National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2025-11-23T09:48:08.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Wspinaczka to najlepszy trening nie tylko dla ciała. Ćwiczy także umysł
items: Te mięśnie są kluczowe dla zachowania młodości. Czy wiesz, jak je wzmacniać?
items: Ludzka dłoń zmieniła historię. Oto dlaczego jest tak wyjątkowa
items: Co robi z ciałem człowieka 10-godzinny lot? Lekarze wyjaśniają
items: Jesz tylko mięso? Ekspertka zdradza, co naprawdę dzieje się z twoim ciałem
items: Czy ogon dinozaura mógł wywołać grzmot? Naukowcy rozwiewają mit
items: Czy będziemy produkować żywe ciała pozwalające nam pozyskiwać zapasowe narządy dla ludzi?
items: Ból towarzyszy nam od zawsze. Może być i naszym zbawcą, i podstępnym wrogiem
items: Badania nad hormonami mają mroczną stronę. Wiele kobiet zostało okaleczonych
items: Nie całkiem umrzemy. Życie po śmierci istnieje – choć nie takie, jak sądzisz
items: Kim jest najwyższy człowiek na świecie? Możliwe, że ten 29-latek z Ghany przejdzie do historii
items: Powstał zupełnie nowy miernik kondycji ludzkiego organizmu. Co o tobie mówi twój „wiek snu”?
items: Kiedy praprzodkowie ludzi przyjęli postawę wyprostowaną? Nowe dowody wskazują, że stało się to 7 mln lat temu
items: Leczenie łysienia będzie wkrótce możliwe? Przełomowe badania nad mieszkami włosowymi
items: Czy człowiek jest szybszy od konia? Po raz trzeci w historii biegacz prześcignął zwierzę
items: Naukowcy odkryli zupełnie nowe komórki w ludzkich płucach. Mogą pomóc w leczeniu chorób układu oddechowego
items: Odkryto najstarszy do tej pory przepis na mumifikację
items: Probiotyki nie takie dobre, jak sądzono. Zaburzają florę bakteryjną organizmu
items: Ludzkie komórki to zaledwie 43% naszego ciała. To badanie wywraca nasze rozumienie "bycia człowiekiem"
items: Bigoreksja. Grozi każdemu, kto przesadza z siłownią
items: Dlaczego płaczemy? Łzy zafascynowały naukowców
items: Ból podczas miesiączki? Nie łagodzą go proszki? To może być endometrioza
items: Gdzie jest czaszka Szekspira? Te części ciała sławnych ludzi skradziono po ich śmierci
items: "Nasze ciało" – wydanie specjalne już w sprzedaży

Wspinaczka to najlepszy trening nie tylko dla ciała. Ćwiczy także umysł
type: item
date: 2025-11-23T09:47:36.000Z
creator: Daryl Austin
subject: Adventure
subject: Traveler
subject: ciało
subject: psychologia
subject: Sport
subject: trening
subject: wspinaczka
description: Wspinaczka skalna to nie tylko sport – to medytacja w ruchu, która wpływa zarówno na ciało, jak i na umysł. Zobacz, dlaczego tak wiele osób uznaje ją za najlepszy trening wszechstronny.
encoded: Spis treści: Wspinaczka jako wszechstronny trening fizyczny Zwinność, balans i funkcjonalna sprawność Korzyści psychiczne i społeczne wspinania Wspinaczka a relacje i kontakt z naturą Ten sport nie przynosi wyłącznie korzyści fizycznych. To także gra tocząca się w głowie. Wspinacze potrafią zahipnotyzować, gdy z równą dozą siły, precyzji i spokoju przesuwają się w górę ściany. Ich ciała zdają się ignorować prawa grawitacji. To, co dzieje się w ich wnętrzu, jest jednak jeszcze bardziej niezwykłe. – Wspinaczka skalna pobudza każdy układ ciała i umysłu – mówi Pete Rohleder, kinezjolog z Kansas State University. – Angażuje niemal każdy mięsień, wystawia na próbę układ krążenia, a jednocześnie wymaga maksymalnie skupionego rozwiązywania problemów. Gdy dodamy do tego dreszcz emocji i satysfakcję z pokonywania trudności, powstaje potężna mieszanka korzyści fizycznych, przemiany psychicznej i pozytywnych emocji. Ulyana Nadia Horodyskyj, eksploratorka National Geographic i zapalona wspinaczka od prawie dwóch dekad, zgadza się z tym. – Dla mnie wspinanie to medytacja w ruchu, bo wymaga pełnej obecności w chwili tu i teraz – mówi. Takie korzyści pomagają wyjaśnić, dlaczego wspinaczka przestała być niszową pasją alpinistów, a stała się wielomiliardowym, globalnym sportem. – Dzięki setkom hal wspinaczkowych działających w Stanach Zjednoczonych i na całym świecie, wspinanie stało się łatwo dostępną formą treningu, z której może korzystać niemal każdy – mówi Horodyskyj, szefowa komunikacji naukowej w North Central Climate Adaptation Science Center na University of Colorado Boulder. Oto w jaki sposób ten sport zapewnia tak wyjątkowe połączenie korzyści dla ciała i umysłu. Wspinaczka jako wszechstronny trening fizyczny Choć może wyglądać jak popis głównie mięśni rąk i barków, wspinanie to trening całego ciała. Jednocześnie pracują serce, płuca, mózg oraz cały układ mięśniowo-szkieletowy. Każde wejście na ścianę to przeplatanie gwałtownych ruchów z chwilami bezruchu. Rami Hashish, fi…

2025-11-20-102606-Why-rock-climbing-is-the-ultimate-workout-for-your-bodyand-your-mind--National-aa3ed59.png
width: 1262
height: 842

Te mięśnie są kluczowe dla zachowania młodości. Czy wiesz, jak je wzmacniać?
type: item
date: 2025-11-08T07:33:06.000Z
creator: Danielle Zickl
subject: Nauka
subject: ciało
subject: długowieczność
subject: mięśnie
subject: trening
subject: Zdrowie
description: Mięśnie głębokie, a nie sześciopak, są fundamentem zdrowego starzenia się. Poprawiają postawę, chronią kręgosłup i wspierają każdy codzienny ruch.
encoded: Spis treści: Core – jak działa i jakie mięśnie obejmuje Mocne centrum – recepta na długowieczność Jak trenować core, by wspierać ciało przez lata Od przepony po dno miednicy – naukowcy podkreślają, że wzmocnienie „centrum” ciała chroni kręgosłup i pomaga poruszać się z łatwością także w starszym wieku. „Sześciopak” może wyglądać jak symbol formy, ale o zdrowiu mówi zaskakująco niewiele. Prawdziwy sekret zdrowego starzenia się kryje się nie w widocznych mięśniach brzucha, lecz w złożonej sieci mięśni tworzących twój tzw. core. Te głębokie mięśnie stabilizują kręgosłup. Chronią plecy i napędzają niemal każdy ruch. – Ćwiczenia „na kratę”, jak klasyczne brzuszki, robione dla wyglądu, mogą uczynić więcej szkody niż pożytku – mówi Ben Yamuder, fizjolog wysiłku z nowojorskiego Hospital for Special Surgery. – Trenując w ten sposób, izolujesz bardzo małą część mięśni centrum – dodaje. W brzuchu jest około 35 mięśni, a mięsień prosty brzucha – popularny „sześciopak” – to zaledwie dwa z nich. Zrozumienie roli pozostałych mięśni – i sposobów ich wzmacniania – może być jednym z najskuteczniejszych sposobów, by z wiekiem pozostać silnym, stabilnym i wolnym od bólu. Oto, co warto wiedzieć. Core – jak działa i jakie mięśnie obejmuje – Core to złożony układ mięśni, który stabilizuje i porusza kręgosłup oraz miednicę – wyjaśnia Tom Holland, założyciel i CEO TeamHolland LLC, firmy doradczej w obszarze fitnessu. – Mięśnie te współpracują, by wspierać kręgosłup, regulować ciśnienie śródbrzuszne i tworzyć stabilną bazę dla ruchu. Według Yamudera mięśnie centrum można pogrupować w sześć obszarów. Z przodu leży mięsień prosty brzucha – dwa pionowe brzuśce oddzielone pasmem tkanki łącznej. Zginają tułów przy ruchach typu brzuszki czy siady i tworzą charakterystyczny „sześciopak”. Głębiej, pod nimi, mięsień poprzeczny brzucha owija tułów jak wewnętrzny gorset. – To główny stabilizator kręgosłupa, który utrzymuje go na miejscu. Gdy „wciągasz” pępek, napinasz właśnie ten mięsień – mówi Yamuder…

2025-11-07-112357-These-overlooked-muscles-are-the-key-to-aging-well--National-Geographic--Sluzb-5ed530b.png
width: 1285
height: 855

Ludzka dłoń zmieniła historię. Oto dlaczego jest tak wyjątkowa
type: item
date: 2025-10-22T10:30:00.000Z
creator: Juan Luis Arsuaga
subject: Historia
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: ciało
subject: ewolucja
subject: homo sapiens
subject: książki
description: Czy historia człowieka rozpoczęła się od dłoni? Jej budowa, a zwłaszcza unikalny układ kciuka, pozwoliły nam sięgnąć po rzeczy, które były poza zasięgiem innych naczelnych. Nasza dłoń nie tylko chwyta, ale też umożliwia wykonywanie precyzyjnych manipulacji. Oto jej niezwykła historia.
encoded: Spis treści: Do czego kiedyś służyły nam dłonie? Wytrzymałe człowiecze paliczki Mechanika kciuka Kciuk obrócony – od jak dawna? Król wśród palców – kciuk Nieznany mięsień Szympansy przede wszystkim podczas chodzenia po ziemi opierają się na grzbietach środkowych paliczków palców od drugiego do piątego (od wskazującego do małego), co nieformalnie nazywa się „podpieraniem się na knykciach”. Robią to również goryle. Ponieważ małpy te opierają się nie na dłoniach, lecz na podeszwach stóp, ich ramiona są uniesione, a plecy pochylają się w kierunku bioder. Do czego kiedyś służyły nam dłonie? Toczy się spór o to, czy w naszej historii ewolucyjnej kiedykolwiek wspieraliśmy się na grzbietach środkowych paliczków palców rąk (z wyłączeniem kciuka). Ręka australopiteka była już zasadniczo podobna do naszej. Aby dowiedzieć się, jak wyglądała ręka jeszcze starszych przodków, potrzebujemy skamieniałości, a najlepszym przykładem jest Ardi. Szympansy, zwisając z gałęzi drzew bez udziału kciuka, używają ręki jako haka. Nie zamierzam prosić cię o to, abyś zawisł teraz na drążku, bo być może siedzisz w domu i czytasz, ale zaproponuję coś prostszego. Proszę ująć w dłoń rączkę aktówki lub walizki, jeśli jest pod ręką (obecnie często zastępują je plecaki lub walizki na kółkach). Chwyt jest (mniej więcej) taki sam jak w przypadku gałęzi, tylko w drugą stronę, ponieważ to walizka zwisa z ręki, a nie ręka z walizki. Łatwo zauważyć, że główną rolę odgrywa paliczek środkowy (tym razem po stronie dłoniowej, a nie grzbietowej) palców od wskazującego do małego. Proszę zauważyć, że to zupełnie inny chwyt niż w przypadku podnoszenia młotka w celu wbicia gwoździa lub rakiety do gry w tenisa. Podczas trzymania kija lub uchwytu pięść jest całkowicie zaciśnięta, zaangażowane są również paliczki bliższe i dalsze, a nie tylko środkowe, kij lub uchwyt jest dociskany do dłoni, zaś kciuk zachodzi na palec wskazujący lub środkowy. Jeśli jednak chcielibyśmy uderzyć precyzyjnie, a nie najmocniej, jak to możliw…

shutterstock2195622815-fa88904.jpg
width: 6000
height: 4000

Co robi z ciałem człowieka 10-godzinny lot? Lekarze wyjaśniają
type: item
date: 2025-10-21T09:00:28.000Z
creator: TERRY WARD
subject: Porady
subject: Traveler
subject: ciało
subject: loty samolotem
subject: nauka
subject: samoloty
subject: Zdrowie
description: Długie loty potrafią nieźle dać się we znaki – od bólu pleców po odwodnienie. Eksperci, w tym lekarz z Explorers Club, tłumaczą, co dokładnie dzieje się z naszym ciałem i jak przetrwać podróż w lepszej formie.
encoded: Spis treści: Dlaczego długie loty tak mocno wpływają na nasze ciało? Dlaczego powietrze w samolocie tak wysusza śluzówki? Zatkane uszy, ból zatok i... infekcje? Eksperci wyjaśniają Dlaczego długie siedzenie w samolocie może powodować ból? Jak długi lot wpływa na trawienie i oddychanie? Zakrzepica – największe zagrożenie na długich trasach Suchość śluzówek, ból zatok, sztywność mięśni czy problemy z krążeniem to tylko część skutków ubocznych długotrwałego przebywania w kabinie samolotu. Zwłaszcza w przypadku lotów trwających ponad 10 godzin – jak to z Warszawy do Los Angeles czy z Warszawy do Tokio – ryzyko powikłań wzrasta. Jakie sygnały ostrzegawcze powinny nas zaniepokoić? I co możemy zrobić, by przygotować ciało do kilkunastu godzin w powietrzu? Dlaczego długie loty tak mocno wpływają na nasze ciało? Długie loty mogą poważnie wpłynąć na twoje ciało. Jeśli niedawno odbyłeś taką podróż – zwłaszcza siedząc na miejscu z ograniczonym odchyleniem oparcia – z pewnością pamiętasz towarzyszący jej dyskomfort. Wielkość i rozstaw siedzeń, czyli ilość miejsca na nogi, systematycznie się zmniejszają od lat 90., podczas gdy czas spędzany przez pasażerów w powietrzu wyraźnie się wydłuża. Gdy linia Qantas uruchomi bezpośrednie połączenie Sydney–Londyn, planowane na koniec 2025 roku, będzie to najdłuższy lot na świecie – aż 20 godzin w powietrzu. Obecnie rekord należy do Singapore Airlines, których trasa Nowy Jork–Singapur trwa ponad 18 godzin. Dyskomfort to nie tylko skrępowana pozycja. Dochodzi do tego suche powietrze w kabinie – podrażniające gardło, nos i skórę – oraz zmiany ciśnienia, które mogą wpływać na zatoki. W skrajnych przypadkach latanie może być śmiertelnie niebezpieczne, jeśli w kończynach utworzy się zakrzep krwi, który przemieści się do płuc i spowoduje zatorowość płucną. Na szczęście eksperci uspokajają – większość pasażerów nie musi się obawiać. – Zasadniczo latanie jest bezpieczne dla wszystkich. Problemy pojawiają się tylko wtedy, gdy ktoś ma ukryte schorzeni…

dlugi-lot-samolotem-GettyImages-200182317-003-2ce597f.jpg
width: 1999
height: 1499

Jesz tylko mięso? Ekspertka zdradza, co naprawdę dzieje się z twoim ciałem
type: item
date: 2025-10-18T07:16:20.000Z
creator: Caitlin Hoyland
subject: Nauka
subject: ciało
subject: mięso
subject: nauka
subject: odżywianie
subject: zdrowe odżywianie
description: Coraz popularniejsza dieta „carnivore” kusi prostotą i obietnicą jasności umysłu. Jest jednak bardzo radykalna. Ekspertka tłumaczy, co naprawdę dzieje się z naszym ciałem, gdy całkowicie eliminujemy warzywa i zboża z jadłospisu.
encoded: Spis treści: Popularność diety a trendy społeczne Jak dieta carnivore wpływa na jelita? Jakie składniki tracimy na diecie mięsnej? Czy dieta carnivore szkodzi sercu? Co ciągnie nas do radykalnych diet? Dieta carnivore obiecuje jasność umysłu i szybkie efekty. Eksperci ostrzegają jednak, że długofalowe skutki dla serca, mózgu i jelit mogą być znacznie bardziej złożone. Wystarczy rzucić okiem na profile influencerów promujących dietę carnivore – dominują tam obrazy pełne mięsa: steki ułożone warstwami, burgery skąpane w maśle, żeberka na ciężkich deskach. Warzyw brak. Nawet jako dekoracji. To najbardziej radykalna odmiana diety niskowęglowodanowej. Eliminuje wszystkie produkty roślinne na rzecz mięsa, jaj i nabiału. Niektórzy idą dalej i jedzą prawie wyłącznie czerwone mięso. Zwolennicy twierdzą, że dzięki temu szybko chudną, mają czystszą skórę, mniej wzdęć, a nawet remisję chorób autoimmunologicznych. – Tych deklaracji nie potwierdzono jednak w badaniach klinicznych. – Dla części osób to próba powrotu do pierwotnych nawyków żywieniowych. – Rzekomo naśladujemy paleolitycznych łowców, którzy mieli świetnie funkcjonować na białku zwierzęcym. Dzisiejsza przemysłowa produkcja mięsa i globalny system żywnościowy mają jednak niewiele wspólnego z ową wyidealizowaną przeszłością. Organizacja Narodów Zjednoczonych szacuje, że około jedna trzecia światowych emisji gazów cieplarnianych pochodzi z sektora żywności. Największy udział ma w tym konsumpcja mięsa. Popularność diety a trendy społeczne Mimo rosnącej popularności na Instagramie czy TikToku, diety oparte wyłącznie na mięsie wciąż pozostają niszowe. Raport Good Food Institute z 2023 r. wykazał, że prawie 60% amerykańskich gospodarstw domowych kupowało produkty roślinne. W ostatniej dekadzie liczba osób określających się jako „fleksitarianie” mniej więcej się podwoiła. Socjolog Richard Twine uważa, że rosnąca popularność tego trendu to coś więcej niż jedzenie. – Większa widoczność diety carnivore w mediach społecznościowyc…

GettyImages-2234757155-e846f87.jpg
width: 7728
height: 5152

Czy ogon dinozaura mógł wywołać grzmot? Naukowcy rozwiewają mit
type: item
date: 2025-06-10T07:57:58.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Przyroda
subject: biologia
subject: ciało
subject: dinozaury
subject: Edukacja
subject: paleontologia
subject: przyroda
description: Prehistoryczne gady mogły uderzać ogonem z taką siłą, że powstawał huk przypominający wystrzał armatni. Nowe analizy komputerowe pokazują, czy dinozaury naprawdę przekraczały barierę dźwięku.
encoded: Spis treści: Co to jest grom dźwiękowy? Rekonstrukcja ogona dinozaura Czy dinozaury wywoływały grom dźwiękowy? Diplodoki to jedne z najbardziej znanych dinozaurów. Wszyscy kojarzymy je z wyglądu. Miały charakterystyczne krótkie nogi, bardzo długie szyje zakończone małymi głowami i jeszcze dłuższe ogony. W sumie zwierzęta te mogły mieć nawet 30 metrów długości. Czyli tyle, ile boisko do koszykówki. Naukowców szczególnie ciekawią ich ogony. Dlaczego były tak długie i do czego służyły tym dinozaurom? Według jednej z teorii były niezbędne, by zapewnić równowagę dla wydłużonej szyi. Według innej pozwalały badać teren dookoła. Jeszcze inna hipoteza zakładała, że stabilizowały dinozaura, gdy unosił przednią część ciała – podobnie jak ogon u kangura. Wśród tych odpowiedzi wyróżniał się pomysł Nathana Myhrvolda i Philipa Currie. W 1997 r. na łamach „Paleobiology” naukowcy ci zasugerowali, że ogony diplodoków (i szerzej – zauropodów) mogły poruszać się z prędkością naddźwiękową. Dinozaury mogły strzelać nimi jak biczem, co powodowałoby ogromny hałas. Byłoby on użyteczny, by odstraszać drapieżniki albo ukazywać siłę i sprawność zwierzęcia w czasie godów. Co to jest grom dźwiękowy? Hipoteza ta zdobyła popularność. Policzono, że dinozaur, który smagał powietrze ogonem, powodowałby hałas o natężeniu 200 decybeli. To dźwięk odpowiadający hukowi generowanemu przez startującą rakietę kosmiczną. Jak to możliwe? Przekroczenie prędkości dźwięku powoduje powstanie tzw. gromu dźwiękowego. To zjawisko jest dobrze znane inżynierom lotniczym. I ciągle przyprawia ich o ból głowy. Concorde’y, naddźwiękowe samoloty wycofane z użytku w 2003 r., produkowały fale uderzeniowe tak głośne, że stanowiły uciążliwy hałas dla wszystkich mieszkających pod trasami ich przelotu. Jak powstaje grom dźwiękowy? To efekt natychmiastowej zmiany ciśnienia powodowanej przez dziób samolotu. Każdy samolot – oraz każdy poruszający się przedmiot – wywołuje wokół siebie zmianę ciśnienia, która rozchodzi się jak fala. P…

diplodokGettyImages-484554756-da01fe7.jpg
width: 1024
height: 681

Czy będziemy produkować żywe ciała pozwalające nam pozyskiwać zapasowe narządy dla ludzi?
type: item
date: 2025-03-31T11:10:56.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Nauka
subject: ciało
subject: etyka
subject: medycyna
subject: przeszczep
subject: Zdrowie
description: Postępy w biotechnologii wkrótce pozwolą nam tworzyć „zapasowe” ludzkie ciała, które mogą być wykorzystywane do badań lub do dostarczania narządów do transplantologii. Czy ten scenariusz rodem z thrillera science fiction „Wyspa” stanie się naszą rzeczywistością?
encoded: Spis treści: Hodowla ludzkich ciał Modyfikowane genetycznie świnie Syntetyczny embrion Laboratoryjne mózgi sferyczne Twój cyfrowy bliźniak „Ciałoidy” to żywe ciała niezdolne do myślenia ani odczuwania bólu. Wygenerowane przy pomocy naszych własnych komórek macierzystych, mają służyć jako źródło idealnie dopasowanych genetycznie przeszczepów. Tylko czy jesteśmy w stanie uwierzyć, że tego typu twory naprawdę nie będą zdolne do odczuwania bólu, lęku i posiadania samoświadomości? Czy nie skończyłoby się to jak w przywołanym już filmie „Wyspa” z 2005 roku, opisującym świat trzymanych w zamknięciu klonów traktowanych tylko jako żywy magazyn części zapasowych? Hodowla ludzkich ciał Martine Rothblatt, założycielka i przewodnicząca zarządu firmy biotechnologicznej United Therapeutics przewiduje, iż dzień, w którym wydrukowane w 3D z komórek macierzystych organy do przeszczepów będą łatwo dostępne, nadejdzie już całkiem niedługo. Twierdzi, że tego typu możliwości uratują niezliczone życia – w tym życie jej córki. Rothblatt nie ma wątpliwości, że rozwój nauki i biotechnologii przybliża nas do realizacji wizji ciałoidów. Pomysł ten już teraz wywołuje wiele debat etycznych i kontrowersji. Jednym z głównych argumentów przemawiających za rozwojem ciałoidów jest to, że mogłyby one stanowić zapasowe organy ludzkie. Istnieje ogromny niedobór narządów do przeszczepów. Ponad 100 tys. osób w USA czeka na przeszczep, a 17 osób z listy oczekujących umiera każdego dnia. Ludzkie ciałoidy mogłyby posłużyć jako nowe źródło organów – można przeczyta na łamach „MIT Technology Review”. Magazyn przyjrzał się tematowi tworzenia ciał na zamówienie. Modyfikowane genetycznie świnie Ci, którzy uważają, że tworzenie zastępczych ciał jest nieetyczne, rozwój transplantologii widzą w wykorzystaniu modyfikowanych genetycznie narządów zwierzęcych. Jednak ten trop okazał się problematycznych. Narządy zwierzęce zazwyczaj nie są w stanie przetrwać w ludzkich ciałach, ponieważ nasz układ odpornościowy odrzuca j…

cialoidy-5b25ca9.jpg
width: 1000
height: 563

Ból towarzyszy nam od zawsze. Może być i naszym zbawcą, i podstępnym wrogiem
type: item
date: 2025-01-02T09:34:52.000Z
subject: Nauka
subject: ból
subject: ciało
subject: medycyna
subject: mózg
subject: Zdrowie
description: Skąd nasz mózg wie, co i kiedy powinno nas boleć? Kiedy ból jest naszym przyjacielem, a kiedy wrogiem? Naukowcy badają to od bardzo dawna i dzięki temu wiemy coraz więcej.
encoded: Spis treści: Czym tak naprawdę jest ból? Bólu nie powinno się ignorować Odczuwanie bólu ma różne oblicza Mózg wytwarza wrażenie bólu Czym jest chroniczny ból? Skąd inni mają wiedzieć, jak bardzo mnie boli? Jak leczyć ból? Mimo że nauczyliśmy się uśmierzać ból za pomocą leków, pozostaje on nieodłączną częścią ludzkiego życia. Odczuwamy zarówno ból fizyczny, jak i emocjonalny, o bardzo różnym natężeniu, od rozdzierającego po delikatne ćmienie. Czym jednak jest, jaką funkcję pełni i skąd wiemy, jak silnie odczuwają go inni? Czym tak naprawdę jest ból? Przede wszystkim jest doskonałym sygnałem ostrzegawczym. Bez niego nie cofnęlibyśmy ręki natychmiast po dotknięciu rozgrzanej patelni i poparzylibyśmy się naprawdę poważnie. Tego typu nagły ból ma zbawienny charakter i może od niego zależeć nasze przetrwanie. To dlatego do jego odczuwania zdolnych jest także wiele innych gatunków zwierząt. Niektórzy sądzą, że dotyczy to również roślin. Nie mają one jednak układu nerwowego ani mózgu, więc trudno powiedzieć, w jaki sposób miałyby odczuwać ból. Bez zdolności do odczuwania bólu wpadlibyśmy w poważne tarapaty. Wiemy o tym dobrze dzięki istnieniu rzadkiej choroby genetycznej – analgezji wrodzonej. Cierpiący na nią ludzie nie odczuwają ostrzegawczego ukłucia bólu, gdy zrobią sobie krzywdę. Dawniej większość z nich nie dożywała dorosłości – ginęli w wyniku urazów, z których nie zdawali sobie sprawy. Bólu nie powinno się ignorować Ból motywuje nas do działania. Odwołajmy się raz jeszcze do przykładu z gorącą patelnią. Wyobraźcie sobie, że chwyciliście za nią, nie wiedząc, że jest zbyt rozgrzana, byście byli w stanie utrzymać ją w dłoni. W takiej sytuacji macie do wyboru: upuścić naczynie i narobić bałaganu albo spróbować wytrzymać do czasu znalezienia rozwiązania. W ułamku sekundy zdajecie sobie sprawę: że patelnia jest gorąca (wrażenie termiczne), że trzymacie ją w dłoni (określenie położenia), że sprawia wam ból (intensywność bodźca), że się to wam nie podoba (odczucie nieprzyje…

GettyImages-1130318624-a34de7e.jpg
width: 1999
height: 1499

Badania nad hormonami mają mroczną stronę. Wiele kobiet zostało okaleczonych
type: item
date: 2024-12-03T08:06:33.000Z
subject: Nauka
subject: ciało
subject: ludzie
subject: Zdrowie
subject: życie
description: Substancje wytwarzane przez układ hormonalny krążą w krwiobiegu, regulując funkcjonowanie organizmu i nasze zachowanie. Odkrycie, że hormony mają tak znaczny wpływ na nasze ciała, zajęło jednak naukowcom dużo czasu.
encoded: Spis treści: Endokrynologia postawiła na głowie świat nauk medycznych Proces starzenia zatrzymany? Mroczne eksperymenty, których można było uniknąć Odkrycie insuliny Szybki rozwój wiedzy o hormonach Jeszcze wiele hormonów jest do odkrycia Większość z nas często używa słowa „hormon” i dobrze rozumie jego znaczenie. To właśnie na hormony zwalamy rozchwiane nastroje, zażywamy też hormony, by zapobiec cukrzycy czy ciąży. Nastolatki często zmagają się zaś z „burzą hormonów”. Te zadziwiające substancje, wydzielane do krwi przez gruczoły hormonalne, regulują niemal wszystkie zachodzące w organizmie procesy: od wzrastania i rozwoju po odruchy i nastroje. Posiadamy nawet hormony, które regulują… inne hormony. Aż do początku XX w. większość naukowców nie miała jednak pojęcia o ich istnieniu, nie mówiąc już o zrozumieniu sposobu ich działania. Bardziej namacalne elementy organizmu, jak szkielet, mięśnie czy większe narządy, były znane już w starożytności. Z istnienia hormonów i układu dokrewnego anatomowie zaczęli zdawać sobie sprawę dopiero w XIX w., ale ich funkcja jeszcze przez jakiś czas pozostawała zagadką. Mimo to już wiele stuleci wcześniej po omacku dokonywano manipulacji hormonalnych u zwierząt i ludzi. Dysponujemy znaleziskami wskazującymi na ekstrahowanie przez starożytnych Chińczyków hormonów z moczu do celów leczniczych już około 200 r. p.n.e. W XVI-, XVII- i XVIII-wiecznych Włoszech śpiewakom operowym zwanym kastratami usuwano jądra przed okresem dojrzewania, by zapobiec obniżeniu barwy ich głosu. A rolnicy od tysięcy lat kastrowali zwierzęta gospodarskie, by stały się bardziej potulne. Endokrynologia postawiła na głowie świat nauk medycznych Zgłębianie tajemnic układu hormonalnego i produkowanych przezeń substancji zapoczątkowała w epoce wiktoriańskiej seria okrutnych i kontrowersyjnych eksperymentów. Nieco ponad sto lat temu raczkująca endokrynologia postawiła na głowie świat nauk medycznych, a wiele powszechnych schorzeń układu hormonalnego udało się wreszcie …

Hormony-30faedd.jpg
width: 4447
height: 2911

Nie całkiem umrzemy. Życie po śmierci istnieje – choć nie takie, jak sądzisz
type: item
date: 2023-10-03T14:23:03.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: National Geographic Site
subject: Nauka
subject: biologia
subject: ciało
subject: człowiek
subject: Dom
subject: mikroby
subject: nauka
subject: śmierć
description: Nasze ciała zamieszkują miliardy mikroorganizmów żyjących z nami w symbiozie. Pomagają nam trawić pokarm i wytwarzać niezbędne witaminy. Chronią nas przed infekcjami i pełnią wiele innych krytycznych funkcji. Są częścią nas i żyją długo po tym, gdy my umrzemy.
encoded: W tym artykule: Czym jest nekrobiom? Po śmierci człowieka jego mikrobiom rozkłada ciało Mikrobiom łączy się z nekrobiomem Bakterie pomagają uwolnić azot z martwego ciała Po śmierci włączamy się w cykl życia Ciało dorosłego człowieka o wzroście 170 cm składa się z około 30 bilionów komórek własnych i 39 bilionów bakterii. Tak przynajmniej twierdzą badacze z Instytutu Naukowego Weizmana w Izraelu. Swoje badania opublikowali w 2016 roku. Pozostawia to mocno filozoficzne pytanie o to, co jest naszym ciałem. Bo skoro bakterie są jego składową, w dodatku składową niezbędną do funkcjonowania reszty, to są czy nie są częścią nas? No chyba, że odpowiemy na to, jak producenci telefonów komórkowych. Oni utrzymują, że bateria w telefonie jest akcesorium, a nie niezbędną do funkcjonowania częścią urządzenia. Niezależnie od tego, czy uznamy bakterie za „nasze”, czy za ciało obce, pozostaje ważne pytanie. Co stanie się z tymi symbiotycznymi sojusznikami po naszej śmierci? Jaki los czeka nasz mikrobiom? Czym jest nekrobiom? – Jako mikrobiolog środowiskowy badający tzw. nekrobiom – mikroby żyjące w, na i wokół rozkładającego się ciała – byłam ciekawa naszego pośmiertnego dziedzictwa mikrobiologicznego. Możemy oczywiście założyć, że nasze mikroby umierają wraz z nami. Czyli gdy ciało się rozpadnie, one same zostaną wypłukane do środowiska – napisała profesor Jennifer DeBruyn z Uniwersytetu Tennessee. Probiotyki nie takie dobre, jak sądzono. Zaburzają florę bakteryjną organizmu Lekarze zalecają je jako osłonę podczas brania antybiotyków, ale najnowsze badania pokazują, że zaburzają florę bakteryjną i gospodarkę genetyczną. – Możemy myśleć, że nie przetrwają w prawdziwym świecie. Ale w opublikowanym przez mój zespół badaniu dzielimy się dowodami na to, że nasze mikroby nie tylko żyją po naszej śmierci. Na dodatek odgrywają ważną rolę w recyklingu ciała, co pozwala rozwinąć się nowemu życiu – dodała uczona. Po śmierci człowieka jego mikrobiom rozkłada ciało Nowe „życie” naszego ciała za…

nie-calkiem-umrzemy-zycie-po-smierci-istnieje-choc-nie-takie-jak-sadzisz-fot-stephencdickson-wikimedi-commons-cc-by-sa-4-0-9e60d5f.jpg
width: 2559
height: 1704

Kim jest najwyższy człowiek na świecie? Możliwe, że ten 29-latek z Ghany przejdzie do historii
type: item
date: 2023-01-03T11:18:25.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: biologia
subject: ciało
subject: ludzie
subject: medycyna
subject: rekordy
subject: rekordy guinnessa
subject: Zdrowie
description: Bardzo wysocy ludzie od dawna fascynują naukowców. Do tej pory uważano, że rekord wzrostu to 272 cm. Jednak najwyższy człowiek na świecie może mieć prawie 2,9 m!
encoded: W tym artykule: Najwyższy człowiek mieszka w Ghanie? Najwyższy człowiek w historii Inni rekordowo wysocy ludzie Według „Księgi rekordów Guinnessa” najwyższy człowiek żyjący dziś na Ziemi to Sultan Kösen. Urodził się w 1982 r. w Mardin w Turcji. Do 10. roku życia rozwijał się całkiem normalnie, później jednak zaczął nadzwyczaj szybko rosnąć. Dziś mierzy dokładnie 251 cm. Zdetronizował tym samym innego słynnego olbrzyma – pochodzącego z chińskiej części Mongolii Bao Xishuna. Urodzony w 1951 r. Chińczyk liczy sobie „zaledwie” 236 cm wzrostu. Jednak, jak donosi BBC, rekord może zostać wkrótce pobity. W Afryce żyje człowiek, który mierzy prawie 2,9 m! Najwyższy człowiek mieszka w Ghanie? Sulemana Abdul Samed, znany też jako Awuche, ma 29 lat. Mieszka w Ghanie. Niedawne pomiary wykonane w szpitalu na północy kraju wykazały, że mężczyzna ma aż 289 cm wzrostu. Jednak wynik nie jest pewny. Dlaczego? Bo szpital nie jest w stanie precyzyjnie zmierzyć tak wysokiej osoby. Problemem jest też sylwetka mężczyzny. Awuche cierpi na zespół Marfana. To choroba, w której dochodzi do znacznego wydłużenia kończyn. Jego kręgosłup jest zdeformowany, co sprawia, że mężczyzna ma garb na plecach. Cierpi też z powodu wady serca. Pomiary wykonane przez reportera BBC wykazały, że Sulemana Abdul Samed jest jednak niższy niż Sultan Kösen. – Nie szkodzi, ja wciąż jeszcze rosnę – skomentował mieszkaniec wioski Gambaga w Ghanie. Jego wzrost zaczął się rzucać w oczy 7 lat temu. Awuche mieszkał wówczas w Akrze, stolicy Ghany. Chciał zostać kierowcą, ale problemy ze zdrowiem nie pozwoliły mu na to. Dlatego wrócił do rodzinnej wsi, gdzie prowadzi niewielką firmę. Najwyższy człowiek w historii https://www.youtube.com/watch?v=unpaaWa7OpY Jeśli wyniki pomiarów się potwierdzą, Sulemana Abdul Samed przejdzie do historii. Do tej pory najwyższym dokładnie zmierzonym człowiekiem w dziejach był młody Amerykanin – Robert Wadlow. Żył w Alton w stanie Illinois w latach 1918–1940. Już w wieku 8 lat przerósł swego ojca…

kim-jest-najwyzszy-czlowiek-na-swiecie-mozliwe-ze-ten-29-latek-z-ghany-przejdzie-do-historiiv-72c6077.jpg
width: 960
height: 540

Powstał zupełnie nowy miernik kondycji ludzkiego organizmu. Co o tobie mówi twój „wiek snu”?
type: item
date: 2022-09-03T12:58:33.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: National Geographic Site
subject: Nauka
subject: bezsenność
subject: ciało
subject: medycyna
subject: sen
subject: wiek
subject: Zdrowie
description: Naukowcy z Uniwersytetu Stanforda opracowali nowy wskaźnik pozwalający ocenić nasz stan zdrowia. Bierze on pod uwagę jakość snu. Na jej postawie szacuje, ile wynosi nasz „wiek snu”.
encoded: W tym artykule: Co to jest wiek biologiczny? Co to jest wiek snu? Czy sen zmienia się z wiekiem? Czy można samemu policzyć sobie wiek snu? Jak poprawić jakość snu? Ile masz lat? Teoretycznie odpowiedź na to pytanie jest bardzo prosta. Nasz wiek wyznacza data urodzenia, którą mamy zapisaną w dowodzie osobistym czy metryce. Jednak kwestia, ile lat ma tak naprawdę nasze ciało, jest znacznie bardziej złożona. Metryka urodzenia może powiedzieć nam bardzo mało o stanie, w jakim znajduje się nasz organizm. Dlatego naukowcy stosują pojęcie wieku biologicznego. Wiek biologiczny to miara określająca stopień zużycia naszego organizmu. Co to jest wiek biologiczny? Ludzie mogą starzeć się w różnym tempie – w zależności od tego, jaki tryb życia prowadzą, a także, jakie geny odziedziczyli po rodzicach. Wiek biologiczny można określić, oceniając kilkanaście różnych parametrów takich jak ciśnienie tętnicze, poziomy cholesterolu czy glukozy. To one wskazują, w jakim stanie znajduje się organizm. Szacowanie wieku biologicznego może przynieść sporo niespodzianek. W jednym z badań, prowadzonych przez dr Daniela Belsky’ego z Uniwersytetu Duke, wiek biologiczny pewnego 38-letniego uczestnika został oceniony na 61 lat. Natomiast jego rówieśnik miał ciało przeciętnej 28-letniej osoby. Naukowcy stworzyli algorytm, dzięki któremu obliczono maksymalny możliwy wiek człowieka Średnia długość życia w krajach Europy to dziś 78 lat. W najbliższych latach – dzięki postępowi medycyny i terapiom genetycznym – może jeszcze wzrosnąć. Badania pokazują jednak, ż... Co to jest wiek snu? Wiek biologiczny, chociaż mówi o zdrowiu więcej niż PESEL, nie jest jednak miernikiem idealnym. Naukowcy z Uniwersytetu Stanforda zaproponowali więc jeszcze inną miarę. Nazwali ją „wiekiem snu” (ang. sleep age). Co to jest? Wyobraźmy sobie, że analizujemy, jak śpią 55-latkowie. Pytamy o to grupę osób w tym wieku i na podstawie odpowiedzi, a także obserwacji faz snu, określamy, jak zazwyczaj śpią ludzie mający tyle lat. Mają…

powstal-zupelnie-nowy-miernik-kondycji-ludzkiego-organizmu-co-o-tobie-mowi-twoj-wiek-snu-fot-getty-images-cb2535d.jpg
width: 2121
height: 1414

Kiedy praprzodkowie ludzi przyjęli postawę wyprostowaną? Nowe dowody wskazują, że stało się to 7 mln lat temu
type: item
date: 2022-08-27T11:28:39.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: Nauka
subject: antropologia
subject: ciało
subject: człowiek
subject: ewolucja
subject: kości
subject: paleontologia
subject: Sport
description: Analiza szczątków wymarłego hominina wskazuje, że już 7 mln lat temu po Ziemi chodziły istoty dwunożne. Zdaniem naukowców zdolność przyjmowania postawy wyprostowanej była kluczowa dla ewolucji naszych praprzodków.
encoded: W tym artykule: Hominin znad jeziora Czad Przeanalizowano dwadzieścia cech kości Co nam dała dwunożność? Dlaczego ludzie chodzą na dwóch nogach? Nie jest to do końca jasne. „Z około 250 gatunków naczelnych jesteśmy jedynymi, którzy zdecydowali się wstać i poruszać wyłącznie w ten sposób. Niektórzy badacze uważają, że dwunożność jest przynajmniej równie istotną cechą, która czyni nas ludźmi, co nasz wspaniale funkcjonujący mózg” – pisze Bill Bryson w książce „Ciało. Instrukcja dla użytkownika”. Hipotez wyjaśniających, dlaczego nasi praprzodkowie zdecydowali się wyprostować, jest bardzo wiele. Najpopularniejsza, tzw. hipoteza sawanny, mówi, że było to efektem stopniowej zmiany miejsca życia – z lasów na tereny otwarte. A tam, na sawannach, zdolność prostowania się dawała lepsze pole widzenia. Inne teorie wskazują, że dzięki dwunożności nasi poprzednicy zyskiwali wolne ręce. To pozwalało nosić różne rzeczy, od niemowląt, po przedmioty. A także wymyślić i korzystać z nowych rodzajów broni, np. włóczni. Hominin znad jeziora Czad Niezależnie od tego, dlaczego się pojawiła, dwunożność była bardzo ważna – jeśli nie decydująca – dla powstania naszego gatunku. Który ssak naczelny jako pierwszy osiągnął postawę wyprostowaną? W odpowiedzi na to pytanie pomogła analiza szczątków wymarłego hominina Sahelanthropus tchadensis. Jego skamieniałości zostały odkryte w 2001 r. nad jeziorem Czad w środkowej Afryce. Homo erectus żył jeszcze 100 tys. lat temu. Zabiło go ocieplenie klimatu? Homo erectus, jeden z bezpośrednich przodków współczesnego człowieka, stąpał po ziemi jeszcze 100 tys. lat temu – wynika z najnowszych odkryć. Już dziesięć lat temu spekulowano, że istota ta była dwunożna. Wnioski te wyciągnięto na podstawie analizy budowy czaszki sahelantropa. Teraz naukowcy szczegółowo przebadali kości udowe i przedramienia należące do Sahelanthropus tchadensis. Swoje wnioski opisali w pracy opublikowanej w czasopiśmie naukowym „Nature”. Przeanalizowano dwadzieścia cech kości Co ciekaw…

kiedy-praprzodkowie-ludzi-przyjeli-postawe-wyprostowana-nowe-dowody-wskazuja-ze-stalo-sie-to-7-mln-lat-temu-fot-c-sabine-riffaut-guillaume-daver-franck-guy-palevoprim-cnrs-university-of-poitiers-c58099c.jpeg
width: 3543
height: 2475

Leczenie łysienia będzie wkrótce możliwe? Przełomowe badania nad mieszkami włosowymi
type: item
date: 2022-08-02T09:00:21.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: Nauka
subject: ciało
subject: Edukacja
subject: leczenie
subject: medycyna
subject: Społeczeństwo
subject: Zdrowie
description: Około 85% mężczyzn łysieje po ukończeniu 50. roku życia. U 25% mężczyzn, obciążanych genetycznym wypadaniem włosów, proces ten zaczyna się znacznie wcześniej. Już w wieku nastoletnim. Badacze z University of California opisali białko odpowiedzialne za problem łysienia.
encoded: W tym artykule: Dlaczego ludzie łysieją? Naukowcy odkryli, że rozwiązaniem problemu łysienia może być pewne białko Autorzy twierdzą, że to może być przełom w leczeniu łysienia Łysienie to problem, który dotyczy przede wszystkich mężczyzn. Najczęstszym typem tego objawu jest tak zwane łysienie androgenowe. Wpływ na to zjawisko ma przede wszystkim dihydrotestosteron (DHT), czyli organiczny związek chemiczny, który jest aktywną formą testosteronu. DHT negatywnie wpływa na cebulki włosów, co w rezultacie prowadzi do ich osłabienia i wypadania. Dlaczego ludzie łysieją? Warto jednak pamiętać, że łysienie może być również objawem innych dolegliwości i chorób. Może też być reakcją organizmu leki, które w danym momencie się zażywa. Co więcej, łysienie można po prostu odziedziczyć po przodkach. Przedmiotem badań uczonych z całego świata jest fakt, że niektórzy ludzie są bardziej podatni na łysienie niż inni. Nowy lek na raka? Naukowcy znaleźli go w ziołowym lekarstwie australijskich Aborygenów Tradycyjna medycyna od dawna stanowi inspirację dla badaczy. Najnowsze odkrycie może zwiększyć skuteczność terapii onkologicznych. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/nowy-lek-na-raka-naukowcy-znalezli-go-w-ziolowym-lekarstwie-australijskich-aborygenow-fot-geoff-derrin-wikimedia-commons-cc-by-sa-4-0-f9d01d0.jpeg" width="933" height="700" alt="Nowy lek na raka? Naukowcy znaleźli go w ziołowym lekarstwie australijskich Aborygenów (fot. Geoff Derrin, Wikimedia Commons CC-BY-SA-4.0)" title="Nowy lek na raka? Naukowcy znaleźli go w ziołowym lekarstwie australijskich Aborygenów (fot. Geoff Derrin, Wikimedia Commons CC-BY-SA-4.0)" /> Objawem łysienia zajął się zespół naukowców z University of California. Wyniki ich badań wykazały, że to jedna konkretna substancja chemiczna ma olbrzymi wpływ na ten proces. Autorzy badań Katherine Dinh i Qixuan Wang twierdzą, że ich odkrycie może znacznie wpłynąć nie tylko na leczenie i zapobieganie łysienia, ale również…

leczenie-lysiny-8688ba9.jpeg
width: 1024
height: 683

Czy człowiek jest szybszy od konia? Po raz trzeci w historii biegacz prześcignął zwierzę
type: item
date: 2022-06-14T12:29:01.000Z
creator: Mateusz Łysiak
subject: National Geographic Site
subject: Nauka
subject: ciało
subject: konie
subject: ludzie
subject: Sport
subject: Travel
subject: Wolny czas
subject: zwierzęta
description: Do tej pory tylko trzem ludziom udało się wyprzedzić konia w maratonie Man versus Horse. Jak to możliwe?
encoded: W tym artykule: Brytyjczyk prześcignął kilkadziesiąt koni Człowiek i koń: czy jesteśmy szybszy? Jak przechytrzyć konia? Na świecie nie brakuje nietypowych, żeby nie powiedzieć dziwnych, cyklicznych wydarzeń. Weźmy na przykład la tomatinę organizowaną w Hiszpanii. Uczestnicy zabawy obrzucają się pomidorami. Również Hiszpanie organizują co roku encierro w Pampelunie, czyli przepędzanie byków ulicami miasta. Walijczycy także mają swoje wyścigi z udziałem zwierząt. Mowa o maratonie Man versus Horse. Brytyjczyk prześcignął kilkadziesiąt koni Impreza odbywa się regularnie od 1980 r. w walijskim mieście Llanwrtyd Wells. Na trasie 35 km biegacze rywalizują z jeźdźcami na koniach. Do pokonania mają górzysty teren przecinany drogami. Pierwsza edycja wyścigów została zorganizowana ponad 40 lat temu z inicjatywy Gordona Greena. Mężczyzna podsłuchał, jak klienci w jego pubie dyskutują o tym, że człowiek może prześcignąć konia. Postanowił więc to sprawdzić. Do tej pory udało się to tylko trzem biegaczom. W tym roku na kartach historii zapisał się Ricky Lightfoot. 37-latek z Cumbrii w Wielkiej Brytanii ukończył wyścig w dwie godziny, 22 minuty i 23 sekundy. Był szybszy o dwie minuty i sekundę od pierwszego konia na mecie – Lane House Boya. Jako pierwszy ludzki zwycięzca wyścigu od 15 lat, Brytyjczyk otrzymał nagrodę w wysokości 3500 funtów. Tylko dwóch innych biegaczy dokonało tego wyczynu od 1980 roku: Huw Lobb został pierwszym zwycięzcą w 2004 roku, pokonując najszybszego konia o dwie minuty; a Florien Holtinger zdobył tytuł w 2007 roku. W rozmowie z lokalnymi mediami Lightfoot zdradził, że biegacze mają siedmiominutową przewagę nad końmi i biegną nieco inną trasą. Zwierzęta i ludzie spotykają się tylko na części odcinków trasy. Nowy wyczyn w stajni Red Bulla – kajakarz zjechał ze śmiertelnie niebezpiecznego wulkanu Firma Red Bull słynie z tego, że lubi przekraczać niebezpieczne granice w sportach ekstremalnych. Niedawno udostępniła nagranie, na którym 29-letni Hiszpan zjeżdża k…

czy-czlowiek-jest-szybszy-od-konia-po-raz-trzeci-w-historii-biegacz-przescignal-zwierze2-3027f74.jpeg
width: 1024
height: 560

Naukowcy odkryli zupełnie nowe komórki w ludzkich płucach. Mogą pomóc w leczeniu chorób układu oddechowego
type: item
date: 2022-04-06T12:03:21.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: Nauka
subject: ciało
subject: człowiek
subject: Edukacja
subject: leczenie
subject: medycyna
subject: płuca
subject: Społeczeństwo
subject: Zdrowie
description: Najnowsze badania wykazały, że drogi oddechowe człowieka zawierają nieznane wcześniej, multipotencjalne komórki, które mają duży wpływ w procesie regeneracji pęcherzyków płucnych. Eksperci twierdzą, że to może być przełom w leczeniu chorób układu oddechowego.
encoded: W tym artykule: W płucach człowieka odkryto zupełnie nowe komórki, które pełnią ważną funkcję regeneracyjną Najnowsze badania pozwoliły dokładnie zlokalizować miejsce występowania komórek Komórki RAS mają dwie podstawowe funkcje Odkrycie może być przełomem w leczeniu wielu chorób W świecie nauki nigdy nie możemy zakładać, że wiemy już wszystko. Każdego dnia uczeni udowadniają nam, że musimy mieć w sobie dużo pokory. Parafrazując Sokratesa, prawdziwa mądrość polega na świadomości własnej niewiedzy. Okazuje się bowiem, że także ludzkie ciało kryje przed nami jeszcze wiele tajemnic. W płucach człowieka odkryto zupełnie nowe komórki, które pełnią ważną funkcję regeneracyjną Udowodnili to naukowcy z Uniwersytetu Pensylwanii. W trakcie najnowszych badań doszli do sensacyjnego odkrycia. Okazało się, że w oskrzelikach, a dokładniej w pobliżu struktur pęcherzykowych znajdują się zupełnie nowe komórki. W miejscu tym dochodzi do wymiany tlenu na dwutlenek węgla. Uczeni nazwali nowo odkryte struktury komórkami wydzielniczymi dróg oddechowych (RAS). Według badań kawa wydłuża życie. Ile filiżanek dziennie przynosi najlepsze efekty? Naukowcy dowodzą, że kawa może być zdrowa. Jakim chorobom zapobiega? Badacze twierdzą, że RAS mają podobne właściwości do komórek macierzystych. To oznacza, że mają zdolność przekształcania się w określony typ komórek. Dzięki temu umożliwiają regenerację uszkodzonych pęcherzyków płucnych. Naukowcy uważają, że to odkrycie może być przełomowe w kontekście leczenia chorób układu oddechowego. Co ciekawe, okazało się, że palenie papierosów zaburza funkcje regeneracyjne komórek RAS. Najnowsze badania pozwoliły dokładnie zlokalizować miejsce występowania komórek Znaczna część badań nad drogami oddechowymi odbywa się na myszach. Naukowcy, świadomi różnic organów zwierzęcych i ludzkich, postanowili sprawdzić je dokładniej sprawdzić. W tym celu zespół uczonych pobrał próbki tkanki płucnej od zdrowych dawców i przeanalizował geny w konkretnych komórkach. W ten sp…

pluca-pod-mikroskopem-c04b80d.jpeg
width: 3840
height: 2160

Odkryto najstarszy do tej pory przepis na mumifikację
type: item
date: 2021-03-02T10:29:25.000Z
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: ciało
subject: egipt
subject: historia egiptu
subject: Lifestyle
subject: mumia
subject: starożytny egipt
description: Najstarsza znana instrukcja pochodząca z czasów antycznego Egiptu ujawnia nowe szczegóły dotyczące procesu balsamowania zwłok.
encoded: W oparciu o swoisty „podręcznik eksperta” sprzed 3500 lat, zawierający medyczne notatki papirus, egiptolożka Sofie Schiødt z uniwersytetu w Kopenhadze była w stanie zrekonstruować kompletny proces przygotowywania zwłok w podróż w zaświaty. Nieznane dotąd szczegóły pochodzą z 6-metrowego papirusu zwanego Louvre-Carlsberg od nazw placówek muzealnych, między które go podzielono. W starożytnym Egipcie balsamowanie ciała było sztuką zastrzeżoną dla garstki osób. Nowe osoby wtajemniczano jedynie przekazując im tajniki z ust do ust. Naukowcy dysponowali dotąd jedynie dwoma instrukcjami na temat mumifikacji zwłok. Egiptolodzy byli więc mocno zaskoczeni odkryciem „ściągawki” na której wymieniono niezwykle wiele szczegółów procesu mumifikacji. - Wiele elementów procesu balsamowania odkrytych w tym papirusie nie występuje w znanych nam dwóch innych podręcznikach mumifikacji. Czytając ten nowy tekst ma się wrażenie, że to materiał służący specjaliści. Są receptury na różne smarowidła czy informacje o różnych typach bandaży. Pewne prostsze elementy, jak suszenie ciała natrytem (sodą naturalną – red.), pominięto – wyjaśnia Schiødt. Szczególnie ekscytującym fragmentem dla duńskiej egiptolożki jest nieznany dotąd opis procedury balsamowania twarzy zmarłego. Zawiera ona listę składników (głównie roślinnych) z których przygotowywano się płyn, którym to nasączano płachtę czerwonego lnu do przykrycia twarzy. Tak potraktowany materiał był rodzajem kokonu o właściwościach antybakteryjnych. Do tego ładnie pachniał. Choć procedury tej dotąd nie znano, już wcześniej wydobywano mumie mające mniej więcej tyle lat, co nowoodkryty podręcznik balsamowania, których głowy okryte były materiałem oklejonym skorupą z naturalnych materiałów. Można śmiało założyć, że to był efekt końcowy opisanego wyżej postępowania z twarzą zmarłego. fot. Ida Christensen Ciekawe jest znaczenie cyfry 4 w procesie balsamowania. Prowadzony był on przez zespół ekspertów od mumifikacji właśnie w interwale wynoszącym cztery…

mumia-w-muzeum-egipskim-2a08a97.jpeg
width: 1024
height: 683

Probiotyki nie takie dobre, jak sądzono. Zaburzają florę bakteryjną organizmu
type: item
date: 2019-11-11T03:19:25.000Z
subject: National Geographic Site
subject: Nauka
subject: ciało
subject: Zdrowie
description: Lekarze zalecają je jako osłonę podczas brania antybiotyków, ale najnowsze badania pokazują, że zaburzają florę bakteryjną i gospodarkę genetyczną.
encoded: Mikrobiom jelitowy często nazywany jest naszym drugim mózgiem. Jego skomplikowany układ wpływa praktycznie na działalność całego organizmu. Nowe badanie pokazuje, że probiotyki (często przyjmowane w formie suplementów lub produktów nabiałowych: jogurtu i kefiru) mogą nie tylko nie pomóc, ale wręcz utrudnić pacjentowi powrót do odpowiedniej formy po terapii antybiotykami. Dodatkowo wyszło, że różni pacjenci mogą reagować na nie skrajnie inaczej. Pierwsze dwie prace, opublikowane w piśmie branżowym Cell opisują badania endoskopowe i kolonoskopowe mikrobiomu ludzi, którzy brali antybiotyki przed i po przyjęciu probiotyków. Druga badana grupa przyjmowała probiotyki tylko przed antybiotykami. Badacze dowiedzieli się, że mikrobiom tej pierwszej grupy przeszedł “bardzo poważne zakłócenia”. - Gdy probiotyki skolonizowały już jelita, zupełnie zablokowały powrót oryginalnego mikrobiomu, zaburzonego przez leczenie antybiotykami – mówi Eran Elinav, immunolog z Naukowego Instytutu Weizmanna w Izraelu, szef zespołu badawczego. Dodatkowo zaobserwowano zaburzenia w działaniu genów i tworzeniu nowych białek oraz RNA. Efekt utrzymywał się przez sześć miesięcy. Trzeba dodać, że te negatywne efekty nie zostały zaobserwowane u osób, którym wszczepiono pierwotny mikrobiom sprzed antybiotykoterapii. W tym przypadku sytuacja unormowała się w ciągu kilku dni. Kłopot w tym, że tego typu zabieg nie jest możliwy na masową skalę i raczej nie może stać się równie powszechnym rozwiązaniem jak próba naprawy sytuacji po antybiotykach probiotykiem. Podczas badań wyszła jeszcze jedna ciekawostka: badając próbki kału 25 osób okazało się, że zawarty w nich mikrobiom tylko częściowo odpowiada temu funkcjonującemu w organizmach ochotników. - Fakt, że opieramy się prawie tylko na próbkach kału w badaniu mikrobiomu, a może nie być to wcale wiarygodna metoda – mówi Elinav. Kolejne badanie skupiło się na 15 osobach, części z nich podano 11 dawek popularnych probiotyków, innym tylko placebo. Dodatkowo pobrano…

probiotyki-wcale-nie-sa-tak-korzystne-dla-zdrowia-jak-wczesniej-sadzono-8f857f8.jpeg
width: 2121
height: 1414

Ludzkie komórki to zaledwie 43% naszego ciała. To badanie wywraca nasze rozumienie "bycia człowiekiem"
type: item
date: 2019-08-05T09:02:38.000Z
subject: National Geographic Site
subject: Nauka
subject: ciało
subject: Lifestyle
subject: Zdrowie
description: Zrozumienie tego kto zamieszkuje nasze wnętrze i jak się w nim zachowuje może pozwolić nam znacznie lepiej walczyć z chorobami autoimmunologicznymi: od alergii aż po chorobę Parkinsona.
encoded: Zrozumienie tego kto zamieszkuje nasze wnętrze i jak się w nim zachowuje może pozwolić nam znacznie lepiej walczyć z chorobami autoimmunologicznymi: od alergii aż po chorobę Parkinsona. Przy okazji wraca jedno z najbardziej pierwotnych pytań, z którym zmagali się biolodzy, filozofowie, psycholodzy – co to znaczy być człowiekiem? - Są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmu – mówi o naszych mikro gościach profesor Ruth Ley z Instytutu Maxa Plancka – Twoje ciało to nie tylko ty. Niezależnie od tego jak często się myjesz – całe twoje ciało jest pokryte populacjami malutkich sąsiadów. Są wśród nich wirusy, bakterie, grzyby, archeony. Najwięcej znajduje się w mrocznych zakątkach naszych wnętrzności. - Jesteś bardziej mikrobem niż człowiekiem - powiedział w rozmowie z BBC profesor Rob Knight z Uniwersytetu Kalifornii w San Diego. To nie jest tak, że mamy jeden genom Do niedawna sądzono, że stosunek komórek ludzkich do mikrobów to 1 do 10. Ostatnie, znacznie dokładniejsze analizy przedstawiają wynik korzystniejszy dla nas, ale genetycznie jesteśmy w mniejszości. Nasz genom, złożony z 20 tysięcy genów, tymczasem łącznie mikroby żyjące w nas mają 20 milionów swoich własnych genów. Nagle poczuliście się obco we własnym ciele prawda? - To co czyni nas ludźmi to kombinacja genów mikroorganizmów z naszego wnętrza z naszymi własnymi – dodaje profesor Sarkis Mazmanian z Caltech – To nie jest tak, że mamy jeden genom, geny naszego mikrobiomu są drugim osobnym, który wzbogaca aktywność naszego. Krok po kroku nauka poznaje fascynujący wpływ naszych mikroskopijnych współlokatorów na organizm: niektórzy nas chronią, wspierają układ immunologiczny, inni produkują cenne witaminy. Właśnie teraz zmienia się podejście naukowców i lekarzy. Wcześniej można je było porównać do wojny, teraz prowadzi się badania nad tym jak wykorzystać i wzbogacić mikrobiom by jeszcze bardziej poprawił nasze zdrowie. Szczepionki i antybiotyki były naszymi głównymi orężami na froncie walki z mikroorgan…

jestes-bardziej-mikrobem-niz-czlowiekiem-ludzkie-komorki-to-zaledwie-43-naszego-ciala-e7ba989.jpeg
width: 2026
height: 1480

Bigoreksja. Grozi każdemu, kto przesadza z siłownią
type: item
date: 2019-07-02T09:16:10.000Z
creator: redakcja
subject: National Geographic Site
subject: Nauka
subject: ciało
subject: Sport
subject: Zdrowie
description: Dysmorfia mięśniowa (zwana bigoreksją) bywa powiązana z depresją i nierzadko prowadzi do nadużywania sterydów i innych środków.
encoded: Zburzenie o nazwie bigoreksja polega na wym, że osoba nim dotknięta nie widzi swojej faktycznej muskulatury. Niezależnie od tego jak mocno ćwiczy przed lustrem zdaje się dostrzegać jedynie chuderlawego słabeusza. Niektórzy określają to zaburzenie jako odwrotność anoreksji, rzeczywiście mechanizm jest dość podobny, choć dotyczy przede wszystkim ćwiczeń fizycznych, nie odżywiania się. Wśród oznak bigoreksji jest przedkładanie treningu nad wszystko inne, łącznie z pracą, rodziną, czy relacjami z najbliższymi. Do tego dochodzi utrata kontaktu z przyjaciółmi, zaskakująco długi czas spędzany przed lustrem i nadużywanie środków stymulujących rozwój mięśni, hormonów anabolicznych i sterydów. Ocenia się, że około 10% mężczyzn korzystających z siłowni może cierpieć na to zaburzenie. Lekarze dodaję, że wiąże się ono często z bardzo złą oceną, stanami lękowymi i depresyjnymi. W najskrajniejszych przypadkach (na szczęście nielicznych) prowadzi do samobójstwa. Dysmorfia mięśniowa może mieć kilka przyczyn. Jedną z istotniejszych są zaburzenia relacji z rówieśnikami i/lub rodzicami w okresie dojrzewania. Leczona jest za pomocą terapii psychologicznej czasami wspomaganej lekami.

uzaleznieni-od-silowni-nie-istnieje-nic-wazniejszego-od-treningu-671576b.jpeg
width: 2121
height: 1414

Dlaczego płaczemy? Łzy zafascynowały naukowców
type: item
date: 2019-06-24T09:29:47.000Z
subject: National Geographic Site
subject: Nauka
subject: ciało
subject: Lifestyle
subject: Zdrowie
description: Czy płacz pomaga? Czy łzy wywołane bólem fizycznym różnią się od tych spowodowanych przez ból emocjonalny? Oto co współczesna nauka wie o płakaniu.
encoded: Jak płaczą mężczyźni? Jak kobiety? Na początku płacz jest jedną z niewielu dostępnych form komunikacji. Niemowlę poprzez płacz komunikuje swoje niezaspokojone potrzeby. Z czasem, gdy zasób słownictwa staje się większy, uczy się zastępować płacz komunikatem słownym. Wraz z upływem lat płaczemy coraz mniej, a dotyczy to zwłaszcza chłopców. Ta różnica między chłopcami a dziewczynkami zaczyna być widoczna już ok. 11 roku życia. Jak pokazują badania przeprowadzone przez Marleen C. Becht i Ad J. J. M. Vingerhoets, dorosła kobieta płacze średnio 2-3 razy w miesiącu, a mężczyzna - raz. Pomimo spekulacji, że różnice te wynikają ze zmian hormonalnych w okresie dojrzewania, nie znaleziono wiarygodnego związku między częstotliwością płaczu a menstruacją. Jak tłumaczy Leah Sharman z University of Queensland powodem tego zjawiska są najprawdopodobniej kulturowe oczekiwania: mężczyźni muszą być "twardzi", emocjonalność jest bowiem domeną kobiet ("nie maż się", "nie bądź baba", "chłopaki nie płaczą"). Dotyczy to krajów kultury zachodniej, w których kobiety zdecydowanie częściej przyznają się do płaczu niż mężczyźni. (W innych kulturach ta różnica jest mniejsza, a czasem nie ma jej wcale). Co ciekawe, badania wskazują, że mężczyźni, którzy pozwalają sobie na płacz w odpowiednich kontekstach emocjonalnych, są odbierani jako bardziej sympatyczni niż ci, którzy tego nie robią, a ronienie łez nie zagraża ich ocenie męskości. Mężczyźni najczęściej przyznają się do płaczu w sytuacji śmierci bliskiej osoby lub ukochanego zwierzęcia domowego i rozstania Dlaczego płaczemy? Naukowcy od lat zastanawiają się, dlaczego płaczemy. Niektórzy sugerują, że w czasie płaczu w naszym organizmie uwalniane są substancje chemiczne, która zmniejszają stres lub zwiększają pozytywne uczucia. - Tak naprawdę wciąż nie wiemy zbyt wiele o płaczu, a większość badań opiera się na opisie własnych wrażeń. A to, czy płacz komuś służy to kwestia indywidualna - komentuje Sharman z University of Queensland. Dlaczego więc…

dlaczego-placzemy-lzy-zafascynowaly-naukowcow-343f1c0.jpeg
width: 1000
height: 667

Ból podczas miesiączki? Nie łagodzą go proszki? To może być endometrioza
type: item
date: 2018-09-03T15:18:50.000Z
creator: hannagadomska
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: ciało
subject: kobiety
subject: Zdrowie
description: Skurcze w okolicy podbrzusza to problem nawet 90 proc. kobiet - wynika z badań przeprowadzonych na Western Sydney University. Jak się okazuje, ból może być objawem poważnej choroby. Nie lekceważ tych sygnałów!
encoded: Dziewięć na dziesięć młodych kobiet skarży się na bolesne skurcze w okolicy podbrzusza przed lub w trakcie menstruacji - wynika badań naukowców z Western Sydney University. Przyczyny bolesnego miesiączkowania do dziś nie są dokładnie znane. Wiadomo, że można je podzielić na dwa główne typy: pierwotne i wtórne - w zależności od tego, gdzie leży źródło problemu. Bolesne miesiączkowanie: pierwotne vs. wtórne Pierwotne bóle menstruacyjne występują u kobiet z prawidłową budową miednicy. Ból jest spowodowany - przynajmniej częściowo -zmianami hormonalnymi, głównie w związkach zwanych prostaglandynami, które wpływają na zachowanie mięśnia macicy (stwierdzono, że nadmiar prostaglandyny F2α wywołuje jej skurcze). Wtórne bóle menstruacyjne są zazwyczaj objawem problemów w obrębie miednicy, a najczęstszą ich przyczyną jest endometrioza - choroba, w której błona śluzowa macicy (endometrium) występuje poza jamą macicy. Jak wynika z badań australijskich naukowców spośród 90 proc. młodych kobiet w Australii, które skarżą się na bolesne miesiączkowanie, większość doświadcza objawów wskazujących na pierwotne, a nie wtórne bóle. Dokładna liczba kobiet cierpiących na endometriozę nie jest dokładnie znana, ale szacuje się , że dotyczy ok. 5-10 procent kobiet w wieku rozrodczym. Jak je rozróżnić? Jak rozróżnić czy mamy do czynienia z pierwotnymi bólami, czy z endometriozą? Jedną z podpowiedzi może być moment, w którym pojawił się problem. Pierwotne bóle menstruacyjne zaczynają doskwierać zazwyczaj w ciągu trzech lat od pierwszego okresu i zwykle z wiekiem stają się mniej dotkliwe. U kobiet z endometrioza ból pojawia się podczas pierwszej miesiączki lub wkrótce po niej, stosunkowo często po 18 roku życia staje się dużo bardziej dotkliwy. Kobiety, które „mają taką naturę” (sformułowanie stosowane przez ginekologów na określenie pierwotnych bólów menstruacyjnych) skarżą się na skurcze o bardzo różnym nasileniu. Przez każdą kobietę odczuwane są inaczej: jako łagodny, przeszywający lub ostry…

bolesne-miesiaczkowanie-to-moze-byc-endometrioza-03de660.jpeg
width: 5256
height: 3508

Gdzie jest czaszka Szekspira? Te części ciała sławnych ludzi skradziono po ich śmierci
type: item
date: 2018-04-25T10:16:18.000Z
creator: redakcja
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: ciało
description: Ktoś naprawdę chciał mieć głowę Szekspira – jak również kości, mózg i penisa innych znanych ludzi.
encoded: W poprzednim tygodniu archeolodzy odkryli, że w grobie Williama Szekspira znajdującym się w Kościele Św. Trójcy w Stratford-on-Avon prawdopodobnie brakuje jego czaszki. Naukowcy dokonali tego odkrycia wykonując pierwsze skany radarowe grobu dramatopisarza przed nakręceniem filmu dokumentalnego. Ta wiadomość pojawiła się na miesiąc przed 400. rocznicą śmierci Szekspira i uwiarygadnia pogłoskę zgodnie z którą cmentarni złodzieje mieliby ukraść czaszkę w 1794 roku. Szekspir dzieli tym samym los innych słynnych liderów, artystów i pisarzy – ludzie nie potrafią zostawić ich w spokoju, nawet po śmierci. Mózg Mussoliniego Kilka lat temu prawnuczka Benito Mussoliniego powiedziała policji, że ktoś sprzedaje części mózgu tego faszystowskiego dyktatora na Ebayu. Strona portalu szybko usunęła ofertę, ponieważ sprzedaż części ciała jest na niej zakazana. Możliwe, że sprzedający wcale nie był w posiadaniu mózgu Mussoliniego. Ale nie można też tego wykluczyć – po jego śmierci, pod koniec drugiej wojny światowej, do wdowy po dyktatorze trafiła tylko część jego mózgu, reszta przypuszczalnie miała się znajdować w Stanach Zjednoczonych. Czaszka Mozarta Austriacki kompozytor Wolfgang Amadeusz Mozart zmarł w 1791 roku. Dziesięć lat po jego śmierci grabarz Joseph Rothmayer ponoć wydobył jego czaszkę z grobu i zatrzymał dla siebie. Pamiątka przechodziła z rąk do rąk w obrębie jego rodziny aż do początków XX wieku, kiedy trafiła do zbiorów Międzynarodowej Fundacji Mozartowskiej. Jednak badacze nadal nie mają pewności, czy znaleziona czaszka jest aby na pewno autentyczna. Testy DNA z 2006 roku nie wykazały podobieństwa z dwoma krewnymi Mozarta. Fałszerstwo może więc dotyczyć albo czaszki albo genów podszytych historią o niewierności. Co ciekawe, Mozart nie był jedynym kompozytorem, którego grób okradziono. Również Ludwik van Beethoven i Joseph Haydn padli ofiarą złodziei czaszek. Całe ciało Thomasa Paine’a Biedny Thomas Paine – części jego ciała znalazły się w różnych częściach świata. Auto…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/607edc0d8a7002d3742eb4be4aee1ea4bc4a238f-0913f81.png
width: 1012
height: 675

"Nasze ciało" – wydanie specjalne już w sprzedaży
type: item
date: 2015-04-05T06:30:00.000Z
creator: Adam Robiński
subject: National Geographic Site
subject: Nauka
subject: ciało
subject: magazyn
description: Ludzkie ciało to jedno z najbardziej intrygujących zagadnień naukowych. Jego budowa, funkcjonowanie oraz możliwości do dziś zdumiewają badaczy na całym świecie.
encoded: Redakcja "National Geographic Polska" odpowiada na sto fascynujących pytań dotyczących organizmu człowieka. Numer specjalny „Nasze ciało” ukazał się 31 marca i będzie w sprzedaży aż do 31 maja. W numerze specjalnym „Nasze ciało” redakcja National Geographic Polska zabiera czytelników w głąb tego skomplikowanego systemu i bada funkcjonowanie każdego układu. Nie zabrakło także szczegółowych ilustracji i zdjęć, a także krótkich doświadczeń, które pomagają zrozumieć różne procesy. Wśród nich czytelnicy znajdą m.in. test Stroopa mierzący wybiórczą koncentrację uwagi. Wydanie specjalne „Nasze ciało” zawiera cztery rozdziały. Część „Rusztowanie” dedykowana jest mięśniom, kościom i skórze. Dział „Kontrola” mówi o wszystkich elementach, które odbierają sygnały z otoczenia – są nimi mózg, nerwy oraz hormony. „Żywienie i utrzymanie” dotyczy układów, które automatycznie odżywiają i chronią każdą komórkę ludzkiego organizmu. Natomiast rozdział „Cykl życia” redakcja poświęca wszystkim etapom egzystencji człowieka, od narodzin do śmierci. Mieszkaniec Zachodu zjada w ciągu życia 45,360 kg pożywienia (ok. 1,6 kg dziennie); u płodu powstające palce dłoni i stóp są połączone błoną; w wyniku łuszczenia w ciągu życia tracimy ok. 18 kg skóry; złość i strach przyspieszają bicie serca o 30-40 uderzeń na minutę – to tylko kilka ciekawostek, które czekają na Czytelników w numerze specjalnym "National Geographic Polska" „Nasze ciało”. Magazyn dostępny jest w cenie 12,99 zł.

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/4b201a9b22821f6d93fa08808067babb55b7379e-548ee82.jpeg
width: 629
height: 787