssaków, posiada dwa kolana – znajdują się one tylko na tylnych kończynach. Są to stawy kolanowe, które odpowiadają ludzkim kolanom i odgrywają kluczową rolę w poruszaniu się psa, zapewniając amortyzację, stabilizację i zdolność do skakania. Przednie łapy psa nie mają kolan, lecz łokcie. Ich budowa anatomiczna przypomina ludzkie kończyny górne – z barkiem, ramieniem, łokciem oraz nadgarstkiem. To właśnie staw łokciowy łączy ramię z przedramieniem i umożliwia charakterystyczny sposób poruszania się psa. Tymczasem tylne kończyny, na których znajdują się kolana, zbudowane są bardziej jak ludzkie nogi – z biodrem, udem, kolanem i stawem skokowym. Błędne przekonanie, że pies ma cztery kolana, wynika najczęściej z uproszczonego myślenia o symetrii ciała zwierzęcia i z utożsamiania zginających się stawów na wszystkich kończynach z kolanami. Jednak w biologii i weterynarii rozróżnia się wyraźnie stawy kończyn przednich i tylnych, zarówno pod względem funkcji, jak i nazewnictwa. Zrozumienie prawidłowej budowy anatomicznej psa ma znaczenie nie tylko dla ciekawostek, ale również dla świadomej opieki nad pupilem – szczególnie w kontekście diagnozy kontuzji czy planowania aktywności fizycznej dostosowanej do możliwości jego układu ruchu. Chore kolano u psa – objawy, przyczyny i rasy najbardziej narażone na urazy Niestety, problemy z kolanami u psów są dość częste i mogą znacząco obniżyć komfort życia zwierzęcia. Staw kolanowy psa, złożony z kości udowej, rzepki, kości piszczelowej oraz układu więzadłowego, jest kluczowym elementem układu ruchu – dlatego nawet drobne uszkodzenia mogą prowadzić do bólu, ograniczenia ruchomości i kulawizny. Do najczęstszych schorzeń kolana u psów należą: Zwichnięcie rzepki – to przemieszczenie rzepki poza prawidłowy tor ruchu, co skutkuje niestabilnością stawu. Objawia się często przerywaną kulawizną, podnoszeniem łapy w trakcie chodzenia lub chwilowym „przeskakiwaniem” kończyny. Schorzenie może mieć charakter wrodzony lub nabyty. Zerwanie więzadła krzyżowego przedniego – jedno z najpoważniejszych uszkodzeń, porównywalne z zerwaniem ACL u ludzi. Prowadzi do silnej kulawizny, obrzęku kolana i trudności z poruszaniem się. Wymaga często interwencji chirurgicznej. Zapalenie stawu kolanowego (artretyzm lub zapalenie zwyrodnieniowe) – może być efektem przewlekłych przeciążeń, wieku, otyłości lub wtórnym objawem innych chorób. Pies staje się mniej aktywny, unika ruchu i wykazuje wrażliwość na dotyk w okolicy kolana. Wczesna diagnoza ma kluczowe znaczenie, dlatego każdy właściciel powinien udać się do weterynarza, gdy zauważy, że jego pies: kuleje lub unika obciążania jednej z tylnych łap, ma trudności ze wstawaniem lub wskakiwaniem, często liże lub gryzie okolice kolana, wykazuje zmniejszoną aktywność fizyczną. Wczesna konsultacja weterynaryjna, odpowiednia diagnostyka (m.in. RTG, rezonans magnetyczny, badanie ortopedyczne) oraz indywidualnie dobrane leczenie – farmakologiczne, fizjoterapeutyczne lub chirurgiczne – mogą skutecznie zahamować postęp choroby i przywrócić psu sprawność ruchową. Źródła: Outdoordogfun.com, archiwum NG Nasz autor Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Ciekawostki o Belgii – nie tylko frytki, czekolada i diamenty
Belgia zaskakuje nie tylko malowniczą Brugią i świetną czekoladą. Kraj ten skrywa wiele ciekawostek, które potrafią zaintrygować nawet najbardziej doświadczonych podróżników. Poznaj fakty, które pozwolą lepiej poznać ten niewielki europejski kraj.
Spis treści: Belgia – państwo kontrastów, integracji i europejskiego znaczenia Ciekawostki o Belgii – 30 mniej znanych faktów na temat jednego z krajów Beneluksu Choć Belgia często kojarzy się przede wszystkim z Brukselą, unijnymi instytucjami, frytkami czy czekoladą, to ma do zaoferowania znacznie więcej niż mogłoby się wydawać. Ten stosunkowo niewielki kraj to serce zjednoczonej Europy kryje w sobie nieoczywiste fakty, intrygujące miejsca i zaskakujące tradycje, które czynią go niezwykle interesującym kierunkiem podróży. Dla wielu odwiedzających Belgia okazuje się pełna kontrastów i niespodzianek – zarówno w dużych miastach, jak i na prowincji. Belgia – państwo kontrastów, integracji i europejskiego znaczenia Belgia, oficjalnie Królestwo Belgii, to państwo położone w północno-zachodniej Europie, nad Morzem Północnym, graniczące z czterema krajami: Francją, Luksemburgiem, Niemcami i Holandią. Należy do unii gospodarczej Beneluksu i odgrywa kluczową rolę w strukturach międzynarodowych, takich jak Unia Europejska, NATO, ONZ, a także Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) i Międzynarodowy Fundusz Walutowy. Powierzchnia Belgii wynosi 30 530 km², co czyni ją niemal dziesięciokrotnie mniejszą od Polski. Pomimo niewielkich rozmiarów, kraj ten ma istotne znaczenie polityczne i gospodarcze w Europie. Według szacunków na 2025 rok, liczba ludności Belgii przekroczyła 11,8 miliona mieszkańców, co nadal plasuje ją wśród najgęściej zaludnionych krajów świata – średnio ponad 385 osób na km². Gęstość zaludnienia jest szczególnie wysoka w Regionie Stołecznym Brukseli oraz w aglomeracjach takich jak Antwerpia i Gandawa. W Belgii mieszka również znacząca Polonia, której liczebność przekracza obecnie 75 tysięcy osób. Największe skupiska Polaków znajdują się w Antwerpii, Liege oraz Brukseli, gdzie działa wiele organizacji polonijnych i szkół z językiem polskim. Bruksela, będąca stolicą Belgii i największym miastem kraju, odgrywa wyjątkową rolę na arenie międzynarodowej. Znajdują się tu siedziby głównych instytucji UE, takich jak Komisja Europejska, Rada Europejska, Parlament Europejski (część sesji) oraz kwatera główna NATO. Dzięki temu Bruksela bywa nazywana „stolicą Europy”. Znana jest również z zabytków, takich jak Grand Place, Pałac Królewski, czy ikoniczne Atomium – monumentalna stalowa konstrukcja symbolizująca cząsteczkę żelaza. System językowy Belgii jest skomplikowany i odzwierciedla wielonarodowy charakter państwa. Obowiązują trzy języki urzędowe: niderlandzki (flamandzki), francuski oraz niemiecki. Niderlandzki, używany głównie w Flandrii, stanowi język ojczysty dla około 60% populacji. Francuski dominuje w Walonii i w Brukseli – mówi nim około 39% obywateli. Język niemiecki, choć urzędowy, używany jest przez niespełna 1% ludności, głównie we wschodniej części Walonii. Bruksela pozostaje oficjalnie dwujęzyczna – z dominacją języka francuskiego. Od 2002 roku oficjalną walutą Belgii jest euro (€). Zastąpiło ono franka belgijskiego (BEF), który był w obiegu od XIX wieku. Kurs wymiany przy wprowadzeniu euro wynosił 1 € = 40,3399 BEF. Belgia odgrywa istotną rolę w kształtowaniu polityki monetarnej strefy euro poprzez udział w pracach Europejskiego Banku Centralnego. Belgia pozostaje konstytucyjną monarchią parlamentarną. Głową państwa jest król Filip I Koburg, który objął tron w 2013 roku po abdykacji swojego ojca, króla Alberta II. Chociaż monarcha pełni funkcje głównie reprezentacyjne, posiada również prerogatywy konstytucyjne, m.in. mianowanie premiera, podpisywanie ustaw i reprezentowanie kraju na arenie międzynarodowej. W 2025 roku Filip I kontynuuje aktywność w dziedzinach społecznych, edukacyjnych i ekologicznych, wspierając m.in. działania na rzecz zielonej transformacji Belgii. Zgodnie z modelem federalnym, Belgia podzielona jest na trzy regiony autonomiczne: Region Flamandzki, Region Waloński oraz Region Stołeczny Brukseli, który można zwiedzić w 48 godzin. Regiony te mają odrębne parlamenty i rządy, odpowiedzialne za politykę w takich dziedzinach jak edukacja, transport, gospodarka czy opieka zdrowotna. Regiony flamandzki i waloński podzielone są dodatkowo na 10 prowincji, które w 2025 roku są zorganizowane w 43 okręgi administracyjne. Ten podział ma na celu uwzględnienie różnorodności językowej i kulturowej kraju oraz umożliwienie sprawnego zarządzania lokalnego. Ciekawostki o Belgii – 30 mniej znanych faktów na temat jednego z krajów Beneluksu Belgia odzyskała niepodległość, oddzielając się od Królestwa Niderlandów w 1830 roku w wyniku rewolucji belgijskiej. Decyzja o jej suwerenności została potwierdzona na konferencji londyńskiej. W 1831 uchwalono konstytucję i wybrano nowego króla – Leopolda I. Oba państwa połączono w 1815 roku na mocy kongresu wiedeńskiego. Wcześniej Belgia znajdowała się pod okupacją francuską. Stosunkowo młode państwo zawdzięcza nazwę Rzymianom. Gdy Juliusz Cezar podbijał północną Galię (dzisiejsza Belgia), plemię zamieszkujące tereny nazywało się Belgae. W ten sposób zdobyte tereny zyskały nazwę „Gallia Belgica”. Wcześniej wspominaliśmy, że mieszkańcy posługują się aż trzema językami w zależności od regionu. Co ciekawe, ponad połowa populacji traktuje jako swój pierwszy język niderlandzki, jednak aż 80% mieszkańców mówi po francusku. Wynika to z tego, że większość Wspólnoty Flamandzkiej używa również języka francuskiego jako drugiego. Do Belgii należy nieoficjalny rekord świata 652 dni – jak podaje Reuters – bez bez uformowanego rządu. Fakt ten nie przeszkodził, aby Królestwo przewodniczyło Unii Europejskiej w 2010 roku. Najbardziej rozpoznawalnym symbolem czekoladowej krainy jest Manneken Pis, czyli posąg siusiającego chłopca. Znajdziemy go w pobliżu Wielkiego Placu w Brukseli. Chłopiec ma bogatą garderobę i można go zobaczyć w różnych kostiumach, zgodnie z zaplanowanym wcześniej harmonogramem. Istnieje wiele legend na jego temat. Najpopularniejsza z nich mówi, że dziecko uratowało Belgię przed oblężeniem, oddając mocz na płonący knot ładunków wybuchowych najeźdźców. Z czego znana najbardziej jest Belgia? Nie ma jednej odpowiedzi na to pytanie. Ich znakiem rozpoznawczym są m.in. frytki, gofry, czekolada oraz piwo. Frytki narodziły się w Belgii i podobno tutaj spróbujemy najpyszniejszych smażonych ziemniaków na świecie. Podobno sekret tkwi w ich podwójnym smażeniu. Według lokalnych mieszkańców, najlepszym dodatkiem do frytek jest majonez. Pierwsze wzmianki o produkcji czekolady pochodzą sprzed 400 lat. Belgowie potrafią wyprodukować jej aż do 600 tysięcy ton rocznie. Znajdziemy tutaj ponad 2 tysiące sklepów z światowej klasy wyrobami czekoladowymi. Roczne spożycie na jednego mieszkańca wynosi około 6 kg. Najwięcej czekolady sprzedaje się na międzynarodowym lotnisku w Brukseli. Piwo nosi status narodowego napoju Belgii i istnieje tu ponad 1000 różnych jego odmian. Nic dziwnego, że każde z nich podawane jest w innej szklance. Belgowie nie akceptują piwa w nieodpowiednim do niego szkle. Zaskoczyć może informacja, że w latach 70. XX w. dzieci do szkolnych obiadów dostawały lekkie piwo. Na całe szczęście władza wymieniła je na napój bezalkoholowy, chociaż nadal pojawiają się głosy poparcia tej tradycji. W Belgii powstała pierwsza Akademia Piwa. Kultura belgijskiego piwa została wpisana w 2016 roku na listę niematerialnego dziedzictwa UNESCO. Wafle brukselskie czy gofry z Liège – jaka jest różnica? Pierwsze z nich są robione z białek lub rzadkiego ciasta drożdżowego, dzięki czemu są o wiele lżejsze i mają prostokątny kształt. Drugie, z dodatkiem cukru perłowego, posiadają bardziej karmelowy smak. Gofry z Liège są o wiele grubsze i bogatsze. Do granic belgijskiego imperium kolonizacyjnego należało ulokowane w Afryce Środkowej Kongo. Królestwo rządziło krajem 80 razy większym od siebie. Antwerpia szczyci się tytułem światowej stolicy diamentów. Ponad 80% kamieni szlachetnych szlifowanych i sprzedawanych jest tutaj. Większość z nich została pozyskana z dawnej kolonii w Kongo. Signal de Botrange to najwyższy szczyt Ardenów oraz punkt belgijskiego królestwa. Jego wysokość wynosi 694 m n.p.m. Co ciekawe, przewyższa o niewiele ponad połowę najwyższy budynek w Warszawie – Verso Tower (310 m). Belgijscy mężczyźni zajmują drugie miejsce pod względem wzrostu (181,5 cm) na świecie, zaraz po Holendrach (182,5 cm). Kobiety znacznie zaniżają średnią wzrostu społeczeństwa z średnią 166 cm. Belgowie i Holendrzy mają wiele wspólnego. Obie nacje są bardzo liberalne i tolerancyjne. Dwa lata po wprowadzeniu w Holandii małżeństw par jednopłciowych, Belgia też je dopuściłs. Ponadto od 2002 roku umożliwiono dokonywanie eutanazji. Uważa się, że popularny w Wielkiej Brytanii krykiet został sprowadzony przez imigrantów z Belgii. Pierwsza zapiski o nim pojawiły się w belgijskim poemacie z 1533 roku. Belgijscy kolarze, zaraz po Francuzach, najczęściej triumfowali w klasyfikacji generalnej Tour de France. Łącznie zdobyli 18 tytułów, a sąsiedzi z południa – 36. Belgia to najmniejsze państwo, gdzie odbyły się letnie igrzyska olimpijskie. Najważniejsza impreza czterolecia miała miejsce w Antwerpii i rozgrywała się w 1920 roku. Wskaźnik rozwodów w Belgii wynosi 70% i jest trzecim najwyższym w Europie – tuż za Litwą i Łotwą. Największy festiwal muzyki elektronicznej Tomorrowland odbywa się w prowincjonalnym parku rekreacyjnym De Schorre w Boom we Flandrii. Od 2015 roku przyciąga miliony fanów z całego świata za sprawą największych gwiazd i bardzo oryginalnej scenografii. Inne popularne festiwale w Belgii to: Rock Werchter , Brussels Summer Festival i I Love Techno. Istnieje spora szansa, że bajka twojego dzieciństwa pochodzi właśnie stąd. Kraj nad Morzem Północnym słynie z komiksów. Zarejestrowanych ich jest tutaj aż 800. Seria o Smerfach to zdecydowanie najpopularniejsza z nich. Niebieskie, malutkie stworzonka w białych czapkach narodziły się właśnie w Belgii dzięki Studio Peyo. W Brukseli można odwiedzić oficjalny sklep Smerfów. W Brukseli organizowany jest jeden z największych jarmarków bożonarodzeniowych w Europie, który odwiedza blisko 2,5 miliona osób. Pierwszy europejski „drapacz chmur” stanął w Belgii. Boerentoren w Antwerpii ma wysokość 96 m (25 pięter). Był najwyższym budynkiem Starego Kontynentu do roku 1940. Co ciekawe, budynek nie wpisuje się w standardy dzisiejszych wieżowców. Fani zamkowych klimatów pokochają ten fakt. Tytuł państwa z największą liczbą zamków na metr kwadratowy przypada Belgii. Mówi się, że w niektórych regionach przypadają aż dwie tego typu budowle na wioskę. Planując podróż warto odwiedzić Gravensteen, Château fort de Bouillon, Het Steen czy Château de Walzin. Belgia to najbardziej zurbanizowany kraj w Europie. Aż 98 % populacji mieszka w miastach. Bruksela jest siedzibą dla ponad 120 organizacji międzynarodowych i 1400 organizacji pozarządowych. Kusttram (ang. Belgium Coast Tram) to najdłuższa linia tramwajowa na świecie. Trasa nad wybrzeżem między granicami Francji i Holandii liczy 68 km. Całość przejedziemy w godzinę, zatrzymując się na 68 przystankach. Ciekawostka dla miłośników odnowy biologicznej. W niewielkiej, belgijskiej miejscowości Spa (nazwa nie jest przypadkowa) otwarto pierwsze uzdrowisko i kasyno „la Redoute” w XVIII wieku. Jednak już w czasach starożytnych Rzymianie korzystali z lokalnych źródeł w celach leczniczych i zdrowotnych. Belgom zawdzięczamy wiele wynalazków. Lista rzeczy którymi mogą się pochwalić jest imponująca. Znajdziemy na niej m.in. pigułkę antykoncepcyjną, plastik, saksofon, sieć WWW, asfalt, tramwaj elektryczny i silnik spalinowy. Tutaj narodziła się także teoria Wielkiego Wybuchu. Belgowie płacą jedne z największych podatków dochodowych w Europie. Osoby, których roczne zarobki przekraczają 42 tys. euro, muszą odprowadzić podatek w wysokości 50%. Najniższy próg wynosi 25% przy zarobkach mniejszych niż 13 540 euro. Nasz ekspert Filip Nowek Z wykształcenia dziennikarz, chociaż na co dzień zajmuje się komunikacją marketingową. Pasjonat podróżowania. Autor przewodników po europejskich krajach i ciekawostek o największych miastach świata. Prywatnie miłośnik tenisa i wypadów do kina.
Futurystyczna metropolia na pustyni – czym zachwyca jednej z najbogatszych krajów świata
Choć wielkością dorównuje co najwyżej największym województwom w Polsce, to pod względem finansowym przerasta światowe mocarstwa. Poniżej prezentujemy wybrane ciekawostki o Katarze, czyli gospodarzu tegorocznego mundialu.
Spis treści: Życie w Katarze Stolica Kataru Z czego słynie Katar? Katar – ciekawostki Katar – informacje praktyczne Podróż do Kataru to coś więcej niż egzotyczna wycieczka – to doświadczenie luksusu, architektonicznego rozmachu i kulturowego kontrastu. Choć kraj ten nie jest duży, jego ambicje przekraczają granice kontynentów. Katar stawia na perfekcję – tu wszystko musi być „naj”. Przekonaj się, co sprawia, że to jeden z najbardziej zaskakujących krajów Bliskiego Wschodu. Życie w Katarze Katar, niewielki kraj o powierzchni około 11,5 tys. km², rozciągający się na półwyspie w Zatoce Perskiej, już dawno temu okazał się miejscem wyjątkowym — pierwotnie lokalne plemiona zdobywały dochody dzięki poławianiu pereł, lecz kiedy ten biznes upadł, kraj zwrócił się ku zasobom ropy naftowej i gazu, które okazały się jednymi z najbogatszych na świecie. Ta transformacja spowodowała, że w zaledwie kilka dekad rybackie osady i obozy Beduinów przekształciły się w panoramę pełną luksusowych willi, a wielbłądy ustąpiły miejsca limuzynom i prywatnym samolotom. Katar słynie z jednego z najwyższych wskaźników gęstości milionerów na świecie — według analiz w przeszłości nawet 14–17 % gospodarstw domowych posiadało majątek przekraczający milion dolarów. Dodatkowo Katar ma jeden z najwyższych poziomów bogactwa na mieszkańca i jednocześnie wysoki poziom nierówności majątkowej. Obecnie obywatele Kataru korzystają z rozbudowanych świadczeń społecznych — bezpłatna służba zdrowia, edukacja, woda i prąd to standard w ich głównych rezydencjach. Dla ekspatów oferowane są znaczne subsydia, choć w mniejszym stopniu. Jednak w obliczu rosnącej konsumpcji, rząd wdrożył programy takie jak Tarsheed (Narodowy Program Oszczędzania Energii i Wody), aby promować bardziej zrównoważone podejście do zasobów. Co więcej, najnowsze badania wykazują, że subsydia, klimat i technologie znacząco wpływają na rosnące zużycie prądu przez gospodarstwa domowe, co stanowi wyzwanie dla zrównoważonej polityki energetycznej. Obecnie w Katarze żyje ok. 2,6 miliona osób, z czego tylko około 300–313 tysięcy to rodowici Katarczycy, resztę stanowią ekspaci. Taka struktura demograficzna powoduje, że przywileje dla obywateli — np. dofinansowanie małżeństw, gruntów, czy mieszkalnictwa — dotyczą stosunkowo niewielkiej grupy, co służy zacieśnianiu społecznego kontraktu między władzą a mieszkańcami. Jedną z takich polityk jest Qatarization — inicjatywa mająca zwiększyć zatrudnienie obywateli w sektorach publicznych i energetycznych, z celem sięgającym 50 % zatrudnienia w tych branżach. Z punktu widzenia wielu expatów Katar jawi się jako kraj bez podatku dochodowego, z pokrywaniem przez pracodawców kosztów zakwaterowania, opłat za media, transportu czy ubezpieczenia zdrowotnego. W rezultacie realne oszczędności mogą być bardzo wysokie, a życie — zwłaszcza w stolicy, Dosze — uchodzi za bezpieczne, czyste i komfortowe. Stolica Kataru Dauha, stolica Kataru, to dziś symbol futurystycznej metamorfozy – niczym ogromny plac budowy — z okien taksówki można podziwiać strzelające w niebo wieżowce, tworzące imponujący szklano‑betonowy las. Niegdyś senna rybacka osada, przekształciła się w coś na kształt „Manhattanu na pustyni”, tętniącego życiem globalnego miasta. Nie jest to przypadek – Dauha aspiruje do miana najpiękniejszego i najbogatszego miasta świata. To właśnie tu powstały spektakularne stadiony na Mistrzostwa Świata FIFA 2022, a także rozwinięto innowacyjny system kolei podziemnej (metro), który dziś łączy kluczowe dzielnice i znacząco ułatwia transport publiczny. Nie zabrakło kontrowersji i krytyki Kataru przy okazji organizacji tego wydarzenia. W Zatoce Perskiej powstają olśniewające sztuczne wyspy, formowane z piasku i kamieni, przypominające z lotu ptaka sznury pereł. Na tych wyspach wznoszą się luksusowe rezydencje z prywatnymi plażami, eleganckie centra handlowe, ekskluzywne restauracje oraz mariny dla najbardziej imponujących jachtów. Równocześnie Dauha inwestuje w rozwój sztuki i kultury. Dla mieszkańców (i nie tylko!) stworzono Wioskę Kulturową Katara, gdzie króluje kultura w historycznym stylu—znajdziesz tam amfiteatr o antycznej architekturze, kino, operę, teatr i galerie. Warto też wspomnieć o Muzeum Sztuki Islamskiej, zaprojektowanym tak, że jego sylwetka przywodzi na myśl postać kobiety skrytą pod hidżabem. Jego bogate kolekcje ceramiki, tekstyliów i manuskryptów są dostępne dla zwiedzających bezpłatnie. Serce stolicy stanowi zabytkowy Souq Waqif — labirynt wąskich uliczek, gdzie tysiące lat temu sprzedawano kozy, ryby czy wełnę. Dziś to tętniący życiem bazar z setkami sklepików: od złotniczego souku, gdzie biżuterię kupuje się na wagę, przez tkaniny krawione na miarę, po bazary korzenne, które zapierają dech bogactwem aromatów i smaków (daktyle, figi, orzechy, miód z Jemenu, szafran droższy niż złoto). Nie brakuje też targu zwierzęcego, pełnego świergotu tysięcy ptaków – od kanarków, papug po urocze perskie kocięta. Z czego słynie Katar? Główna ulica bazaru tętni życiem — otoczona barami, restauracjami i kawiarniami, stanowi idealne miejsce, by obserwować Katarczyków w thoubach — długich, białych szatach ozdobionych stylowo wywiniętą guthrą, czyli chustą, utrzymywaną na głowie ozdobną obręczą. Choć na pierwszy rzut oka mogą wydawać się powściągliwi, ci eleganccy mężczyźni potrafią się znakomicie bawić — szczególnie podczas tańca ardha, który jest nieodłącznym elementem tradycyjnych ceremonii, zwłaszcza ślubnych. W rytm bębnów i piszczałek uczestnicy prezentują synchronizowane ruchy z ozdobnymi mieczami w dłoniach, tworząc widowisko głęboko zakorzenione w kulturze Półwyspu Arabskiego. Jednak jedną z największych pasji Katarczyków pozostaje sokolnictwo — elitarna tradycja, która przetrwała wieki. W centrum Dauhy, tuż obok bazaru, znajduje się centrum sokolnicze, gdzie codziennie można spotkać szejków z dumnie trzymanymi na rękach ptakami. W Katarze sokół to nie tylko symbol statusu, ale także głęboko szanowane dziedzictwo. Najcenniejsze okazy mogą kosztować nawet milion dolarów, a dodatkowe miliony są wydawane na ich trening, żywienie i opiekę weterynaryjną. Dawniej, w czasach Beduinów, sokoły pomagały w polowaniach na pustyni, zapewniając przetrwanie. Dziś polowania nadal się odbywają, ale mają bardziej symboliczny i rekreacyjny charakter, będąc formą pielęgnowania tradycji. Inną wizytówką Kataru są pustynne wyprawy, które stanowią zarówno atrakcję turystyczną, jak i sposób na weekendowy relaks dla mieszkańców. Już 40 minut drogi od Dauhy rozciągają się wydmy pustyni Rub al-Chali, gdzie organizowane są wyjazdy do tradycyjnych beduińskich obozów. Na miejscu czekają namioty, lokalna kuchnia — pieczone mięsa, humus, sałatki i świeże pieczywo — oraz możliwość spróbowania jazdy po piasku w stylu dune bashing. W piątkowe popołudnia, będące początkiem weekendu, dziesiątki luksusowych SUV-ów opuszczają miasto, zmierzając w stronę pustyni. Dla wielu zamożnych mieszkańców to sposób na chwilowe oderwanie się od zgiełku metropolii i powrót do kulturowych korzeni — kontakt z naturą, prostotą życia i gościnnością beduińskiej tradycji. Katar – ciekawostki Jedno z najbogatszych państw świata według PKB per capita Katar regularnie plasuje się wśród 10 najbogatszych państw świata pod względem PKB per capita. W 2025 roku szacowany dochód na mieszkańca to około 118 148 USD. Mały obszar, duże bogactwo Kraj zajmuje zaledwie 11,6 tys. km², co czyni go porównywalnym pod względem wielkości do polskiego województwa świętokrzyskiego. Mieszka tu mniej niż 3 miliony osób (dane z 2021 roku). Sokolnictwo — narodowa pasja Tradycja sokolnictwa, głęboko zakorzeniona w historii Beduinów, prosperuje po dziś dzień. Najrzadsze i najbardziej cenione sokoły mogą kosztować nawet milion dolarów, a kolejne miliony wydawane są na ich trening, karmienie i pielęgnację. Co więcej — sokoły są jedynymi ptakami, które można zabrać na pokład Qatar Airways, uznawanych za jedną z najbardziej luksusowych linii lotniczych. Lotnisko najbardziej luksusowe i nowoczesne na świecie Hamad International Airport w Dosze to jeden z najnowocześniejszych portów lotniczych świata. W 2024 roku obsłużył rekordowe 52,7 miliona pasażerów, co oznacza wzrost o 15% w porównaniu do roku poprzedniego. Rogal świata lotniczego — z tropikalnym ogrodem, spa, luksusowymi salonikami, hotelem, a nawet soukiem — jest uznawany za najlepsze lotnisko na świecie. Souq Waqif — serce tradycji Ten tradycyjny labirynt uliczek ma ponad 1000 lat i przyciąga wieczorem mieszkańców, oferując restauracje serwujące kuchnie z całego świata. Tutaj można znaleźć złoto, przyprawy, ubrania, antyki, a także elektronikę — wszystko w jednym miejscu. Najmniejsze państwo-gospodarz Mistrzostw Świata W 2022 roku Katar stał się najmniejszym w historii krajem, który zorganizował mundial piłkarski – wydarzenie odbyło się w dniach od 20 listopada do 18 grudnia. Perła Kataru — luksusowa inwestycja Projekt o nazwie Katarska Perła obejmuje budowę luksusowych apartamentów, butików, salonów samochodowych, mariny, prywatnych plaż i restauracji — wszystko dla najbardziej wymagających klientów. Bez wód śródlądowych Na terytorium Kataru nie występują wody śródlądowe — jest to typowo pustynny kraj. Surowe przepisy dla turystów Do Kataru nie można wwozić alkoholu, wieprzowiny ani narkotyków. Dodatkowo akty seksualne między osobami tej samej płci są tu nielegalne. Weekend zaczyna się w piątek Tak — dniami wolnymi od pracy w Katarze są piątek i sobota. Siedziba medialna regionu Katar to dom stacji Al-Dżazira — największego nadawcy telewizyjnego na Półwyspie Arabskim. Katar – informacje praktyczne Katar to kraj, który łączy tradycję z nowoczesnością, a przygotowanie do podróży warto rozpocząć od poznania kilku kluczowych informacji. Językiem urzędowym jest arabski, jednak w codziennym życiu powszechnie używa się języka angielskiego, zwłaszcza w kontaktach biznesowych i turystycznych. Walutą jest rial katarski (QAR) — jego wartość to obecnie około 1 QAR = 1,00 PLN, co ułatwia szybkie przeliczanie cen. Stolicą kraju jest Dauha, tętniąca życiem metropolia, którą najłatwiej eksplorować taksówką. Ceny są przystępne — opłata początkowa to ok. 7 QAR, a za każdy kolejny kilometr zapłacimy średnio 1,6 QAR w dzień i 1,9 QAR w nocy. Alternatywnie można skorzystać z metra lub z aplikacji transportowych, takich jak Karwa czy Uber. Dla miłośników przygód polecana jest wycieczka na pustynię z kierowcą-przewodnikiem — taka wyprawa to koszt około 210–290 PLN, a obejmuje m.in. jazdę po wydmach i posiłek w obozie beduińskim. Dominującą religią w Katarze jest islam, który kształtuje nie tylko system prawny, ale też rytm dnia i styl życia mieszkańców. W związku z tym należy pamiętać o zasadach kulturowych — skromnym ubiorze, zakazie publicznego okazywania uczuć czy ciszy podczas modlitw. Dniami wolnymi od pracy są piątek i sobota, co warto uwzględnić w planowaniu zwiedzania i zakupów. Podróżujący do Kataru muszą posiadać ważny paszport. Wiza nie jest wymagana przy pobycie do 90 dni w celach turystycznych — po przekroczeniu tego okresu należy ubiegać się o stosowne zezwolenie. Bezpośrednie połączenia z Warszawy do Dauhy oferuje Qatar Airways. Dla osób podróżujących dalej, Hamad International Airport stanowi doskonały punkt przesiadkowy — można tu zorganizować wycieczkę po mieście podczas dłuższego międzylądowania. Ważną kwestią jest również przewóz leków. W Katarze niektóre substancje, takie jak kodeina zawarta w popularnych lekach przeciwbólowych, są niedostępne lub zakazane. Warto więc zabrać receptę lub zaświadczenie od lekarza, by uniknąć problemów podczas kontroli celnych. Podczas pakowania trzeba pamiętać, że zakazane jest wwożenie alkoholu, wieprzowiny oraz narkotyków. Przepisy Kataru surowo traktują także kwestie obyczajowe — akty seksualne osób tej samej płci są nielegalne, a publiczne okazywanie bliskości może być uznane za nieodpowiednie zachowanie. Katar to również ważne centrum medialne — właśnie tu swoją siedzibę ma Al-Dżazira, największa i najbardziej wpływowa stacja telewizyjna na Półwyspie Arabskim, która nadaje programy informacyjne w wielu językach, m.in. po arabsku i angielsku. Podróż do Kataru to okazja do zetknięcia się z inną kulturą, gościnnością i imponującym rozwojem gospodarczym. Warto jednak dobrze się przygotować, by w pełni i komfortowo korzystać z uroków tego wyjątkowego kraju. Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Pałac Kultury i Nauki obchodzi 70. urodziny. Od samego początku wzbudzał kontrowersje
Pałac Kultury i Nauki od 70 lat dzieli Polaków. Dla jednych to symbol zniewolenia, dla innych ikona stolicy. Z okazji rocznicy przypominamy najciekawsze fakty o najbardziej kontrowersyjnym budynku w Polsce.
W tym artykule: Co warto wiedzieć o Pałacu Kultury i Nauki? Pałac Kultury i Nauki – ciekawostki Trudno o drugi budynek w Polsce, który ma tyle samo przeciwników, co zwolenników. Pałac Kultury i Nauki, bo o nim mowa, z powodu swojej historii wzbudza mieszane uczucia zarówno wśród polityków, jak i zwykłych obywateli. Mimo to rocznie przyciąga do stolicy masę turystów nie tylko z kraju. Sprawdź, co skrywa 3288 pałacowych pomieszczeń i co wspólnego z erotycznymi snami ma lśniąca iglica. Oto mało znane ciekawostki o Pałacu Kultury i Nauki w Warszawie, które przybliżą ci historię tego miejsca. Co warto wiedzieć o Pałacu Kultury i Nauki? Budowa Pałacu Kultury i Nauki, nad którą czuwał radziecki architekt Lew Rudniew, rozpoczęła się 1 maja 1952 roku i trwała tylko trzy lata. Budynek został oddany do użytku 21 lipca 1955 r., a do jego powstania zużyto ponad 40 mln cegieł i 26 tys. ton stali. W trakcie trwania budowy śmierć poniosło 16 robotników. Pałac Kultury i Nauki powstał jako dar narodu radzieckiego dla narodu polskiego. Jego pomysłodawcą był Józef Stalin (pierwotny patron budynku). Wspominany wyżej Lew Rudniew stworzył pięć projektów, ten ostateczny wybrali Polacy. Pierwszego dnia po otwarciu, 22 lipca 1955 r., PKiN odwiedziło 20 tys. osób. W 2007 r. budynek wpisano do rejestru zabytków. Kosztem Pałacu Kultury i Nauki zburzono ok. 180 przedwojennych kamienic i zlikwidowano sześć ulic. Mierzący 237 m Pałac Kultury i Nauki w chwili zakończenia budowy był drugim co do wielkości budynkiem w Europie (obecnie jest na 19. pozycji), tuż za Moskiewskim Uniwersytetem Państwowym. Wśród polskich drapaczy chmur nie miał sobie równych przed ponad sześć dekad. Wszystko zmieniło się na początku 2021 roku, gdy palmę pierwszeństwa przejął inny warszawski wieżowiec, Varso Tower. Biurowiec „przerósł” niekwestionowany symbol Warszawy o 73 metry, stając się nie tylko największym budynkiem w kraju, ale także w Unii Europejskiej. Sprawdź, ile metrów mają najwyższe budynki na świecie. Pałac Kultury i Nauki liczy 46 pięter, w tym dwa podziemne, i 3288 pomieszczeń o łącznej powierzchni wynoszącej 123 084 m kw. PKiN jest siedzibą wielu instytucji, m.in. teatrów, kin, muzeów, a także uczelni wyższych. Na jego terenie znajdziemy też basen, który kilka lat temu przeszedł pierwszą modernizację od czasu otwarcia. W pałacu obraduje także Rada Miasta Stołecznego Warszawy. Zdobiący 40. piętro budynku Zegar Milenijny został odsłonięty 31 grudnia 2000 r. przez ówczesnego prezydenta miasta, Pawła Piskorskiego. Średnica każdej z czterech tarcz pałacowego zegara ma 6 m, co czyni go trzecim pod względem wielkości czasomierzem w Europie. Ciekawostki o Warszawie. Tego mogłeś nie wiedzieć o polskiej stolicy Poniżej prezentujemy wybrane ciekawostki o Warszawie, dzięki którym jeszcze bardziej zapragniesz poznać historię stolicy i największego miasta Polski. Pałac Kultury i Nauki – ciekawostki We wszystkich 3288 pałacowych pomieszczeniach może znajdować się jednocześnie ok. 12 tys. ludzi. Jego stalowe konstrukcje wystarczyłyby na przerzucenie pięciu mostów przez Wisłę, a lśniąca iglica sprowadza... erotyczne sny (tak swoją prośbę o jej ściągnięcie uzasadniała pewna wyczerpana pani). PKiN od samego początku, czyli 2 maja 1952 r., kiedy to na warszawskim placu Defilad ruszyły prace budowlane, rozpalał wyobraźnię. Przy budowie Pałacu Kultury i Nauki pracowało 3,5 tys. robotników z ZSRR i 4 tys. z Polski. Przybysze zza wschodniej granicy zamieszkali na specjalnie wybudowanym osiedlu „Przyjaźń” na warszawskich Jelonkach. Mieli tam do dyspozycji sklep, kino, bibliotekę, stołówkę, a nawet szkołę wieczorową. Budowa Pałącu Kultury i Nauki w Warszawie rozpoczęła się tym samym roku, gdy brytyjskim tronie zasiadła Elżbieta II [Mało znane archiwalne zdjęcia królowej Elżbiety II w obiektywie fotografów National Geographic]. Pałac, ze względu na swój skrót PKiN, jest potocznie nazywany przez warszawiaków „Pekinem”. Pałac Kultury i Nauki dostawał masę listów z prośbami, zwierzeniami, a nawet donosami – zwykle zaczynały się jednakowo: „Drogi Pałacu...”. Co więcej, latach 50. dzieci pisały listy z prośbami o prezenty. Były przekonane, że na tym najwyższym z polskich budynków mieszka Święty Mikołaj. W podziemiach pałacu mieszkają dokarmiane przez urzędników koty. Do śmiesznego zdarzenia doszło w 1969 roku, gdy podczas koncertu francuskiej piosenkarki Juliette Gréco, gdy jeden z futrzaków przedefilował dostojnie przez całą scenę i zniknął za kulisami. Jak się okazuje, to nie jedyne zwierzęta, które wybrały pałac na mieszkanie. Na wysokości 42. kondygnacji swoje siedlisko w 1998 r. założyły sokoły wędrowne. W 2016 roku, po pięciu latach przerwy, w pałacowym gnieździe wykuły się trzy młode, które dostały imiona Bazyl, Orion i Wawa. Na tym jednak nie koniec, bowiem na poziomie 6. piętra znajduje się pasieka miejskich pszczół. Ile kosztuje utrzymanie Pałacu Kultury i Nauki? W 2012 roku media informowały, że w skali miesiąca to koszt w granicach 1,5 mln złotych, co przekłada się na roczną sumę 20 mln zł. W ramach ciekawostki dodajmy, że według obliczeń sprzed kilku lat, PKiN zużywa tyle energii, co 30-tysięczne miasteczko. Taras Widokowy na 30. piętrze Pałacu Kultury i Nauki to jedna z największych atrakcji budynku. Wjazd windą na taras, który jest otwarty codziennie między 10:00 a 22:00, trwa 19 sekund. Elewacja budynku pokryta jest płytkami, które zostały stworzone na specjalne zmówienie w fabryce na Uralu. Robotnik trzymający łożysko to jedna z ośmiu rzeźb siedzących wykonanych przez Rosjan. 20 kolejnych znajduje się w niszach wokół Pałacu. Przed wejściem stoją również pomniki Kopernika i Mickiewicza autorstwa polskich artystów – Stanisława Horno-Popławskiego oraz Ludwiki Nitschowej. W przeprowadzonym w 2020 roku badaniu na zlecenie stołecznego ratusza, 20% ankietowanych uznało Pałac Kultury i Nauki za największą atrakcję w stolicy. Więcej osób wskazało Stare Miasto (37%) oraz Łazienki Królewskie (24%). Źródło: pkin.pl. Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Skradzione serce, fortepian w ciemności i tajne zaręczyny – odkryj mroczne sekrety Chopina
Fryderyk Chopin to nie tylko genialny kompozytor, ale także człowiek pełen kontrastów, tajemnic i zaskakujących relacji. Oto mniej znane fakty z życia najwybitniejszego polskiego muzyka. Niektóre z tych faktów zmienią wasze spojrzenie na mistrza fortepianu.
Spis treści: Najbardziej zaskakujące fakty z życia Fryderyka Chopina Fryderyk Chopin – ciekawostki, które zaskoczą każdego miłośnika muzyki Warszawa śladami Fryderyka Chopina – najciekawsze miejsca związane z kompozytorem Ciekawostki o Chopinie z pewnością zainteresują miłośników muzyki klasycznej. Warto je znać, bo Fryderyk Chopin to bez wątpienia jeden z najwybitniejszych Polaków w historii, o którym do dziś mówi cały świat. Urodzony w 1810 roku w Żelazowej Woli, już jako dziecko zadziwiał otoczenie niezwykłym talentem muzycznym, komponując pierwsze utwory w wieku zaledwie siedmiu lat. Twórczość Chopina, łącząca polski folklor z romantyczną wrażliwością, odegrała kluczową rolę w kształtowaniu europejskiej muzyki XIX wieku. Co ciekawe, Chopin nigdy nie skomponował symfonii – całe jego dziedzictwo to przede wszystkim utwory fortepianowe, które do dziś stanowią kanon światowej literatury muzycznej. Choć większość życia spędził we Francji, nigdy nie zapomniał o Polsce, co widać w emocjonalnych odniesieniach do ojczyzny obecnych w jego mazurkach i polonezach. Najbardziej zaskakujące fakty z życia Fryderyka Chopina Fryderyk Chopin urodził się w 1810 roku w Żelazowej Woli (ok. 50 km na zachód od Warszawy), choć do dziś trwają spory o jego dokładną datę narodzin. Jedne źródła podają, że świat ujrzał 22 lutego, inne wskazują na 1 marca około godz. 18.00. Legenda głosi, że w chwili jego narodzin ojciec, Mikołaj Chopin, grał na skrzypcach – co miało symbolicznie zwiastować przyszłą wielkość syna. Chopin został ochrzczony 23 kwietnia 1810 roku w barokowym Kościele św. Rocha i Jana Chrzciciela w Brochowie. Między czwartym a piątym rokiem życia Fryderyk rozpoczął naukę gry na fortepianie, a jego wyjątkowy talent szybko zwrócił uwagę warszawskich elit. Pierwszy publiczny koncert dał już w wieku 8 lat – 24 lutego 1818 roku – w Pałacu Radziwiłłowskim, dzisiejszym Pałacu Prezydenckim. Wydarzenie to upamiętnia tablica z napisem: „24 lutego 1818 roku 8-letni Fryderyk Chopin po raz pierwszy wystąpił publicznie na wieczorze zorganizowanym przez Warszawskie Towarzystwo Dobroczynności”. W 1825 roku zyskał przydomek „następca Mozarta”, kiedy zagrał dla cara Aleksandra I, przebywającego wówczas w Warszawie. Oczarowany talentem młodego kompozytora monarcha podarował mu pierścień z brylantem, który Chopin później sprzedał – być może z potrzeby finansowej, a być może z przekory wobec carskiej władzy. Po ukończeniu Szkoły Głównej Muzyki przy Uniwersytecie Warszawskim, Chopin rozpoczął podróże po Europie. W październiku 1830 roku po raz ostatni wystąpił w Polsce – w warszawskim Teatrze Wielkim. Miesiąc później opuścił kraj na zawsze. Jego droga prowadziła przez Drezno, Monachium i Wiedeń aż do Paryża, gdzie osiedlił się na stałe. W stolicy Francji Chopin spędził ostatnie 18 lat życia, oddając się muzyce, nauczaniu i kontaktom z paryską elitą oraz polską emigracją. Zmarł 17 października 1849 roku w wieku 39 lat. Jako oficjalną przyczynę zgonu uznano gruźlicę, jednak współczesne badania sugerują, że mogła to być także mukowiscydoza – genetyczna choroba układu oddechowego. Pochowano go na cmentarzu Père-Lachaise w Paryżu – miejscu spoczynku wielu wybitnych artystów. Uroczystość pogrzebowa przyciągnęła tłumy, a wśród żałobników był m.in. książę Adam Jerzy Czartoryski. Zgodnie z wolą kompozytora, jego serce Chopina zostało przewiezione do Polski przez siostrę Ludwikę i złożone w Kościele Świętego Krzyża w Warszawie. W 2014 roku zespół pod kierunkiem prof. Tadeusza Dobosza dokonał nieinwazyjnej oględziny serca, by potwierdzić jego stan i możliwą przyczynę śmierci artysty. – Wiemy, że serce jest w doskonałym stanie, a nasza wiedza o Chopinie nieco się powiększyła. Ze względu na kolor płynu, nie wykluczamy, że serce znajduje się w koniaku. Najprawdopodobniej bezpośrednią przyczyną śmierci kompozytora była gruźlica – na sercu widoczne są pewne zmiany anatomiczne, które na to wskazują – mówił wówczas prof. Tadeusz Dobosz z Katedry Medycyny Sądowej Akademii Medycznej we Wrocławiu​​​​​​. Kolejne badania planowane są na 2064 rok. Fryderyk Chopin – ciekawostki, które zaskoczą każdego miłośnika muzyki Fryderyk Chopin to – obok Jana Pawła II, Lecha Wałęsy, Marii Skłodowskiej-Curie i Mikołaja Kopernika – jeden z najbardziej rozpoznawalnych na świecie Polaków. Jego twórczość na stałe zapisała się w historii światowej muzyki klasycznej, a życiorys kompozytora pełen jest interesujących faktów, które często umykają powszechnej świadomości. Chopin nigdy się nie ożenił i nie miał dzieci. Choć przez lata łączyła go burzliwa relacja z francuską pisarką George Sand, największą i najbardziej romantyczną miłością jego młodości była Konstancja Gładkowska, polska śpiewaczka, której kompozytor zadedykował wiele utworów. Portret Chopina widniał na banknocie o nominale 5000 zł – był to jeden z ostatnich banknotów przed denominacją polskiego złotego w 1995 roku. Dziś stanowi cenny przedmiot kolekcjonerski. Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina, uznawany za jeden z najważniejszych konkursów pianistycznych na świecie, odbył się po raz pierwszy w 1927 roku w Warszawie. Konkurs odbywa się co 5 lat i promuje najwybitniejszych interpretatorów twórczości kompozytora. Lotnisko Chopina w Warszawie, położone na Okęciu, to największy port lotniczy w Polsce. Nazwę upamiętniającą kompozytora nadano mu oficjalnie w 2001 roku. Krater na planecie Merkurym nosi imię Fryderyka Chopina – jest to dowód uznania międzynarodowej społeczności naukowej dla wkładu polskiego artysty w dziedzictwo kulturowe ludzkości. Nazwę zatwierdziła Międzynarodowa Unia Astronomiczna. Rok 1960 i 2010 zostały ogłoszone Rokami Chopinowskimi – z okazji 150. i 200. rocznicy urodzin kompozytora zorganizowano setki wydarzeń kulturalnych w Polsce i za granicą, upamiętniających jego dorobek i dziedzictwo. Chopin szczególnie upodobał sobie mazurki – inspirowane polską muzyką ludową formy muzyczne, które przekształcił w arcydzieła fortepianowe. W latach 1825–1849 skomponował aż 57 mazurków, które uchodzą za jedne z najbardziej intymnych i oryginalnych jego dzieł. Twórczość Chopina jest nie tylko muzyczna, ale i literacka – jego listy, w tym obszerna korespondencja z rodziną i przyjaciółmi, stanowią cenny materiał źródłowy, który pozwala zrozumieć wrażliwość, melancholię i samotność kompozytora Warszawa śladami Fryderyka Chopina – najciekawsze miejsca związane z kompozytorem Miłośników twórczości Fryderyka Chopina, będących w Warszawie, zachęcamy do spaceru śladami wybitnego kompozytora. Gdzie warto się wybrać? Oto lista miejsc związanych z mistrzem fortepianu: Plac Krasińskich – tu stał budynek Teatru Narodowego, w którym w marcu 1830 r. Fryderyk Chopin, zaprezentował swój koncert f-moll. Tu również, w październiku tego samego roku, odbył się pożegnalny koncert artysty przed jego wyjazdem z ojczyzny. Ulica Miodowa – to właśnie na niej znajdowały się słynne kawiarnie „Pod Kopciuszkiem”, „Dziurka” i „Honoratka”, w których skupiało się życie towarzyskie stolicy. Tu bywali pisarze, poeci, artyści i … Fryderyk Chopin. Ulica Kozia – tu znajdowała się kawiarnia „U Brzezińskiej”, jedno z ulubionych miejsc Chopina. Konserwatorium Muzyczne – dzisiaj zamiast budynku istnieje plac nad tunelem Trasy WZ. Jednak w XIX w. właśnie w tym miejscu studiował kompozycję Fryderyk. Pałac Wesslów – to z tego miejsca, 2 listopada 1830 r., Fryderyk Chopin wyruszył dyliżansem najpierw do Wiednia, później do Paryża. Pałac Radziwiłłów – w tym gościnnym wnętrzu, 24 lutego 1818 r., po raz pierwszy wystąpił publicznie 8-letni Chopin. Pałac Saski – w 1810 r. mieszkała tu rodzina Chopinów. Ojciec Fryderyka był wykładowcą w słynnym Liceum Warszawskim, które zajmowało część pałacowych pomieszczeń. Ogród Saski – miejsce zabaw małego Fryderyka Chopina. Kościół Wizytek – to tu 15-letni Fryderyk grywał na organach, podczas niedzielnych mszy dla uczniów Liceum Warszawskiego. Pałac Kazimierzowski – w prawej oficynie (Gmach Prorektorski) zamieszkiwali Chopinowie, gdy w 1817 r. w pałacu ulokowano Liceum Warszawskie i założono Królewski Uniwersytet Warszawski. Pałac Czapskich – tu w 1827 r. zamieszkiwała rodzina Chopinów. Dzisiaj na drugim piętrze pałacu mieści się Salonik Chopinów – muzeum pamiątek po wielkim kompozytorze. Kościół św. Krzyża – miejsce spoczynku serca kompozytora. Pałac Zamoyskich – tu mieszkała siostra Fryderyka, która przechowywała pamiątki po swoim bracie. W 1863 r. z okien pałacu dokonano zamachu na namiestnika carskiego, hrabiego Berga. W odwecie z mieszkań usunięto wszystkich lokatorów i zniszczono cały ich dobytek. Wśród wyrzucanych z okien przedmiotów znajdował się fortepian Chopina. Pałac Ostrogskich – siedziba Muzeum Fryderyka Chopina. Pomnik Chopina w Łazienkach – najbardziej znany na świecie pomnik kompozytora usytuowany w Parku Łazienkowskim. Od maja do września, w każdą niedzielę, organizowane są tu Koncerty Chopinowskie. Szukasz więcej fascynujących informacji na temat świata roślin i zwierząt, odkryć archeologicznych i nieskończonego Wszechświata? Zaprenumeruj magazyn „National Geographic Polska". Najnowszą ofertę znajdziesz na tej stronie. Źródło: National Geographic Polska, Muzeum Chopina w Warszawie Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Francja jakiej nie znasz. Te ciekawostki o kraju zaskoczą każdego
Myślisz, że Francja już niczym cię nie zaskoczy? Poznaj mniej znane fakty o jej historii, życiu codziennym i tradycjach. Ten kraj potrafi zadziwić nawet największych miłośników Europy.
W tym artykule: Ciekawostki o kulturze francuskiej Ciekawostki o edukacji we Francji Ciekawostki o kuchni francuskiej Ciekawostki o zwiedzaniu Francji Ciekawostki geograficzne o Francji Ciekawostki historyczne o Francji Inne ciekawostki o Francji O ile większość osób doskonale wie, z czego słynie kraj nad Sekwaną, to najczęściej okazuje się, że wiele informacji na temat tego miejsca wymyka się poza ramy powszechnej wiedzy na jego temat. Francja jest krajem o wyjątkowo bogatej historii i kulturze. Słynie ze wspaniałej kuchni, zabytków i dzieł sztuki, zgromadzonych w największym muzeum świata. Nic więc dziwnego, że każdego roku, kraj nad Sekwaną odwiedzają miliony turystów. Nie trzeba jednak wyjeżdżać do Francji, by móc nieco lepiej poznać to miejsce. Pomogą w tym zgromadzone przez nas ciekawostki dotyczące Francji. Ciekawostki o kulturze francuskiej Status europejskiego centrum intelektualnego i artystycznego Francja zyskała już w średniowieczu. Nic więc dziwnego, że do dziś ten kraj kojarzy się z kulturą, sztuką i elegancją. Dzień 14 lipca jest najważniejszym świętem narodowym we Francji. To właśnie wtedy obchodzona jest rocznica zburzenia Bastylii. Francja jest na tyle tolerancyjnym krajem, że tamtejsze prawo w pewnych okolicznościach zezwala na zawarcie związku małżeńskiego... ze zmarłą osobą! To nie żart. Jeżeli ślub był planowany jeszcze przed śmiercią narzeczonej lub narzeczonego, w świetle prawa można poślubić zmarłą osobę. Średnio w całej Francji legalizuje się 10 takich związków rocznie. Kultura francuska ma też ciemne strony. Niestety, w kraju nad Sekwaną rasizm nie jest rzadkim zjawiskiem. Francuzi okazują jawną niechęć względem imigrantów, zwłaszcza wobec przybyszów z dawnych kolonii. Francuzi to aktywny naród. Większość mieszkańców tego kraju uwielbia jazdę na rowerze, grę w piłkę nożną i rugby. Do popularnych we Francji sportów zaliczają się też jeździectwo i tenis. Pocałunki to we Francji całkowicie normalna część nieformalnego powitania. Osoby zaproszone do francuskiego domu powinny spóźnić się o 15 minut. Taki planowany poślizg daje gospodarzowi czas na uprzątnięcie pokoju lub przygotowanie posiłku. Francuzi mają dość osobliwe poczucie czasu. Ciekawostki o edukacji we Francji System edukacji we Francji znacząco różni się od polskiego. Nie jest więc specjalnie trudno wymienić ciekawostki na temat tamtejszego szkolnictwa. Francja spoza przewodnika. Influencer pokazuje, jak wygląda życie w ubogich dzielnicach Francja to nie tylko Paryż i Lazurowe Wybrzeże. Od lat wielkim problemem w kraju są ubogie przedmieścia miast. Jak wygląda codzienność ich mieszkańców? Uczniowie szkół podstawowych we Francji mają wolne nie tylko weekendy, ale także środy. Ten dzień jest poświęcony na zajęcia artystyczne i sportowe. We Francji przerwa szkolna z okazji Wszystkich Świętych rozpoczyna się już w połowie października. Francuscy nauczyciele oceniają uczniów według 20-stopniowej skali. Oceny od 0 do 10 są stopniami niezaliczającymi. Nauka we francuskiej szkole podstawowej obejmuje dzieci między 6. a 11. rokiem życia. 12-latkowie zaczynają uczęszczać do szkoły średniej I stopnia. Ciekawostki o kuchni francuskiej Z czego słynie Francja? Nie tylko z zabytków i wspaniałych dzieł sztuki, ale także z wyśmienitej kuchni, która przez wielu smakoszy jest zaliczana do najlepszych na świecie. W 2010 roku charakterystyczne potrawy kuchni francuskiej doczekały się miejsca na liście niematerialnego dziedzictwa kulturowego UNESCO. Wymieniając ciekawostki o Niemczech, nie można nie wspomnieć o słabości tego narodu do piwa, więc gwoli sprawiedliwości wypada wspomnieć o francuskim zamiłowaniu do wina. Rocznie we Francji spożywa się średnio 11 milionów kieliszków tego trunku. Croissant to znany francuski przysmak, warto jednak wiedzieć, że pyszny rogalik został opracowany nie przez Francuza, a przez Austriaka. Przepis na ten specjał opracował w 1839 roku August Zang. Z bagietką, najpopularniejszym francuskim pieczywem, związany jest ciekawy przesąd. Podobno nie można jej kłaść ani nosić do góry nogami. Takie niedopatrzenie ma sprowadzać pecha na osobę, która się go dopuści. Kuchnia francuska to także wyśmienite sery. Nie każdy zdaje sobie sprawę z tego, że w kraju nad Sekwaną wytwarza się ponad 400 rodzajów tego przysmaku! Ciekawostki o zwiedzaniu Francji Francja znajduje się w ścisłej czołówce najpopularniejszych destynacji turystycznych na świecie. Co warto wiedzieć o zwiedzaniu tego niezwykłego kraju? Gdzie jechać na narty we Francji? – ranking stoków narciarskich Planujesz wyjazd na narty? Francja okaże się właściwym kierunkiem. Tamtejsze ośrodki narciarskie, położone wysoko w górach, cieszą się opinią jednych z najlepszych w całej Europie, a ś... W zestawieniu obejmującym najbardziej interesujące informacje o Francji muszą znaleźć się ciekawostki o Paryżu. Stolica Francji jest przedstawiana jako jedno z najpiękniejszych miast świata. Warto jednak wiedzieć, że niektórzy turyści odwiedzający to miejsce doświadcza tzw. syndromu paryskiego. Pod tym pojęciem kryje się zespół objawów psychotycznych, mogący objawiać się m.in. halucynacjami, urojeniami, dezorientacją i manią prześladowczą. Wśród głównych przyczyn tego stanu wymienia się... rozczarowanie Paryżem, wynikające z wyidealizowanego wyobrażenia na temat tej metropolii, która w rzeczywistości nie wygląda jak w filmach czy na pocztówkach. Luwr jest największym muzeum sztuki na świecie, to powszechnie znany fakt. Nie każdy jednak wie, że gdyby poświęcić 30 sekund na obejrzenie każdego udostępnionego eksponatu, zwiedzanie trwałoby dłużej niż miesiąc. Francja jest najczęściej odwiedzanym krajem świata. Wbrew pozorom, to nie Luwr ani Wersal są najczęściej odwiedzanymi atrakcjami Francji. Na pierwszym miejscu znajduje się paryski Disneyland. Ciekawostki geograficzne o Francji Francja potrafi zaskoczyć nie tylko w kontekście tamtejszej kultury, kuchni czy oferowanych walorów turystycznych, ale także w ujęciu geograficznym. We Francji jest aż 12 stref czasowych. Jak to możliwe? Dzięki rozproszonym na całym świecie terytoriom kolonialnym. Skoro mowa o terenach zależnych, Francja ma ich aż 13. Najkrótsza granica lądowa Francji mierzy 730 metrów długości. Nie przebiega jednak w Europie, a w Ameryce Południowej. Rozdziela Gujanę Francuską i Brazylię. Francja jest największym krajem Unii Europejskiej. W granicach Francji znajduje się wiele miejscowości, których nazwy brzmią co najmniej zabawnie. Oto kilka przykładów: Beaufou (co oznacza „piękny szalony”), Mingecobs (co można przetłumaczyć jako „jedz cebulę”) i Saligos (w tłumaczeniu na polski, nazwa tej miejscowości oznacza „brudną świnię”). Ciekawostki historyczne o Francji Wielowiekowa historia Francji jest niezwykle bogata. Nic więc dziwnego, że skrywa wiele interesujących ciekawostek. Paryż na weekend – krótki przewodnik po stolicy Francji Tak wiele kultur na tak małej przestrzeni! Paryż zachwyca niezwykłą różnorodnością. Napoleon Bonaparte zapisał się w historii jako osoba niska, ale należy podkreślić, że we wzroście cesarza Francji nie było niczego niezwykłego. Bonaparte mierzył 167 cm wzrostu, podczas gdy przeciętny wzrost żołnierza francuskiego z tamtych czasów to 160 cm. Po podróży do Orleanu, w trakcie której niespodziewanie zapadł na chorobę psychiczną, król Karol VI zaczął twierdzić, że jest ze szkła. W obawie przed stłuczeniem, nikomu nie pozwalał się dotknąć. Ludwik XIX zapisał się w historii jako najkrócej panujący władca. Królewską koronę nosił zaledwie przez 20 minut. Napoleon Bonaparte został pochowany w sześciu trumnach: cynowej, mahoniowej, dwóch ołowianych, z kości słoniowej i kolejnej mahoniowej. Inne ciekawostki o Francji Francja zaskakuje w wielu aspektach, więc na dokładkę mamy dla was kolejną porcję ciekawych informacji na temat tego pięknego kraju. Statua Wolności – jeden z najbardziej rozpoznawalnych symboli USA – nie jest dziełem amerykańskim, a francuskim. Zaprojektował ją Frédéric Auguste Bartholdi, a za konstrukcję monumentu odpowiadał Gustave Eiffel. Monument był darem narodu francuskiego dla narodu amerykańskiego, upamiętniającym przymierze zawarte w czasie wojny o niepodległość USA. We francuskim alfabecie istnieją dwie specjalne ligatury: Æ i Œ. Powiedzenie „na zdrowie” ma swoje korzenie we Francji. W czasie, gdy w kraju panowała epidemia dżumy, kichanie kojarzyło się przede wszystkim z objawami tej choroby. Mówienie „à vos souhaits” miało działać jak dobre zaklęcie, ale dziś wzbudza negatywne skojarzenia z trudną epoką. Jeżeli Francuz kichnie w twojej obecności, po prostu to przemilcz. Z danych statystycznych wynika, że we Francji jedynie 67 milionów ludzi posługuje się językiem francuskim. Jedynie, bo w Afryce ojczystą mową Francuzów włada ok. 400 milionów osób! Francuzi są uważani za naród pokojowy, stroniący od walki. Warto jednak wiedzieć, że zaraz po Rosji i USA, to właśnie Francja dysponuje największym arsenałem nuklearnym. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
10 nieznanych faktów o ptakach, które można spotkać w Polsce
Ptaki, które spotykamy na co dzień, choć na pierwszy rzut oka wydają się zwyczajne, skrywają wiele tajemnic. Dzięki badaniom wiemy dziś, że niektóre gatunki potrafią rozpoznawać się w lustrze, adoptować pisklęta czy wykorzystywać węch przy budowie gniazd. Oto 10 zaskakujących faktów, które warto znać.
Spis treści: Skrzydlaty podróżnik – jak wróbel podbił świat? Gdy sen nie wyłącza czujności – jak krzyżówki śpią? Węchowy GPS gołębi Dzięcioły i ich język – co czyni je tak wyjątkowymi? Szpakowy didżej i jego wokalne umiejętności Strategia na zdrowe potomstwo u modraszek Mocny śpiew małego solisty – strzyżyka Inteligencja srok Nieprzypadkowe łysienie – plama lęgowa u ptaków Rodzinne życie mew siwych Życie ptaków to coś więcej niż latanie, śpiewanie i budowanie gniazd. Ich zachowania i zmysły nie tylko zaskakują, ale często obalają mity o „ptasich móżdżkach”. W ich świecie nic nie jest przypadkowe, a każdy szczegół ich życia pełni określoną rolę. Niektóre gatunki wykazują niezwykłe zdolności poznawcze, inne śpiewają niemal tak głośno, jak karetka przejeżdżająca na sygnale, a jeszcze inne mają język o długości ich ciała. Oto 10 faktów, które zmienią sposób, w jaki patrzysz na ptaki. Skrzydlaty podróżnik – jak wróbel podbił świat? Wróbel zwyczajny to ptak o wyjątkowo szerokim zasięgu geograficznym – w ciągu ok. 170 lat skolonizował niemal całą Ziemię poza Antarktydą. Jego ród najprawdopodobniej wyewoluował w Afryce, a najstarsze ślady, sprzed ponad 100 tys. lat, znaleziono na terenie dzisiejszego Izraela. Wróbel od dawna towarzyszy człowiekowi, a wraz z rozwojem rolnictwa dotarł również do Europy. Odnotowano ponad 250 przypadków jego introdukcji lub translokacji, z których pierwsza była w 1851 r. w Nowym Jorku. Gdy sen nie wyłącza czujności – jak krzyżówki śpią? Krzyżówki śpią z głową schowaną w piórach, często mając jedno oko zamknięte, a drugie od czasu do czasu pozostaje otwarte. To efekt tzw. snu jednostronnego. Naukowcy odkryli, że część mózgu, która odpowiada za otwarte oko wykazuje aktywność typową dla czuwania, podczas gdy druga połowa przechodzi w stan snu. Dzięki temu krzyżówki mogą jednocześnie spać i obserwować otoczenie, co zwiększa ich szansę na przetrwanie i uniknięcie drapieżników. Węchowy GPS gołębi Gołębie od wieków wykorzystywano do przenoszenia wiadomości, a ich wyjątkowa orientacja w terenie długo pozostawała zagadką. Dziś wiadomo, że kluczową rolę w nawigacji odgrywa zmysł węchu. Według badań, ptaki z zatkanym prawym nozdrzem miały trudności z odnalezieniem drogi do domu – częściej się zatrzymywały i badały otoczenie niż te, które mogły swobodnie oddychać przez prawy otwór nosowy. Dowodzi to, że gołębie nie odbierają zapachów jednakowo – skutecznie wyczuwają je przez prawe nozdrze. Dzięcioły i ich język – co czyni je tak wyjątkowymi? Język dzięcioła to niezwykle wyspecjalizowane narzędzie do wydobywania pożywienia. Rozpoczyna się w okolicach nozdrzy, a następnie ciągnie się ku tyłowi, rozdwaja się i owija czaszkę, by połączyć się ponownie u podstawy dzioba. Może osiągać do 20 cm długości, a jego lepkie zakończenie wyposażone w drobne haczyki umożliwia wyciąganie owadów z głębokich szczelin pod korą drzew. Szpakowy didżej i jego wokalne umiejętności Szpaki były znane już starożytnym Grekom i Rzymianom, którzy trzymali je w swoich domach dzięki zdolnościom dźwiękonaśladowczym. Dziś bywają określane jako „hip-hopowi pieśniarze” wśród polskich ptaków. Potrafią imitować głosy innych gatunków oraz je przekształcać. Choć szpacza pieśń nie zawsze brzmi harmonijnie, zadziwia różnorodnością. Może przypominać skrzeczenie sroki, plegotanie kawki, klangor żurawia, a nawet ludzką mowę. Strategia na zdrowe potomstwo u modraszek Modraszka to drugi najliczniejszy gatunek sikor w Polsce. Zakłada gniazda w dziuplach i budkach lęgowych. Samica buduje je w pojedynkę i składa od 7 do 13 jaj, wykorzystując m.in. mech, trawę i pióra. Co ciekawe, wnętrze wzbogaca aromatycznymi roślinami, takimi jak lawenda, krwawnik, mięta wonna, kocanka włoska i bluszczyk kurdybanek. Badania wykazują, że te dodatki nie tylko odstraszają pasożyty, ale również poprawiają zdrowie piskląt. Mocny śpiew małego solisty – strzyżyka Strzyżyk to drobny ptak o brązowym upierzeniu i zadartym ogonie. Jest trzecim najmniejszym ptakiem Europy. Waży zaledwie od 6 do 12 gramów, a jego głos może być słyszany nawet z odległości do 500 metrów. Zarejestrowano, że śpiew strzyżyka osiąga poziom 91,3 dB – podobny do miejskiego ruchu ulicznego czy młota pneumatycznego (ok. 90 dB). Dla porównania: karetka na sygnale ma ok. 110 dB. Przykład ten doskonale dowodzi, że siła głosu nie zawsze idzie w parze z rozmiarem. Inteligencja srok Sroki to jedne z najinteligentniejszych ptaków – chowają zapasy, rywalizują o pożywienie, a nawet wykradają jaja i pisklęta z cudzych gniazd. Często uchodzą za złodziejki i oszustki, co przysłania ich wyjątkowy spryt. W 2008 r. niemieccy badacze odkryli, że sroki potrafią rozpoznać się w lustrze – co wcześniej przypisywano wyłącznie ssakom. Gdy na ich piórach pojawiły się kolorowe plamki niektóre ptaki próbowały je usunąć, ale tylko wtedy, gdy widziały je w lustrze. Nieprzypadkowe łysienie – plama lęgowa u ptaków Plama lęgowa to obszar nagiej skóry na brzuchu ptaka, pojawiający się przed wysiadywaniem. Brak piór w tym miejscu ułatwia przekazywanie ciepła i pomaga regulować liczbę jaj. Już w XVII w. przyrodnik Martin Lister dostrzegł, że po usunięciu jaj z gniazda jaskółki dymówki składały znacznie więcej – nawet do 19 sztuk zamiast typowych pięciu. U wróbli zaobserwowano podobne zjawisko. Brak jaj oznaczał brak stymulacji dotykowej w plamie lęgowej, co napędzało dalsze ich składanie. Rodzinne życie mew siwych Mewa siwa to rzadki w Polsce gatunek ptaka, który zasiedla wyspy i mielizny rzek. Jej krajowa populacja szacowana jest na 800–1200 par, przez co trafiła na „Czerwoną listę ptaków Polski” jako gatunek narażony na wyginięcie. Dzięki dr. Bukacińskiemu, który od 1984 r. badał mewy, zmieniono nazwę „mewa pospolita” na „mewa siwa”. W jego badaniach odkryto, że kolonie tych ptaków funkcjonują jak wielkie rodziny, a osierocone pisklęta często są adoptowane przez spokrewnione osobniki, np. ciotki lub babcie.
Czy twój kot jest już seniorem? Przelicz jego wiek na ludzkie lata
Wiek kota w ludzkich latach może zaskoczyć niejednego opiekuna. Sprawdź, ile naprawdę „ma” twój pupil – i co wpływa na jego długowieczność.
W tym artykule: Jak liczyć lata u kota Wiek kota w przeliczeniu na ludzki Najstarszy kot na świecie Jak wydłużyć życie kota Koty towarzyszą nam od tysięcy lat Wielu miłośników zwierząt zastanawia się, w jakim tempie dojrzewają i starzeją się ich pupile. W tym celu próbują przeliczyć ich wiek na ludzkie lata. Nie jest łatwo określić wiek psa w „ludzkich” latach. To zależy od wielkości zwierzaka i od jego genów. A jak jest w przypadku kotów? W przypadku tempa starzenia się podstawowym parametrem jest wielkość ciała. Dlatego u psów inaczej przelicza się wiek u ras dużych i małych. Natomiast koty mają dość zbliżone rozmiary. Dlatego u nich do przeliczania lat stosuje się jedną formułę. Oczywiście warto pamiętać o wyjątkach. Największe koty domowe osiągają nawet 20 kg wagi. Takie koty będą generalnie starzeć się szybciej niż mniejsze osobniki. Jak liczyć lata u kota Jak przeliczamy wiek kota na ludzkie lata? Kocia młodość trwa krótko, bo zaledwie rok. Dlatego uznajemy, że roczny kot ma wiek odpowiadający ludzkim 15 latom. Następny rok kociego życia to już dorosłość. Dwuletni kot to odpowiednik człowieka mającego 25 lat. Potem każdy kolejny rok życia kota liczymy jak cztery lata u ludzi. Przyjmuje się, że wiek dojrzały u kota to od 2 do 10 lat. Od 11 lat rozpoczyna się koci wiek podeszły. Wiek kota w przeliczeniu na ludzki To, jak się liczy wiek kota, może być nie do końca jasne. Dlatego w obliczeniu kociego wieku pomóc może poniższe zestawienie: 1 rok – 15 lat ludzkich 2 lata – 25 lat ludzkich 3 lata – 29 lat ludzkich 4 lata – 33 lata ludzkie 5 lat – 37 lat ludzkich 6 lat – 41 lat ludzkich 7 lat – 45 lat ludzkich 8 lat – 49 lat ludzkich 9 lat – 53 lata ludzkie 10 lat – 57 lat ludzkich 11 lat – 61 lat ludzkich 12 lat – 65 lat ludzkich 13 lat – 69 lat ludzkich 14 lat – 73 lata ludzkie 15 lat – 77 lat ludzkich 16 lat – 81 lat ludzkich 17 lat – 85 lat ludzkich 18 lat – 89 lat ludzkich 19 lat – 93 lata ludzkie 20 lat – 97 lat ludzkich 21 lat – 101 lat ludzkich 22 lata – 105 lat ludzkich 23 lata – 109 lat ludzkich 24 lata – 113 lat ludzkich 25 lat – 117 lat ludzkich Warto dodać, że przeciętny kot domowy żyje od 12 do 18 lat. Czyli, w przeliczeniu na ludzki wiek, osiąga od 65 do 89 lat. Najstarszy kot na świecie Pozostaje pytanie, jak długo może żyć kot? Otóż kocia rekordzistka swoim wiekiem przebiła najstarszą żyjącą osobę. Księga Rekordów Guinnessa wskazuje, że obecnie najstarsza kotka na świecie to Flossie z Wielkiej Brytanii. W chwili wpisania do księgi miała 26 lat i 316 dni. W przeliczeniu na wiek ludzki to około 121 lat! Flossie jest w dobrej formie, choć od pewnego czasu gorzej widzi i słyszy. Najdłużej żyjącym kotem w historii była Creme Puff. Rekordzistka z Teksasu żyła dokładnie 38 lat i 3 dni. W ludzkich latach byłoby to aż 169! Natomiast najstarszy kot w Polsce, Mruczek z Rudy Śląskiej, żył 24 lata i 6 miesięcy. Czyli ok. 113 ludzkich lat. Jak wydłużyć życie kota Koty są zwierzętami udomowionymi. Ich zdrowiu zagrażają podobne czynniki, jak w przypadku ludzi. Co zrobić, by kot długo cieszył się zdrowiem i sprawnością? Zadbaj o zdrową, zbilansowaną dietę kota. Jeśli uważasz, że waży za dużo, skonsultuj się z weterynarzem. Kot musi mieć łatwy dostęp do czystej, świeżej wody. Dostarcz kotu okazji do bezpiecznej aktywności fizycznej. Mogą to być zabawy w domu lub spacery. Te powinny się odbywać pod twoim nadzorem. Zabezpiecz okna i balkon, aby uniknąć wypadków. Regularnie odwiedzaj z kotem weterynarza. Wykonuj badania krwi u kota co dwa lata (do 8. roku życia) lub co rok (u kotów starszych). Dbaj o potrzeby kota. To zwierzę potrzebuje sporo przestrzeni osobistej. Na wolności jego terytorium jest duże, dlatego niedobrze jest tłoczyć koty na małej powierzchni. Koty towarzyszą nam od tysięcy lat Koty udomowiono najpierw na Bliskim Wschodzie. Kilka tysięcy lat później trafiły do Egiptu, gdzie cieszyły się wyjątkowym statusem. Ale niezależnie od tego do udomowienia kotów doszło także w Chinach. Prawdopodobnie pierwszymi ludźmi, którym udało się udomowić koty ponad 9000 lat temu byli pionierzy rolnictwa z Bliskiego Wschodu. Koty przyciągnęła do nich obecność myszy, zwabionych z kolei przez obfitość ziarna. Na Cyprze znaleziono kota pochowanego z człowiekiem już ok. 9,5 tys. lat temu. Dziś koty domowe są w czołówce najgroźniejszych gatunków inwazyjnych. W XIX w. zabierano je w podróże morskie, by tępiły okrętowe szczury. Dzięki temu dotarły w miejsca pozbawione dotąd drapieżników, takie jak tropikalne wyspy. Ale i w naszych warunkach są niebezpieczne dla przyrody. Przeciętny kot zabija rocznie 180 innych zwierząt. Źródło: National Geograhpic Polska
Australia ma swój Cracow. Co łączy to miasteczko z Polską?
Tysiące kilometrów od Polski istnieje miasteczko o nazwie Cracow. Leży na bezkresnych pustkowiach Australii, a kryje w sobie historię poszukiwaczy złota.
Spis treści: To było dosłownie złote miejsce Jak dziś wygląda Cracow? Kraków i Sydney dzieli prawie 14 tysięcy kilometrów. Lot z Polski do Australii, z uwzględnieniem przesiadek, trwa od około 20 do nawet 30 godzin. Możnaby stwierdzić, że to dwa zupełnie różne światy. Zwłaszcza, jeśli dodatkowo porównamy australijską faunę z polską. Istnieją jednak pewne punkty wspólne łączące nasz kraj ojczyzną kangurów i bumerangu. Jednym z takim – nieoczywistych miejsc – jest Cracow. To było dosłownie złote miejsce Cracow leży w samym sercu australijskiego interioru, w stanie Queensland. To nieco zapomniane miejsce na mapie najmniejszego kontynentu świata jest prawdziwą perełką dla miłośników historii, złota i bezkresnych, pustynnych przestrzeni. Polaków najbardziej interesuje oczywiście jego nazwa. Miasteczko zostało tak nazwane przez szkockiego osadnika Johna Rossa w 1851 roku. Ewidentnie inspirował się Krakowem, ówczesnym symbolem walki o niepodległość. Do dziś nie wiadomo jednak, dlaczego ze wszystkich miast w Polsce i na świecie Ross wybrał właśnie Kraków. Obecnie Cracow nie tętni już życiem jak dawniej. Według danych z 2011 roku miasteczko zamieszkuje zaledwie 114 osób. Choć dziś trudno w to uwierzyć, jeszcze 100 lat temu zjeżdżały tam tłumy. Powód? Złoto. Miasteczko Cracow zasłynęło z bogatych złóż tego metalu. Odkryte je już w 1875 roku, jednak prawdziwy boom rozpoczął się po znalezieniu spektakularnego samorodka przez aborygeńskiego pasterza Johnny’ego Nippsa w 1916 roku. Wkrótce potem, w 1931 roku, na miejscu otwarto kopalnię Golden Plateau, która przez 45 lat nieprzerwanie dostarczała cennego kruszcu. Łącznie wydobyto tam prawie 20 ton złota. Jak dziś wygląda Cracow? Pewne ślady po gorączce złota zachowały się tam do dziś. Odwiedzający mogą zwiedzać stare kopalnie, spacerować po pustych uliczkach czy zajrzeć do zabytkowego pubu Cracow Hotel. Właścicielem knajpki przez wiele lat był popularny australijski promotor boksu Fred Brophy. Organizował tam walki na pięści w przenośnym ringu. Inne ważne obiekty przypominające o burzliwej historii tego miejsca to m.in. Cracow Cemetery czy nieczynna już Cracow State School będąca świadectwem zwiększania aktywności społecznej. Największą zaletą miasteczka Cracow jest jednak jego autentyczna atmosfera. Mówimy o pustkowiach położonych około 500 kilometrów na północny zachód od Brisbane. W większości opustoszała osada jest otoczona wzgórzami, takimi jak Mount Edwards czy Mount Irving. To idealne miejsce dla tych, którzy szukają ciszy, spokoju i nieco zapomnianych przez cywilizację krajobrazów. Źródło: Queensland Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Ciekawostki o Argentynie. 30 faktów o ojczyźnie papieża Franciszka
Tętniąca życiem kultura, strefy klimatyczne od podzwrotnikowej do subpolarnej i doskonała kuchnia. Argentyna jest uznawana za najbardziej europejski kraj na kontynencie amerykańskim. Co roku przyciąga miliony turystów z całego świata. To także ojczyzna papieża Franciszka, pierwszego papieża pochodzącego z Ameryki Południowej, który urodził się w Buenos Aires.
W tym artykule: Argentyna – ojczyzna papieża Franciszka Gdzie znajduje się najszersza ulica świata? Kim są gauchowie? Gdzie jest pochowana Evita Peron? Jakie zwierzęta żyją w Patagonii? Co zjeść w Argentynie? Republika Argentyny leży w południowej części Ameryki Południowej. Powierzchnia tego ogromnego kraju jest aż 8 razy większa niż powierzchnia Polski, choć żyje tam niewiele więcej ludzi niż nad Wisłą. Oto ciekawostki o Argentynie, które pozwolą lepiej zrozumieć to wyjątkowe państwo i jego mieszkańców. Największy kraj hiszpańskojęzyczny: Argentyna jest największym krajem na świecie pod względem powierzchni, w którym mówi się po hiszpańsku. Terytorium kraju obejmuje ponad 2,7 miliona km2. Kraina cudów natury: Argentyna szczyci się niezwykłymi miejscami związanymi z przyrodą, w tym oszałamiającymi wodospadami Iguazu, lodowcem Perito Moreno, szczytami Andów i urzekającym regionem Patagonii. Pochodzenie tanga: Zmysłowy i pełen pasji taniec narodził się w robotniczych dzielnicach Buenos Aires pod koniec XIX wieku. Papież Franciszek: Obecny papież Franciszek urodził się jako Jorge Mario Bergoglio w Buenos Aires w Argentynie. Jest pierwszym papieżem w historii pochodzącym z Ameryki. Evita Perón: María Eva Duarte de Perón, powszechnie znana jako Evita Perón, była ukochaną żoną prezydenta Juana Peróna. Przedwcześnie zmarła pierwsza dama jest do dziś otaczana kultem wśród mieszkańców Argentyny. Polonia w Argentynie: Szacuje się, że w Argentynie może mieszkać od 100 do nawet 450 tys. naszych rodaków. Co ciekawe, 8 czerwca w kraju obchodzony jest Dzień Polskiego Osadnika, nazywany Dia del Colono Polaco, upamiętniający pierwszych Polaków, którzy dotarli w te rejony. Argentyna – ojczyzna papieża Franciszka Papież Franciszek zmarł 21 kwietnia 2025 roku. Zanim stał się przywódcą Kościoła katolickiego, był zwykłym chłopakiem z Buenos Aires — miasta, które do dziś nazywa „swoim domem”. Urodził się w 1936 roku w rodzinie włoskich imigrantów i wychowywał się w skromnych warunkach. Zanim wstąpił do seminarium, pracował m.in. jako ochroniarz w barze i technik laboratorium chemicznego. Jako arcybiskup Buenos Aires zyskał przydomek „kardynała ubogich”, ponieważ zamiast limuzyny wybierał autobus, a luksusowe rezydencje zamieniał na małe mieszkanie. Co ciekawe, papież Franciszek był zagorzałym kibicem piłkarskiego klubu San Lorenzo, jednej z najstarszych drużyn w Argentynie, i jeszcze w Rzymie śledził wyniki swojej drużyny. W przemówieniach często nawiązywał do argentyńskiej gościnności, kuchni i ducha wspólnoty, a mate — tradycyjny napar z ostrokrzewu paragwajskiego — pozostał jego ulubionym napojem także w Watykanie. Argentyńskie korzenie były żywym elementem pontyfikatu Franciszka, przypominając światu o sile prostoty, radości życia i solidarności. Gdzie znajduje się najszersza ulica świata? Najszersza ulica na świecie: Avenida 9 de Julio w Buenos Aires uważa się za najszerszą ulicę na świecie. Jej nazwa upamiętnia dzień uzyskania przez Argentynę niepodległości. Kultura yerba mate: Mate, tradycyjny południowoamerykański napój wytwarzany z suszonych liści ostrokrzewu paragwajskiego (Ilex paraguariensis A.St.-Hil.), jest integralną częścią argentyńskiej kultury. Argentyńczyków z charakterystycznymi naczyniami do picia mate można spotkać przez cały dzień i właściwie wszędzie. Maradona i Messi: Argentyna znana jest z jednych z najlepszych piłkarzy na świecie, w tym Diego Maradony i Lionela Messiego. Polo Passion: Argentyna słynie również z zamiłowania do polo. To tu na świat przyszło wielu światowej klasy graczy w polo. Kraj jest także gospodarzem prestiżowych międzynarodowych turniejów polo. Wodospady Iguazu: Położone na granicy Argentyny i Brazylii majestatyczne wodospady Iguazu to jeden z największych naturalnych systemów spadającej wody na świecie. Składają się z 275 pojedynczych wodospadów. View Ediplayer on the source website Kim są gauchowie? Aconcagua: To w Argentynie znajduje się najwyższy szczyt obu Ameryk. Góra Aconcagua sięga 6960,8 m n.p.m. Najbardziej wysunięte na południe miasto na świecie: Ushuaia, stolica prowincji Ziemia Ognista, jest często określana jako jeden z „końców świata” na mapie Ziemi. Miasto jest popularnym portem wypraw na Antarktydę. Tradycja gaucho: Gaucho, argentyński odpowiednik kowboja, to arcyważna postać w tradycjach i kulturze tego kraju. Gauchowie są znani z umiejętności jeździeckich i charakterystycznego stroju. Raj win: Argentyna jest jednym z największych producentów wina na świecie. Region Mendoza jest szczególnie znany z wysokiej jakości czerwonego szczepu malbec. La Bombonera: La Bombonera, stadion macierzysty Boca Juniors, jednego z najbardziej utytułowanych argentyńskich klubów piłkarskich, słynie z elektryzującej atmosfery i nietypowego kształtu. Gdzie jest pochowana Evita Peron? Cmentarz Recoleta: Cmentarz Recoleta w Buenos Aires to miejsce, na którym spoczywa wielu wybitnych Argentyńczyków, w tym Eva Perón. Ciekawa architektura i misternie wykonane grobowce sprawiają, że miejsce przypomina skansen. Glaciarium: Zlokalizowane w El Calafate, Glaciarium to nowoczesne i interaktywne muzeum poświęcone lodowcom. Taniec narodowy: Oprócz tanga Argentyna ma inny taniec narodowy, zwany zamba. Pochodzi z północno-zachodniego regionu kraju i łączy wpływy tubylcze i hiszpańskie. Pampy: Żyzne równiny zwane pampami pokrywają znaczną część terytorium Argentyny. Można tam spotkać gauchów. Na pampach wspiera się ekstensywne rolnictwo (czyli bez środków wspomagających), w tym hodowlę bydła. Obchody Dnia Flagi: Każdego roku 20 czerwca Argentyna obchodzi Dzień Flagi. Święto upamiętnia rocznicę śmierci Manuela Belgrano, twórcy flagi narodowej. Jakie zwierzęta żyją w Patagonii? Teatro Colón: Teatro Colón w Buenos Aires to jedna z najbardziej znanych oper na świecie. Wyróżnia się imponującą architekturą i wyjątkową akustyką. Kondor andyjski: Kondora andyjskiego, jednego z największych ptaków latających na świecie, można spotkać w Andach w Argentynie. Jest symbolem tego kraju. Dzika przyroda Patagonii: Region Patagonii jest domem dla różnorodnych gatunków dzikich zwierząt, w tym pingwinów, lwów morskich i wielorybów. Mokradła Iberá: Mokradła w północno-wschodniej części Argentyny to rozległy rezerwat przyrody, pełen unikatowych dzikich zwierząt, takich jak kapibary, jelenie bagienne i jaguary. Rajd Dakar: To jeden z najtrudniejszych wyścigów terenowych na świecie. Był wielokrotnie organizowany w Argentynie, promując surowe krajobrazy tego kraju. Ciekawostki o Brazylii, które wielu zaskoczą. Nawet jej największych miłośników Ciekawostki o Brazylii, czyli kraju o powierzchni 27 razy większej od Polski. W tym artykule zebraliśmy wiele zaskakujących i mało znanych faktów na temat tego najludniejszego państwa Ameryki... Co zjeść w Argentynie? Dulce de Leche: Ulubiony słodki przysmak Argentyńczyków. Dulce de leche to kremowa karmelowa pasta do smarowania, przygotowywana z mleka skondensowanego i stosowana jako dodatek w deserach i ciastach. Różnorodność gastronomiczna: Argentyńska scena kulinarna oferuje więcej niż tylko najlepsze na świecie steki. Można tu spróbować znakomitych empanadas, locro (obfity gulasz) i asado (dania z grilla). Ziemia Ognista: Najbardziej wysunięty na południe kraniec Argentyny to zapierający dech w piersiach archipelag Ziemi Ognistej. Region jest przede wszystkim znany z surowej i dzikiej przyrody. Mistrzostwa Świata w Tango: Argentyna jest gospodarzem corocznych Mistrzostw Świata w Tangu, które przyciągają tancerzy z całego świata. Zwycięzcy otrzymują tytuł najlepszej pary tanga na świecie. Rozgrywki piłkarskie: Rywalizacja między klubami Boca Juniors i River Plate, oba z siedzibą w Buenos Aires, jest jednym z najbardziej zaciekłych i najbardziej emocjonujących współzawodnictw piłkarskich na świecie. W Argentynie mecze między tymi klubami są określane jako Superclásico. Źródło: Argentina Travel, Encyclopedia Brittanica Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Oscary zaskakują na każdym kroku. Poznaj ich historię i ciekawostki
Oscary co roku przyciągają uwagę milionów widzów. Jak zaczęła się ich historia? Kto zapisał się w niej na zawsze i jakie ciekawostki o najważniejszych nagrodach filmowych warto znać? Oto wszystko, co musisz wiedzieć, zanim zasiądziesz przed telewizorem.
Spis treści: Kto wymyślił Oscary? Na czym stoi figurka Oscara? Kto ma najwięcej Oscarów w historii? Jaki film dostał najwięcej Oscarów? Gdzie odbywa się gala wręczenia Oscarów? Kto z Polaków otrzymał Oscara? Ciekawostki o Oscarach Oscary, czyli Nagrody Amerykańskiej Akademii Filmowej, to bezsprzecznie najbardziej prestiżowe wyróżnienie w branży filmowej. Przyznawane od 1929 roku, stały się synonimem najwyższej jakości w świecie kina. Co roku gala ich wręczenia przyciąga największe gwiazdy Hollywood oraz miliony widzów przed telewizorami. Zebraliśmy najważniejsze informacje o tych wyjątkowych statuetkach. Kto wymyślił Oscary? Pomysł na Oscary narodził się w 1927 roku, gdy Louis B. Mayer, współzałożyciel wytwórni MGM (Metro-Goldwyn-Mayer), postanowił stworzyć organizację mającą na celu usprawnienie przemysłu filmowego. Początkowo głównym zadaniem jej członków było rozstrzyganie narastających sporów między MGM a jej pracownikami. Jednak kierunek działania Akademii szybko uległ zmianie. Wkrótce po utworzeniu Akademii Filmowej, jej inicjatorzy spotkali się w znanej Crystal Ballroom w hotelu Biltmore w centrum Los Angeles, aby omówić wszelkie szczegóły związane z funkcjonowaniem organizacji. Ustalono wówczas, że kluczowe będzie wzmocnienie wizerunku i popularyzacja amerykańskiego przemysłu filmowego. Pierwszym przewodniczącym Akademii został aktor Douglas Fairbanks Sr. Aby zrealizować postawione cele, ustanowiono nagrody dla twórców i filmów wyróżniających się wyjątkowymi osiągnięciami. Miało to na celu podniesienie prestiżu branży. W kolejnym roku stworzono system głosowania, proces selekcji oraz nominacji. Tak narodziły się nagrody, które obecnie znamy jako Oscary. Pierwsza ceremonia wręczenia statuetek odbyła się 16 maja 1929 r. w hotelu Roosevelt w Los Angeles i trwała zaledwie 15 minut. Wyróżnienia przyznano w 12 kategoriach, podczas gdy obecnie ich liczba wynosi 23. Na czym stoi figurka Oscara? Gdy postanowiono przyznawać coroczne nagrody, organizatorzy skupili się na stworzeniu wyjątkowego trofeum. Jego projekt przygotował Cedric Gibbons – scenograf i ówczesny dyrektor artystyczny wytwórni MGM. Wykonaniem zajął się rzeźbiarz George Stanley. Dziś rozpoznawalna na całym świecie statuetka przedstawia rycerza trzymającego oburącz miecz. Figurka stoi na rolce filmu z pięcioma szprychami, które symbolizują główne zawody reprezentowane w Amerykańskiej Akademii Filmowej: aktorów, reżyserów, producentów, scenarzystów oraz techników filmowych. Trofeum wykonane jest z brązu, a pokrywa je 24-karatowe złoto. Mierzy około 34 cm i waży 3,85 kg. Kto ma najwięcej Oscarów w historii? Rekordzistą w historii Oscarów jest dobrze znany Walt Disney – twórca imperium animacji i ojciec Myszki Mickey. Zdobył on aż 26 statuetek (w tym cztery Oscary Honorowe) przy 59 nominacjach. Swój sukces zawdzięczał głównie animacjom oraz filmom krótkometrażowym, które zrewolucjonizowały świat kina. Bez wątpienia był postacią absolutnie wyjątkową zarówno w historii rozrywki, jak i biznesu. Jeżeli chodzi o kategorie aktorskie, to rekordzistką jest Katharine Hepburn, zdobywczyni aż czterech statuetek dla najlepszej aktorki. Wśród mężczyzn największą liczbą nagród mogą się pochwalić Daniel Day-Lewis (trzy statuetki za najlepszą rolę męską) oraz Jack Nicholson (dwa Oscary za rolę pierwszoplanową i jeden za drugoplanową). Najczęściej nominowaną aktorką pozostaje Meryl Streep. Gwiazda ma na koncie aż 21 nominacji. Spośród nich trzy przyniosły jej wygraną – dwie dla najlepszej aktorki pierwszoplanowej i jedna za rolę drugoplanową. Jaki film dostał najwięcej Oscarów? Trzy filmy mogą poszczycić się tytułem najbardziej uhonorowanych w historii Oscarów. Każdy z nich zdobył imponujące 11 statuetek. Są to: „Ben-Hur” – historyczna epopeja Williama Wylera, która zdominowała ceremonię w 1960 roku; „Titanic” – dramat Jamesa Camerona o zatonięciu słynnego statku; „Władca Pierścieni: Powrót Króla” – epicki finał trylogii Petera Jacksona. Choć wszystkie z wymienionych filmów otrzymały taką samą liczbę statuetek, to jedynie „Władca Pierścieni: Powrót Króla” triumfował we wszystkich kategoriach, w których był nominowany. „Ben-Hur” miał 12 nominacji, a „Titanic” – 14, co do dziś stanowi rekord. Wyrównały go jedynie „Wszystko o Ewie” i „La La Land” (obie produkcje nagrodzone zostały sześcioma Oscarami). Gdzie odbywa się gala wręczenia Oscarów? Gala wręczenia Oscarów od 2002 roku odbywa się w Dolby Theatre, wcześniej znanym jako Kodak Theatre. Obiekt mieści się przy słynnym Hollywood Boulevard i został zaprojektowany właśnie z myślą o organizacji prestiżowej ceremonii. Na przestrzeni lat gala była organizowana w aż dziewięciu różnych lokalizacjach. Początkowo była kameralnym wydarzeniem, w którym uczestniczyli wyłącznie członkowie Akademii. Jednak z czasem przekształciła się w spektakularne wydarzenie, odbywające się m.in. w Grauman's Chinese Theatre, Art Deco Pantages Theatre, a także poza Hollywood. Kto z Polaków otrzymał Oscara? Oscary to święto głównie amerykańskiego kina. Z roku na rok coraz więcej produkcji międzynarodowych również jest docenianych podczas wręczania nagród. Kilku polskich twórców również otrzymało złote statuetki. Poniżej prezentujemy listę laureatów Oscarów z naszego kraju: Andrzej Wajda – otrzymał honorowego Oscara w 2000 r. za całokształt twórczości; Roman Polański – zdobył Oscara za reżyserię filmu „Pianista” (2003); Janusz Kamiński – polski operator filmowy, laureat dwóch Oscarów za zdjęcia do „Listy Schindlera” (1994) oraz „Szeregowca Ryana” (1999); Paweł Pawlikowski – jego film „Ida” zdobył Oscara w kategorii Najlepszy film nieanglojęzyczny w 2015 roku; Zbigniew Rybczyński – jako pierwszy Polak zdobył Oscara za krótkometrażowy film animowany „Tango” w 1983 roku; Allan Starski i Ewa Braun – zostali nagrodzeni za scenografię do filmu „Lista Schindlera” (1994). Ciekawostki o Oscarach Choć na całym świecie mówi się „Oscar”, to jedynie potoczna nazwa. Oficjalnie statuetka nazywa się „Academy Award of Merit”. Skąd jednak wzięło się to określenie? Tak naprawdę nikt nie zna jednoznacznej odpowiedzi, ale istnieją dwie popularne anegdoty. Jedna z nich związana jest z Margaret Herrick – bibliotekarką Akademii, która podobno, widząc statuetkę, zauważyła jej podobieństwo do swojego wuja Oscara Pierce’a. Druga wersja pochodzi od aktorki i prezeski Akademii Betty Davis, która twierdziła, że nagroda przypomina jej męża Harmona Oscara Nelsona… pod prysznicem. Według tej opowieści to właśnie na jego cześć przydomek „Oscar” wszedł do użytku. Oto inne ciekawostki o Oscarach, które warto znać: W 1943 r. Greer Garson, po odebraniu nagrody, wygłosiła przemówienie trwające ponad sześć minut. Skłoniło to Akademię do wprowadzenia 45-sekundowego limitu czasowego dla każdego laureata. Każda statuetka jest unikalna. Oprócz nazwiska laureata ma także przypisany numer seryjny. Podczas II wojny światowej, z powodu niedoboru surowców, Oscary były wykonywane z gipsu. Po zakończeniu działań zbrojnych laureaci mogli wymienić swoje trofea na metalowe wersje. Dopiero w 1957 roku – podczas 29. ceremonii – wprowadzono kategorię dla najlepszego filmu nieanglojęzycznego. Wcześniej zagraniczne produkcje otrzymywały Nagrodę Specjalną. Dziś kategoria ta funkcjonuje pod nazwą „Najlepszy film międzynarodowy”. Kompozytor John Williams to prawdziwa legenda Oscarów. Na przestrzeni 7 dekad zdobył aż 59 nominacji, jednak statuetkę otrzymał „zaledwie” 5 razy. Zupełnie inny los spotkał Kevina O’Connella – mimo 20 nominacji, nigdy nie wygrał. Wśród największych przegranych znalazły się także „Punkt zwrotny” (1977) i „Kolor purpury” (1985) – oba filmy miały 11 nominacji, ale nie zdobyły ani jednej statuetki. Beatrice Straight udowodniła, że można idealnie wykorzystać swoje „pięć minut”. Jej rola w „Network” trwała dokładnie tyle, a mimo to zdobyła Oscara dla najlepszej aktorki drugoplanowej. Najmłodszą laureatką pozostaje Tatum O’Neal, która w wieku 10 lat otrzymała statuetkę za najlepszą rolę drugoplanową. Najstarszą zwyciężczynią była natomiast 81-letnia Jessica Tandy. Wyprodukowanie jednej statuetki kosztuje około 500 dolarów. W 1969 roku Katherine Hepburn („Lew w zimie”) i Barbra Streisand („Funny Girl”) otrzymały identyczną liczbę głosów w kategorii najlepszej aktorki. Akademia przyznała więc dwie nagrody. Oscary są bezcenne i to dosłownie. W 1950 roku wprowadzono zasadę, zgodnie z którą każdy laureat chcący sprzedać swoją statuetkę, musi najpierw zaoferować ją Akademii za symbolicznego dolara. Reguła ta nie działała wstecz, dlatego najdrożej sprzedanym Oscarem pozostaje statuetka dla filmu „Przeminęło z wiatrem”. Michael Jackson kupił ją w 1999 r. za rekordowe 1 542 000 dolarów. Tylko dziewięć kobiet w niemal stuletniej historii Oscarów było nominowanych w kategorii „Najlepszy reżyser”. Statuetką mogą poszczycić się: Kathryn Bigelow (The Hurt Locker), Chloé Zhao (Nomandland), Jane Campion (Psie pazury). W 2000 roku — zaledwie na 16 dni przed ceremonią — zaginęło 55 Oscarów. Amerykańska Akademia Filmowa natychmiast zamówiła nowe egzemplarze. Kilka dni później statuetki odnaleziono w koszu na śmieci koło supermarketu. Brakowało tylko trzech sztuk. W sprawie aresztowano dwóch mężczyzn, którzy trafili do więzienia na sześć miesięcy. Kilka lat po incydencie jeden z brakujących Oscarów odnaleziono u handlarza narkotykami w Miami. Pozostałe dwa do dziś nie zostały znalezione. Jedno z najsłynniejszych „selfie”, jakie kiedykolwiek udostępniono w sieci, pochodzi z gali rozdania Oscarów w 2014. Na grupowym zdjęciu widać największe gwiazdy Hollywood, m.in. Bradleya Coopera, Brada Pitta, Angelinę Jolie, Jennifer Lawrence, Meryl Streep oraz Jareda Leto. Post opublikowany na oficjalnym profilu Ellen DeGeneres na Twitterze zebrał do tej pory ponad 2 miliony polubień i jeszcze więcej, bo niemal 3 miliony udostępnień. Przypomnijmy, że gala wręczenia Oscarów 2025 odbędzie się w nocy z 2 na 3 marca. Gospodarzem ceremonii będzie Conan O’Brien. Źródła: National Geographic Polska, oscars.org Nasz ekspert Filip Nowek Z wykształcenia dziennikarz, chociaż na co dzień zajmuje się komunikacją marketingową. Pasjonat podróżowania. Autor przewodników po europejskich krajach i ciekawostek o największych miastach świata. Prywatnie miłośnik tenisa i wypadów do kina.
Gdzie leży Kraina Oz? Magiczny świat L. Franka Bauma wraca na ekrany kin
W „Wicked” wszystko błyszczy – od wizualnych detali, przez muzykę, aż po obsadę. Jeden z najgłośniejszych filmów tego roku w niespełna miesiąc zarobił prawie 600 milionów dolarów. Warto pamiętać, że świat, w którym dzieje się akcja musicalu, powstał 125 lat temu.
Spis treści: Gdzie leży Kraina Oz? Historia „Wicked” Obsada „Wicked” Ciekawostki o „Wicked” Kiedy druga część „Wicked”? Kraina Oz to fikcyjny świat wykreowany przez L. Franka Bauma w powieści „Czarnoksiężnik z Krainy Oz" z 1900 roku. To barwne i pełne magii uniwersum od ponad 120 lat fascynuje czytelników na całym świecie. Historia stworzona przez amerykańskiego pisarza mówi o przygodach Dorotki, dziewczynki z Kansas, która trafia do tajemniczej krainy w wyniku tornada. Jej celem jest powrót do domu, a droga wiedzie przez Szmaragdowe Miasto, siedzibę tytułowego Czarnoksiężnika. Gdzie leży kraina Oz? Kraina Oz to miejsce całkowicie oderwane od naszego świata, którego dokładnej lokalizacji nie da się określić. Według opowieści Bauma, znajduje się gdzieś „za pustynią”. Ma być otoczona nieprzekraczalnym pasem niebezpiecznych piasków, co czyni ją niemal niemożliwą do odnalezienia lub opuszczenia. Kraina Oz dzieli się na 4 regiony, każdy zarządzany przez wiedźmę: Munchkinland (kraina Niziołków), Winkie Country, Gillikin Country Quadling Country. Centralnym punktem jest Szmaragdowe Miasto, rządzone przez Czarnoksiężnika, który – jak się okazuje na kartach powieści – jest tylko zwykłym człowiekiem, a nie potężnym magiem. Historia „Wicked” Film „Wicked”, ekranizacja kultowego musicalu z Broadwayu, zadebiutował w polskich kinach 6 grudnia 2024 roku. Reżyserem produkcji jest Jon M. Chu, a główne role powierzono Cynthii Erivo (Elphaba) i Arianie Grande (Glinda). Budżet 150 milionów dolarów pozwolił na stworzenie spektakularnego widowiska, które zachwyca krytyków i widzów na całym świecie. Skąd fenomen tej opowieści? Broadwayowski „Wicked” od lat przyciąga miliony widzów z całego świata. Spektakl miał swoją premierę 30 października 2003 r. w nowojorskim Gershwin Theatre. Za reżyserię odpowiadał Joe Mantello, a niezapomnianą muzykę stworzył Stephen Schwartz. W oryginalnej obsadzie wystąpiły Kristin Chenoweth jako Glinda i Idina Menzel w roli Elphaby. Widowisko odniosło spektakularny sukces, generując ponad 1,7 miliarda dolarów przychodu i zapisując się w historii jako jeden z najbardziej dochodowych musicali wszech czasów. Co warte podkreślenia, musical „Wicked” nie jest wierną adaptacją książki Gregory’ego Maguire’a. Autor w „Wicked: Życie i czasy Złej Czarownicy z Zachodu” ukazał wydarzenia znane z powieści „Czarnoksiężnika z Krainy Oz” z zupełnie nowej perspektywy, skupiając się na losach Elphaby i na tym, co działo się w Oz przed przybyciem Dorotki. Filmowa wersja „Wicked” opowiada o losach dwóch czarownic – zielonoskórej Elphaby i popularnej Glindy. Historia śledzi ich relację od czasów studenckich na Uniwersytecie Shiz, przez spotkanie z Czarnoksiężnikiem z Oz, aż po dramatyczne wydarzenia, które na zawsze zmieniły ich życie i podzieliły drogi. Choć „Wicked” opowiada o przyjaźni, skrywa w sobie znacznie głębsze przesłanie. Porusza uniwersalne tematy, takie jak siła narracji, wpływ propagandy, poszukiwanie własnej tożsamości, akceptacja różnic czy odwaga, by pozostać sobą. To wartości, które są ponadczasowe i wciąż niezwykle aktualne. Jednym z największych atutów „Wicked” jest muzyka, która stała się światowym fenomenem. Utwory takie jak „Defying Gravity”, „Popular” czy „For Good” zyskały miano klasyków musicalowych i od lat królują na muzycznych playlistach. Obsada „Wicked” Film „Wicked” to prawdziwa uczta dla fanów muzyki, efektów wizualnych i świetnego aktorstwa. Ariana Grande jako Glinda zachwyca naturalnym wdziękiem i talentem komediowym, a jej głos sprawia, że każda piosenka staje się wyjątkowym przeżyciem. Cynthia Erivo w roli Elphaby z kolei imponuje emocjonalną głębią i charyzmą, idealnie oddając złożoność tej postaci. Razem tworzą na ekranie duet, który porusza i zapada w pamięć. Na ekranie można podziwiać także Michelle Yeoh, nagrodzona Oscarem za „Wszystko wszędzie naraz”, błyszczy jako Madame Morrible. W roli Fiyero pojawia się Jonathan Bailey, znany z „Bridgertonów”, a Jeff Goldblum, legenda kina, wciela się w Czarnoksiężnika z Oz. W obsadzie zobaczymy jeszcze takie nazwiska jak: Ethan Slater, Peter Dinklange, Mariassa Bode i Keala Settle. Ciekawostki o „Wicked” Reżyser Jon M. Chu podszedł do filmowej adaptacji „Wicked” z niezwykłą dbałością o każdy szczegół. Od scenografii po aktorskie interpretacje. Dzięki temu film stał się prawdziwym widowiskiem. Oto kilka fascynujących faktów, które sprawiają, że ta produkcja jest jeszcze bardziej wyjątkowa: Zdjęcia do filmu były kręcone w większości w Anglii. Głównym ośrodkiem filmowania “Wicked” było Sky Studios Elstree w okolicach Londynu. Reżyser Jon M. Chu chciał jak najbardziej uniknąć wykorzystywania efektów specjalnych w filmie, dlatego praktycznie cała scenografia została zbudowana od zera. Dla przykładu powstała cała wioska Munchkinland w sielankowym miasteczku Ivinghoe. Uniwersytet Shiz czy Szmaragdowe miasto to również ciężka praca scenografów a nie CGI. Aby urzeczywistnić krajobraz Munchkinland, posadzono 9 milionów tulipanów. Za tę niezwykłą plantację odpowiadała osoba, która wcześniej zajmowała się 500 akrami kukurydzy dla filmu Interstellar. Oczywiście cebulki tulipanów zostaną użyte do kolejnych plantacji. Uwaga, pociąg odjeżdżający do Szmaragdowego Miasta jest także prawdziwy. Waży 16 ton, a jego transport zajął dwa dni. Filmowa ekranizacja zawiera bardzo dużo tzw. easter eggów m.in.: w scenie otwarcia możemy dostrzec Dorotkę w towarzystwie Drwala, Lwa i Stracha, pojawiają się czerwone pantofelki, które potem nosiła Dorotka czy czcionka, której użyto przy napisach, odwzorowuje tę z 1939 roku. Malowanie ciała głównej bohaterki zajmowało każdego ranka nawet do 4 godziny pracy w zależności od ile jej skóry musiało być widoczne. Natomiast cały demakijaż zajmował blisko 45 minut. Cynthia Erivo i Ariana Grande postanowiły, że będą wykonywać utwory na żywo podczas kręcenia filmu, zamiast polegać na wcześniejszych nagraniach. Miał to być akt solidarności z kobietami, które grają sztukę nawet 8 razy w tygodniu. Matkę Glindy (Ariany Grande) gra brytyjska aktorka teatralna Alice Fearn, która grała Elphabę w musicalu Wicked na West Endzie. Musical zdobył aż 10 nominacji do najważniejszych dla branży nagród Tony. Niestety wieczór zakończył zaledwie z 3 statuetkami w kategorii: Najlepszy występ pierwszoplanowej aktorki w musicalu, Najlepsza scenografia i Najlepsze kostiumy.nagrodę za Najlepszy Musical podczas 58. rozdania nagród Tony otrzymał Avenue Q. Początki dla musicalu nie były najlepsze. Autor książki Gregory Maguire był sceptycznie nastawiony do musicalowej formuły „Wicked”, gdy zobaczył go po raz pierwszy. Pierwsze recenzje spektaklu również nie okazały się dla niego przychylne. Podczas sceny “One Short Day” w filmowej wersji “Wicked” możemy zauważyć Kristin Chenoweth oraz Idina Menzel z oryginalnej obsady z Broadwayu. Kiedy druga część „Wicked”? Film „Wicked” został podzielony na dwie części. Pierwsza gości obecnie na ekranach kin, a premiera drugiej – “Wicked: For Good” – zaplanowana jest na 21 października 2025 roku. Źródło: National Geographic Polska
Chcesz, żeby odbierano cię jako sympatyczną osobę? Psycholodzy sugerują ten trik
Chcesz wzbudzać sympatię już podczas pierwszego spotkania? Naukowcy z Uniwersytetu Harvarda ustalili, że prosta strategia zwiększa naszą atrakcyjność w oczach innych. Potwierdzają to najnowsze badania. Na czym polega sprytny trik?
Spis treści: Pierwsze spotkanie a wzbudzenie sympatii Jak przekonać do siebie nowych znajomych? Tak zjednujesz sobie ludzi Psychologia cieszy się niezwykłym zainteresowaniem. To wynika m.in. z tego, że jesteśmy coraz bardziej świadomi procesów zachodzących w naszych głowach. A skoro taka wiedza może pomóc nam w poprawie samopoczucia, to naturalne, że chcemy ją poszerzać. Niektóre odkrycia psychologów potrafią być jednak dość zaskakujące. Przykładowo według jednej z najnowszych publikacji nie warto dążyć do szczęścia. Pierwsze spotkanie a wzbudzenie sympatii Tym razem przyglądamy się odkryciom badaczy w zakresie relacji międzyludzkich oraz tego, jak reagujemy na nowo poznawane osoby. Pewien czynnik może być tu niezwykle istotny. Pierwsze wrażenie, choć jest ważne, potrafi mylić. Pewnie każdy z nas jest w stanie przywołać osoby, które za pierwszym razem wywarły na nas nie najlepsze wrażenie, a potem okazało się, że mamy ze sobą wiele wspólnego i potrafimy się dogadać (albo na odwrót). To oczywiście działa w dwie strony. Czasem to my, bez względu na nasze usposobienie, jesteśmy odbierani jako osoby mało pozytywne i niesympatyczne. Jak się okazuje, jest pewien sposób na to, aby wyglądać bardziej przyjaźnie w oczach ludzi, których dopiero poznajemy. Opracowali go psycholodzy z Uniwersytetu Harvarda. Efekty prac przedstawili na łamach czasopisma naukowego „Journal of Personality and Social Psychology”. Jak przekonać do siebie nowych znajomych? Naukowcy przeprowadzili serię badań poświęconych tajnikom interakcji międzyludzkich i pierwszych wrażeń. Jedno z nich dotyczyło poznawania nowych znajomych z pracy podczas zorganizowanych spotkań towarzyskich. W takich sytuacjach kluczowe dla postrzegania nas jako osób sympatycznych jest zadawanie pytań. – Wyobraź sobie taki scenariusz: po raz pierwszy spotykasz nowego kolegę na imprezie firmowej. Nawiązujecie rozmowę, a kolega zaczyna opowiadać zabawną historię. Jesteś zainteresowany i zaangażowany w rozmowę, zadajesz kilka pytań, które zachęcają go do opowiedzenia szczegółów tej historii. Potem następuje wymiana uprzejmości i każdy pójdzie w swoją stronę. Zdajesz sobie sprawę, że kolega nie zadawał ci żadnych pytań, a więc nie miałeś okazji zdradzić o sobie zbyt wielu informacji. Kto zrobił lepsze wrażenie? – piszą autorzy badania. Mogłoby się wydawać, że osoba opowiadająca zabawne historie robi lepsze wrażenie, ale nie zawsze tak jest, co wykazała analiza wyników badań. W ich ramach uczestnicy zostali połączeni w pary – zarówno w kontakcie „na żywo”, jak i przez czat internetowy. Jednej osobie z pary polecono zadawać liczne pytania, podczas gdy druga nie była świadoma celu eksperymentu. Po rozmowie poproszono uczestników o ocenę swojego partnera oraz wskazanie liczby pytań, jakie zadano im podczas rozmowy. Tak zjednujesz sobie ludzi Z odpowiedzi badanych wynika, że ludzie bardziej lubią swoich rozmówców, gdy ci zadają więcej pytań. Powód jest prosty. Są wtedy postrzegani jako osoby bardziej zaangażowane w rozmowę i żywiej reagujące. Badania przeprowadzone na tzw. szybkich randkach dodatkowo potwierdziły tę teorię. Okazało się, że uczestnicy, którzy zadawali więcej pytań uzupełniających, częściej otrzymywali zaproszenie na drugą randkę. To, jak wiadomo, jest dość wymiernym wskaźnikiem sympatii. Mimo że zadawanie pytań przynosi tak pozytywne efekty, ludzie rzadko zdają sobie sprawę, że właśnie w ten sposób mogą zwiększyć swoją atrakcyjność w oczach innych. Naukowcy z Uniwersytetu Harvarda radzą więc: gdy nie wiesz, jak poprowadzić rozmowę przy pierwszym spotkaniu, warto zadawać pytania – zwłaszcza te uzupełniające. Taka strategia nie tylko pomaga w utrzymaniu rozmowy z nową osobą. Sprawia też, że jesteś odbierany jako bardziej sympatyczna osoba. Ten psychologiczny trik można oczywiście wykorzystywać nie tylko podczas spotkań firmowych i czy szybkich randek. Z pewnością przyda się też niejednej osobie podczas świąt czy rodzinnych zjazdów. W końcu bywa, że niektórych kuzynów czy wujków widujemy tak rzadko, że każde spotkanie z nimi jest trochę jak pierwsze. Źródło: Journal of Personality and Social Psychology Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Najmniejsze miasto w Polsce po 150 latach odzyskało prawa miejskie. Ilu ma mieszkańców?
Najmniejsze miasto w Polsce, biorąc pod uwagę zarówno liczbę ludności, jak i powierzchnię, ustępuje niejednej wsi. Mimo to może poszczycić się prawami miejskimi. Gdzie się znajduje i ilu dokładnie liczy mieszkańców? Szczegóły w dalszej części artykułu.
W tym artykule: 10 najmniejszych miast w Polsce Najmniejsze miasta w Polsce Najmniejsze miasto w Polsce Najmniejsze miasto świata Największe miasta w Polsce, jak Warszawa, Kraków czy Wrocław, mogą pochwalić się ponad półmilionową ludnością. W przypadku obecnej stolicy mowa nawet o przeszło milionie mieszkańców. Te liczby robią wrażenie szczególnie, gdy porównamy je z miejscowościami posiadającymi prawa miejskie, których populacja nie przekracza 1000 osób. Takich – jak się okazuje – w naszym kraju nie brakuje. 10 najmniejszych miast w Polsce Według obowiązujących przepisów, o nadanie praw miejskich ubiegać się może każda miejscowość, której liczba ludności przekracza 2 tysiące, a ⅔ mieszkańców znalazło zatrudnienie poza sektorem rolnym. Ponadto posiada ona zabudowę miejską, nie zagrodową. Na mapie Polski nie brakuje jednak miast, które zyskały ten status, choć ich populacja znacznie odbiega od powszechnie przyjętych kryteriów. Wpływ na to mają między innymi czynniki historyczne. Warto przypomnieć, że wiele miejscowości straciło prawa miejskie w wyniku carskich represji po powstaniu styczniowym. Dopiero po upływie dekad mogły ponownie cieszyć się z tego, co zostało im odebrane na skutek dekretu wydanego przez władze Imperium Rosyjskiego. Poniżej prezentujemy aktualne zestawienie 10 najmniejszych miast w Polsce (stan na 2024 rok): Opatowiec (308 mieszkańców), Wiślica (444), Ciepielów (732), Inowłódz (735), Koszyce (759), Gielniów (776), Dubiecko (801), Józefów nad Wisłą (803), Kiernozia (806), Turobin (823). Najmniejsze miasta w Polsce Turobin Pierwszą dziesiątkę najmniejszych miast Polski zamyka zlokalizowany w woj. lubelskim Turobin. Prawa miejskie uzyskał w XIV wieku za panowania Władysława Jagiełły. Stracił je w 1870 roku, po powstaniu styczniowym, na skutek wspomnianych chwilę wcześniej carskich represji. Długo wyczekiwany status miasto został mu przywrócony po 154 latach. W 2024 r. Turobin liczył 823 mieszkańców. Kiernozia Kiernozia to miasto położone w woj. łódzkim, które trzykrotnie otrzymywało prawa miejskie. Po raz pierwszy zyskało je w 1523 roku, ale po niespełna 60 latach ponownie zostało zdegradowane do rangi wsi. Następna lokacja miała miejsce w 1784 r., gdy oddalona o niespełna 20 km od Łowicza Kiernozia była prywatnym miastem szlacheckim. Działania podejmowane przez władze rosyjskie w czasach zaborów doprowadziły do tego, że po raz kolejny utraciła status miasta. Od 1 stycznia 2024 r. znowu może poszczycić się prawami miejskimi. Józefów nad Wisłą Józefów nad Wisłą, podobnie jak Turobin i Kiernozia, utracił – uzyskane pod koniec XVII wieku – prawa miejskie na skutek reparacji po klęsce powstania styczniowego. Odzyskał je po niespełna 150 latach, z dniem 1 stycznia 2018 roku. Położone w woj. lubelskim i liczące ponad 800 mieszkańców miasto słynie z wielu interesujących zabytków, które przyciągają okolicznych miłośników historii. Wśród nich warto wymienić m.in. wzniesiony w XVIII wieku przez Potockich pałac czy Kościół Parafialny pw. Bożego Ciała. Dubiecko Dubiecko to malownicza miejscowość położona w województwie podkarpackim, nad rzeką San, w powiecie przemyskim. W 1407 roku miasto, decyzją króla Władysława Jagiełły, uzyskało prawa miejskie, a straciło je w okresie II Rzeczypospolitej. Od 2021 r. Dubiecko ponownie może poszczycić się statusem miasta. W ramach ciekawostki dodajmy, że to właśnie w tej niewielkim miasteczku na Podkarpaciu, w 1735 r., na świat przyszedł jeden z głównych przedstawicieli polskiego oświecenia, Ignacy Krasicki. Gielniów Pierwsze wzmianki o Gielniowie, skąd pochodził błogosławiony Władysław Gielniowczyk, patron Polski i Warszawy, sięgają XV wieku. W 1455 r. ta położona w województwie mazowieckim miejscowość uzyskała prawa miejskie z nadania Kazimierza Jagiellończyka. Pożegnać musiała się z nimi, tak jak inne miasta zaangażowane w powstanie styczniowe, w 1870 r. Swój status Gielniów odzyskał w 2024 r. Dziś liczy 776 mieszkańców. Koszyce W 1374 roku, dzięki staraniom króla Ludwika Węgierskiego, doszło do lokacji Koszyc. Prawa miejskie utraciły w 1869 r. na mocy decyzji władz carskich po powstaniu styczniowym. Ponownie uzyskały je po niemal 150 latach, w 2019 r. Aktualnie są najmniejszym miastem w województwie małopolskim, zamieszkałym przez 753 osoby. Inowłódz Inowłódz czekał przeszło 150 lat, by ponownie móc cieszyć się statusem miasta. Po raz pierwszy prawa miejskie uzyskał w połowie XIV wieku, gdy na polskim tronie zasiadał Kazimierz Wielki. Utracił je, podobnie jak wiele innych miejscowości, w wyniku represji carskich po powstaniu styczniowym, w 1870 r. Inowłódz, ze względu na swoje malownicze położenie oraz historyczne zabytki, stał się miejscem, które przyciąga filmowców i twórców seriali. Kręcono tu m.in. sceny do „Czterech pancernych i psa”, „Pana Wołodyjowskiego” czy „Korony królów”. Ciepielów Ciepielów, mimo że jest niewielką miejscowością na Mazowszu, od momentu uzyskania praw miejskich w 1548 r. odgrywał ważną rolę w historii regionu i był świadkiem wielu pięknych, ale również i tragicznych wydarzeń. 9 września 1939 r., w czasie kampanii wrześniowej, w Ciepielowie miała miejsce masakra polskich jeńców wojennych, dokonana przez wojska niemieckie. Status miasta utracił w 1870 r., by ponownie go odzyskać w 2024 r. Notując przy okazji największy w kraju procentowy spadek ludności spośród wszystkich miast. Wiślica Władysław Łokietek nadał Wiślicy prawa miejskie w 1326 roku. Jeden z głównych ośrodków państwa Wiślan utracił je w drugiej połowie XIX w. na skutek decyzji władz zaboru rosyjskiego. Status miasta odzyskał dopiero 1 stycznia 2018 r., zostając tym samym najmniejszym miastem w Polsce, ale nie na długo. Najmniejsze miasto w Polsce Jakie jest najmniejsze miasto w Polsce? Obecnie tytuł ten piastuje położony w województwie świętokrzyskim Opatowiec (ok. 65 km na południe od Kielc), który w 2019 roku, po ponad 150 latach, odzyskał prawa miejskie. Pierwszej lokacji dokonał w 1271 r. książę Bolesław Wstydliwy. Z powrotem zdegradowany do wsi został w 1869 r. przez władze carskie po klęsce powstania styczniowego. Opatowiec, gdzie Dunajec spotyka się z Wisłą, zamieszkuje – według danych z 2024 roku – jedynie 308 osób. Dla porównania Kozy, czyli największa polska wieś, liczą ponad 12 tysięcy mieszkańców. Dodajmy, że najmniejszym miastem w Polsce pod względem powierzchni jest Stawiszyn (woj. wielkopolskie), który ma zaledwie 1 km kw. Najmniejsze miasto świata Populacja Opatowca wcale nie jest tak mała, jak mogłoby się wydawać. Szczególnie, gdy zestawimy ją z liczbą osób zamieszkujących najmniejsze miasto świata. Wpisany do Księgi Rekordów Guinnessa chorwacki Hum, bo nim mowa, liczy od 20 do 30 mieszkańców. Hum znajduje się w samym sercu Istrii, największego półwyspu Chorwacji. Mimo niewielkiej liczby mieszkańców, miasto przyciąga turystów swoją unikatową architekturą, niepowtarzalnym klimatem oraz malowniczym położeniem. Źródła: stat.gov.pl; National Geographic Polska. Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Oto pięć najstraszniejszych jezior na świecie. Nauka wyjaśnia ich fenomen
Te jeziora mogą wywołać dreszcze. Jedno z nich pochłonęło setki istnień ludzkich, inne mumifikuje zwierzęta tak, jak robili ro starożytni Egipcjanie.
Spis treści: Jezioro Bajkał, Rosja Jezioro Wostok, Antarktyda Jezioro Natron, Tanzania Jezioro Karaczaj, Rosja Jezioro Górne, Stany Zjednoczone Czy zastanawialiście się kiedyś, co skrywają ciemne wody jeziora położonego w pobliżu? Jeśli akwen pojawił się w jednym z wiralowych nagrań Geo Rutherford na TikToku, jest duże prawdopodobieństwo, że ma przerażającą historię. – [Jeziora] trzymają rzeczy, których nie mają rzeki i inne zbiorniki wodne – wyjaśnia Rutherford. – Są trochę jak zbiorniki historii, więc odkrywamy wraki statków, a nawet ciała, które spędzają tam bardzo długi czas. Coroczny październikowy cykl wideo „Spooky Lake Month” zgromadził ponad 70 milionów polubień na profilu Geo na TikToku. Rutherford popularyzuje swoją wiedzę o jeziorach nie tylko w internecie, ale też na łamach niedawno wydanej książki „Spooky Lakes”. Co prawda Rutherford przedstawia upiorne jeziora, ale to nie oznacza, że ściga duchy lub tropi potwory z jezior. Na co dzień eksploruje jeziora nawiedzane przez toksyczne chemikalia, dziwactwa geologiczne lub dobrze zachowane zwłoki. Aby uczcić miesiąc, w którym nauka może kojarzyć się z nadprzyrodzonymi siłami (Halloween już 31 października), redakcja National Geographic poprosiła Rutherford o stworzenie listy pięciu ulubionych jezior. Oczywiście „nawiedzonych”. Jezioro Bajkał, Rosja Moje absolutnie ulubione jezioro to Bajkał, które jest też najdziwniejszym jeziorem na naszej planecie. Jest najstarsze na świecie. To też najgłębsze słodkowodne jezioro na Ziemi. Mowa w końcu o jeziorze, które w najniższym punkcie ma ponad 1600 m głębokości. Jest więc o wiele głębsze niż jakiekolwiek inne jezioro. To intrygujące, że jest tak głębokie przez tak długi czas. Do jeziora Bajkał wpływa ponad 300 rzek. Mimo to nie zostało ono zalane przez osady, które samo stworzyło. Dzieje się tak, ponieważ jest położone w rozpadlinie tektonicznej. Ta rozstępuje się, a cały osad wsiąka do samej Ziemi. Faktyczne dno doliny tektonicznej, w której znajduje się jezioro, może być jednym z najgłębszych na świecie. Jezioro Wostok, Antarktyda To miejsce jest tak niezwykłe, że trudno je sobie wyobrazić. Znajduje się pod trzema kilometrami lodu. Wostok to zbiornik słodkiej wody, powstały dzięki ciśnieniu lodu oraz prawdopodobnie z udziałem hydratów gazowych lub geotermalnej aktywności na dnie. Przez ponad 20 lat rosyjscy naukowcy próbowali wywiercić otwór wiertniczy do jeziora. Ledwo mogli do niego dotrzeć, ponieważ gdy przebijali lód, woda spływała z powrotem do otworu wiertniczego i zamarzała. Uważam to za bardzo dziwne i osobliwe. Jezioro Natron, Tanzania Skład chemiczny jeziora jest naprawdę fascynujący: mumifikuje stworzenia, które do niego wpadają, zasadniczo wysuszając je w ten sam sposób, w jaki starożytni Egipcjanie wysuszali zwłoki. Egipcjanie używali natronu do mumifikacji, tymczasem to afrykańskie jezioro jest basenem soli natronowej. Ma zasadowy skład, a więc przeciwny do kwasowego. Ze względu na wulkan położony tuż obok jeziora, do wody dostaje się specjalny rodzaj lawy wzmacniający jej chemię. Pomimo takich warunków środowiskowych jezioro nie jest martwe. Miliony mniejszych flamingów przybywają tam, aby się rozmnażać i jeść glony. Jezioro Karaczaj, Rosja To jedno z najbardziej zanieczyszczonych miejsc na Ziemi. Powstało w wyniku działalności zakładu przetwórstwa uranu, którego pracownicy mieli zwyczaj zrzucania wszystkich materiałów radioaktywnych do wody. Historia zakładu i jeziora jest fascynująca. Okolica stała się niezwykle radioaktywna. Uważano ją za jedno z najbardziej radioaktywnych miejsc na świecie. Kiedy jeziora wyschło, cały osad zaczął się unosić i zanieczyszczać lokalne wioski i ludzi. Jezioro już nie istnieje. Okazało się tak niebezpiecznie, że trzeba było wypełnić je betonowymi blokami, a teren zamknąć. Jezioro Górne, Stany Zjednoczone Jezioro Górne różni się od innych Wielkich Jezior częstotliwością sztormów. W listopadzie jesteśmy tam świadkami burz i śnieżyc, przez które statki znikają pod powierzchnią wody. Za najbardziej kultowy z wraków statków na Wielkich Jeziorach uchodzi Edmund Fitzgerald. Mimo że znajduje się zaledwie 150 metrów pod powierzchnią wody, nie wolno go zwiedzać. A to dlatego, że wrak jest traktowany jak cmentarz dla tych, którzy zatonęli na jego pokładzie. Można tam za to odwiedzić inne wraki statków, na przykład SS Kamloops, który zatonął u wybrzeży Isle Royale. Po tym jak statek uderzył w skalisty brzeg i zniknął pod wodą, załoga zamarzła. W 1977 roku znaleziono wrak statku i zaczęto go badać. Odkryto tam „Starego Whiteya”, czyli zwłoki, które unoszą się w kotłowni Kamloops. Kiedy tam nurkujesz, masz wrażenie, że podążają za tobą, bo płetwy wytwarzają prądy. Źródło: National Geographic. Opracowanie: Mateusz Łysiak.
Grobowy recykling w Turcji. Archeolodzy odkryli miejsce pochówku gladiatora. Nie spoczywał sam
W zachodniej Turcji – a dokładnie w chętnie odwiedzanej przez turystów prowincji Izmir – naukowcy odkryli grobowiec, który tylko z pozoru był zwyczajny. W rzeczywistości znalezisko rzuca nowe światło na historię starożytnego Rzymu oraz przemiany kulturowe w basenie Morza Śródziemnego.
Spis treści: Grobowiec gladiatora cennym źródłem historycznym Tak ewoluował sarkofag na przestrzeni wieków Jedno miejsce: wiele kultur i religii Wewnątrz ruin bazyliki na wzgórzu Ayasuluk, nieopodal starożytnego greckiego miasta Efez, archeolodzy natrafili na grobowiec, który należał do rzymskiego gladiatora o imieniu Euphrates. Co ciekawe, zamiast szczątków wojownika, zespół badawczy odkrył kości 12 osób, zarówno kobiet, jak i mężczyzn, pochodzących z V wieku n.e. To sugeruje, że grobowiec przetrwał zmieniające się epoki i religie. W tym czasie był też ponownie wykorzystywany. Grobowiec gladiatora cennym źródłem historycznym Według inskrypcji znajdujących się na sarkofagu pierwotnie został on zbudowany w III wieku n.e. dla gladiatora o imieniu Euphrates. Chociaż historia tego wojownika pozostaje w dużej mierze nieznana, jego imię i grobowiec świadczą o tym, że musiał być ważną postacią dla lokalnej społeczności. Gladiatorzy, mimo swojego brutalnego losu, często cieszyli się popularnością i sławą, a niektórzy byli czczeni niemal jak współcześni sportowcy. Nierzadko też byli grzebani z honorami, szczególnie jeśli zdobyli uznanie na arenie. Sarkofag mógł więc być pomnikiem jego chwały. Mimo to zamiast szczątków gladiatora naukowcy odkryli kości 12 osób. To sugeruje, że około 200 lat po śmierci Euphratesa grobowiec został ponownie użyty. Tak ewoluował sarkofag na przestrzeni wieków Odkrycie sarkofagu w bazylice chrześcijańskiej z V wieku n.e. oraz inskrypcji związanych z gladiatorami stanowi świadectwo przemian, jakie miały miejsce w tamtym okresie. Kiedy Euphrates został pochowany w III wieku n.e., Cesarstwo Rzymskie nadal czciło bogów pogańskich. Gladiatorzy walczyli na arenach ku uciesze tłumów, a ich śmierć na na oczach widzów była traktowana jako spektakl religijny. Jednak w momencie, gdy sarkofag ponownie wykorzystano w V wieku, Cesarstwo było już na zaawansowanym etapie chrystianizacji. Z czasem zmieniały się zarówno wierzenia, jak i sposób pochówku. Wnętrze sarkofagu, jak również jego wieko, zostało ozdobione chrześcijańskimi symbolami krzyża, datowanymi na V i VIII wiek n.e. To wskazuje na proces adaptacji pogańskiego grobowca do nowej religii. Sinan Mimaroglu, adiunkt i historyk sztuki na Uniwersytecie Hatay Mustafa Kemal w Turcji i jego zespół badawczy porównują obecnie te krzyże z innymi znalezionymi w regionie, aby zrozumieć, w jaki sposób wierzenia chrześcijańskie wpłynęły na lokalne rytuały pogrzebowe. Jedno miejsce: wiele kultur i religii Kopiec Ayasuluk, na którym odkryto sarkofag, ma bogatą historię. Sięga ona około 3000 lat wstecz, zanim jeszcze powstało słynne miasto Efez. W starożytności teren ten był strategicznie położonym ośrodkiem, ważnym zarówno dla Greków, jak i Rzymian. W ruinach bazyliki oprócz grobowca znajduje się również system odprowadzania wody oraz mozaiki, co świadczy o wysokim poziomie architektury tego miejsca. Bazylika, poświęcona św. Janowi, została przekształcona w monumentalną budowlę z kopułą przez wschodniorzymskiego cesarza Justyniana I w VI wieku n.e. Wykopaliska w kościele św. Jana rozpoczęły się w latach 1921–1922 pod kierunkiem greckiego archeologa Soteriou i są kontynuowane pod jego kierownictwem od 2020 r. W 2023 r. na miejscu przeprowadzono badania georadarowe potwierdzające ustalenia z poprzednich wykopalisk. – Prace terenowe ujawniły marmurową podłogę pochodzącą z VI wieku, zgodną z okresem Justyniana I. Tegoroczne odkrycia potwierdzają obecność marmurowej podłogi z V wieku – mówi Mimaroglu To, że 12 osób pochowanych w sarkofagu żyło w V wieku, wskazuje na to, że miejsce to miało wówczas szczególne znaczenie dla społeczności chrześcijańskiej. – Pochówki wewnątrz kościoła prawdopodobnie należały do wyższej klasy społecznej lub duchowieństwa. Mało prawdopodobne jest, aby zwykła osoba została pochowana w tak szczególny sposób w tak świętym miejscu – tłumaczy Mimaroglu. Archeologia jest dziedziną nauki, która poprzez znajdowane artefakty odsłania przed nami historie ludzi i ich światopoglądów. Odkrycie grobowca gladiatora na wzgórzu Ayasuluk otwiera nowy rozdział w badaniach nad przejściem od starożytności do średniowiecza i pokazuje, jak jedna przestrzeń może służyć różnym celom i być świadkiem zmieniających się czasów. Źródło: Turkiye Today.
Zmarła najstarsza osoba na świecie. Miała 117 lat. Jaki był jej sposób na długowieczność?
W Hiszpanii zmarła Maria Branyas Morera, od roku oficjalnie uznawana za najstarszą osobę na świecie. Miała ponad 117 lat. Przeżyła dwie wojny światowe i dwie pandemie.
W tym artykule: Szczęśliwa starość stulatki Przepis na długie życie Gdzie się urodziła najstarsza osoba na świecie Zmarła najstarsza znana osoba na świecie. Była nią urodzona w Stanach Zjednoczonych Hiszpanka Maria Branyas Morera. W dniu śmierci – 19 sierpnia – miała za sobą 117 lat i 168 dni życia. O jej śmierci wpierw poinformowała Księga Rekordów Guinnessa. Dzień później tragiczną wiadomość potwierdziła rodzina stulatki. – Odeszła tak jak chciała: w czasie snu, w spokoju i bez bólu – napisali krewni Morery w poście umieszczonym w serwie X. – Zawsze będziemy ją pamiętać za jej rady i życzliwość. Maria Branyas Morera zmarła w domu opieki Santa Maria del Tura w mieście Olot w północno-wschodniej Hiszpanii. Spędziła tam ostatnie dwadzieścia lat swojego życia. Oficjalnie została uznana za najstarszą osobę na świecie w styczniu 2023 roku, kiedy w wieku 118 lat odeszła poprzednia rekordzistka, Francuska Lucile Randon. Szczęśliwa starość stulatki Późna starość kojarzy nam się z postępującą niedołężnością, chorobami, pogarszaniem się funkcji poznawczych. Maria Branyas nie pasuje do tego obrazu. Podróżowała jeszcze długo po ukończeniu osiemdziesiątki. W domu opieki, do którego przeniosła się po zapaleniu płuc, pozostawała aktywna, także fizycznie. Grała na pianinie do 108. roku życia. Z pomocą rodziny prowadziła konto w mediach społecznościowych. Jej biogram był krótki: „Jestem stara, bardzo stara, ale nie jest idiotką” – napisała o sobie. W 2023 r. jej najmłodsza córka udzieliła wywiadu katalońskiej telewizji. – Nigdy nie była w szpitalu, nigdy niczego sobie nie złamała, ma się dobrze, nie odczuwa żadnego bólu – mówiła Rosa Moret o swojej wówczas 116-letniej matce. Tak wspaniała kondycja w tak zaawansowanym wieku wzbudziła zainteresowanie naukowców. Maria Branyas Morera była badana przez genetyków, którzy pozostawali pod wrażeniem jej zdrowia fizycznego i umysłowego. Stulatka zachowała jasny umysł, pamiętała epizody z najwcześniejszego dzieciństwa. Nie cierpiała na żadną chorobę układu krążenia. W dwunastej dekadzie życia miała zaledwie pogorszony słuch i trudności z poruszaniem się. Przepis na długie życie Jak to możliwe? Rodzica Morery jest przekonana, że o jej długowieczności decydowały czynniki genetyczne. Jednak jej wypowiedź dla Księgi Rekordów Guinnessa wskazuje, że na rzecz były nie tylko geny. Maria Branyas Morera stwierdziła, że zawdzięcza tak długie życie „porządkowi, spokojowi, dobrym relacjom z rodziną i przyjaciółmi, kontaktowi z naturą, stabilności emocjonalnej”. A także „brakowi zmartwień, brakowi żalu, pozytywnemu myśleniu i unikaniu toksycznych ludzi”. Większość tych elementów wymieniliby bez wahania badacze zajmujący się fenomenem długowieczności. – Myślę, że długowieczność to także kwestia szczęścia. Szczęścia i dobrych genów – powiedziała superstulatka. Za superstulatków uważa się osoby, które przekroczyły 110. rok życia. Gdzie się urodziła najstarsza osoba na świecie Maria Branyas Morera urodziła się 4 marca 1907 roku w San Francisco. Jej rodzice, z pochodzenia Katalończycy, przybyli do Stanów Zjednoczonych rok wcześniej. Rodzina wkrótce przeniosła się do Teksasu, a potem do Nowego Orleanu. W 1915 r. podczas powrotu do Hiszpanii Maria Branyas miała nieszczęśliwy wypadek. Bawiąc się z młodszymi braćmi spadła z pokładu i straciła słuch w jednym uchu. Niewiele później wydarzyła się tragedia – w czasie podróży, w wieku zaledwie 37 lat, zmarł ojciec Marii Joseph. W 1931 r. Maria Branyas wyszła za Joana Moreta, traumatologa. Mieli trójkę dzieci (jedno już nie żyje). Maria pracowała jako pielęgniarka i asystentka swojego męża aż do jego śmierci w 1976 r. Przeżyła dwie wojny światowe i wojnę domową w Hiszpanii, a także dwie pandemie. Grypy hiszpanki w 1918 r. i COVID-19, na który zachorowała w wieku 113 lat. Całkowicie wróciła po nim do zdrowia. Po jej śmierci najstarszą osobą na świecie jest Japonka Tomiko Itooka. Ma 116 lat. Zaś najstarszą osobą, jaka kiedykolwiek żyła, i której wiek potwierdzono, pozostaje Francuska Jeanne Luise Calment. Calment zmarła w 1997 r. w wieku 122 lat. Źródła: CNN, Guardian, Wikipedia.
Najstarszy ojciec na świecie nigdy nie stracił wiary. Doczekał się syna, mając 94 lata
Najstarszy ojciec na świecie był grubo po 90-tce, gdy doczekał się narodzin pierworodnego syna. Ta historia, choć brzmi jak scenariusz filmu, zdarzyła się naprawdę. Niestety, nie miała happy endu.
W tym artykule: Historia najstarszego ojca na świecie Najstarsi ojcowie na świecie Ile lat ma najstarszy ojciec w Polsce? „Ojcowskie” rekordy i ciekawostki Najstarsza matka świata udowodniła, że na macierzyństwo nigdy nie jest za późno. María del Carmen Bousada de Lara z Hiszpanii, bo o niej mowa, została mamą dzięki metodzie in vitro, mając 67 lat. Niewiele młodsza była najstarsza matka w Polsce, czyli Barbara Sienkiewicz. Aktora w 2015 roku, tuż przed 60. urodzinami, urodziła bliźnięta. Choć oba przypadki budzą skrajne emocje, to i tak nic w porównaniu z wiekiem najstarszego ojca na świecie, który upragnionego potomka doczekał się grubo po 90-tce. Jego historia to gotowy scenariusz na film, ale bez szczęśliwego zakończenia. Historia najstarszego ojca na świecie Chociaż trudno w to uwierzyć, najstarszy ojciec na świecie miał 94 lata, gdy doczekał się narodzin – co warto zaznaczyć – pierwszego dziecka. Ramjeet Ragav, mieszkaniec miasta Kharkhoda w pobliżu Nowego Delhi, trafił na nagłówki gazet w 2010 r. Wówczas jego młodsza o ponad trzy dekady żona urodziła mu upragnionego syna. Dwa lata później Hinuds ponownie został tatą, poprawiając tym samym własny rekord. Radość z rodzicielstwa nie trwała jednak długo. W 2013 r. najstarszy syn pary, Raghava, padł ofiarą porywaczy i nigdy nie udało się go odnaleźć. Po kilku miesiącach od tych wydarzeń najstarszy ojciec świata musiał pogodzić się nie tylko z utratą pociechy, ale także żony. Shakuntala postanowiła odejść od sędziwego męża, zabierając ze sobą drugiego syna. Ramjeet Ragav zmarł w lutym 2020 r. wskutek obrażeń, jakich doznał podczas pożaru domu. Mężczyzna przez przypadek zaprószył ogień, paląc fajkę w łóżku. Mimo natychmiastowej reakcji sąsiadów 104-latka nie udało się uratować. Najstarsi ojcowie na świecie Wiele źródeł podaje, że najstarszym ojcem w historii był James E. Smith. Amerykanin, jak sam twierdził, został tatą w wieku 101 lat. Nie ma jednak żadnych oficjalnych potwierdzeń na ten temat. Według Księgi Rekordów Guinnessa najstarszy ojciec na świecie to Australijczyk Les Colley (1898 – 1998). Mężczyzna w momencie narodzin swojego dziewiątego dziecka, syna o imieniu Oswald, miał 92 lata i 10 miesięcy. Matką chłopca była o wiele młodsza od Colleya mieszkanka Fidżi, którą staruszek zapoznał za pośrednictwem biura matrymonialnego, mając wówczas 90 lat. Podobnych przypadków jest jednak znacznie więcej. W 2017 r. pochodzący z Palestyny Mahmoud al-Adam został ojcem po raz dwunasty, gdy również miał 92 lata. Z kolei w 2019 r. włoskie media donosiły, że w jednym ze szpitali w regionie Apulia, w walentynkowy poranek na świat przyszło dziecko, którego ojcem był 93-latek. Nieco młodszy był Julio Iglesias, dziadek hiszpańskiego piosenkarza Enrique Iglesiasa, który w wieku 88 lat ponownie cieszył się z bycia tatą. W grudniu 2005 r. Julio Sr. poinformował, że wraz z ukochaną spodziewa się ich drugiego dziecka. Słynny ginekolog niestety nie doczekał narodzin kolejnej pociechy. Ruth Iglesias urodziła się 26 lipca 2006 r., a więc siedem miesięcy po śmierci swojego ojca. Ile lat ma najstarszy ojciec w Polsce? Andrzej Słupecki z Pasymia (woj. warmińsko-mazurskie) to najstarszy ojciec w Polsce. Mężczyzna w 2009 r. na jednym z portali internetowych poznał swoją żonę, Beatę, a 4 lata później para postanowiła sformalizować związek. Owocem ich miłości jest syn Piotruś, który przyszedł na świat 12 kwietnia 2017 r. Jego tata miał wówczas 81 lat. Przypomnijmy, że poprzednim rekordzistą był pan Zenon z Pustówki (woj. zachodniopomorskie), który został ojcem w wieku 75 lat. Są kuzynami, ale genetycznie to rodzeństwo. Ich rodzice pobrali się z bliźniętami Bliźnięta jednojajowe niezwykle rzadko wiążą się z innymi identycznymi bliźniętami. Dzieci takich par to prawdziwy fenomen genetyczny. Są kuzynami, czy może jednak rodzeństwem? Niektórz... „Ojcowskie” rekordy i ciekawostki Amerykanin Samuel S. Mast w dniu swojej śmierci miał aż 824 żyjących potomków: 11 dzieci, 97 wnuków, 634 prawnuków oraz 82 praprawnuków; Za najmłodszego ojca w historii (choć nie ma oficjalnego potwierdzenia) uznawany jest 9-latek z Chin; Legenda głosi, że Mulaj Ismail, drugi sułtan Maroka z dynastii Alawitów, miał spłodzić 525 synów i 342 córki; John Tyler, 10. prezydent Stanów Zjednoczonych, 15-krotnie zostawał ojcem, co czyni go najbardziej płodnym spośród wszystkich amerykańskich przywódców; George Washington uważany jest za ojca narodu amerykańskiego. Co ciekawe, sam nigdy nie doczekał się własnego potomstwa. Wychowywał jedynie dwójkę dzieci z poprzedniego małżeństwa swojej żony. Źródła: biurorekordow.pl; ilfattoquotidiano.it; english.alarabiya.net; archiwum redakcji. Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Róg jednorożca, najdłuższe jelito i jajo zniesione przez kobietę. Przedziwne gabinety osobliwości
Zęby rekina, zakonserwowane ludzkie organy i korona Montezumy. XVIII-wieczna Europa szalała na punkcie kuriozalnych kolekcji. Ich właścicielom przyświecała naczelna idea: im rzecz bardziej niezwykła, dziwaczna i rzadsza, tym lepsza i cenniejsza. Choć wydaje się, że gabinety osobliwości przeszły do historii, wciąż fascynują ludzi na całym świecie.
W tym artykule: Kolekcja zakonserwowanych ludzkich organów Gabinety osobliwości – szklanka wódki na zachętę Epoka ciekawości Jednorożce to walenie Zając większy od człowieka Człowiek lew i Tomcio Paluch Penis wisielca Encyklopedia do oglądania Rosjanie patrzyli ze zgrozą na holenderskich lekarzy, którzy wprawnymi ruchami kroili ciało martwego człowieka. Rozbawiony car Piotr I wręczył swoim towarzyszom ostre noże i dał znak, by przyłączyli się do Holendrów. Gdy się wzdragali, rozkazał, by mięśnie nieboszczyka przegryźli zębami. Nie był to przejaw bezmyślnego sadyzmu, lecz przyspieszony kurs anatomii. Podczas swej słynnej podróży na Zachód Piotr I podpatrywał, jak się buduje okręty i poszerzał swoją wiedzę o świecie. Kolekcja zakonserwowanych ludzkich organów Ponieważ car Piotr I zainteresowania miał szerokie, odwiedził również Frederika Ruyscha. Ten holenderski lekarz, botanik i kolekcjoner posiadał największy w Europie zbiór zakonserwowanych ludzkich organów, szkieletów, płodów i wszelkiego rodzaju anomalii anatomicznych. Osobiście opracował metodę wypełniania naczyń krwionośnych niepsującą się cieczą, którą nazwał likierem balsamicznym. Receptury konserwantu nie ujawniał nikomu. Kolekcję przechowywał we własnym domu. Rozrastała się w takim tempie, że w momencie wizyty Piotra I wypełniała już pięć pokojów. Chociaż uzdolniona artystycznie córka Ruyscha przyozdabiała eksponaty kwiatami, muszlami i koronkami, tylko humaniści wierni zasadzie „nic co ludzkie nie jest mi obce” patrzyli na nie bez lęku. Humaniści oraz… rosyjski car Piotr, którego bezgranicznie zachwyciły. W euforii uniósł przygotowane do balsamowania ciało zmarłego dziecka i je pocałował. Piotr I podróżował incognito jako Piotr Michajłow, ale Ruysch doskonale wiedział, z kim ma do czynienia. Podejmował gościa z najwyższymi honorami, pokazał mu, jak się chwyta i konserwuje motyle, wypycha zwierzęta. A na koniec zademonstrował coś, czego Rosjanie nigdy dotąd nie widzieli – sekcję zwłok. Gościnność się opłaciła, car za ogromne pieniądze kupił kolekcję. Przez miesiąc pakowano ją na dwanaście ciężkich wozów. W Petersburgu trafiła do specjalnie dla niej zbudowanego gmachu. Dziś to Muzeum Antropologii i Etnografii Rosyjskiej Akademii Nauk. W czasach carskich placówkę nazywano z niemiecka Kunstkamerą, czyli Izbą Sztuki. Sensacyjna sekcja zwłok wieloryba. Pod płetwą znaleziono „ludzką" dłoń Sekcja zwłok wieloryba, w której uczestniczył dr Mark Scherz. Zdjęcie, na którym trzyma ogromną pięciopalczastą dłoń, podbiło naukowego Twittera. Gabinety osobliwości – szklanka wódki na zachętę Dzieł sztuki było w niej jednak niewiele. Piotra I bardziej niż cuda powstające w pracowniach artystów interesowały osobliwości natury. Kupował je i gromadził do końca życia. Wydał nawet nakaz przesyłania do Petersburga wszystkich zdeformowanych płodów i noworodków. Zdarzało się, że nadgorliwi medycy ekspediowali do stolicy nie tylko martwe, lecz także żywe dzieci z anomaliami fizycznymi. Zapewniano im opiekę i eksponowano w Kunstkamerze. Car nie był wyłącznie kolekcjonerem. Założone przez niego pierwsze w Rosji muzeum – choć tego określenia jeszcze nikt nie używał – miało pełnić przede wszystkim funkcję edukacyjną. „Chcę, żeby ludzie patrzyli i uczyli się” – oświadczył, uzasadniając decyzję o otwarciu Kunstkamery dla szerokiej publiczności. By ją przyciągnąć, zastosował oryginalny chwyt marketingowy. Zwiedzającym na zachętę dawano szklankę wódki. Zadziałało jak magnes i już po kilku miesiącach o niezwykłościach pokazywanych przez cara wiedziano w całej Rosji. Jeśli car chciał edukować społeczeństwo, nie mógł ograniczyć się do anatomii. Systematycznie powiększał więc zbiory o nowe działy – minerały, stroje, broń i narzędzia ludów z całego świata. Jego dzieło, z mniejszym lub większym zaangażowaniem, kontynuowali kolejni władcy. Po stu latach liczba eksponatów przekroczyła dwa miliony i w Petersburgu powstało muzeum z prawdziwego zdarzenia. Epoka ciekawości Pierwszy władca Rosji, który odważył się wyjechać na Zachód, przybył tam na tyle późno, że zastał już ogromne i dobrze opracowane zbiory. Szlak przetarły mu tysiące kolekcjonerów, których na przełomie średniowiecza i renesansu ogarnęła pasja gromadzenia dziwów tego świata. Profesor Krzysztof Pomian w eseju „Zbieracze i osobliwości” nazwał ten okres „epoką ciekawości”. Był to czas odkrywania nowych lądów i egzotycznych kultur, poznawania dorobku starożytności. Skupiano się już nie tylko na sprawach ducha, lecz również ciała. Horyzonty ludzi gwałtownie się poszerzyły. Jeśli dotąd za jedyne obiekty godne kolekcjonowania uznawano relikwie świętych, teraz interesujące stawało się wszystko. Od nieznanych stworzeń, przywożonych przez żeglarzy z zamorskich wypraw, po znajdowane niemal pod domem szczątki zwierząt, antyczne ruiny czy skamieniałości. Kolekcjonerzy amatorzy gromadzili je, bo pobudzały wyobraźnię, dostarczały nieznanych wcześniej wrażeń, zabijały nudę, zaspokajały ciekawość. A chwaląc się niezwykłymi zbiorami, można było zaimponować gościom. Czasem dawało się też na zbiorach zarobić. Gdy w 1521 roku, a więc niemal dwa wieki przed carem Piotrem, Holandię odwiedził genialny i zamożny malarz Albrecht Dürer, wydał fortunę na zakup koralowców, płetw egzotycznych ryb, łuków i dzid Indian z Karaibów. Kupował bez żadnego planu, wybierał to, co wpadło mu w oko i zaciekawiło. W podobny sposób tworzono wszystkie ówczesne kolekcje. Efekt był taki, że w jednym kącie pokoju można było podziwiać obrazy i rzeźby, w drugim wypchane ptaki, w trzecim zasuszone zioła, w czwartym kolekcję zegarów, a na ustawionym pośrodku stole stare rękopisy. Te zagracone i niezwykle intrygujące pomieszczenia w krajach niemieckojęzycznych nazywano kunstkamerami lub – bardziej adekwatnie, lecz mniej szacownie – wunderkamerami (izbami cudów). We Francji i Anglii – gabinetami osobliwości (cabinet de curiosités, cabinet of curiosities). Ich właścicielom przyświecała naczelna idea: im rzecz bardziej niezwykła, dziwaczna i rzadsza, tym lepsza i cenniejsza. Jednorożce to walenie Bardzo szybko ukształtował się podział na tych, którzy zbierają, i tych, co podziwiają. W połowie XVI wieku na szlak wyruszyli pierwsi „muzealni turyści”. Największego wyczynu dokonał flamandzki badacz starożytności Hubert Goltz, który objechał połowę Europy i zaliczył ponad tysiąc gabinetów osobliwości. Większość z nich była skromna, jednak już wtedy pojawiali się kolekcjonerzy mający ambicje zgromadzenia eksponatów ze wszystkich dziedzin wiedzy i sztuki. Pierre Borel, francuski lekarz i chemik, nad drzwiami swojej kunstkamery umieścił napis informujący, iż jest to „zbiór wszystkich rzeczy rzadkich”. Zebrał tych rzeczy tyle, że sam się wśród nich gubił i nie do końca wiedział, co posiada. Wyjście z sytuacji znalazł kilkadziesiąt lat później duński lekarz Ole Worm. Jako nadworny przyrodnik króla Christiana IV dysponował sporymi funduszami na nieustanne powiększanie swej kolekcji. Pod sufitem powiesił wypchanego niedźwiedzia polarnego i rajskie ptaki. Na półkach i w gablotach poustawiał setki spreparowanych zwierząt, rogów, kłów, szkieletów, skamielin. By orientować się w tym galimatiasie, wpadł na pomysł umieszczenia przed każdym eksponatem kartki z jego opisem. To wystarczyło – przypadkowa zbieranina rozmaitych przedmiotów zmieniła się w usystematyzowany zbiór. Pomysł szybko się upowszechnił i droga do tworzenia nowoczesnych muzeów została otwarta. Ole Worm traktował swój gabinet osobliwości jak pracownię naukową, wnikliwie badał i porównywał eksponaty. W rezultacie pozbawił wielu kolekcjonerów ich najcenniejszego skarbu. Odkrył bowiem, że to, co uważali za obdarzony magicznymi właściwościami róg jednorożca, w rzeczywistości jest prozaicznym kłem narwala. Sam jednak chlubił się podobnym rarytasem – tzw. scytyjskim jagnięciem. Według powszechnego przekonania było to pół zwierzę, pół roślina, wyrastające na mocnej pionowej łodydze, która pełniła rolę pępowiny. Dziś wiadomo, że chodziło o przywiezioną z Malajów paproć Cibotium barometz. Jej kłącza faktycznie przypominają owczą wełnę. Taka pomyłka nie przynosiła jednak uczonemu ujmy na honorze. Nowoczesna nauka stawiała bowiem dopiero pierwsze kroki i właśnie w gabinetach osobliwości było to widać najlepiej. Nieraz jeszcze prawdziwa wiedza przeplatała się w nich z legendą i mitem. Nie tylko w kolekcjach ambitnych amatorów, lecz również w zbiorach władców korzystających z usług najlepiej wykształconych i dobrze poinformowanych doradców. Zając większy od człowieka Panujący nad połową Europy i Ameryki Habsburgowie mogli sobie pozwolić na zakup każdego intrygującego obiektu. Cesarz Ferdynand I miał wyrobiony gust i stworzył wzorcową kunstkamerę, którą do dziś można podziwiać w Wiedniu. Zgromadził w niej bezcenne dzieła sztuki, od średniowiecznych rzeźb z drewna i kamienia po statuetki z kości słoniowej i złote cacka z pracowni najwybitniejszych jubilerów epoki. Ale nawet w najbardziej reprezentacyjnej kolekcji ówczesnego świata znalazły się takie „unikaty” jak solniczka ze skamieniałymi językami… smoków. W rzeczywistości były to po prostu zęby rekina. Jeszcze bogatszym zbiorem niezwykłości mógł się pochwalić syn i imiennik cesarza Ferdynand II Tyrolski. Rezydował na zamku Ambras pod Innsbruckiem i tam urządził swoją kunstkamerę. Zbierał ciekawostki z każdej dziedziny. Jeśli ktoś miał prawo do tytułu posiadacza „zbioru wszystkich rzeczy rzadkich”, był nim on. Na zamku Ambras znalazły się wspaniałe kolekcje malarstwa, broni średniowiecznych rycerzy, zabawek mechanicznych, wyrobów ze szkła, instrumentów naukowych i muzycznych. Eksponaty europejskie sąsiadowały ze zbiorami przedmiotów z Azji i Ameryki, w tym takimi unikatami jak zbroja samuraja oraz strój z ptasich piór i korona władcy Azteków Montezumy. Łotry z Polski Ludowej. Polscy przeciwnicy Bonda Jeden sprzedawał informacje podczas II wojny światowej. Drugi był wcielonym diabłem. Trzeci miał zęby ostre jak brzytwa. Nie tylko Rosjanie byli czarnymi charakterami w powieściach o Jamesie... Na tym jednak nie koniec. Ferdynanda, jak wielu kolekcjonerów, interesowało ludzkie ciało. Nie gromadził jednak szkieletów czy zakonserwowanych narządów, lecz portrety – jak wówczas mawiano – wybryków natury. Na jego zlecenie malowano karłów, gigantów, upośledzonych umysłowo i kobiety dotknięte hirsutyzmem, czyli owłosione niczym mężczyźni. Sporo było w tym niezdrowej fascynacji, o czym wymownie świadczy obraz sparaliżowanego mężczyzny. Był sprawny umysłowo, więc sportretowano go w taki sposób, by podkreślić, że do barków jest „normalny” – kapelusz na głowie, kryza na szyi. Natomiast bezwładne, poskręcane kończyny i resztę ciała pozostawiono nagie. Do wyjątkowych kuriozów pokazywanych w Ambras należał ogromny kołtun z Polski, dwumetrowy zając i jajo zniesione przez… kobietę. Mniej naiwni byli kolekcjonerzy, którzy osobiście zajmowali się biologią. Anglik John Tradescant pracował jako ogrodnik u kanclerza Roberta Cecila i księcia Buckingham. Pracodawcy finansowali mu wyprawy na Karaiby, do Afryki, Indii i północnej Rosji. Wojażował pod pretekstem poszukiwania oryginalnych roślin do pałacowych ogrodów. Ale naprawdę chodziło mu o zbieranie nasion, cebulek, kwiatów i liści do zbioru, który nazywał niezbyt skromnie „Arką Tradescanta”. Po ojcu kolekcję przejął syn, również John, i wzbogacił między innymi o wymierającego ptaka dodo z Mauritiusa, szczękę morsa oraz płaszcz z irchy, który – w co święcie wierzył – należał do ojca słynnej indiańskiej księżniczki Pocahontas. Ponieważ utrzymanie gabinetu osobliwości sporo kosztowało, Tradescant junior udostępniał go za opłatą zwiedzającym. By przyciągnąć publikę, pokazywał jeszcze większe dziwy – jajo smoka, dwa pióra z ogona Feniksa, rękę syreny oraz fiolkę krwi, która spadła jak deszcz na wyspę Wight. Po przedwczesnej śmierci jedynego syna John Tradescant przekazał rodzinny gabinet osobliwości innemu kolekcjonerowi: Eliasowi Ashmole. Ten skatalogował go i wraz z własnym zbiorem ponad 9 tysięcy monet i medali oraz olbrzymią biblioteką przekazał w roku 1683 uniwersytetowi w Oksfordzie. W ten sposób powstało pierwsze na świecie muzeum uniwersyteckie. Inny angielski kolekcjoner Hans Sloane w ciągu długiego, 93-letniego życia zebrał ponad 71 tysięcy eksponatów, głównie roślin i owadów. Ale także przedmiotów codziennego użytku Indian, Eskimosów, Lapończyków i Hindusów. Pragnąc uchronić kolekcję, a jednocześnie zabezpieczyć materialnie spadkobierców, zaproponował jej sprzedaż państwu za dwadzieścia tysięcy funtów. Królowi Jerzemu II obca była pasja kolekcjonerska, więc nie wyraził zainteresowania, ale wyręczył go parlament. Dzięki dalekowzroczności posłów kolekcja Sloane’a stała się zalążkiem jednego z najsłynniejszych i najbogatszych muzeów świata – British Museum. Człowiek lew i Tomcio Paluch Wraz z powstaniem wielkich publicznych muzeów skończyła się epoka prywatnych gabinetów osobliwości. Zbiory złożone z przypadkowych eksponatów nie miały szans w rywalizacji z placówkami profesjonalnie zarządzanymi i finansowanymi przez państwo. Ale nie wszyscy amatorzy złożyli broń. W XIX wieku Amerykanin Thomas Mütter przeprowadzał pionierskie operacje chirurgii plastycznej na pacjentach z rozszczepionymi podniebieniami, zajęczymi wargami, zrośniętymi palcami stóp itp. Stykał się z tak różnymi deformacjami ludzkiego ciała, że wpadł na pomysł ich dokumentowania. Zaczął od zbierania przedstawiających je rycin i książek, z czasem powiększył kolekcję o medyczne niezwykłości – guzy, chore tkanki, zwyrodniałe kości i stawy, narośla na czole w kształcie rogów itp. Zbiór ponad 1300 okazów zapisał w testamencie College of Physicians w Filadelfii. Dar przyjęto i sukcesywnie wzbogacano o nowe eksponaty, tworząc wzorcowy gabinet medycznych osobliwości. W Mütter Museum można było zobaczyć: szkielet najchudszego Amerykanina i karła o wzroście 107 cm; najdłuższe jelito grube (ponad 2,2 m), w którym mieściło się 20 kg kału; czaszkę mężczyzny tak zżartą przez syfilis, że wygląda jak zbudowana z pumeksu; jądra nabrzmiałe do rozmiarów piłki futbolowej; płód o dwóch głowach; kolekcję ponad stu czaszek różnych kształtów; guz wycięty ze szczęki prezydenta Grovera Clevelanda. Mimo tylu kuriozów Mütter Museum było poważną placówką w porównaniu z nowojorskim Muzeum Barnuma. Jego pomysłowy założyciel połączył gabinet osobliwości z cyrkiem, w którym pokazywał eksponaty żywe i martwe. Na przykład pochodzących z Syjamu zrośniętych klatkami piersiowymi braci Changa i Enga Bunkerów, których ze względu na miejsce urodzenia nazwał bliźniętami syjamskimi. Niemniejszą atrakcję stanowili człowiek-lew, czyli mężczyzna o zdeformowanej twarzy i ciele owłosionym jak u zwierzęcia (notabene nasz rodak Stefan Bibrowski), oraz generał Tomcio Paluch – karzeł mierzący zaledwie 102 cm. Obok nich prezentowano zmumifikowaną syrenę (w rzeczywistości małpę z rybim ogonem), woskowe figury znanych postaci i korzeń drzewa… pod którym nauczał Jezus. Muzeum Barnuma przyciągało takie tłumy, że wywieszono w nim strzałkę z informacją: „To jest droga do Egress”. Nikt nie wiedział, co znaczy Egress, więc ludzie szybko podążali we wskazanym kierunku. I przekonywali się, że dotarli do wyjścia. Powrotu nie było. Barnum przyspieszał w ten sposób tempo zwiedzania, ponieważ wstęp do jego gabinetu cudów był płatny, a przed wejściem zawsze stała kolejka. Czy neandertalczycy potrafili mówić? Badania wykazały, że krewni człowieka mieli swój język Niektóre badania sugerują, że neandertalczycy mogli mieć swój język, którego używali do komunikacji. Jednak ich mowa nie była zbyt wyszukana. Penis wisielca Gdy w 1865 roku Muzeum Barnuma spłonęło, wydawało się, że gabinety osobliwości definitywnie przeszły do historii. Tymczasem wciąż można je znaleźć. Ot, choćby w Londynie, gdzie amatorów mocnych wrażeń zaprasza Museum of Curiosities. Wygląda jak przeniesione wprost z „epoki ciekawości” do naszych czasów. Pełno w nim wypchanych zwierząt – od banalnych wron po egzotyczne hieny, słojów z zakonserwowanymi organami, zmumifikowanych kotów i innych kuriozów. W podziemiach straszą czaszki i szkielety oraz narzędzia tortur. Wtajemniczeni mogą obejrzeć kolekcję antycznej pornografii. To też był często spotykany, lecz rzadko pokazywany element dawnych gabinetów osobliwości. Nie tylko w postaci malowideł i rysunków. XVIII-wieczny anatom kolekcjoner John Hunter zapraszał zaufanych gości, wyłącznie mężczyzn, do sekretnego schowka. I prezentował absolutny unikat – zakonserwowanego penisa w stanie erekcji. Odciął go skazanemu na śmierć wisielcowi tuż po egzekucji. Uroki dawnych kunstkamer doceniają także współcześni artyści. Angela Cockayne z wyszperanych na strychach i w piwnicach muszli, motyli i ptasich głów tworzy nowe intrygujące kompozycje. Tessa Farmer wykorzystuje owady z dawnych kolekcji do kolaży, na których insekty atakują miniaturowych ludzików. Jej prace kojarzą się z oglądanym pod mikroskopem horrorem. W nader oryginalny sposób połączył przeszłość z teraźniejszością Miguel Angel Blanco (rocznik 1958), który do madryckiego muzeum Prado wprowadził elementy rodem z gabinetów osobliwości. Przed obrazem Rubensa „Porwanie Europy” ustawił wypchanego byka; obok nie mniej słynnego „Sabatu czarownic” Francisco Goi – gablotę z zakonserwowanymi ropuchami i szkielet nietoperza; w sali z obrazami o tematyce mitologicznej – trzymetrowy kieł narwala, czyli mityczny róg jednorożca. Dzięki tej artystycznej prowokacji szacowne muzeum ożyło, gdyż zwiedzający nie mogli się powstrzymać od żywiołowych reakcji. Jedni byli za, inni przeciw, ale nikt nie pozostawał obojętny. Bo jednak wciąż lubimy zaskakiwać i być zaskakiwani. Kiedyś tę potrzebę zaspokajały gabinety osobliwości. A dziś? Wystarczy sprawdzić, co pokazujemy i oglądamy w mediach społecznościowych. Encyklopedia do oglądania Zbiory gromadzone w gabinetach osobliwości można podzielić na kilka kategorii, które w sumie odzwierciedlały całą encyklopedyczną wiedzę w epoce ciekawości: Naturalia – przedmioty, które były dziełem natury: rośliny, spreparowane zwierzęta i ludzkie narządy, minerały, kamienie szlachetne, owady, muszle, skamieniałości, kły, poroża, pióra egzotycznych ptaków. Artificalia (artefakty) – rzeczy wykonane przez człowieka: obrazy, rzeźby, medale, numizmaty, odzież, broń. Scientificalia i instrumentalia – świadectwa ludzkich osiągnięć w opanowywaniu natury: narzędzia, przyrządy naukowe, astrolabia, zegary, lunety, globusy, atlasy, automaty, instrumenty. Mirabilia – przedmioty cudowne o właściwościach uzdrawiających lub magicznych: rogi jednorożca, bezoary (podobne do kamienia wytwory przewodu pokarmowego zwierząt uważane za odtrutkę na każdą truciznę), relikwie, amulety.