Brak ruchu groźniejszy niż intensywny trening. Przełomowe wyniki badań dla przyszłych mam
Coraz więcej dowodów wskazuje na to, że ćwiczenia o większej intensywności nie szkodzą zdrowej ciąży – a wręcz mogą chronić przed takimi schorzeniami jak cukrzyca ciążowa czy stan przedrzucawkowy.
Kobietom w ciąży od dawna powtarza się, by przede wszystkim „się oszczędzały”. W obawie, że intensywny wysiłek może zaszkodzić dziecku, eksperci narzucali rygorystyczne ograniczenia: „tętno nie może przekroczyć 140 uderzeń na minutę”, „nie wolno podnosić ciężarów powyżej 9 kilogramów”, „trening nie może trwać dłużej niż godzinę”. Jednak wiele z tych zasad wynikało z subiektywnych opinii, a nie z twardych dowodów naukowych. – Opierają się one na teoretycznych zagrożeniach, które mogłyby wystąpić, a nie na wynikach badań empirycznych – wyjaśnia Margie Davenport, dyrektor Programu Zdrowia Ciężarnych i Połogu w Albercie w Kanadzie. Arbitralne ograniczenia dla kobiet w ciąży Na przykład zalecenie utrzymywania tętna poniżej 140 uderzeń na minutę pojawiło się w wytycznych Amerykańskiego Kolegium Położników i Ginekologów (ACOG) z 1985 roku. W tamtym czasie eksperci wiedzieli już, że umiarkowana aktywność jest korzystna, ale brakowało im danych na temat intensywniejszego wysiłku. Jak wyjaśnia Davenport, autorzy ustalili limit na poziomie 140, ponieważ jest to w przybliżeniu granica między wysiłkiem umiarkowanym a intensywnym. Wobec braku rzetelnych badań, takie zachowawcze podejście wydawało się wtedy najrozsądniejsze. Obecnie to podejście ulega zmianie. Szereg badań przeprowadzonych w ostatnich latach – obejmujących zarówno zawodowe sportsmenki, jak i entuzjastki rekreacji – wielokrotnie potwierdził, że intensywny wysiłek fizyczny w trakcie prawidłowo przebiegającej ciąży jest nie tylko bezpieczny, ale może przynosić wymierne korzyści zarówno matce, jak i dziecku. – To całkowita zmiana narracji dla każdej kobiety, która chce pozostać aktywna w ciąży – twierdzi Melanie Hayman, profesor nauk o zdrowiu z Central Queensland University i współautorka rekomendacji Australijskiego Instytutu Sportu na rok 2025. – Przestajemy skupiać się na tym, czego ciężarnym nie wolno robić, a zaczynamy mówić o tym, co kobiety mogą osiągnąć – dodaje. Nowe spojrzenie na wysiłek fizyczny w ciąży Coraz liczniejsze badania dotyczące intensywności, czasu trwania oraz treningu siłowego podważają wieloletnie założenia na temat tego, co organizm kobiety w ciąży może bezpiecznie wytrzymać. Weźmy pod lupę tabu związane z intensywnym wysiłkiem: badanie z 2025 roku wykazało, że nawet gdy uczestniczki osiągały około 90 procent swojego tętna maksymalnego podczas treningu interwałowego (HIIT), nie odnotowano żadnych szkodliwych skutków dla płodu. Inni badacze odkryli, że osoby trenujące intensywnie rzadziej zmagały się z powikłaniami ciążowymi, takimi jak nadciśnienie czy cukrzyca ciążowa, w porównaniu z tymi, które ograniczały się do lekkiej aktywności (lub jej braku). Korzyści te mogą wynikać z lepszej wydolności układu krążenia, lepszej regulacji poziomu cukru we krwi oraz sprawniejszego przepływu krwi przez łożysko. Badacze poddają również weryfikacji to, jaką ilość aktywności uznaje się za bezpieczną. Prof. Melanie Hayman zauważa, że niektóre osoby w ciąży ćwiczą cztery razy więcej niż zalecane 150 minut aerobiku tygodniowo, a nauka potwierdza, że mają one taką samą szansę na urodzenie zdrowych dzieci. Jedno z badań z 2025 roku wykazało nawet, że wśród osób bardzo aktywnych, takich jak maratonki, te, które w trzecim trymestrze trenowały ponad 300 minut tygodniowo (w sesjach trwających dłużej niż godzinę), miały mniejsze ryzyko powikłań okołoporodowych, w tym rzadszą konieczność wykonania cesarskiego cięcia. Trening siłowy sprzyja przyszłym mamom Trening siłowy przechodzi obecnie podobną redefinicję. Eksperci zalecali niegdyś daleko idącą ostrożność, opierając się na danych sugerujących, że dźwiganie ciężarów w pracy zwiększa ryzyko poronienia. Dr Davenport zaznacza jednak, że wielogodzinne, powtarzalne podnoszenie ciężkich przedmiotów w ramach obowiązków zawodowych to zupełnie co innego niż 30-minutowa sesja z wolnymi ciężarami na siłowni, gdzie skupiasz się na technice i robisz odpowiednie przerwy na odpoczynek. Nowe dane potwierdzają to rozróżnienie. Rekreacyjne podnoszenie ciężarów powyżej 9 kilogramów wiąże się obecnie ze zmniejszonym ryzykiem nadciśnienia ciążowego, cukrzycy, zaburzeń nastroju oraz nadmiernego wzrostu płodu. Nawet ćwiczenia na leżąco, takie jak wyciskanie na ławce, dostały zielone światło – mimo powtarzanych często rad, by w ciąży unikać tej pozycji. Jak twierdzi prof. Hayman, choć niektóre osoby mogą potrzebować modyfikacji (na przykład jeśli zaczną odczuwać zawroty głowy), nie ma dowodów na to, by pozycja ta była z natury niebezpieczna. To brak ruchu szkodzi najbardziej Te odkrycia rozwiewają wątpliwości aktywnych mam – sport nie jest ryzykowny. W rzeczywistości badania coraz częściej wskazują na zupełnie odwrotne zagrożenie: brak aktywności. Obecnie wiemy, że brak ruchu wiąże się ze zwiększonym ryzykiem powikłań w ciąży, takich jak cukrzyca ciążowa i stan przedrzucawkowy, a także komplikacji podczas porodu, np. konieczności cesarskiego cięcia. Może on również sprzyjać problemom psychicznym w czasie ciąży, takim jak depresja i lęk, oraz zwiększać ryzyko dla płodu, w tym niskiej masy urodzeniowej i przedwczesnego porodu. Warto również pomyśleć o tym, co dzieje się po ciąży. Ograniczenie aktywności fizycznej o 50 procent lub więcej w pierwszym i drugim trymestrze wiąże się ze zwiększonym ryzykiem urazów po porodzie, co prawdopodobnie wynika ze spadku kondycji. – To bezczynność jest niebezpieczna i powiązana z negatywnymi skutkami, a nie aktywność – zaznacza prof. Hayman. Ta zmiana w postrzeganiu sportu podważa też inne powszechne przekonanie – że osoby, które nie ćwiczyły przed ciążą, nie powinny teraz zaczynać. W rzeczywistości najnowsze dowody sugerują coś zgoła przeciwnego. – Przeprowadziliśmy szczegółowe analizy, aby sprawdzić, czy rozpoczęcie ćwiczeń dopiero w trakcie ciąży jest bezpieczne i korzystne. Ku naszemu zaskoczeniu, u osób, które zaczęły trenować właśnie wtedy, zaobserwowaliśmy nawet większe korzyści niż u tych, które były aktywne już wcześniej – wyjaśnia dr Davenport. W ciąży nie ma uniwersalnej recepty na ruch Oczywiście czasem istnieją istotne powody, by zrezygnować z siłowni. Niektóre osoby mogą mieć poważne przeciwwskazania medyczne lub po prostu nie czuć się na siłach do ćwiczeń ze względu na mdłości i zmęczenie towarzyszące ciąży. Warto pamiętać, że nie każda ciąża wymaga treningów o wysokiej intensywności czy podnoszenia dużych ciężarów. – Większości z nas trudno byłoby dorównać Serenie Williams nawet bez ciąży – próba stania się nią właśnie w tym stanie prawdopodobnie nie jest najlepszym pomysłem – mówi Cynthia Gyamfi-Bannerman, szefowa katedry położnictwa i ginekologii na Uniwersytecie Kalifornijskim w San Diego oraz współautorka najnowszych wytycznych ACOG. Jak zaznacza, nie należy forsować organizmu aż do momentu pojawienia się bólu, skrajnego wyczerpania, krwawienia czy skurczów. Dr Gyamfi-Bannerman radzi wszystkim pacjentkom, by konsultowały z lekarzem prowadzącym rodzaj aktywności dopasowany do ich ciąży. Jednocześnie podkreśla, że dzisiejsze dane pozwalają na to, by rozmowa ta nie skupiała się już na zakazach, lecz – jak ujęła – na „ogromnych korzyściach płynących z każdego poziomu aktywności”. Źródło: National Geographic
Niektóre ssaki potrafią wstrzymywać ciążę – gdy zrozumiemy jak to robią, będziemy mogli pokonać raka
Foki rodzą tylko wtedy, gdy warunki są do tego odpowiednie. Samica może opóźnić implantację zarodka aż do momentu, w którym poczuje, że zgromadziła odpowiednie zapasy tłuszczu. To strategia znana jako „diapauza embrionalna”, którą stosuje wiele różnych gatunków ssaków, a jej zrozumienie może pomóc nam zrozumieć nowotwory.
Setki ssaków – od myszy po łosie – stosuje diapauzę embrionalną. Chociaż to zjawisko nie występuje u ludzi, to wzbudza zainteresowanie naukowców: ma potencjalne znaczenie dla zrozumienia komórek macierzystych. Lekarstwo na raka może czekać na nas w DNA innych zwierząt. Wstrzymywanie ciąży – na czym polega diapauza i u kogo występuje? Diopauza embrionalna to biologiczny fenomen, który pozwala wybranym gatunkom zatrzymanie rozwoju zarodka. Jej kluczowym momentem jest etap blastocysty, czyli wczesnej, kilkusetkomórkowej struktury zarodkowej, tuż po zapłodnieniu. W tym stanie blastocysta pozostaje niezaimplantowana w ścianie macicy i czeka na sprzyjające okoliczności, by wznowić dalszy rozwój. Warto podkreślić, że diapauza nie jest przypadkowym zjawiskiem – stanowi wysoce wyselekcjonowaną strategię ewolucyjną, obserwowaną u kilkuset gatunków ssaków. U nietoperzy, kangurów czy wielu gryzoni diapauza jest integralnym elementem strategii rozrodczej. W przypadku niektórych zwierząt, takich jak norki, diapauza występuje w każdym cyklu rozrodczym. W innych – pojawia się wyłącznie w odpowiedzi na niekorzystne warunki środowiskowe lub stres, np. niedobór pokarmu Czy możemy wywołać diapauzę? W badaniu opublikowanym w „Genes & Development” naukowcy z Rockefeller University wykazali, że w warunkach laboratoryjnych stan podobny do diapauzy można wywołać u myszy poprzez zastosowanie stresu metabolicznego. Wykorzystano do tego inhibitor BET I-BET151, który imituje niedobór Myc – kluczowego regulatora ekspresji genów oraz inhibicję mTOR, co odpowiada spowolnieniu metabolizmu spowodowanemu brakiem składników odżywczych. W obu przypadkach komórki embrionalne myszy zatrzymywały swój rozwój, jednocześnie pozostając pluripotencjalne – czyli zachowywały zdolność przekształcania się w każdy typ komórek. Co więcej, po usunięciu inhibitorów, komórki wracały do normalnego trybu rozwoju i mogły uczestniczyć w tworzeniu zdrowych zarodków. Lek na nowotwory może być bardzo blisko To niezwykłe zjawisko – komórki „zamrożone” w czasie, które mimo braku aktywności metabolicznej nie tracą swojej tożsamości – otwiera nowe drzwi do zrozumienia nie tylko rozwoju zarodka, ale także funkcjonowania komórek odpornościowych czy nowotworowych w warunkach stresu. Dzięki temu dowiemy się, jak komórki układu odpornościowego potrafią przetrwać dekady, dlaczego komórki nowotworowe pozostają uśpione, by potem nawrócić z agresją, a także jak niektóre wirusy i komórki nerwowe zachowują zdolność do przeżycia w niesprzyjających warunkach. Zespół Alexandra Tarakhovsky’ego zamierza dalej badać wpływ programów przypominających diapauzę na starzenie się neuronów i ich odporność na uszkodzenia. To otwiera nowe kierunki badań nad tym, jak komórki ludzkiego ciała adaptują się do stresu – choć ludzie nie doświadczają diapauzy w sensie zarodkowym, nasze komórki często funkcjonują w stanie uśpienia. Być może będziemy mogli to wykorzystać, ale musimy pilnie obserwować inne ssaki. Czeka nas wiele nauki. Źródło: Genes & Development, Kosmos Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Samiec w ciąży? Naukowcy odkryli sekret koników morskich
Samce koników morskich zachodzą w ciążę i rodzą młode. Najnowsze badania pokazują, że wszystko odbywa się bez udziału typowych żeńskich hormonów.
Naukowcy z Uniwersytetu w Konstancji we współpracy z ekspertami z South China Sea Institute for Oceanography w Guangzhou, Uniwersytetu w Kilonii oraz Uniwersytetu Harvarda, dokonali przełomowego odkrycia w świecie biologii. Pod kierownictwem prof. Axela Meyera zbadali koreańskie koniki morskie (Hippocampus haema), u których – wbrew znanym schematom biologicznym – to samce zachodzą w ciążę i rodzą potomstwo. Męska ciąża została dokładnie przeanalizowana na poziomie molekularnym i komórkowym. Wnioski są niezwykłe – samce pełnią funkcję biologiczną typową dla samic, a proces odbywa się bez udziału żeńskich hormonów. Jak działa kieszeń lęgowa u koników morskich? Hippocampus haema to wyjątkowy gatunek ryby z rodziny Syngnathidae, u którego samce posiadają wyspecjalizowaną strukturę zwaną kieszenią lęgową. To właśnie do niej samice składają jaja, które są następnie zapładniane przez samca. Kieszeń ta pełni funkcję podobną do macicy i łożyska ssaków. W jej wnętrzu rozwijają się zarodki, zaopatrywane w tlen i składniki odżywcze bezpośrednio z ciała ojca. Kieszeń lęgowa ulega w czasie ciąży znaczącym zmianom. Tkanka tej części ciała grubieje i rozwija sieć naczyń krwionośnych, tworząc środowisko optymalne dla wzrostu zarodków. Męskie hormony przejmują kontrolę nad ciążą Największym zaskoczeniem dla naukowców było odkrycie, że cały proces ciąży u samców koników morskich zachodzi bez udziału estrogenów – typowych hormonów żeńskich, znanych z roli w ciążach ssaków. Zamiast tego, kluczową rolę pełnią androgeny, czyli hormony męskie. Jak tłumaczy prof. Axel Meyer, to właśnie androgeny odpowiadają za rozwój i funkcjonowanie kieszeni lęgowej. Powodują one pogrubienie skóry brzucha oraz rozwój naczyń krwionośnych, umożliwiających transport substancji odżywczych i gazów. To przełomowe odkrycie pokazuje, że ewolucja ciąży u koników morskich obrała zupełnie inną ścieżkę niż u ssaków. Mimo że efekt końcowy – rozwinięcie zarodków wewnątrz ciała rodzica – jest podobny, mechanizmy hormonalne są całkowicie odmienne. Brak genu foxp3, a jednak zarodki nie są odrzucane Jednym z kluczowych problemów biologicznych w ciąży jest tolerancja immunologiczna. Organizm matki – lub w tym przypadku ojca – musi rozpoznać zarodki jako nieszkodliwe, mimo że są one genetycznie od niego różne. U wielu gatunków żyworodnych za ten mechanizm odpowiada gen foxp3. Tymczasem u koników morskich gen ten w ogóle nie występuje. Mimo to nie dochodzi do reakcji immunologicznej. Zespół badawczy podejrzewa, że androgeny mogą również działać jako immunosupresanty – tłumią odpowiedź immunologiczną organizmu samca, co pozwala na utrzymanie zarodków w kieszeni lęgowej bez ich odrzucenia. To kolejna niezwykła adaptacja, która czyni męską ciążę u koników morskich jednym z najbardziej nietypowych zjawisk w królestwie zwierząt. Te ryby mają też inne wyjątkowe zdolności. Koniki morskie pływają powoli, ale atakują w 0,002 sekundy. Gdzie żyje Hippocampus haema i jak się rozmnaża? Hippocampus haema to gatunek występujący naturalnie w północno-zachodnim Pacyfiku – głównie w Cieśninie Koreańskiej, Morzu Japońskim oraz u północno-wschodnich wybrzeży wyspy Honsiu. Żyje w wodach przybrzeżnych, preferując miękkie, płytkie dno – najczęściej do głębokości 18 m. Rozród Hippocampus haema odbywa się w cieplejszych miesiącach – od kwietnia do października lub od maja do listopada. Dorosłe osobniki osiągają długość 6 do 8 centymetrów, choć zdarzają się również osobniki dorastające do 11 centymetrów. Samce rozpoczynają dojrzałość płciową przy długości ok. 5 cm, gdy ich kieszeń lęgowa jest w pełni rozwinięta. W trakcie jednego cyklu rozrodczego w kieszeni lęgowej samca może rozwijać się od 20 do 76 zarodków (średnio 38,3). Dla porównania, samica wytwarza przeciętnie 47,2 jaj. Stosunek liczby samic do samców wynosi 1:1,7, co sugeruje przewagę liczebną samców w populacji. Zebrane dane nie tylko rzucają światło na unikatową strategię rozrodczą Hippocampus haema, ale także ukazują możliwości, jakie daje ewolucja w zakresie odwrócenia ról płciowych. Źródło: Nature Ecology & Evolution
Czy pies wie, że jesteś w ciąży? Właśnie poznaliśmy odpowiedź
Przyszli rodzice często zauważają, że ich psy zachowują się inaczej w trakcie ciąży: stają się bardziej czujne, otaczają przyszłe mamy ochroną i często się przytulają. Czy to możliwe, że naprawdę rozumieją, co się dzieje? Psia mądrość zdaje się nie mieć granic.
Najnowsze badania udowadniają, że zachowanie psów naprawdę zmienia się w trakcie ciąży ich właścicielek. Naukowcy sprawdzili, czy większy wpływ na ten mechanizm ma temperament psa, jego rasa czy stopień więzi między człowiekiem na zwierzęciem. Psy naprawdę rozumieją człowieka Psy towarzyszą ludzkości już od około 40 000 lat, chociaż najnowsze badania międzynarodowego zespołu archeologów twierdzą, że udomowienie nastąpiło 23 000 lat temu na terenie dzisiejszej Syberii. Przez ten czas pomogły człowiekowi zasiedlić każdy rejon globu i zdążyły się do nas przyzwyczaić: sprawnie wychwytują nasze emocje, analizują zachowania, rozumieją komunikację czy reagują na zmiany w zdrowiu. Nic dziwnego więc, że czworonogi niezwykle szybko dostrzegają zmiany fizyczne i emocjonalne, które niesie za sobą ludzka ciąża. Niektóre właścicielki psów twierdzą nawet, że psy zauważyły ich błogosławiony stan szybciej niż one same, stając się przyczynkiem do wykonania testu. Nowe badanie psiej wrażliwości Jakie zmiany w zachowaniu psów faktycznie zauważają właściciele i jak powszechne jest to zjawisko? Nowe badanie postanowiło to sprawdzić, by raz na zawsze potwierdzić lub obalić powszechne przekonanie. Naukowcy chcieli zrozumieć, jak bardzo psy zestrojone są z ludźmi, z którymi żyją. Przeprowadzili ankietę wśród 130 kobiet, które posiadały psy przed i w trakcie ciąży i dzieliły się informacjami, jak wyglądała relacja z nimi w tym wyjątkowym czasie i przed nim. Przeanalizowano 5 kategorii: poszukiwanie uwagi (np. przytulanie), pilnowanie w obecności osób znanych (np. przemieszczanie się między właścicielem a znaną osobą), pilnowanie w obecności osób nieznanych, strach przed właścicielem i strach przed innymi psami. Następnie zapytano uczestniczki, czy dostrzegają zmiany w zachowaniu swoich pupili przed i po zajściu w ciążę. Czy psy wyczuwają ciążę? 64,5% uczestniczek stwierdziło, że dostrzegło zmianę w zachowaniu swoich psów. Kolejne 26,9% dodało nawet, że czworonogi zmieniły zachowanie zanim opiekunki nawet zdały sobie sprawę ze swojej ciąży. Badacze zauważyli, że zachowania z cztery z pięciu kategorii wzrosły w trakcie ciąży, a największą zmianę odnotowano w przypadku poszukiwania uwagi – 67,1% uczestniczek stwierdziło, że psy chętniej się przytulały czy wąchały niż przed ciążą. Ustalili oni także, że bardziej zmieniały się psy naturalnie opiekuńcze niż lękliwe. Dzięki badaniu wiemy więcej o relacji człowieka z psem Pojawienie się pierwszego systematycznego badania potwierdza to, co uważa wielu właścicieli psów – czworonogi wyczuwają zmiany związane z ciążą, rozumieją je i wiedzą, czego potrzeba w tym czasie przyszłym mamom. To skłania do kolejnych badań, które pomogą jeszcze lepiej poznać nasze wyjątkowe relacje z czworonogami. Zrozumienie zmian, które także psy przechodzą w trakcie ciąży swoich właścicielek mogą pomóc wzmacniać więź, która połączyła nas z tymi niezwykłymi zwierzętami przed tysiącami lat. Psy zdają się wiedzieć o ludzkiej naturze więcej, niż wiemy my sami. Źródło: Anthrozoös, Genes, National Geographic Polska Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Paracetamol w ciąży nie powoduje autyzmu – badanie obejmujące 2,5 miliona dzieci to potwierdza
Wbrew temu, co z największych mównic świata głoszą niektórzy, paracetamol przyjmowany w ciąży nie powoduje zwiększenia ryzyka wystąpienia autyzmu u dzieci. Badania obejmujące miliony ciąż udowadniają, że nawet prezydent Stanów Zjednoczonych może się mylić.
Donald Trump zasugerował ostatnio, że acetaminofen (w Polsce znany szerzej jako paracetamol, a w Stanach Zjednoczonych jako Tylenol) stosowany przez kobiety w ciąży ma przyczyniać się wzrostu ilości diagnoz autyzmu. Zaproponował, by zamiast ulżyć sobie w bólu, matki „przeczekały” trudny czas gorączki. Wywołało to ostry sprzeciw środowiska naukowego, według którego nie ma twardych dowodów naukowych na temat powiązań paracetamolu z rozwojem neurologicznym dzieci. Są za to odwrotne. Największe badanie nad środkami przeciwbólowymi Badanie opublikowane w 2024 roku w prestiżowym czasopiśmie „Journal of the American Medical Association” objęło niemal 2,5 miliona urodzeń w latach 1995–2019 w Szwecji. Nie wykazało dowodów na to, że stosowanie paracetamolu w ciąży zwiększa ryzyko wystąpienia autyzmu u dziecka. To największe analizy naukowe przeprowadzone w tym temacie. 7,5% matek przyznało się do stosowania paracetamolu w ciąży. Naukowcy przeanalizowali dodatkowo wszystkie zmienne, które mogły wpłynąć na wyniki analizy statystycznej – uwzględnili między innymi czynniki zdrowotne, takie jak gorączkę czy ból, które mogły wpływać na to, czy zażywane były środki przeciwbólowe. Przyjrzeli się następnie wynikom rozwoju neurologicznego urodzonych dzieci: sprawdzano, czy częściej diagnozowano u nich ADHD, autyzm czy niepełnosprawność intelektualną. Stosowanie paracetamolu a rozwój rodzeństwa Długi czas trwania badania pozwolił porównywać ze sobą nawet rodzeństwa: dzieci urodzone przez tę samą matkę, u której paracetamol był stosowany w jednej ciąży, a w drugiej nie. To bardzo ważne, ponieważ rodzeństwo dzieli ze sobą bardzo wiele – od wspólnych genów, po środowisko, w którym się wychowuje. Dzięki temu łatwiej było oszacować, czy na zwiększone ryzyko rozwoju neurologicznego miał wpływ sam lek, czy cechy rodzinne lub stan zdrowia. Czy paracetamol powoduje autyzm? Pierwsze wyniki badań przykuły uwagę naukowców. Okazało się, że u dzieci, których matki przyznały się do stosowania paracetamolu, faktycznie nieznacznie częściej diagnozowano autyzm. Wątpliwości jednak szybko się rozwiały – wszystko dzięki temu, że w kompleksowym badaniu udało się przeanalizować także rodzeństwa. Kiedy przeprowadzono między nimi porównania, zależność między paracetamolem a autyzmem całkowicie zniknęła. Co to znaczy? Gdy porównano pary, w których jedno z rodzeństwa było narażone w trakcie ciąży na działanie paracetamolu, a drugie nie, różnice w diagnozach autyzmu nie występowały. To znaczy, że na rozwój neuronalny nie miał wpływu acetaminofen, tylko cechy genetyczne i społeczne. Stosowanie paracetamolu w ciąży – czy jest bezpieczne? To nie jedyne badanie naukowe, które stwierdza, że stosowanie paracetamolu w ciąży jest bezpieczne. Naukowcy z Japonii niedawno opublikowali inne, w którym także porównywali ze sobą rodzeństwa. Wyniki ich badań były zbliżone do wyników przedstawionych wyżej. Jedyną różnicą było to, że prawie 40% matek w Japonii przyznało się do stosowania paracetamolu. Nieuważne studiowanie wyników może być mylące i prowadzić do błędnych wniosków, na które powoływał się m. in. Donald Trump. Matki przyjmujące paracetamol to zwykle te, które ciężko znoszą ciążę: występuje u nich przewlekły ból, gorączki czy przechodzą poważne infekcje. Te schorzenia są genetycznie powiązane z występowaniem ADHD czy autyzmu. Powiązanie rozwoju neuronalnego z paracetamolem więc istnieje, tylko nie jest tak bezpośrednie, jak chcą przekonać niektórzy. W ciąży warto więc nie dokładać sobie zmartwień: niezależnie od tego, co twierdzi przywódca Stanów Zjednoczonych. Należy pamiętać jednak o zaleceniach lekarzy: mimo, że paracetamol jest najbezpieczniejszym lekiem przeciwbólowym i przeciwgorączkowym w czasie ciąży, to zawsze powinien być stosowany w najniższej skutecznej dawce i w wyłącznie razie potrzeby. Źródło: JAMA, Japan Science and Technology Agency Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Najstarsza matka w Polsce urodziła bliźniaki w wieku 60 lat. Nie jest jednak światową rekordzistką
Najstarsza matka w Polsce urodziła dzieci w wieku, w którym większość kobiet cieszy się z roli babci. Jej przypadek stał się tematem licznych dyskusji – od medycznych po światopoglądowe.
W tym artykule: Ile lat miała najstarsza matka w Polsce, gdy urodziła? Kim była najstarsza matka w Polsce? Najstarsza matka świata Matki rekordzistki Zmiany cywilizacyjne, a przede wszystkim ogromne postępy w leczeniu niepłodności, sprawiają, że coraz więcej kobiet decyduje się na ciążę dopiero po 40., a nawet 50. roku życia. Czy istnieją jakiekolwiek wiekowe granice macierzyństwa? Współczesna medycyna przełamuje kolejne bariery i pozwala cieszyć się potomstwem nawet emerytkom, co udowodniła zarówno najstarsza matka w Polsce, jak i światowa rekordzistka. Ile lat miała najstarsza matka w Polsce, gdy urodziła? Dojrzałe macierzyństwo wciąż budzi wiele emocji, zwłaszcza gdy jest to pierwsza pociecha zaawansowanych wiekiem rodziców. Podobnie było w przypadku Barbary Sienkiewicz, która dekadę temu została okrzyknięta „najstarszą matką w Polsce”. Aktorka w 2015 r., mając 60 lat, urodziła bliźnięta. Jak sama przyznała w jednym z wywiadów, decyzję o późnym rodzicielstwie podjęła w pełni świadomie, po wcześniejszej konsultacji z lekarzem. – Pierwszy moment, kiedy zapragnęłam być mamą, pojawił się podczas rozmowy z moim lekarzem, który powiedział: „Pani ma młody wiek biologiczny”. Zdziwiłam się. I to na tyle mocno zostało w mojej psychice, że wiedziałam i czułam, że mam jeszcze czas. Czułam w 100 proc., że dam radę. Gdybym tego nie czuła, to na pewno bym nie realizowała do końca swojej decyzji i chęci. I tak się stało. Wbrew wiedzy niektórych lekarzy ginekologów – przekonywała po latach w rozmowie z „Wieczornym Expressem”. Kim była najstarsza matka w Polsce? Gdy na świecie pojawiły się dzieci Barbary Sienkiewicz, rozgorzała ogólnopolska dyskusja na temat późnego macierzyństwa. Sama zainteresowana starała się nie komentować sprawy. Nigdy nie zdradziła, czy dzieci przyszły na świat dzięki metodzie in vitro. Nie ujawniła także, kim jest ich ojciec. – To jest moja tajemnica i moja decyzja – mówiła w „Wieczornym Expressie”. Zanim zasłynęła jako najstarsza matka w Polsce, Barbara Sienkiewicz zagrała kilka epizodycznych ról w popularnych serialach telewizyjnych. Aktorka zmarła nagle 7 czerwca 2024 r. w wieku 69 lat, osierocając bliźnięta – Annę i Piotra. Najstarsza matka świata Za najstarszą matkę świata uznawana jest María del Carmen Bousada de Lara. Hiszpanka w 2006 r. urodziła bliźniaki w wyniku zapłodnienia pozaustrojowego. W dniu porodu miała 67 lat. Natomiast najstarszą matką, która urodziła dziecko z naturalnej ciąży, od 1997 r. jest Dawn Brooke. Mieszkanka wyspy Guernsey została mamą w wieku 59 lat. Pod koniec 2023 r. media rozpisywały się o 70-letniej Ugandyjce, która po zastosowaniu metody in vitro urodziła bliźnięta w ośrodku leczenia niepłodności w stolicy kraju, Kampali. Co ciekawe, trzy lata wcześniej Safina Namukwaya powitała na świecie pierwsze dziecko, córeczkę. Kobieta od tego momentu dzierży nieoficjalny tytuł „najstarszej matki w Afryce”. Z kolei na początku września 2019 r. w wyniku cesarskiego cięcia na świat przyszły bliźniaczki – Rama Tulasi i Uma Tulasi – których mama w dniu porodu miała 74 lata. Erramatti Mangayamma doczekała się upragnionego potomstwa po sześciu dekadach starań. Córeczki urodziły się dzięki metodzie in vitro. Matki rekordzistki Najbardziej płodna matka świata doczekała się narodzin 69 dzieci. Rosjanka Fiodorowa Wasiljewa 27-krotnie cieszyła się stanem błogosławionym. Każda z ciąż była mnoga, co poskutkowało bardzo liczną rodziną. Jak podają internetowe źródła, światowa rekordzista 16 razy urodziła bliźniaki, siedem razy trojaczki i cztery razy czworaczki. Dla porównania Grażyna i Jan Karczewscy, tworzący najliczniejszą rodzine w Polsce, doczekali się 21 dzieci – 11 chłopców i 10 dziewczynek. Różnica między najstarszym a najmłodszym potomkiem wynosi 24 lata. Najmłodsza matka na świecie urodziła w wieku zaledwie 5 lat. Historia Liny Mediny do dziś wzbudza bardzo wiele kontrowersji i rodzi liczne pytania. Wszystkie dowody wskazują na to, że Peruwianka, która najprawdopodobniej cierpiała na syndrom przedwczesnego dojrzewania, padła ofiarą gwałtu. Syn nieletniej matki, Gerardo, do 10. roku życia żył w przekonaniu, iż Lina jest jego starszą siostrą. Ile trwała najdłuższa ciąża? W 1945 r. Beulah Hunter z Los Angeles pobiła rekord pod względem długości stanu błogosławionego. Amerykanka swoją córeczkę urodziła nie po 9, a po ponad 12 miesiącach. Gosiame Thamara Sithole w 2021 r. ustanowiła rekord liczby dzieci urodzonych z jednej ciąży. Mieszkanka Republiki Południowej Afryki powitała wówczas na świecie dziesięcioraczki – siedmiu chłopców i trzy dziewczynki. Pochodząca ze Stanów Zjednoczonych Elisabeth Anderson Sierra została rekordzistką Guinnessa w kategorii „Najwięcej mleka matki oddanego przez jedną osobę”. Kobieta zmagająca się z hiperlaktacją, czyli nadmierną w stosunku do potrzeb dziecka produkcją mleka, w ciągu trzech lat (luty 2015–czerwiec 2018) oddała na rzecz kalifornijskiego laktarium aż 1 599,68 litrów pokarmu. Stacey Herald to najniższa matka w historii. Mierząca niewiele ponad 70 centymetrów wzrostu Amerykanka, mimo choroby genetycznej, doczekała się trójki dzieci. Źródła: stat.gov.pl; biurorekordow.pl; archiwum redakcji Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Najnowsze badania archeologiczne i literackie odkrywają tajemnice ciąży w czasach wikingów
Ciężarne kobiety w czasach wikingów były rzadko przedstawiane w sztuce i tekstach. A gdy tak się działo – ukazywano je z ekwipunkiem wojennym. Najnowsze interdyscyplinarne badania ujawniają nieoczywiste fakty.
Spis treści: Ciąża w świecie wikingów Uzbrojona ciężarna i inne wnioski Pochówki ciężarnych i młodych matek – spora rzadkość Kobiety i różne aspekty kobiecości były przez wiele dekad pomijane przez badaczy przeszłości. Spójrzmy na ilustracje dotyczące pradziejów w książkach popularnonaukowych. Najczęściej widzimy na nich mężczyzn lub praludzi rodzaju męskiego na pierwszym planie i w aktywnej roli. Obecnie się to zmienia. Badacze i badaczki podejmują coraz częściej tematy związane z kobietami. W jednym z ostatnich badań udało się na przykład ustalić, że tysiące lat temu kobiety odgrywały ważną rolę w czasie polowań. Ciąża w świecie wikingów Teraz zespół badaczy postanowił przyjrzeć się ciąży w epoce wikingów (ok. 750–1050 n.e.). Skandynawów z tego okresu często kojarzy się z wojowniczym i nieokrzesanym ludem, ale to tylko jedna strona medalu. Ich potęga polegała nie tylko na nieustannej wojaczce, ale też na rozwijaniu sieci handlowych. Ciężarnym kobietom wśród wikingów przyjrzały się, w ramach interdyscyplinarnych badań, dr Marianne Hem Eriksen z Uniwersytetu w Leicester oraz dr Katherine Marie Olley, dyrektorka Centrum Badań nad Epoką Wikingów w Szkole Języka Angielskiego na Uniwersytecie w Nottingham. Wnioski opublikowały na łamach „Cambridge Archaeological Journal”. Ekspertki analizowały szeroki zakres źródeł. Były to zarówno teksty staronordyckie, jak i przedstawienia w sztuce, a nawet szczątki kobiet, które potencjalnie zmarły w czasie porodu. Sagi opisujące kobiety w ciąży miewają niezwykłą treść. W jednej z nich mowa jest o płodzie w łonie matki, który ma pomścić swojego ojca. Tym samym – jak wyjaśniają autorki – płód został wpisany jeszcze przed narodzinami w złożoną społeczną i polityczną dynamikę pokrewieństwa, waśni i przemocy. Uzbrojona ciężarna i inne wnioski Istnieją dowody sugerujące, że w epoce wikingów kobiety w ciąży mogły być przedstawiane lub kojarzone z bronią tudzież rynsztunkiem wojennym – ustaliły badaczki. Potwierdzają to następujące przykłady: Srebrna figurka z Aska w Szwecji. To jedyna znana figurka z epoki wikingów, która jest interpretowana jako przedstawiająca kobietę w ciąży ze względu na jej zaokrąglony brzuch. Na głowie ma hełm; Saga o Eryku Rudym. Tutaj opisano Freydís Eiríksdóttir, która została zaatakowana, będąc w ciąży. Udało się jej spłoszyć napastników, bijąc się mieczem w nagą pierś. Pochówki ciężarnych i młodych matek – spora rzadkość Badaczki stwierdziły, że wśród tysięcy pochówków w całym świecie wikingów istnieje tylko garstka możliwych należących do matki i niemowlęcia. To zaskakujące, bo tysiąc lat temu śmiertelność w czasie porodu i połogu była wysoka. Oznacza to, że małe dzieci były chowane oddzielnie. Znane są przypadki takich grobów w domach mieszkalnych. Nie jest ich jednak dużo, więc zagadką pozostaje, co działo się ze zmarłymi noworodkami. Źródło: Cambridge Archaeological Journal Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Wyspa Maui zmienia postrzeganie o Hawajach. Dzięki tej podróży zrozumiałam ważną rzecz
Wyjazd na hawajską wyspę Maui zmienił nasze wyobrażenie o Hawajach, ale też o tym, jak może wyglądać macierzyństwo na końcu świata.
W tym artykule: Ananasy na Hawajach Park narodowy Haleakalā Najpiękniejsza trasa świata Miasteczko Haiku Jak płynie czas na Maui Doświadczać jak najwięcej, zdobyć wulkany, nauczyć się surfować, może nawet podstaw tańca hula. Tłumaczyłam sobie, że skoro już lecimy z dwójką małych dzieci na koniec świata, to trzeba wykorzystać ten czas przyzwoicie, nie zmarnować, wycisnąć z niego cały egzotyczny sok. Działało to świetnie, dopóki po dwóch tygodniach na Hawajach nie trafiliśmy na wyspę Maui. Wtedy plan samoistnie przestał obowiązywać. Kolejne sześć tygodni można określić wieloma przymiotnikami, ale na pewno nie „napięte”. Wyluzowane, powolne, nieśpieszne, spontaniczne… Podróż ta nie tylko zmieniła moje wyobrażenie o Hawajach, ale też o tym, jak najlepiej podróżować z dziećmi. Ananasy na Hawajach Czy ananasy rosną na drzewach? – zapytała mnie moja pięcioletnia wtedy córka, gdy zatrzymaliśmy się przy drodze kupić kolejny owoc kilka dni po wylądowaniu na wyspie. Soczyste, słodkie i pełne smaku stanowiły ważną część naszego menu. Omlet z ananasem na śniadanie, świeży ananas na przekąskę, smoothie z ananasa i mleka kokosowego na podwieczorek, ananas na grillu na kolację. – No właśnie. Jak rosną ananasy? – powtórzyłam i zamyśliłam się. – Nie mam pojęcia. Poszukajmy odpowiedzi – odpowiedziałam. I zamiast trzymać się planu zwiedzania, postanowiliśmy sprawdzić, jak rosną ananasy i dlaczego tu smakują tak wyśmienicie. Nie musiałam szukać daleko. Maui to prawdziwe ananasowe zagłębie. Ananasy rosną na zboczach gór, które wypiętrzają się na środku wyspy. I wiele plantacji otwiera swoje bramy dla turystów. Maui Pineapple Tour in Hali’imaile jest jednym z miejsc, gdzie można zobaczyć, jadąc klimatyzowanym busikiem, nie tylko, jak ananasy rosną – a, uwaga!, rosną przy ziemi, w środku małych krzaków, wybijają się z nich jak żółte jajka niespodzianki – ale też jak się je zbiera (na Maui prawie wyłącznie ręcznie!). I jakie wybierać w sklepie (twarde i żółte, chyba że na grilla – to wtedy zielone), by były najlepsze. Park narodowy Haleakalā Te najsłodsze rosną podobno na zboczu wulkanu Haleakalā. Wulkaniczna ziemia, dużo słońca i chłodne wieczory to połączenie idealne dla tych owoców. – Mamo, a można na ten wulkan pojechać? – pytają dzieci. – Sprawdźmy – odpowiedziałam. Hawaje: Co zrobić by podróż tam nas nie zrujnowała? Nawet jeśli nie jesteś spadkobiercą, możesz przeżyć wakacje w stylu George'a Clooneya. Haleakalā to park narodowy, do którego można wjechać. A nawet dojechać na sam jego szczyt, na 3055 m n.p.m. Aby zaspokoić ciekawość, ruszamy więc naszym kamperem stromo pod górę. I już podczas pierwszego przystanku przekonuję się, że dobrze, iż mamy ze sobą dość ciepłe śpiwory i kurtki puchowe dla dzieci. Bo szczyt wulkanu Haleakalā znany jest z wyjątkowo, jak na Hawaje, niskich temperatur. I nie mówię tego z przymrużeniem oka. W 1961 r. zarejestrowano tu minus 10°C. Nie zmyliła nas, tak jak wielu podróżników, na szczęście nazwa Haleakalā, którą tłumaczy się jako „dom słońca”. Po przejechaniu budki parku narodowego zaczynamy się piąć w górę. W ciągu kilkunastu minut z piaszczystych plaż i zielonego lasu deszczowego przenosimy się na inną planetę. Czarną, brązową, pomarańczową, pełną skał i kamieni, bez drzew czy zwierząt, za to pokrytą niewystępującymi nigdzie indziej roślinami takimi jak srebrne Argyroxiphium sandwicense (miecze hawajskie), które kwitną raz w życiu. Gdy dojeżdżamy na szczyt wulkanu, orientujemy się, że jesteśmy ponad chmurami. Ocean i cała wyspa zniknęły pod nami. Za to nad głowami mamy niebieskie niebo i słońce. Wulkan Haleakalā jest tak duży, że tworzy własną pogodę i bardzo często spowity jest gęstymi chmurami. To sprawia, że tak popularne jest tu oglądanie zachodu słońca, podczas którego słońce kładzie się na chmurach i tworzy prawdziwy spektakl kolorów, gdy promienie rozpraszają się przez kolejne warstwy chmur. Jest zimno, więc zaraz po zachodzie zjeżdżamy. Niby największą atrakcję mamy zaliczoną. Ale czujemy niedosyt wulkanu. Mistycznej atmosfery na górze. Gry świateł. Zmiany perspektywy. Postanawiamy więc wracać tam przez kolejne kilka dni. Jeździmy tam nie tylko na zachód słońca, ale też i na wschód, na piknik na grani wulkanu i na spacery po jego mniej znanych zakątkach. Najpiękniejsza trasa świata Z takim samym założeniem ruszamy drogą do Hany. Bez pośpiechu i potrzeby zaliczenia. Za to z ogromną ciekawością i otwartością na to, co zastaniemy po drodze. Okrzyknięta została najpiękniejszą trasą samochodową świata, między innymi przez portal TripAdvisor. W liczbach można opisać tę drogę tak: ponad 100 km pomiędzy Kahului a Haną, 600 zakrętów, setki wodospadów i obłędnych plaż. Przejechać można ją w 3 godz. bez zatrzymywania, ale najczęściej turystom pokonanie tej trasy z przystankami w najciekawszych miejscach zajmuje ok. 8 godz. Jednak na Maui coraz bardziej przekonujemy się, że nie o liczby w podróżowaniu chodzi. Dlatego nam droga do Hany zajmuje ponad tydzień. Bo wiele godzin spędzamy na oglądaniu surferów na przydrożnych plażach. Ogromne fale, które załamują się nad sportowcami – na szczęście zawsze wypływają z nich cało – trzymają nas w napięciu. – Ja też tak chcę – oznajmia mi mój syn i przy każdej okazji wskakuje do wody, by podszkolić się w pływaniu. Codziennie budujemy bardzo niedoskonałe zamki z piasku, które fale zabierają do oceanu. Oglądamy muszle i kamienie, czasem układając z nich ciekawe wzory lub napisy. Cały dzień, a nie godzinę, jak czytam w przewodniku, zajmuje nam dojście do wodospadów Twin Lake i korzystanie z ich cudownie odświeżającej wody. „Jeszcze raz!”, słyszę kilkadziesiąt razy, gdy dzieci skaczą do oczka wodnego pod wodospadem. Miasteczko Haiku Nie spieszymy się też, gdy na noc zostajemy na kempingu w farmie kwiatów. I zamiast pędzić dalej, godzinami wąchamy hibiskusy i orchidee. A przy okazji dowiadujemy się, skąd na wyspie jest tyle dzikich kur i kogutów (przez huragany w 1982 r i 1992 r., które zniszczyły farmy i uwolniły wiele ptaków, które do dziś wolno chodzą po Maui). Powoli spacerujemy wśród bambusowego lasu na szlaku Pipiwali, dokładnie analizując wygląd roślin i zastanawiając się, co można by z nich zbudować. A w Parku Stanowym Wai’anapanapa zatrzymujemy się na kilka nocy, żeby podziwiać czarne plaże i widoki nie z tej ziemi, jaskinie i wodę wystrzeliwującą w powietrze przez dziury w skałach. Żeby po prostu wspólnie być. Kiedy po trzech tygodniach kończymy drogę do Hany i mamy ruszać na kolejną hawajską wyspę, dojeżdżamy do miasteczka Haiku. Robimy w nim przystanek, bo jest trochę zimniej niż nad oceanem, mimo że to tylko 10 minut drogi. W Haiku nie ma turystów ani nic szczególnie ciekawego, co mogłoby się znaleźć na liście do zwiedzenia. Jeden sklep. Kawiarnia. Studio jogi. Życie toczy się tu spokojnie. Ale właśnie to najbardziej się nam podoba. Bez żalu rezygnujemy z biletów na Kaui i zostajemy w Haiku już do końca naszej hawajskiej podróży. I chyba właśnie po tej decyzji orientujemy się, że zaczęliśmy żyć w rytmie, który mieszkańcy tej wyspy nazywają Maui time, czyli „czas Maui”. On płynie dużo wolniej i łagodniej, niż do tego jesteśmy przyzwyczajeni. Jak płynie czas na Maui W czasie Maui jest miejsce na odpoczynek, na zatrzymanie i na docenienie tego, co wokoło. I bardzo nam to odpowiadało. Dlatego zamiast odwiedzać kolejne miejsca, codziennie kosztujemy słynnych hawajskich shaved ice – czyli lodów zrobionych z kruszonego lodu i polanych smakowymi syropami z dużą zawartością cukru. Lub poke – miski ryżu z surową rybą w Toby’s Poke & Shave Ice. Przed południem jeździmy na kawę w Aloha Aina Center lub w okolice zatoki Ho‘okipa, przyglądać się zielonym żółwiom wodnym. Jest coś niezwykle kojącego w patrzeniu, jak te ogromne gady spokojnie poddają się falom, by te wyrzucały je na plaże. Potem nieśpiesznie pokonują kilka metrów, by położyć się na rozgrzanym piasku. Tam wylegują się godzinami, zanim znowu ruszą na morskie podboje. Wieczorami jemy kolacje na plaży i podziwiamy zachody słońca. A czasem ruszamy do stolicy Maui Lahainy na zachodzie wyspy, na targ po świeże owoce i ryby. A przy okazji bawimy się w cieniu największego figowca bengalskiego na Hawajach, którego gałęzie zajmują cały główny plac miasta. Na Maui nic nie musimy, ale nagle wszystko chcemy. Dni i tygodnie mijają i coraz mniejsze ma znaczenie, czego nie widzimy, a ważne staje się to, czego doświadczamy. Początkowy plan został zakopany tak głęboko, że przestajemy do niego wracać. Odpuszczamy. I paradoksalnie właśnie wtedy zyskujemy najwięcej. Umiejętność rodzinnego podróżowania. Oddechu. Cieszenia się wspólnym czasem. A także smakiem ananasów – teraz już wiemy, jak i gdzie rosną. Źródło: archiwum NG.
Ciąża w kosmosie? To może się udać. Na ISS po raz pierwszy wyhodowano mysie embriony
Ani mikrograwitacja, ani promieniowanie kosmiczne nie zakłócają wczesnego etapu rozwoju mysich embrionów. Na to wskazują wyniki eksperymentu przeprowadzonego przez japońskich naukowców na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS).
W tym artykule: Dziewięć dni zarodków w kosmosie Kosmos bezpieczny dla embrionów? Wcześniejsze obiecujące badania Trudny poród na orbicie Czy ssaki mogą rozmnażać się w kosmosie? Stawianie takich pytań to nie tylko czysto teoretyczne spekulacje. – W czasie lotu na Marsa możliwa jest ciąża, ponieważ podróż będzie trwała dłużej niż sześć miesięcy – zauważa Teruhiko Wakayama z japońskiego Uniwersytetu Yamanashi na łamach „New Scientist”. Zespół Wakayamy uczynił właśnie kolejny krok, by ustalić, czy warunki panujące w przestrzeni kosmicznej nie zakłócą rozwoju embrionalnego ziemskiego ssaka. Do badań zostały wybrane zarodki myszy. Znajdowały się na samym początku rozwoju. Gdy składały się zaledwie z dwóch komórek, naukowcy je zamrozili. A następnie wysłali w kosmos. Co się działo dalej? O tym opowiada artykułu japońskich badaczy opublikowany właśnie w czasopiśmie „iScience”. Dziewięć dni zarodków w kosmosie Zamrożone embriony poleciały na Międzynarodową Stację Kosmiczną w sierpniu 2021 roku na pokładzie rakiety SpaceX. Znajdowały się wewnątrz specjalnego urządzenia zaprojektowanego tak, by na stacji można było je łatwo rozmrozić. To właśnie zrobili astronauci. Po rozmrożeniu embriony rozwijały się przez cztery dni. Dlaczego tak krótko? Ponieważ dłużej nie przetrwałyby poza macicą matki. Pierwsze żywe roboty potrafią się rozmnażać Z najnowszych badań wynika, że żywe roboty potrafią rozmnażać się w sposób zupełnie inny niż jakakolwiek roślina lub zwierzę znane nauce. Po tym okresie embriony zostały zakonserwowane chemicznie i wysłane z powrotem na Ziemię. Tam naukowcy sprawdzili, jak wpłynął na nie pobyt w warunkach obniżonej grawitacji i promieniowania kosmicznego. Kosmos bezpieczny dla embrionów? Wyniki okazały się zachęcające. Po pierwsze, nie wykryto uszkodzeń DNA wywołanych krótką ekspozycją na promieniowanie kosmiczne. Po drugie, embriony w czasie pobytu na ISS rozwijały się normalnie. W czasie czterech dni komórki, z których się składały, zróżnicowały się na dwie grupy. Gdyby embriony znajdowały się w macicy, z pierwszej rozwinąłby się płód, z drugiej zaś łożysko. To ustalenie było szczególnie istotne. Jak komentuje Wakayama – wcześniej podejrzewano, że mikrograwitacja może zaburzyć prawidłowy wczesny rozwój zarodka. Oczywiście ciągle nie jest pewne, jak dalej rozwijałaby się w kosmosie ciąża. Ale tutaj istnieją pewne przesłanki pozwalające na optymizm. W 2000 r. w czasopiśmie „Journal of Applied Physiology” opisano badania, podczas których w kosmos wysłano ciężarne samice szczurów. Ich podróż trwała 9–11 dni, a po powrocie na Ziemię urodziły zdrowe młode. Wcześniejsze obiecujące badania Zespół Teruhiko Wakayamy zajmuje się kosmiczną biologią reprodukcyjną od ponad dekady. W 2013 roku naukowcy wysłali zamrożoną spermę myszy na ISS na prawie 10 miesięcy. Po powrocie okazało się, że DNA komórek rozrodczych wykazało pewne ślady uszkodzeń. Jednak nie wpłynęło to na płodność. Po rozmnożeniu, sztucznym zapłodnieniu i wszczepieniu embrionów myszom, z „kosmicznego nasienia” narodziły się zdrowe młode. Wyniki tych badań opublikowano w 2017 r. w czasopiśmie „PNAS”. Dwa lata później ogłoszono rezultaty kolejnego przełomowego eksperymentu. Inny zespół japońskich naukowców donosił na łamach „Scientific Reports” o wysłaniu w kosmos samców myszy. Spędziły one na orbicie 35 dni. Po powrocie ich nasienie wykorzystano do przeprowadzenia zapłodnienia metodą in vitro. Okazało się, że pobyt w kosmosie nie wpłynął na skuteczność zabiegu. Trudny poród na orbicie Czy to wszystko oznacza, że np. w czasie podróży na Marsa można będzie bezpiecznie rozmnażać zabrane ze sobą zwierzęta? Tej pewności jeszcze nie ma. − Badania przeprowadzone na rosyjskiej stacji wykazały, że mikrograwitacja negatywnie wpływa na komórki jajowe i embriony wielu innych gatunków. Od salamander, przez jeżowce, po przepiórki – mówił mi cztery lata temu Adam Watkins, profesor biologii reprodukcyjnej z Uniwersytetu Nottingham. Co więcej, gdy wysłano na orbitę ciężarne samice szczurów, okazało się, że poród w warunkach mikrograwitacji jest trudniejszy. Zwierzęta miały dwa razy więcej skurczów w porównaniu z tymi, które wydawały potomstwo na Ziemi. Pytany przez „New Scientista”, Teruhiko Wakayama ostrożnie odpowiada, że reprodukcja ssaków w kosmosie „być może jest możliwa”. Jego zespół planuje teraz sprawdzić, czy embriony wysłane w kosmos, a potem sprowadzone na Ziemię można wszczepić samicom. I czy urodzi się z nich zdrowe potomstwo. Źródła: iScience, phys.org, New Scientist, science.org, Journal of Applied Physiology. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Nowi rekordziści? Wale grenlandzkie mogą być w ciąży nawet 23 miesiące, sugerują badania
Jeśli wyniki te się potwierdzą, będzie to oznaczać, że gromada ssaków ma nowego rekordzistę. Naukowcy zebrali dowody wskazujące, że samice wali grenlandzkich mogą być w ciąży aż 23 miesiące. Czyli dłużej niż słonie.
W tym artykule: Ile trwa ciąża u wali grenlandzkich? Co można wyczytać z fiszbin wielorybów? Najdłuższa ciąża wśród ssaków Wale grenlandzkie żyją na północy, na wodach Arktyki. To środowisko jest bardzo wymagające, więc wieloryby przystosowały się do niego na wiele sposobów. Ich ciało pokrywa kilkudziesięciocentymetrowa warstwa tłuszczu, która chroni je przed zimnem. Charakterystyczny wykrzywiony pysk z wielkimi ustami jest pełen długich fiszbin, pozwalających odfiltrowywać z wody pokarm. Zwierzęta potrafią też doskonale nurkować i pływać pod lodem. Ssaki te żyją bardzo długo – być może nawet ponad 150 lat. Samice rodzą młode raz na kilka lat. Ciąża trwa ponad rok. Dotychczas przyjmowano, że samica wala grenlandzkiego czeka na przyjście potomka aż 13–14 miesięcy. Ile trwa ciąża u wali grenlandzkich? Być może jednak nie jest to do końca prawda. Wskazują na to opublikowane właśnie wyniki badań naukowców z kilku ośrodków – Uniwersytetu Suffolk, Arctic Aquatic Research Division, Fisheries and Oceans Canada i Greenland Institute of Natural Resources. W czasopiśmie „Royal Society Open Science” uczeni donoszą, że być może ciąża u wali grenlandzkich trwa nawet 23 miesiące. Najdłużej żyjące zwierzęta. Poznaj rekordy długowieczności Najdłużej żyjące zwierzęta udowadniają, że czas, jaki jest dany człowiekowi, to ledwie jedna krótka chwila. W przyrodzie występuje całkiem sporo gatunków, które mogą żyć dłużej ni... Jak badacze doszli to tego wniosku? Analizując hormony pobrane z fiszbin wielorybów. Materiału dostarczyły martwe ssaki, które między 1998 a 2011 rokiem upolowali rdzenni myśliwi zamieszkujący Grenlandię i północ Kanady. Co można wyczytać z fiszbin wielorybów? Fiszbiny wielorybów zawierają wiele informacji o tym, jak wyglądało życie danego zwierzęcia. Analizując je, można na przykład ustalić, jak zmieniał się poziom hormonów u samicy wala. Naukowcy skupili się na poziomie progesteronu, estradiolu i kortykosteronu. Każdy z nich jest produkowany na różnych etapach ciąży. Badania poziomu hormonów pozwoliły wysnuć wniosek, że samice wali grenlandzkich mogą być w ciąży nawet 23 miesiące. To sugeruje, że zwierzęta te potrafią na pewien okres powstrzymać rozwój płodu. Taki mechanizm pozwala samicy wybrać moment, kiedy młode przyjdzie na świat. Tak, by narodziło się w możliwie najlepszych warunkach. Naukowcy przyznają jednak, że zebrane przez nich dane można wytłumaczyć również w innym sposób niż prawie dwuletnią ciążą. Np. zaobserwowane wzrosty poziomu progesteronu nie byłyby znakiem rozwijającej się ciąży, ale przedłużonej rui. Badacze przyznają, że nim się ogłosi nowego rekordzistę, konieczne jest zebranie i przeanalizowanie większej ilości dowodów. Najdłuższa ciąża wśród ssaków Jednak gdyby okazało się, że ich teoria wytrzyma próbę czasu, wówczas wale grenlandzkie zdetronizowałyby słonie. Obecnie to właśnie słonie afrykańskie uważa się za te ssaki, które są w ciąży najdłużej. Potrzeba średnio 22 miesięcy od zapłodnienia, by samica słonia afrykańskiego wydała na świat potomka. Na drugim miejscu znajdują się słonie indyjskie. U nich ciąża trwa między 18 a 22 miesięcy. Według najnowszych badań walenie jedzą nawet 3 razy więcej niż przypuszczano Okazuje się, że największe zwierzęta świata jedzą znacznie więcej niż do tej pory zakładali naukowcy. Problem polega na tym, że nikt wcześniej nie zbadał żyjącego walenia, a tylko ich... Dlaczego słonie potrzebują aż tak długiej ciąży? Powody są dwa – duże rozmiary tych zwierząt i ich duża inteligencja. Ta druga to efekt zaawansowanego mózgu – pofałdowanego, jak mózg ludzki, i składającego się aż z 250 mld neuronów (czyli trzy razy większego niż nasz). Doskonała pamięć słoni, ich zdolność rozwiązywania problemów i złożone życie społeczne wymagają rozwiniętego mózgu. Co z kolei wymaga długiej ciąży. Nawet słoniom jednak daleko do płaszczaków – prymitywnych rekinów uznawanych za żywą skamieniałość. Zwierzęta te są jajożyworodne, co oznacza, że ich jaja rozwijają się wewnątrz organizmu samicy. Nie dzieje się to szybko. Szacuje się, że ciąża u płaszczaków może trwać nawet 42 miesiące. Źródła: Phys.org, BBC Earth, Royal Society Open Science, Science Focus. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
To niezwykle rzadki przypadek medyczny. Roczne dziecko miało w mózgu nierozwinięty płód swojego bliźniaka
W mózgu rocznej dziewczynki lekarze znaleźli nierozwinięty płód jej bliźniaczki. Neurochirurgom udało się go usunąć. Miał zaczątki kończyn, kręgosłup i kości.
Opis niezwykle rzadkiego medycznego przypadku znalazł się w numerze czasopisma naukowego „Neurology”. To historia rocznej dziewczynki, której personaliów nie ujawniono. Wiadomo tylko, że pochodzi z Chin. Dziecko trafiło pod opiekę lekarzy, ponieważ jego funkcje motoryczne nie rozwijały się tak szybko, jak powinny. Nie było w stanie samo siedzieć. Rodzice spostrzegli również, że obwód głowy dziewczynki jest powiększony – wynosił 56,3 cm. Dziecko nie wykazywało jednak żadnych symptomów nadciśnienia śródczaszkowego (jak zawroty głowy czy wymioty). Skany mózgu wskazały na przyczynę problemu. W mózgu dziecka znajdował się nierozwinięty płód jej bliźniaczki. Miał ok. 10 cm. Bardzo rzadka anomalia Masa w głowie dziecka była przykładem tzw. fetus in fetu – rzadkiej anomalii, pojawiającej się w rozwoju płodowym. Dochodzi do niej, gdy rozwija się ciąża mnoga. Może się wówczas zdarzyć, że na bardzo wczesnym etapie rozwoju jeden zarodek zostaje wchłonięty przez drugi. Urodziło się pierwsze na świecie dziecko z współdzielonej ciąży Donna i Jasmine Francis-Smith właśnie powitały na świecie swojego synka Otisa i nie byłoby w tym nic niezwykłego, gdyby nie fakt, iż jest to pierwszy przypadek współdzielonej ciąży na ś... Fetus in fetu występuje średnio raz na pół miliona urodzeń. Najczęściej „pasożytniczy bliźniak” zostaje wykryty w obrębie jamy brzusznej dziecka. Znalezienie go w mózgu zdarza się ekstremalnie rzadko. Według artykułu opublikowanego w 2021 roku w czasopiśmie „World Neurosurgery”, nauka zna mniej niż dwadzieścia takich przypadków – na 200 wszystkich fetus in fetu opisanych w literaturze. Genetyczny bliźniak w mózgu Jak powiedział dr Li Chunde z Beijing Tiantan Hospital, jeden z współautorów pracy z „Neurology”, masa usunięta z głowy dziecka to zdeformowany bliźniak jednojajowy z ciąży dwuowodniowej. Badania DNA wykazały, że płód miał identyczny materiał genetyczny jak mała pacjentka. To oznacza, że powstał na skutek nieprawidłowo rozwijającej się ciąży bliźniaczej. W ciąży mnogiej jednojajowej zapłodniona zostaje tylko jedna komórka jajowa. Już po zapłodnieniu, na bardzo wczesnym etapie, rozwijająca się grupa komórek dzieli się na dwie. Naukowcy przypuszczają, że w tym przypadku do wchłonięcia jednego zarodka przez drugi doszło na samym początku ciąży. Wtedy, gdy zapłodniona komórka jajowa znajdowała się w stadium zwanym blastocystą. Jak napisali autorzy artykułu „wewnątrzczaszkowy fetus in fetu prawdopodobnie rozwinął się z nierozłączonych blastocyst (...). Połączone części rozwinęły się w przodomózgowie gospodarza i otoczyły drugi embrion”. W ten sposób nierozwinięty płód znalazł się w mózgu dziecka. Zaczątki rąk i nóg Płód miał zaczątki kończyn górnych i dolnych. Między innymi wykryto nierozwinięte kości piszczelowe i udowe. Lekarze rozpoznali również rozszczep kręgosłupa. To wada rozwojowa polegające na nieprawidłowym rozwoju kręgosłupa. Powoduje ją niedomknięcie kanału kręgowego. Wada ta powstaje już w ok. 3 tygodniu ciąży. Artykuł, w którym opisano przypadek, nie wyjaśnia, jaki był stan dziewczynki po operacji. Nie jest jednak wykluczone, że wyzdrowieje i będzie się poprawnie rozwijać. Najbardziej kontrowersyjne eksperymenty medyczne w historii Począwszy od nazistowskich eksperymentów medycznych po próby genetycznej modyfikacji dzieci, nieetyczne badania naukowe budzą kontrowersje. Czy współcześni uczeni powinni się do nich odwoł... Tak wynika z opisu jednego z kilkunastu znanych przypadków wewnątrzczaszkowego fetus in fetu. Wykryto go w 1982 roku. Wówczas w ręce lekarzy trafiło sześciotygodniowe dziecko. Miało nietypowo powiększoną głowę. Po otwarciu jego czaszki okazało się, że miało w niej nierozwinięty płód bliźniaka. Mierzył aż czternaście centymetrów. Miał kończyny, korpus, głowę i inne rozpoznawalne cechy anatomiczne. Jak podaje „The Miami Herald”, który przypomniał tamtą historię, po operacji usunięcia masy dziecko wróciło do zdrowia. Źródła: Medpage Today, Neurology, World Neurosurgery. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Już w łonie matki płody reagują na smaki. I nie wszystkie im się podobają
Naukowcy skorzystali ze skanów 4D, by zobaczyć, jak płody reagują na smaki tego, co ich matki jedzą. Odkryli, że jeszcze przed narodzinami każdy z nas ma swoje preferencje, jeśli chodzi o smak.
W tym artykule: Jak sprawdzono, w jaki sposób płody reagują na smaki? Co jest smaczniejsze dla płodu: marchewka czy jarmuż? Jak zachęcić dzieci do jedzenia warzyw? Lubisz marchewkę, a nie cierpisz jarmużu? A może wprost przeciwnie? Od czego zależy, co nam smakuje, a co nie? W czasopiśmie naukowym „Psychological Science” ukazał się zaskakujący artykuł szukający odpowiedzi na ostatnie z powyższych pytań. Jego autorzy – badacze z Uniwersytetu Durham, Université de Bourgogne w Dijon i Uniwersytetu Aston w Birmingham – sugerują, że nasze preferencje żywieniowe kształtują się jeszcze przed narodzinami. Oraz że wpływ na nie miały nasze matki i ich dieta w czasie ciąży. Dlaczego? Bo już płody reagują na smaki. Jak sprawdzono, w jaki sposób płody reagują na smaki? Czy dzieciom jeszcze przed porodem smakuje – lub nie – to, co jedzą ich matki? – Kilka przeprowadzonych wcześniej badań sugerowało, że płody już w macicy mogą odczuwać smak – zauważa Beyza Ustun, jedna z autorek nowej pracy. – Jednak wszystkie one prowadzone były na noworodkach. My po raz pierwszy przebadaliśmy reakcje dzieci na pokarm jeszcze przed narodzeniem – dodaje. Jak to zrobiono? W badaniach wzięło udział 100 ciężarnych kobiet z Wielkiej Brytanii. Testy odbywały się między 32. a 36. tygodniem ciąży. Kobiety dostawały kapsułki ze smakami marchewki oraz jarmużu. Dwadzieścia minut po ich połknięciu naukowcy zapraszali je pod ultrasonograf i robili skany 4D, pokazujące ruch płodów. Kluczowa była jakość otrzymanego w ten sposób obrazu. Widać na nim ze szczegółami buzię dziecka. Naukowcy mogą więc obserwować, jakie płody robiły miny. Wcześniej USG 4D posłużyło m.in. do badań, jak dzieci reagują na to, że ich matki w czasie ciąży palą. A także do sprawdzania reakcji na stres, niepokój czy depresję matki. Smak - jak się go nauczyć? Ocena smaku zawsze jest subiektywna, a wrażenia ulotne, niełatwe do opisania i jeszcze trudniejsze do odtworzenia w pamięci Tym razem na podstawie skanów 4D próbowano wywnioskować, co z zestawu – marchewka i jarmuż – płodom smakowało bardziej, a co mniej. Nie okazało się to trudne. Co jest smaczniejsze dla płodu: marchewka czy jarmuż? – To było naprawdę zdumiewające obserwować, jak dzieci reagowały na smak marchewki i jarmużu przed narodzeniem i dzielić te chwile z ich rodzicami – zauważa Beyza Ustun. Jak to zwykle bywa, w pracy naukowej te wrażenia zostały ubrane w oszczędny język. Naukowcy odnotowali, że po marchewce dzieci częściej unosiły kąciki ust i robiły minę śmieszka (w org. „laugher-face”). Natomiast, gdy ich mama spróbowała smaku jarmużu, rozciągały usta, opuszczały dolną wargę i częściej wyglądały tak, jakby miały się rozpłakać („cry face”). Jak zachęcić dzieci do jedzenia warzyw? Naukowcy uważają, że ich badania rzucają światło na to, jak rozwijają się ludzie receptory smaku i zapachu. W sumie to one decydują o tym, w jaki sposób odbieramy daną potrawę. – Można zaryzykować stwierdzenie, że powtarzająca się ekspozycja w okresie prenatalnym na dany smak sprawi, że również po narodzinach smak ten będzie preferowany – zauważa prof. Jackie Blissett z Uniwersytet Aston, jedna z naukowczyń zaangażowana w badania. Potem zaś wyciąga z powyższego ciekawy wniosek. – Innymi słowy, zapoznawanie płodów z mniej popularnymi smakami – takimi jak smak jarmużu – może sprawić, że przyzwyczają się do nich jeszcze w łonie matki – zauważa badaczka. Czy to nie wskazuje, że zdrowe nawyki żywieniowe u dzieci mamy mogą wyrabiać, jeszcze będąc z nimi w ciąży? Jedzenie rękami wpływa na smak pożywienia. I na to, ile zjadamy Naukowcy twierdzą, że możliwość fizycznego dotknięcia żywności wzmacnia jej zmysłowe postrzeganie przez mózg. Oznacza to, że jeszcze zanim pożywienie dotrze do ust, mózg myśli, że b.. By odpowiedzieć na to pytanie, naukowcy zamierzają kontynuować badania. Chcą teraz sprawdzić, czy jeszcze w macicy reakcje dzieci na dany smak mogą się z czasem zmieniać. Oraz jak dzieci już po narodzinach reagują na smaki, z którymi zapoznawały się dzięki mamie w czasie ciąży. Źródło: Psychological Science, Aston University. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Niepłodność w Polsce i na świece. Czy ludzie mogą stać się gatunkiem zagrożonym?
Do 2045 roku czeka nas masowa niepłodność ostrzegają naukowcy. Oto 5 warunków, od których zależy nasze przetrwanie.
W tym artykule: Niepłodność w Polsce Zagrożone plemniki Czy ludzie mogą stać się zagrożonym gatunkiem? Które substancje mogą powodować bezpłodność? Według wstępnych wyników ostatniego spisu powszechnego populacja naszego kraju liczy 38 036 100 osób. Liczba ludności Polski spadła więc o 1,2% w porównaniu z wynikami spisu 2011 r. Wśród wielu czynników, które odpowiadają za to, że jest nas mniej, jest również mniejsza liczba urodzeń, po części spowodowana wzrostem niepłodności wśród par starających się o dziecko. Naukowcy o jajach – Czy jajka są zdrowe? Jak kura znosi jajka? Jaj można jeść tyle, ile się chce, nawet 20–30 tygodniowo, uspokajają naukowcy. Nie tylko nie szkodzą (chyba że ktoś jest alergikiem), ale wręcz przeciwnie – mają zbawienny wpływ na ... Niepłodność w Polsce Niepłodność to choroba definiowana przez Światową Organizację Zdrowia jako brak możliwości zajścia w ciążę po 12 miesiącach regularnego współżycia bez stosowania antykoncepcji. W Polsce nie wykonuje się dokładnych badań, które pomogłyby oszacować, jak wiele par dotyczy ten problem. Można się jednak domyślać, że nawet co piąta para (15–20%) może mieć problem z zajściem w ciążę. Tak bowiem szacuje się odsetek niepłodności w społeczeństwach państw rozwiniętych. Z danych Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego wynika, że niepłodność w Polsce może dotyczyć nawet 1,5 miliona. „Przyczyny niepłodności są wieloczynnikowe i dotyczą zarówno kobiet, jak i mężczyzn. Spowodowane mogą być zaburzeniami hormonalnymi, nieprawidłowościami w budowie anatomicznej, chorobami ogólnoustrojowymi oraz cywilizacyjnymi, czyli narażeniem na wysoki poziom stresu w życiu codziennym, nieodpowiednią dietą i niezdrowym stylem życia" – czytamy w dokumencie „Wspieramy płodność. Raport na rzecz kompleksowej terapii niepłodności". Nasz kraj obok Albanii, Armenii i Irlandii został określony przez organizację Fertility Europe za najmniej sprzyjający parom z niepłodnością. I rzeczywiście Polki i Polacy nie mogą właściwie liczyć na wsparcie ze strony państwa. Średnia liczba plemników w nasieniu mężczyzny mieszkającego w kraju rozwiniętym spadła w latach 1973–2011 o 59%. Wpływają na to przede wszystkim toksyczne substancje chemiczne, które otaczają ludzi w społeczeństwach zamożnych, ale również niezdrowa dieta, papierosy i alkohol. To prosta droga do samowyniszczenia gatunku ludzkiego. Zagrożone plemniki Dystopijną wizję pandemii niepłodności opisała na kartach powieści „Opowieści podręcznej" kanadyjska pisarka Margaret Atwood. Epidemiolożka środowiskowa dr Shanna Swan od lat zajmująca się sprawami reprodukcji na poważnie ostrzega przed wymieraniem naszego gatunku. Badaczka jest współautorką (wraz ze Stacey Colino) publikacji „Count Down" („Odliczanie"), w której ostrzega przed zachowaniami, które można określić jako strzelanie do własnej bramki. Zdaniem dr Swann powodem rosnącej niepłodności zwłaszcza u mężczyzn jest narażenie na chemikalia zaburzające gospodarkę hormonalną, czyli codzienne otoczenie tworzywami sztucznymi. – Ludzkość powinna być uważana za „gatunek zagrożony”. Zgodnie z definicją tego terminu używaną przez przez US Fish and Wildlife Service, agencję federalną Stanów Zjednoczonych odpowiedzialną za ochronę flory i fauny, jest 5 kryteriów, które decydują o ryzyku wyginięcia gatunku. Siedlisko gatunku zagrożone zniszczeniem, modyfikacją lub ograniczeniem; Nieadekwatność istniejących mechanizmów regulacyjnych; Naturalne lub spowodowane przez człowieka czynniki wpływające na jego istnienie; Nadmierne wykorzystanie gatunku do celów komercyjnych, rekreacyjnych, naukowych lub edukacyjnych; Choroba lub drapieżnictwo. Zdaniem dr Swann już dzisiaj spełniamy trzy pierwsze kryteria. Badaczka porównuje epidemię niepłodności do kryzysu klimatycznego. – Jeśli nic nie zrobimy, rosnąca liczba bezpłodnych będzie stanowić zagrożenie dla ludzkości podobne do globalnego cieplenia klimatu – pisze w „Count Down". Tytułowe „odliczanie” ma się zakończyć w 2045 roku, kiedy według prognoz mediana liczby plemników w nasieniu mężczyzn spanie do zera. – Zastosowana tu ekstrapolacja danych jest naturalnie spekulatywna, ale nie ma żadnych dowodów, że ten proces się nie odbywa. Moim zdaniem większość par będzie musiała szukać pomocy w reprodukcji – mówi naukowczyni dziennikowi „Guardian”. – To nasze wygodne życie czyni nas mniej płodnymi. Powoli, ale nieubłaganie mamy coraz większe problemy z rozmnażaniem się. Choć przede wszystkim wskazuje się na spadającą liczbę plemników, rozstrojony nadmiarem toksyn w otoczeniu układ hormonalny szkodzi również kobietom. Skończoność bez granic. Jaki kształt ma Wszechświat? To jedno z wielkich pytań nauki. Jak powstał Wszechświat? Wiele o początkach kosmosu może nam powiedzieć jego kształt. Tylko jak go określić? Czy ludzie mogą stać się zagrożonym gatunkiem? „Czerwona księga gatunków zagrożonych" opublikowana po raz pierwszy w 1963 r definiuje 5 warunków, które mogą decydują o tym, że gatunek jest zagrożony. Dokument opracowuje i aktualizuje na bieżąco Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN). Czy na tej liście może znaleźć się człowiek? Tak, może to spowodować redukcja populacji, zasięg występowania czy prawdopodobieństwa wymarcia w ciągu następnych 5 generacji lub 20 lat. – Z tych 5 kryteriów spełniamy jako gatunek już trzy – ostrzega dr Swan. Według odświeżonych statystyk z jej książki od 1964 do 2018 roku stopa urodzeń spadła z 5,06 do 2,4. Obecnie mniej więcej połowa krajów świata może pochwalić się stopą płodności poniżej 2,1 czyli poziomu odnowy pokoleń. Otyłość i nałogi, pogarszają sytuację, podobnie powszechność środków antykoncepcyjnych, zmiany kulturowe czy rosnący koszt utrzymania dzieci. Natomiast, podkreśla Swan, istnieją też biologiczne powody epidemii obniżonej płodności – widać to większej liczbie poronień, anomalii męskich organów rozrodczych czy wcześniejszego dojrzewania dziewczynek. Na nasz układ hormonalny działają otaczające nas substancje chemiczne, zarówno te obecne w plastikach, kosmetykach czy pestycydach. Które substancje mogą powodować bezpłodność? Za największych winowajców uznaje się: ftalany, czyli sole i estry kwasu ftalowego, bisfenol A (BPA), ognioodporne polibromowane difenyloetery (PBDE). Ftalany mają negatywny wpływ na jakość męskiego nasienia. Ta grupa chemikaliów występuje w wielu produktach, z którymi mamy na co dzień do czynienia, choćby w klejach (w tym w tzw. gumie arabskiej), w farbach i w lakierach. Ftalany są też wykorzystywane do produkcji niektórych środków higieny osobistej, zabawek czy urządzeń medycznych. Bisfenol A jest używany do wzmacniania niektórych tworzyw sztucznych. Znajduje się m.in. w plastikowych butelkach i opakowaniach na żywność. Co ważne, stosowanie BPA do produkcji niektórych produktów przeznaczonych dla niemowląt i dzieci (jak butelki) jest w Unii Europejskiej zakazane od 2011 roku. Dotychczas prowadzone badania na ludziach i zwierzętach skłaniają naukowców do przypuszczeń, że regularny kontakt z tą substancją może wpływać na zwiększenie ryzyka problemów z płodnością u mężczyzn. PBDE to z kolei substancje stosowane do produkcji materiałów o obniżonej palności. Najczęściej występują w materiałach budowlanych, elektronice, samochodach i niektórych meblach. Jak wyjaśniają biolodzy z Uniwersytetu Jagiellońskiego w raporcie „Dlaczego niepłodność?" „PBDE niosą ze sobą duże zagrożenie, ponieważ w chwili usuwania ich z organizmu stają się związkami, w wielu przypadkach groźniejszymi od tych wyjściowych. Konieczne więc jest sprawdzenie, czy bezpośrednio w jajniku zachodzą przemiany tych związków, a jeśli tak, to jak one wpływają na jego funkcje. Z przeprowadzonych badań wynika, że substancje zmniejszające palność zaburzają wydzielanie hormonów jajnikowych i jest to działanie nieodwracalne. A przecież od prawidłowego stężenia hormonów zależy sukces rozrodczy". Co zrobić, żeby się zabezpieczyć przed nadmiernym wpływem tych substancji chemicznych? Dr Shanna Swan radzi, by ludzie w wieku reprodukcyjnym, szczególnie planujący ciążę lub już spodziewający się dziecka, szczególnie świadomie podejmowali decyzje zakupowe. W pierwszej kolejności należy wyeliminować żywność przetworzoną, unikać dań smażonych na teflonie i nie podgrzewać jedzenia w plastikowych pojemnikach. Źródła: Wydział Biologii Uniwersytetu Jagiellońskiego, Polskie Towarzystwo Ginekologiczne Czytaj więcej fascynujących artykułów: Najstarszy dziki ptak świata wydał na świat kolejne pisklę Samica albatrosa o imieniu Wisdom ma 71 lat i przeżyła już swoich godowych partnerów, a nawet biologa, który w 1956 roku jako pierwszy ją “zaobrączkował”. Niedawno doczekała się kolej... Sensacyjna sekcja zwłok wieloryba. Pod płetwą znaleziono „ludzką" dłoń Sekcja zwłok wieloryba, w której uczestniczył dr Mark Scherz. Zdjęcie, na którym trzyma ogromną pięciopalczastą dłoń, podbiło naukowego Twittera. Czy Ziemia jest płaska? 10 dowodów obalających ten mit Przedstawiamy mocne argumenty do dyskusji z pseudonaukowcami, którzy wierzą, że Ziemia jest płaska.
Ryzyko dla ciężarnych i młodych matek przy COVID-19 większe niż zakładano
Badanie na 2100 ciężarnych z 18 państw pokazało silny związek między chorobą wywołaną przez SARS-CoV-2 i wysokim ryzykiem komplikacji dla matki i dziecka.
Od początku pandemii liczono się z tym, że COVID-19 może w negatywny sposób wpływać na kobiety w ciąży i noworodki. Dowody zebrane przez badaczy z Oksfordu (Nuffield Dept of Women's & Reproductive Health) pokazują, że jest niestety gorzej niż przypuszczano. Naukowcy swoje analizy przekazali do publikacji w czasopismie „JAMA Pediatrics”. Z ich raportu można dowiedzieć się, że przez poziom ryzyka, któremu podlegają ciężarne powinny podlegać szczególnej trosce medyków. - Ryzyko wystąpienia w ciąży czy przy porodzie komplikacji jak przedterminowy poród, poporodowa rzucawka, konieczność przyjęcia na OIOM czy wręcz ryzyko zgonu w przypadku kobiet spodziewających się dziecka a chorujących na COVID-19 jest o 50 proc. wyższe niż u zdrowych – tłumaczy szef grupy badaczy, prof. Aris Papageorghiou z wydziały Medycyny Płodu na Oksfordzie. Niestety wyższemu ryzyku (trzykrotnemu) przyjęcia na oddział opieki intensywnej podlegają też noworodki urodzone przez chore na COVID-19. Najczęściej, wyjaśniają autorzy badania, to skutek przedwczesnego porodu. Niejakim pocieszeniem jest, dodają naukowcy, że w przypadku bezobjawowego COVID-19 ryzyko dla matki i dziecka jest podobne do ryzyka, któremu podlegają zdrowe kobiety w ciąży. Celem przyświecającym autorom badania i jego analizy była możliwość edukacji kobiet pragnących zajść w ciążę i ich partnerów na temat ryzyka związanego z wprowadzeniem dziecka na świat w czasie pandemii. Także umożliwienie personelowi medycznemu zapewnienia ciężarnym, rodzącym i młodym matkom i dzieciom najlepszej możliwej opieki. Mówią wprost o konieczności zapewnienia wszystkim przyszłym mamom szczepionek. To samo ogłosili niedawno przedstawiciele Amerykańskiego Towarzystwa Medycyny Reporodukcyjnej. View oEmbed on the source website Publikacja INTERCOVID Study w „JAMA Pediatrics” to efekt pracy ponad 100 osób z 2100 kobietami w ciąży z 43 różnych oddziałów położniczych w 18 krajach o zróżnicowanym PKB. Badanie jest unikalne, bo każda rodząca z COVID-19 została porównana z dwiema innymi zdrowymi kobietami rodzącymi w tym samym czasie w tym samym szpitalu. - Na szczęście musieliśmy opisać jedynie kilka przypadków śmierci rodzących. Niemniej, ryzyko zgonu podczas ciąży i w okresie bezpośrednio po porodzie było 22-krotnie wyższe u kobiet z COVID-19 niż u niezainfekowanych ciężarnych – stwierdził prof. Papageorghiou. Odkryto też, że co dziesiąty noworodek zainfekowanej mamy kilka dni po urodzeniu okazywał się być zainfekowany SARS-CoV-2. Według współautora analizy, prof. José Villar z Oksfordu, karmienie piersią przez chorą matkę nie wydaje się zwiększać ryzyka infekcji noworodka. Rośnie ono gdy konieczny jest poród przez cesarskie cięcie.
Nowa Zelandia wprowadza płatny urlop dla matki i ojca po poronieniu
Promująca zmianę w prawie posłanka Partii Pracy Ginny Andersen przekonywała, że matka i ojciec mają równe prawo do żałoby po stracie. Prawo do urlopu ma przysługiwać niezależnie od zaawansowania ciąży.
Pary w Nowej Zelandii, które doświadczyły poronienia lub ich dziecko urodziło się martwe, dostaną prawo do trzydniowego płatnego urlopu. Nowe przepisy właśnie jednogłośnie zatwierdził parlament. View oEmbed on the source website W Polsce, kobieta która poroniła ma prawo do płatnego urlopu o ile dostarczy akt zgonu. W przypadku ciąży biochemicznej (mniej więcej do 5 tygodni i 5 dni) jest to niezwykle skomplikowane i w praktyce wymusza badania genetyczne. Trzeba też pamiętać, że kobieta do tego etapu często nie ma świadomości, że jest w ciąży. Do 10 tygodnia, już na etapie klinicznym ciąży, nadal mamy do czynienia z zarodkiem tak małym, że problemem jest określeniem płci (a to warunek wystawienia aktu zgonu) bez pomocy genetyka. W Nowej Zelandii ma to działać według założenia, że pracownik nie kłamie, pracodawca mu wierzy i oboje są wobec siebie uczciwi. Jak czytamy w ustawie, osoba prosząca pracodawcę o urlop w związku traumą wywołaną przez „nieplanowane zakończenie ciąży”, niezależnie, czy byłoby to poronienie (liczone wg. tekstu ustawy do 20 tygodnia), czy martwe urodzenie (powyżej 20 tygodnia), nie musi przedstawiać żadnego dowodu, że była w ciąży. Ustawodawca wymaga od pracodawcy, by „zgodnie z prawem pracy ufał pracownikowi”. Dokładnie tak samo, jak gdy pracownik informuje go, że miał śmierć w rodzinie i potrzebny jest mu urlop na załatwienie związanych z tym spraw czy po prostu udział w pogrzebie. W Polsce na długość takiego urlopu wpływa stopień pokrewieństwa w stosunku do zmarłego. W przypadku nowozelandzkich przepisów decyzja, że mają to być akurat 3 dni płatnego urlopu, a nie więcej, nie jest przypadkowa. Wynika z tego, że tekst ustawy zrównuje poronienie/martwy poród ze śmiercią krewnego. Co trzeba zaznaczyć, prawo obejmuje ojca i matkę niezależnie od tego, czy są w związku wolnym czy mieli ślub, niezależnie od płci a także tego, czy poroniła matka-surogatka. BBC twierdzi, że Nowa Zelandia jest drugim krajem na świecie po Indiach, w których obowiązywać ma takie prawo.
Przepisy aborcyjne na świecie: w Polsce prawo surowsze niż w Iranie czy Pakistanie
W środę, po 97 dniach od ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego dotyczącego zaostrzenia prawa antyaborcyjnego w Polsce, orzeczenie zostało ostatecznie opublikowane w Dzienniku Ustaw. Oznacza to, że decyzja weszła w życie. Zaostrzenie przepisów aborcyjnych sprawi, że znajdziemy się wśród państw o najbardziej rygorystycznych przepisach antyaborcyjnych, a polskie prawo będzie bardziej restrykcyjne niż w przepisy w Iranie, Kolumbii czy Pakistanie.​ „Skutkuje to niemal całkowitym zakazem aborcji w jednym z najbardziej pobożnych krajów katolickich w Europie” - pisze CNN.
Dotychczas na mocy tzw. kompromisu aborcyjnego z 1993 roku zabieg terminowania ciąży można było przeprowadzić w trzech ściśle określonych przypadkach: gdy ciążą stanowiła zagrożenie dla życia lub zdrowia ciężarnej (bez ograniczeń ze względu na wiek płodu), gdy ciąża była wynikiem czynu zabronionego (ale tylko do do 12 tygodnia ciąży) oraz gdy badania prenatalne lub inne przesłanki medyczne wskazywały na duże prawdopodobieństwo ciężkiego i nieodwracalnego upośledzenia płodu albo nieuleczalnej choroby zagrażającej jego życiu (do momentu ciąży, w którym płód mógł osiągnąć zdolność do samodzielnego życia poza organizmem kobiety). 22 października Trybunał Konstytucyjny kierowany przez Julię Przyłębską, wydał wyrok, w którym orzekł, że trzecia z wymienionych przesłanek uprawniających do przeprowadzenia aborcji jest niezgodna z Konstytucją RP. Wyrok stał się zarzewiem protestów w obronie praw reprodukcyjnych kobiet, które od dnia jego ogłoszenia przetaczają się przez cały kraj. Zdaniem organizacji prokobiecych oraz broniących praw człowieka, podpisanie wyroku w praktyce będzie oznaczało wprowadzenie w Polsce niemal całkowitego zakazu aborcji, bowiem właśnie na podstawie tzw. przesłanki embriopatologicznej (pozwalającej na przerwanie ciąży w przypadku wad letalnych płodu) wykonano w 2019 roku 98 proc. legalnych zabiegów aborcji w kraju (1074 z 1100 ogółem). Federacja na rzecz Kobiet i Planowania Rodziny zauważa przy tym, że dostęp do legalnej aborcji w Polsce – nawet przed wyrokiem TK – był wyjątkowo utrudniony, a ciężarne kobiety często były odsyłane z jednego szpitala do drugiego. Niejednokrotnie też problemy proceduralne były celowo przeciągane w czasie, aż do momentu, w którym przerwanie ciąży zgodnie z obowiązującym prawem nie było już możliwe. Przepisy aborcyjne w Europie Wyrok TK stawia Polskę w gronie państw o najbardziej restrykcyjnych przepisach aborcyjnych. Jak podaje gazeta.pl zmiana prawa stawia nas obok takich państw jak Boliwia, Peru, Namibia, Niger, Czad czy Algieria. Restrykcyjne prawa aborcyjne obwiązują w większości krajów Afryki i Ameryki Południowej, państwach arabskich i tych z większością muzułmańską. Surowe przepisy zezwalające na aborcję jedynie w przypadku zagrożenia życia kobiety, obowiązują w 30 krajach na całym świecie. W większości państw Unii Europejskiej legalną aborcję można przeprowadzić – oprócz przypadków wyszczególnionych w polskim „kompromisie” – także ze względu na sytuację ekonomiczną czy społeczną, w jakiej znajduje się ciężarna. Jedne z najsurowszych przepisów obowiązywały do niedawna w Irlandii, gdzie obowiązywał całkowity zakaz aborcji, złagodzony na mocy referendum z 2018 roku. Surowe przepisy nadal obowiązują w Watykanie, San Marino i Malcie, gdzie aborcja jest nielegalna. Z kolei Monako, Andora i Lichtenstein to kraje, w których dostęp do aborcji jest ograniczony. Watykan jest też jednym z siedmiu państw na świecie, gdzie za poddanie się aborcji kobietę może czekać kara, łącznie z pozbawieniem wolności. Oprócz Watykanu są to: Salwador, Nikaragua, Gwatemala, Chile, Dominikana i Malta. Delegalizacja aborcji nieskuteczna Jak zauważa Amnesty International delegalizacja aborcji nie sprawi, że liczba przeprowadzanych zabiegów zmaleje, a jedynie że zostaną one „wyrzucone z oficjalnego obiegu” i staną się mniej bezpieczne dla kobiet decydujących się na przerwanie ciąży. Nielegalne zabiegi często przeprowadzane są przez niewykwalifikowane osoby, w niesanitarnych warunkach, a kobiety doświadczające powikłań po nielegalnych zabiegach boją się zgłosić po pomoc do lekarza bądź szpitala, co może prowadzić do tragicznych skutków - w tym zakażenia i śmierci kobiety. Kobiety lepiej sytuowane, które są w stanie zapłacić za zabieg przeprowadzenia ciąży, niejednokrotnie decydują się na wizytę w zagranicznych klinikach, gdzie mogą poddać się zabiegowi pozostając pod opieką lekarzy i personelu medycznego. Zjawisko to nazywane jest aborcyjną emigracją. Istnieje też tzw. emigracja sterylizacyjna – Polki wyjeżdżają za granicę, aby poddać się zabiegowi sterylizacji (podwiązania lub przecięcia jajowodów), który w Polsce także jest niezgodny z prawem. Średnio aborcją kończy się jedna na cztery ciąże – podaje Amnesty International. W świetle tych doniesień oficjalne dane Ministerstwa Zdrowia wypadają mało wiarygodnie. W opublikowanym w 2000 roku przez Federę raporcie „Ustawa antyaborcyjna w Polsce - funkcjonowanie, skutki społeczne, postawy i zachowania” wyliczono, że w polskim podziemiu aborcyjnym przeprowadzanych jest rocznie nawet 200 tys. nielegalnych zabiegów. W odpowiedzi na raport grupa naukowców na łamach katolickiego tygodnika "Niedziela" podała swoje wyliczenia. „Szacujemy liczbę nielegalnych aborcji w przedziale 7-13 tys. rocznie” - napisali autorzy. Za podstawę do tych szacunków przyjęli dane z roku 1997, kiedy to przez rok w Polsce obowiązywała nowelizacja ustawy antyaborcyjnej, zezwalająca na tzw. aborcję na życzenie. W 1997 liczba legalnych zabiegów przerwania ciąży wyniosła 3047. „Nie ulega dyskusji, że oficjalne dane dotyczące liczby aborcji (nawet w warunkach jej legalności) odbiegają od stanu faktycznego. Nie wszystkie dokonane aborcje są rejestrowane (z pobudek osobistych kobiet bądź w celu uniknięcia uiszczenia podatku przez lekarza)” - zauważają autorzy. Z kolei w 2018 roku środowiska pro-choice przeprowadziły w Polsce kampanię społeczną pod hasłem „jedna na trzy” - oznaczającym, że co trzecia kobieta przeszła zabieg aborcji. Kampania miała na celu przełamanie tabu związanego z tematem przerywania ciąży. Faktyczna liczba przeprowadzanych w Polsce lub przez Polki, jednak za granicą, aborcji jest niemal niemożliwa do oszacowania. Światowa Organizacja Zdrowia wylicza, że co roku na całym świecie wykonuje się 22 mln nielegalnych aborcji, a zabiegi przeprowadzane w niewłaściwych warunkach są trzecią najczęstszą przyczyną zgonów kobiet w ciąży na całym świecie. W kwestii zmniejszenia liczby wykonywanych aborcji najskuteczniejszym działaniem prewencyjnym okazuje się dostęp do edukacji seksualnej oraz łatwy dostęp do antykoncepcji, w tym także częściowo refundowana lub bezpłatna antykoncepcja.
Zdrowie kobiet jest lekceważone. „W zdominowanej przez mężczyzn medycynie zostały wykluczone”
Kwestie zdrowia i samopoczucia są bagatelizowane i upolityczniane szczególnie jeśli dotyczą kobiet, a kobiece zdrowie rzadziej zyskuje uwagę badaczy. Tak przynajmniej uważa lekarka Zoanne Clack. I ma receptę na zmianę tego stanu: kobiety muszą upomnieć się o swoje zdrowie. Czy uda się zmienić zapatrywanie ludzi na kwestie zdrowia i badań kobiet?
Zdrowie bitych i biednych kobiet wciąż na marginesie U części kobiet, które trafiają na szpitalne oddziały ratunkowe, lekarze stwierdzają kłopoty zdrowotne, które można leczyć. Jo była ofiarą przemocy domowej, wielokrotnie lądowała w szpitalu i bała się o życie. Lekarze na izbach przyjęć często widują takie kobiety; z siniakami, połamanymi kośćmi albo z niewidocznymi bliznami. Tyle że Jo nie jest pacjentką, lecz lekarką tego szpitala. W rzeczywistości na świecie ten rodzaj przemocy to najczęstsza przyczyna kobiecych uszczerbków na zdrowiu, częstsza niż wypadki, rozboje czy napaści przez nieznajomych. Nadia to dziesięciolatka. Stoi przed SOR-em sama i najwyraźniej cierpi, gdy jakaś nieznajoma informuje o niej lekarzy. Badanie zdrowotne dziewczyny wskazuje, że ma w brzuchu duży guz i wymaga pilnej operacji. Władze szpitala już chcą wzywać odpowiednie służby opieki nad dziećmi, gdy „nieznajoma” przyznaje się, że jest matką dziewczynki, a bała się ujawnić, bo jest w USA nielegalnie. To lęk przed deportacją sprawił, że czekała aż tak długo, zanim zdecydowała, że córkę trzeba zbadać. Przez to opóźnienie leczenie kosztowało o wiele więcej niż zwyczajne profilaktyka zdrowotna. Nieubezpieczeni chorzy nie mają dostępu do opieki zdrowotnej, a w przypadku kobiety ryzyko braku ubezpieczenia rośnie wraz ze spadkiem dochodów. Kobiety żyjące w wiejskich społecznościach częściej niż inne mają kłopoty ze zdrowiem. Utrudniony jest dostęp do mammografii i innych badań przesiewowych oraz do opieki położniczej. Także inne czynniki zniechęcają kobiety do dbania o zdrowie. Choć w USA Affordable Care Act (Obamacare) miał obniżyć obywatelom barierę finansową dla ubezpieczania, korzystanie z opieki medycznej nadal pochłania pieniądze. Często panie zarabiają przecież mniej niż panowie. Kobieta jest też statystycznie częściej niż mężczyzna objęta ubezpieczeniem jako osoba zależna. Z tych i innych względów w USA niemal jedna kobieta na cztery, musiała zaniedbać kobiece zdrowie ze względu na finanse. Zdrowie kobiety: czym jest ochrona płodności? Kobiety muszą się zmagać z jeszcze jedną kwestią zdrowia intymnego. Układ rozrodczy kobiety jest zaprojektowany do wydawania na świat potomstwa. Niezależnie od tego, czy kiedykolwiek urodzą, większość kobiet przez dużą część swojego życia jest do tego zdolna. Zależnie od okoliczności może to być dla nich błogosławieństwem, ciężarem, kwestią społeczną. W każdym jednak wypadku jest to najbardziej osobista kwestia zdrowia kobiet. Z danych CDC (Centrów Kontroli i Prewencji Chorób) wynika, że niepłodność, czyli niezdolność do zajścia w ciążę lub jej utrzymania, dotyka ok. 10 proc. Amerykanek w wieku 15–44 lata (w Polsce szacunki są podobne). Dobra wiadomość jest taka, że współcześnie jest dużo badań płodności u kobiet. Większość przypadków można dziś skutecznie leczyć konwencjonalnymi metodami. W porównaniu z przeszłością jest więcej nadziei. A co z tymi, które nie chcą mieć dzieci? Nie teraz albo w ogóle? Cristina jest kobietą stanowczą, w typie „nie biorę jeńców”, i sama mówi o sobie, że jest „bezdzietna z wyboru”. Nawet gdy była w związku z człowiekiem, którego bardzo kochała, pozostała wierna sobie (za cenę małżeństwa). Należy do wciąż rosnącej rzeszy kobiet, które z takich czy innych względów świadomie wybrały bezdzietność – ich decyzja jest równie słuszna jak przeciwny wybór. Są i takie kobiety, które odkładają posiadanie dzieci z powodów zawodowych, osobistych albo ze względu na kobiece zdrowie. Niestety jeśli kobiety czekają zbyt długo, to wiele trudniej jest zajść w ciążę przez wzgląd na kwestie zdrowia u kobiet. Jest to też bardzo kosztowne: jedna procedura in vitro to jakieś 12 tys. dol. (w Polsce 10–12 tys. zł). Prawda jest jednak taka, że dla kobiety i jej zdrowia najlepiej jest zajść w ciążę w wieku ok. 20 lat. Po przekroczeniu trzydziestki płodność stopniowo spada, zmniejsza się bowiem zarówno liczba, jak i jakość jajeczek. Gdy zdrowa, płodna 30-latka chce zajść w ciążę, w każdym miesiącu ma na to 20 proc. szans. Po czterdziestce te szanse spadają do mniej niż 5 proc. na cykl. Dlatego stanowczo zalecam tzw. ochronę płodności, czy to poprzez zamrożenie jajeczek, czy zarodków. To pomaga uniknąć „panicznego rodzicielstwa”, czyli wchodzenia w niesprawdzone związki tylko po to, by mieć dziecko. Statystyki matczynej śmiertelności ukazują, jaki odsetek zgonów wśród kobiet w przedziale wiekowym 15–49 lat jest związany z ciążą i porodem. W latach 2000–2017 w skali świata obniżył się on znacząco, ale w USA wzrósł. Na ten wzrost składa się wiele czynników, w tym zdrowie kobiet, uwarunkowania socjoekonomiczne, dostęp do opieki zdrowotnej czy posiadanie dzieci w późniejszym wieku. Nawet w tych okolicznościach, zdaniem CDC, ok. 60 proc. tych zgonów można by zapobiec. Zdrowie kobiet po 60. roku życia Bez kobiet nie byłoby nowego życia, ale są one też kotwicami i strażniczkami tego, które zbliża się do końca. Wiele kobiet jest podwójnie narażona na problemy zdrowotne, bo z jednej strony zajmują się potomstwem, a z drugiej starszym pokoleniem. Muszą przecież jeszcze dbać o siebie. Ellis jest chirurgiem z powołania, u szczytu zawodowego rozwoju, gdy uderza w nią diagnoza: alzheimer. Choroba niszczy jej karierę i prowadzi do śmierci. Ale alzheimer atakuje kobiety nieproporcjonalnie bardziej niż mężczyzn, i to z dwóch powodów. Zdrowie kobiet po 60. roku życia się pogarsza i znaczna większość zaczyna chorować na alzheimera. Stanowią one też 66 proc. spośród ponad 16 mln Amerykanów, którzy nieodpłatnie zajmują się pacjentami z alzheimerem lub innymi postaciami otępienia. W miarę wzrostu liczby osób powyżej 65. roku życia przybędzie kobiet, których zdrowie ucierpi przez alzheimera, a ubywać będzie młodszych kobiet, które mogłyby się nimi opiekować. W roku 2015 państwa członkowskie ONZ uzgodniły, że spróbują do 2030 r. zapewnić podstawowe świadczenia zdrowotne każdemu mężczyźnie, kobiecie i dziecku. Dziś, gdy setki milionów ludzi nie mogą znaleźć albo pozwolić sobie na opiekę zdrowotną, jesteśmy bardzo daleko od tego celu. Ale jest to coś, o co warto walczyć. Każda z nas może zacząć od wyartykułowania, czego jej osobiście potrzeba i czego będzie potrzebować jej rodzina, społeczność i kraj, by żyć w zdrowiu i dobrostanie. Jak kobiety powinny walczyć o swoje zdrowie? Jako lekarka medycyny urazowej od połowy lat 90. miałam do czynienia z najrozmaitszymi pacjentami: młodymi i starymi, bogatymi i biednymi, kobietami i mężczyznami. Obserwowałam też bliskich, którzy im towarzyszyli jak próbowali opanować zdrowotny kryzys w rodzinie. A jednocześnie sprostać obowiązkom w pracy, wyzwaniom rodzinnym i finansowym. To brzemię często spada głównie na barki zdrowych kobiet. Zdaniem Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju w skali świata kobiety poświęcają ponad 1,1 bln godzin na nieodpłatną opiekę nad dziećmi i osobami starszymi. Jako producent wykonawczy serialu telewizyjnego Grey’s Anatomy – Chirurdzy wpisuję te kobiety do scenariusza. To matki, partnerki, żony, siostry, córki, dyrektorki i sekretarki. Kobieta, która dopiero co urodziła, sądzi, że ma zablokowany przewód mleczny, i zbyt późno orientuje się, że to rak piersi. Inna, która nie chce przyznać, że padła ofiarą gwałtu, obawiając się, że to ona zostanie obwiniona, bo poszła tam, gdzie poszła, albo była tak, a nie inaczej ubrana. Są kobiety w ostatnim stadium choroby albo takie, które wymagają przeszczepu i muszą o tym powiedzieć swoim córkom. Inne, mierzące się z własną seksualnością; zachodzące w ciążę w późnym wieku, wybierające niestandardową drogę do macierzyństwa albo bezdzietne z wyboru. Kobiety z guzem mózgu, chorobą psychiczną, depresją; nieubezpieczone i takie, które mogłyby kupić cały świat. Opisuję te kobiety i ich zdrowie, bo je dostrzegam, bo jestem nimi. Sama utknęłam w „generacji kanapkowej”; opiekuję się starzejącą się matką i trójką małych dzieci. Pracuję na pełen etat. Codziennie muszę ekwilibrystycznie żonglować czasem: szkoły, rozkłady zajęć, opiekunki, zajęcia dodatkowe, terminy i cele zawodowe, a przy tym wszystkim próbuję jeszcze zachowywać pozory życia towarzyskiego. Jestem tymi wszystkimi kobietami, każda z nas jest, i często, choć po cichu, jesteśmy tym wszystkim przytłoczone. Jeśli tak wygląda scenariusz życia, jak mamy znaleźć sposób na to, by zatroszczyć się o zdrowie kobiet? Nadzieja rośnie we mnie, gdy widzę, kobiety zaczynają przemawiać w swoim imieniu, co przyczynia się do poprawy dbania o zdrowie kobiet. I musi to robić coraz więcej kobiet. Muszą opowiadać o swoich poronieniach, o tym, że nie mogą mieć dzieci, albo o tym, czego boją się w antykoncepcji. O raku, chorobach serca, depresji, lęku. O tym, że mają nadwagę, zaburzenia odżywiania, że nadużywają alkoholu albo leków. O przemocy domowej. Związane z takimi problemami społeczne piętno sprawia, że wiele pań boi się przełamać milczenie. Jednak bez naszego głosu nie będzie finansowania badań zdrowotnych kobiet ani zmiany polityk. Tylko słysząc nawzajem swoje głosy, wzmacniamy siebie i razem rośniemy w siłę, która jest w stanie wymóc zdrowe zmiany. Jak i dlaczego zdrowie kobiety jest lekceważone? Jako pisarka oczywiście opowiadam historie. Wzięte z życia przetwarzam na ekranowe. Moje postaci o których opowiadam w niniejszym tekście, są uosobieniem zdrowia przeciętnej kobiety. Naprawdę uważam, że dobre lekarki muszą też być dobrymi mówczyniami. Uprawiam medycynę narracyjną, czyli w skrócie: uważnie słucham tego, co mówi mi pacjent. Jednocześnie obserwuję, co mówi mi jego ciało i wykorzystuję te dwie opowieści w procesie leczenia. Na przykład – Miranda – odnosząca sukcesy ordynator oddziału chirurgii. Ponownie wyszła za mąż, bo jej pierwszy partner nie potrafił zaakceptować wyzwań związanych z jej pracą. Pewnego dnia przychodzi do szpitala, skarżąc się na nieswoiste objawy, mówiące, że zdrowie tej kobiety jest zagrożone, bo sygnalizują zawał serca. Objawy bardziej dyskretne niż u mężczyzn, takie jak ból w nadbrzuszu, zawroty głowy czy niezwykłe w danej sytuacji zmęczenie. Miranda jest pewna, że to zawał (spoiler: ma rację). Ale gdy kobiety skarżą się na swoje zdrowie i żądają diagnostyki, pracownicy służby zdrowia częściej niż w wypadku mężczyzn bagatelizują ich dolegliwości. Taki lekceważący stosunek ma znaczenie nie tylko dla leczenia kobiet tu i teraz, ale też dla badań, które mają stworzyć leki przyszłości. Historycznie rzecz biorąc, w zdominowanej przez mężczyzn medycynie badania kliniczne prowadzono z udziałem tylko męskich ochotników; uznawano ich za „normę”, a ich reakcje na nowy lek – za reprezentatywne dla obu płci. Kobiety w wieku rozrodczym wykluczano „ze względów bezpieczeństwa zdrowia kobiet”. Chciano bowiem wyeliminować różnice w poziomie hormonów jako niechciany czynnik w badaniach. W roku 1993 amerykańskie Narodowe Instytuty Zdrowia zażądały, by kobiety uwzględniano w większej liczbie badań klinicznych. W 2016 r. analiza czasopism medycznych wykazała, że badania kliniczne uwzględniały więcej kobiet, ale nie zawsze był to reprezentatywny odsetek żeńskiej populacji. Potrzeba nam badań swoistych dla kobiet, by zmierzyć się z różnicami w biologii i prognozach. Kobiety częściej są diagnozowane i żyją z chorobami przewlekłymi zagrażającymi ich zdrowiu. U płci żeńskiej choroba wieńcowa wywołuje poważniejsze upośledzenie sprawności i więcej zgonów niż u mężczyzn, a mimo tego więcej funduszy zyskują badania nad tą chorobą u panów. Na rynku pojawiają się coraz to nowe leki i inne produkty, które mają przynosić zdrowiu kobiet korzyści, ale w rzeczywistości niektóre wręcz im szkodzą. Wypadałoby więc zaprojektować więcej badań i testów, w których tak uczestniczkami, jak i głównie decydującymi, byłyby właśnie kobiety. Źródło: NationalGeographic.com: Women’s health concerns are dismissed more, studied less
Gen odziedziczony po neandertalczykach wpływa na płodność. Ma go 30 proc. Europejek
Ciążą i poród w przypadku gatunku ludzkiego wciąż skrywają wiele tajemnic. Na kilka z nich odpowiedzi szukali brytyjscy naukowcy. I zauważyli, że część kobiet, które bezpieczniej donoszą ciążę i są mniej zagrożone przedwczesnym porodem, mogą zawdzięczać to genom odziedziczonym po neandertalskich przodkach.
Różne badania pokazują, że nasz gatunek ma nieoczekiwanie wysoką zmienność genetyczną receptora progesteronowego. Ostatnio naukowcy przeanalizowali dane z biobanków Wielkiej Brytanii dotyczące 450 000 tysięcy osób (244 000 kobiet) pochodzenia europejskiego. Odkryli, że prawie jedna trzecia z badanych kobiet nosi resztki wariantu genu, który występuje także u neandertalczyków. Gen ten odpowiada za kodowanie receptora progesteronu. Wyniki sugerują, że posiadanie tego genu jest korzystne dla kobiet. Posiadające go badane mają zwykle lepszą płodność, a we wczesnym etapie ciąży doświadczają mniej krwawień, mniej poronień i – co niezwykle ciekawe – częściej wydają na świat dzieci płci żeńskiej. Być może dlatego – sądzą autorzy – że ten wariant genetyczny jest związany z większą liczbą receptorów progesteronowych. Odsetek kobiet, które odziedziczyły ten gen jest około dziesięciokrotnie większa niż ma to miejsce w przypadku dziedziczenia większości genów po neandertalczykach – zauważa biofizyk Hugo Zeberg ze szwedzkiego Instytutu Karolinska, współautor badań. Analiza wykazała, że w Europie ok. 29 proc. kobiet odziedziczyło po neandertalczykach 1 kopię receptora, a 3 proc. – 2 kopie. Nie same pozytywy Nowe badania przedstawiające pozytywne skutki dziedziczenia po naszych przodkach są wprost odwrotne do ustaleń, jakie opublikował inny zespół badawczy w 2018 roku. Naukowcy odkryli wówczas wysoką częstotliwość alleli neandertalskich receptorów progesteronowych we współczesnych populacjach ludzkich i odnotowali, że wiązało się to z wyższym ryzykiem przedwczesnego porodu. Naukowcy powielili starożytne receptory progesteronu występujące u denisowian i neandertalczyków i porównali je z receptorami innych zwierząt. Nawet przy niewiarygodnej ilości progesteronu, receptory te były mniej „sprawne” w wykonywaniu swojej pracy. Mimo rozbieżności autorzy obu analiz uważają, że wyniki ich prac są właściwe i mogą się uzupełniać. – Sugerujemy, że neandertalskie warianty receptora progesteronowego mogą pomóc w zachowaniu ciąż, które w innym przypadku zostałyby przerwane oraz, że konsekwencją lub kompromisem fizjologicznym może być związek tych samych wariantów z przedwczesnymi porodami żywymi – wyjaśniają. W niektórych przypadkach wykazano, że progesteron podawany doustnie potencjalnie zmniejsza liczbę spontanicznych poronień i poprawia płodność u kobiet, u których występuje krwawienie we wczesnej ciąży i nawracające poronienia. Być może więc nasze różne reakcje mają coś wspólnego z naszymi różnymi receptorami. Geny to nie wszystko Jingjing Li, autor pierwszego badania z 2018 r. dotyczącego przedwczesnych porodów, powiedział że nowe odkrycia były bardzo ekscytujące. – Chcemy podkreślić, że ten gen ma wiele funkcji. Jest także powiązany z rakiem jajnika. Więc może być korzystny z jednego aspektu, a szkodliwy z innego – mówi Li. Biolog Vincent Lynch z University of Buffalo, niezaangażowany w badania, też uważa ich wyniki za fascynujące, choć podkreśla, że powiązanie z neandertalczykami jest dość słabe i wymaga większych badań. Komentując wpływ dziedziczonego genu na płodność i ciąże współczesnych kobiet, zwraca z kolei uwagę, że uwarunkowania genetyczne nie są jedynym istotnym czynnikiem. Wpływ na zdrowie i przebieg ciąży mają też warunki środowiskowe, czy społeczno-ekonomiczne. Dziedziczenie wariantu „genu neandertalskiego” może być niewielkim elementem całości, ale – jeśli naukowcy mają rację – bardzo istotnym dla określenia ryzyka poronienia. Katarzyna Grzelak
Na lotnisku kazali jej zrobić test ciążowy. Powód: przepisy migracyjne
25-letnia Midori Nishida podczas odprawy na lotnisku w Hongkongu została poproszono do „oceny lekarskiej”. Kobiecie nakazano wykonanie testu ciążowego, aby potwierdzić lub wykluczyć ciążę, chociaż pasażerka twierdziła, że nie spodziewa się dziecka.
Do kontrowersyjnej sytuacji doszło w listopadzie na lotnisku w Hongkongu, ale dopiero teraz historia dostała się do mediów, a jako pierwszy opisał ją „The Wall Street Journal”. 25-letnia Japonka miała wylecieć na amerykańską wyspę Seipan, aby odwiedzić rodzinę. W trakcie odprawy personel lotniska poinformował ją, że została „losowo” skierowana do badania lekarskiego, a następnie poproszono ją o wykonanie – w lotniskowej toalecie – testu ciążowego. Nishida powiedziała, że razem z nią do toalety udała się kobieta „przebrana za lekarkę”. Gdy zobaczyła test z wynikiem negatywnym wskazującym, że pasażerka nie jest w ciąży, nigdzie nie odnotowała tego faktu, a test kazała po prostu wyrzucić do kosza. – To było bardzo upokarzające – powiedziała pasażerka, którą ostatecznie wpuszczono na pokład samolotu. Linie lotnicze Hongkong Express Airways Limited tłumaczyły, że ich postępowanie było podyktowane obawą o „naruszenie przepisów migracyjnych”. Zdaniem personelu linii sylwetka kobiety „przypominała ciężarną”, a wyjazdy na Seipan są popularnym kierunkiem wśród przyszłych mam. Wszystko dlatego, że dziecko urodzone na wyspie otrzymuje obywatelstwo amerykańskie. Z danych za 2018 rok wynika, że na Saipan na świat przyszło więcej „turystów” niż miejscowych mieszkańców. Za baby boom odpowiadają głównie Chińczycy, dla których Mariany Północne, gdzie leży Saipan, są jedynym terytorium USA, gdzie mogą podróżować bez wiz. Władze imigracyjne wyspy mogą odmówić przyjęcia podróżnym, co do których istnieje obawa, że zataili prawdziwy cel podróży bądź jako taki podali planowany zabieg medyczny – np. poród – jednak nie mają dowodów, że są w stanie pokryć jego koszty. Wówczas linie lotnicze są zobowiązane do przyjęcia „odesłanego” pasażera i przetransportowania go z powrotem do Hongkongu. „W odpowiedzi na obawy zgłoszone przez władze w Saipan od lutego 2019 r. podjęliśmy działania dotyczące lotów do Saipan, aby pomóc w uniknięciu naruszenia amerykańskich przepisów imigracyjnych” – tłumaczyły qładze linii HK Express. Ostatecznie wystosowano jednak przeprosiny. „Chcielibyśmy przeprosić każdego, kto poczuł się dotknięty. Natychmiast zawiesiliśmy praktykę na czas jej kontroli” - zapewniono w oświadczeniu. Do tej pory personel lotniska dysponował specjalnym zezwoleniem na skierowanie kobiety na test ciążowy, jeśli jej „rozmiar ciała lub kształt” mógł wskazywać na ciążę. Katarzyna Grzelak
Urodziło się pierwsze na świecie dziecko z współdzielonej ciąży
Donna i Jasmine Francis-Smith właśnie powitały na świecie swojego synka Otisa i nie byłoby w tym nic niezwykłego, gdyby nie fakt, iż jest to pierwszy przypadek współdzielonej ciąży na świecie – przed porodem chłopczyk “zamieszkiwał” dwa łona.
W przypadku ciąży pań Francis-Smith Londyńska Klinika Kobiet skorzystała ze zmodyfikowanej wersji metody in vitro, która polega na tym, że komórka jajowa jest zapładniana poza organizmem kobiety, a następnie umieszczana wewnątrz jej macicy. Kobiety chciały jednak możliwie najbardziej dzielić doświadczenie ciąży, więc nauka poszła tu o krok dalej i do zapłodnienia komórki jajowej doszło w ciele Donny, gdzie płód przez chwilę dojrzewał, by potem zostać umieszczonym w macicy Jasmine, w której pozostał aż do rozwiązania. Szwajcarska firma technologiczna Anecova, która jest pionierem tej procedury o nazwie AneVivo, stwierdziła, że główną korzyścią zapłodnienia takiego typu jest to, że odbywa się ono w ciele matki, a nie w sztucznym środowisku laboratoryjnym. Rzecznik prasowy firmy powiedział: "AneVivo wnosi szczególną wartość dodaną, pozwalając obu partnerom na zaangażowanie się w rozwój embrionu na bardzo wczesnym etapie”. Wyjaśniając, jak działała procedura, Donna, która jest starszym kapralem w wojsku, powiedziała: "Pobrali ode mnie jajeczko, a następnie umieścili je z powrotem na 18 godzin przed włożeniem do ciała Jasmine, po czym zaszła w ciążę. To doświadczenie bardzo nas do siebie zbliżyło emocjonalnie, ale dzięki niemu mamy też szczególną więź z Otisem.” Dr Kamal Ahuja, dyrektor zarządzający londyńskiej kliniki powiedział, że firma należy do "czołówki w dziedzinie leczenia bezpłodności od 1985 roku", dodając: "Z wielką radością informujemy o pierwszych narodzinach na świecie, które odbyły się po współdzieleniu ciąży.”
Nawet połowa ciąż kończy się poronieniem. Często kobieta nawet nie wie, że do tego doszło
Poronienie to wciąż temat tabu, ale czas z tym skończyć i zacząć mówić. To znacznie częstsze zjawisko niż powszechnie się uważa.
Wskazują na to analizy Williama Richarda Rice'a genetyka ewolucyjnego z Uniwersytetu Kalifornii w Santa Barbara. Poprzednie badania na ten temat, przeprowadzone w Danii pokazały wynik mniej 13,5%. Przeanalizowano wtedy prawie 1,3 mln ciąż na przestrzeni lat 1978-92. Naukowcy analizujący dane zwracają uwagę, że wyniki będą różne w zależności od rzeczywistości społecznej i ekonomicznej danego regionu. Do tego dochodzi podwyższone ryzyko poronienia u osób w bardziej zaawansowanym wieku. Najbardziej interesujące jednak jest to, że bardzo wiele kobiet nawet nie zdaje sobie sprawy z tego, że do poronienia doszło. Dzieje się tak najczęściej, gdy następuje ono w ciągu pierwszych 12 tygodni ciąży. To właśnie te nieświadome poronienia według Rice'a są najczęstsze. Wysnuł wniosek, że kobieta w wieku 20-30 lat ma na to szanse na poziomie pół na pół. Z wiekiem szansa ta rośnie. - To nie jest anomalia – powiedział w rozmowie z New Scientist – To norma. Oprócz statystyk szpitalnych cennym źródłem wiedzy na ten temat są także zestawienia skuteczności procedury in vitro. W 2014 roku badanie pokazało, że na 284 płodów aż 151 miało nieprawidłowości w liczbie chromosomów. To aż około 53%. Taki płód nazywany jest aneuploidem, a nieodpowiednia liczba chromosomów jest jedną z częstszych przyczyn poronień. Używając tych danych Rice wyliczył, że Dunki średnio w swoim życiu rodzą 1,7 zdrowych dzieci i doświadczają 2,1 poronień. Warto dodać, że chodzi o kraj, gdzie nie ma problemów z dostępem do antykoncepcji, jest także dopuszczona aborcja do 12 tygodnia. Jeszcze ciekawsze są w porównaniu z tym statystyki amerykańskich mormonek z XIX wieku. Średnio w ciągu życia rodziły żywe dzieci 8 razy i przeżywały około 16,8 poronień. Naukowiec w swoich wnioskach końcowych pisze, że poronienie jest naturalnym efektem płodności, zupełnie normalnym i nie do uniknięcia. Dodatkowy wniosek jest taki, że dostęp do antykoncepcji może spowodować zmniejszenie liczby takich przypadków doświadczanych przez kobiety. - By się rozmnażać kobiety nie mogą zapomnieć o ryzyku spontanicznych aborcji (z przyczyn naturalnych), a gdy chcą mieć dużą rodzinę, jest to po prostu niemożliwe – podsumowuje Rice. Błażej Grygiel Źrodło: Science Alert
Glista w organizmie ułatwiła jej zajście w ciążę! Pasożyty bywają pomocne?
Różne gatunki pasożytów mogą zwiększać lub obniżać płodność kobiet – informuje pismo „Science”.
Choć w większości przypadków obecność pasożyta obniża płodność, kobiety z plemienia Tsimane zarażone glistą ludzką mają więcej dzieci niż niezarażone - wykazały badania przeprowadzone w amazońskich lasach Boliwii przez zespół Aarona Blackwella z University of California w Santa Barbara (USA). Przez 9 lat zebrano dane dotyczące 984 kobiet. Inspiracją do przeprowadzenia badań było własne doświadczenie jednej z badaczek, która starała się o dziecko, gdy mąż odwiedził ją podczas badań prowadzonych w Boliwii. Ponieważ zaszła w ciążę niemal od razu, zastanowiło ją, jak wpłynęła na poczęcie obecność glisty w organizmie. Kobiety Tsimane rzadko stosują antykoncepcję i mają średnio po dziewięcioro dzieci. 70 proc. z nich jest zarażonych pasożytniczymi robakami. Jak wykazały badania, kobiety zarażone najczęściej występującym tęgoryjcem rodzą pierwsze dziecko później, a odstępy pomiędzy ciążami są u nich dłuższe, natomiast glista ludzka wpływa na płodność w przeciwny sposób. W porównaniu do osoby niezarażonej, w ciągu całego życia kobieta zarażona glistą mogłaby urodzić dwoje dzieci więcej, natomiast tęgoryjcem – o troje mniej. Na razie nie wiadomo, jaki jest mechanizm wpływu robaka na płodność – prawdopodobnie chodzi o układ immunologiczny. Poza tym pasożyty mogą spowodować zagrażające życiu powikłania przebiegu ciąży. Jak ocenia Blackwell, tęgoryjcem i glistą zarażonych jest około 800 milionów ludzi na całym świecie, toteż ich wpływ na globalną demografię może być ogromny. Źródło: PAP
Badanie USG teraz możliwe w kolorze i 3D
Pierwsze, co chcą zobaczyć rodzice, to czy ich dziecko ma dziesięć palców u rąk i stóp – mówi inż. Karl-Heinz Lumpi.
Jego zespół stworzył oprogramowanie, dzięki któremu można zobaczyć paluszki w pełnym kolorze w 3D. Poza uspokajaniem rodziców dokładniejsze zdjęcia tego, co się dzieje w macicy, mogą mieć znaczenie w diagnostyce. Lekarze, którzy wcześniej obserwowali tylko niewyraźne bicie serca, mogą teraz zobaczyć wnętrze jego komór. Wszystko zależy od oświetlenia. Na początku obraz jest taki, jak przy tradycyjnym badaniu USG 3D. Po chwili program dodaje wirtualne oświetlenie, imitujące sposób, w jaki światło przechodzi przez skórę człowieka – odbijając, rzucając cienie i nadając kształty. Tak jak w zwykłej fotografii, źródło światła jest ruchome. Dodatkowo obraz można obracać, zatem będące w nieustannym ruchu paluszki lub przemieszczająca się pępowina, jak ta u ośmiomiesięcznego płodu, nie będą już najpewniej kryły przed rodzicami tajemnic.