Czym były Szczodre Gody? To słowiańskie Boże Narodzenie
Wiele polskich tradycji chrześcijańskich pochodzi z wierzeń i obrzędów słowiańskich. Szczodre Gody to święto, podczas którego celebrowano przesilenie zimowe oraz zwycięstwo światła nad ciemnością. Jak wyglądało słowiańskie Boże Narodzenie?
W tym artykule: Czym są Szczodre Gody? Obchody Szczodrych Godów trwały nawet kilkanaście dni Szczodre Gody przypominają Boże Narodzenie Słowianie, którzy zamieszkiwali polskie ziemie przed przyjęciem chrztu przez Mieszka w 966 roku, byli ludem rolniczym, który szanował i wielbił przyrodę. Do tego stopnia, że ich kalendarz i wierzenia były jej podporządkowane. Chrześcijanie nazywali ich wówczas poganami. Zresztą jak wszystkich, którzy wierzyli wówczas w innych bogów. Wiara Słowian była bowiem politeistyczna. Większość z bóstw była swoistą personifikacją zjawisk i żywiołów natury. Tak Swarożyc był bogiem ognia, a Dadźbóg – słońca. Dziewanna była boginią dzikiej przyrody, księżyca i łowów, a Marzanna uosabiała wegetację, śmierć i zimę. Dla Słowian najważniejszymi bogami był Perun, władca gromowładny i Weles, który panował nad podziemiami. Czym są Szczodre Gody? Jednak nie o różnicę w wierzeniach tu chodzi, lecz podobieństwa tradycji. A tych jest wiele. Dawni Słowianie również kolędowali, żeby życzyć innym rolnikom pomyślności w Nowym Roku. Obchodzili również Śmigus-Dyngus, jako pożegnanie zimy i przywitanie wiosny. Co więcej, nasi przodkowie praktykowali święto, które do złudzenia przypomina Boże Narodzenie, drugie po Wielkanocy najważniejsze święto chrześcijan. Ponieważ Słowianie zajmowali się rolnictwem, byli uważnymi obserwatorami pogody, natury i kosmosu. Zwracali uwagę na to, jak przyroda wpływa na ich życie. Chociaż (prawdopodobnie) nie znali się na fizyce i astronomii, to z uwagą i pokorą patrzyli w niebo. Na tej podstawie potrafili zidentyfikować niektóre gwiazdy i planety oraz określić ich położenie na niebie i dopasować to do cyklu rocznego. W zależności od pory roku, składali modły różnym bóstwom i dziękowali im za dary ziemi, wody i światła. Rok obrzędowy dawnych Słowian rozpoczynał się 21 grudnia. Celebrowano w ten sposób przesilenie zimowe i zwycięstwo dnia nad nocą, światła nad ciemnością. Nasi przodkowie radowali się wtedy, ponieważ od tego momentu dni stawały się dłuższe i cieplejsze. Właśnie wtedy rozpoczynało się świętowanie Szczodrych Godów, zwanych również jako Godowe Święto. Pierwszym punktem obchodów był Szczodry Wieczór, który odbywał się w nocy z 21 na 22 grudnia. Spożywano wówczas 12 różnych potraw, które symbolizowały 12 miesięcy w roku. W tym dniu rozpoczynano również wróżby na kolejny rok. Bogiem, którego czczono w tym czasie, był Weles, opiekun bogactwa i magii. Ludzie w tym czasie dzielili się chlebem. Z siana lub słomy pod nakryciami robiono przepowiednie. Każdy losował słomkę, a im ładniejsza i dłuższa była słomka, tym lepszy miał być następny rok. Dawano sobie również drobne podarunki – najczęściej były to orzechy i jabłka, ale także drożdżowe placki, które nazywano „szczodrakami”. Obchody Szczodrych Godów trwały nawet kilkanaście dni Świętowanie Szczodrych Godów trwało przez kilkanaście dni, aż do 6 stycznia. Warto zwrócić uwagę na symbolikę Trzech Króli, którzy w tradycji chrześcijańskiej mieli podążać za gwiazdą betlejemską w kierunku miejsca narodzin Jezusa. W tradycji Słowian ową gwiazdą był Syriusz. To ciało niebieskie, które najjaśniej rozświetla niebo i leży w jednej linii z trzema jasnymi gwiazdami Pasa Oriona. Szczodre Gody miały również wymiar upamiętnienia tych, którzy odeszli. W trakcie dni celebracji na cmentarzach rozpalano ogniska na cześć zmarłych i organizowano uczty na ich cześć. Słowianie kładli również na stołach dodatkowy talerz, który miał czekać na ducha jednego ze zmarłych członków z rodziny. Palenie ognisk w trakcie świętowania miało również wymiar magiczny. Słowianie chcieli w ten sposób pomóc Dadźbogowi w walce z mrokiem. Co ciekawe, Słowianie również mieli swoją choinkę. Wyglądała jednak zupełnie inaczej. W domach stawiano snopki zboża lub jemiołę, które miały symbolizować życie. Szczodre Gody przypominają Boże Narodzenie Podobieństw Godowych Świąt do chrześcijańskiego Bożego Narodzenia jest bardzo dużo. Największą różnicą jest zaś termin rozpoczęcia celebracji. Wyznawcy chrześcijaństwa rozpoczynają świętowanie cztery dni później. Dlaczego? Prawdopodobnie chodziło o kompromis jeszcze z czasów starożytnego Rzymu. Cesarz Konstantyn przyjmując chrześcijaństwo, próbował pogodzić głęboką jeszcze wiarę „pogańską” z nowo przyjętą religią. Warto zwrócić uwagę na fakt, że Szczodre Gody są obchodzone do dziś przez niektóre związki wyznaniowe, czasem również jako wspomnienie folkloru i tradycji naszych przodków. Niezależnie od tego w co wierzymy, warto pamiętać o tym, co ukształtowało współczesną rzeczywistość. Szczególnie, że kluczem do zrozumienia świata jest nie tylko nauka, ale i wiedza o przeszłości. Źródła: Leszek Matela „Tajemnice Słowian”, Barbara Ogrodowska „Polskie obrzędy i zwyczaje doroczne”, Ziemisław Grzegorzewic „O bogach i ludziach. Praktyka i teoria Rodzimowierstwa Słowiańskiego” Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Czy to możliwe, że ta gwiazda wskazała miejsce narodzin Jezusa?
Gwiazda Betlejemska od wieków fascynuje teologów, astronomów i historyków. Czy to możliwe, że za tym biblijnym znakiem kryje się rzeczywiste zjawisko astronomiczne?
Spis treść: Czy mogła to być kometa? Supernowa – zjawisko na niebie? A może rzadki układ planet? Czy to po prostu cud? Historia Gwiazdy Betlejemskiej należy do najbardziej rozpoznawalnych scen w chrześcijańskiej wyobraźni. To olśniewający znak nad miejscem narodzin dziecka, prowadzący tajemniczych przybyszów ze Wschodu do kołyski nowo narodzonego króla. Ewangelia według Mateusza, jedyna księga Biblii wspominająca o tym wydarzeniu, opisuje gwiazdę, która wzeszła na wschodzie. Przyciągnęła uwagę magów, prawdopodobnie astrologów-kapłanów z Babilonii lub Persji, i poruszała się przed nimi, aż zatrzymała się nad miejscem, gdzie przebywał Jezus. Ten epizod liczy zaledwie kilkanaście wersetów. Mimo to rozpalił dwa tysiąclecia spekulacji. Co właściwie zobaczyli magowie? Czy jakieś realne zjawisko astronomiczne mogłoby pasować do opisu Mateusza? Uczeni, astronomowie i teologowie proponowali bardzo różne odpowiedzi – od komet, przez supernowe, aż po koniunkcje planet. Czy mogła to być kometa? Jedno z najstarszych wyjaśnień jest zarazem najbardziej intuicyjne. Komety potrafią być widowiskowe i widoczne na dużym obszarze nieba. W starożytności często przypisywano im znaczenie prorocze. Kometa Halleya pojawiła się na przykład w latach 12–11 p.n.e., a następnie ponownie w 66 r. n.e. Jej pojawienie się 26 sierpnia 12 r. p.n.e. odnotowano w „Księdze Han”, chińskiej kronice astronomicznej. Rzymski historyk Kasjusz Dion łączył widok Komety Halleya nad Rzymem ze śmiercią wodza Marka Agrypy. Gdy chrześcijański teolog Orygenes z Aleksandrii w III w. próbował wyjaśnić niezwykłe ruchy Gwiazdy Betlejemskiej, pisał: – Należy ją zaliczyć do komet, które pojawiają się od czasu do czasu, albo do meteorów, albo do gwiazd brodatych czy w kształcie dzbana… Problem w tym, że chronologia nie pasuje do panowania Heroda Wielkiego, który zmarł w 4 r. p.n.e. i jest wprost wspomniany w Ewangelii Mateusza. Jeśli przyjąć, że ewangeliczna chronologia jest w przybliżeniu poprawna, Kometa Halleya – jedyny sensowny kandydat wśród znanych komet – pojawiła się zbyt wcześnie, by można ją było powiązać z narodzinami Jezusa. Supernowa – zjawisko na niebie? Inna efektowna możliwość zakłada, że magowie byli świadkami supernowej – wybuchającej gwiazdy, która może stać się na tyle jasna, by była widoczna nawet za dnia. Rozważa się także słabszą nową, która również powoduje nagły i wyraźny wzrost jasności na niebie. Chińscy astronomowie, prowadzący skrupulatne zapisy sięgające 1000 r. p.n.e., odnotowali możliwą kometę z warkoczem w 5 r. p.n.e. oraz możliwą nową lub supernową w 4 r. p.n.e. Daty te wydają się obiecujące. Mieszczą się bowiem w wiarygodnym przedziale dla narodzin Jezusa i w ostatnich latach życia Heroda. Również tutaj pojawiają się jednak trudności. Supernowa lub nowa byłaby zjawiskiem widocznym dla wszystkich, nie tylko dla nielicznych obserwatorów nieba. Tymczasem Mateusz nie sugeruje, by Herod lub mieszkańcy Jerozolimy zauważyli coś niezwykłego. Herod wydaje się zaskoczony przybyciem magów i musi wypytywać ich na osobności o czas pojawienia się gwiazdy. Hipoteza nowej przemawia natomiast siłą obrazu. Wczesnochrześcijański biskup Ignacy Antiocheński opisywał jej blask: – Nie do opisania, przewyższający wszystkie inne gwiazdy – znak na niebie godny narodzin króla. A może rzadki układ planet? Najpopularniejsze współczesne wyjaśnienie głosi, że „gwiazda” była w rzeczywistości koniunkcją dwóch lub większej liczby planet na nocnym niebie. Teoria ta sięga VIII w. i astronoma Maszallaha, który opierał się na wcześniejszych babilońskich przekonaniach. Zgodnie z nimi ważne wydarzenia i zmiany władzy zapowiadały szczególne układy planet. Maszallah twierdził, że trzy przełomowe momenty w dziejach – wielki potop, narodziny Jezusa oraz narodziny proroka Mahometa – zostały poprzedzone koniunkcjami Saturna i Jowisza. Grant Mathews, profesor fizyki teoretycznej na Uniwersytecie Notre Dame, badał układy planet w okresie przypuszczalnych narodzin Jezusa, czyli między 8 a 4 r. p.n.e. Zwrócił uwagę na wyjątkowe ustawienie ciał niebieskich z 17 kwietnia 6 r. p.n.e. Wówczas Słońce, Księżyc, Jowisz, Saturn oraz punkt równonocy wiosennej znajdowały się w gwiazdozbiorze Barana, a Wenus w sąsiednich Rybach. Merkury i Mars układały się w Byku. Każde z tych ciał niebieskich miało w starożytnej astrologii określone znaczenie. Jowisz symbolizował królewskość i władzę, zwłaszcza gdy znajdował się blisko Słońca. Baran był kojarzony z Judeą. W całości taki układ mógł więc zapowiadać narodziny nowego władcy w tym regionie. Czy to po prostu cud? Wielu chrześcijańskich interpretatorów utrzymywało, że Gwiazda Betlejemska w ogóle nie była zjawiskiem naturalnym, lecz cudem lub boskim znakiem. Jan Chryzostom, późnoantyczny biskup, uważał ją za nadprzyrodzoną, ponieważ zachowywała się inaczej niż zwykłe gwiazdy. Zatrzymała się bowiem nad jednym domem. Orygenes porównywał ją do słupa ognia, który prowadził Izraelitów przez pustynię. Inni badacze widzą w tej opowieści zabieg literacki. Według nich Mateusz nie próbował opisać zjawiska astronomicznego, lecz posłużył się rozpoznawalnym symbolem. Niebiańskie znaki były bowiem standardowym elementem starożytnych biografii bohaterów, władców i bogów. Wergiliusz pisał, że płonąca gwiazda poprowadziła Eneasza do miejsca, gdzie miał powstać Rzym. Starożytni autorzy twierdzili również, że narodzinom Aleksandra Wielkiego i cesarza Augusta towarzyszyły znaki astrologiczne. Dla Mateusza i jego pierwszych czytelników gwiazda była więc czytelnym symbolem. Miała przekazać jedną myśl – narodziny Jezusa mają znaczenie kosmiczne, a samo niebo obwieszcza przyjście nowego króla. Źródło: National Geographic
Historia Bożego Narodzenia nie jest wcale oczywista. Wciąż budzi wątpliwości
25 grudnia chrześcijanie z całego świata celebrują przyjście na świat Jezusa Chrystusa, syna Maryi i Józefa. Jest to jednak data umowna. W historii Bożego Narodzenia wciąż jest pełno znaków zapytania.
W tym artykule: Kiedy tak naprawdę urodził się Jezus? Pochodzenie Świąt Bożego Narodzenia Symbole Bożego Narodzenia Boże Narodzenie to tuż po Wielkanocy najważniejszy okres w ciągu roku dla chrześcijan. Początków wprowadzonego dla uczczenia narodzin Mesjasza święta, które przypada na 25 grudnia, należy szukać w IV wieku. Według źródeł historycznych, pierwsze wzmianki najprawdopodobniej pochodzą z ok. 200 roku. Choć nie jest to ostateczna data, tak samo jak dzień i rok narodzin Jezusa. Jaka jest historia Bożego Narodzenia? Skąd wzięła się tradycja ubierania choinki i wręczania prezentów? Na te i wiele innych pytań odpowiadamy w dalszej części artykułu. Kiedy tak naprawdę urodził się Jezus? Data narodzin Jezusa od wieków wzbudza sporo kontrowersji. Zdaniem części naukowców, syn Maryi przyszedł na świat znacznie wcześniej niż się powszechnie uważa. Skąd wzięła się data 25 grudnia? Odpowiedzi na próżno szukać w Biblii. Pismo Święte ani razu nie wspomina o konkretnej dacie narodzin Zbawiciela Świata. Wiadomo jedynie, że miejscem narodzin Chrystusa – wedle Ewangelii św. Mateusza i św. Łukasza – było Betlejem nieopodal Jerozolimy. Fragment Ewangelii według św. Łukasza (Łk 2, 1-14), który czytany jest w każdym domu przed rozpoczęciem wigilijnej wieczerzy, brzmi: W owym czasie wyszło rozporządzenie Cezara Augusta, żeby przeprowadzić spis ludności w całym państwie. Pierwszy ten spis odbył się wówczas, gdy wielkorządcą Syrii był Kwiryniusz. Wybierali się więc wszyscy, aby się dać zapisać, każdy do swego miasta. Udał się także Józef z Galilei, z miasta Nazaret, do Judei, do miasta Dawidowego, zwanego Betlejem, ponieważ pochodził z domu i rodu Dawida, żeby się dać zapisać z poślubioną sobie Maryją, która była brzemienna. Kiedy tam przebywali, nadszedł dla Maryi czas rozwiązania. Porodziła swego pierworodnego Syna, owinęła Go w pieluszki i położyła w żłobie, gdyż nie było dla nich miejsca w gospodzie. W tej samej okolicy przebywali w polu pasterze i trzymali straż nocną nad swoim stadem. Naraz stanął przy nich anioł Pański i chwała Pańska zewsząd ich oświeciła, tak że bardzo się przestraszyli. Lecz anioł rzekł do nich: „Nie bójcie się! Oto zwiastuję wam radość wielką, która będzie udziałem całego narodu; dziś w mieście Dawida narodził się wam Zbawiciel, którym jest Mesjasz Pan. A to będzie znakiem dla was: Znajdziecie Niemowlę, owinięte w pieluszki i leżące w żłobie”. I nagle przyłączyło się do anioła mnóstwo zastępów niebieskich, które wielbiły Boga słowami: „Chwała Bogu na wysokościach, a na ziemi pokój ludziom Jego upodobania”. Ignacio L. Götz, autor książki „Jesus the Jew: Reality, Politics, and Myth-A Personal Encounter”, uważa, że 25 grudnia został ustanowiony przez Kościół katolicki za dzień narodzin Jezusa z bardzo prostych przyczyn. Poprzedzał on bowiem Saturnalia, czyli obchodzone coroczne w grudniu święto pojednania i równości ku czci staroitalskiego boga rolnictwa. W ten sposób chrześcijańskie święto narodzin Chrystusa miało przykryć popularne w starożytnym Rzymie pogańskie uroczystości na cześć Saturna. Datę 25 grudnia jako dzień narodzin Jezusa Chrystusa wskazali także Hipolit Rzymski oraz Sekstus Juliusz Afrykański. Opierając się na biblijnej historii króla Heroda, który kazał wymordować wszystkich chłopców do 2. roku życia, w obawie, że zastąpi go Jezus (czytaj także: W poszukiwaniu prawdziwego Jezusa. Co jest faktem, a co fikcją?), przyszły król żydowski, Syn Boży urodził się między 6 a 4 rokiem przed naszą erą. Potwierdza to część naukowców, w tym między innymi Peter Richardson i Amy Marie Fisher. Przypomnijmy – Herod Wielki, według wyliczeń Jana Keplera, zmarł w 4 r. p.n.e. Konkretną datę narodzin Jezusa próbowano także ustalić na podstawie gwiazdy betlejemskiej, która wskazywała drogę do Betlejem trzem mędrcom ze Wschodu i zwiastowała przyjście na świat Chrystusa. Jeszcze w ubiegłym stuleciu astronom Colin Humphreys ustalił, że biblijne zjawisko tak naprawdę było zaobserwowaną w 5 r. p.n.e. i opisaną w chińskich kronikach kometą. Dodajmy jednak, że nie jest to oficjalna teoria, ponieważ na przestrzeni ostatnich dekad, badania brytyjskiego profesora były nieraz podważane. Inne źródła sugerują między innymi, że gwiazda betlejemska w rzeczywistości była: jasnym światłem wynikającym z nietypowego ułożenia Wenus i Jowisza w czerwcu 2 r. p.n.e., koniunkcją Jowisza i Saturna w gwiazdozbiorze Ryb w 7 r. p.n.e., koniunkcją Saturna, Jowisza i Marsa w 6 r. p.n.e. Pochodzenie Świąt Bożego Narodzenia Jaka jest geneza Świąt Bożego Narodzenia? Pierwsze wzmianki o uroczystościach na cześć narodzin Syna Bożego pochodzą najprawdopodobniej z ok. 200 roku. Wierni, co może być dla niektórych zaskoczeniem, celebrowali przyjście na świat Chrystusa nie 25 grudnia, a 6 stycznia ze względu na hipotetyczną datę urodzin. Święto Bożego Narodzenia zyskało popularność na początku IV wieku, gdy do władzy doszedł Konstantyn Wielki, pierwszy chrześcijański cesarz i późniejszy święty Kościoła prawosławnego. Na obecny kształt obchodów święta Bożego Narodzenia wpływ miały liczne tradycje ludowe i pogańskie obrzędy związane z przesileniem zimowym. Rzymianie początkowo, jak już zostało wspominane, oddawali hołd bogowi rolnictwa, Saturnowi. Dość powszechny był także, wywodzący się z mitologii indoirańskiej, kult Mitry. Gdy cesarstwo chyliło się ku upadkowi, wprowadzono święto na część rzymskiego bóstwa, łączące cechy Apollona i Mitry, Sol Invictus (co w wolnym tłumaczeniu oznacza: „Słońce Niezwyciężone”). Na ziemiach polskich obchodzono natomiast Szczodre Gody, znane również jako Godowe Święto. Słowiańskie Boże Narodzenie rozpoczynało się zazwyczaj w nocy z 21 na 22 grudnia i trwało aż do 6 stycznia. Przygotowywano dwanaście potraw symbolizujący dwanaście miesięcy w roku. Wręczano sobie drobne upominki w postaci jabłek, orzechów czy placków zwanych szczodrakami, wróżono z wyciągniętych spod stołu słomek siana, a także wspominano tych, którzy odeszli. Nieodłącznym elementem Szczodruszka były podłaźniczka, czyli słowiański pierwowzór choinki, oraz tradycja kolędowania, który do tej pory zachowało się w polskiej kulturze. Najważniejszym bogiem w tym czasie był Weles, bóg magii i bogactwa. Symbole Bożego Narodzenia Obecnie Boże Narodzenie to coś więcej niż tylko symbol upamiętniający narodziny Jezusa Chrystusa. Cała otoczka związana z przygotowaniami do jednych z najważniejszych świąt w ciągu roku stała się wręcz fenomenem na skalę światową. Trudno bowiem wyobrazić sobie największe miasta bez świątecznej iluminacji, udekorowanych wystaw sklepowych czy rozbrzmiewający niemal wszędzie hit hitów, czyli „Last Christmas”. Boże Narodzenie trudno sobie wyobrazić bez choinki. Tradycja ozdabiania świątecznego drzewka dotarła do Polski z Niemiec stosunkowo późno, bo na początku XIX wieku. To nasi zachodni sąsiedzi rozpowszechnili nowy bożonarodzeniowy zwyczaj na cały świat. Mówiąc o choince nie sposób nie wspomnieć o prezentach, które w wigilijny wieczór zostawia św. Mikołaj. Zwyczaj obdarowywania bliskich upominkami sięga XIII wieku i ma nawiązywać do darów, jakie złożyli Mędrcy ze Wschodu Jezusowi podczas wizyty w Betlejem lub historii biskupa z Miry, który niósł pomoc potrzebującym. Inne znane symbole Bożego Narodzenia: 12 potraw na wigilijnym stole; siano pod obrusem; jemioła wieszana nad stołem wigilijnym; dzielenie się opłatkiem; dodatkowe miejsce przy stole dla niezapowiedzianego gościa; wspólne kolędowanie; szopka bożonarodzeniowa. Źródła: nationalgeographic.com, Wikipedia, Ewangelia św. Łukasza (Łk 2, 1-14) Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Tylko garstka ludzi widziała ten manuskrypt. Dlaczego Kodeks Synajski tak fascynuje badaczy?
Kodeks Synajski uznawany jest za najstarszy manuskrypt przetłumaczonej Biblii. Ten bezcenny rękopis do dziś inspiruje naukowców, a jego losy i zawartość wciąż budzą emocje.
Spis treści: Septuaginta – pierwsze tłumaczenie Biblii hebrajskiej na język grecki Kodeks Synajski – najstarszy manuskrypt pełnego Nowego Testamentu Odkrywca Kodeksu Synajskiego – kim był Konstantin von Tischendorf? Gdzie dziś znajduje się Kodeks Synajski? Co zawiera Kodeks Synajski? Struktura, treść i wyjątkowość manuskryptu Kodeks Synajski (znany po łacinie jako Codex Sinaiticus) został spisany w IV wieku i należy do najcenniejszych dokumentów w historii chrześcijaństwa. Zawiera niemal pełny tekst Septuaginty, a także znaczną część Nowego Testamentu. Dla badaczy to nie tylko źródło wiedzy religijnej, ale także historycznej i językowej. Septuaginta – pierwsze tłumaczenie Biblii hebrajskiej na język grecki Aby wyjaśnić znaczenie Kodeksu Synajskiego, należy zrozumieć, czym jest Septuaginta. W dosłownym tłumaczeniu z łaciny słowo septuaginta oznacza „siedemdziesiąt” i odnosi się do liczby uczonych żydowskich, którzy – według tradycji – mieli przetłumaczyć Pięcioksiąg Mojżesza (Torę) z języka hebrajskiego na język grecki koine. Septuaginta (oznaczana skrótem LXX) to najstarsze znane tłumaczenie Biblii hebrajskiej oraz innych tekstów judaistycznych, dokonane z języka hebrajskiego i aramejskiego. Powstawała w kilku etapach między około 250 a 150 rokiem p.n.e. w Aleksandrii, centrum kultury hellenistycznej i jednym z największych ośrodków żydowskiej diaspory. Choć pierwotnie obejmowała tylko Pięcioksiąg, z czasem została poszerzona o kolejne księgi, w tym teksty deuterokanoniczne, których nie ma w hebrajskim kanonie Tanachu, ale które przyjęła później tradycja chrześcijańska, szczególnie w Kościele katolickim i prawosławnym. Septuaginta miała ogromny wpływ na rozwój judaizmu hellenistycznego oraz wczesnego chrześcijaństwa, ponieważ była głównym źródłem tekstów biblijnych dla autorów Nowego Testamentu. Większość cytatów ze Starego Testamentu w Nowym Testamencie pochodzi właśnie z Septuaginty, a nie z oryginalnych hebrajskich wersji. Z czasem pojawiały się liczne kopie, redakcje, poprawki oraz próby ujednolicenia tekstu, co sprawiło, że w obiegu funkcjonowały różne wersje przekładu. Najstarsze niemal kompletne odpisy Septuaginty pochodzą z IV wieku n.e. i zachowały się w postaci Kodeksu Synajskiego, Kodeksu Watykańskiego i Kodeksu Aleksandryjskiego. Septuaginta nie tylko tłumaczy, ale także interpretuje, dostosowując niektóre fragmenty do realiów kultury greckiej i filozofii epoki hellenistycznej. Dlatego badacze często podkreślają jej nie tylko filologiczne, ale też teologiczne znaczenie dla zrozumienia, jak rozwijało się myślenie religijne w starożytności. Kodeks Synajski – najstarszy manuskrypt pełnego Nowego Testamentu Czym zatem jest Kodeks Synajski i jakie znaczenie ma dla historii Biblii? To jedno z najstarszych i najcenniejszych świadectw tekstu biblijnego, obejmujące zarówno tekst Septuaginty, jak i Nowego Testamentu. Manuskrypt pochodzi z IV wieku n.e., co czyni go jednym z najwcześniejszych zachowanych kodeksów biblijnych. Kodeks Synajski (Codex Sinaiticus) jest napisany po grecku, a jego nazwa pochodzi od klasztoru św. Katarzyny na górze Synaj, gdzie został odkryty w XIX wieku przez niemieckiego biblistę Konstantina von Tischendorfa. Oryginalnie zawierał całość Starego i Nowego Testamentu, ale do dziś zachował się w pełni tylko tekst Nowego Testamentu, natomiast część Starego Testamentu przetrwała we fragmentach z licznymi lukami. Uznawany jest za jeden z najlepszych rękopisów Nowego Testamentu, a jego znaczenie dla krytyki tekstualnej Bibliijest nieocenione. Tekst kodeksu pozwala porównywać wczesne warianty przekładów i lepiej rozumieć rozwój kanonu chrześcijańskiego. To również jedyny spośród tzw. czterech wielkich kodeksów biblijnych (obok Kodeksu Watykańskiego, Kodeksu Aleksandryjskiego i Kodeksu Efrema) zachowany w formie pisma uncjalnego (majuskuły), zawierający pełny tekst Nowego Testamentu. Pismo uncjalne to charakterystyczny typ starogreckiego alfabetu używanego w rękopisach od IV do IX wieku, charakteryzujący się brakiem łączeń liter i stosowaniem wyłącznie wielkich liter. Choć część Starego Testamentu w Kodeksie Synajskim jest niekompletna, dokument pozostaje bezcennym źródłem wiedzy o starożytnym piśmiennictwie biblijnym, zarówno dla teologów, jak i filologów, historyków oraz paleografów. Odkrywca Kodeksu Synajskiego – kim był Konstantin von Tischendorf? Kodeks Synajski został odkryty przez Lobegotta Friedricha Konstantina von Tischendorfa, niemieckiego protestanckiego biblistę i filologa, który odegrał kluczową rolę w badaniach nad najstarszymi rękopisami Biblii. Tischendorf był wybitnym specjalistą w zakresie języków starożytnych, na które tłumaczono Pismo Święte, i w trakcie swojej kariery odkrył aż dwadzieścia kodeksów majuskułowych. W roku 1844 wyruszył do Egiptu, kierując się ku półwyspowi Synaj, gdzie znajdował się klasztor św. Katarzyny – najstarszy funkcjonujący do dziś klasztor chrześcijański, położony u stóp Góry Synaj. To właśnie tam dokonał największego odkrycia swojego życia – odnalazł fragmenty Kodeksu Synajskiego zawierające tekst Starego Testamentu w wersji Septuaginty. Choć pierwsze fragmenty zabrał już podczas tej wyprawy, dopiero w 1859 roku – przy wsparciu cara Aleksandra II – Tischendorfowi udało się sprowadzić pełniejszy zbiór kart kodeksu do Petersburga i rozpocząć szczegółowe badania. Wśród manuskryptów znajdował się pełny tekst Nowego Testamentu, co uczyniło Kodeks Synajski bezcennym źródłem dla krytyki tekstu biblijnego. Podczas analizy rękopisu Tischendorf zauważył, że kodeks nie zawiera dwóch ostatnich wierszy Ewangelii Jana. Co więcej, odkrył, że wers 21,24 został pierwotnie zapisany, a następnie starty i zastąpiony kolofonem – czyli informacją końcową dotyczącą tekstu, która często była dodawana przez kopistów. Co ciekawe, Tischendorf nie został od razu uznany za odkrywcę tak ważnego dokumentu. Wielu badaczy sceptycznie podchodziło do jego twierdzeń. Dopiero w latach 30. XX wieku, dzięki badaniom Teodora Cressy'ego Skeata i Herberta Johna Mansfielde’a Milne’a, którzy zastosowali lampę ultrafioletową do analizy kodeksu, potwierdzono jego autentyczność i przyznano Tischendorfowi rację. Dziś jego wkład w odkrycie i zachowanie Kodeksu Synajskiego jest powszechnie uznawany za jeden z najważniejszych momentów w historii biblistyki. Gdzie dziś znajduje się Kodeks Synajski? Kodeks Synajski, mimo że stanowi jeden z najważniejszych zabytków chrześcijańskiej kultury piśmienniczej, nie zachował się w całości i jego fragmenty są dziś rozproszone po kilku krajach. Łącznie przetrwało około 400 kart manuskryptu, przy czym największa ich część znajduje się w Wielkiej Brytanii. Obecnie ponad 2/3 zachowanego tekstu – około 346 kart – jest przechowywanych w Bibliotece Brytyjskiej w Londynie, gdzie są udostępnione w ramach specjalnej kolekcji manuskryptów. To właśnie tutaj znajdują się najlepiej zachowane fragmenty Nowego Testamentu. Kolejne 43 karty znajdują się w Bibliotece Uniwersytetu w Lipsku (Leipziger Universitätsbibliothek), dokąd trafiły bezpośrednio z rąk Konstantina von Tischendorfa po jego wyprawie na Synaj. 12 kart pozostało w klasztorze św. Katarzyny, w miejscu, gdzie manuskrypt został odnaleziony. Klasztor ten, będący najstarszym nieprzerwanie funkcjonującym klasztorem chrześcijańskim na świecie, do dziś przechowuje i chroni te fragmenty jako element dziedzictwa religijnego. Dodatkowo, 3 niewielkie fragmenty manuskryptu znajdują się w Rosyjskiej Bibliotece Narodowej w Sankt Petersburgu – to jedyne części kodeksu znajdujące się w Rosji po tym, jak większa część została przekazana carowi Aleksandrowi II i później odsprzedana do Wielkiej Brytanii. Dzięki współczesnej digitalizacji, Kodeks Synajski można dziś przeglądać online w wysokiej rozdzielczości dzięki wspólnemu projektowi instytucji posiadających jego fragmenty. To otworzyło nowe możliwości dla badaczy i miłośników historii Biblii na całym świecie. Co zawiera Kodeks Synajski? Struktura, treść i wyjątkowość manuskryptu Kodeks Synajski to jeden z najbardziej kompletnych i najstaranniej wykonanych manuskryptów w historii Biblii. Według badaczy, oryginalnie składał się z 740 pergaminowych kart, co czyni go jednym z największych znanych rękopisów biblijnych. Parametry fizyczne manuskryptu Karty mają wymiary 37,8 × 34,3 cm, choć pierwotnie ich rozmiar mógł wynosić nawet 40 × 70 cm, zanim zostały przycięte. Rękopis zapisany jest jako jedyny znany manuskrypt biblijny w czterech kolumnach na stronę, z 48 wierszami tekstu w każdej kolumnie. Każdy wiersz zawiera od 12 do 14 znaków, co świadczy o ogromnej precyzji skrybów. Księgi poetyckie Starego Testamentu (np. Psalmy, Mądrość Syracha) zapisano w układzie stychometrycznym – to znaczy w formie ponumerowanych wersów, w dwóch kolumnach na stronie. Do wykonania rękopisu użyto cienkiego, wysokiej jakości pergaminu, którego kunszt można porównać jedynie z Kodeksem Watykańskim i Kodeksem Bezy. Treść Starego Testamentu w Kodeksie Synajskim Kodeks zawiera przekłady z języka hebrajskiego na grecki tekstów, które znalazły się w kanonie Biblii Hebrajskiej, a także liczne księgi deuterokanoniczne (uznawane przez Kościół katolicki, ale nie przez judaizm) oraz apokryfy. Zachowane fragmenty Starego Testamentu obejmują m.in.: Fragmenty Księgi Rodzaju Fragmenty Księgi Liczb 1 Księgę Kronik – fragmenty 9,27–19,17 Księgę Nehemiasza – od 9,9 2 Księgę Ezdrasza Księgę Psalmów – Mądrość Syracha Księgę Estery Księgi prorockie: Joela do Malachiasza, Izajasza, Jeremiasza, Lamentacje Księgi deuterokanoniczne Choć wiele ksiąg przetrwało jedynie we fragmentach, ich obecność w kodeksie świadczy o szerokim kanonie używanym przez chrześcijan w Egipcie w IV wieku. Nowy Testament i teksty apokryficzne Nowy Testament w Kodeksie Synajskim jest kompletny i usystematyzowany według porządku: Ewangelie Listy św. Pawła Dzieje Apostolskie Listy powszechne Apokalipsa św. Jana Unikalnym elementem jest dołączenie do Nowego Testamentu dwóch tekstów apokryficznych: „List Barnaby” – tekst wczesnochrześcijański o charakterze katechetycznym, zawierający interpretacje symboliczne Starego Testamentu „Pasterz Hermasa” – dzieło uznawane przez niektóre wspólnoty chrześcijańskie za natchnione, choć w Kościele nie weszło do kanonu Biblii Te dodatkowe księgi wskazują na różnorodność tradycji wczesnochrześcijańskich i potwierdzają, że kanon biblijny w IV wieku nie był jeszcze jednolity. Kodeks Synajski pozostaje dziś fundamentalnym źródłem dla badań nad historią Biblii, rozwojem kanonu, językiem Septuaginty oraz wczesnymi przekładami chrześcijańskimi. Źródło: CodexSinaiticus.org, National Geographic Polska linki, pełne zdjęcie, 4 dodatkowe Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Prywatnie bardzo zainteresowany polityką.
Rewolucjonista Marcin Luter – jak 95 tez zmieniło Europę i świat
Marcin Luter to niemiecki teolog i zakonnik, który 31 października 1517 roku przybił do drzwi kościoła w Wittenberdze 95 tez, rozpoczynając tym samym reformację. Idee Lutra – sola scriptura, sola fide, sola gratia – ukształtowały protestantyzm i przyspieszyły tłumaczenie całej Biblii na język niemiecki, co trwale zmieniło kulturę w tej części Europy.
Spis treści: Życie i wczesna edukacja Marcina Lutra Przełomowe 95 tez i początek reformacji Droga teologiczna i prace Lutra Tłumaczenie Biblii i wkład kulturalny Marcin Luter a Polska – wpływ reformacji nad Wisłą Reformacja a edukacja i społeczeństwo Cechy osobiste i kontrowersje Dziedzictwo Lutra i luteranizm Marcin Luter jest jedną z najbardziej wpływowych postaci w historii chrześcijaństwa i kultury europejskiej. Jako doktor teologii, zakonnik i myśliciel, odegrał kluczową rolę w narodzinach reformacji – ruchu, który zmienił układ sił religijnych i politycznych w XVI-wiecznej Europie. To również jeden z umownych początków nowożytności – jednej z epok historycznych. Działania Lutra nie tylko zakwestionowały autorytet papieski, lecz także zrewolucjonizowały dostęp do Biblii i edukację religijną. Poznaj życie tego jednego z najważniejszych myślicieli w historii naszego kontynentu, jego idee, wkład w kształtowanie luteranizmu oraz wpływ, jaki wywarł również na ziemie polskie. Życie i wczesna edukacja Marcina Lutra Dzieciństwo i nauka Marcin Luter urodził się 10 listopada 1483 roku w Eisleben w rodzinie górnika, Hansa Lutra. Jego ojciec, ambitny i zdeterminowany, chciał zapewnić synowi karierę prawniczą. W młodości Luter uczęszczał do szkół łacińskich w Mansfeld, Magdeburgu i Eisenach, gdzie zetknął się z klasyczną edukacją humanistyczną. Już w tym okresie dał się poznać jako uczeń zdolny, o głębokim zmyśle moralnym i krytycznym myśleniu. W 1501 roku rozpoczął studia na Uniwersytecie w Erfurcie, jednej z najważniejszych uczelni cesarstwa, zdobywając wszechstronne wykształcenie w zakresie sztuk wyzwolonych. W 1505 roku, po dramatycznym przeżyciu burzy, podczas której przysiągł wzywanej Świętej Annie, że zostanie zakonnikiem, wstąpił do zakonu augustianów. Wybór ten spotkał się z dezaprobatą jego ojca, ale oznaczał radykalne odcięcie się od świeckiej kariery i początek duchowego poszukiwania, które zdefiniowało jego późniejsze życie. Do dziś można w erfurckim klasztorze zwiedzić celę Marcina Lutra. Studia i wybór drogi zakonnej W zakonie Luter pogłębił studia teologiczne i filozoficzne, uzyskując w 1507 roku święcenia kapłańskie. Wkrótce został wysłany do Uniwersytetu w Wittenberdze, gdzie rozpoczął wykłady z Biblii. W 1512 roku uzyskał tytuł doktora teologii, co uprawniało go do wykładania Pisma Świętego i komentowania go publicznie. To właśnie w Wittenberdze Luter zaczął formułować poglądy, które z czasem przerodziły się w fundamentalną krytykę praktyk Kościoła katolickiego. Kontakt z Biblią w oryginale oraz znajomość dzieł św. Augustyna doprowadziły myśliciela do przełomowego zrozumienia roli łaski Bożej i usprawiedliwienia przez wiarę – idei, które staną się trzonem jego teologii. Przełomowe 95 tez i początek reformacji Przybicie tez w Wittenberdze 31 października 1517 roku Marcin Luter publicznie ogłosił dokument znany jako 95 tez, przybijając go – zgodnie z tradycją – do drzwi kościoła zamkowego w Wittenberdze. W rzeczywistości wysłał również kopię do arcybiskupa Moguncji. Tezy te były krytyką sprzedaży odpustów, które wówczas stały się powszechną praktyką finansowania budowy Bazyliki św. Piotra w Rzymie. Luter nie zamierzał wówczas zrywać z Kościołem, lecz rozpocząć akademicką dyskusję na temat nadużyć i ich zgodności z nauką chrześcijańską. Tezy szybko rozprzestrzeniły się dzięki wynalezieniu przez Guttenberga druku, co sprawiło, że w krótkim czasie stały się ogólnoeuropejskim manifestem sprzeciwu wobec hierarchii kościelnej. Reformacja zaczęła przybierać wymiar ruchu społeczno-religijnego, którego Luter – wbrew własnym oczekiwaniom – stał się przywódcą. Reakcje Kościoła i ekskomunika Początkowo władze kościelne próbowały przeciwdziałać wystąpieniu Lutra za pomocą debat i potępień teologicznych. W 1518 roku został wezwany do Augsburga, gdzie miał odwołać swoje poglądy. Gdy tego nie uczynił, papież Leon X wydał bullę „Exsurge Domine”, wzywającą do odwołania 41 spośród jego tez. Luter odpowiedział, paląc bullę papieską publicznie w grudniu 1520 roku. W styczniu 1521 r. został oficjalnie ekskomunikowany, a cesarz Karol V obłożył go banicją podczas sejmu w Wormacji. Luter ukrył się w zamku Wartburg, gdzie rozpoczął tłumaczenie Nowego Testamentu na język niemiecki – dzieło, które jeszcze bardziej zintensyfikowało proces reformacyjny. Droga teologiczna i prace Lutra Pięć solas W centrum myśli teologicznej Marcina Lutra znajduje się koncepcja tzw. pięciu zasad Reformacji, znanych jako solas. Były one odpowiedzią na skomplikowany system zasług, odpustów i pośrednictwa Kościoła, który – zdaniem Lutra – przysłaniał prawdziwe przesłanie Ewangelii. Fundamentalne dla luteranizmu stały się następujące zasady: Sola Scriptura – tylko Pismo Święte stanowi jedyne źródło objawienia Bożego i normę wiary, wykluczając równorzędny autorytet tradycji i papieskich dekretów. Sola Fide – tylko wiara usprawiedliwia człowieka przed Bogiem, bez konieczności gromadzenia zasług czy odprawiania rytuałów. Sola Gratia – tylko łaska Boża jest przyczyną zbawienia, a nie ludzkie uczynki czy decyzje. Solus Christus – tylko Chrystus jest jedynym pośrednikiem między Bogiem a człowiekiem. Solum Verbum – tylko Słowo Boże przekazuje prawdę zbawienia, a jego głoszenie w kazaniach ma charakter sakralny. Zasady te całkowicie przedefiniowały rozumienie sakramentów, liturgii i relacji wierzącego z Bogiem. Zbawienie przestało być rozumiane jako „nagroda” za przestrzeganie prawa kościelnego, a zaczęło być pojmowane jako bezwarunkowy dar Boga, dostępny dla każdego, kto wierzy w Jezusa Chrystusa. Teologia Lutra zniosła pośrednictwo instytucji kościelnej i otworzyła drogę do osobistego kontaktu z Bogiem – co miało głęboki wpływ na religijność protestancką, edukację, a także poczucie indywidualnej odpowiedzialności w życiu wierzącego. Spory teologiczne Reformacyjne poglądy Lutra spotkały się z natychmiastowym sprzeciwem zarówno ze strony Kościoła katolickiego, jak i części humanistycznych środowisk akademickich. Już w 1519 roku wziął udział w disputacji lipskiej z teologiem Janem Eckiem, gdzie pierwszy raz publicznie zakwestionował nieomylność soborów i papieża. W trakcie tego sporu Luter powołał się na nauki Jana Husa, co jeszcze bardziej zaogniło kontrowersje. Kolejnym ważnym momentem był zjazd w Marburgu (1529), gdzie spotkał się z Ulrichem Zwinglim – przywódcą reformacji szwajcarskiej. Ich spór dotyczył obecności Chrystusa w Eucharystii. Luter utrzymywał koncepcję realnej obecności Chrystusa w chlebie i winie (consubstantiatio), odrzucając jednak katolicką doktrynę przeistoczenia. Brak porozumienia z innymi reformatorami unaocznił różnorodność poglądów wśród protestantów. Spory teologiczne Lutra przyczyniły się do krystalizacji doktryny luterańskiej i wyznaczyły kierunek dalszej reformacji w Niemczech. Ich skutkiem było także oddzielenie się luteranizmu od innych nurtów protestanckich, jak kalwinizm czy anabaptyzm, co wpłynęło na rozwój różnorodnych wyznań protestanckich w Europie. Tłumaczenie Biblii i wkład kulturalny Nowy Testament i cała Biblia Jednym z najważniejszych osiągnięć Marcina Lutra jako reformatora było przetłumaczenie Biblii na język niemiecki, co stanowiło przełom nie tylko religijny, ale także kulturowy i językowy. Już w trakcie ukrywania się na zamku Wartburg w 1521 roku, Luter przystąpił do przekładu Nowego Testamentu z języka greckiego. Pierwsze wydanie Nowego Testamentu w języku niemieckim ukazało się w 1522 roku i od razu zyskało ogromną popularność. Praca nad przekładem całej Biblii zajęła mu kolejne lata – wspólnie z gronem teologów i językoznawców dbał o precyzyjność językową i dostępność tekstu dla zwykłych ludzi. W 1534 roku ukazało się pierwsze kompletne wydanie Biblii Lutra, które stało się nie tylko fundamentem dla wyznawców luteranizmu, ale również dziełem o ogromnym znaczeniu filologicznym. Dzięki użyciu żywego, potocznego języka i licznych odniesień do kultury ludowej, przekład Lutra przyczynił się do ujednolicenia języka niemieckiego i ukształtowania jego nowożytnej formy. Była to pierwsza Biblia, która rzeczywiście „przemówiła” do ludu w jego własnym języku. Wpływ na druk i język Biblia Lutra była nie tylko wydarzeniem religijnym, ale również jednym z pierwszych przypadków szerokiego wykorzystania nowoczesnych technologii – zwłaszcza druku – w celach ewangelizacyjnych i edukacyjnych. Wydawana masowo w Wittenberdze, drukowana w setkach egzemplarzy, błyskawicznie rozprzestrzeniała się po Niemczech i innych krajach Europy. Jej przystępność oraz estetyka – bogate ilustracje i przejrzysty układ – sprawiły, że stała się wzorem dla kolejnych tłumaczeń Pisma Świętego. Wpływ Lutra na rozwój języka niemieckiego porównywany jest do tego, jaki wywarł William Szekspir na język angielski. Posługując się językiem prostym, obrazowym i zrozumiałym, Luter nadał mu prestiż i funkcję narodotwórczą. Jego przekład wpłynął także na kształtowanie tożsamości kulturowej Niemców oraz odegrał kluczową rolę w procesie upowszechnienia czytelnictwa i edukacji religijnej w warstwach mieszczańskich i chłopskich. Dzięki jego działalności Biblia przestała być zastrzeżonym tekstem elity kościelnej, a stała się dostępna dla każdego, kto potrafił czytać – co dodatkowo zwiększyło zapotrzebowanie na szkoły i rozwój powszechnego nauczania. Reformacja zyskała więc również wymiar rewolucji edukacyjnej, zapoczątkowanej przez dostępność świętych tekstów w językach narodowych. Marcin Luter a Polska – wpływ reformacji nad Wisłą Pierwsze kontakty i recepcja idei Chociaż Marcin Luter nigdy nie odwiedził Polski, jego idee dotarły na ziemie Rzeczypospolitej już we wczesnych latach 20. XVI wieku. Ich nośnikiem była głównie polska szlachta, która studiowała na uczelniach niemieckich, takich jak Wittenberga, Lubeka, Królewiec czy Leipzig. Elity intelektualne Polski były otwarte na nowinki teologiczne i humanistyczne – dzięki rozwojowi renesansowej kultury dworskiej oraz kontaktom z Europą Zachodnią. Szczególnie podatne na idee Lutra okazały się środowiska miejskie i uniwersyteckie. Już w 1523 roku w Krakowie spalono dzieła Lutra, ale paradoksalnie akt ten tylko zwiększył zainteresowanie reformacją. W 1525 roku Albrecht Hohenzollern – ostatni wielki mistrz Zakonu Krzyżackiego – ogłosił hołd lenny, przechodząc na luteranizm i przekształcając państwo zakonne w świeckie Księstwo Pruskie, co otworzyło nową epokę dla luteranizmu w regionie. Regiony propagujące Lutra Najbardziej otwarte na nauki Lutra były tereny o silnych wpływach niemieckich, takie jak Prusy Królewskie, Wielkopolska, Śląsk i Pomorze Gdańskie. W miastach tych działały drukarnie wydające reformacyjne pisma w językach polskim i niemieckim, a kaznodzieje głosili kazania zgodnie z zasadą sola scriptura. Szczególnie Gdańsk – wielokulturowe i autonomiczne miasto – stał się ośrodkiem reformacji luterańskiej, z własnymi szkołami, drukarniami i organizacjami religijnymi. Na Śląsku i w Wielkopolsce idee reformacyjne zyskały popularność także wśród mieszczan i duchowieństwa niższego szczebla, co prowadziło do powstawania wspólnot ewangelickich oraz parafii niezależnych od biskupów katolickich. Postawa monarchy i szlachty Zygmunt I Stary, mimo że był gorliwym katolikiem i przeciwnikiem herezji, nie wprowadził oficjalnych represji wobec wyznawców nowej doktryny. Dzięki jego umiarkowanej polityce religijnej, Polska zyskała w Europie miano „państwa bez stosów”, w którym tolerancja religijna pozwalała na pokojową koegzystencję różnych wyznań. Szlachta, mająca wpływ na wybór lokalnych pastorów i organizację gmin ewangelickich, przyczyniła się do rozwoju autonomicznych struktur kościelnych. Reformacja była przez wielu magnatów traktowana nie tylko jako reforma wiary, lecz także jako instrument walki z rosnącą potęgą Kościoła katolickiego, jego majątkami i wpływami politycznymi. Porozumienia protestanckie W obliczu rosnącego zagrożenia ze strony kontrreformacji, różne nurty protestanckie działające w Rzeczypospolitej postanowiły zjednoczyć siły. W 1570 roku zawarto Ugodę Sandomierską, która formalnie zrzeszyła luteranów, kalwinistów i braci czeskich we wspólnym froncie doktrynalnym i politycznym. Akt ten był nie tylko wyrazem ekumenicznej solidarności, lecz również świadectwem dojrzałości religijnej elit protestanckich w Polsce. Trzy lata później, w 1573 roku, podczas sejmu konwokacyjnego uchwalono Konfederację Warszawską, która gwarantowała wolność religijną wszystkim obywatelom szlacheckim. Był to jeden z pierwszych w Europie aktów prawnych sankcjonujących równouprawnienie wyznań i dowód na to, że idee Marcina Lutra – choć w Polsce nie zdominowały religijnego krajobrazu – wywarły trwały wpływ na kształtowanie polskiego modelu tolerancji wyznaniowej. Reformacja a edukacja i społeczeństwo Edukacja powszechna Jednym z fundamentalnych celów Marcina Lutra było zapewnienie powszechnego dostępu do edukacji – zarówno chłopcom, jak i dziewczętom. Jego przekonanie, że każdy wierzący powinien samodzielnie czytać Pismo Święte, prowadziło do postulatu stworzenia szkół elementarnych dostępnych dla wszystkich warstw społecznych. W 1524 roku opublikował pismo „Do rad miejskich o zakładaniu szkół chrześcijańskich”, w którym apelował o tworzenie publicznych placówek edukacyjnych finansowanych przez władze świeckie. Luter uważał, że umiejętność czytania Biblii to nie tylko religijny obowiązek, ale też narzędzie rozwoju duchowego i moralnego społeczeństwa. Reforma edukacji przyczyniła się do zwiększenia alfabetyzacji w krajach protestanckich i miała trwały wpływ na model szkolnictwa w całej Europie. Jego idee edukacyjne zostały również podchwycone w Polsce, gdzie szkoły luterańskie powstawały m.in. w Gdańsku, Toruniu i Lesznie. Opieka społeczna i humanistyka Reformacja nie ograniczała się jedynie do zmian doktrynalnych – jej skutkiem była również przebudowa społecznego zaangażowania Kościoła. Luter postulował przeniesienie odpowiedzialności za ubogich, sieroty i chorych z instytucji kościelnych na wspólnoty świeckie, co zaowocowało powstawaniem lokalnych struktur opieki społecznej. Protestanci angażowali się w tworzenie szpitali, domów sierot, schronisk i fundacji edukacyjnych, traktując je jako praktyczne wyrażenie wiary. W nurcie myśli reformacyjnej rozwijała się również humanistyka chrześcijańska, która łączyła studia klasyczne z etyką protestancką. Nacisk na języki oryginalne Biblii – hebrajski i grecki – oraz prace filologiczne, przyczyniły się do rozwoju badań biblijnych i reformy nauczania teologii. Działania te miały ogromny wpływ również na środowiska akademickie w Polsce, które – choć zdominowane przez katolicyzm – aktywnie dyskutowały z protestantami w duchu renesansowego pluralizmu. Cechy osobiste i kontrowersje Styl pisarski i kaznodziejstwo Marcin Luter był nie tylko teologiem, ale także wybitnym stylistą i kaznodzieją. Jego pisma odznaczały się żywym językiem, klarowną argumentacją i bezpośrednimi apelami do sumienia czytelnika. Posługiwał się językiem zrozumiałym dla ludu, często wykorzystując przysłowia, metafory i obrazy zaczerpnięte z codziennego życia. Dzięki temu jego kazania i traktaty trafiały nie tylko do intelektualistów, ale również do szerokich warstw społecznych. Znane są również jego tzw. „mowy stołowe” – zapiski z prywatnych rozmów przy posiłkach, które ukazują Lutra jako człowieka bezpośredniego, dowcipnego, ale też głęboko zaangażowanego religijnie. Jego styl kaznodziejski wpłynął na kształt protestanckiego kazania, które do dziś opiera się na egzegezie biblijnej i praktycznym zastosowaniu nauk Ewangelii w życiu codziennym. Poglądy kontrowersyjne W późniejszych latach życia Luter wyrażał poglądy, które dziś budzą znaczną krytykę. Szczególnie kontrowersyjne są jego wypowiedzi antyżydowskie, zawarte m.in. w traktacie „O Żydach i ich kłamstwach” (1543), gdzie nawoływał do ograniczenia praw Żydów, a nawet do niszczenia ich synagog. Choć początkowo miał nadzieję na ich nawrócenie, rozczarowanie brakiem reakcji ze strony społeczności żydowskiej doprowadziło go do skrajnych opinii. Luter był również radykalnym przeciwnikiem anabaptyzmu, który odrzucał chrzest dzieci oraz uznawał świeckie rządy za niezgodne z Ewangelią. Jego wezwania do stłumienia buntów chłopskich w latach 1524–1525 (Wojna Chłopska) są interpretowane jako zdrada ideałów egalitaryzmu, które sam głosił w odniesieniu do Kościoła. Choć Luter niewątpliwie zapoczątkował epokowe zmiany religijne i społeczne, jego spuścizna nie jest wolna od cieni. Dzisiejsza refleksja nad jego dziedzictwem obejmuje również krytyczne spojrzenie na jego niejednoznaczne stanowiska etyczne i społeczne. Dziedzictwo Lutra i luteranizm Początki Kościoła luterańskiego W wyniku działalności Marcina Lutra oraz szerokiego odzewu społecznego na jego idee, w Europie powstała nowa wspólnota wyznaniowa – Kościół luterański. Choć sam Luter nie planował tworzenia odrębnej denominacji, to jego wystąpienie przeciwko nadużyciom Kościoła katolickiego oraz późniejsze wydarzenia – jak ekskomunika i rozłam religijny – doprowadziły do uformowania nowej tradycji kościelnej, opartej na zasadach reformacji. Kościół luterański przyjął strukturę zbliżoną do katolickiej, ale z wyraźnie zmienioną teologią i liturgią. Kluczową rolę zaczęło odgrywać kazanie i nauczanie Biblii, a sakramenty ograniczono do dwóch: chrztu i Wieczerzy Pańskiej. Od samego początku wspólnoty luterańskie silnie wspierały edukację, druk oraz dostęp do literatury religijnej w językach narodowych. Nowa denominacja najszybciej rozwinęła się w Niemczech, gdzie miała poparcie wielu książąt i miast, oraz w Skandynawii, gdzie luteranizm został uznany za religię państwową – w Danii (1536), Norwegii (1537) i Szwecji (1527). W niektórych regionach Europy Środkowo-Wschodniej – m.in. na Śląsku, w Prusach Książęcych i na Pomorzu – luteranizm również zdobył trwałe miejsce w strukturze wyznaniowej. Znaczenie współczesne Luteranizm do dziś pozostaje jednym z głównych nurtów chrześcijaństwa protestanckiego. Choć liczebnie ustępuje wspólnotom kalwińskim czy ewangelikalnym, jego wpływ na kulturę, edukację i politykę w Europie jest niepodważalny. Współczesny Kościół luterański działa w ponad 90 krajach, zrzeszając wiernych poprzez Światową Federację Luterańską. Dziedzictwo Lutra widoczne jest także w promocji wartości demokratycznych, etyki pracy, równości społecznej oraz dialogu między religiami. Jego postulaty – szczególnie prawo do osobistego odczytania Biblii, wolność sumienia i rozdział sfery świeckiej od kościelnej – stanowiły fundament dla nowoczesnego społeczeństwa obywatelskiego. W krajach takich jak Niemcy, Szwecja czy Norwegia luteranizm współtworzy narodową tożsamość kulturową. W Polsce – choć liczebnie niewielki – Kościół Ewangelicko-Augsburski pozostaje aktywną częścią życia religijnego, kulturalnego i edukacyjnego, kontynuując dziedzictwo myśli Lutra w duchu otwartości, ekumenii i troski o społeczne dobro. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Archeolodzy na tropie Marii Magdaleny. Ta historia rzuca światło na początki chrześcijańska
Maria Magdalena to kobieta, której historia przez wieki była błędnie interpretowana. Badacze wciąż odkrywają, kim naprawdę była i jaka była jej rola wsród pierwszych chrześcijan. Jakie są najnowsze interpretacje?
Spis treści: Historia Marii Magdaleny Niezależna kobieta w cieniu mężczyzn? Skąd pochodziła Maria Magdalena? Ślady Marii Magdaleny w apokryfach i papirusach Patronka wykluczonych i odrzuconych Była obecna podczas ukrzyżowania Jezusa, a mimo to niewiele o niej wiadomo. To może być powód, dla którego uczeni nieustannie próbują odkryć prawdę o Marii Magdalenie. Maria Magdalena to jedna z najbardziej rozpoznawalnych postaci biblijnych. Nazywano ją kobietą opętaną przez demony, prostytutką, a nawet żoną Jezusa. Jej historia była wielokrotnie opowiadana i przepisywana przez ostatnie 2000 lat, odkąd była uczennicą Jezusa z Nazaretu, ale wiele faktów z jej życia wciąż pozostaje owianych tajemnicą. Często mylona jest z Marią z Betanii, inną postacią biblijną, a także przypisuje się jej autorstwo jednej z Ewangelii. Wciąż pozostaje wiele pytań: jakie było jej prawdziwe imię, kiedy i gdzie się urodziła, jak zmarła? Co o niej wiadomo naprawdę – i jakie dowody archeologiczne posiadamy na temat jej życia i świata, w którym żyła? Historia Marii Magdaleny Dowody pisane na temat Marii Magdaleny pochodzą głównie z kanonicznych Ewangelii przypisywanych Mateuszowi, Markowi, Łukaszowi i Janowi. Wskazują one, że była częścią kręgu Jezusa i to ona odkryła pusty grób. Była też kobietą, która namaściła ciało Jezusa w poranek Wielkanocny. Jednak Ewangelie nie zawsze zgadzają się w szczegółach dotyczących jej życia. Na przykład według ewangelii św. Łukasza była opętana przez demony, podczas gdy inne relacje mówią, że była świadkiem ukrzyżowania Jezusa. Dodatkowo, Ewangelie apokryficzne oferują inne wersje relacji Marii z Jezusem, w tym sugerujące ich silną więź. – Męscy uczniowie odnoszą się do niej z lekceważeniem, ponieważ jest kobietą – mówi James R. Strange, profesor Nowego Testamentu na Uniwersytecie Samforda w Alabamie. Niezależna kobieta w cieniu mężczyzn? Co jeszcze można wywnioskować z tych tekstów? Elizabeth Schrader Polczer, adiunkt Nowego Testamentu na Uniwersytecie Villanova, zauważa. – Maria Magdalena nigdy nie jest przedstawiana w relacji do mężczyzny, jak wiele innych kobiet. To sugeruje, że była kobietą niezależną. Brak jednoznaczności w tekstach biblijnych na temat życia Marii Magdaleny przyczynił się do powstania wielu mitów, nieporozumień i spekulacji. Najbardziej znanym z nich jest przekonanie, że była prostytutką. Ten mit sięga roku 591, gdy papież Grzegorz I błędnie utożsamił Marię z postacią określoną przez Ewangelistę Łukasza jako „grzesznica”. Nie ma na to żadnych dowodów – a jednak przekonanie to trudno wykorzenić. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/08/Mary-Magdalene-2-42c8fd2.png" width="1074" height="786" alt="Opłakiwanie Chrystusa – obraz olejny autorstwa Sandra Botticellego – ukazuje Marię Magdalenę u stóp ukrzyżowanego Chrystusa. Ewangelie nie są zgodne co do tego, czy rzeczywiście była świadkiem ukrzyżowania, a brak jednoznacznych dowodów na temat jej życia dał artystom swobodę w jego interpretacji." title="Opłakiwanie Chrystusa – obraz olejny autorstwa Sandra Botticellego – ukazuje Marię Magdalenę u stóp ukrzyżowanego Chrystusa. Ewangelie nie są zgodne co do tego, czy rzeczywiście była świadkiem ukrzyżowania, a brak jednoznacznych dowodów na temat jej życia dał artystom swobodę w jego interpretacji." /> Skąd pochodziła Maria Magdalena? Uczeni nie opierają się wyłącznie na tekstach. Archeologia dostarczyła ważnych odkryć dotyczących świata opisywanego w Biblii, choć nie bez trudności. – Archeologiczne dowody na istnienie starożytnej postaci muszą mieć formę inskrypcji – wyjaśnia Strange. Tradycyjnie zakładano, że przydomek „Magdalena” oznacza miejsce urodzenia – Magdala. Dlatego często nazywa się ją „Marią z Magdali”. Jednak Schrader Polczer oraz historyczka Joan E. Taylor z King’s College w Londynie twierdzą, że nie ma dowodów, że to właśnie tam mieszkała Maria. – W I wieku to miejsce znane było pod grecką nazwą „Tarichea” – mówi Schrader Polczer. – Za życia Jezusa nie nazywano go Magdala. W 2009 roku w Magdali odkryto starożytną synagogę oraz kamień z wyrytym menorą, co ukazuje, jak mieszkańcy I-wiecznej Magdali mogli praktykować religię. Odkryto także schodkowe instalacje wodne służące do rytualnego oczyszczenia. – Wszystkie te instalacje zasilane są wodą gruntową, co czyni je najczystszymi w całym Izraelu – zauważa Zapata-Meza. Ale nie ma dowodów archeologicznych na temat Marii Magdaleny. Ślady Marii Magdaleny w apokryfach i papirusach Uczeni nadal odkrywają intrygujące tropy na temat życia Marii Magdaleny, dzięki odnajdywanym starożytnym tekstom. Opublikowany papirus P.Oxy 5577 z Egiptu może dostarczyć istotnych informacji. – Maria Magdalena mogła być jedną z najbliższych uczennic Jezusa – mówi Schrader Polczer. Fragment papirusu nie identyfikuje jednak jednoznacznie tej kobiety jako Marii Magdaleny. Podstawowe szczegóły jej życia pozostają nieznane. – Nigdy nie dowiemy się na pewno, gdzie się urodziła, kim była jej rodzina, ile miała lat podczas ukrzyżowania, ani co się z nią stało po poranku wielkanocnym. Patronka wykluczonych i odrzuconych Dlaczego więc badacze wciąż tropią tajemnice Marii Magdaleny? Bo jej historia rzuca światło na początki chrześcijaństwa – i ponieważ przez wieki była źle rozumiana. Chociaż brak dowodów pozwolił mitom przetrwać przez setki lat, Schrader Polczer zauważa – Jest w tym pewne pocieszenie: Maria przez wieki była patronką prostytutek i „kobiet upadłych”. Rzeczywiście, Maria Magdalena zaczęła być utożsamiana z ludźmi wykluczonymi społecznie, np. trędowatymi. W średniowieczu szpitale dla trędowatych często nosiły jej imię. Do dziś wiele osób postrzega ją jako symbol ludzi zaniedbanych, odrzuconych, niedostrzeganych. – Maria Magdalena głęboko porusza tych, którzy czują, że ich głos i historia nigdy nie zostały usłyszane lub docenione – mówi Schrader Polczer. Źródło: National Geographic
Zagadka Całunu Turyńskiego rozwiązana? Modelowanie 3D rzuca nowe światło na pochodzenie relikwii
Pochodzenie Całunu Turyńskiego, badanego od wielu dekad, nadal pozostaje zagadką. Nowe badanie z użyciem symulacji modeli 3D sugeruje, że postać na tkaninie to odbicie płaskorzeźby.
Spis treści Dotychczasowe badania Całunu Turyńskiego Nowe badanie: komputerowy model 3D Efekt „maski Agamemnona” Całun Turyński to lniane płótno, na którym widnieje wizerunek mężczyzny z ranami przypominającymi te, które miałby Jezus Chrystus po ukrzyżowaniu. Pochodzenie i sposób powstania tego wizerunku są wciąż przedmiotem intensywnych debat naukowców i historyków. Najpopularniejsza teoria naukowa mówi, że całun pochodzi z czasów znacznie późniejszych niż czas życia Chrystusa – z epoki średniowiecza. Dotychczasowe badania Całunu Turyńskiego Autentyczność Całunu usiłowano potwierdzić lub obalić jeszcze w XIX wieku. Analizowano m.in. miejsca wbicia gwoździ w nadgarstki, pyłki roślin obecne na płótnie, splot tkaniny, grupę krwi w plamach, DNA w kurzu pobranym podczas czyszczenia w latach 1977 i 1988. Do konkluzji wciąż jest daleko. Przeszkodą w badaniach jest też trudny dostęp do tkaniny, przechowywanej w kaplicy Świętego Całunu katedry Jana Chrzciciela w Turynie we Włoszech. W 1989 roku przeprowadzono datowanie radiowęglowe fragmentu płótna, które określiło jego wiek na lata 1260–1390, co potwierdzało hipotezę średniowiecznego pochodzenia. Jednak w 2005 roku Raymond Rogers zakwestionował wiarygodność tego datowania, twierdząc, że próbka pochodziła z późniejszej części całunu, dodanej podczas naprawy zniszczonych fagmentów. W 2022 roku użyto nowej metody (Wide Angle X-ray Scattering – WAXS), która wskazywała na I wiek naszej ery jako czas powstania tkaniny. W innych badaniach analizowano rozmieszczenie plam krwi na całunie. Naukowcy twierdzili, że są one „całkowicie nierealistyczne” i niezgodne z horyzontalną pozycją ciała po śmierci. To z kolei wspiera hipotezę, że krew dodano później, w sposób sztuczny. Nowe badanie: komputerowy model 3D Najświeższe badania, opublikowane w czasopiśmie „Archaeometry”, wykorzystują modelowanie 3D z użyciem oprogramowania MakeHuman, Blender i CloudCompare. Naukowcy porównali sposób, w jaki odcisk mógłby powstać na tkaninie owiniętej wokół pełnego modelu 3D człowieka oraz wokół tzw. modelu niskiego reliefu – przypominającego płaskorzeźbę. Wnioski są jednoznaczne: odcisk po prawdziwym, trójwymiarowym ciele jest znacznie bardziej zniekształcony niż ten, który widzimy na Całunie Turyńskim. Tymczasem model niskiego reliefu generuje obraz bardziej zbliżony do tego z całunu – mniej zdeformowany i bardziej zgodny z widocznymi konturami postaci. Efekt „maski Agamemnona” Zjawisko to porównano do tzw. efektu maski Agamemnona – słynnej złotej maski pośmiertnej z późnej epoki brązu, która wygląda jakby została spłaszczona po wcześniejszym uformowaniu na twarzy. Efektem tego jest zniekształcenie kształtu twarzy, z uszami jakby rozłożonymi po bokach. Coś podobnego musiałoby powstać po rozłożeniu tkaniny wcześniej owiniętej wokół ciała i twarzy. Maska Agamemnona to jeden z najcenniejszych zabytków Grecji, można ją obejrzeć w Narodowym Muzeum Archeologicznym w Atenach. Autor badania, Cicero Moraes, stwierdził, że wyniki wspierają teorię, iż obraz na Całunie jest raczej artystycznym przedstawieniem, niż odciskiem rzeczywistego ciała. Sztuka reliefu była powszechna w średniowieczu, co wpisuje się w teorię o powstaniu całunu właśnie w tym okresie. Choć badanie nie dotyczy bezpośrednio datowania płótna, to dostarcza nowych dowodów przemawiających za jego prawdziwym charakterem i pochodzeniem. Źródło: Archaeometry Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Nowe odkrycie badacza podważa tradycję. Czy tu Jezus przemienił wodę w wino?
Przez wieki uważano, że miejsce pierwszego cudu Jezusa nie budzi wątpliwości. Teraz jednak jeden z archeologów twierdzi, że prawda może wyglądać zupełnie inaczej. Co odkrył wśród ruin starożytnej wioski i dlaczego jego teoria zyskuje uznanie wśród historyków?
Spis treści: Cud w Kanie Galilejskiej i nowe tropy archeologiczne Grota, kamienne naczynia i inskrypcje. Co odkryli badacze? Choć przez wieki pielgrzymi czcili Kafr Kannę jako miejsce, w którym Jezus dokonał swojego pierwszego cudu – zamiany wody w wino – najnowsze odkrycia archeologiczne stawiają tę teorię pod znakiem zapytania. Historyk Tom McCollough, specjalizujący się w historii religii, przekonuje, że prawdziwa Kana Galilejska mogła znajdować się w zupełnie innym miejscu. Cud w Kanie Galilejskiej i nowe tropy archeologiczne Opis pierwszego cudu Jezusa znajduje się w Ewangelii według św. Jana: „A stało tam sześć stągwi kamiennych przeznaczonych do żydowskich oczyszczeń, z których każda mogła pomieścić dwie lub trzy miary. Rzekł do nich Jezus: Napełnijcie stągwie wodą. I napełnili je aż po brzegi. Potem do nich powiedział: Zaczerpnijcie teraz i zanieście staroście weselnemu. Oni zaś zanieśli. A gdy starosta weselny skosztował wody, która stała się winem..." (J 2, 6–9). Przez lata przyjmowano, że opisana w Ewangelii wioska znajdowała się w dzisiejszym Kafr Kanna, miejscowości w izraelskiej Galilei. Jednak według Toma McCollougha – archeologa i emerytowanego profesora religioznawstwa z Centre College w Kentucky w USA – bardziej prawdopodobnym miejscem jest Khirbet Qana, wioska położona ok. 8 kilometrów na północ od Kafr Kanna. – Żadne inne miejsce nie przedstawia tak przekonującego zestawu dowodów, jak Khirbet Qana – zaznaczył badacz w rozmowie z Pen News. Tłumaczył, że ta miejscowość była żydowską osadą od 323 r. p.n.e. do 324 r. n.e., a jej położenie zgadza się z opisami zawartymi nie tylko w Ewangelii, ale także w pismach rabinicznych i dziełach Flawiusza Józefa, żydowskiego historyka z I wieku. Grota, kamienne naczynia i inskrypcje. Co odkryli archeolodzy? Podczas wykopalisk w Khirbet Qana odkryto rozległy kompleks grot, używany przez chrześcijańskich pielgrzymów już 1500 lat temu (od V lub VI wieku n.e. do XII wieku naszej ery). Wewnątrz znaleziono liczne inskrypcje z greckim zwrotem „Kyrie Iesou” (Panie Jezu), a także krzyże i odniesienia do cudów Jezusa. – Odkryliśmy rozbudowany kompleks jaskiń czczony przez pielgrzymów przybywających tu dla upamiętnienia cudu przemiany wody w wino – powiedział McCollough. W grocie znajdował się również ołtarz oraz kamienne naczynia. Badacze twierdzą, że w ścianach kompleksu widoczne są nisze, które mogły mieścić sześć stągwi, tak jak opisano to w Ewangelii. – Nasze wykopaliska pokazały, że była to kwitnąca żydowska osada, położona w centrum działalności Jezusa – dodał archeolog. McCollough przypomniał też, że dopiero w XVIII wieku franciszkanie zaczęli propagować Kafr Kannę jako oficjalne miejsce cudu, kiedy to zależało im bardziej na logistyce pielgrzymek niż na historycznej dokładności. Tymczasem wyniki badań w Khirbet Qana są jego zdaniem na tyle jednoznaczne, że warto ponownie rozważyć, czy to właśnie tam nie dokonał się jeden z najbardziej symbolicznych cudów Nowego Testamentu. Źródła: FoxNews, Pen News Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Krzyż czy młot Thora? Archeolodzy odkryli nietypowy artefakt
Poszukiwacz skarbów odnalazł w Niemczech ponad 200 artefaktów, które pochodziły z epoki wikingów. Wśród nich znalazł się enigmatyczny wisiorek, który zaintrygował archeologów.
Spis treści: Cała prawda o wikingach Krzyż pierwszego nawróconego czy młot Thora? Chrystianizacja Europy Północnej Wszystkie odkrycia związane z wikingami fascynują nie tylko badaczy, ale także pasjonatów historii. Również dlatego, że wokół wojowników z Północy narosło wiele legend i mitów. Archeolodzy od dekad próbują więc zrozumieć, kim naprawdę byli wikingowie. W ciągu ostatnich lat udało im się rzucić nowe światło na życie nieustraszonych Skandynawów. Cała prawda o wikingach Okazało się, że grabieże i rajdy to tylko część prawdy o wikingach. Bo w rzeczywistości ludzie ci byli przede wszystkim rolnikami, żeglarzami, kupcami i myśliwymi. A zła sława jest dziełem popkultury, która przedstawiała ich jako żądnych krwi barbarzyńców. Najnowsze odkrycie dorzuca kolejną cegiełkę do dyskusji o wikingach. Niemiecki odkrywca z wykorzystaniem wykrywacza metali odnalazł skarb z wczesnego średniowiecza, sprzed ok. 1000 lat, na który złożyło się ponad 200 artefaktów. Ale jedna rzecz zaintrygowała naukowców szczególnie. Mowa o wisiorku w kształcie krzyża. Badacze nie są jednak pewni, czy jest to symboliczny niedokończony młot Thora, który miał być naszyjnikiem, czy może znak chrześcijan. – Jeśli wisiorek jest rzeczywiście krzyżem, byłby to prawdopodobnie wczesny znak początku chrystianizacji regionu – powiedziała „Live Science” Birte Anspach, rzeczniczka Państwowego Urzędu Archeologicznego Szlezwiku-Holsztyna. Krzyż pierwszego nawróconego czy młot Thora? Skarb wikingów został odkryty w pobliżu Hedeby w północnych Niemczech. To historyczna osada średniowieczna i największe miasto nordyckie czasów wikingów, a jednocześnie najstarsze miasto duńskie, po raz pierwszy wspomniane w kronikach w roku 804. Był to również ważny ośrodek handlu morskiego w latach 793–1066 r. n.e. Badacze twierdzą, że wiara w Chrystusa zaczęła się upowszechniać w Hedeby, gdy w IX wieku przybył tam św. Ansgar. To mnich benedyktyński, arcybiskup Hamburga i Bremy, misjonarz nazywany apostołem Północy. Objawienia miały skłonić go do prowadzenia niezwykle ascetycznego życia, a później do nawracania pogan, szczególnie w Skandynawii. – Jednak nie było tak, że Ansgar przybył i w jednym momencie wszyscy odwrócili się od starych bogów i poszli za wiarą chrześcijańską. Chrystianizacja była długim procesem, który trwał wiele pokoleń – wyjaśnia Anspach. W samej Brytanii chrystianizacja zaczęła się ok. 304 r., gdy zginął św. Alban, pierwszy brytyjski męczennik. Aż do początku VII wieku na wyspy przybywali misjonarze, którzy głosili Słowo Boże i często w służbie bogu oddawali swoje życie. Chrystianizacja Europy Północnej Samo Hedeby, w którym odnaleziono skarb, pozostawało w strefie wierzeń pogańskich jeszcze co najmniej ponad 100 lat od przybycia św. Ansgara. Właśnie dlatego naukowcy podejrzewają, że wisiorek w kształcie krzyża mógł należeć do jednego z pierwszych nawróconych na chrześcijaństwo. W artefakcie jest jednak pewien szczegół, który nie pasuje do charakterystyki dewocjonaliów wykonanych zgodnie ze sztuką. – Oczko na wisiorku znajduje się na dłuższej części krzyża, „tak że element wisiałby do góry nogami, gdy był noszony – zauważa Anspach. Właśnie dlatego niewykluczona jest hipoteza, że przedmiot był niedokończonym młotem Thora. – Takie wisiorki symbolizowały wierność starym bogom nordyckim, gdy następowała chrystianizacja Skandynawii i innych części Europy. W mitologii nordyckiej boski młot, znany jako Mjölnir, został wykonany przez krasnoludy dla bogów Walhalli, a Thor później użył go w wojnie z gigantami – wyjaśnia badaczka. Oprócz naszyjnika w kształcie krzyża archeolodzy odnaleźli arabskie monety, srebrne wyroby, fragmenty ceramiki, a także osełkę, która może wskazywać, że przedmioty te należały do osoby, która mieszkała właśnie w Hedeby. – Te odkrycia to niezwykły wgląd w historię X wieku, czyli okresu zamorskiego handlu, wymiany kulturowej i przemian religijnych – podsumowuje Anspach. Źródło: Live Science Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Męczeńska śmierć św. Wojciecha: dlaczego Prusowie zabili misjonarza? Odkryj kulisy wydarzeń
Święty Wojciech to jedna z najważniejszych postaci w historii chrześcijaństwa w Europie Środkowej. Jego życie, działalność misyjna oraz męczeńska śmierć odegrały kluczową rolę w procesie chrystianizacji i umacniania tożsamości państwa Piastów. Artykuł przybliża biografię świętego, jego wpływ na dzieje Polski, a także rozwój kultu i znaczenie w kulturze europejskiej.
Spis treści: Kim był święty Wojciech? Misje chrystianizacyjne i męczeńska śmierć Kultura i kult świętego Wojciecha Święty Wojciech a państwo Piastów Święty Wojciech w ikonografii i literaturze Dziedzictwo świętego Wojciecha w Europie Znaczenie świętego Wojciecha współcześnie Święty Wojciech, znany również jako Adalbert z Pragi, był biskupem, misjonarzem i męczennikiem, którego życie przypadło na przełom X i XI wieku. Działalność misyjna prażanina wśród Prusów zakończyła się tragiczną śmiercią w 997 roku. Dzięki działaniom Bolesława Chrobrego jego kult stał się jednym z filarów wczesnopiastowskiej ideologii władzy. Relikwie świętego, złożone w Gnieźnie, przyciągnęły cesarza Ottona III i zapoczątkowały zjazd gnieźnieński – ważny moment integracji Polski z chrześcijańską Europą. Kim był święty Wojciech? Pochodzenie i młodość Adalberta z Pragi Święty Wojciech, znany także jako Adalbert z Pragi, urodził się ok. 956 roku w czeskich Libicach jako członek możnego rodu Sławnikowiców. Odebrał staranne wykształcenie w szkole katedralnej w Magdeburgu, gdzie przyjął imię Adalbert na cześć swojego mentora, biskupa Magdeburga. Od młodości był związany z Kościołem, wykazując głęboką duchowość i ambicje misyjne. Wybór biskupa i działalność w Czechach W wieku niespełna 30 lat został biskupem Pragi. Wizja reformy Kościoła głoszona przez Wojciecha opierała się na ideałach benedyktyńskich – promował ubóstwo duchowieństwa i walkę z symonią (sprzedażą urzędów kościelnych). Spotkał się jednak z oporem możnych i duchownych, co zmusiło go do opuszczenia diecezji. Udał się wówczas do Rzymu, gdzie został mnichem w opactwie benedyktyńskim na Awentynie. Misje chrystianizacyjne i męczeńska śmierć Działalność misyjna wśród Prusów W 997 roku święty Wojciech wyruszył z misją chrystianizacyjną do pogańskich Prusów. Wyprawa była wspierana przez księcia Bolesława Chrobrego, który udzielił mu militarnego i logistycznego wsparcia. Wojciech dotarł do rejonu dzisiejszego Elbląga i rozpoczął działalność kaznodziejską. Nie został jednak przyjęty życzliwie – mieszkańcy uznali działania przybysza za wrogie ich religii i obyczajom. Męczeństwo i okoliczności śmierci Zaledwie kilka dni po rozpoczęciu misji, 23 kwietnia 997 roku, święty Wojciech został zamordowany przez grupę Prusów. Według przekazów, został przebity włócznią podczas odprawiania nabożeństwa. Jego ciało wykupił Bolesław Chrobry i z honorami złożył w Gnieźnie. Śmierć Wojciecha miała ogromne znaczenie polityczne i religijne – jego męczeństwo uznano za dowód świętości, co umożliwiło szybkie rozpoczęcie kultu. Kultura i kult świętego Wojciecha Rozwój kultu w średniowieczu Wkrótce po jego śmierci rozpoczął się rozwój kultu świętego Wojciecha. Już w 999 roku papież Sylwester II dokonał jego kanonizacji, co uczyniło go pierwszym świętym-męczennikiem Europy Środkowej. Relikwie mężczyzny złożono w Gnieźnie, gdzie powstała pierwsza metropolia kościelna w Polsce. Relikwie w Gnieźnie i ich znaczenie Relikwie św. Wojciecha przechowywane są w katedrze gnieźnieńskiej – jednym z najstarszych kościołów w Polsce.Stały się symbolem jedności Kościoła i władzy wczesnopiastowskiej. Obecność relikwii była pretekstem do zorganizowania w 1000 roku Zjazdu Gnieźnieńskiego, w którym wziął udział cesarz Otton III. Wydarzenie to wzmocniło pozycję Polski na arenie międzynarodowej i przyczyniło się do ustanowienia niezależnej hierarchii kościelnej. Sama Katedra, a zwłaszcza Drzwi Gnieźnieńskie, do dziś wywołują zainteresowanie wśród historyków średniowiecza. Święty Wojciech a państwo Piastów Zjazd gnieźnieński i Otton III Zjazd Gnieźnieński był jednym z najważniejszych wydarzeń w historii średniowiecznej Polski. Cesarz Otton III, zainspirowany męczeństwem Wojciecha, udał się do jego grobu. Spotkał się z Bolesławem Chrobrym i nadał mu symbolicznie włócznię św. Maurycego – znak cesarskiego uznania. Cesarz uznał również Bolesława za „przyjaciela i brata”, co znacząco podniosło prestiż młodego państwa Piastów. Patron Polski i jego wpływ na tożsamość Święty Wojciech stał się jednym z głównych patronów Polski, obok Matki Boskiej i św. Stanisława. Jego postać była wzorem duchowego i narodowego autorytetu. Kult świętego był również narzędziem budowania chrześcijańskiej tożsamości państwa i legitymizacji władzy królewskiej. Święty Wojciech w ikonografii i literaturze Wizerunki świętego w sztuce Ikonografia świętego Wojciecha często przedstawia go z pastorałem biskupim, krzyżem lub włócznią – symbolem męczeństwa. W malarstwie i rzeźbie jego postać pojawia się m.in. w ołtarzach gotyckich i barokowych. Najsłynniejszy pomnik znajduje się w Gnieźnie. Vita Sancti Adalberti – źródło historyczne Najważniejszym źródłem o życiu św. Wojciecha jest „Vita Sancti Adalberti”, spisana przez mnicha Brunona z Kwerfurtu. Dzieło to, napisane po łacinie, przedstawia biografię świętego w duchu hagiograficznym, łącząc elementy faktograficzne z religijnymi. Jest nieocenionym źródłem dla historyków badających początki chrystianizacji Europy Środkowej. Dziedzictwo świętego Wojciecha w Europie Patron Europy Święty Wojciech uznawany jest nie tylko za patrona Polski, ale również Czech i Węgier. W 1997 roku – dokładnie 1000 lat po jego śmierci – papież Jan Paweł II ogłosił go patronem zjednoczonej Europy, obok św. Benedykta i św. Cyryla i Metodego. Wojciech symbolizuje ideę duchowej jedności i wartości chrześcijańskich w kulturze europejskiej. Znaczenie międzynarodowe Postać świętego Wojciecha była znana na dworach cesarskich i papieskich. Jego misje i śmierć uczyniły go jedną z najbardziej rozpoznawalnych postaci Kościoła łacińskiego w Europie Środkowej. Jego kult przekraczał granice państw, łącząc różne narody we wspólnej wierze. Znaczenie świętego Wojciecha współcześnie Obchody i miejsca kultu Wspomnienie liturgiczne św. Wojciecha obchodzone jest 23 kwietnia. W Gnieźnie organizowane są coroczne uroczystości ku jego czci, w tym procesje z relikwiami. Katedra gnieźnieńska oraz bazyliki w Czechach i na Węgrzech przyciągają pielgrzymów z całej Europy. Źródło: National Geographic Polska
Kim są augustianie? To musisz wiedzieć o zakonie nowego papieża Leona XIV
Wraz z wyborem Leona XIV (czyli kardynała Roberta Prevosta) na papieża, świat zwrócił oczy na augustianów – wspólnotę, z której wywodzi się nowa głowa kościoła katolickiego. Kim są? Jakie wartości wyznają? Co ich duchowość mówi nam o przyszłych rządach papieskich?
Spis treści: Augustianie – jeden z najstarszych katolickich zakonów na świecie Rozwój i ekspansja zakonu augustianów Jak augustianie trafili do Polski? Zasady augustiańskie – czego można spodziewać się po papieżu Leonie XIV Analizując wybór nowego papieża zwraca się uwagę na parę ważnych czynników związanych z tożsamością Ojca Świętego. W przypadku Leona XIV, który w efekcie ostatniego konklawe został mianowany najważniejsza osobą w państwie kościelnym, są to chociażby jego pochodzenie (pierwszy papież z Ameryki Północnej) czy imię papieskie, jakie nadał sobie Robert Prevost. Nie można przy tym zapominać o zakonie, z którego pochodzi duchowny. Ta wspólnota definiuje wyznawane przez papieża Leona XIV wartości, które będą rzutować na nadchodzący pontyfikat. Augustianie – jeden z najstarszych katolickich zakonów na świecie Początki zakonu sięgają działalności św. Augustyna z Hippony (współcześnie Annaba w Algierii). Na przełomie IV i V w. powołał duchowną wspólnotę, łączącą modlitwę i ubóstwo w braterskiej miłości. Już na początku działalności silny akcent kładziony był na braterstwo członków, polegające na życiu we wspólnocie oraz dzieleniu się dobrami materialnymi z innymi. Zasady te stały się pierwowzorem późniejszych reguł panujących w zakonie augustianów. Po śmierci św. Augustyna wyznacznikami zasad wspólnoty stały się spisane przez założyciela „Reguły”. We Włoszech (szczególnie na terenie Toskanii) w XII–XIII w. zaczęły powstawać wspólnoty augustiańskich pustelników, oddanych w pełni spisanym przez św. Augustyna zasadom. Z czasem wraz z rozwojem kultywujących życie w ubóstwie zakonów żebraczych doszło do zjednoczenia wspólnot pustelniczych w pełnoprawny zakon duchowny. Formalny początek zakonu możemy więc datować na 1256 r., kiedy to papież Aleksander IV wydał bullę (urzędowy dokument papieski), powołującą Zakon Braci Pustelników św. Augustyna. Rozwój i ekspansja zakonu augustianów Sprawny rozwój doprowadził sytuacji, w której augustianie stali się jednym z głównych średniowiecznych zakonów żebraczych (obok dominikanów, franciszkanów i karmelitów). Duchowni z tej wspólnoty prowadzili głównie działalność duszpasterską (głoszenie kazań religijnych) oraz naukową (zgłębianie i nauczanie filozofii i teologii). Jednym z najważniejszych naukowych przedstawicieli augustianów był Egidiusz z Rzymu, związany z paryskim uniwersytetem Sorbona. Co ciekawe, z zakonem św. Augustyna związany był także Marcin Luter. Zanim podjął działania reformatorskie, wstąpił w 1505 r. do augustianów w niemieckim Erfurcie. Jak augustianie trafili do Polski? W 1342 r. król Kazimierz III Wielki w celu rozbudowy krakowskiego uniwersytetu sprowadził z Czech do Krakowa augustianów, którzy w tamtych czasach uznawani byli za najbardziej uczoną wspólnotę. Według legendy, decyzja króla o sprowadzeniu duchownych oraz zbudowaniu im kościoła i klasztoru spowodowana była wyrzutami sumienia Kazimierza Wielkiego, który wcześniej miał doprowadzić do śmierci wikariusza katedry wawelskiej – Marcina Baryczki. Wybudowany dla przybyszy klasztor św. Katarzyny stał się augustiańskim centrum na ziemiach Polski. Zakonnicy prowadzili m.in. bibliotekę, archiwum oraz wykłady na Akademii Krakowskiej. Klasztor działał w swoim kształcie do czasów zaborów. Austriacy w 1796 r. przekształcili go na magazyn wojskowy dla swojej armii. Działania zaborców były początkiem dewastacji obiektu, który do połowy XIX w. służył m.in. za skład siana, zboża i paszy. Obecnie w Polsce działają trzy klasztory augustiańskie: główny św. Katarzyny w Krakowie, który przetrwał czasy zaborów, Klasztor pw. Matki Boskiej Dobrej Rady w krakowskim Prokocimiu, Klasztor Matki Bożej Pocieszenia w Łomiankach pod Warszawą. Ich działalność skupia się przede wszystkim na duszpasterstwie oraz promocji wartości św. Augusta na terenie naszego kraju. Zasady augustiańskie – czego można spodziewać się po papieżu Leonie XIV Reguły spisane przez twórcę zakonu przez lata towarzyszyły augustiańskim duchownym. Najważniejsza z nich, dotycząca braterstwa we wspólnocie może odnosić się do wartości, jaką jest równość w społeczeństwie. Byłaby to więc kontynuacja myśli papieża Franciszka, który jako fundament traktował włączająca rolę kościoła. Istotna jest też augustiańska reguła ubóstwa, która mówi o zaopatrywaniu się jedynie w dobra, których się potrzebuje. Jest to kolejny czynnik, który może charakteryzować rządy nowego papieża jako takie, które będą miały na celu troskę o każdego wiernego, bez względu na poziom zamożności. Wartość wspólnoty potwierdzona jest jeszcze w regule o miłości kierowanej do każdego człowieka, z którym augustianie chcą tworzyć równą wspólnotę wiernych. Źródło: augustianie.pl
Konklawe 2025: jest nowy papież! Kto zastąpił Franciszka?
Zakończyło się konklawe. Wśród najczęściej wymienianych faworytów do objęcia tronu Piotrowego było dwóch Włochów, Filipińczyk, Węgier oraz Gwinejczyk. Kto został wybrany?
W tym artykule: Kto miał zastąpić papieża Franciszka? Lista kandydatów Polak nie został papieżem Kiedy odbyło się konklawe? Świat pożegnał papieża Franciszka 26 kwietnia odbyło się ostatnie pożegnanie papieża Franciszka. Cały świat z niecierpliwością oczekiwał wyników konklawe, które wyłoniło następcę zmarłej w Poniedziałek Wielkanocny głowy Kościoła katolickiego. Biały dym, zwiastujący wybór nowego papieża pojawił się nad Watykanem po godz. 18. Ponad godzinę później dowiedzieliśmy się, że 267. Ojcem Świętym został Robert Prevost z USA, przyjmując imię Leon XIV. To pierwszy kardynał z Ameryki Północnej na tronie Piotrowym w historii. Ma 69 lat. Jest augustianinem, przez wiele lat pracował w Peru i ma obywatelstwo tego kraju. Kto miał zastąpić papieża Franciszka? Lista kandydatów Po śmierci Ojca Świętego trwały spekulacje, kto obejmie tron Piotrowy. Wśród głównych kandydatów wymieniani byli włoscy kardynałowie – Matteo Zuppi i Pietro Parolin. Obaj urodzeni w 1955 roku, należeli do bliskiego otoczenia Franciszka. Kard. Zuppi kieruje archidiecezją bolońską i jest przewodniczącym Konferencji Episkopatu Włoch, natomiast kard. Parolin dotychczas pełnił funkcję sekretarza stanu Stolicy Apostolskiej i był drugą najważniejszą, zaraz po papieżu, osobą w Watykanie. Wiele mówiło się także o kandydaturze niespełna 68-letniego kardynała Luisa Antonio Tagle. To były arcybiskup metropolita Manili i prymas Filipin. Zdaniem ekspertów jego wybór oznaczałby kontynuację kościelnej polityki papieża Franciszka. Coraz częściej w spekulacjach przewijały się także nazwiska dwóch kardynałów z Afryki – Roberta Saraha z Gwinei oraz Petera Turksona z Ghany. Ten ostatni urodził się w 1948 roku i przez lata pełnił funkcję prefekta Dykasterii ds. Integralnego Rozwoju Człowieka. Co ciekawe, w 2013 r., tuż po abdykacji Benedykta XVI, był jednym z głównych faworytów do zostania papieżem. View Gallery on the source website Na następcę papieża Franciszka najczęściej typowani byli również: Peter Erdo z Węgier, Jean-Marc Aveline z Francji, Mario Grech z Malty, Raymond Burke z USA, Willem Eijk z Holandii, Anders Arborelius ze Szwecji. Polak nie został papieżem W szerokim gronie kandydatów do objęcia tronu Piotrowego wymieniano także kardynała Konrada Krajewskiego. Od 12 lat pełni on funkcję jałmużnika papieskiego, odpowiadając za niesienie pomocy najbardziej potrzebującym. Ciekawostką jest, że podczas konklawe w 2005 i 2013 roku Krajewski, jako ceremoniarz papieski, brał udział w ceremonii ogłoszenia nowego papieża, podczas której tradycyjnie wypowiadane są słowa „Habemus papam”. 61-letni duchowny z Łodzi, choć na tle wielu innych kardynałów uchodzi za stosunkowo młodego, według watykanistów właśnie z tego powodu mogł mieć ograniczone szanse. Oprócz kard. Konrada Krajewskiego o wyborze nowego biskupa Rzymu zdecydowali także trzej inni kardynałowie z Polski – Kazimierz Nycz, Grzegorz Ryś i Stanisław Ryłko. Kiedy odbyło się konklawe? Zgodnie z obowiązującymi przepisami, konklawe powinno rozpocząć się między 15. a 20. dniem po śmierci papieża. Jeśli wszyscy elektorzy stawią się wcześniej, możliwe jest przyspieszenie terminu. Konklawe zaczęło się 7 maja. W zgromadzeniu udział wzięło 133 kardynałów, którzy nie ukończyli 80. roku życia. Do momentu wyboru nowego papieża władzę w Watykanie sprawuje kamerling. Tę funkcję od 2019 r. piastuje kard. Kevin Farrell, który w czasie sede vacante – czyli okresie, w którym Stolica Apostolska jest nieobsadzona – może liczyć na pomoc jednego z trzech kardynałów wspierających. Wśród nich znalazł się Polak, wspomniany chwilę wcześniej kard. Stanisław Ryłko. Przypomnijmy, że poprzednie dwa konklawe, w 2005 i 2013 roku, trwały też zaledwie dwa dni. Świat pożegnał papieża Franciszka Papież Franciszek zmarł 21 kwietnia, w Poniedziałek Wielkanocny o godzinie 7:35 w Domu Świętej Marty. Pięć dni później na placu św. Piotra odbyło się jego uroczyste pożegnanie, które zgromadziło – jak podaje Watykan – ok. 250 tys. osób. Zgodnie ze swoją wolą, Ojciec Święty spoczął w rzymskiej Bazylice Matki Bożej Większej. Franciszek został wybrany papieżem 13 marca 2013 roku. Był pierwszą głową Kościoła katolickiego pochodzącą z Ameryki Południowej. W ciągu dwunastu lat pontyfikatu odwiedził 66 krajów świata, opublikował cztery encykliki i mianował ponad 160 kardynałów. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Mistrz Eckhart: średniowieczny teolog oskarżony o herezję. Czy to on wywołał w Europie dżumę?
Mistrz Eckhart był mistykiem, mającym potężny wpływ na średniowieczne duchowieństwo. Kościół oskarżył go o herezję, a pewna książka wplatała go w zbrodnię przeciw ludzkości.
Spis treści: Wymazywanie siebie Mistyczki na cenzurowanym Oddalenie od doktryny Mistrz i Matylda Uwaga, mroczny spojler! W roku 1327, kiedy rozgrywa się powieściowa kryminalna akcja w słynnym „Imieniu róży” Umberto Eco, w realnym świecie toczyła się inna afera. Nie w nieznanym opactwie benedyktynów w Italii, lecz w Niemczech. Sprawa rozgrywała się wokół niejakiego Eckharta von Hochheima, lepiej znanego jako Mistrz Eckhart. Ten niemiecki myśliciel, urodzony około roku 1260 w arystokratycznej rodzinie, wszechstronnie wykształcony, został prawdziwą gwiazdą katedry teologii na paryskiej Sorbonie. Jego wysoka pozycja na prestiżowym uniwersytecie przekładała się na posłuch w całym chrześcijańskim świecie, ale też na zazdrość innych duchownych. To doprowadziło do dramatu. Wymazywanie siebie Był jednym z czołowych przedstawicieli chrześcijańskiej mistyki, głoszącej możliwość duchowego zjednoczenia z Bogiem przez wiarę. „Tradycja mistyczna, która przyznawała intuicji religijnej prymat nad racjonalną wiarą, po raz pierwszy nabrała określonych kształtów w XII wieku, w augustiańskim klasztorze św. Wiktora w Paryżu. Później zakorzeniła się mocno w szerokich kręgach ludności” – pisze Norman Davies w swojej „Europie”. „Na czele wybitnych przedstawicieli mistycyzmu stali św. Bonawentura (ok. 1217–1274), niegdyś generał zakonu franciszkanów i autor wpływowego dzieła Itinerarium mentis in Deum; wikariusz generalny zakonu dominikanów w Czechach »Meister« Johan Eckhart (1260–1327) ze Strasburga, który miał ponoć twierdzić, że stworzenie świata jest dziełem jego małego palca; Flamand Jan van Ruysbroeck (1294–1381) […]; Anglik Walter Hilton (zm. 1396) […] oraz – przede wszystkim – Thomas Hemerken z miejscowości Kempen w pobliżu Kolonii, znany światu jako Tomasz a Kempis (ok. 1380–1471), autor traktatu Imitatio Christi”. Eckhart głosił, że Boga odnaleźć można „wymazując siebie”, zapominając o własnym ego. „Gdy człowiek kocha, w jego miłości nie ma dwóch, lecz tylko jeden i zjednoczenie, w miłości jestem też bardziej Bogiem niż samym sobą” – twierdził. Mistyczki na cenzurowanym Eckhart radził każdemu wiernemu: „Najpierw niech się wyrzeknie, porzuci samego siebie, a tym samym porzuci wszystko inne. Wierzcie mi, jeśli ktoś porzucił królestwo, a nawet cały świat, a zachował siebie, ten nie porzucił niczego. Ale jeżeli się wyrzeknie siebie, wszystkiego się tym samym wyrzeka, choćby nie wiem co posiadał: królestwo, zaszczyty itd.”. Pisał po łacinie, kazania głosił po niemiecku. Zaczął mieć olbrzymi wpływ nie tylko na dominikanów i dominikanki, ale także na inne zakony oraz na mistyczki należące do stowarzyszenia beginek. Ruch ten zakładał, że chrześcijanie powinni żyć w prostocie i skromności, bez oglądania się na pośrednictwo i bogactwo Kościoła. Nie dość, że kobiety, to pozwalały sobie jeszcze na wolnomyślicielstwo i krytykę Kościoła – dla wielu wysokiej rangi duchownych to było nie do przyjęcia. Beginki i begardzi (członkowie podobnych męskich stowarzyszeń) zaczęli trafiać do więziennych cel, na sale tortur i na stosy jako heretycy. Odium, jakie na nich ciążyło, nie pozostało bez wpływu na Eckharta. Oddalenie od doktryny Zarzucano niemieckiemu myślicielowi, że jego filozofia oddala się od katolickiej doktryny i idzie w stronę panteizmu. Nie ma w nim osobowego Boga, lecz Bóg jest tożsamy ze światem, zaś świat jest Bogiem. To pachniało herezją. Przeciw Eckhartowi wystąpili niektórzy jego współbracia. Cesarz stanął w jego obronie. Jednak Mistrz musiał też bronić się przed trybunałem papieskim w Awinionie, gdzie miał mniejsze wpływy niż w Niemczech. Inkwizytorzy postawili mu sto zarzutów, potępili lub uznali za podejrzane kilkadziesiąt ustępów z jego pism. Ostatecznie filozof zmarł w Awinionie, zanim papież ogłosił orzeczenie w jego sprawie. Dziś Kościół katolicki traktuje nauki Eckharta z mniejszą podejrzliwością, powoływał się na niego m.in. papież Jan Paweł II. Wiadomo, że jego myśl wpłynęła także na Jona Fossego – norweskiego pisarza, laureata literackiej nagrody Nobla za rok 2023. Mistrz i Matylda O powracającej popularności średniowiecznego mistyka świadczy też fakt, że stał się inspiracją dla bestsellerowej powieści francuskiego autora Antoine’a Sénanque’a „Krzyże z popiołu”, porównywanej z „Imieniem róży”. Intryga zasadza się m.in. na najbardziej kontrowersyjnych aspektach działalności kaznodziei. „Na kartach powieści próbuję wyobrazić sobie spotkanie Mistrza Eckharta z beginką Matyldą, postacią stworzoną na kanwie życiorysów innych sióstr. Duchowe oczarowanie kobietą poddało ostatecznie ciężkiej próbie teorię czystego oderwania” – opowiadał autor w wywiadzie dla „Tygodnika Powszechnego”. Jak zaznaczył Sénanque, szczególną uwagę zwrócił na ostatnie chwile Mistrza: „Kres życia Eckharta owiany jest tajemnicą. Dominikanin zaginął, nigdy nie odnaleziono jego ciała, nie wiadomo, gdzie został pochowany. Większość encyklopedii przyjmuje jako datę śmierci lata 1326–28”. Idąc tym tropem, autor postanowił pobudzić wodze wyobraźni: „Pisząc o nim i jego filozofii sprzed 1326 r., trzymałem się faktów. Wszystko, co zdarzyło się potem, jest czystą fikcją – czyli moim wyobrażeniem na temat tego, jak mogły wyglądać ostatnie lata jego życia”. Uwaga, mroczny spojler! W powieści Sénanque’a udręczony przez Kościół i zdradzony przez przyjaciół Eckhart ukrywa się, po czym wywiera okrutną zemstę. Przykłada swoją rękę do epidemii wywoływanej przez pałeczki dżumy (Yersinia pestis). Zaraza zwana czarną śmiercią krążyła po świecie w latach 1340–1368. W Europie plaga ta doprowadziła do śmierci milionów ludzi: w zależności od miejsca zmarło od 20 do 80 proc. populacji. Według historyków, epidemia zaczęła się w środkowej Azji, skąd dotarła nad Morza Czarne. Tam, podczas oblężenia Kaffy (Teodozji), genueńskiej kolonii na Krymie, Tatarzy zastosowali dżumę jako broń biologiczną. Przerzucali oni katapultami trupy zadżumionych zmarłych z własnego obozu na stronę obrońców. Wywołali panikę, natomiast miasta nie zdobyli, ponieważ tatarska armia sama była już osłabiona. Jednak choroba, wraz ze statkami z Kaffy, rozniosła się po całej Europie. Jak się okazuje, nie było to jedyne źródło: historycy wspominają także o rejsach z innych miast zajętych przez Tatarów oraz o roli karawan ciągnących na zachód z Azji. Mistrz Eckhart nie był potrzebny, by dżumę rozprzestrzenić. Jego zemsta na świecie pozostaje literacką fikcją. Źródła: Mistrz Eckhart, „Dzieła wszystkie”, tom V, Wydawnictwo W drodze, Poznań 2020 Szymon Łucyk, „Antoine Sénanque: napisałem powieść przygodową o życiu Mistrza Eckharta” Antoine Sénanque, „Krzyże z popiołu”, Znak Horyzont, Kraków 2024 Nasz ekspert Adam Węgłowski Adam Węgłowski – dziennikarz i pisarz. Były redaktor naczelny magazynu „Focus Historia”, autor artykułów m.in. do „Przekroju”, „Ciekawostek historycznych”. Wydał serię kryminałów retro o detektywie Kamilu Kordzie, a także książki popularyzujące historię, w tym „Bardzo polską historię wszystkiego” oraz „Wieki bezwstydu”. Napisał też powieść „Czas mocy” oraz audioserial grozy „Pastor” – rozgrywający się na przełomie wieków XVII i XVIII w Prusach. W swoich rodzinnych stronach, na Mazurach, autor umiejscowił także powieści „Pruski lód ” oraz „Upierz”.
Franciszek to papież dla ludu. Był człowiekiem pokornym, pełnym żarliwej wiary
Papież Franciszek wprowadził przełomowe zmiany w Watykanie. Podkreślał szacunek dla świeckich i starał się dać zwykłym ludziom poczucie siły. Był też „gwiazdą rocka”.
Spis treści: Przyszły papież w Argentynie Wybór na papieża Działalność i dziedzictwo Papież Franciszek zmarł 21 kwietnia 2025 r. Wiernym Kościoła katolickiego przewodził od marca roku 2013. Jego wybór na papieża cechowały „pierwsze razy”. Był pierwszym od ponad 1200 lat człowiekiem spoza Europy, pierwszym z Ameryki Południowej i pierwszym jezuitą, który został biskupem Rzymu. Jako zwierzchnik Stolicy Apostolskiej Franciszek wprowadził przełomowe zmiany, a jego przywództwo stanowiło istotny zwrot w kwestii samego urzędu. Skoncentrował się na zasypywaniu pogłębiającej się przepaści między elitarną administracją Kościoła katolickiego a jego wiernymi. Zapoczątkował także nowe podejście do starych tradycji i praktyk katolickich. Przyszły papież w Argentynie Wychowanie, wykształcenie i praktyczne doświadczenie Franciszka stanowiły podwaliny jego awansów w kościelnej hierarchii. Jorge Mario Bergoglio urodził się 17 grudnia 1936 r. w Buenos Aires w Argentynie. W młodości zachorował na zagrażające życiu zapalenie opłucnej, co doprowadziło do usunięcia fragmentu płuca. Zanim został duchownym, zdobył wykształcenie technologa chemicznego. A powołanie do służby Bogu poczuł, gdy pewnego dnia jako uczeń szkoły średniej przystąpił do spowiedzi. Formalnie wyświęcony na księdza katolickiego w roku 1969, Bergoglio studiował teologię w ojczystej Argentynie, a następnie rozpoczął formację duchową w Hiszpanii. Wróciwszy do Argentyny, 22 kwietnia 1973 r. złożył wieczyste śluby w zakonie jezuitów, a wkrótce potem został prowincjałem Towarzystwa Jezusowego w Argentynie. W latach 80. i 90. Bergoglio pełnił funkcję rektora swojej macierzystej uczelni, Facultades de Filosofía y Teología de San Miguel. Wyjeżdżał też za granicę, aby kontynuować naukę, i piastował liczne stanowiska w kościele instytucjonalnym. W 1998 r. został arcybiskupem Buenos Aires, a w roku 2001 papież Jan Paweł II mianował go kardynałem. W ciągu całej swojej posługi Bergoglio kładł nacisk na sprawiedliwość społeczną, społeczne zaangażowanie i solidarność wśród chrześcijan i nie tylko. Odrzucał wszystko, co przypominało zbytek. Np. przedkładał publiczną komunikację miejską i skromne warunki mieszkaniowe nad wystawne apartamenty, w których rezydowali jego poprzednicy. Jego niestrudzona praca w najbiedniejszych dzielnicach Buenos Aires przyniosła mu przydomek „biskupa slumsów”. Wybór na papieża W roku 2001, po Synodzie Biskupów, Bergoglio znalazł się w centrum uwagi, gdy objął funkcję relatora generalnego. Jego zadaniem było wygłoszenie przemówienia programowego i nadzorowanie publikacji prezentujących wyniki zgromadzenia, które często służą jako wytyczne dla Kościoła. Podczas tych obrad, które odbyły się po atakach na World Trade Center z 2001 r., Bergoglio wykazał się umiejętnościami i współczuciem. Do tego stopnia, że po śmierci Jana Pawła II w 2005 r. zaczęto mówić o jego wyborze na papieża. Jednak dopiero 13 marca 2013 r., po ustąpieniu Benedykta XVI, Kolegium Kardynałów wybrało Bergoglia na 266. zwierzchnika Kościoła rzymskokatolickiego. Bergoglio objął papieski tron w wieku 76 lat, przyjmując pontyfikalne imię Franciszek – na cześć świętego Franciszka z Asyżu. Potem wyjaśnił, że gdy liczono głosy konklawe, jego myśli pobiegły ku temu świętemu: „Dla mnie jest on człowiekiem ubóstwa, człowiekiem pokoju, człowiekiem, który kocha i chroni stworzenie”. Działalność i dziedzictwo Listy, komunikaty i oficjalne dekrety papieża Franciszka odzwierciedlały jego pragnienie unowocześnienia Kościoła i odnowy Watykanu naznaczonego skandalami. Jego cztery encykliki (pisma dotyczące nauczania Kościoła skierowane do biskupów) koncentrowały się na takich kwestiach, jak wiara i zbawienie, związek między środowiskiem a religią oraz konieczność współpracy wszystkich ludzi na świecie. Franciszek wkrótce stał się dla wielu „gwiazdą rocka”, śledzoną przez miliony internautów i witaną na wydarzeniach przez tłumy złożone z setek tysięcy wiernych spragnionych wspólnych selfie. W samym Watykanie papież Franciszek przemeblował Kolegium Kardynałów, by odejść od struktury składającej się głównie z Europejczyków. Nie omijały go jednak ani kontrowersje, ani krytyka. Zwłaszcza że musiał się zmierzyć z uderzającymi w Kościół skandalami dotyczącymi molestowania seksualnego. Jego komentarze na temat homoseksualizmu, związków osób tej samej płci i procedury macierzyństwa zastępczego, jego rola w podnoszeniu rangi kobiet w Kościele oraz mniej sztywne stanowisko w sprawie rozwodów i antykoncepcji, a także inne kwestie, trafiły na pierwsze strony gazet. I spotykały się zarówno z pochwalnym odzewem, jak i wyrazami sprzeciwu. Przez cały swój pontyfikat Franciszek podkreślał szacunek dla świeckich i starał się dać zwykłym ludziom poczucie siły, upraszczając przekaz Kościoła. Próbował umieścić współczucie i pojednanie na czele jego priorytetów. I wierzył w otwartą dyskusję, która miała stymulować duchową myśl. Franciszek będzie zapamiętany nie tylko za to, że przekształcił tę instytucję, ale także za niezachwiane oddanie wierze i wspólnocie katolickiej oraz niespotykane dotąd spojrzenie w przyszłość w ciągle zmieniającym się świecie. Następca Franciszka I, 267. zwierzchnik Stolicy Apostolskiej, zostanie wybrany przez Kolegium Kardynałów po okresie papieskiego interregnum. Źródło: National Geographic Polska
Rowerowa podróż do kolebki chrześcijaństwa Słowian. Odkrywamy Morawskie Betlejem
Wyprawa na Morawy to podróż do początków słowiańskiej cywilizacji. Właśnie tutaj, w IX wieku, w Velehradzie powstało Państwo Wielkomorawskie, uznawane za kolebkę chrześcijaństwa wśród Słowian.
W tym artykule: Stromo, stromo, stromo Morawskie Betlejem Pałac Amadeusza Przełęcz Pustevny to najczęściej odwiedzane miejsce po czeskiej stronie Beskidów. Swoją nazwę zawdzięcza pustelnikom, którzy żyli tam aż do 1874 r. Już pod koniec XIX w. czeskie stowarzyszenie turystyczne postawiło tam pierwsze schronisko. Dziś jest ich kilka, ale największe wrażenie wciąż robi to zaprojektowane pod koniec XIX w. przez znanego architekta i miłośnika kultury ludowej Dušana Jurkoviča. Poza tym jest tu mnóstwo kramów z pamiątkami i punktów małej gastronomii. Najpopularniejsza trasa spacerowa wiedzie z przełęczy Pustevny i kończy się na szczycie góry Radhošť na wysokości 1129 m n.p.m. Tam, jak mówi legenda, składano dary słowiańskiemu bóstwu Radegastowi. Po drodze stoi kilkumetrowy posąg Radegasta z lat 20. XX w. Zdjęcia na jego tle to obowiązkowy punkt każdej wycieczki. Naszej także. Stromo, stromo, stromo Bardziej od legend interesują nas jednak szlaki rowerowe. Zaczynamy od szaleńczego zjazdu na… kołobieżkach, czyli hulajnogach. Można je niedrogo wypożyczyć i zjechać do dolnej stacji wyciągu krzesełkowego. Od tych, które spotykamy na ulicach miast, różnią się dużo większymi kołami. Szlak liczy ok. 6 km, zaczyna się na wysokości 1020 m n.p.m., a kończy na 620 m. Różnica wzniesień wynosi więc aż 400 m! Trasa wiedzie asfaltową drogą przez las i jest bardzo łatwa, ale zjazd zajmuje nam sporo czasu. Nie mamy doświadczenia w zjazdach takimi hulajnogami, nie obywa się więc bez wywrotek. Komu żal pieniędzy, może tę trasę pokonać rowerem, a potem wrócić wyciągiem na górę. Ale frajda z jazdy kołobieżkami jest dużo większa. Jeszcze więcej adrenaliny dostarcza zjazd rowerem do miejscowości Horní Bečva. Kiedy staję na początku trasy i spoglądam dół – zamieram. Jest naprawdę bardzo, bardzo stromo… Martin, nasz czeski przewodnik, nie uprzedził wcześniej, że będziemy zjeżdżali singletrackiem, a więc wąską leśną ścieżką, która wije się między drzewami. – Cały czas musicie balansować ciałem, nie możecie siedzieć na siodełku, zad (tyłek!) w górze, przesunięty do tyłu. Hamować można tylko dwoma hamulcami równocześnie – doradza. Szybko się okazuje, że ma rację. Pierwsze hamowanie, z przyzwyczajenia tylko tylnym kołem, niemal kończy się wywrotką. Na szczęście potem jest lepiej. Trasa okazuje się naprawdę trudna. Szczęśliwie w miarę szybko udaje mi się pokonać najtrudniejszy odcinek trasy, a potem musimy iść pod górkę. Kiedy ją zdobywamy, na osłodę zostaje kilkukilometrowy zjazd asfaltową drogą. Już nie trzeba pedałować, tylko hamować. Pokonujemy prawie 12 km, 54 m w górę i 567 m w dół. Zajmuje nam to blisko godzinę. Czechy to europejska stolica singletracków. Ciągną się one niemal wzdłuż całej granicy, a każdego roku powstają nowe, zwłaszcza w okolicach kolejek linowych. My jednak decydujemy się na spokojniejsze trasy. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/04/GettyImages-1331321534-a87633a.jpg" width="3000" height="2000" alt="Frgál, nazywany też czeskim kołaczem, to pochodzące oryginalnie z Wołoszczyzny ciasto drożdżowe ze słodkim przeważnie nadzieniem" title="Frgál, nazywany też czeskim kołaczem, to pochodzące oryginalnie z Wołoszczyzny ciasto drożdżowe ze słodkim przeważnie nadzieniem" /> Pałac Amadeusza Trasa Velké Karlovice–Vsetín należy do najpopularniejszych na Morawach i ciągnie się przez 38 km. Różnica wysokości między startem a metą wynosi 200 m. Trakt jest niezwykle malowniczy, wiedzie wzdłuż rzeki Beczwy. Po drodze nie ma żadnego wzniesienia i pewnie dlatego to ulubiony szlak rodzin z dziećmi. Ruszamy wcześnie rano, zaraz po śniadaniu. Pierwszy przystanek w Muzeum Szklarstwa w Karolince. Potem na krótko zatrzymujemy się w Novym Hrozenkovie, nad niewielkim jeziorem zwanym Balatonem. Chwila relaksu i jedziemy dalej. Schody zaczynają się, kiedy słońce zaczyna mocniej świecić i robi się gorąco. Dojeżdżamy do sztucznego spiętrzenia wód rzeki Beczwy na przedmieściach Vsetína. Opalamy się i moczymy nogi w rzece. Jesteśmy już blisko celu i nie musimy się śpieszyć. W końcu ruszamy do Vsetína na obiad. I tu niespodzianka, bo do centrum miasta jedzie się… pod górkę. Niby nic wielkiego, ledwie kilkaset metrów, ale w 30-stopniowym upale i po kilku godzinach jazdy pot się z nas leje strumieniami. Kiedy docieramy na obiad do hospody przy rynku, padamy ze zmęczenia. Kanał Baty to kolejne wyzwanie. Został wybudowany pod koniec lat 30. XX w., głównie po to, aby dostarczać nim węgiel brunatny do elektrociepłowni należącej do słynnego koncernu Bata, wtedy największego producenta obuwia na świecie. Dziś to atrakcja turystyczna Moraw, podobnie jak ścieżka rowerowa, która biegnie wzdłuż jego brzegów. Liczy 80 km i łączy Kromieryż (Kroměříž) oraz Hodonín. Zanim zdecydujemy się ją pokonać, zatrzymaliśmy się na nocleg w Kromieryżu. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/04/AdobeStock928834333EditorialUseOnly-438fa08.jpeg" width="8256" height="5504" alt="Ogród Kwiatowy wraz pałacem w Kromieryżu nazywany bywa Czeskim Wersalem. Jest on częścią zabytkowego kompleksu wpisanego na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO" title="Ogród Kwiatowy wraz pałacem w Kromieryżu nazywany bywa Czeskim Wersalem. Jest on częścią zabytkowego kompleksu wpisanego na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO" /> Warto tu spędzić cały dzień – nie bez przyczyny w 1997 r. miasto uznano za najpiękniejsze w Czechach. Aby być tego pewnym, wystarczy nam krótki spacer po rynku z zabytkowym ratuszem z 1611 r. i renesansowymi kamieniczkami. Najcenniejszy tu zabytek to barokowy Pałac Arcybiskupi oraz ogrody: Kwiatowy i Pałacowy (oba na liście dziedzictwa UNESCO). W 1848 r., kiedy przez Europę przetaczała się Wiosna Ludów, do pałacu w Kromieryżu przeniesiono z Wiednia obrady parlamentu monarchii Habsburgów. Z kolei w latach 80. ub. wieku Miloš Forman nakręcił tu część zdjęć do słynnego Amadeusza. Co obejrzeć w pałacu? Choćby salę myśliwską, którą przygotowano specjalnie na spotkanie cara Aleksandra III z cesarzem Franciszkiem Józefem w 1885 r. Jej ściany zdobi ponad 200 trofeów myśliwskich i kolekcja 125 sztuk broni. Jest też stół bilardowy z bilami z kości słoniowej, który przywiózł tu ze sobą car. Z kolei XVI-wieczny Ogród Kwiatowy w stylu włoskiego i holenderskiego baroku to jedno z najważniejszych dzieł architektury ogrodowej na świecie. View Burdaffi on the source website Morawskie Betlejem Ruszamy dalej. Zdecydowaliśmy się przejechać tylko część szlaku, z miasta Napajelda do Velehradu. Trasa liczy 18 km, wiedzie równiutkim asfaltem wzdłuż kanału i w większości jest płaska jak stół. Po drodze mijamy wiele płynących i cumujących przy brzegu łodzi. Latem można tu wypożyczyć tzw. hausboaty, czyli pływające domy. Można też popłynąć statkiem w jedną stronę, a potem wrócić rowerem z powrotem. W końcu dojeżdżamy do Starégo Města. Tam porzucamy kanał i ruszamy w stronę Velehradu nazywanego morawskim Betlejem i kolebką chrześcijaństwa Słowian. To z pobliskiego Starego Města w IX w. swoją działalność misyjną prowadzili bracia Cyryl i Metody. Velehradzka bazylika to najważniejsze miejsce pielgrzymkowe w Czechach. Historia świątyni sięga początku XIII w., kiedy powstał tu klasztor cystersów. Wkrótce też rozpoczęła się trwająca kilkadziesiąt lat budowa świątyni. Bazylika była wtedy największym kościołem w Czechach. Do dziś zachwyca swym ogromem i wystrojem. Jest tam też polski ślad. To obraz Jana Matejki przedstawiający świętych Cyryla i Metodego. Podarowali go bazylice w 1885 r. polscy pielgrzymi w tysięczną rocznicę śmierci św. Metodego. Ale my znów wsiadamy na rowery. W pobliżu Velehradu znajduje się skansen archeologiczny w Modrej. Zrekonstruowano tam m.in. drewniany gród z czasów Państwa Wielkomorawskiego, domostwa i budynki gospodarcze. Jest też zbiornik wodny, pod którym biegnie tunel widokowy – spacerując, można podziwiać pływające nad nami ryby. Szkoda, że nie możemy zobaczyć całego Kanału Baty, ale w trzy dni to niemożliwe. Źródło: National Geographic Traveler Polska
Wiara kontra wiedza. Czy da się udowodnić istnienie Jezusa?
Jezus jako postać historyczna to temat pełen niejasności. Czy był tylko mitem? Co możemy powiedzieć o nim, bazując na źródłach? I gdzie kończy się wiedza, a zaczyna wiara?
W tym artykule: Co to znaczy wiara? Kto to jest Jezus Chrystus? Pisma niechrześcijańskie Całun Turyński Zwoje znad Morza Martwego Jeżeli przyjmiemy tezę, że Jezus jest Bogiem, należy zastanowić się nad tym, czym w ogóle jest wiara? Przede wszystkim nie jest wiedzą i nie może jej zastępować. Oczywiście istnieją tutaj podobne aspiracje poznawcze, ale wiara może jedynie ją uzupełniać w sensie paranaukowym. Jeżeli w coś wierzymy, to tego nie wiemy. Co to znaczy wiara? Natomiast jeśli wiemy, to nie musimy już dłużej wierzyć. Angielski filozof John Locke twierdzi, że rozum, jako różny od wiary i jako jej przeciwieństwo, to odkrywanie pewności albo prawdopodobieństwa takich zdań czy prawd, do jakich umysł dochodzi na drodze dedukcji, wyprowadzając je z idei, które zdobył, używając naturalnych swych władz poznawczych. – To znaczy: przez doznania zmysłowe lub refleksję. Z drugiej strony wiara jest uznaniem za prawdę takiego zdania, które nie powstało przez dedukcję rozumową, lecz zostało przyjęte dzięki zaufaniu do tego, kto je przedkłada, jako pochodzące od Boga i przekazane drogą nadnaturalną. Taki sposób odkrywania ludziom prawd nazywamy objawieniem – tłumaczy Locke. Dziś ponad 2 miliardy ludzi na świecie wierzy w Jezusa Chrystusa. Jednak czy to znaczy, że osoba ta istniała naprawdę? Czy są jakiekolwiek dowody na to, że Syn Boży naprawdę istniał? Kto to jest Jezus Chrystus? Najważniejszym źródłem historycznym, w którym dowiadujemy się o Jezusie, są cztery Ewangelie. Trzy synoptyczne (Mateusza, Łukasza i Marka) oraz Ewangelia Jana. Pierwsza trójka zawdzięcza swoją nazwę podobieństwu opisów, języka, słownictwa i stylu. Istnieje teoria o istnieniu wczesnochrześcijańskiego dokumentu, zwanym Źródłem Q. Miał powstać przed ukształtowaniem się Nowego Testamentu. Hipotetycznie mógł powstać w Galilei w latach 50. Tekst mógł zawierać zbiór wypowiedzi Jezusa, z których później mieli korzystać Mateusz i Łukasz, pisząc swoje teksty. Niestety ów dokument – jeśli kiedykolwiek istniał – nie przetrwał do dziś. Według historyków żaden z ewangelistów nie znał osobiście Jezusa. Bibliści twierdzą, że Ewangelia Marka została napisana ok. roku 70 n.e. Mateusza i Łukasza miały powstać po roku 80., a Jana po 90. Powstały zatem 40 lub 60 lat po ukrzyżowaniu. Eksperci zwracają uwagę również na fakt, że jedynie Jan i Mateusz mogli być świadkami życia Chrystusa. Apostoł Jan był rybakiem z niższej klasy społecznej. To oznacza, że prawdopodobnie nie potrafił czytać ani pisać. W starożytności nie były to powszechnie nauczane umiejętności, a szkolnictwo było zarezerwowane dla ludzi bogatych. Co więcej, Jezus wraz z apostołami posługiwali się językiem aramejskim. Ewangelie w oryginale powstały natomiast w grece. Istnieje zatem prawdopodobieństwo, że te wyjątkowo sprawne literacko teksty napisane zostały przez osoby, które zawodowo parały się pisaniem. Warto jednak zaznaczyć, że żaden z ewangelistów nie twierdzi, że był apostołem. Pisma te są napisane w trzeciej osobie i niektórzy sugerują, że powstały anonimowo. Austriacki historyk dokonał sensacyjnego odkrycia. Przeglądając watykańskie księgi, natrafił na zaginiony fragment Nowego Testamentu. Spisano go 1750 lat temu, a następnie usunięto. To praw...[/highlight-box] Imiona zostały autorom przypisane w celu nadania apostolskiego autorytetu dla kształtującej się wówczas religii. Można więc założyć, że domniemani Mateusz, Łukasz, Marek i Jan pisali owe teksty, bazując na relacjach innych osób. Co w takim razie wiemy na podstawie Ewangelii? Jezus urodził się przed 4 rokiem p.n.e. za czasów Heroda Wielkiego. Swoje dzieciństwo spędził w Nazarecie. Działalność miał rozpocząć ok. 30 r. n.e., głosząc nadchodzące Królestwo Boże, nazywając siebie Mesjaszem. Zginął poprzez ukrzyżowanie na mocy wyroku Poncjusza Piłata. Pisma niechrześcijańskie W pismach rzymskich pojawia się wzmianka o kimś, kto nazywał się Jezus. Publiusz Korneliusz Tacyt w swoim tekście z 115 roku zatytułowanym „Roczniki” pisze tak: „Podstawił Neron winowajców i dotknął najbardziej wyszukanymi kaźniami tych, których znienawidzono dla ich sromot, a których gmin chrześcijanami nazywał. Początek tej nazwie dał Chrystus, który za panowania Tyberiusza skazany był na śmierć przez prokuratora Poncjusza Piłata; a przytłumiony na razie zgubny zabobon znowu wybuchnął, nie tylko w Judei, gdzie się to zło wylęgło, lecz także w stolicy, dokąd wszystko, co potworne albo sromotne, zewsząd napływa i licznych znajduje zwolenników”. Żydowski historyk Józef Flawiusz w „Dawnych dziejach Izraela” opisuje Jakuba Sprawiedliwego i pisze o nim, że był bratem Jezusa, który był przywódcą ruchu chrześcijan w Jerozolimie. „Festus już nie żył, a Albinus wyjechał; więc [Ananiasz] zwołał Sanhedryn i stawił przed sądem Jakuba, brata Jezusa zwanego Chrystusem, oraz kilku innych. Oskarżył ich o naruszenie prawa i skazał na ukamienowanie”. Historycy zwracają uwagę, że opis mógł być autentyczny, jednak samo sformułowanie o chrześcijanach nie zostało spisane przez autora. Całun Turyński Jest to płótno wykonane z lnu, w które miał zostać owinięty Jezus zaraz po zdjęciu z krzyża. Widoczne są na nim liczne ślady krwi i możemy zobaczyć odwzorowaną postać ludzką – od przodu i od tyłu. To jedna z ważniejszych relikwii Kościoła, która przechowywana jest we włoskim Turynie. Pierwsze wzmianki o całunie pojawiają się już w Ewangeliach. Jednak z naukowego punktu widzenia ten dowód jest nieprawdziwy. Badania wykonane przy użyciu metody zwanej datowanie radiowęglowe dowiodły, że nie pochodzi on z czasów, w których mógł żyć Jezus, lecz z XIV wieku. Oficjalnie Całun Turyński nie jest uznawany za autentyczne świadectwo istnienia Jezusa, ale niektórzy wierni wierzą w jego świętość. Zwoje znad Morza Martwego To zbiór dokumentów spisanych w trzech językach. Po hebrajsku, aramejsku i grecku. Odnaleziono je pomiędzy 1947–1956 r. w 11 grotach niedaleko ruin Kumran w Zachodnim Brzegu. W przypadku tego odkrycia archeologicznego również przydała się metoda datowania radiowęglowego. Pozwoliło to ustalić, że zwoje mogły pochodzić z okresu, w którym żył Jezus. Możemy wyczytać w rękopisach wzmiankę o „prawym nauczycielu”. Niestety trudno określić kto nim był, ponieważ pisma nie wymieniają go z imienia. Dziś niektórzy twierdzą, że był nim Jezus, a inni podają to w wątpliwość. Kimkolwiek była ta osoba, raczej małe są szanse, że kiedykolwiek poznamy jej tożsamość. Z powodu braku należytych dowodów prawdopodobnie nigdy nie dowiemy się, czy Jezus Chrystus naprawdę istniał. Mamy bowiem do czynienia z bardzo znikomymi poszlakami oraz pismami, które są nierzadko podważane przez historyków i biblistów. Idąc tropem Locke’a, dopóki nie znajdziemy żadnego rzetelnego i namacalnego śladu na istnienie bądź nieistnienie Jezusa, wiara w niego będzie cały czas trwać, a on sam pozostanie w sferze sacrum. Źródło: Live Science, John Locke "Rozważania dotyczące rozumu ludzkiego" Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Czy Bolesław Chrobry został świętym? Wiemy, dlaczego tak mało się o tym mówi
Bolesław Chrobry, pierwszy koronowany władca Polski podejmował kroki, które mogłyby zapewnić mu status świętego. Pomimo tych działań, jego kanonizacja nigdy nie doszła do skutku. Dlaczego Polska, w przeciwieństwie do innych europejskich krajów, nie doczekała się świętego monarchy w pierwszych wiekach swojego istnienia?
Spis treści: Znaczenie świętości w średniowieczu Bolesław Chrobry a kanonizacja – co poszło nie tak? Czy Bolesław Chrobry został zapomnianym świętym? Co Bolesław Chrobry osiągnął w świetle Kościoła? Książęta i królowie pragnęli, by ich dynastie zyskały status stirps beata, czyli świętych rodów. Jednak w pierwszych wiekach chrześcijaństwa osiągnięcie tego celu nie było łatwe. Świętość postrzegano wtedy bardzo restrykcyjnie. Kościół otaczał czcią głównie pustelników, którzy poświęcili się całkowicie wierze oraz biskupów żyjących w czystości i pokorze. Dla świeckich władców droga na ołtarze była na początku dostępna wyłącznie poprzez męczeństwo. Znaczenie świętości w średniowieczu W średniowieczu świętość władców miała ogromne znaczenie, nie tylko z perspektywy duchowej, ale także politycznej. Posiadanie w rodzie osoby wyniesionej na ołtarze (tzw. stirps beata) zwiększało prestiż dynastii oraz dawało liczne korzyści, takie jak bliższe relacje z papiestwem czy większy autorytet wśród poddanych. Świętość była zatem istotnym narzędziem władzy, które skutecznie wzmacniało pozycję rodu na arenie międzynarodowej. Kult świętych w Europie Środkowej Władcy Europy Środkowej, jak król Stefan na Węgrzech czy książę Wacław w Czechach, szybko dostrzegli potencjał świętości jako narzędzia politycznego. Węgierski król Stefan został kanonizowany za swoje zasługi w umacnianiu chrześcijaństwa, w tym zakładanie diecezji, a książę Wacław w Czechach zyskał świętość dzięki swojej pobożności. W ten sposób święci monarchowie stali się symbolami władzy duchowej i politycznej, umacniając pozycję dynastii na dworach europejskich. Święci władcy jako narzędzie polityczne Świętość była również doskonałym narzędziem politycznej propagandy. Dynastie, takie jak Merowingowie czy dynastia ottońska, doskonale opanowały sztukę wynoszenia swoich krewnych na ołtarze, co pozwalało im umocnić swoją pozycję i prestiż w Europie. Proces ten był kontynuowany przez władców nowo chrześcijańskich państw, takich jak Węgry, Czechy czy Ruś Kijowska, gdzie świętymi zostawali królowie i książęta, którzy najwcześniej przyjęli chrześcijaństwo. Bolesław Chrobry a kanonizacja – co poszło nie tak? Mimo wielu zasług dla Kościoła, Bolesław Chrobry nie został wyniesiony na ołtarze. Choć podejmował liczne działania na rzecz Kościoła, jak choćby sprowadzenie do Polski ciała świętego Wojciecha, czy budowanie swojej pozycji jako chrześcijańskiego monarchy, jego kult nie przetrwał na dłuższą metę. Dlaczego? Polityczne i osobiste przeszkody Jednym z głównych powodów, które mogły uniemożliwić kanonizację Bolesława, były polityczne konflikty, w tym z jego ojcem, Mieszkiem I. Bolesław, zamiast pielęgnować pamięć ojca, starał się zdyskredytować jego zasługi, co mogło zniechęcić duchowieństwo do promowania jego kultu. Ponadto, w późniejszych latach panowania, Chrobry angażował się w kontrowersyjne działania, które mogły zaważyć na jego świętości – kronikarze wspominają o jego burzliwym życiu osobistym, w tym o gwałcie na ruskiej księżniczce Przedsławie. Działania Chrobrego na rzecz Kościoła Pomimo osobistych kontrowersji, Bolesław Chrobry konsekwentnie budował swoją pozycję jako chrześcijański monarcha. Surowo karał tych, którzy łamali chrześcijańskie prawa, a także finansował budowę kościołów i sprowadzał świętych relikwie. Jego współpraca z Kościołem miała na celu nie tylko umocnienie chrześcijaństwa w Polsce, ale również stworzenie wizerunku króla blisko związanego z Kościołem, co mogło przyczynić się do jego ewentualnej kanonizacji. Czy Bolesław Chrobry został zapomnianym świętym? W ostatnich latach coraz więcej historyków twierdzi, że Bolesław Chrobry mógł być otoczony lokalnym kultem po swojej śmierci. Dowodem na to mogą być odkrycia archeologiczne, które sugerują, że grób Bolesława został umieszczony w szczególnie prestiżowym miejscu w poznańskiej katedrze, co wskazuje na to, że planowano wyniesienie go na ołtarze. Dowody archeologiczne i historyczne W poznańskiej katedrze odkryto grób Bolesława w miejscu zarezerwowanym dla świętych. Badania sugerują, że ołtarz katedry został przesunięty, aby zrobić miejsce na pochówek króla, co mogłoby świadczyć o planach jego kanonizacji. Niestety, burzliwe wydarzenia polityczne, takie jak najazd Brzetysława i zniszczenie Gniezna, mogły przekreślić te plany, a kult króla z czasem zanikł. Porównanie z innymi świętymi władcami Podobnie jak inni monarchowie Europy Środkowej, Bolesław Chrobry miał wszelkie predyspozycje do bycia świętym. Jego działalność na rzecz Kościoła, osobista pobożność i polityczne zasługi mogły sprawić, że stałby się symbolem polskiej świętości. Niestety, brak kontynuacji działań na rzecz jego kanonizacji oraz zawirowania polityczne sprawiły, że jego kult nie przetrwał. Co Bolesław Chrobry osiągnął w świetle Kościoła? Mimo że Bolesław Chrobry nie został oficjalnie kanonizowany, jego wpływ na rozwój chrześcijaństwa w Polsce jest niezaprzeczalny. Jako pierwszy król Polski umocnił pozycję Kościoła w państwie i konsekwentnie dążył do tego, aby Polska stała się częścią chrześcijańskiej Europy. Chociaż nie zyskał statusu świętego, jego działania miały długotrwały wpływ na rozwój religii w Polsce i na postrzeganie polskiego władcy jako chrześcijańskiego monarchy. Źródło: National Geographic Polska.
Najstarszy na świecie dowód na ascezę wśród zakonnic. Dramatyczne odkrycie z Jerozolimy
Blisko 30 metalowych pierścieni ściskało ciało kobiety złożonej do grobu 1500 lat temu w Jerozolimie. To najstarszy namacalny dowód na ekstremalną ascezę wśród chrześcijańskich zakonnic.
Spis treści: Dramatyczne odkrycie pod ołtarzem Ascetyczny zakonnik? Czy raczej zakonnica? Ekstremalna asceza – nic dziwnego w czasach bizantyjskich Do tego niezwykłego odkrycia doszło w miejscu leżącym około trzech kilometrów na północny zachód od Starego Miasta w Jerozolimie. To tam między V a VII wiekiem naszej ery działał bizantyjski klasztor. Dramatyczne odkrycie pod ołtarzem Znalezisko ogłosili badacze z Izraelskiego Urzędu ds. Starożytności. Niezwykły pochówek znajdował się wśród wielu innych w kryptach pod ołtarzem kościoła. Ołtarz ten naukowcy określają mianem bema. To podniesiona podłoga lub platforma na wschodnim krańcu kościoła, na której znajduje się ołtarz ze stołem ołtarzowym. Słowo bema pochodzi z języka greckiego i oznacza platformę lub stopień. Pod podłogą były też groby należąca do dzieci i mężczyzn. Jeden ze szkieletów szczególnie przykuł uwagę naukowców. Był ściśnięty kilkunastoma pierścieniami wokół ramion lub rąk, czterema pierścieniami wokół szyi i co najmniej 10 pierścieniami wokół nóg. Dodatkowo na brzuchu położono żelazne płyty. Osobę pochowano z niewielkim metalowym krzyżem. Kim była? Ascetyczny zakonnik? Czy raczej zakonnica? Mimo, że dla laika takich pochówek może kojarzyć się z torturami, to w tym przypadku naukowcy od początku nie mieli wątpliwości. W ten sposób pochowano osobę, która poddała się dobrowolnej ascezie, a nie karze. Jednak początkowo uważano, że był to chrześcijański mnich. W źródłach historycznych czytamy, że był to jeden z nietypowych sposobów pokuty. Przyjętą wówczas koncepcją było to, że im bardziej dana osoba powstrzymuje się od przyjemności, a nawet umęcza swoje ciało, tym bardziej dusza wznosi się na wzniosłe duchowe wyżyny. Bardziej rozpowszechnione do okresu późnego średniowiecza było jednak na przykład samobiczowanie. Kości zmarłej osoby znalezionej w Jerozolimie zachowały się kiepsko. Dlatego trudno było ustalić płeć z całą pewnością. Naukowcy z Instytutu Weizmanna wykorzystali innowacyjną technologię, która umożliwia identyfikację płci biologicznej szkieletu poprzez poznanie unikatowych białek o nazwie amelogenina obecnych w szkliwie zębów. Ponieważ białka te są kodowane przez chromosomy płciowe X/Y, naukowcy byli w stanie określić, że szkielet najprawdopodobniej należał do kobiety. Tym samym, zdaniem izraelskich badaczy, jest to pierwszy na świecie archeologiczny dowód na starożytne zjawisko skrajnej ascezy praktykowanej przez zakonnice. Kim była zakonnica pochowana w Jerozolimie, ściśnięta kilkudziesięcioma pierścieniami? Badacze przypuszczają, że przybyła z Syrii i dołączyła do wielu innych osób, które trafiły tu z całego Cesarstwa Bizantyjskiego. Nie wykluczają, że mogła to być również miejscowa zakonnica, która przyjęła ten zwyczaj. Takie zjawisko opisał Teodoret z Cyru. W dziele „Historia Kościoła” z V wieku n.e. przytacza historię dwóch kobiet, Marany i Cyry, które związały swoje ciała łańcuchami: nad kończynami, wokół szyi, wokół talii oraz na dłoniach i stopach. Takie umęczanie trwało przez 42 lata! Ekstremalna asceza – nic dziwnego w czasach bizantyjskich Jak wyjaśniają badacze zaangażowani w wykopaliska, Zubair ʼAdawi i Kfir Arbiv z ramienia Izraelskiego Urzędu ds. Starożytności, w czasach, z których pochodzinietypowy pochówek, bizantyjscy zakonnicy praktykowali różnego rodzaju ascezę. Jak wskazują, wśród opisanych form umartwiania były długotrwałe posty, owijanie żelaznymi łańcuchami i różnymi innymi akcesoriami wokół ciała, przywiązywanie ciała do skał, obciążanie ciężarami, wiązanie ciała i umieszczanie go w urządzeniu, które zmuszało do stania oraz uniemożliwianie snu. Czasami mnisi zamykali się sami w opuszczonych wieżach czy jaskiniach, a nawet w wiszących nad ziemią klatkach. Odkrycie z Jerozolimy wskazuje, że praktyka skrajnej ascezy, a zwłaszcza owijania ciała łańcuchami czy pierścieniami, rozpoczęła się w północnej Syrii i Anatolii. Potem rozszerzyła się na Azję Mniejszą i dotarła na zachód do Europy – do Włoch, Francji i Anglii. Znalezisko to rodzi nowe pytania dotyczące roli kobiet w bizantyjskim świecie monastycznym. Wpisuje się też w dyskusję, czy początkowo chrześcijaństwo było może zdominowane przez kobiety? Źródło: Izraelski Urząd ds. Starożytności Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Środa Popielcowa 2025 lada dzień. To dlatego data święta jest ruchoma
Środa Popielcowa 2025 rozpoczyna tegoroczny Wielki Post, co oznacza, że do Wielkanocy zostało już mniej niż półtora miesiąca. Wcześniej zawita do nas wiosna. Jak się okazuje, te wydarzenia są ze sobą powiązane.
Spis treści: Kiedy jest Środa Popielcowa 2025? Z czego jest popiół na Środę Popielcową? Środa Popielcowa – historia święta w Polsce Środa Popielcowa – czy można jeść mięso? Środa Popielcowa 2025 rozpoczyna Wielki Post. W Kościele katolickim jest to 40-dniowy okres przygotowań do Wielkanocy. Data pamiątki Zmartwychwstania Pańskiego jest ruchoma i zależy od cyklu księżycowego. Przypada na pierwszą niedzielę po pierwszej wiosennej pełni Księżyca, po równonocy wiosennej. Jak widać, Wielkanoc i poprzedzające ją wydarzenia są ściśle związane z nadejściem wiosny. Wiosennych symboli nie brakuje też na samym wielkanocnym stole. Jajko ma symbolizować nowe życie, co dotyczy nie tylko Jezusa, ale też budzącej się do życia przyrody za oknem. Zanim jednak chrześcijanie (i nie tylko) zasiądą do suto zastawionych stołów, najpierw musi minąć Wielki Post. Okres tan zawsze rozpoczyna się od Środy Popielcowej. To jedno z najpopularniejszych świąt w Kościele katolickim. Kiedy jest Środa Popielcowa 2025? Środa Popielcowa, znana również jako Popielec, to ruchome święto w kalendarzu liturgicznym Kościoła katolickiego. Przypada 46 dni przed Wielkanocą, która także jest świętem ruchomym. Środa Popielcowa może więc mieć datę między 4 lutego a 10 marca. W 2025 roku Środa Popielcowa przypada na 5 marca. Z czego jest popiół na Środę Popielcową? Tradycja posypywania głów popiołem w Środę Popielcową sięga VIII wieku. Początkowo popiół pochodził z różnych źródeł. Jednak w XI wieku, za pontyfikatu papieża Urbana II, ustalono, że powinien on być pozyskiwany ze spalonych palm poświęconych w Niedzielę Palmową poprzedniego roku. Ten symboliczny gest ma przypominać wiernym o kruchości życia ludzkiego oraz potrzebie pokuty i nawrócenia. Podczas obrzędu posypywania głów popiołem kapłan wypowiada słowa „Prochem jesteś i w proch się obrócisz” lub „Nawracajcie się i wierzcie w Ewangelię”. Środa Popielcowa – historia święta w Polsce Posypywanie głów wiernych popiołem to najbardziej znana tradycja związana z Popielcem. Jednak historia samego święta w Polsce jest o wiele bogatsza. Różne zwyczaje, niektóre już zapomniane, kształtowały się na przestrzeni dziejów. W pierwszych wiekach chrześcijaństwa okres postu trwał zaledwie 40 godzin. Obejmował jedynie Wielki Piątek i Wielką Sobotę. Dopiero w IV wieku rozpowszechnił się zwyczaj 40-dniowego postu. To nawiązanie do biblijnej historii Jezusa poszczącego na pustyni. W Polsce Środa Popielcowa była nazywana również Wstępną Środą, co podkreślało jej rolę jako wstępu do Wielkiego Postu. W tradycji ludowej Środa Popielcowa była dniem, w którym kończyły się huczne zabawy karnawałowe, a rozpoczynał się okres refleksji i pokuty. W niektórych regionach Polski, przykładowo na ziemi kieleckiej, praktykowano zwyczaj tzw. sądu nad mięsopustem. Polegał on na symbolicznym topieniu lub paleniu kukły symbolizującej karnawał. W Warszawie i mazowieckich wsiach organizowano z kolei inscenizacje przedstawiające walkę między karnawałem a postem, podczas których kukłę karnawału ścinano lub obkładano batami. Interesującym zwyczajem praktykowanym w Wielkopolsce był tzw. podkur, czyli posiłek spożywany o północy z wtorku na Środę Popielcową. Było to symboliczne przejście od karnawału do postu. Gospodyni domu wnosiła na stół półmisek przykryty pokrywą, spod której wylatywał ptak, najczęściej wróbel. Na półmisku znajdowały się śledzie, jaja i kubek mleka. Odmowa spożycia tego posiłku była uważana za wielki nietakt, a nawet grzech. Po posiłku biesiadnicy wróżyli sobie, ochlapując sufit mlekiem i interpretując powstałe plamy jako wróżby na przyszłość. W niektórych miejscach, przykładowo w Kiełpinach (woj. kujawsko-pomorskie), granicą między zapustami a Popielcem nie była noc z wtorku na środę, a dopiero dzwon na popielcowe nabożeństwo. Osoby, które mimo wezwania nie przerywały zabawy, były rozpędzane przez starszą kobietę uzbrojoną w worek z popiołem. Ta biła uczestników zabawy, aż towarzystwo się rozeszło. Środa Popielcowa – czy można jeść mięso? W Środę Popielcową wiernych Kościoła katolickiego obowiązuje post ścisły. Oznacza to, że osoby w wieku od 18 do 60 lat powinny ograniczyć się do spożycia jednego posiłku do syta oraz dwóch lekkich posiłków w ciągu dnia. Obowiązuje również wstrzymanie się od spożywania pokarmów mięsnych. Wstrzemięźliwość od mięsa obowiązuje wszystkich wiernych, którzy ukończyli 14. rok życia. Warto zauważyć, że w przeszłości zasady postu były znacznie surowsze. W dawnej Polsce nie spożywano potraw mięsnych w poniedziałki, środy i piątki, a w niektórych regionach w środy i piątki rezygnowano również z potraw na gorąco. Podstawą pożywienia w okresie postu były takie potrawy, jak żur i śledzie. Źródła: Dzieje, Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Luperkalia to pogański festyn. Zapoczątkował on dzień zakochanych, czyli Walentynki
Luperkalia były praktykowane na długo zanim chrześcijaństwo stało się religią państwową w Cesarstwie Rzymskim. Po wydaniu edyktu tesalońskiego, wielki festyn ku czci Lupercusa miał zostać zniesiony. Jednak święto cieszyło się tak dużą popularnością, że niewielu zamierzało rezygnować z jego obchodów. Nie było innego wyjścia, jak tylko zastąpić je nowym zwyczajem, pasującym do chrześcijańskiej doktryny. Jak przebiegały luperkalia? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Luperkalia, czyli starożytny przodek walentynek Święto zakochanych zamiast festynu płodności Który Walenty patronuje zakochanym? Szukając początków tradycji dnia zakochanych, wiele osób zapewne wskaże na Noc Kupały – słowiańskie święto, przypadające na najkrótszą noc w roku. Faktycznych korzeni walentynek należy jednak szukać gdzie indziej – w starożytnym Rzymie. Wielki festyn płodności, któremu towarzyszyły nie tylko bezwstydne, ale także krwawe i bestialskie obrzędy, cieszył się tak dużą popularnością, że rzymski senat nie zamierzał dopuścić do delegalizacji jego obchodów, nawet po zalegalizowaniu chrześcijaństwa. Luperkalia, czyli starożytny przodek walentynek Wiele ze współcześnie obchodzonych świąt i praktykowanych obrzędów ma swoje korzenie w pogańskiej tradycji. Karnawał, dawniej znany jako zapusty, ugruntował się w średniowiecznej Europie, jednak naukowcy doszukują się genezy tego okresu w starożytności. Ich zdaniem, czas noworocznego folgowania sobie sięga starożytnych procesji ku czci boga Dionizosa. Nazwa najprawdopodobniej nawiązuje do carrus navalis – przypominającego okręt wozu, który służył jako platforma paradna. Oczywiście, karnawał to tylko jeden z wielu przykładów współczesnych tradycji z pogańską genezą. Kolejnym są walentynki. Coroczne święto zakochanych, które w Polsce zyskało na popularności dopiero w latach 90. XX wieku, w Europie Zachodniej i Południowej było obchodzone już w średniowieczu. Ustanowione przez Kościół, miało być przeciwwagą dla luperkaliów – rzymskiej tradycji, która w opinii duchownych była zarezerwowana jedynie dla „nikczemnego motłochu”. Czym były luperkalia? Luperkalia, ustanowione przez Euandrosa dawne rzymskie święto, pierwotnie były związane z kultem Fauna zwanego Lupercusem. Staroitaliańskie bóstwo, mające postać pół człowieka, pół kozła, patronowało płodności, lasom górskim i brało w opiekę pasterzy i ich stada. Z czasem luperkalia stały się wielkim świętem płodności, któremu towarzyszyła nie tylko huczna, suto zakrapiana winem zabawa, ale także obrzędy, które z dzisiejszej perspektywy można ocenić jedynie jako bestialskie. Kiedy obchodzono luperkalia? W Cesarstwie Rzymskim luty był miesiącem o głębokiej symbolice. Właśnie wtedy ptaki gniazdujące w Wiecznym Mieście zaczynały łączyć się w pary, co zwiastowało rychłe nadejście wiosny. Z tego względu datę obchodów luperkaliów wyznaczono na 15 lutego, jednak przygotowania rozpoczynano dzień wcześniej. 14 lutego odbywała się miłosna loteria, podczas której młodzieńcy, mający uczestniczyć w odbywających się następnego dnia obchodach, losowali imiona dziewcząt, które miały być ich partnerkami podczas luperkaliów. Właściwa zabawa rozpoczynała się 15 lutego. Przebieg luperkaliów Niemal nadzy, bo odziani jedynie w skąpe zwierzęce skóry, młodzieńcy gromadzili się w jaskini Luperkal na Palatynie, gdzie według legendy wilczyca opiekowała się bliźniakami Remusem i Romulusem. Luperkowie, bo tak ich nazywano, składali tam symboliczną ofiarę z kóz. Następnie byli namaszczani krwią zabitych zwierząt i wycierani nasączoną mlekiem wełną. Tak przygotowani, mogli przystąpić do ucztowania. Tradycyjnie Luperkami zostawali przedstawiciele najznamienitszych rodów. Przed panowaniem Juliusza Cezara byli podzieleni na dwie frakcje. Dwunastu młodzieńców reprezentowało ród Fabiani, a kolejnych dwunastu – Quintili. Za rządów Cezara, wprowadzono trzecią frakcję, reprezentującą ród Iuliani. Ze skór ofiarowanych kóz wykonywali rzemienie. Biegając wokół zboczy Palatynu, uderzali nimi każdego, kogo napotkali. Większość osób, zwłaszcza kobiet, sama wystawiała ręce, prosząc o „baty”. Należy bowiem podkreślić, że w pogańskiej tradycji zwyczaj ten miał zapewnić płodność i pomyślny poród. Nie tylko, bo służył także zmyciu wszelkich skaz poprzedniego roku i zapewnić pomyślność na mijający. W trakcie obchodów wino lało się strumieniami, a orgie nie były niczym niezwykłym. Zmierzch luperkaliów Festyn płodności mocno zakorzenił się w rzymskiej tradycji. Nawet po 380 roku, gdy Teodozjusz wydał edykt tesaloński, Rzymianie nie zamierzali rezygnować z obchodów swojego ukochanego święta, mimo że Kościół nieprzychylnym okiem patrzył na pogańską tradycję. Gdy chrześcijaństwo stało się oficjalną religią w cesarstwie, większość dawnych obrzędów po prostu wymazano z kalendarza, ale z luperkaliami nie poszło tak łatwo. W obronie święta płodności stanął rzymski senat. Politycy trwali przy stanowisku, że delegalizacja festynu zagrozi dobrobytowi i bezpieczeństwu Rzymu. W rezultacie luperkalia były jednym z nielicznych pogańskich obrzędów, który po wprowadzeniu nowej religii utrzymał się przez ponad 100 lat. Do likwidacji święta płodności doprowadził dopiero papież Gelazy I. Luperkalia zostały zniesione w 496 roku. W tym miejscu warto wspomnieć, że tradycja obchodów święta płodności dotarła do Galii i Brytanii. Jednak także tam chrześcijaństwo całkowicie wyparło pogańskie obrzędy, a luperkalia stały się częścią zamierzchłej przeszłości. Święto zakochanych zamiast festynu płodności Zwierzchnik Kościoła doskonale zdawał sobie sprawę, że jeżeli lud nie otrzyma niczego w zamian, i tak będzie praktykował dawne obrzędy, mimo oficjalnego zakazu. Nie chcąc do tego dopuścić, dzień miłosnej loterii, czyli 14 lutego, ogłosił świętem męczennika Walentego, które dziś tradycyjnie nazywane jest walentynkami. Krwawe obrzędy miały odejść do przeszłości, ale idea łączenia mężczyzn i kobiet w pary przetrwała. Kto został patronem nowego święta? Historycy do dziś nie mają pewności, który z chrześcijańskich świętych zainspirował papieża. Najprawdopodobniej chodzi o jednego z dwóch męczenników, prześladowanych w czasie panowania Klaudiusza II Gockiego. Męczennik, który wystąpił przeciw cesarzowi Pierwszy miał zostać uwięziony za posługę chrześcijanom prześladowanym przez Rzymian. Z przekazów wynika, że miał dokonać cudu przywrócenia wzroku niewidomej córce jednego ze strażników. Jednak z postacią księdza Walentego są związane także miłosne opowieści. Duchowny miał sprzeciwić się cesarzowi i mimo oficjalnego zakazu, udzielać ślubów żołnierzom. Mężczyźni nie chcieli wstępować do armii Klaudiusza. Władca był przekonany, że powodem tego jest niechęć do opuszczania żon, więc odwołał wszystkie śluby. Za sprzeciwienie się jego postanowieniu, Walenty został skazany na męczeńską śmierć. Był bity, aż skonał. Gdy to nastąpiło, oddzielono głowę od ciała duchownego. Wyrok wykonano 14 lutego 269 lub 270 roku. Biskup z misją Drugi duchowny, biskup Walenty z Terni, jako pierwszy pobłogosławił związek małżeński poganina z chrześcijanką. Miał też wysyłać swoim wiernym listy, w których głosił miłość do Chrystusa. Mimo zakazu nawracania pogan, nie zaprzestał swojego dzieła. Został za to skazany na męczeńską śmierć. Zmarł 14 lutego 273 roku, już w czasie panowania Lucjusza Domicjusza Aureliana. Który Walenty patronuje zakochanym? Wśród świętych wymienia się ponad trzydziestu mężczyzn o imieniu Walenty, ale najbardziej prawdopodobnymi kandydatami do miana patrona dnia 14 lutego są wymienieni wyżej. Uważa się, że święto zakochanych jest poświęcone drugiemu męczennikowi. Wskazuje na to choćby inskrypcja na jego grobie w katedrze w Terni: „św. Walenty, patron miłości”. Należy jednak podkreślić, że niektórzy uczeni wysunęli tezę, że w praktyce chodzi o jedną i tę samą osobę. Obu chrześcijańskich męczenników łączy nie tylko imię. Zaskakującą zbieżnością jest przypuszczalna dzień śmierci. Obaj zginęli 14 lutego, czyli w dzień miłosnej loterii poprzedzającej obchody luperkaliów. Wielu podobieństw można doszukać się także w ich działalności. To skłoniło niektórych naukowców do wysunięcia tezy, że w praktyce mowa tu o jednej osobie. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Dwa egzemplarze Biblii brzeskich odnalezione pod Opolem. Naukowcy: są oryginalne
Polscy naukowcy potwierdzili oryginalność tzw. Biblii brzeskich, które odkryto pod koniec 2024 roku nieopodal miejscowości Pokój w województwie opolskim. Egzemplarze pochodzą z 1563 roku.
Spis treści: Pod Opolem znaleziono dwie oryginalne Biblie Czym jest Biblia brzeska? Ile egzemplarzy Biblii brzeskiej przetrwało? „Napisana piękną i nowoczesną polszczyzną” Zgodnie z deklaracją wydawców Biblia brzeska to pierwszy wydany drukiem przekład całości Pisma Świętego na język polski. Została przetłumaczona z języków oryginalnych: hebrajskiego i greckiego przez polskich protestantów w Pińczowie w latach 1559–1563, dlatego czasem nazywana jest Biblią pińczowską. Pod Opolem znaleziono dwie oryginalne Biblie Pierwszy egzemplarz został wydany w 1563 roku w Brześciu Litewskim. Księga ma wymiary 255 na 401 mm i zawiera starannie wykonane drzeworyty na stronie tytułowej i w części starotestamentowej. W sumie wydano ok. 100 egzemplarzy. W 2024 roku naukowcy dokonali niezwykłego odkrycia. Odkryli dwa egzemplarze Biblii brzeskiej nieopodal miejscowości Pokój pod Opolem. Biblie zostały następnie przewiezione do Katowic, gdzie poddano je dezynfekcji i pobrano próbki papieru do badań mikrobiologicznych. Dało to początek prac konserwatorskich, które trwały wiele miesięcy. Teraz uczeni, którzy brali udział w badaniach poinformowali, że dwie księgi są oryginalnymi wydaniami Biblii brzeskiej z 1563 roku i zostały wydrukowane w Brześciu Litewskim. Pytaniem pozostawało, jak księgi trafiły na Górny Śląsk z terenów obecnej Białorusi. Czym jest Biblia brzeska? – Biblia brzeska jest pierwszym przekładem Pisma Świętego na język polski, służącym protestantom posługującym się tym językiem. Musimy pamiętać, że osobista lektura Biblii jest dla ewangelików jednym z filarów wiary, a więc analfabetyzm był grzechem – powiedział PAP prof. Dariusz Chemperek z Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. – Dla Polaków mieszkających na Górnym Śląsku (a więc poza granicami Pierwszej Rzeczypospolitej) i będących protestantami, Biblia brzeska była jedyną możliwością spełnienia tego warunku. Na dodatek była ona przetłumaczona piękną polszczyzną, a przy jej tworzeniu pracował zespół biblistów znających trzy języki święte. Byli to nie tylko teolodzy dbający o wierność treści, ale i poeci, potrafiący oddać zarówno literę, jak i ducha oryginału – wyjaśnia prof. Chemperek. Ile egzemplarzy Biblii brzeskiej przetrwało? Naukowcy przypominają, że z około tysiąca wydanych egzemplarzy, do naszych czasów dotrwało tylko ok. 140 egzemplarzy Biblii brzeskiej. To oznacza, że odkrycie spod Opola jest naprawdę wyjątkowe. – Wbrew stereotypowi „Polak-katolik”, w wielu miejscach kraju, zwłaszcza na Śląsku, właśnie dzięki protestantyzmowi możliwe było utrzymanie języka polskiego wśród „prostego ludu – tłumaczy naukowiec. – Od XVI wieku śląscy luteranie polskiego pochodzenia odprawiali nabożeństwa w rodzimym języku, czytali „Biblię brzeską" i śpiewali polskie pieśni religijne ze śpiewników, drukowanych np. w Brzegu nad Odrą jeszcze w drugiej połowie XVII wieku. Ani w Europie, ani w Polsce nie była to wtedy książka tania. Jej cena jest szacowana na równowartość rocznej pensji ówczesnego służącego – mówi badacz. „Napisana piękną i nowoczesną polszczyzną” Prof. Chemperek zaznacza, że dla ewangelików, gdzie nabożeństwa odbywały się w języku ojczystym, a warunek bezpośredniego sięgania do treści religijnych nie podlegał dyskusji, jej wartość była wyższa nawet od tej materialnej. – Korzystający z Biblii brzeskiej, napisanej piękną i nowoczesną polszczyzną, nie tylko umacniali się w swojej wierze, ale mieli także możliwość kontaktu z językiem narodowym, który był nośnikiem zarówno wiary, jak i łącznikiem z kulturą polską, nawet w czasach, gdy państwo polskie zostało wymazane z map przez zaborców – zwraca uwagę uczony. – Z całą pewnością obecność Biblii brzeskiej na Górnym Śląsku jest dowodem na to, że mieszkańcy tych terenów używali języka polskiego. Nie należeli oni do elit społecznych, bo te po wojnie trzydziestoletniej, zakończonej w 1648 roku, raczej dalekie były od nauk Lutra. Najprawdopodobniej odnalezione dwa egzemplarze Biblii brzeskiej należały do polskich ewangelickich księży i były przekazywane z pokolenia na pokolenie – tłumaczy profesor. Te hipotezy potwierdzają z kolei ustalenia naukowców, którzy analizowali losy znalezionych egzemplarzy. – Wiemy, że w XIX wieku niedaleko miejsca, gdzie znaleziono księgi, działała szkoła protestancka, w której dzieci uczyły się po polsku. Być może nasze egzemplarze Biblii brzeskiej mają jakiś związek z tą szkołą. Istnieje także możliwość, że starodruki były częścią biblioteki książęcej Wittenbergów, którzy mieli swój pałac w Pokoju. Na razie jednak powody i okoliczności, dla których ktoś schował je na poddaszu prywatnego domu, gdzie przetrwały do naszych czasów, nie są nam znane – powiedział dr Sławomir Marchel, dyrektor Archiwum Państwowego w Opolu. Pierwsze polskie wydanie Biblii Nie wszyscy historycy zgadzają się jednak z tym, że Biblia brzeska była pierwszym polskim wydaniem tej księgi. Już w samym tytule Biblii brzeskiej oprócz języków oryginalnych wymieniono też łacinę. W pierwszych latach po jej wydaniu zarzucano, że Biblia brzeska jest w rzeczywistości tłumaczeniem albo z łacińskiej Wulgaty, albo z innych przekładów łacińskich, na przykład łacińskiej Biblii Roberta Estienne’a z 1557 roku i Nowego Testamentu Teodora Bezy z 1556 roku. Co więcej, pierwszym wydrukowanym polskim przekładem całej Biblii była Biblia Leopolity, którą wydano w 1561 roku w Krakowie. Było to jednak księga katolicka, którą trochę różni się od protestanckiej. Powszechnie uważa się zatem, że Biblia brzeska jest pierwszym polskim wydaniem biblii protestanckiej. Źródło: Nauka w Polsce Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Gdzie znajduje się grób św. Piotra? Szczątki pierwszego papieża odkryto 85 lat temu
Grób św. Piotra to jedno z najważniejszych miejsc chrześcijaństwa. Jeden z najbliższych uczniów Jezusa Chrystusa odegrał kluczową rolę w formowaniu wczesnego Kościoła. Jego życie, męczeńska śmierć i miejsce pochówku stały się fundamentem tradycji chrześcijańskiej, zwłaszcza w kontekście Rzymu jako centrum katolicyzmu.
Spis treści: Męczeńska śmierć i pochówek św. Piotra Grób św. Piotra i Bazylika Konstantyńska Bazylika św. Piotra Kontrowersje i badania naukowe Ciekawostki związane z grobem św. Piotra „Ty jesteś Piotr [gr. Petros], i na tej opoce [gr. petra] zbuduję mój Kościół, a bramy piekielne go nie przemogą” (Mt 16,18). Ten fragment jest kluczowy dla rozumienia roli św. Piotra w Kościele katolickim jako pierwszego papieża i fundamentu wspólnoty chrześcijańskiej. W pewnym sensie zdanie to jest prawdą zarówno w sposób symboliczny, jak i całkiem rzeczywisty. Ponieważ to właśnie nad grobem świętego Piotra stanęła Bazylika Konstantyńska, a następnie – Bazylika św. Piotra. Męczeńska śmierć i pochówek św. Piotra Święty Piotr, znany również jako Szymon, zanim spotkał Jezusa, był rybakiem z Betsaidy – małego miasteczka położonego nad Jeziorem Galilejskim. Pracował razem ze swoim bratem Andrzejem, który również został uczniem Jezusa, oraz z Jakubem i Janem, synami Zebedeusza. Mieszkał w Kafarnaum, gdzie miał własny dom, który później stał się miejscem spotkań pierwszej wspólnoty chrześcijańskiej. Powołując go na ucznia, Jezus miał powiedzieć: „Pójdź za Mną, a uczynię cię rybakiem ludzi” (Mt 4,19). Według tradycji, św. Piotr poniósł męczeńską śmierć w Rzymie podczas prześladowań chrześcijan za panowania cesarza Nerona, około 64 roku n.e. Został skazany na śmierć przez ukrzyżowanie. Jednak nie czując się godnym śmierci, jaką poniósł jego nauczyciel, poprosił o ukrzyżowanie głową w dół. Jego ciało pochowano na cmentarzu przy Via Cornelia, w pobliżu Cyrku Nerona na Wzgórzu Watykańskim. Miejsce to szybko stało się celem pielgrzymek dla wczesnych chrześcijan, którzy oddawali cześć apostołowi. Grób św. Piotra i Bazylika Konstantyńska W IV wieku cesarz Konstantyn Wielki zlecił budowę bazyliki nad grobem św. Piotra. Było to monumentalne przedsięwzięcie. Aby wznosić bazylikę dokładnie nad grobem apostoła, Konstantyn zlecił rozległe prace ziemne. W trakcie wyrównywania terenu doszło do zniszczenia części nekropolii na wzgórzu. Rozpoczęcie prac datuje się na około 326 rok n.e., wkrótce po wydaniu przez Konstantyna Edyktu Mediolańskiego (313 rok n.e.), który zapewniał chrześcijanom wolność wyznania. Bazylika miała klasyczny układ – prostokątny budynek z pięcioma nawami (jedna główna i cztery boczne) oddzielonymi rzędami kolumn. Przed wejściem znajdował się dziedziniec otoczony portykami, zwany atrium quadripartitum, który służył jako miejsce przygotowania do wejścia do świątyni. Ołtarz główny znajdował się dokładnie nad grobem św. Piotra, co podkreślało duchowe znaczenie miejsca. Miał charakter mauzoleum, które otaczały liczne dekoracje. Całe wnętrze było bogato zdobione mozaikami i malowidłami. W apsydzie znajdował się wizerunek Chrystusa otoczonego symbolami apostołów. Bazylika miała imponujące wymiary – długość wynosiła około 110 metrów, a szerokość około 65 metrów. Była jednym z największych kościołów swojej epoki. Bazylika Konstantyńska była nie tylko miejscem modlitwy, ale także symbolem triumfu chrześcijaństwa po wiekach prześladowań. Stała się celem pielgrzymek z całego Cesarstwa Rzymskiego, przyciągając wiernych pragnących oddać cześć św. Piotrowi. Bazylika św. Piotra Z biegiem czasu Bazylika Konstantyńska ulegała stopniowemu zniszczeniu. Przez ponad tysiąc lat była wielokrotnie naprawiana, ale jej stan techniczny stale się pogarszał. W XVI wieku papież Juliusz II podjął decyzję o całkowitej przebudowie świątyni. W jej miejsce wzniesiono nową Bazylikę św. Piotra, którą znamy dziś. Część reliktów z Bazyliki Konstantyńskiej, takich jak fragmenty mozaik czy kolumn, można zobaczyć w podziemiach obecnej bazyliki. Mimo historycznych zapisków mówiących o tym, że bazylika została zbudowana na grobie świętego Piotra, dokładne położenie grobu było przedmiotem spekulacji. Dopiero w 1939 roku, z inicjatywy papieża Piusa XII, rozpoczęto systematyczne wykopaliska pod Bazyliką św. Piotra. Archeolodzy odkryli starożytną nekropolię z licznymi grobowcami, w tym miejsce identyfikowane jako grób św. Piotra. W 1950 roku papież ogłosił odnalezienie grobu apostoła, a w 1968 roku Paweł VI potwierdził autentyczność relikwii. Kontrowersje i badania naukowe Mimo ogłoszenia odnalezienia grobu św. Piotra, niektórzy badacze wyrażali wątpliwości co do autentyczności znaleziska. Analizy archeologiczne i historyczne były kontynuowane, a wyniki badań publikowane w kolejnych dekadach. Dyskusje na temat miejsca pochówku apostoła przyczyniły się do pogłębienia wiedzy o wczesnym chrześcijaństwie i historii Rzymu. Obecnie grób św. Piotra znajduje się pod głównym ołtarzem Bazyliki św. Piotra w Watykanie. Jest to miejsce o ogromnym znaczeniu duchowym i historycznym, przyciągające miliony pielgrzymów i turystów. Możliwość odwiedzenia nekropolii watykańskiej i zobaczenia miejsca pochówku apostoła stanowi dla wielu osób głębokie przeżycie religijne. Grób świętego Piotra symbolizuje ciągłość tradycji apostolskiej i jedność Kościoła. Obecność jego relikwii w sercu Watykanu podkreśla znaczenie Rzymu jako centrum chrześcijaństwa. Ciekawostki związane z grobem św. Piotra Trofeum Gajusza: w II wieku nad grobem św. Piotra wzniesiono prostą konstrukcję zwaną "Trofeum Gajusza", która miała chronić miejsce pochówku i ułatwiać modlitwę wiernym. Czerwony Murek (Muro Rosso): podczas wykopalisk odkryto czerwoną ścianę z inskrypcjami, które były interpretowane jako świadectwa wczesnego kultu św. Piotra. Relikwie św. Piotra: w 2013 roku papież Franciszek po raz pierwszy publicznie wystawił relikwie św. Piotra, co było znaczącym wydarzeniem dla Kościoła katolickiego. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Co naprawdę wiemy o Jezusie? – dowiecie się z naszego podcastu
Zdaniem chrześcijan – był Bogiem, dla wyznawców islamu – bardzo ważnym prorokiem. Inni uważają go po prostu za inteligentnego człowieka. Chociaż zdaniem niektórych w ogóle nie istniał. Z naszego podcastu dowiecie, kim był Jezus i co o nim tak naprawdę wiemy.
Spis treści: Czy da się dyskutować o Jezusie? Czy Jezus był postacią historyczną? Ślady po obecności Jezusa. Czy coś zachowało się do naszych czasów? Gościem naszego podcastu jest tym razem historyk prof. Robert Wiśniewski z Wydziału Historii Uniwersytetu Warszawskiego. Nasz ekspert zajmuje się dziejami późnego antyku i wczesnego średniowiecza, a zwłaszcza przemianami religijnymi i społecznymi tego okresu. Interesuje go również kult świętych, wróżbiarstwo, monastycyzm, kształtowanie się kleru chrześcijańskiego, a także bazy danych i ich rola w warsztacie historyka. Niedawno nakładem wydawnictwa RN ukazała się jego popularnonaukowa książka pt. „Chrześcijanie pierwszych wieków. Tom I: Wierni, biskupi, eremici”. Czy da się dyskutować o Jezusie? Jezus nie jest typową postacią historyczną. To przecież kluczowa osoba dla milionów chrześcijan. Czy da dyskutować na jego temat obiektywnie, tak jak o Mieszku I czy Marii Skłodowskiej-Curie? – Ona [dyskusja – przyp. red] jest z całą pewnością trochę trudniejsza. Dlatego że wszędzie tam, gdzie mamy do czynienia z jakiegoś rodzaju ładunkiem emocjonalnym, i to dotyczy nie tylko historii religii, to musimy być bardzo świadomi tego, że mamy różnego rodzaju nastawienie. Albo sympatyzujemy, albo wręcz przeciwnie – zauważa historyk. – Tam, gdzie dotykamy tego, w co ludzie głęboko wierzą i wierzą w ten sposób, że kształtują w jakiś sposób życie pod tym kątem, tam dyskusja jest trudniejsza dla wszystkich – przyznał. Czy Jezus był postacią historyczną? Czy Jezus naprawdę istniał czy też był postacią, która można porównać do bohaterów różnych mitologii? – Co do [jego – przyp. red.] istnienia nie ma żadnych wątpliwości – powiedział prof. Wiśniewski. Według eksperta osoba Jezusa jest udokumentowana na poziomie niektórych cesarzy rzymskich. – Jest wielu cesarzy, o których wiemy o wiele mniej, niż na temat tej postaci – dodał. Przyznał, że większość źródeł na temat Jezusa pochodzi ze środowiska chrześcijańskiego i nie są one z czasów Jezusa, ale z kolejnych pokoleń. Ślady po obecności Jezusa. Czy coś zachowało się do naszych czasów? Z naszym gościem rozmawiamy też o tym, czy do dziś przetrwały jakieś przedmioty związane z życiem lub cierpieniem Jezusa. Na przykład biskup Jerozolimy Makary w IV wieku miał zarządzić na Golgocie (wzgórzu nieopodal Jerozolimy, na którym wieszano skazańców na krzyżach) coś, co można określić jako wykopaliska i odkryć trzy krzyże. Na jednym z nich umrzeć miał Jezus. Czy po tym artefakcie lub po innych związanych z tą postacią coś przetrwało do dziś? – Pokusa, żeby takie pozostałości odnaleźć nie tylko jest, ale i była ogromna, zaczynając od późnego antyku. Ona po części wynikała z chęci przekonania się, że ta postać istniała – opisał prof. Wiśniewski. Miejsca związane z losami Jezusa przed jego śmiercią zidentyfikowano w IV wieku. – Nie ma żadnych śladów, żeby była jakakolwiek pamięć o tych miejscach miedzy wiekiem I a wiekiem IV. Raczej nie możemy mówić o odnalezieniu tych miejsc, ale o ich ustanowieniu i przypisaniu im tego znaczenia, które będą miały dalej – podkreślił historyk. Prof. Wiśniewski odnosi się też do relikwii krzyża. Czy faktycznie pozyskano je z narzędzia męki Jezusa? Czy wiemy, jak Jezus wyglądał? A czy jest szansa na to, że archeolodzy odkryją w piaskach bliskowschodnich pustyń pisma zapisane ręką samego Jezusa? Które z odkryć archeologicznych w ostatnich latach rzuciły nowe światło na postać Jezusa? Tego dowiecie się z naszego podcastu. Na naszej stronie możecie też zapoznać się z fragmentem książki prof. Wiśniewskiego dotyczącym tego, czy chrześcijaństwo było początkowo religią zdominowaną przez kobiety. Cała rozmowa do wysłuchania w playerze na górze strony. Odcinki naszych wideopodcastów są również dostępne na YouTube i na Spotify. Źródło: National Geographic Polska
Ten obraz ma działać cuda. Doceniono sanktuarium, w którym się znajduje
W 1670 roku specjalna komisja uznała obraz Matki Bożej Rokitniańskiej za cudowny. Od kilkuset lat ukazana na nim Maryja ma uzdrawiać wiernych. Ponoć pomogła królowi w uzyskaniu ugody ze zbuntowaną szlachtą. Sanktuarium w Rokitnie, w którym znajduje się obraz, trafiło właśnie na listę kluczowych zabytków w Polsce.
Spis treści: Cudowny obraz w Rokitnie Polityczne cuda – Maryja i pomoc dla króla oraz Ziem Odzyskanych 131 obiekt o szczególnym znaczeniu dla kultury W Polsce jest około 800 sanktuariów maryjnych. Najważniejszym, o randze sanktuarium narodowego i jednocześnie miejscem kultu religijnego, pozostaje Jasna Góra. Każdego roku odwiedza je kilka milionów pielgrzymów. Mniej monumentalne, ale równie cenne miejsca tego typu znajdują się na terenie całego kraju. Jednym z ważniejszych sanktuariów maryjnych w zachodniej Polsce jest Sanktuarium Matki Bożej Rokitniańskiej w Rokitnie w województwie lubuskim. Świątynia ta została właśnie doceniona i trafiła do pocztu najważniejszych zabytków w Polski. Cudowny obraz w Rokitnie Kluczowym elementem sanktuarium w Rokitnie jest cudowny obraz. Jego dzieje okryte są mgłą tajemnicy. Wiadomo, że powstał na początku XVI w. na drewnie lipowym. Przedstawia popiersie Matki Bożej na złoconym tle, z charakterystycznie odsłoniętym uchem. Z uwagi na też szczegół Matkę Bożą Rokitniańską nazywa się Cierpliwie Słuchającą. Twarz świętej jest pochylona ku lewej stronie i sprawia wrażenie zasłuchanej. Obraz trafił do Rokitna w 1669 roku jako dar opata Kazimierza Jana Opalińskiego, który przeniósł go z klasztoru cystersów w Bledzewie do kościoła wiejskiego w Rokitnie. Wtedy też, jak twierdzą wierni, zaczął czynić cuda. W Rokitnie pojawiły się informacje o nagłych uzdrowieniach. Z tego powodu biskup poznański powołał Komisję Teologiczną, która zbadała prawdziwość uzdrowień i łask płynących z obrazu świętej. W 1670 r. gremium to uznało obraz za cudowny. Do dzisiaj w lokalnych mediach można przeczytać historie o cudownych uzdrowieniach, które nastąpić miały po skierowaniu próśb do Maryi w rokitniańskiej świątyni. Barokowy kościół, w którym znajduje się obraz, pochodzi z XVIII wieku. Zbudowano go dla potrzeb kultu Maryi. Świątynia jest przykładem późnobarokowej architektury sakralnej w nurcie śląsko-morawskim, o dobrze zachowanym, jednorodnym wystroju i wyposażeniu wnętrz. Uwagę zwracają sklepienia ozdobione barokowymi polichromiami. Dlatego, mimo że nie jest to najstarszy kościół w naszym kraju, to warto do niego zajrzeć. Oprócz obrazu bardzo cenne są też wota z XVII-XVIII wieku i paramenty liturgiczne, ufundowane przez cystersów bledzewskich. Polityczne cuda – Maryja i pomoc dla króla oraz Ziem Odzyskanych W 1671 roku cudowny obraz trafił na Zamek Królewski w Warszawie. Wypożyczył go król Michał Korybut Wiśniowiecki. Zdaniem niektórych wiernych wizerunek Matki Bożej Rokitniańskiej przyczynił się do zawarcia ugody króla ze zbuntowaną szlachtą spod Lublina. Obraz Maryi z Rokitna stał się popularny wśród chrześcijan. Był często kopiowany i stanowi pierwowzór dla innych otoczonych kultem wizerunków Matki Bożej. Po II wojnie światowej Matka Boża Rokitniańska była tytułowana jako „Pani Cierpliwie Słuchająca” i uznana przez prymasa Augusta Hlonda za „Królową Polski Ziem Odzyskanych”. W ten sposób zaznaczono wyjątkową rolę sanktuarium w Rokitnie w procesie integracji powojennej społeczności zachodnich ziem Polski. 131 obiekt o szczególnym znaczeniu dla kultury Pod koniec listopada 2024 r. Sanktuarium Matki Bożej Rokitniańskiej w Rokitnie trafiło na listę pomników historii. Doceniono zarówno barokową architekturę kościoła, jak i jego polichromię i wyposażenie. Wśród pomników historii znajdują się najcenniejsze zabytki i założenia urbanistyczne Polski. W listopadzie trafił na nią również mało znany piastowski zamek z Międzyrzecza w Lubuskiem. Decyzję o nadaniu zabytkowi takiego statusu podejmuje prezydent na wniosek ministra kultury i dziedzictwa narodowego. Pomnik historii jest jedną z pięciu form ochrony zabytków. Wśród miejsc, które znajdują się na liście pomników historii, są też m.in. historyczny zespół miasta Krakowa, Kanał Elbląski, zespół opactwa benedyktynów w Tyńcu czy kościół pod wezwaniem Trójcy Świętej wraz z budownictwem obronnym w Żórawinie. Źródła: Narodowy Instytut Dziedzictwa, Sanktuarium Matki Bożej Cierpliwie Słuchającej Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Archeolodzy odkryli najstarszy kościół w Armenii. Naukowcy mówią o sensacji
Pozostałości nieznanego wcześniej wczesnochrześcijańskiego kościoła w starożytnym mieście Artaxata odkryli archeolodzy w Armenii. Świątynia z IV wieku jest najstarszym archeologicznie udokumentowanym kościołem w tym kraju.
Spis treści: Kościół w kształcie krzyża Jak wyglądał najstarszy kościół Armenii? Chrześcijaństwo w Armenii. Kiedy się tam rozprzestrzeniło? Najstarsze kościoły na świecie pochodzą z III i IV wieku. Jest ich niewiele i nie wszystko zachowały się w całości. Dlatego odkrycie każdego kolejnego lub pozostałości po nim jest tak ważne dla naukowców. Najnowszego odkrycia dokonano w Artaxata. Miasto to było stolicą królestwa Armenii, rządzonego przez dynastie Artaksydów i Arsacydów. Miasto rozwinęło się w ważną metropolię w okresie hellenistycznym i było stolicą Armenii przez prawie sześć wieków. Kościół w kształcie krzyża Znalezisko dokonane w Artaxata składa się z ośmiokątnego w planie budynku z przedłużeniami w kształcie krzyża. Zespół przebadał wykopaliskowo część kościoła. Resztę rozpoznał przy użyciu metod geofizycznych, które nie wymagają fizycznej ingerencji w podłoże i nie niszczą nawarstwień archeologicznych. – Budynek z IV wieku jest najstarszym archeologicznie udokumentowanym kościołem w kraju – sensacyjnym dowodem na wczesne chrześcijaństwo w Armenii – mówi profesor Achim Lichtenberger z Uniwersytetu w Münster w Niemczech, jeden z kierowników badań. – Ośmiokątne [w planie – przyp. red.] kościoły nie były tu dotąd znane. Natomiast znamy je dobrze z regionu wschodniego Morza Śródziemnego, gdzie pojawiły się po raz pierwszy w IV wieku naszej ery – dodaje dr Mkrtich H. Zardaryan z Narodowej Akademii Nauk Armenii, który prowadzi ekspedycję ze strony ormiańskiej. Wspólne badania trwają w mieście Araxata od 2018 roku. Jak wyglądał najstarszy kościół Armenii? Pod względem typologicznym znalezisko odpowiada wczesnochrześcijańskim budynkom upamiętniającym. W bocznych częściach archeolodzy odkryli pozostałości drewnianych platform. To było korzystne dla badaczy, bo materiały organiczne można wydatować z pomocą popularnej wśród archeologów metody radiowęglowej. Okazało się, że te fragmenty zabudowy pochodzą z połowy IV wieku naszej ery. Należy zaznaczyć, że jest to najstarszy fizyczny dowód na to, iż była to najstarsza świątynia chrześcijańska w Armenii. Tradycyjnie uważa się, że jeszcze starsza była katedra w Eczmiadzynie. Miała powstać w pierwszych latach IV wieku. Wtedy byłaby starsza od świątyni z Artaxata o kilka dekad. Dowód na to mamy jednak tylko w postaci źródeł pisanych, a nie danych archeologicznych. Ośmiokątny budynek w Artaxata, o długości około 30 metrów, miał prostą podłogę wyłożoną zaprawą i terakotowymi płytkami. A o tym, że wnętrze świątyni było bogato zdobione świadczą fragmenty znalezionego marmuru. Ten materiał musiano sprowadzić z obszaru Morza Śródziemnego, co było kosztownym przedsięwzięciem. Niemiecko-ormiański zespół prowadzi badania w tym sezonie od września. Archeolodzy będą kontynuować wykopaliska. Mają nadzieję dokonać nowych odkryć i uzyskać odpowiedzi na kolejne pytania. Na przykład chcą dowiedzieć się, komu poświęcony był ten kościół. Chrześcijaństwo w Armenii. Kiedy się tam rozprzestrzeniło? Armenia jest uważane za pierwszy kraj na świecie, do którego dotarło chrześcijaństwo i zostało w nim przyjęte. Według legendy święty Grzegorz Oświeciciel nawrócił ormiańskiego króla Tiridatesa III na chrześcijaństwo w Artaxata w 301 r. n.e. Średniowieczny klasztor Chor Wirap, znajdujący się nieopodal nowo odkrytego kościoła, jest świadectwem tej tradycji. Początkowo władca Armenii więził w lochach tego miejsca Grzegorza Oświeciciela. Jednak po cudownym uzdrowieniu, którego miał dokonać Grzegorz, Tiridates III miał go uwolnić i ogłosił chrześcijaństwo religią państwową. Artaxata odgrywała bardzo istotną rolę w pierwszych wiekach naszej ery. To miasto położone na kilkunastu wzgórzach niedaleko słynnej góry Ararat rozkwitało i stało się areną ważnych politycznych wydarzeń. Już grecki geograf i historyk Strabon opisywał jego dogodne położenie. Źródło: Westfalski Uniwersytet Wilhelma w Münsterze. Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.