Novigrad – spokojne miasto Istrii z klimatem Wenecji i nadmorskimi plażami
Novigrad to niewielkie miasto na zachodnim wybrzeżu półwyspu Istria, położone niedaleko ujścia rzeki Mirny i około 25 kilometrów od granicy ze Słowenią. Miasto wyróżnia się zwartą zabudową i dobrze zachowanym historycznym centrum. Wciąż można zobaczyć fragmenty dawnych murów obronnych, wąskie uliczki i budynki z okresu panowania Wenecji. Dziś jest znane głównie jako spokojny kurort nad Adriatykiem, ale jego historia sięga czasów starożytnych.
Spis treści: Historia Novigradu – od starożytności do współczesności Stare Miasto i najważniejsze zabytki Novigradu Novigrad plaże – gdzie odpoczywać nad Adriatykiem? Kuchnia i atmosfera miasta Czy warto odwiedzić Novigrad? Novigrad znajduje się na niewielkim półwyspie nad Morzem Adriatyckim. Co ciekawe, do XVIII wieku był on oddzielony od lądu i miał charakter wyspy. Dopiero później zasypano przesmyk, łącząc miasto z resztą półwyspu Istria. Położenie odgrywało istotną rolę już w średniowieczu. Dostęp do morza sprawił, że Novigrad rozwijał się jako ważny lokalny port. Dziś nadal można odczuć jego dawny charakter. Nie ma tu monumentalnych zabytków na skalę Dubrownika czy Splitu, ale właśnie dzięki temu miejscowość zachowała bardziej kameralną atmosferę. To jeden z powodów, dla których wielu turystów regularnie wraca tu na wakacje. Historia Novigradu – od starożytności do współczesności Historia miasta jest wyjątkowo długa jak na niewielką miejscowość. W źródłach odnoszących się do starożytności pojawiają się nazwy Neapolis i Civitas Novum, oznaczające „nowe miasto”. Przez stulecia Novigrad znajdował się pod wpływem różnych państw i kultur. Rządzili nim Bizantyjczycy, Frankowie oraz władcy związani z niemieckim obszarem politycznym. Przełomowym momentem był jednak XIII wiek, kiedy miasto znalazło się pod kontrolą Republiki Weneckiej. Jej wpływy są widoczne do dziś zarówno w architekturze, jak i lokalnej kulturze. Pod panowaniem Wenecji Novigrad funkcjonował przez ponad pięćset lat. W tym okresie rozbudowano fortyfikacje i rozwijał się handel morski. Miasto ucierpiało jednak podczas tureckich najazdów pod koniec XVII wieku. Po upadku Republiki Weneckiej Novigrad przechodził kolejno pod władzę Napoleona, monarchii austro-węgierskiej i Królestwa Włoch. Po II wojnie światowej znalazł się w granicach Jugosławii, a od 1991 roku należy do niepodległej Chorwacji. Wielokulturowy charakter Novigradu Ta złożona historia sprawiła, że Novigrad ma wielokulturowy charakter. Do dziś widoczne są tu wpływy chorwackie i włoskie, a język włoski zachował status języka urzędowego obok chorwackiego. Miasto funkcjonuje oficjalnie pod dwiema nazwami: chorwacką Novigrad i włoską Cittanova. Obecność włoskiej społeczności oraz historyczne związki z Wenecją sprawiają, że zachodnia Istria różni się kulturowo od wielu innych regionów Chorwacji. Stare Miasto i najważniejsze zabytki Novigradu Największą atrakcją miasta pozostaje jego historyczne centrum. Spacer po Novigradzie najlepiej rozpocząć właśnie tutaj, ponieważ niewielki obszar Starego Miasta pozwala spokojnie odkrywać kolejne zabytki pieszo. Kościół św. Pelagiusza i św. Maksymiliana Najcenniejszym zabytkiem Novigradu jest kościół św. Maksymiliana i Pelagiusza. Obecna świątynia była przebudowywana w późniejszych epokach, ale jej korzenie sięgają średniowiecza. Szczególnie interesująca jest przedromańska krypta znajdująca się pod prezbiterium. W zakrystii przechowywane są bogato zdobione księgi liturgiczne z XV wieku. Dla miłośników historii sztuki i architektury sakralnej jest to jedno z najważniejszych miejsc na zachodniej Istrii. Mury miejskie, lapidarium i wenecki charakter miasta Dobrze zachowane fragmenty murów obronnych przypominają o dawnych czasach. Do dziś można zobaczyć charakterystyczne wieże i inne elementy dawnych fortyfikacji. W centrum zachowały się także budynki reprezentujące gotyk wenecki. Arkady, kamienne elewacje i niewielkie place tworzą atmosferę typową dla dawnych miast pozostających pod wpływem Wenecji. Ciekawym miejscem jest również miejskie lapidarium mieszczące kolekcję kamiennych zabytków i nagrobków odnalezionych w Novigradzie oraz okolicach. To niewielkie muzeum pozwala lepiej zrozumieć historię regionu od czasów antycznych po średniowiecze. Novigrad plaże – gdzie odpoczywać nad Adriatykiem? Dla wielu turystów najważniejszym powodem przyjazdu do Novigradu są plaże i możliwość spokojnego wypoczynku nad Adriatykiem. Wybrzeże wokół miasta jest zróżnicowane. Dominują plaże kamieniste i żwirowe, typowe dla chorwackiej części Adriatyku, ale dzięki temu woda pozostaje wyjątkowo przejrzysta. Część plaż została wyróżniona za czystość i dobrą infrastrukturę turystyczną. Sporo plaż znajduje się blisko centrum miasta, dzięki czemu można łatwo przemieszczać się między kąpieliskami, restauracjami i mariną bez konieczności korzystania z samochodu. Novigrad jest również dobrym miejscem dla osób uprawiających sporty wodne. Popularnością cieszą się między innymi skutery wodne, nurkowanie i kajakarstwo. Kuchnia i atmosfera miasta Jednym z największych atutów Istrii pozostaje kuchnia, a Novigrad nie jest wyjątkiem. Miasto od lat związane jest z rybołówstwem, dlatego w lokalnych restauracjach dominują świeże ryby i owoce morza. W menu często pojawiają się także charakterystyczne produkty regionu: oliwa z oliwek, trufle z doliny Mirny, istryjskie makarony, lokalne wina. Wieczorami centrum Novigradu zmienia się w spokojną przestrzeń spacerową. Nadmorskie restauracje i niewielkie place tworzą atmosferę bardziej przypominającą włoskie miasteczka niż duże kurorty wakacyjne. Czy warto odwiedzić Novigrad? Novigrad nie należy do najbardziej znanych miast Chorwacji, ale właśnie to stanowi jego przewagę. Łączy historyczny charakter z nowoczesną infrastrukturą turystyczną i spokojniejszą atmosferą niż największe kurorty Adriatyku. Zamiast ogromnych resortów oferuje średniowieczne uliczki, nadmorskie promenady i autentyczny klimat zachodniej Istrii. To dobre miejsce zarówno na krótki pobyt, jak i dłuższe wakacje na Istrii. Miasto sprawdzi się u osób zainteresowanych historią, architekturą i lokalną kulturą, ale również u turystów szukających jedynie wypoczynku nad morzem. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
„Skarb” cenniejszy niż złoto. Co rzymski wrak ukrywał w warstwach starej smoły?
Dla archeologów najcenniejszym skarbem nie jest złoto, lecz informacja. Dzięki nowoczesnej analizie molekularnej, naukowcy odczytali historię rzymskiego statku handlowego z II wieku p.n.e. Wszystko dzięki mikroskopijnym śladom uwięzionym w substancji, którą przez dekady omijano w badaniach.
W 2016 roku w zatoce Paržine w Chorwacji odkryto szczątki rzymskiego statku handlowego. Jednostka ta zatonęła około połowy II wieku p.n.e. Wrak spoczywa na niewielkiej głębokości zaledwie czterech metrów pod powierzchnią morza. Przez lata archeolodzy badali jego konstrukcję oraz ładunek, który składał się z amfor i pni drzew. Kadłub statku wykonano głównie z wiązu i dębu. Była to klasyczna konstrukcja rzymska z okresu Republiki. Badacze z Chorwacji i Francji postanowili jednak wyjść poza prostą analizę ładunku i drewna. Smoła jako kapsuła czasu Głównym celem nowych badań były powłoki izolacyjne kadłuba. Szkutnicy musieli chronić statki przed słoną wodą i niszczycielską działalnością organizmów morskich. Używali do tego lepkich substancji organicznych nakładanych na gorąco. Materiały te przez dekady były pomijane w badaniach archeologicznych, ale są one jednak doskonałymi źródłami informacji o starożytności. Smoła działa jak naturalna pułapka na pyłki roślinne z otoczenia. Dzięki temu w niej zaklęty jest obraz środowiska z momentu nakładania warstwy. Chemiczny odcisk palca Zespół naukowy poddał analizie 10 próbek pobranych z różnych części wraku. Wykorzystano zaawansowaną spektrometrię mas oraz analizę molekularną. Większość próbek składała się z podgrzanej żywicy drzew iglastych, czyli smoły drzewnej. View oEmbed on the source website Jeden fragment pobrany z dziobu statku okazał się jednak wyjątkowy. Zawierał on rzadką mieszankę smoły sosnowej i wosku pszczelego. Substancja ta była znana greckim budowniczym jako zopissa. Dodatek wosku sprawiał, że powłoka stawała się bardziej elastyczna i łatwiejsza w aplikacji. Roślinność uwięziona w kadłubie Kluczowe informacje o przeszłości jednostki przyniosła analiza palinologiczna. W warstwach izolacji zidentyfikowano pyłki dębu ostrolistnego, sosny oraz oliwek. Obecność olchy i jesionu sugeruje, że statek często przebywał blisko ujść rzek. Wykryto także ślady jodły i buka, które występują głównie w regionach górzystych. Taka roślinność jest typowa dla północno-wschodniego wybrzeża Adriatyku. Pyłek odzwierciedla różnorodność krajobrazów, przez które przepływał rzymski handlarz. To biologiczne archiwum pozwoliło naukowcom wskazać miejsca postojów statku. Mapa rzymskich remontów Nowoczesne metody statystyczne wykazały, że statek był wielokrotnie serwisowany. Badacze zidentyfikowali od czterech do pięciu różnych partii powłok izolacyjnych. Rufa statku i jego część centralna posiadały jednolitą warstwę uszczelniającą. Natomiast dziób jednostki był łatany wielokrotnie w różnym czasie. – Mogłoby się zdawać, że konieczność naprawy statków podczas długich rejsów nie wymaga dowodów, jednak w praktyce wcale nie tak łatwo to potwierdzić – skonstatował pierwszy autor artykułu dr Armelle Charrié z Laboratorium Spektrometrii Mas i Układów w Strasburgu. – To właśnie ziarna pyłku pomogły nam rozróżnić poszczególne rodzaje powłok w przypadkach, gdy ich skład chemiczny był niemal niemożliwy do ustalenia – dodał. Każda z tych łat miała nieco inny skład pyłkowy. Oznacza to, że konserwacja kadłuba odbywała się w różnych portach na trasie żeglugi. Statek był więc intensywnie użytkowany i dbano o jego sprawność techniczną. Od Brindisi po Dalmację Wyniki analiz potwierdzają fascynującą trasę podróży statku sprzed wieków. Jednostkę zbudowano prawdopodobnie w Brundisium, czyli dzisiejszym Brindisi we Włoszech. Wskazują na to charakterystyczne kamienie balastowe oraz pyłek roślinny z najstarszych warstw smoły. Kolejne warstwy uszczelniające naniesiono już na wybrzeżu dzisiejszej Chorwacji. Niektóre naprawy mogły zostać wykonane w pobliżu antycznego portu Narona w południowej Dalmacji. Historia wraku Ilovik-Paržine 1 pokazuje, jak zaawansowane było rzymskie rzemiosło szkutnicze. A nowe analizy unaoczniają, że archeologia podwodna to nie tylko wydobywanie złota z wraków. Źródło: Frontiers in Materials Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Polacy przestają wybierać oczywiste kierunki. Te miejsca przejmują turystów
W dobie rosnącego zjawiska overtourismu i nieustannego skupienia ruchu turystycznego wokół tych samych, najbardziej obleganych miejsc, coraz więcej Polaków zaczyna szukać alternatyw. Podróżujemy częściej niż kiedyś, ale też coraz uważniej i zamiast powielać utarte schematy, wybieramy kierunki mniej oczywiste, spokojniejsze oraz bardziej autentyczne. Jak dziś planujemy wyjazdy i czego tak naprawdę szukamy poza głównym nurtem?
Zamiast najbardziej popularnych destynacji Polacy coraz częściej kierują się ku mniej oczywistym zakątkom Europy, które pozwalają nie tylko uniknąć tłumów, lecz także odkryć coś nowego. Ten zwrot w stronę alternatywnych kierunków wpisuje się w szerszy trend świadomego podróżowania – takiego, które stawia na doświadczenia, lokalną kulturę i autentyczność zamiast „odhaczania” atrakcji. Coraz większą rolę odgrywa potrzeba odpoczynku od zgiełku i poszukiwanie miejsc, które nie są jeszcze zdominowane przez masową turystykę. Wszystko wskazuje na to, że zainteresowanie mniej oczywistymi regionami będzie rosło, a lista popularnych kierunków stopniowo się poszerzy o miejsca dotąd pomijane przez szeroki nurt turystyczny. Gdzie zatem warto pojechać? Vodice, czyli spokojniejsza alternatywa dla Splitu i Dubrownika nad Adriatykiem Położone nad turkusowymi wodami Adriatyku Vodice to przykład miejsca, które coraz wyraźniej zyskuje na znaczeniu wśród polskich turystów. Choć Chorwacja od lat pozostaje jednym z najchętniej wybieranych wakacyjnych kierunków, dziś widać zmianę w sposobie podróżowania – zarówno pod względem wyboru transportu, jak i samych destynacji. Coraz więcej osób rezygnuje bowiem z wielogodzinnych tras samochodem na rzecz wygodnych połączeń lotniczych lub kolei, a zamiast najbardziej znanych kurortów (jak Dubrownik czy Split), wybiera mniejsze, mniej oczywiste miejscowości. Z danych internetowego biura podróży eSky wynika, że w 2026 roku liczba rezerwacji do Vodic wzrośnie o ponad 120% rok do roku, co wyraźnie pokazuje rosnące zainteresowanie tym kierunkiem. A skąd jego popularność? Miasto oferuje wszystko to, co kojarzy się z chorwackimi wakacjami – słoneczną pogodę, dostęp do zadbanych plaż i rozwiniętą bazę noclegową – a jednocześnie zapewnia bardziej kameralną atmosferę. Dodatkowym atutem jest bliskość atrakcji przyrodniczych, takich jak Park Narodowy Krka, co sprawia, że Vodice stanowią świetną bazę wypadową do zwiedzania regionu, bez konieczności rezygnowania z komfortowego wypoczynku. Sardynia – włoska wyspa poza utartym szlakiem turystycznym Choć Włochy niezmiennie przyciągają turystów takimi ikonami jak Rzym czy Mediolan, coraz więcej podróżnych kieruje swoją uwagę na mniej oczywiste regiony, a jednym z najciekawszych przykładów jest Sardynia. Ta druga co do wielkości wyspa na Morzu Śródziemnym zachwyca nie tylko krystalicznie czystą wodą i spektakularnymi, często dzikimi plażami, ale także wyraźnie spokojniejszym tempem życia niż na kontynencie. Sardynia oferuje unikatowe połączenie natury i kultury – od surowych, górzystych krajobrazów w głębi wyspy, po urokliwe miasteczka i lokalne tradycje, które przetrwały tu w niemal niezmienionej formie. To również jeden z europejskich obszarów zaliczanych do tzw. blue zones, gdzie mieszkańcy żyją wyjątkowo długo, co dodatkowo wzmacnia jej wizerunek jako miejsca sprzyjającego zdrowiu i równowadze. Z danych internetowego biura podróży eSky wynika, że osoby wybierające Sardynię stawiają głównie na dłuższe pobyty – co najmniej pięciodniowe wyjazdy stanowią aż 66% wszystkich rezerwacji. To pokazuje, że wyspa traktowana jest nie jako pomysł na szybki city break, lecz raczej jako przestrzeń do pełniejszego, spokojnego wypoczynku i eksplorowania jej różnorodnych krajobrazów. Braszów jako alternatywny city break w sercu Rumunii Rosnące zainteresowanie mniej oczywistymi kierunkami sprawia, że na mapie popularnych wyjazdów coraz częściej pojawia się też Braszów. Położony u podnóża Karpat, w centralnej części Rumunii, przyciąga podróżnych, którzy szukają czegoś więcej niż klasycznego zwiedzania zatłoczonych metropolii. Miasto zachowało wyjątkowy, średniowieczny charakter – z brukowanymi uliczkami, kolorowymi kamienicami i jednym z najbardziej rozpoznawalnych zabytków regionu, czyli Czarnym Kościołem w Braszowie. Jego gotycka bryła dominuje nad starówką i stanowi symbol miasta. Braszów wyróżnia się jednak nie tylko architekturą, ale też dostępem do natury – w zaledwie kilkanaście minut można znaleźć się na górskich szlakach lub w popularnych ośrodkach, takich jak Poiana Brașov, co czyni go atrakcyjnym kierunkiem przez cały rok. Dodatkowym atutem jest bliskość słynnych atrakcji regionu, w tym Zamku w Bran, często kojarzonym z legendą o Drakuli. Wzrost zainteresowania tym kierunkiem nie umyka branży lotniczej – nowe połączenia i coraz lepsza dostępność komunikacyjna sprawiają, że Braszów staje się realną alternatywą dla klasycznych europejskich city breaków, oferując jednocześnie bardziej kameralne i różnorodne doświadczenie podróżnicze. Źródło: eSky.pl Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Neretwa nazywana jest chorwacką Amazonką. Jej delta to ostoja dzikości
Płynąca w większości przez Bośnię rzeka Neretwa przed ujściem do morza – już w Chorwacji – rozwidla się w dziesiątki odnóg, kanałów i rozlewisk. Podróż przez deltę tej rzeki to spotkanie z naturą w najdzikszej postaci.
Spis treści: Chorwacka Amazonka Wodny labirynt Węgorz z żabami Ujście Neretwy – informacje praktyczne Tony są niskie, a melodia nieco posępna. Brzmi jak ścieżka dźwiękowa filmu dziejącego się w górskich ostępach. Co nie jest aż tak dalekie od rzeczywistości, bo stoję na czubku kamienistego szczytu nieopodal miejscowości Rogotin na południu Chorwacji. Nie słucham jednak utworu hollywoodzkiego kompozytora, lecz muzyki wiatru. Wygrywa on skomplikowane melodie na wietrznych organach postawionych sześć lat temu na górze Trovro. Miejscowy inżynier, Željko Škorić, stworzył instrument, który rzadko kiedy milknie. Muzyka pojawia się, gdy wiatr dmie z prędkością minimum 2,7 m/s, a umiejscowienie piszczałek po trzech stronach wzgórza sprawia, że zwykle przynajmniej jeden element organów omiatany jest silniejszymi podmuchami. Željko ukrył 21 piszczałek w trzech budynkach, wtapiając konstrukcję w górski krajobraz. Przysiadam na murku jednego z nich, by słuchać dobywającego się z trzewi góry pomruku. Muzyka jest czystą improwizacją, żaden dźwięk nie wybrzmi ponownie tak samo – siła i kierunek podmuchów zmienia się przecież nieustannie. Inżynier Škorić wykreował coś, co pozwala usłyszeć naturę, ale nie daje żadnej możliwości jej kontrolowania. Słuchacz nie ma wpływu na to, co organy zagrają. Wszystkie karty trzyma adriatycki wiatr. Chorwacka Amazonka Wdrapałem się na szczyt Trovro kamienną ścieżką, by spojrzeć z góry na przestrzeń, po której wiatr na co dzień swobodnie hula – na deltę uchodzącej do Adriatyku rzeki Neretwy. Płynąca głównie przez Bośnię i Hercegowinę tuż przed rozlaniem się w morze wpada do Chorwacji, by posiekać nadmorski teren kanałami, odnogami i rozlewiskami. Mimo niewielkiej odległości od Dubrownika (87 km) czy Splitu (144 km) ta kraina zdaje się być bytem odrębnym, dalekim od letnich kurortów i przestrzeni okupowanych przez wczasowiczów z całego świata. Jak na nadmorską Chorwację ujście Neretwy pozostaje przestrzenią zadziwiająco spokojną. Wciąż można tu spotkać wąsatych mężczyzn przesiadujących całymi godzinami przy kawie lub szklaneczce wina, wciąż można liczyć na proste dania przygotowane ze składników pochodzących z własnego ogródka lub z pola oddalonego najdalej o kilkaset metrów. Nadal można tu trafić do niemal bezludnych zakątków, gdzie wtopienie się w świat natury jest równie łatwe jak zaczerpnięcie kilku oddechów. Nie oznacza to, że miejscowi nie zarabiają na turystach, te przedsięwzięcia są jednak bardziej rodzinnymi inicjatywami niż wielkim biznesem. Przekonuję się o tym następnego dnia, gdy korzystam z usług Ex­plore Neretva. Założona przez mieszkającego w delcie rzeki Vedrana Jurinovicia firma organizuje wycieczki pozwalające przyjezdnym poznać region z powierzchni wody. Dołączam do niewielkiej grupy, wbijam się w kadłub kajaka i wypływamy na rzekę. Wystarczy kwadrans, by zniknęły za nami zabudowania miejscowości Opuzen, z której startujemy, i pojawiła się gęsta zieleń. Mam wrażenie, że przeniosłem się gdzieś w dorzecze Amazonii, nasz przewodnik uśmiecha się jednak, kiwając głową. Wodny labirynt Przez ostatnie dekady mnóstwo się tu zmieniło. 50 lat temu cała delta Neretwy była bagnami i rozlewiskami, niemal nikt się tu nie zapuszczał. Dziś to już w dużej mierze świat okiełznany przez człowieka. Trudno mi sobie to wyobrazić. Przez dwie godziny powolnego wiosłowania trafiamy bowiem na zaledwie dwie łodzie rybaków i jednego rolnika jadącego na rowerze po grobli. Kanały wydają się tworzyć nieprzebyty labirynt. Wygląda na to, że jest tu więcej ptaków niż ludzi – ornitolodzy doliczyli się na mokradłach Neretwy ponad 300 gatunków, w tym jedna trzecia tu gniazduje. Rzeczywiście jednak, gdy rozglądam się uważniej, dostrzegam, że delta Neretwy jest pocięta równymi kanałami, opleciona żwirowanymi groblami, poszatkowana poletkami – w rejonie uprawia się mnóstwo arbuzów i mandarynek (rośnie tu ponad 1,5 mln drzewek mandarynkowych). Mająca blisko 200 km² powierzchnia w XIX w. została objęta projektami melioracyjnymi i przez kolejne dekady sukcesywnie osuszana na potrzeby rolnictwa. Świadomość tego nie psuje mi jednak przyjemności z wycieczki. To doznanie niemal metafizyczne. Przemierzając kanały, otoczeni jesteśmy szpalerem wysokich trzcin, woda mieni się turkusem, a gałęzie drzewek mandarynkowych zwieszają się tak nisko, że można by sięgać po owoce wprost z łodzi. Węgorz z żabami Uchodząca do morza rzeka przyciągała uwagę w starożytności, żyzne tereny zajmowali już Ilirowie, później Grecy i Rzymianie. W okolicach miejscowości Vid zachowały się ślady dawnego rzymskiego miasta Narona. Cesarz Wespazjan cenił sobie smak łapanych w delcie węgorzy, ryby te zresztą do dziś pozostały lokalnym specjałem. Idę więc tropem rzymskiego cesarza i wybieram się na rybną ucztę. Za cel obieram niepozorną knajpkę Tete Olga (Ciotka Olga) nieopodal Rogotinu, którą polecili mi właściciele mojego pensjonatu. Lokal okazuje się prosty – stoły z ceratami, palenisko na tarasie, pomieszczenie wypełnione papierosowym dymem. Zamawiam lokalny specjał – crveni brudet, czyli rodzaj zupy czy też gulaszu, w którym oprócz kawałków węgorzy są też żaby. U Ciotki Olgi płazy dostępne są w przynajmniej kilku wersjach: w panierce, grillowane, gotowane. Domawiam do tego węgorza z rożna przygotowywanego na żarze nawet przez kilka godzin. Jest wilgotny, treściwy i rozpływający się w ustach. Ponoć wyjątkowy smak zawdzięcza krystalicznie czystej wodzie Neretwy (miejscowi rybacy często piją ją prosto z rzeki), w której żyje. Szybko przekonuję się jednak, że danie jeszcze bardziej zyskuje, gdy popije się je czerwonym winem z winnicy Terra Madre znajdującej się niedaleko, w Komarnej. Kończę dzień na brzegu Adriatyku, na Opuzensko Ušće. Spaceruję piaszczystą plażą, jedną z nielicznych w Chorwacji, obserwując miłośników kitesurfingu, którzy powoli schodzą na brzeg. Ujście Neretwy to najlepsze w kraju miejsce na morskie szaleństwa na desce – wiejące tu niemal zawsze wiatry, ale też płytkie wody pozwalają szkolić umiejętności. Jest tu sporo szkółek, więc być może jutro spróbuję swoich sił na wodzie. Dziś wystarczą mi przyjemny plażowy bar, widok na Adriatyk i świadomość, że nigdzie się nie muszę spieszyć. Ujście Neretwy – informacje praktyczne Dojazd Do ujścia Neretwy najłatwiej dostać się z Dubrownika lub Splitu – w sezonie do obu miast latają z Polski przewoźnicy niskokosztowi (od kilkuset złotych w obie strony). Regularne połączenia do stolicy Dalmacji ma też LOT. Za bazę wypadową można obrać np. miejscowość Blace, do której można dotrzeć wynajętym autem lub autobusem, jadąc do Ploče, z którego do celu zostanie ci ok. 13 km do przebycia okazją lub taksówką. Nocleg Apartment Case Topic ma cudowny taras wychodzący wprost na wodę zatoki, z którego można się zsunąć, by popływać, lub na którym warto urządzać sobie posiłki. Od ok. 250 zł za 2 os. Jeżeli zależy ci na większym wyborze, zatrzymaj się w Ploče, gdzie znajdziesz zarówno niedrogie apartamenty (np. Vjeka Home, 250 zł), jak i stylowe rustykalne domy wiejskie (np. Rural House Janjić, od 1000 zł). Atrakcje W maju w Metkoviciu odbywa się festiwal folklorystyczny Na Neretvu Misečina Pala. Impreza poświęcona jest folklorowi z doliny Neretwy. Mnóstwo tu tańców i zespołów z regionu Adriatyku. Neretva Rafting Fest w Konjicu. Wyścig pontonowy w centralnej części rzeki. Odbywa się późną wiosną lub wczesnym latem. Co roku w drugą sobotę sierpnia w wodach Neretwy organizowany jest maraton tradycyjnych łodzi. To jedna z większych imprez w Chorwacji, będąca sporą atrakcją turystyczną. Trasa zawodów ma ponad 20 km. Start wyznaczono w miejscowości Metković, metę zaś w Ploče. W maratonie bierze udział kilkaset łodzi, a wydarzeniu towarzyszy muzyka i mnóstwo dodatkowych imprez. Źródło: archiwum NG
Wakacyjny hit od PKP powraca. Bezpośrednie połączenie z Polski do Chorwacji
Polacy kochają Chorwację, ale dojazd nad Adriatyk bywa męczący. W 2026 roku znów będziemy mieć alternatywę. Do Chorwacji pojedziemy pociągiem.
Branża turystyczna dobrze wie, że podróże kolejowe cieszą się coraz większą popularnością w Europie. Trend widać również w Polsce. Od kilku lat mówiło się o uruchomieniu bezpośredniej trasy z Polski do Chorwacji. W zeszłym roku doczekaliśmy się, a teraz wyczekiwane połączenie zostanie uruchomione ponownie. Kiedy pociąg z Polski do Chorwacji? Bezpośrednie połączenie z Warszawy do Rijeki to owoc współpracy PKP Intercity i Ministerstwa Infrastruktury. Bilety w najtańszej opcji kosztowały rok temu około 200 złotych. Ceny na 2026 r. zaczynają się od 190 zł (45 euro). Minister infrastruktury Dariusz Klimczak poinformował, że pociąg Adriatic Express będzie jeździł sześć razy w tygodniu, od końca czerwca do końca sierpnia. Sama podróż ma trwać o godzinę krócej niż przed rokiem, czyli 18 godzin zamiast 19. Koleją za granicę Szczegółowe informacje PKP Intercity podało w maju. Trasa pociągu będzie obejmowała stacje w Polsce: Warszawa, Opoczno, Włoszczowa, Zawiercie, Dąbrowa Górnicza, Sosnowiec, Katowice, Zabrze, Gliwice, Tychy, Rybnik, Wodzisław Śląski, Oświęcim, Racibórz, Czechowice-Dziedzice, Chałupki, Zebrzydowice. Stacje zagraniczne to z kolei: Wiener Neustadt, Graz (Austria) Maribor, Celje, Lasko, Zidani Most, Ljubljana, Borovnica, Postojna, Pivka, Ilriska Bistrica (Słowenia) Sapjane, Opatija Matulji, Rijeka (Chorwacja) W 2026 r. część składu pojedzie do słoweńskiego miasta Koper, podobnie jak Rijeka leżącego nad Adriatykiem. PKP Intercity oferuje już kilka międzynarodowych połączeń. Z Polski dojedziemy bezpośrednio m.in. do Pragi, Budapesztu, Wiednia i Berlina. Skąd pomysł, aby siatkę połączeń poszerzyć właśnie o Chorwację? Perła Adriatyku od dekad już cieszy się dużą popularnością wśród polskich turystów.
Udałem się na nietypowe grzybobranie pod Zagrzebiem. Tak wygląda „polowanie” na trufle
Zapomnij o wiklinowym koszyku i spokoju polskiego lasu. W chorwackim Turopolju grzybobranie wygląda inaczej. Zamiast wypatrywać kapeluszy, biegłem co sił w nogach za psem, ufając jego nosowi. Brałem udział w „polowaniu” na trufle w regionie, w którym odkryto je całkiem niedawno. Obecność tych grzybów wokół Zagrzebia długo była traktowana tylko jako miejska legenda.
Ta historia jest prawie tak nieprawdopodobna, jak odkrycie bogatych zasobów ropy i gazu w Norwegii. W latach 50. XX wieku nikt nie przypuszczał, jakie bogactwa naturalne skrywają się pod Morzem Północnym. Dziś eksport węglowodorów jest jednym z głównych źródeł dobrobytu Norwegów. A ta opowieść dotyczy innego „czarnego złota” – trufli w miejscu, w którym ich wcale nie miało być. Mowa o śródlądowej Chorwacji. Dopiero w pierwszej dekadzie XXI wieku udało się potwierdzić, że jest ich całkiem sporo w regionie Turopolje na południe od Zagrzebia. Wczesnowiosenne grzybobranie Jest przyjemny, wczesnowiosenny dzień. Ze mną jest Peter, szczupły trzydziestoparolatek w kaloszach. Obok niego karnie na smyczy idzie pies. Wchodzimy do lasu, dość przerzedzonego po zimie. Drzewa w lesie w okolicy miejscowości Krušak nie mają jeszcze swojego zielonego płaszcza. Przyroda powoli budzi się do życia. Ściółkę pokrywają suche liście i dzięki temu wiem, że rosną tu dęby szypułkowe i leszczyny. A takie towarzystwo lubią trufle. Czy dziś je znajdziemy? Taki jest cel. Polski internet obiegają w ostatnich dniach informacje o grzybobraniu nad Wisłą – że szczęśliwcom udało się napotkać na jadalne grzyby. Skoro są u nas, na południu Europy powinno być to o tej porze roku jeszcze bardziej prawdopodobne. Czym są trufle? Trufle to bez wątpienia jedne z najbardziej pożądanych darów natury, od wieków uznawane za szczyt kulinarnych luksusów. Te jadalne grzyby podziemne, należące do gromady workowców, występują naturalnie przede wszystkim w regionach o klimacie umiarkowanym. Ich fizyczna postać bywa niezwykle zróżnicowana – natura formuje je w bryły, których wielkość rozciąga się od skromnych rozmiarów ziarnka grochu aż po imponujące okazy dorównujące dojrzałej pomarańczy. Z perspektywy botanicznej trufla jest kulistym owocnikiem, rozwijającym się tuż pod powierzchnią gleby lub bezpośrednio na niej. To, co dla szefów kuchni jest oszałamiającym aromatem, dla samej trufli stanowi precyzyjnie dopracowaną strategię ewolucyjną. Wiele grup tych grzybów wytwarza silne, lotne związki aromatyczne, które przenikają przez warstwy ziemi. Ale uwaga, ich zadaniem nie jest wcale uwodzenie ludzi, lecz wabienie dzikich zwierząt. Przyciągnięte intensywną wonią stworzenia wykopują i zjadają owocniki, stając się tym samym kluczowymi pośrednikami w rozprzestrzenianiu zarodników, co zapewnia przetrwanie i ekspansję gatunku w leśnym ekosystemie. Niuszka na tropie trufli Wróćmy do chorwackiego lasu. Peterowi towarzyszy niezwykły pies o imieniu Niuszka rasy Lagotto romagnolo, która powstała kilkaset lat temu na terenie Włoch. Są to typowe zwierzęta myśliwskie, aportujące. Okazuje się, że doskonale sprawdzają się też w mniej typowych polowaniach – na grzyby. Ta rasa najlepiej radzi sobie z wyszukiwaniem trufli. Psy nie są ani za duże, ani za małe. Idealne do truflowego grzybobrania, bo łatwo je odciągnąć od znalezionego grzybka, w przeciwieństwie na przykład do świń. Niuszka jest pełna energii. Peter ostrzega mnie, że w momencie, gdy spuści ją ze smyczy i zacznie wyszukiwać trufle, należy być bardzo szybkim. I tak jest w rzeczywistości. Pies biegnie w las, za nim podąża Peter. Pozostaję w tyle. W poszukiwaniach Niuszki trudno dopatrzyć się logiki. Biegnie prosto, po czym gwałtownie skręca a to w lewo, a to w prawo. Pysk ma pochylony nisko. Gdy zapach przykuwa jej uwagę, zaczyna kopać przednimi łapkami. W tym momencie tuż obok pojawia się Peter. Delikatnie odciąga sunię, bierze do ręki metalowy pręt, którym delikatnie rozgrzebuje to miejsce, bierze grudkę ziemi na dłoń i przykłada ją sobie do nosa. Tak – gdzieś w niej jest trufla. Rozbija grudkę i po chwili pojawia się obły czarny grzybek kilkucentymetrowej średnicy. Niuszka dostaje nagrodę – smaczka. I już pędzi dalej w las szukając kolejnej trufli. Peter szybko zakopuje dziurę wykopaną przez psa i już próbuje za nim nadążyć. Trufle widma Trufle z Turopolja odkrywane są od dwóch dekad. Kiedyś uznawane za miejską legendę, dziś trafiły na stałe na talerze w lokalnych, ekskluzywnych restauracjach. Eksperci uważają, że jakością dorównują tym z chorwackiej Istrii. Do dziś udało się zbieraczom zidentyfikować 16 odmian turopoljskich trufli, wśród nich: Tuber uncinatum, Tuber macrosporum, Tuber mesentericum, Tuber brumale. Są to głównie czarne odmiany tych grzybów. Co ciekawe niektóre z nich występują tutaj endemicznie – np. Tuber kolić, które otrzymały nazwę od wymarłych już gatunków bydła z Turopolja. Kilkukrotnie pod rząd Niuszka wskazuje swoim noskiem miejsca, gdzie nie ma trufli. Dlaczego? To nie jest sezon. Gdy latem udaje się z Peterem w las, jest niemal bezbłędna i w ponad 90% tam gdzie zacznie kopać, znajdują się grzyby. Polowanie na trufle jest możliwe tylko, gdy posiada się odpowiednią państwową licencję. Jej zdobycie nie jest trudne i wiąże się głównie z opłatą, ale to ma się zmienić – niebawem trzeba będzie przejść dłuższe szkolenie. Każdy chętny może wziąć udział w polowaniu na trufle z uprawnioną osobą. To koszt 110–130 euro. Dużo? Nie, wziąwszy pod uwagę to, że wszystkie znalezione trufle można ze sobą wziąć i dodać do przygotowanych w domu potraw. A kilogram tych grzybów kosztuje 500–1000 euro! Inną opcją jest kupienie trufli lub przetworów z nimi np. w sieci supermarketów Konzum, gdzie ceny są dość rozsądne. Koszt takich produktów zaczyna się od około 15 euro. Nie wszyscy lubią trufle. Ich smak i zapach jest bardzo intensywny. Początkującym zalecam spożywanie ich w naprawdę niewielkich dawkach jako dodatek do słodkości lub dań obiadowych. Płatkami z trufli można posypać desery lodowe – takiej opcji próbuję w restauracji Mon Ami w Velikej Goricy. Te grzyby stanowią też dodatek do bardziej wyszukanych dań takich jak tatar z krewetek – który serwuje np. Chop Old House. Ale trufle wchodzą przebojem do coraz większej liczby restauracji w rejonie Zagrzebia. W czasie polowania Peter zdradza mi, że udało mu się nawet znaleźć trufle w jednym z parków stolicy Chorwacji. Którym? To już słodka tajemnica. Na grzyby do Turopolja? Jeśli zależy nam na czasie i świętym spokoju, najrozsądniejszym wyborem jest lot bezpośredni do Zagrzebia, który trwa zaledwie około 1,5 godziny. Obecnie taką ofertę zapewniają wyłącznie Polskie Linie Lotnicze LOT i trzeba przyznać, że to zdecydowanie najwygodniejsza opcja. Wybierając jeden z dwóch codziennych rejsów z Warszawy, unikasz wielogodzinnego siedzenia w jednej pozycji i lądujesz w Zagrzebiu wypoczęty, mając jeszcze mnóstwo energii na zwiedzanie miasta lub grzybobranie (tu przyda się już samochód wypożyczony w Zagrzebiu), zamiast odsypiać trudną podróż. Dla osób, które wolą trzymać się ziemi, alternatywą pozostaje kilkunastogodzinna przeprawa autokarem (np. FlixBusem z Krakowa) lub własnym autem. To jednak propozycja dla osób o dużej cierpliwości – trasa jest na tyle długa, że w przypadku samochodu warto rozważyć nocleg po drodze, aby podróż nie stała się drogą przez mękę. Na horyzoncie majaczy też opcja kolejowa, ponieważ latem PKP IC planuje wznowienie połączenia do Rijeki. Choć pociąg może być ciekawą przygodą, to dopóki nie znamy dokładnej trasy i godzin, pozostaje on raczej sezonową ciekawostką niż realną konkurencją dla błyskawicznego przelotu LOT-em. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Interaktywne świnie i „brama do gwiazd”. Jakie atrakcje słynnego festiwalu Zagrzebia znalazły się w TOP 3 reportera National Geographic?
Festiwal Świateł w Zagrzebiu pokazuje, jak nowoczesna sztuka może ożywić historyczne miasto. Mappingi, instalacje i muzyka tworzą wyjątkową atmosferę. Każdy znajdzie tu coś dla siebie. Oto subiektywny ranking dziennikarza National Geographic. Co go najbardziej zaskoczyło?
Spis treści: Artyści w podkowie i nie tylko Ożywiona historia Szał baniek mydlanych Naukowe labirynty Zagrzeb przebudzony Młoda dziewczyna zanosi się śmiechem, a towarzyszy jej w tym grupa znajomych. Siedzi ona okrakiem na jednej z wielu świń stworzonych z wielkich plastikowych pojemników, które pod wpływem bujania się w przód lub w tył stopniowo zmieniają swoje barwy – to tylko jedna z dwudziestu sześciu instalacji, która w tym roku była pokazywana w czasie kilkudniowego Festiwalu Świateł w Zagrzebiu. Impreza odbywała się w dniach 18–22 marca. Nie udało mi się obejrzeć wszystkich. Ale ta instalacja wykonana przez artystów z Uniwersytet Zachodnioczeskigo w Pilźnie, zatytułowana „Farma świń” naprawdę mnie zaskoczyła mnie i zrobiła przyjemne wrażenie. A to głównie ze względu na jej niebanalny charakter. Artyści w podkowie i nie tylko Poznaję instalacje wraz z licznymi spacerowiczami, panuje swobodna i niezobowiązująca atmosfera. Sporo jest rodzin z dziećmi. Świetlne dzieła sztuki znajdują się w Dolnym Mieście, umiejscowione w parkach układających się w kształt podkowy, stąd określenie na taki układ „zielona podkowa”. A pozostałe oglądam w obrębie Górnego Miasta, gdzie znajdują się budynki wzniesione już w średniowieczu. Ożywiona historia Kogo nudzą zabytki, powinien przybyć do Zagrzebia w czasie Festiwalu Światła. Wówczas dawne budowle uzyskują nowe życie. Tak bez wątpienia jest w przypadku jednego z najbardziej znanych punktów widokowych Zagrzebia, którym jest trzynastowieczna wieża Lotrščak w Górnym Mieście. Ten obiekt stał się celem dwóch zespołów artystów – powstało prawdziwe combo. Na ścianach obserwuję trójwymiarowy mapping rzucany przez potężne projektory. Przenosi mnie do wielobarwnego świata kosmosu, ale barwy są tak mocno nasycone, jakbym znajdował się w innym wymiarze. I chyba taki był zamiar artystów Gordany i Zorislava Šojatów, gdyż nazwali instalację „Stargate”, czyli „Brama do gwiazd”. A takie określenie niesie skojarzenie z filmem science-fiction, w którym śmiałkowie przenieśli się do świata w innym wymiarze. Z kolei na szczycie tej samej wieży rozświetla całą okolicę instalacja przywodząca na myśl latarnię morską i taką też nosi nazwę. Emituje kilkanaście niebieskich snopów światła. Te dwa dzieła zajmują ex aequo trzecią lokatę w moich poszukiwaniach najciekawszej instalacji Festiwalu Światła w Zagrzebiu w 2026 roku. Paręset metrów dalej w dół od baszty staje mi przed oczami „ściana” kilkudziesięciu klasycznych lamp naftowych, które – zdaniem artysty – przywołują ciepło czasów, gdy światło było symbolem spotkań i domu, a ich blask tworzy intymną atmosferę. Faktycznie wśród wielu nowoczesnych projektorów ta instalacja w stylu vintage zdecydowanie odróżnia się od pozostałych. Szał baniek mydlanych Nie wszędzie jest tak spokojnie. To co widzę z oddali w Dolnym Mieście w Parku Zrinjevac na pierwszy rzut oka przypomina… dyskotekę. Obok zabytkowej altany stoją trzy pylony emitujące wielokolorowe światła, ale też setki baniek mydlanych na minutę. Wszystkiemu towarzyszy radosna muzyka i szalejące wokół instalacji dzieci. „Bąbelki, światło i muzyka wyłaniają się z tysięcy drobnych perforacji, zapraszając wszystkie pokolenia do zwolnienia tempa, podzielenia się chwilą zachwytu i przypomnienia sobie szczerej, dziecięcej radości” – opisuje swoje dzieło duet artystów Ida Blažičko i Alex Brajkovic. Tej instalacji daję drugie miejsce wśród dzieł prezentowanych w czasie tegorocznej Festiwalu Świateł w Zagrzebiu. Naukowe labirynty Archiwa państwowe – nie brzmi to szczególnie porywająco. To oczywiście kluczowa instytucja chroniąca w wielu krajach miliony dokumentów sprzed minionych lat. Ale rzadko kiedy cieszą się one wielkim społecznym zainteresowaniem i tłumów raczej tu nie uświadczysz. Tego wieczoru jest inaczej, bo w ramach Festiwalu Świateł na gmachu tej instytucji widoczny jest niezwykły mapping. Animacje wyświetlane są również na dwóch flankujących budowlach. Tutaj czuć atmosferę zagadki, tajemnicy, a spacerujące osoby wpatrują się w zmieniające się stale labirynty w zadumie i skupieniu. Z głośników płynie miarowy jednostajny ton. „Instalacja łączy poezję i naukę za pomocą światła i geometrii. Precyzyjne kształty i gra cieni odsłaniają ukryte warstwy rzeczywistości, zapewniając fascynujące i uspokajające doświadczenie” – wyjaśnia jej twórca Javier Riera z Hiszpanii. Tutaj spędziłem najwięcej czasu. W moim prywatnym rankingu dzieło zatytułowane „Konstelacja poezji i nauki” zajęło pierwsze miejsce. Festiwal pozytywnie mnie zaskoczył. Spodziewałem się statycznych mappingów, a miałem okazję podziwiać bardzo urozmaicone świetlne dzieła sztuki. Tyle, że w wielu przypadkach można z nimi wchodzić w interakcję, a nie tylko podziwiać jak obrazy w poważnych galeriach. Z pewnością jest to wyjątkowe połączeniem sztuki, designu, widowiska i rozrywki. Chętnie odwiedzę Zagrzeb za rok, by zobaczyć nowe pomysły świetlnych artystów. Zagrzeb przebudzony Festiwal Świateł w Zagrzebiu można przyrównać do wystrzału startera w zawodach sportowych. Odbywa się przez kilka dni od 2017 roku wraz z rozpoczęciem się astronomicznej wiosny w drugiej połowie marca. Obserwując instalacje świetlne wącham też kwitnące kwiaty, bo wiosna tutaj dotarła kilka tygodni wcześniej niż do Polski. Od tego momentu z tygodnia na tydzień do Chorwacji przybywa coraz więcej turystów zwabionych piaszczystymi plażami i ciekawą ofertą gastronomiczną. Festiwal Świateł trwa zaledwie kilka dni w roku, ale urokliwe uliczki starego miasta zachęcają do wieczornych spacerów również poza nim. Świateł i barw nadal jest sporo. Każdą noc rozświetla ponad 200 tradycyjnych lamp gazowych, które ciepłą barwą dodają Zagrzebiowi uroku. Ich zapaleniem i gaszeniem zajmuje się dwóch latarników i ta czynność zajmuje im kilka godzin dziennie. Jeden z nich ponoć niebawem przechodzi na emeryturę, więc otworzy się ciekawa rekrutacja. Jak dojechać do Zagrzebia? Najszybciej do stolicy Chorwacji można dotrzeć samolotem (ok. 1,5 godziny). W momencie przygotowywania tekstu bezpośrednie loty rejsowe zapewniały jedynie Polskie Linie Lotnicze LOT – są to dwa loty dziennie z lotniska Chopina w Warszawie. Inną opcją jest autokar. Kilkanaście godzin trwa przejazd Flixbusem z Krakowa i tyle samo autem – w tym ostatnim przypadku warto zatem pomyśleć o noclegu po drodze. Latem wznowione ma być połączenie PKP IC do chorwackiej Rijeki, więc będzie to kolejny środek transportu, który przybliży nas do stolicy tego kraju. Jednak na razie nie jest znana jego dokładna trasa. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Wyspa bez samochodów i tłumów. Turyści mówią, że to miejsce jak z bajki
Choć wielu turystów planując wakacje kieruje się w stronę Cypru, Malty, greckich wysp czy archipelagu Kanarów, Adriatyk skrywa miejsca równie spektakularne, a znacznie mniej zatłoczone. Jednym z nich jest niewielka chorwacka wyspa, na której nie usłyszysz klaksonów ani szumu ruchliwych ulic. Zamiast tego czekają kamienne miasteczka, turkusowa woda i cisza, którą coraz trudniej znaleźć w Europie. To właśnie tu odwiedzający mówią, że „czują się jak w bajce”.
Spis treści: Koralowa wyspa z wielowiekową tradycją Plaże, krystaliczna woda i szczyt Klepac, czyli naturalne atrakcje Zlarinu Kulturowe serce Zlarinu: zabytki, tradycje i port Wyobraź sobie miejsce, w którym nie słychać klaksonów, lecz jedynie szum morza, a zamiast parkingów wzdłuż nabrzeża cumują niewielkie łodzie. Na tej chorwackiej wyspie od lat obowiązuje zakaz ruchu samochodowego, dzięki czemu zachowała kameralny, niemal odrealniony charakter. Co więcej, krystalicznie czysta woda, wapienne klify i kamienna zabudowa sprawiają, że krajobraz wydaje się scenografią – nieprzypadkowo w pobliskim Szybeniku kręcono sceny Wolnego Miasta Braavos do serialu „Gra o tron”. Sama wyspa pozostaje jednak znacznie spokojniejsza niż filmowe plenery. Jeden z odwiedzających określił ją w sieci jako „mały, nieodkryty klejnot” dodając, że czuł się tam tak, „jakby ktoś przeniósł go do bajki”. Koralowa wyspa z wielowiekową tradycją Niewielki Zlarin, położony w archipelagu szybenickim, od stuleci pozostaje jednym z najbardziej charakterystycznych punktów środkowej Dalmacji. Pierwsze wzmianki o wyspie pojawiają się w dokumentach z XIII i XIV wieku, choć ślady osadnictwa sięgają jeszcze czasów rzymskich. Jej strategiczne położenie sprawiło, że przez wieki pełniła rolę strażnika kanału św. Antoniego, prowadzącego do portu w Szybeniku. Najsilniej z historią wyspy związane są jednak czerwone korale. Już od XIV wieku miejscowi nurkowali w przybrzeżnych wodach, by pozyskiwać cenny surowiec, który z czasem stał się symbolem Zlarinu. Od XV wieku rozwijała się tu tradycja obróbki koralowca, a wyspa zyskała przydomek „koralowej”. Do dziś działają tu rodzinne warsztaty i sklepy z biżuterią, w których można zobaczyć proces szlifowania i przygotowywania korali. Co więcej, mieszkańcy przez pokolenia wierzyli, że czerwony koral ma właściwości ochronne i przynosi zdrowie, co dodatkowo wzmacniało jego znaczenie w lokalnej kulturze. Dziedzictwo to przetrwało mimo zmieniających się realiów gospodarczych, a współcześnie wyspa znana jest również z silnego nacisku na ochronę środowiska i ograniczanie ingerencji w naturalny krajobraz. Plaże, krystaliczna woda i szczyt Klepac, czyli naturalne atrakcje Zlarinu Choć Zlarin ma zaledwie kilka kilometrów długości, oferuje zaskakująco różnorodny krajobraz. Wyspa może pochwalić się około 2700 godzinami słońca rocznie, a jej bujna, śródziemnomorska roślinność kontrastuje z turkusową taflą Adriatyku. Brak ruchu samochodowego sprawia, że nawet w sezonie panuje tu atmosfera spokoju – po wyspie można bowiem poruszać się pieszo, rowerem lub niewielkimi elektrycznymi pojazdami. W pobliżu głównej miejscowości Zlarin znajdują się kamieniste plaże, takie jak Malpaga czy Trutin, znane z wyjątkowo przejrzystej wody i dobrych warunków do snorkelingu. Podwodne życie (w tym pozostałości dawnych siedlisk koralowców) przyciąga tam miłośników nurkowania. Należy jednak pamiętać, że większość kąpielisk ma charakter skalisty, dlatego zaleca się obuwie do wody. Rekompensatą jest natomiast cisza i brak tłumów typowych dla popularnych kurortów. Osoby preferujące aktywny wypoczynek mogą z kolei wspiąć się na najwyższy punkt wyspy – wzgórze Klepac (169 m n.p.m.), skąd rozciąga się panoramiczny widok na kanał szybenicki i dalmatyńskie wybrzeże. To połączenie surowej przyrody, czystego morza i ograniczonej infrastruktury sprawia, że Zlarin postrzegany jest jako jedno z najbardziej autentycznych miejsc na chorwackim wybrzeżu. Kulturowe serce Zlarinu: zabytki, tradycje i port Choć Zlarin przyciąga przede wszystkim spokojem i przyrodą, wyspa ma także wyraźnie zarysowane dziedzictwo architektoniczne i kulturowe. W centrum głównej miejscowości wznosi się XVIII-wieczny kościół parafialny Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny (1740 r.), którego dzwonnica dominuje nad zabudową portu. Wśród starszych obiektów sakralnych wymienia się również kościół św. Rocha z 1649 roku oraz XV-wieczne sanktuarium Gospa od Rašelja, położone w bardziej zacisznej części wyspy. To właśnie w tych przestrzeniach do dziś odbywają się uroczystości związane z lokalnymi świętami i tradycją połowu korali. Każdego roku organizowana jest np. symboliczna ceremonia wypłynięcia po korale – wydarzenie przypominające o wielowiekowej tożsamości wyspy i jej związku z morzem. W sezonie letnim można tu z kolei usłyszeć tradycyjne dalmatyńskie pieśni, wykonywane podczas festynów i spotkań na nabrzeżu. Mimo że większą część wyspy pokrywają sosnowe zagajniki i śródziemnomorska roślinność, nadmorska promenada skupia kilka rodzinnych restauracji i barów serwujących lokalne dania oraz wina z regionu Dalmacji. Centralnym punktem jest natomiast port (uznawany za najdłuższy w Chorwacji, o długości około 131 metrów), który nadaje miejscowości charakter małej, spokojnej przystani. Warto dodać, że dla wielu turystów Zlarin staje się także bramą do odkrywania pobliskiego Szybenika. Šibenik to jedno z najstarszych miast nad Adriatykiem, z wenecką starówką i dwiema atrakcjami wpisanymi na listę UNESCO, w tym monumentalną katedrą św. Jakuba, wzniesioną w całości z kamienia. Zaledwie kilkanaście kilometrów dalej znajduje się Krka National Park, słynący z wodospadów i turkusowych kaskad rzeki Krka. Okolice te stały się również planem zdjęciowym serialu „Gra o Tron” – Szybenik wcielił się w rolę Wolnego Miasta Braavos. W efekcie Zlarin pozostaje spokojną bazą wypadową, z której w krótkim czasie można dotrzeć do niezwykle cennych zabytków i pięknych krajobrazów. Źródła: The Sun, Zlarin Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Najbardziej odległa wyspa Chorwacji – to tu kręcono sceny do filmu „Mamma Mia”
Wyspa Vis przez dekady była zamknięta dla turystów, dziś zachwyca spokojem i dziką przyrodą. W poniższym przewodniku od Travelera znajdziesz wszystko, co warto zobaczyć i przeżyć na tej chorwackiej wyspie.
Spis treści: Gdzie leży wyspa Vis i jak tam dotrzeć? Krótka historia wyspy Vis – od Issy po niepodległą Chorwację Najpiękniejsze plaże na wyspie Vis Atrakcje turystyczne i miejsca, które warto zobaczyć Aktywności na Vis – co robić na miejscu? Gdzie spać i co zjeść na wyspie Vis? Czy warto jechać na wyspę Vis? Opinie i praktyczne porady Wyspa Vis to jedno z najbardziej fascynujących i najmniej komercyjnych miejsc na mapie Chorwacji. Położona na ciepłym Adriatyku, przez lata pozostawała zamknięta dla turystów, co pozwoliło wyspie zachować naturalne piękno, dzikie plaże i autentyczny dalmatyński klimat. Dziś przyciąga podróżników spragnionych spokoju, historii i bliskości przyrody. To miejsce, gdzie czas płynie wolniej – idealne zarówno na romantyczny wyjazd we dwoje, rodzinne wakacje, jak i aktywny wypoczynek z dala od zatłoczonych kurortów. Gdzie leży wyspa Vis i jak tam dotrzeć? Wyspa Vis leży w południowej Dalmacji na Morzu Adriatyckim, około 60 km na południowy zachód od Splitu. Jest częścią Chorwacji, ale przez dziesięciolecia była miejscem niedostępnym dla turystów z powodu strategicznego znaczenia – w czasach Jugosławii znajdowała się tu baza wojskowa, co przyczyniło się do zachowania jej dziewiczego charakteru. Dopiero po 1989 roku otwarto ją ponownie dla odwiedzających, dzięki czemu Vis zachowała swój autentyczny urok oraz wyjątkowy klimat mało uczęszczanej wyspy. Położenie geograficzne Vis to wyspa wulkanicznego pochodzenia, mająca powierzchnię około 90 km². Wyróżnia się górzystym terenem, bogatą roślinnością śródziemnomorską i licznymi zatokami o krystalicznie czystej wodzie. Jej najwyższy punkt to Hum – wzgórze o wysokości 587 m n.p.m., z którego roztacza się panoramiczny widok na całą wyspę oraz sąsiednie wyspy archipelagu. Wybrzeże Vis charakteryzuje się malowniczymi klifami, ukrytymi plażami i naturalnymi jaskiniami, w tym słynną Błękitną Grotą (Modra špilja) na pobliskiej wysepce Biševo. Dojazd na wyspę Vis Na Vis nie dotrzesz bezpośrednio samolotem – najpierw trzeba dostać się do Splitu, największego miasta środkowej Dalmacji, które dysponuje międzynarodowym lotniskiem oraz dobrze rozwiniętą infrastrukturą promową. Ze Splitu na Vis można dotrzeć na kilka sposobów: promem pasażersko-samochodowym Jadrolinija – kursy odbywają się codziennie, a rejs trwa około 2,5 godziny. To najlepsza opcja dla osób podróżujących z samochodem lub rowerem; katamaranem Krilo lub Jadrolinija – szybsze połączenie dla samych pasażerów, z czasem podróży około 1,5 godziny. Kursy są wygodne i oferują widoki na inne wyspy dalmatyńskie; w sezonie letnim (od czerwca do września) połączenia są bardzo częste, zarówno rano, jak i wieczorem. Warto jednak rezerwować bilety z wyprzedzeniem, szczególnie w weekendy oraz w okresach świątecznych, gdy zainteresowanie jest największe. Dodatkowo na wyspę kursują prywatne łodzie zorganizowane przez biura podróży i właścicieli apartamentów, oferując indywidualne transfery z lądu. Na Vis można również dopłynąć jachtem – wyspa posiada przystanie i mariny, m.in. w miejscowościach Vis i Komiža, co czyni ją popularnym przystankiem na żeglarskim szlaku Dalmacji. Krótka historia wyspy Vis – od Issy po niepodległą Chorwację Grecka kolonia Issa Wyspa Vis była pierwszą grecką kolonią na terenie dzisiejszej Chorwacji. Około 397 r. p.n.e. osadnicy z Syrakuz na Sycylii, pod wodzą Dionizjusza Starszego, założyli tu miasto Issa. Była to samodzielna polis, która z czasem rozwinęła własną sieć handlową i kolonie na sąsiednich wyspach, takich jak Hvar (Pharos) czy Korčula. Do dziś w mieście Vis można oglądać pozostałości greckiego portu, fragmenty fortyfikacji miejskich oraz ceramiczne znaleziska archeologiczne, które potwierdzają wysoki poziom cywilizacyjny tamtej osady. Czasy rzymskie i średniowieczne Po upadku greckiej Issy wyspa dostała się pod panowanie Rzymian, którzy zachowali strategiczne znaczenie Vis w handlu morskim. Ślady ich obecności są widoczne w postaci rzymskich willi, mozaik podłogowych, łaźni oraz cystern na wodę. Rzymska Issa była znana również z produkcji wina i oliwy z oliwek, co czyniło ją ważnym punktem eksportowym. W średniowieczu Vis przechodziła z rąk do rąk – najpierw znalazła się pod wpływem Bizancjum, później przeszła pod kontrolę Republiki Weneckiej, co miało ogromny wpływ na architekturę i kulturę wyspy. Po upadku Wenecji, na mocy decyzji Kongresu Wiedeńskiego w 1815 roku, Vis została włączona do monarchii Habsburgów, w której pozostawała aż do końca I wojny światowej. W tym okresie budowano tu fortyfikacje, m.in. Fort George (znany dziś jako miejsce koncertów i wydarzeń kulturalnych). XX wiek – baza wojskowa W XX wieku losy Vis były silnie związane z historią Bałkanów. Po krótkim epizodzie włoskiego panowania w czasie II wojny światowej, wyspa stała się siedzibą sił partyzanckich Josipa Broz Tito. W 1944 roku to właśnie tutaj zorganizowano sztab główny jego oddziałów. Jednym z najważniejszych punktów tego okresu jest Tito’s Cave (Titova spilja) – jaskinia, w której przywódca ukrywał się i prowadził działania wojenne. Po wojnie Vis została przekształcona w zamkniętą strefę wojskową przez jugosłowiańską armię. Wstęp dla cywilów, a tym bardziej turystów, był zabroniony aż do 1989 roku. W tym czasie powstała tu rozbudowana sieć tuneli, bunkrów i instalacji wojskowych, z których wiele można dziś zwiedzać. Pozostałości te nadają Vis niezwykły, historyczno-militarny charakter, który wyróżnia ją spośród innych chorwackich wysp. Najpiękniejsze plaże na wyspie Vis Plaża Stiniva To najbardziej znana plaża na Vis i jedna z najczęściej fotografowanych i najpiękniejszych plaż w całej Chorwacji. Położona jest w zamkniętej zatoce, otoczonej stromymi klifami, które tworzą naturalną bramę do wąskiego odcinka wybrzeża. Plaża Stiniva słynie z białych kamieni i krystalicznie czystej wody, która przyciąga miłośników nurkowania z maską. Można się tu dostać stromą ścieżką z lądu lub – wygodniej – łodzią od strony morza. W 2016 roku została uznana za najpiękniejszą plażę Europy przez European Best Destinations, co tylko zwiększyło jej popularność wśród turystów z całego świata. Srebrna Plaża Plaża Srebrna, położona na południowym wybrzeżu wyspy, zawdzięcza swoją nazwę jasnym, dużym kamieniom, które w pełnym słońcu połyskują jak srebro. Jest to jedna z ulubionych plaż rodzin z dziećmi – oferuje łagodne zejście do morza, spokojne fale oraz dużo cienia dzięki otaczającym ją sosnom i piniom. Miejsce jest również dobrze przygotowane – znajdują się tu ławki, toalety i ścieżki spacerowe, co czyni ją jedną z najlepiej zagospodarowanych plaż na Vis. Stončica – plaża z piaskiem To wyjątkowa, piaszczysta plaża, co stanowi rzadkość w skalistej Chorwacji. Położona w szerokiej zatoce Stončica, na wschodnim krańcu wyspy, plaża ta ma bardzo płytkie dno, które ciągnie się daleko w głąb morza – idealne warunki dla małych dzieci i osób nieumiejących pływać. W pobliżu działa znana restauracja rybna, serwująca lokalne specjały – w tym świeże owoce morza i wino z Vis. Plaża jest również często wybierana przez żeglarzy, którzy cumują w zatoce. Ukryte zatoczki i plaże tylko dla wtajemniczonych Wyspa Vis kryje dziesiątki mniejszych, często dzikich plaż, dostępnych jedynie łodzią lub pieszo przez wąskie ścieżki. Wśród nich warto wyróżnić: Mala Travna – malownicza zatoczka z kameralną atmosferą i lokalną konobą serwującą owoce morza, Rogačić – spokojna plaża w pobliżu dawnych fortyfikacji, idealna do nurkowania, Milna – przyjazna dla rodzin, z szerokim zejściem do morza i drobnym żwirkiem, Svitnja – cicha, niemal prywatna plaża, idealna na romantyczne kąpiele o zachodzie słońca. Większość tych miejsc charakteryzuje się brakiem tłumów, dziewiczą przyrodą i możliwością obcowania z naturą bez infrastruktury turystycznej. To idealna opcja dla tych, którzy szukają ciszy, prywatności i spokoju z dala od głównych szlaków turystycznych. Atrakcje turystyczne i miejsca, które warto zobaczyć Miasto Vis – starożytna Issa Miasto Vis, położone na wschodnim wybrzeżu wyspy, to główne miasto Vis, pełniące rolę portu i centrum administracyjnego. Jego korzenie sięgają czasów starożytnych – to właśnie tutaj znajdowała się grecka kolonia Issa, co czyni Vis jednym z najstarszych miast na chorwackim wybrzeżu. Pozostałości greckich murów, ruiny rzymskich willi oraz ceramiczne znaleziska stanowią świadectwo dawnej świetności miasta. Warto odwiedzić Archeologiczne Muzeum Vis, mieszczące się w dawnym klasztorze franciszkanów. Znajdują się tam unikatowe eksponaty z czasów greckich, rzymskich i średniowiecznych, w tym słynna głowa Apolla – jedno z najcenniejszych znalezisk starożytności na terenie Chorwacji. Miasto oferuje również klimatyczną promenadę nadmorską, liczne lokalne restauracje i kawiarnie, a także tradycyjne targowiska z regionalnymi produktami. Komiža – rybacka perełka Położona na zachodnim wybrzeżu wyspy Komiža to malownicze miasteczko rybackie, słynące z tradycyjnych domów z kamienia, wąskich uliczek i urokliwej zatoki z krystalicznie czystą wodą. Znajduje się tu port rybacki z długimi tradycjami oraz muzeum rybołówstwa, mieszczące się w byłej wieży obronnej z XVI wieku – jedyne takie muzeum w Chorwacji. W Komižy nakręcono sceny do filmu „Mamma Mia! Here We Go Again”, co przyczyniło się do wzrostu jej popularności. Mimo to miasteczko zachowało swój autentyczny, lokalny charakter. Restauracje oferują świeże owoce morza, ryby z porannego połowu i lokalne wino Vugava, produkowane tylko na Vis. Komiža to również idealna baza wypadowa na wyspę Biševo i Błękitną Grotę. Jaskinie – Błękitna i Zielona Błękitna Jaskinia (Modra špilja) to jedna z najbardziej spektakularnych atrakcji regionu, położona na wyspie Biševo, niedaleko Vis. W pogodny dzień, między godziną 10:00 a 14:00, słońce przenika przez podwodne wejście do groty, powodując, że wnętrze jaskini świeci intensywnym, niebieskim światłem. Efekt ten powstaje dzięki odbiciu promieni przez wapienne dno i jest absolutnie wyjątkowy – można go porównać do słynnej Lazurowej Groty na Capri. Zielona Jaskinia (Zelena špilja) znajduje się na wysepce Ravnik, niedaleko zatoki Rukavac. W odróżnieniu od Błękitnej, do jej wnętrza można wpłynąć wpław lub kajakiem, co sprawia, że jest bardziej dostępna dla aktywnych turystów. Charakterystyczna zielona poświata wewnątrz jaskini powstaje przez światło słoneczne odbijające się od wody i porastających skały glonów. Fort George Fort George, znany również jako Fortica, to brytyjska twierdza z XIX wieku, zbudowana w 1813 roku podczas wojen napoleońskich. Usytuowana na wzgórzu nad miastem Vis, pełniła funkcję strategicznego punktu obronnego. Dziś fort został odrestaurowany i przekształcony w kulturalne i eventowe centrum wyspy. Na terenie twierdzy odbywają się koncerty, kolacje przy zachodzie słońca, wesela oraz wystawy sztuki. Z murów roztacza się spektakularny widok na zatokę, a stylowo urządzony bar i tarasy przyciągają zarówno turystów, jak i mieszkańców. Fort George jest idealnym miejscem, by połączyć historię z nowoczesną atmosferą i niezapomnianymi widokami Adriatyku. Aktywności na Vis – co robić na miejscu? Nurkowanie Wyspa Vis uznawana jest za jedno z najlepszych miejsc do nurkowania w Chorwacji. Tutejsze wody skrywają bogaty podwodny świat, w tym wraki statków z okresu II wojny światowej, np. słynny wrak B-17 „Flying Fortress” czy włoski transportowiec broni. Oprócz historycznych atrakcji, nurków przyciągają malownicze rafy, jaskinie, tunele skalne oraz bogata fauna morska, w tym ośmiornice, mureny i gorgonie. Na wyspie działa kilka profesjonalnych centrów nurkowych, oferujących kursy PADI, wyprawy techniczne i nocne nurkowania. Dla początkujących dostępne są intro dive’y – bezpieczne zanurzenia pod okiem instruktora. Wędrówki i trekking Vis to raj dla miłośników pieszych wędrówek. Wyspa oferuje liczne, dobrze oznaczone szlaki trekkingowe, które prowadzą przez sosnowe lasy, winnice, gaje oliwne oraz opuszczone wojskowe punkty obserwacyjne. Najbardziej popularna trasa prowadzi na Hum (587 m n.p.m.) – najwyższy szczyt Vis, z którego rozpościera się szeroka panorama wyspy i Adriatyku. Inne ciekawe trasy to m.in.: szlak z Komiža do Tito’s Cave, trasa wzdłuż południowego wybrzeża do zatok i ukrytych plaż, ścieżki wokół Fort George i przylądka Prirovo. Wędrówki można łączyć z obserwacją przyrody, zwłaszcza endemicznych gatunków roślin i ptaków. Rowerem po wyspie Rower to idealny sposób na zwiedzanie Vis, choć warto pamiętać, że teren jest górzysty, a trasy bywają wymagające. Na szczęście sieć dróg jest dobrze utrzymana, a ruch samochodowy niewielki, co sprzyja bezpiecznemu podróżowaniu. Wypożyczalnie rowerów (klasycznych i elektrycznych) znajdziesz w mieście Vis i Komiža, a także w większych hotelach i ośrodkach agroturystycznych. Popularne trasy rowerowe prowadzą: z Vis do Komiža przez widokową drogę górską, do zatoki Stiniva i Rukavac, przez centralną część wyspy z przystankiem w miejscowości Podšpilje. Warto zabrać ze sobą wodę, nakrycie głowy i krem z filtrem – latem słońce potrafi być bardzo intensywne. Degustacja win Vis słynie z długoletniej tradycji winiarskiej – to właśnie tu produkowano wino już w czasach greckiej Issy. Dziś na wyspie działa wiele rodzinnych winnic, które oferują degustacje lokalnych win, często w połączeniu z regionalnymi przekąskami. Najbardziej znane szczepy to: Vugava – białe wino o intensywnym aromacie, charakterystyczne dla Vis i uprawiane wyłącznie tutaj, Plavac Mali – czerwone wino o mocnym, pełnym smaku, blisko spokrewnione z kalifornijskim Zinfandelem. Degustacje odbywają się najczęściej w piwniczkach winnych w centralnej części wyspy, np. w miejscowościach Podšpilje, Plisko Polje czy Dračevo Polje. Część winnic umożliwia również zakup win na miejscu i oferuje krótkie prezentacje na temat procesu produkcji i historii wina na Vis. To nie tylko smakowa uczta, ale również ciekawa lekcja lokalnej kultury. Gdzie spać i co zjeść na wyspie Vis? Noclegi Wyspa Vis oferuje szeroki wachlarz opcji noclegowych, dostosowanych do różnych potrzeb i budżetów. Najwięcej możliwości znajdziesz w dwóch głównych miejscowościach: Miasto Vis – idealny wybór dla osób, które cenią bliskość promu, restauracji, sklepów i atrakcji historycznych. Znajdziesz tu hotele butikowe, komfortowe apartamenty z widokiem na morze, a także domy gościnne prowadzone przez lokalne rodziny; Komiža – bardziej kameralne, artystyczne miasteczko, doskonałe dla tych, którzy szukają spokojnego wypoczynku, malowniczych plaż i romantycznego klimatu. Noclegi obejmują stylowe pensjonaty, studia w starych domach rybackich oraz wille z prywatnymi ogrodami i tarasami. Dla bardziej niezależnych turystów i rodzin z dziećmi dostępne są również: wille z basenami i widokiem na Adriatyk, agroturystyka w głębi wyspy, otoczona winnicami i gajami oliwnymi – idealna dla miłośników ciszy i lokalnego klimatu, glamping i małe pola namiotowe dla podróżników szukających bliskości natury. W sezonie letnim warto rezerwować noclegi z dużym wyprzedzeniem, szczególnie w lipcu i sierpniu. Restauracje i kuchnia Kuchnia Vis to esencja dalmatyńskich smaków – świeże, proste dania, bazujące na lokalnych składnikach: rybach, oliwie z oliwek, ziołach i winie. Restauracje i konoby (lokalne tawerny) serwują dania przygotowywane według tradycyjnych receptur, często przekazywanych z pokolenia na pokolenie. Warto spróbować: peki – jedno z najbardziej charakterystycznych dań Dalmacji. Składa się z mięsa (najczęściej jagnięciny lub cielęciny), ziemniaków i warzyw, pieczonych powoli pod żeliwną pokrywą zasypaną żarem. Danie trzeba zwykle zamówić z wyprzedzeniem; lignje na žaru – grillowane kalmary, podawane z oliwą, czosnkiem i natką pietruszki. Proste, aromatyczne i zawsze świeże; pašticada – klasyczne danie kuchni dalmatyńskiej, czyli wołowina duszona w czerwonym winie z dodatkiem śliwek, warzyw i przypraw. Serwowana z domowymi kopytkami lub makaronem; owoce morza – Vis słynie z świeżych ryb, małży, langust i ośmiornic, które trafiają na talerze prosto z porannego połowu. Lokalne specjalności to również czarna risotto z mątwy (crni rižot) oraz sałatka z ośmiornicy. Warto odwiedzić: konoby rybackie w Komiži – serwujące dania prosto z łodzi rybackiej, restauracje z widokiem na zatokę w mieście Vis – idealne na romantyczną kolację, winnice i gospodarstwa agroturystyczne, oferujące domowe przetwory i lokalne wino. Nie zapomnij spróbować regionalnych win – białej vugavy i czerwonego plavac mali, które idealnie komponują się z kuchnią wyspy. Czy warto jechać na wyspę Vis? Opinie i praktyczne porady Dla kogo jest Vis? Wyspa Vis to miejsce o wyjątkowym klimacie – spokojne, autentyczne i dalekie od masowej turystyki. Świetnie odnajdą się tu: pary szukające romantycznych zakątków – malownicze zatoki, kolacje przy świecach nad brzegiem morza i zachody słońca nad Adriatykiem tworzą idealne warunki na wyjazd we dwoje; rodziny z dziećmi – łagodne zejścia do wody, bezpieczne plaże (np. Stončica czy Srebrna), spokojna atmosfera i bliskość natury sprawiają, że Vis jest świetnym miejscem na rodzinne wakacje bez zgiełku; miłośnicy historii, przyrody i aktywnego wypoczynku – zwiedzanie jaskiń, wędrówki po szlakach górskich, rowerowe wycieczki, nurkowanie wśród wraków i odkrywanie śladów antycznej Issy to tylko niektóre z możliwości; żeglarze – Vis to popularny cel rejsów żeglarskich po Dalmacji. Wyspa oferuje dobrze wyposażone mariny (Vis, Komiža), zatoki idealne do cumowania oraz dostęp do pobliskich wysp, takich jak Biševo, Ravnik czy Palagruža. Dzięki niewielkiej liczbie turystów i ograniczonej zabudowie, wyspa zachowała swój autentyczny charakter, co szczególnie docenią osoby szukające wypoczynku w zgodzie z naturą i z dala od tłumów. Kiedy jechać? Najlepszy czas na wizytę na Vis to okres od czerwca do września, kiedy warunki pogodowe są najbardziej sprzyjające. Czerwiec i wrzesień to idealne miesiące – jest już (lub jeszcze) ciepło, a jednocześnie mniej tłoczno niż w szczycie sezonu. Lipiec i sierpień oferują najwyższe temperatury i największą liczbę atrakcji sezonowych, ale są też czasem największego ruchu turystycznego i wyższych cen. Dla miłośników aktywnego wypoczynku (rowery, trekking) oraz osób chcących uniknąć upałów, dobrym terminem będzie także maj lub początek października. Ceny i koszty W porównaniu z bardziej popularnymi wyspami, Vis jest nieco droższy, co wynika z ograniczonej dostępności i ekskluzywnego charakteru wyspy. Ceny noclegów w sezonie letnim są wyższe, szczególnie w Komiži i miasto Vis. Jednak można znaleźć budżetowe apartamenty i pokoje gościnne, zwłaszcza poza głównymi miejscowościami. Wyżywienie w restauracjach nie odbiega od standardów dalmatyńskich – ceny dań głównych wahają się od 10 do 20 euro, a świeże owoce morza mogą kosztować więcej, zależnie od sezonu. Wypożyczenie roweru lub skutera, bilety na prom czy wycieczki do jaskiń również są dostępne w różnych wariantach cenowych – warto porównywać oferty na miejscu. Mimo wyższych kosztów, wiele osób uznaje, że Vis oferuje wyjątkowy stosunek jakości do ceny, ponieważ zamiast zatłoczonych plaż i głośnych kurortów, otrzymują ciszę, autentyczność i niezapomniane krajobrazy. Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po świecie podróżuje w poszukiwaniu smaków lokalnych kuchni. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Rzymski cesarz porzucił tron i zamieszkał nad Adriatykiem. Jego dom stoi do dziś i zachwyca turystów
Pałac Dioklecjana nie jest majestatyczną rezydencją z przeszłości. Daleko mu też do „sterylnego”, odizolowanego od świata muzeum, gdzie artefakty spoczywają za szkłem. To tętniące życiem serce nowoczesnego miasta, jeden z najbardziej imponujących i najlepiej zachowanych rzymskich kompleksów na świecie, który dzięki trwającej nieprzerwanie adaptacji i zamieszkaniu przetrwał 1700 lat.
Spis treści: Pałac w ziemskim raju Połączenie luksusowej rezydencji i koszar Od rezydencji do średniowiecznego miasta Płac Dioklecjana jest dziś żywym muzeum Po upadku Cesarstwa wiele rzymskich budowli popadło w ruinę, stając się „kamieniołomem” dla innych konstrukcji lub ulegając niszczycielskiej erozji czasu. Pałac Dioklecjana w niezwykły sposób uniknął tego ponurego losu. Jego przetrwanie nie było jednak wynikiem świadomej decyzji o ochronie zabytku, a spontanicznym aktem ocalenia. W labiryncie uliczek, które w odległej przeszłości przemierzał sam cesarz ze swoją gwardią, dziś mieszka około 3 tys. osób. Pałac w ziemskim raju Split to jeden z najpopularniejszych chorwackich kurortów, słynący ze wspaniałych plaż i niesamowitej przyrody. Najbardziej wyrazistym symbolem miasta pozostaje jednak architektoniczne dzieło cesarza Dioklecjana. Dziś wspaniały pałac znajduje się w żupanii splicko-dalmatyńskiej, w samym sercu Splitu. W czasach rzymskich była to prowincja Dalmacja. Pałac wzniesiono na niewielkim półwyspie, zaledwie 6 km na południowy zachód od rodzinnej dla władcy Salony. Dioklecjan wybrał malowniczą zatokę, naturalnie osłoniętą przez wzgórza Marjan od zachodu i Gripe od wschodu. Kluczowym walorem tej lokalizacji była bliskość morza. Południowa fasada pałacu została zbudowana tuż przy brzegu Adriatyku, co zapewniało nie tylko spektakularne widoki, ale także bezpośredni dostęp do wody. Czy rzymski władca wybrał to miejsce wyłącznie ze względu na walory krajobrazowe i nostalgię? Te czynniki z całą pewnością miały niemałe znaczenie, jednak najprawdopodobniej za tą decyzją przemawiał przede wszystkim pragmatyczny strach, wynikający z niestabilnej polityki późnego Cesarstwa Rzymskiego. Połączenie luksusowej rezydencji i koszar Potwierdza to unikatowa architektura pałacu. Monumentalny kompleks, zajmujący powierzchnię ok. 30 tys. metrów kwadratowych, jest mistrzowskim połączeniem luksusowej willi cesarskiej z ufortyfikowanym rzymskim obozem wojskowym (castrum). Struktura pałacu Cały obiekt ma kształt nieregularnego prostokąta. Dwie główne, prostopadłe ulice – Cardo (północ-południe) i Decumanus (wschód-zachód) – przecinały się w jego centrum, dzieląc kompleks na cztery kwartały. Na obszarze dwóch północnych, określanych jako quartaria militaria, znajdowały się koszary dla cesarskiej gwardii, kwatery dla służby i magazyny. Z kolei południowe kwartały stanowiły luksusową część rezydencji, przeznaczonej wyłącznie dla cesarza i jego świty. To właśnie tam znajdowały się prywatne apartamenty Dioklecjana, łaźnie, biblioteka, wspaniała jadalnia i sale recepcyjne, gdzie przyjmował ważnych gości. Wzdłuż całej południowej fasady, na wyższym poziomie, biegła zadaszona, arkadowa promenada o długości 159 metrów. Z tej prywatnej galerii cesarz mógł podziwiać niezakłócony widok na morze i wybrzeże Dalmacji. System fortyfikacji Bezpieczeństwo zapewniały potężne mury o grubości do 2 metrów i wysokości sięgającej 25 metrów. Pierwotnie kompleks był wyposażony w 16 wież strażniczych – cztery duże, kwadratowe na rogach i mniejsze, naprzemiennie kwadratowe i ośmiokątne, wzdłuż murów. Do dziś przetrwały trzy z nich. Do wnętrza prowadziły cztery monumentalne, bogato zdobione bramy, nazwane od metali: Złota (północna), Srebrna (wschodnia), Żelazna (zachodnia) i Brązowa (południowa, morska). Bramy lądowe miały system podwójnych wejść, tworzący dziedziniec obronny. Od rezydencji do średniowiecznego miasta Życie pałacu nie zakończyło się wraz ze śmiercią Dioklecjana. Kompleks pozostał własnością dworu cesarskiego i przez pewien czas służył jako luksusowe miejsce zesłania dla członków rodziny cesarskiej, którzy popadli w niełaskę. Jednak z biegiem lat, wraz z postępującym upadkiem imperium, imponująca budowla zaczęła tracić na znaczeniu. W VI wieku pałac był już w dużej mierze opuszczony, a jego wspaniałe struktury zaczęły powoli podupadać. Być może popadłby w ruinę, gdyby w VII wieku nie doszło do najazdu Awarów i Słowian na Dalmację. Gdy najeźdźcy zdobyli i zniszczyli pobliską Salonę, ocalała ludność uciekła i schroniła się za potężnymi murami opuszczonego pałacu. Architektoniczna metamorfoza Przybycie uchodźców z Salony zapoczątkowało proces organicznej transformacji architektonicznej, która trwała przez wieki. Nowi mieszkańcy zaczęli adaptować istniejące rzymskie struktury do swoich codziennych potrzeb. Szerokie, kolumnadowe ulice zostały zwężone, a otwarte place i dziedzińce stopniowo wypełniono ciasną zabudową mieszkalną, tworząc gęstą, labiryntową siatkę uliczek charakterystyczną dla średniowiecznych miast. Starożytne mury, kolumny i zdobienia zostały wchłonięte przez nowe budynki, stając się integralną częścią domów, sklepów i warsztatów. Płac Dioklecjana jest dziś żywym muzeum Dziś wspaniały pałac jest miejską starówką, gdzie znajdują się najwspanialsze zabytki Splitu. Choć każda epoka pozostawiła na tej budowli swoje indywidualne ślady, do dziś zachowało się tam wiele wspaniałych pozostałości z czasów rzymskich. Perystyl Sercem pałacu jest centralny, otwarty dziedziniec. W czasach rzymskich było to święte miejsce, gdzie cesarz, czczony jako żyjący syn Jowisza, pojawiał się przed poddanymi i przyjmował najważniejszych gości. Dziś Perystyl jest głównym placem Splitu, tętniącym życiem miejscem spotkań, letnich festiwali, koncertów i rekonstrukcji historycznych. Świątynia Jowisza Ta niewielka, za to doskonale zachowana rzymska świątynia urzeka misternie wykonanym, oryginalnym sklepieniem kolebkowym z kasetonami i dekoracyjnym fryzem. Po przekształceniu w baptysterium, w jej wnętrzu umieszczono chrzcielnicę i rzeźbę św. Jana Chrzciciela. Westybul Okrągły przedsionek niegdyś stanowił wejście do prywatnych komnat cesarskich. Dziś, otwarty ku niebu, słynie z niezwykłej akustyki, co sprawia, że jest ulubionym miejscem występów tradycyjnych dalmatyńskich chórów męskich. Katedra św. Domniona Obiekt ten powstał jako mauzoleum Dioklecjana. Jest jednym z najlepiej zachowanych rzymskich budynków. Wnętrze zachowało oryginalny, ośmiokątny plan, dwa rzędy kolumn podtrzymujących kopułę oraz bogato zdobiony fryz z rzeźbami przedstawiającymi sceny z polowań i portrety, w których tradycja upatruje wizerunki Dioklecjana i jego żony Pryski. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Jeziora Plitwickie – chorwacka perła natury, która hipnotyzuje kolorem wody. Polacy je kochają!
Jeziora Plitwickie to najstarszy park narodowy Chorwacji, który przyciąga miliony turystów turkusową wodą, kaskadami i drewnianymi pomostami wijącymi się między wodospadami. To właśnie tutaj natura stworzyła spektakl, który trudno opisać słowami – bajkowy krajobraz, który wydaje się być nierealny.
Spis treści: Spacer wśród jezior – krystaliczna toń i magia wapiennych kaskad Historia Jezior Plitwickich – raj cudem ocalony i skarb światowego dziedzictwa Jeziora Plitwickie – widoki jak z filmu i ścieżki pełne zachwytu Niedźwiedzie brunatne w Parku Narodowym Jezior Plitwickich – tajemniczy mieszkańcy Liki Atrakcje w okolicach Jezior Plitwickich – nie tylko wodospady Okoliczne atrakcje Jezior Plitwickich – wywierzyska, młyny i Małe Plitvice Jeziora Plitwickie - Kraina Wiekowych Młynów 3 sposoby na zwiedzanie Jezior Plitwickich – od jednodniowej wycieczki po tygodniową przygodę Ceny biletów do Parku Narodowego Jezior Plitwickich – co warto wiedzieć przed wizytą Park Narodowy Jezior Plitwickich leży w środkowej Chorwacji, około 140 km od atrakcji Zagrzebia. To najstarszy park narodowy w kraju, wpisany na listę UNESCO w 1979 roku. Obejmuje 16 jezior krasowych połączonych wodospadami, których barwa – od szmaragdu po turkus – zmienia się w zależności od światła i minerałów. Park zachwyca nie tylko krajobrazem, ale i bogactwem przyrody – spotkać tu można m.in. niedźwiedzie brunatne, rysie czy dzikie ptaki. Odwiedziłam to miejsce z rodziną i była to rajską podróż, pełna natury i niezwykłych widoków. Spacer wśród jezior – krystaliczna toń i magia wapiennych kaskad Idziemy od jeziora Gradinsko do Proščansko – decyduje mój mąż. Jak rasowy przewodnik sprawdził wcześniej, że wchodząc trasą od dołu, będziemy mogli najlepiej podziwiać wodospady i kaskady spływające z górnych jezior. I już przy pierwszym postoju nie możemy oderwać wzroku – tafla aż się kotłuje od ryb! Każdy wędkarz miałby tu palpitacje: ławice pstrągów, leniwie snujących się przy brzegu, są niemal na wyciągnięcie ręki. Zanurzamy aparat w wodzie (bo kąpiel i pływanie są zakazane) i aż trudno uwierzyć, jak krystalicznie czysta jest woda – ryby wyglądają, jakby unosiły się w powietrzu. Trasę zaplanowaną na pięć godzin pokonujemy w siedem – i nie, to nie przez dziecięce nóżki. Zatrzymywaliśmy się co chwilę, bo co zakręt, to nowe widowisko: pluskający strumień, rozświetlony mostek, błysk światła w kropli wody. Dla naszych pociech to był raj – miejsce, gdzie można bez końca rzucać misie-patysie, moczyć gałązki jak wędki i brać prysznic pod wodospadem. Ale prawdziwym powodem naszego opóźnienia była natura sama w sobie – zbyt piękna, by się spieszyć. Jeziora Plitwickie to geologiczny cud, który powstał dzięki współdziałaniu wody, czasu i życia organicznego. Rzeka Korana od tysięcy lat żłobi dolomitowe skały, a mchy, glony i bakterie przyczyniają się do wytrącania wapnia, tworząc tzw. trawertyn – naturalny budulec, który formuje progi i ściany wodospadów. Gdy osadza się na brzegu i twardnieje, woda szuka nowych dróg – stąd ciągła zmienność krajobrazu. To nieustający proces biologicznego recyklingu, dzięki któremu powstają nowe kaskady, a stare powoli znikają pod kolejnymi warstwami minerałów. A wszystko to w scenerii, której kolorystyka – od turkusu po głęboki szmaragd – sprawia wrażenie, jakbyśmy spacerowali po bajkowej krainie. Historia Jezior Plitwickich – raj cudem ocalony i skarb światowego dziedzictwa Niewiele brakowało, by ten naturalny cud przepadł na zawsze. W 1991 roku, podczas wojny o niepodległość Chorwacji, region Jezior Plitwickich znalazł się na pierwszej linii konfliktu. Ich niezwykła wartość przyrodnicza i turystyczna sprawiła, że stały się celem politycznego szantażu – serbscy bojownicy zaminowali teren parku, grożąc jego wysadzeniem, aby zwrócić uwagę międzynarodowej opinii publicznej. Na szczęście do tragedii nie doszło. Park przetrwał i dziś, odbudowany i chroniony, przyciąga rocznie ponad milion turystów z całego świata. Zdjęcie w przewodniku wygląda jak z bajki: kaskady spadające jak białe warkocze pomiędzy oczkami turkusowej wody. „Mój Boże, żeby tak mieć helikopter i zobaczyć to na własne oczy...” – marzę na głos. „Nie trzeba helikoptera!” – odpowiada mi z uśmiechem pracownik informacji turystycznej. I ma rację – najlepsze widoki są na wyciągnięcie ręki, trzeba tylko wiedzieć, którędy pójść. Jeziora Plitwickie – widoki jak z filmu i ścieżki pełne zachwytu Wyruszamy trasą w kierunku Wielkiego Wodospadu (Veliki Slap), który z impetem spada z wysokości 70 metrów – to najwyższy wodospad Chorwacji. Po drodze mijamy urokliwy młyn, a potem mozolnie schodzimy na dno kanionu rzeki Korany, który oddziela nas od punktu widokowego. Nagroda jest jednak warta wysiłku – widok z dołu to czysta magia: mikroskopijne sylwetki turystów przemierzające drewniane kładki, mgiełka wodna unosząca się w powietrzu i wszechobecny szum wody. Chwilę później wspinamy się w górę – szlakiem wzdłuż wodospadu. Wreszcie docieramy na punkt widokowy, z którego wykonano zdjęcie z przewodnika. I choć krajobraz zapiera dech w piersiach, jest małe „ale” – to lipiec, a deszczu nie było od tygodni. Wodospady przypominają teraz delikatne strumienie. Co innego wiosną, szczególnie w maju, gdy jeziora są pełne, a woda spływa szerokimi pasmami, przypominając włosy rusałek, oplatające wapienne progi. Ale nawet w porze suchej widok z góry zachwyca – pod stopami rozciąga się panorama szmaragdowych jezior, zlewających się z zielenią lasów. Można ruszyć dalej wzdłuż brzegów, wybierając drewniane kładki nad taflą wody, lub obrać trasę biegnącą wysoko na zboczu, dającą perspektywę niczym z lotu ptaka. Jedno jest pewne – miejsce na karcie pamięci szybko się kończy, bo trudno przestać robić zdjęcia. Nic dziwnego, że urodę Plitwic pokochali także filmowcy – to właśnie tutaj kręcono połowę scen do klasycznego filmu o Winnetou, kultowego bohatera westernów opartych na powieściach Karla Maya. Dzikość natury i surowe piękno krajobrazu idealnie oddają klimat opowieści o nieujarzmionej Ameryce – choć to Chorwacja, nie Arizona. Niedźwiedzie brunatne w Parku Narodowym Jezior Plitwickich – tajemniczy mieszkańcy Liki O ile Jeziora Plitwickie przeżywają prawdziwe oblężenie turystów przez większą część roku, o tyle reszta regionu Lika, w którym się znajdują, pozostaje niemal nietknięta przez masową turystykę. To Chorwacja, jakiej nie znamy. Dziki, górzysty i słabo zaludniony teren – idealne miejsce dla niedźwiedzia brunatnego, który od wieków jest symbolem tych ziem i nawet widnieje w herbie parku narodowego. Choć można przeczytać w każdym przewodniku, że misie tu żyją, to szanse na ich spotkanie w naturze są znikome – są płochliwe, unikają ludzi i poruszają się głównie nocą. Jeśli jednak naprawdę chcesz zobaczyć niedźwiedzie z bliska – i to w bezpiecznych warunkach – warto udać się do Kutereva, niewielkiej wioski oddalonej o około 75 km na zachód od Plitwic. To tutaj powstał niezwykły projekt: sierociniec dla niedźwiedzi brunatnych, czyli specjalistyczne centrum opieki dla zwierząt, które utraciły matki we wczesnym dzieciństwie. Gdy trafiamy tu po raz pierwszy – błąd strategiczny – jest samo południe, a wszystkie misie… śpią. „Wróćcie po piątej po południu” – radzi nam Josipa, dwudziestoletnia opiekunka i przewodniczka, która dba o to, by zwiedzający nie zakłócali spokoju mieszkańców ośrodka. – Problem w tym, że te misie nie boją się ludzi – tłumaczy. – Trafiają tu jako osierocone młode, zbyt słabe, by przetrwać same w naturze. Ale gdy dorosną, nie da się ich już wypuścić na wolność – ich instynkty są zaburzone, a ciekawość względem ludzi mogłaby skończyć się tragicznie. „Wyobrażasz sobie, jakby taki niedźwiedź podszedł do wioski albo do turysty na szlaku?” – pyta mnie z powagą. Po południu wracamy zgodnie z zaleceniem. Najmłodsza para dwulatków bawi się w swojej zagrodzie, tarzając się w piasku i turlając niczym przerośnięte pluszaki. W ich ruchach widać radość, ale też coś więcej – dzikość zamkniętą w bezpiecznych ramach. W sąsiedniej zagrodzie starsze osobniki – ośmiolatki – właśnie prowadzą intensywną „dyskusję”, która szybko przeradza się w fizyczne przepychanki. Gdy jeden z nich staje na dwóch łapach i ryczy, ziemia aż drży. W tym momencie przypomina się nam, że to nie maskotki, a potężne drapieżniki, które w naturze mogą ważyć nawet do 300 kilogramów. Na szczęście dzieli nas podwójne ogrodzenie, a my – choć z respektem – możemy obserwować ich zachowanie z bliska. To miejsce to nie zoo, lecz azyl – z całym szacunkiem dla potrzeb zwierząt i zachowaniem zasad ekologicznej równowagi. I może właśnie dlatego Kuterevo zostaje w pamięci – jako spotkanie z dziką naturą, ale bez szkody dla niej. Atrakcje w okolicach Jezior Plitwickich – nie tylko wodospady W folderach turystycznych region Lika promuje się jako „zielone serce Chorwacji” – i nie bez powodu. Choć Jeziora Plitwickie to główna atrakcja, okolica skrywa wiele innych, mniej znanych, ale równie urokliwych miejsc. Jedną z najnowszych propozycji turystycznych jest spływ rzeką Gacka, uznawaną za jedną z najczystszych rzek Europy. Pełniła niegdyś kluczową rolę w lokalnym rolnictwie i młynarstwie, a dziś przyciąga tych, którzy szukają spokojnego kontaktu z naturą. Z myślą o raftingu jedziemy nad Gackę – ale na miejscu czeka nas miła niespodzianka. Zamiast plastikowych kajaków – plav, czyli tradycyjna dłubanka wyciosana z pnia drzewa. Tego typu łodzie były kiedyś w każdym gospodarstwie: służyły do wyławiania wodnych roślin na paszę, transportu przez rzekę, a czasem nawet... na romantyczne randki. Dziś dzięki pasjonatom odtworzono je dla turystów, by mogli doświadczyć autentycznego klimatu regionu. Spływ trwa około godziny i to prawdziwa sielanka: błękitna woda, zielone wodorosty, domki z czerwonymi dachami, drzewa pochylające się nad nurtem i tańczące ważki. Gacka płynie leniwie, a my razem z nią – to nie przygoda z adrenaliną, ale spokojna podróż w głąb natury i lokalnej tradycji. Po zakończeniu rejsu nasz przewodnik, Denis, zaprasza nas do siebie. Na stole pojawia się rakija (i to już o dwunastej w południe!), domowy syrop z kwiatów lipy – robiony przez jego mamę – oraz mocna kawa. Rozmowa toczy się lekko, bo język chorwacki jest zaskakująco zrozumiały dla Polaków: „žaba” to „żaba”, „riba” to „ryba”, a jedyne zamieszanie budzi „rano”, które tutaj oznacza „jutro”. Gdy przychodzi gospodarzowi znajomy, witamy go radośnie: „Dobar dan!”, a na pożegnanie długo ściskamy dłonie, mówiąc z uśmiechem: „Do videnja!” Okoliczne atrakcje Jezior Plitwickich – wywierzyska, młyny i Małe Plitvice Rzeka Gacka ma źródła zaledwie kilka kilometrów od Jezior Plitwickich, i to nie byle jakie – wypływa z potężnych wywierzysk krasowych, czyli naturalnych ujść podziemnych rzek. Woda nie sączy się leniwie, lecz z impetem wybija spod ziemi, tworząc spektakularny początek rzeki. To właśnie ta siła była niegdyś wykorzystywana przez ludzi – już od czasów średniowiecza powstawały tu młyny wodne, które przetrwały w niemal niezmienionej formie do dziś. Najbardziej znane miejsce to Vrilo Gacke, gdzie można zobaczyć działające mechanizmy i spróbować świeżo mielonej mąki. Jednak to Majerovo Vrilo – kompleks kilku młynów położony wśród drzew i strumieni – zachwyca najbardziej. Obok regionalnej izby, gdzie prezentowane są lokalne narzędzia i rzemiosło, działa mały sklepik z pamiątkami. Przed młynami, w spokojnym rozlewisku, kąpią się kaczki, a obok słychać śmiech – ktoś właśnie grilluje i chłodzi piwo oraz arbuzy w lodowatej, krystalicznej wodzie. To miejsce, gdzie czas naprawdę płynie wolniej. Ale musimy ruszać dalej – czeka nas jeszcze wizyta w Slunj, o której z pasją opowiada nasz chorwacki przyjaciel Bojan. – „Musisz zobaczyć Rastoke!” – mówi z błyskiem w oku. I rzeczywiście, Slunj to urocze miasteczko, z pozostałościami twierdzy, klimatycznymi kościołami i malowniczymi domkami, ale to, co przyciąga turystów, to spektakularne położenie u zbiegu dwóch rzek – Slunjicy i Korany. W ich zakolu znajduje się Rastoke, miejscowość nazywana czasem „Małymi Plitwicami”. To unikalne połączenie natury i ludzkiej architektury: tradycyjne domy z drewnianymi werandami stoją na skałach, pomiędzy którymi przelewają się wodospady i strumienie, tworząc romantyczną, niemal baśniową scenerię. Wiele dawnych młynów zostało przekształconych w pensjonaty, restauracje i galerie. Można tu spacerować drewnianymi pomostami, podziwiać dziką roślinność, słuchać szumu wody i delektować się spokojem, którego próżno szukać w popularnych kurortach. Jeziora Plitwickie - Kraina Wiekowych Młynów Tu jednak woda się nie leni: praktycznie każdy próg skalny został wykorzystany przez młynarzy, dzięki czemu powstała malownicza osada. Za niewielką opłatą właścicielka w jednym z młynów podnosi zastawkę i już woda obraca żarna, a kukurydza na naszych oczach zmienia się w mąkę. Największa zagroda młynarska czeka Pod Rastockim Krovom. Nazwa mało poetycka, ale miejsce fenomenalne! Nas najbardziej zachwyca „praczka”, czyli pierwowzór naszych pralek. Część wody z rzeki została przekierowana do beczki z dziurami, wystarczy wrzucić ubrania i samo się pierze. Kiedy z kolei archaiczną zastawkę się opuści, wodospad znika. Na koniec mała wycieczka do jaskini. Wypłukana przez wodę jest doskonałą ilustracją przysłowia, że kropla drąży skałę. Chętnie bym w takim młynie zamieszkała, by położyć się obok wodospadu i patrzeć w niebo. To całkiem realne: Pod Rastockim Krovom ma gościnne pokoje, pewnie i w innych młynach też by nas przenocowano. Gdy zmierzch zakrada się w dolinę, a w oknach zapalają się światła, miejsce wygląda szczególnie bajecznie. Nawet nasze dzieci, zamiast zwyczajowo się kłócić, puszczają razem łódeczki z liści. 3 sposoby na zwiedzanie Jezior Plitwickich – od jednodniowej wycieczki po tygodniową przygodę Planując podróż do Parku Narodowego Jezior Plitwickich, warto zastanowić się, ile czasu chcesz poświęcić na to niezwykłe miejsce. Oto trzy propozycje – od szybkiego rekonesansu po rozbudowany urlop pełen wrażeń. Sposób 1: Klasyka w jeden dzień Czas trwania: 1 dzień Trasa: Zwiedzanie Górnych Jezior. Start od wejścia nr 2 (Ulaz 2), skąd kierujemy się do przystanku statków P1, następnie rejs przez jezioro Kozjak. Dalej trasa wiedzie wzdłuż jezior Golovac i Okrugljak. Na koniec, dla zmęczonych, opcja powrotu ekologicznym pociągiem z wyższych partii parku. Rada eksperta: Trasa miejscami bywa wymagająca – solidne buty trekkingowe i zapas wody to podstawa. Sposób 2: Plitwickie w pełnej krasie Czas trwania: 3 dni Trasa: Obejmuje trasę z sposobu 1, a dodatkowo: Dolne Jeziora. Początek przy Ulaz 1 (wejście nr 1), długie zejście pod Veliki Slap (najwyższy wodospad Chorwacji), następnie podejście do punktu widokowego z lotniczą panoramą. Powrót można zaplanować wzdłuż jezior lub bardziej ambitnie – ścieżką na skarpie. Dla wytrwałych – piesza pętla wokół jeziora Kozjak. Rada eksperta: Osobom z lękiem wysokości zaleca się wybieranie tras przy tafli jezior, a nie tych na wysokości. Sposób 3: Tydzień w raju Czas trwania: 7 dni Trasa: Kompletny program łączący elementy sposobu 1 i 2, a także: Dzień 4: Spływ rzeką Gacka tradycyjną łodzią typu plav. Dni 5–6: Górskie wędrówki po terenie Parku Narodowego Velebit, oferującego dzikie, mało uczęszczane szlaki i oszałamiające widoki. Dzień 7 – trzy warianty: Leniwy: Relaks w lokalnym pensjonacie z widokiem na góry. Aktywny: Trekking po szlakach Parku Narodowego Paklenica – raju dla wspinaczy i miłośników skalistych pejzaży. Edukacyjny: Wizyta w Muzeum Nikoli Tesli w Smiljanie, miejscu urodzenia genialnego wynalazcy. Rada eksperta: Świetnym pomysłem na urozmaicenie pobytu są wycieczki quadami po Velebicie – rezerwacja możliwa przez Adria Velebitica. Ceny biletów do Parku Narodowego Jezior Plitwickich – co warto wiedzieć przed wizytą Ceny biletów do Parku Narodowego Jezior Plitwickich różnią się w zależności od sezonu. W 2025 roku jednodniowy bilet dla osoby dorosłej kosztuje od 10 euro poza sezonem (styczeń–marzec, listopad–grudzień), przez 23 euro w sezonie średnim (kwiecień, maj, październik), aż do 40 euro w sezonie wysokim (czerwiec–wrzesień). Studenci mogą liczyć na zniżki – bilety dla nich kosztują od 6 do 25 euro, w zależności od miesiąca. Dzieci i młodzież w wieku 7–18 lat zapłacą od 4 do 15 euro, a dzieci poniżej 7. roku życia wchodzą bezpłatnie. Bez opłat wejdą również osoby z orzeczoną niepełnosprawnością powyżej 50%. Dostępne są także bilety dwudniowe – to dobra opcja dla osób, które chcą dokładnie zwiedzić zarówno Górne, jak i Dolne Jeziora bez pośpiechu. Taki bilet kosztuje od 16 do 60 euro w zależności od sezonu. W cenie biletu zawarty jest rejs statkiem po jeziorze Kozjak oraz przejazd kolejką panoramiczną, co pozwala łatwiej poruszać się po rozległym terenie parku. Warto pamiętać, że liczba biletów na każdy dzień jest ograniczona, dlatego zaleca się zakup online z wyprzedzeniem – zwłaszcza w miesiącach letnich. Źródło: National Geographic Traveler
Zachwyca bardziej niż Dubrownik – Split to jedno z najpiękniejszych miast Chorwacji
Split to jedno z najbardziej znanych miast Chorwacji, przyciągające turystów Pałacem Dioklecjana i malowniczymi plażami. Oprócz zabytków czeka tu śródziemnomorski klimat, relaks nad Adriatykiem i atrakcje, za które pokochaliśmy Chorwację. Co warto zobaczyć na miejscu?
Spis treści: Split – praktyczne informacje dla turystów i podróżników Historia Splitu – od greckiej osady do nowoczesnego miasta Chorwacji Najważniejsze zabytki Splitu – co warto zobaczyć w historycznym centrum miasta Co warto zobaczyć w Splicie i okolicach – atrakcje dla dorosłych i dzieci Z czego słynie Split? Zabytki, port i malownicza promenada Kiedy jechać do Splitu? Pogoda, sezon turystyczny i najlepsze miesiące Ciekawostki o Splicie – fakty, których mogłeś nie znać Split jest drugim co do wielkości miastem Chorwacji i jednym z najchętniej odwiedzanych miejsc nad Adriatykiem. Jego największą atrakcją jest Pałac Dioklecjana, wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO, ale to nie wszystko. W labiryncie wąskich uliczek kryją się klimatyczne knajpki, lokalne targi, renesansowe place i punkty widokowe, z których rozciągają się niezapomniane panoramy. To idealne miejsce zarówno na weekendowy city break, jak i dłuższy wypoczynek. Split – praktyczne informacje dla turystów i podróżników Split, stolica żupanii splicko-dalmatyńskiej, to drugie co do wielkości miasto w Chorwacji, zaraz po Zagrzebiu. Liczy około 189 tysięcy mieszkańców, a gęstość zaludnienia wynosi średnio 2,4 osoby na km². Miasto położone jest nad Adriatykiem, co czyni je ważnym centrum turystycznym, kulturalnym i komunikacyjnym regionu Dalmacji. Walutą obowiązującą w Chorwacji jest euro (EUR) – zastąpiło kunę (HRK) po przystąpieniu kraju do strefy euro w styczniu 2023 roku. Językiem urzędowym jest chorwacki, jednak w miejscowościach turystycznych – takich jak Split – bez trudu porozumiesz się po angielsku, a także często po niemiecku czy rosyjsku. Co ciekawe, wielu Chorwatów rozumie również podstawowe zwroty w języku polskim, co dodatkowo ułatwia komunikację. Jako obywatele Unii Europejskiej, Polacy mogą swobodnie przekraczać chorwacką granicę bez konieczności posiadania wizy. Wjazd i pobyt do 90 dni możliwy jest na podstawie ważnego dowodu osobistego lub paszportu. W przypadku dłuższego pobytu – np. sezonowej pracy lub studiów – konieczna jest rejestracja pobytu w odpowiednim urzędzie lokalnym. Historia Splitu – od greckiej osady do nowoczesnego miasta Chorwacji Pierwsze wzmianki o terenach dzisiejszego Splitu odnoszą się do Aspalathos – starożytnej greckiej osady założonej przez Dorów. Choć dokumentacja dotycząca samego Aspalathos jest skąpa, źródła historyczne znacznie więcej uwagi poświęcają położonej nieopodal Salonie, która w epoce greckiej i rzymskiej pełniła funkcję regionalnego centrum administracyjnego i kulturalnego. Split wówczas pozostawał w jej cieniu. Prawdziwy rozkwit tej części wybrzeża Adriatyku rozpoczął się w II wieku n.e., kiedy to cesarz rzymski Dioklecjanzdecydował o budowie swojej monumentalnej rezydencji – pałacu Dioklecjana. Obiekt łączył funkcje reprezentacyjne, militarne i mieszkalne. Powstał z lokalnego kamienia wapiennego, marmuru oraz materiałów sprowadzanych z całego Imperium Rzymskiego, co świadczyło o jego strategicznym i symbolicznym znaczeniu. Po śmierci Dioklecjana pałac znalazł się pod kontrolą Bizancjum, stając się ważnym elementem w systemie obronnym tego regionu. W VII wieku, w wyniku najazdów Awarów i Słowian, potężna i dobrze rozwinięta Salona została zniszczona, a jej ocalała ludność schroniła się w murach pałacu Dioklecjana. Właśnie wtedy cesarz Konstans II Brodaty podjął decyzję o utworzeniu na tych terenach nowego miasta, które miało stanowić bastion obronny przed kolejnymi atakami. Tym samym rozpoczął się proces przekształcania pałacu w żywą strukturę miejską, co jest jednym z unikatowych zjawisk urbanistycznych w historii Europy. Rok 1420 przyniósł kolejne zmiany – Split trafił pod panowanie Republiki Weneckiej. To właśnie wtedy miasto przeżywało złoty okres rozwoju gospodarczego i kulturalnego. Rozbudowano infrastrukturę, rozwinięto handel morski, a jednocześnie Split utracił swoją autonomię, będąc zarządzanym z Wenecji. Po upadku Napoleona i kongresie wiedeńskim, Dalmacja znalazła się pod wpływami monarchii habsburskiej, co trwało aż do końca I wojny światowej. Wówczas Split wszedł w skład Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców, które później przekształcono w Królestwo Jugosławii. Podczas II wojny światowej, w 1941 roku, miasto zostało zajęte przez Niemców, którzy przekazali je pod administrację faszystowskich Włoch. Po wojnie, Split znalazł się w granicach Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii, rządzonej przez marszałka Tito. Od 1991 roku, po uzyskaniu niepodległości przez Chorwację, Split stał się częścią nowoczesnego państwa chorwackiego. Dziś, dzięki swojej bogatej przeszłości, unikatowej architekturze i strategicznemu położeniu nad Adriatykiem, pełni funkcję jednego z najważniejszych ośrodków turystycznych i kulturowych w regionie. Najważniejsze zabytki Splitu – co warto zobaczyć w historycznym centrum miasta Mówiąc Split, myślimy przede wszystkim „zabytki” – i słusznie. Stolica Dalmacji zachwyca niepowtarzalną architekturą historyczną, będącą świadectwem jej burzliwych dziejów i kulturowego dziedzictwa wielu epok. Zabytkowe centrum miasta, wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO, jest miejscem, w którym życie codzienne toczy się wśród starożytnych murów, kolumn i bram. Stare Miasto i Pałac Dioklecjana Zwiedzanie Splitu najlepiej rozpocząć od Starego Miasta, które w całości powstało na fundamentach i wewnątrz Pałacu Dioklecjana. Choć dziś nie przypomina typowej pałacowej budowli, to wyłącznie dlatego, że przez wieki jego struktura była adaptowana i przekształcana. Ogromny kompleks o powierzchni ok. 39 tys. m² był niegdyś połączeniem rezydencji cesarskiej, twierdzy i miasta, a jego układ urbanistyczny przetrwał do dziś. Współczesne uliczki starówki to w rzeczywistości dawne pałacowe korytarze, które zachowały swój pierwotny układ. Wewnątrz obiektu przecinały się dwie główne ulice – cardo i decumanus, do których prowadziły cztery monumentalne bramy: Złota, Srebrna, Żelazna i Brązowa. Na ich przecięciu znajdował się reprezentacyjny Perystyl, czyli dziedziniec otoczony kolumnami, obok którego umiejscowione były cesarskie apartamenty. Część północna pałacu przeznaczona była dla wojska i służby, a całość otaczały masywne mury obronne o wysokości dochodzącej do 26 metrów. Obecnie na terenie dawnego pałacu funkcjonuje aż 220 kamienic mieszkalnych, zamieszkiwanych przez około 3 tysiące osób. Oprócz tego znajdują się tam kawiarnie, restauracje, butiki, galerie sztuki oraz inne obiekty handlowo-usługowe – wszystko to w unikalnej scenerii antycznych ruin. Złota Brama – Porta Aurea Najbardziej reprezentacyjne wejście do pałacu, czyli Złota Brama, znajduje się w północnej części kompleksu. W czasach rzymskich była to bogato zdobiona konstrukcja, przez którą do miasta wkraczały ważne osobistości i cesarskie orszaki. Do dziś zachowały się fragmenty oryginalnych zdobień, które można podziwiać podczas spaceru wzdłuż murów obronnych. Perystyl – serce pałacu Centralnym punktem pałacu był Perystyl – prostokątny dziedziniec otoczony granitowymi kolumnami połączonymi łukami. To właśnie tutaj cesarz ukazywał się mieszkańcom, a dziś jest to miejsce spotkań turystów i artystów. Perystyl zachował się w niemal niezmienionej formie i uznawany jest za najlepiej zachowany element pałacu. Katedra św. Dujama – duchowe centrum Splitu W obrębie dawnego pałacu znajduje się także katedra św. Dujama (sv. Duje) – jedna z najstarszych katedr chrześcijańskich na świecie, która powstała w VIII wieku w miejscu mauzoleum Dioklecjana. Charakterystyczna ośmiokątna rotunda oraz smukła dzwonnica dominują nad panoramą miasta. Po upadku Salony, do pałacu przeniesiono relikwie św. Dujama, który stał się patronem Splitu. Wnętrze katedry zachwyca romańskimi portalami, drewnianymi rzeźbami z XIII wieku oraz zachowanymi fragmentami mozaik i fresków. Co warto zobaczyć w Splicie i okolicach – atrakcje dla dorosłych i dzieci Choć zabytki Pałacu Dioklecjana przyciągają największą uwagę, Split oferuje znacznie więcej – zarówno dla pasjonatów historii, jak i rodzin z dziećmi czy miłośników wypoczynku nad morzem. Wśród licznych atrakcji turystycznych Splitu znajdziemy nie tylko perły architektury, ale też urokliwe place, klimatyczne kawiarenki oraz malownicze plaże i szlaki górskie. Najciekawsze miejsca poza murami pałacu Tuż przed Złotą Bramą, czyli północnym wejściem do Starego Miasta, znajduje się monumentalny pomnik Grgura Ninskiego – biskupa znanego z walki o język narodowy w liturgii. Dzieło słynnego chorwackiego rzeźbiarza Ivana Meštrovicia stało się jednym z symboli Splitu, a dotknięcie dużego palca u nogi figury ma przynieść szczęście. W zachodniej części Splitu warto odwiedzić Voćni trg – dawny plac targowy, który dziś przyciąga turystów swoją kameralną atmosferą. Znajdują się tam stylowe kawiarnie, restauracje i butikowe sklepy, a także Wieża Wenecka – pozostałość po średniowiecznych fortyfikacjach, która wciąż góruje nad placem i przypomina o weneckiej przeszłości miasta. Atrakcje dla dzieci i rodzin z dziećmi Split to także doskonałe miejsce na rodzinne wakacje. Już sam spacer po krętych uliczkach Starego Miasta, które przypominają labirynt, może być fascynującą przygodą dla najmłodszych. Dla rodzin z dziećmi największą atrakcją są jednak plaże przyjazne dzieciom, idealne na spokojny wypoczynek: Plaża Bačvice – piaszczysta i łagodnie opadająca do morza, idealna dla małych dzieci. Znana również z lokalnej gry „picigin”, którą można obserwować przez cały dzień. Plaża Ovčice – żwirowa, z łagodnym zejściem, dobrze zagospodarowana i bezpieczna. Plaża Firule – często najmniej zatłoczona, oferuje spokojną atmosferę i czystą wodę, co docenią szczególnie rodzice z małymi dziećmi. Oprócz tego w Splicie dostępne są place zabaw, parki miejskie i niewielkie punkty edukacyjne – szczególnie w okolicy wzgórza Marjan, które również warto odwiedzić. Wycieczki i atrakcje w okolicy Splitu Dla tych, którzy chcą odpocząć od miejskiego zgiełku i typowych atrakcji turystycznych, okolice Splitu oferują wiele malowniczych tras i zabytków archeologicznych. Szczególnym zainteresowaniem cieszy się rejon gór Kozjak i Mosor, który pozwala na piesze wędrówki i obserwowanie panoramy wybrzeża Dalmacji. Choć latem upały mogą utrudniać długie spacery, część tras jest dostępna samochodem lub rowerem, co ułatwia eksplorację terenu nawet z dziećmi. Na szczególną uwagę zasługują również ruiny starożytnej Salony – dawnej stolicy prowincji rzymskiej Dalmacji, oddalonej zaledwie kilka kilometrów od Splitu. Znajdują się tam pozostałości amfiteatru, kompleksu pałacowego biskupów, a także fundamenty wczesnochrześcijańskiej bazyliki. To miejsce fascynujące nie tylko dla miłośników historii starożytnej, ale i dla wszystkich, którzy chcą poznać korzenie regionu w spokojnym, niemal medytacyjnym otoczeniu. Z czego słynie Split? Zabytki, port i malownicza promenada Choć zabytki Splitu – z monumentalnym Pałacem Dioklecjana na czele – przyniosły miastu światową sławę, jego wyjątkowość nie ogranicza się wyłącznie do dziedzictwa historycznego. Split to przede wszystkim ważny ośrodek komunikacyjny i gospodarczy regionu, co czyni go jednym z najistotniejszych miast portowych na chorwackim wybrzeżu Adriatyku. W mieście znajduje się duży port pasażerski, który każdego roku obsługuje setki tysięcy podróżnych i turystów. To właśnie stąd wyruszają promy i katamarany na pobliskie wyspy, takie jak Hvar, Brač czy Vis, stanowiące ważne punkty na mapie dalmatyńskich wakacji. Spacerując wzdłuż nabrzeża, można podziwiać majestatyczne liniowce i promy, które regularnie zawijają do tutejszego portu. Tuż obok terminalu portowego rozciąga się Riva – jedna z najbardziej znanych promenad w całej Chorwacji. To miejsce, gdzie życie toczy się przez całą dobę – od porannej kawy w jednej z licznych kawiarni, przez południowy spacer w cieniu palm, po wieczorne koncerty i występy artystyczne. Nastrojowa atmosfera, widok na morze oraz sąsiedztwo historycznego centrum sprawiają, że splicka Riva to idealne miejsce na wypoczynek i obserwację codziennego życia mieszkańców. Kiedy jechać do Splitu? Pogoda, sezon turystyczny i najlepsze miesiące Planując wakacje w Chorwacji, wiele osób zadaje sobie pytanie: kiedy najlepiej jechać do Splitu? Odpowiedź zależy od preferencji – czy zależy nam na idealnej pogodzie do plażowania, czy raczej na spokojniejszej atmosferze i mniejszej liczbie turystów. Najcieplejszymi miesiącami w Splicie są lipiec i sierpień, kiedy średnia temperatura wynosi 26–27°C. To idealny czas na kąpiele morskie i słoneczne, ale też szczyt sezonu turystycznego, co oznacza większe tłumy na plażach, w restauracjach i atrakcjach. Jeśli naszym priorytetem jest pogoda gwarantująca letni klimat, to właśnie wtedy warto zaplanować wyjazd. Dla osób, które wolą uniknąć tłoku i jednocześnie cieszyć się przyjemnym klimatem, doskonałą alternatywą są czerwiec i wrzesień. W czerwcu średnia temperatura sięga 23°C, natomiast we wrześniu wynosi około 21°C – nadal bardzo komfortowo, szczególnie na zwiedzanie i aktywności na świeżym powietrzu. Poza sezonem letnim – od października do maja – Split staje się znacznie spokojniejszy. Choć temperatury są niższe, a część infrastruktury turystycznej działa w ograniczonym zakresie, to miasto nadal oferuje unikalny klimat, zabytki i kulturę bez tłumu turystów, co może być atrakcyjne dla osób szukających autentycznego doświadczenia. Ciekawostki o Splicie – fakty, których mogłeś nie znać Split to nie tylko miasto o bogatej historii i imponującej architekturze, ale także miejsce pełne intrygujących ciekawostek, które ukazują jego unikalny charakter i rolę na mapie kultury europejskiej. Filmowe oblicze Splitu Dzięki zachowanej antycznej zabudowie Starego Miasta, Split wielokrotnie pełnił rolę planu filmowego. To właśnie tutaj kręcono popularny w Chorwacji serial obyczajowy „Velo misto”, opowiadający o życiu mieszkańców Splitu w okresie międzywojennym. Choć serial nie zdobył rozgłosu poza granicami kraju, był niezwykle ważny dla lokalnej tożsamości. Dużo większy międzynarodowy rozgłos przyniosły Splicie sceny do serialu „Gra o tron”. Podziemia Pałacu Dioklecjana oraz jego pałacowe korytarze zostały wykorzystane jako scenografia do odcinka „Synowie Harpii”, w którym ukazano miasto Meereen. Spacerując po starówce, łatwo poczuć się jak bohater jednej z najgłośniejszych produkcji fantasy ostatnich lat. UNESCO i starówka w sercu pałacu Starówka Splitu, zbudowana w obrębie murów pałacu Dioklecjana, została wpisana na prestiżową Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Przyrodniczego UNESCO. To wyróżnienie podkreśla unikalny charakter urbanistyczny miasta, w którym historia i codzienne życie mieszkańców splatają się w niepowtarzalny sposób. Osioł – symbol Splitu Mało kto wie, że jednym z najważniejszych symboli Splitu jest... osioł. Zwierzę to darzone jest przez mieszkańców wyjątkowym szacunkiem, ponieważ przez wieki pełniło funkcję głównego środka transportu w trudnym, górzystym terenie Dalmacji. Osioł stał się nie tylko praktycznym pomocnikiem, ale i symbolem uporu oraz pracowitości. Split – miasto niemal bez zimy Split cieszy się wyjątkowo łagodnym klimatem śródziemnomorskim. Nawet zimą temperatury rzadko spadają poniżej 0°C, a opady śniegu zdarzają się średnio raz na 30 lat. To sprawia, że miasto jest atrakcyjne do odwiedzania niemal przez cały rok – również poza sezonem letnim. Egipski akcent w sercu Dalmacji Spacerując po mieście, można natknąć się nie tylko na ślady kultury rzymskiej, ale także... egipskiej. Przykładem jest oryginalny posąg Sfinksa, który znajduje się przed wejściem do dawnego mauzoleum Dioklecjana. Ten antyczny artefakt, przywieziony z Egiptu w czasach cesarstwa, jest jednym z najlepiej zachowanych elementów starożytnej symboliki w Europie Środkowej. Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Jesień pod żaglami w Chorwacji. Poza sezonem Adriatyk odsłania zupełnie nowe oblicze
Kiedy letni gwar cichnie, nad Adriatykiem zaczyna się zupełnie inny czas. Porty i zatoki kuszą ciszą i przestrzenią. Temperatura sprzyja dłuższym rejsom i zwiedzaniu urzekających miejsc. To idealny moment, by żeglować w rytmie morza, w spokoju odkrywać wyspy i cieszyć się smakiem lokalnej kuchni.
Chorwackie wybrzeże jest jak mozaika ułożona z ponad tysiąca wysp, przystani i zatok, w której każdy element ma swój własny rytm i smak. To miejsca, w których historia splata się z codziennym życiem, a żeglowanie jest czymś więcej niż sportem czy rozrywką – staje się sposobem na doświadczanie świata. Pełna łagodniejszego słońca jesień nadaje mu wyjątkowego charakteru. Rejsy między wyspami stają się podróżą w ciszy, którą zakłócić może jedynie plusk fal i krzyk mew. Komfort żeglowania Jesienią warunki na Adriatyku sprzyjają nie tylko żeglowaniu, ale też spokojnemu zwiedzaniu. Woda utrzymuje przyjemną temperaturę, co pozwala kąpać się jeszcze w październiku, a powietrze jest rześkie rano i ciepłe w ciągu dnia. Brak upałów ułatwia aktywność od rana do wieczora – można bez zmęczenia spacerować po nadmorskich miasteczkach, odkrywać ukryte zatoki czy wyruszać w dłuższe rejsy. Wyspy i miasta pełne historii Chorwackie wyspy i nadmorskie miasta skrywają historie sięgające starożytności. Korčula, według tradycji miejsce narodzin Marco Polo, zachwyca średniowieczną zabudową i układem ulic w kształcie rybiego szkieletu, który chronił mieszkańców przed wiatrem. Hvar przyciąga nie tylko słoneczną pogodą, ale też najstarszym w Europie teatrem publicznym i lawendowymi polami. Na wyspie Lošinj, zwanej Wyspą Witalności, panuje mikroklimat sprzyjający zdrowiu, a w tutejszym Muzeum Apoksyomenosa przechowywana jest starożytna grecka rzeźba wydobyta z morskich głębin. Vis i Lastovo przez lata były zamknięte dla turystów ze względu na strategiczne znaczenie – dziś można tu zobaczyć dawne bazy wojskowe, ukryte tunele i porty podziemne. Brač słynie z kamienia, z którego powstał m.in. Pałac Dioklecjana w Splicie oraz z pięknej plaży Zlatni Rat, zmieniającej kształt w zależności od kierunku fal. Smaki chorwackiego wybrzeża Kuchnia chorwackiego wybrzeża opiera się na świeżych, lokalnych składnikach. W Dalmacji dominują ryby i owoce morza – dorada, labraks, tuńczyk błękitnopłetwy, sardynki czy ośmiornice. Popularny jest brudet – gulasz rybny z pomidorami, oliwą i winem, podawany z polentą. Na wyspach, zwłaszcza na Braču i Pagu, ceniona jest jagnięcina o delikatnym smaku, wynikającym z wypasu na pastwiskach porośniętych ziołami. Na Istrii królują trufle, fuži (lokalny makaron) i sery owcze, a także oliwa z oliwek uznawana za jedną z najlepszych na świecie. W zatoce Kvarner warto spróbować tamtejszych krewetek, podawanych w prosty sposób z oliwą i czosnkiem. Do potraw serwuje się wina z lokalnych szczepów winorośli: Plavac Mali z półwyspu Pelješac, Pošip i Grk z Korčuli, Bogdanuša z Hvaru, Vugava z Visu, Malvazija z Istrii czy Žlahtina z Krku. Każdy region ma swoją specjalność, a jesienne rejsy pozwalają degustować je w lokalnych restauracjach, często prowadzonych przez rybaków. Park Narodowy Brijuni – historia i egzotyka Archipelag Brijuni u wybrzeży Istrii to zespół 14 wysp i wysepek, które łączą w sobie niezwykłe bogactwo przyrody z cennym dziedzictwem kulturowym. Największa z nich, Veliki Brijun, była zamieszkana już w czasach prehistorycznych, a w epoce rzymskiej stała się luksusową enklawą dla zamożnych mieszkańców Puli. Do dziś można tu zobaczyć ruiny imponujących rzymskich willi w zatoce Verige, resztki term, mozaiki podłogowe oraz fragmenty portu. W średniowieczu na wyspie w zatoce Dobrika wzniesiono castrum (rzymski obóz warowny), które przez stulecia pełniło funkcje obronne. Jednym z największych skarbów Brijuni jest liczące ponad 1600 lat drzewo oliwne, które wciąż owocuje. Współczesna historia wysp związana jest z Josipem Brozem Titą, który uczynił je swoją letnią rezydencją i gościł tu najważniejsze postaci XX wieku, m.in. królową Elżbietę II, Richarda Burtona, Sophię Loren czy Elizabeth Taylor. Brijuni to także unikatowy Park Safari, w którym obok rodzimych muflonów, jeleni i danieli żyją egzotyczne zebry, lamy, strusie, papugi oraz słoń indyjski. Zwiedzanie wysp możliwe jest pieszo, na rowerach, kolejką turystyczną lub pojazdem elektrycznym. Rejs z portu w miejscowości Fažana trwa zaledwie 15 minut. Park czynny jest przez cały rok, a jego oferta zmienia się w zależności od sezonu – wiosną zachwycają kwitnące ogrody, latem można uczestniczyć w wydarzeniach plenerowych, jesienią podziwiać spokojniejsze oblicze wysp, a zimą korzystać z wyjątkowego spokoju i braku turystów. Park Narodowy Kornati – labirynt wysp Park Narodowy Kornati obejmuje 89 wysp, wysepek i skał rozsianych na obszarze 217 kilometrów kwadratowych, co czyni go najbardziej zróżnicowaną grupą wysp w regionie Morza Śródziemnego. Surowy, skalisty krajobraz, niemal pozbawiony roślinności, kryje bogatą historię i niezwykłe formacje geologiczne. Jego najbardziej charakterystycznym elementem są „korony” – strome klify od strony otwartego morza. Najwyższa korona na wyspie Klobučar wznosi się na ponad 80 m, a najdłuższa na wyspie Mana ma 1350 m długości. Na Kornatach łatwo można znaleźć też ślady obecności człowieka sprzed wieków – twierdza Tureta z VI wieku, ruiny weneckiej fortyfikacji na wyspie Vela Panitula czy pozostałości rzymskich budowli. W kaplicy Matki Boskiej z Tarac co roku w pierwszą niedzielę lipca odbywa się natomiast tradycyjna pielgrzymka na łodziach, która gromadzi mieszkańców i żeglarzy z całej Dalmacji. Bardzo charakterystycznym elementem krajobrazu tego archipelagu są wniesione bez użycia zaprawy kamienne murki suhozid, które wyznaczały granice pastwisk i pól uprawnych. Ich łączna długość na wyspach archipelagu to około 330 kilometrów. Kornati to także raj dla nurków i miłośników snorkelingu – pod wodą żyje ponad 850 gatunków zwierząt i 350 gatunków alg, a przy odrobinie szczęścia można spotkać delfiny butlonose i żółwie karetty. Do parku można dotrzeć wyłącznie drogą morską – własnym jachtem (po wykupieniu biletu wstępu) lub w ramach zorganizowanych rejsów z portów w Szybeniku, Murterze czy Zadarze. Najlepszy czas na wizytę to wiosna i jesień, gdy pogoda jest łagodna, a turystów znacznie mniej niż w szczycie sezonu. Park Narodowy Mljet – zielone jeziora i legenda Odyseusza Mljet to najbardziej zielona wyspa Chorwacji, a jej północno-zachodnia część objęta jest ochroną jako park narodowy. Około 90% powierzchni pokrywają lasy sosny alpejskiej, a największą atrakcją są dwa słone jeziora – Veliko i Malo Jezero – połączone wąskim przesmykiem. Na środku Veliko Jezero znajduje się wyspa św. Marii z XII-wiecznym klasztorem benedyktynów, do którego kursują małe łodzie. Latem woda w jeziorach jest cieplejsza niż w otwartym morzu, co czyni je idealnym miejscem do kąpieli i kajakowania. Z punktu widokowego Montokuc rozciąga się panorama na Pelješac, Korčulę i Lastovo, a dojście zajmuje około 45 minut pieszo. W parku żyje wiele chronionych gatunków roślin i zwierząt, w tym endemiczne rośliny takie jak Centaurea ragusina, a w wodach jezior – jedno z największych na świecie skupisk koralowca Cladocora caespitosa. Poza granicami parku warto odwiedzić jaskinię Odyseusza w pobliżu wioski Babino Polje. Według legendy to tutaj grecki heros spędził siedem lat u boku nimfy Kalipso. Wejście do jaskini możliwe jest zarówno od strony morza, jak i stromą ścieżką z lądu. Na wschodnim krańcu wyspy leży Saplunara – zatoka z dwiema piaszczystymi plażami, Velika i Mala Saplunara, a na południu – odosobniona zatoka Blace, idealna na spokojny odpoczynek. Na Mljet można dopłynąć promem z Dubrownika lub z miejscowości Prapratno na półwyspie Pelješac. Park czynny jest przez cały rok, jednak najspokojniej jest tu wiosną i jesienią, kiedy temperatura sprzyja pieszym i rowerowym wycieczkom, a jeziora zachwycają kolorami. Jesienią na Adriatyku każdy rejs jest inny. Można bez pośpiechu odkrywać kolejne wyspy, cumować w małych portach, degustować lokalne potrawy i wina, a także poznawać historię tych miejsc. Od Istrii po Dubrownik, od Brijuni po Mljet – żegluga jesienią daje poczucie swobody. Warto się przekonać o tym samemu, szczególnie że do Chorwacji można bardzo łatwo i szybko dolecieć bezpośrednio z wielu lotnisk w Polsce. Więcej informacji o podróżowaniu po tym kraju znajduje się na stronie www.chorwacja.hr. Materiał promocyjny Chorwackiej Wspólnoty Turystycznej
Chorwacki freediver dokonał niemożliwego. Wstrzymał oddech dwa razy dłużej niż delfiny
Vitomir Maričić, doświadczony freediver z Chorwacji, pobił rekord Guinnessa w nurkowaniu. Udało mu się wstrzymać oddech niewyobrażalnie długo: na niemal pół godziny.
Maričić dokonał tego rekordowego wyczynu w basenie hotelu Bristol w Opatiji, w obecności pięciu sędziów i ponad setki kibiców. Wstrzymał oddech na równo 29 minut i 3 sekundy. Taki wynik nie byłby możliwy bez wieloletniego treningu ani bez specjalistycznego wspomagania. Nieludzki rekord Vitomira Maričica Według Księgi Rekordów Guinnessa Maričić pobił poprzedniego rekordzistę o prawie 5 minut. Oficjalna nazwa tej konkurencji to statyczne wstrzymywanie oddechu (STA). Prawie pół godziny na wstrzymanym oddechu to mniej więcej dwa razy dłużej, niż szacunkowa wytrzymałość delfina butlonosego. Z takim wynikiem Maričić mógłby konkurować nawet z fokami, które jednak z każdym oddechem mogą wymienić 90% powietrza w płucach (człowiek tylko 20%). Ten nieludzki wyczyn był możliwy tylko dzięki wspomaganiu tlenem. Aby wprowadzić do swojego ciała maksymalną jego ilość, Maričić oddychał czystym tlenem przez 10 minut przed próbą. W filmie na swoim instagramowym profilu wyjaśnił, że rozpoczął swoją rekordową próbę, mając we krwi prawie pięć razy więcej tlenu niż normalnie. Kluczowe wspomaganie czystm tlenem Wspomaganie tlenem bynajmniej nie umniejsza ogromnych zdolności nurka z Chorwacji. Oddychając powietrzem potrafi wstrzymać oddech na 10 minut i 8 sekund. To także blisko rekordu Guinnessa, który wynosi 11 minut i 35 sekund, a ustanowił go w 2014 roku Branko Petrović z Serbii. Dla porównania – przeciętny człowiek jest w stanie wstrzymać oddech na 30 do 90 sekund. Według oficjalnej strony Guinnessa, Maričić podjął próbę najdłuższego wstrzymania oddechu w czerwcu, aby zwrócić uwagę na ochronę oceanów. Mając już na koncie kilka powiązanych rekordów świata, być może kolejnym celem Maričicia będzie właśnie rekord Petrovića. Freediving – jeden sport, różne konkurencje Freediving, czyli nurkowanie na wstrzymanym oddechu, to kilka różnych konkurencji, które różnią się techniką, miejscem rozgrywania i wymaganiami wobec zawodnika. W konkurencjach basenowych najczęściej rozgrywa się właśnie próbę statyczną, taką jak rekord Vitomira Maricica Inny typ to próby dynamiczne, polegające na przepłynięciu jak największej odległości pod wodą na jednym oddechu. Dzielą się na rozgrywane w płetwach, monopłetwie albo zupełnie bez sprzętu, co w każdym przypadku wymaga odmiennej techniki. Na otwartych wodach kluczowe znaczenie ma głębokość. Istnieją konkurencje, w których zawodnik schodzi na ustaloną wcześniej głębokość i wraca na powierzchnię wyłącznie dzięki sile własnych mięśni. Tu znów: używa się płetw, monopłetwy lub nurkuje się bez sprzętu. W jednej z konkurencji dozwolone jest używanie liny, wzdłuż której można się ciągnąć w dół i w górę, co eliminuje potrzebę intensywnej pracy nóg. W jeszcze innej wersji nurkowie stosują opadanie swobodne, korzystając tylko z własnego ciężaru ciała i prawa Archimedesa, a powrót na powierzchnię wymaga już intensywnego wysiłku. Źródła: Science Alert, Croatia Week Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Jugosławia – historia kraju, który zjednoczył Bałkany i rozpadł się w ogniu wojny
Jugosławia to kraj symbolizujący przez dekady jedność narodów Bałkanów. Poznaj jego historię – od XIX‑wiecznych idei, przez monarchię, socjalistyczną federację Tito, aż po gwałtowny rozpad lat 90. XX wieku.
Spis treści: Jak powstała Jugosławia? – korzenie idei wspólnego państwa Tito i epoka socjalistycznej Jugosławii Napięcia narodowościowe i kryzys lat 80. Rozpad Jugosławii – jak doszło do wojny domowej? Jugosławia dzisiaj – dziedzictwo, które wciąż dzieli i łączy Jugosławia stanowiła wyjątkowy polityczny eksperyment – wielonarodowe państwo na pograniczu Wschodu i Zachodu. Choć powstała z idei współpracy Słowian południowych, dzieje kraju szybko wypełniły napięcia międzynarodowe, kryzysy gospodarcze i w końcu krwawe wojny, będące symbolicznym dopełnieniem bolesnego dla Europy XX wieku. Jak powstała Jugosławia? – korzenie idei wspólnego państwa Królestwo SHS – początki federacji narodów W XIX wieku pojawiły się koncepcje iliryzmu oraz jugoslawizmu, które odzwierciedlały dążenie do zjednoczenia południowych Słowian w jedno państwo. Słowo „jugo” oznacza „południe” w języku serbsko-chorwackim. Koncepcje te były odpowiedzią na kryzysy i rozpad dwóch wielkich imperiów regionu – osmańskiego i austro-węgierskiego. Przedstawiciele różnych narodów słowiańskich – Serbowie, Chorwaci, Słoweńcy – widzieli w jedności możliwość oparcia się germanizacji i madziaryzacji, a także nadzieję na zachowanie tożsamości kulturowej. Po zakończeniu I wojny światowej, w wyniku klęski państw centralnych i rozpadzie monarchii habsburskiej, doszło do utworzenia Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców w 1918 roku. To państwo powstało poprzez zjednoczenie byłych ziem monarchii austro-węgierskiej zamieszkanych przez Słowian z Królestwem Serbii. Wkrótce w skład federacji weszły również: Bośnia i Hercegowina, Macedonia oraz Kosowo. Choć formalnie było to państwo wielonarodowe, w rzeczywistości dominację szybko objęła elita serbska, co wzbudziło niezadowolenie pozostałych grup narodowościowych. W 1929 roku, w odpowiedzi na rosnące napięcia i konflikty polityczne, monarcha Aleksander I Karađorđević przeprowadził zamach stanu i przemianował państwo na Królestwo Jugosławii. Celem była likwidacja sporów narodowościowych i ujednolicenie struktur władzy. W rzeczywistości reforma ta doprowadziła do centralizacji, autorytaryzmu i dalszej marginalizacji mniejszości narodowych. Rola I i II wojny światowej I wojna światowa stworzyła podstawy do narodzin Jugosławii, jednak dopiero II wojna światowa radykalnie zmieniła strukturę i ustrój państwa. W latach 30. XX wieku Jugosławia była już pogrążona w chaosie politycznym. Król Aleksander I został zamordowany w zamachu w Marsylii w 1934 roku, a jego śmierć pogłębiła kryzys przywództwa. Podczas II wojny światowej kraj został okupowany przez państwa Osi – Niemcy, Włochy i ich sojuszników. Jugosławia została brutalnie podzielona, a w wielu regionach doszło do masowych czystek etnicznych. Chorwackie Niepodległe Państwo (NDH), wspierane przez nazistowskie Niemcy, prowadziło ludobójczą politykę wobec Serbów, Żydów i Romów. W odpowiedzi powstały dwa główne ruchy oporu – czetnicy (monarchiści i nacjonaliści serbscy) oraz partyzanci komunistyczni pod dowództwem Josipa Broza Tito. Po wojnie to właśnie partyzanci Tito wyszli zwycięsko z konfliktu i przejęli kontrolę nad krajem. W 1945 roku oficjalnie zniesiono monarchię i proklamowano powstanie Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii (SFRJ). Nowe państwo miało być federacją równoprawnych republik, opartą na idei braterstwa i jedności wszystkich narodów południowosłowiańskich. Było to zarazem zerwanie z modelem centralistycznym i próbą stworzenia nowoczesnego, socjalistycznego państwa federalnego. Tito i epoka socjalistycznej Jugosławii Kim był Josip Broz Tito? Josip Broz Tito był jedną z najbardziej wpływowych postaci XX-wiecznej Europy Środkowej i Wschodniej. Urodził się w 1892 roku w Chorwacji, a jego kariera polityczna rozpoczęła się w ruchu komunistycznym. Podczas II wojny światowej stał się przywódcą jugosłowiańskich partyzantów, którzy skutecznie stawiali opór okupantom niemieckim i włoskim. Po wojnie objął władzę w kraju, a w 1953 roku został formalnie prezydentem. Tito odrzucił model stalinowski i już w 1948 roku, po konflikcie z Józefem Stalinem, zerwał stosunki z ZSRR, co uczyniło Jugosławię jednym z niewielu państw komunistycznych pozostających poza blokiem wschodnim. Dzięki temu Jugosławia mogła prowadzić bardziej niezależną politykę zagraniczną, współtworząc ruch państw niezaangażowanych i balansując pomiędzy Wschodem a Zachodem. Tito zdobył znaczące uznanie międzynarodowe, a jego wewnętrzna polityka opierała się na idei „braterstwa i jedności” narodów jugosłowiańskich. Był charyzmatycznym przywódcą, który łączył autorytaryzm z pragmatyzmem, budując wokół siebie silny kult jednostki, ale jednocześnie utrzymując względną stabilność i pokój między narodowościami przez ponad trzy dekady. Struktura polityczna i gospodarcza SFRJ Po proklamowaniu Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii (SFRJ) w 1945 roku państwo zostało zorganizowane jako federacja sześciu republik: Serbii, Chorwacji, Słowenii, Bośni i Hercegowiny, Czarnogóry i Macedonii. Dodatkowo Serbia obejmowała dwie autonomiczne prowincje: Kosowo i Wojwodinę. Oficjalnie wszystkie republiki miały równe prawa, lecz w praktyce dominowała Komunistyczna Partia Jugosławii, a decyzje zapadały centralnie. Ustrój polityczny opierał się na jednopartyjności, z silną kontrolą aparatu bezpieczeństwa nad społeczeństwem. Jednocześnie Jugosławia wprowadziła wyjątkowy model gospodarki – samorząd pracowniczy, który pozwalał zakładom przemysłowym na pewien poziom niezależności. Reforma gospodarcza obejmowała nacjonalizację przemysłu, reformę rolną, a także inwestycje w infrastrukturę i przemysł ciężki. Model ten odróżniał Jugosławię od państw satelickich ZSRR. W latach 60. i 70. kraj przeżywał okres względnego rozwoju gospodarczego, wspieranego również przez kredyty zachodnie i dochody z emigracji zarobkowej. Gospodarka Jugosławii była najbardziej otwarta spośród państw komunistycznych, co sprzyjało rozwojowi turystyki i kontaktom międzynarodowym. Jednak brak pełnej kontroli nad zadłużeniem, korupcja i nieefektywność centralnego planowania z czasem doprowadziły do wzrostu zadłużenia i inflacji, co ujawniło strukturalne słabości systemu. Relacje między narodowościami Jugosławia była państwem wielonarodowym, zamieszkanym przez różnorodne grupy etniczne – Serbów, Chorwatów, Słoweńców, Bośniaków, Macedończyków, Albańczyków, Czarnogórców i inne. Aby utrzymać jedność państwa, reżim Tito wdrożył ideologię „braterstwa i jedności”, która miała minimalizować konflikty etniczne. W praktyce oznaczało to tłumienie tożsamości narodowych, cenzurę narracji historycznych i edukację w duchu wspólnej jugosłowiańskiej tożsamości. W szkołach uczono wspólnej historii, promowano język serbsko-chorwacki jako główny język komunikacji, a w mediach obowiązywała ścisła kontrola treści, aby unikać tematów mogących wywołać napięcia. Choć oficjalnie wszystkie narody miały równe prawa, wielu mieszkańców odczuwało dominację Serbów w strukturach władzy, co z czasem zaczęło budzić opór – zwłaszcza w Chorwacji, Bośni i Słowenii. Mimo tych napięć, w okresie rządów Tito federacja funkcjonowała relatywnie stabilnie, a konflikty etniczne były skutecznie neutralizowane poprzez mechanizmy partyjne i polityczne. Jednak niewyrażone publicznie antagonizmy stopniowo narastały i znalazły ujście po śmierci Tito, gdy zabrakło centralnej postaci zdolnej do równoważenia interesów wszystkich republik. Napięcia narodowościowe i kryzys lat 80. Wzrost nacjonalizmu Pod koniec lat 70. i na początku 80. XX wieku w Jugosławii zaczęły narastać tendencje nacjonalistyczne w poszczególnych republikach. System „braterstwa i jedności” zaczął tracić na skuteczności, a tłumiona przez dekady tożsamość etniczna zaczęła powracać w przestrzeni publicznej – zwłaszcza w formie narracji historycznych, które różniły się znacząco między republikami. W Chorwacji i Słowenii coraz częściej pojawiały się postulaty większej autonomii, podczas gdy Serbia, jako największa i najbardziej wpływowa republika, dążyła do wzmocnienia centralizmu. W Kosowie nasilające się ruchy albańskie domagały się nawet pełnej niepodległości, co budziło ostrą reakcję władz w Belgradzie. Media narodowe i lokalne elity polityczne zaczęły wykorzystywać historyczne resentymenty, wspomnienia z okresu wojny oraz mitologizację przeszłości do budowy nowoczesnych, etnicznych tożsamości. Prasa, literatura i edukacja przestały podlegać ścisłej cenzurze, co przyspieszyło erozję jugosłowiańskiej tożsamości wspólnej i przyczyniło się do polaryzacji społeczeństwa. Gospodarcze trudności i bezrobocie Na przełomie lat 70. i 80. Jugosławia doświadczyła poważnych problemów gospodarczych. Szybko narastało zadłużenie zagraniczne, które do 1980 roku przekroczyło 20 miliardów dolarów, a wzrost gospodarczy zaczął gwałtownie spadać. Inflacja wymknęła się spod kontroli, dochodząc do ponad 100% rocznie, a poziom życia w wielu regionach obniżył się dramatycznie. Bezrobocie, szczególnie w mniej rozwiniętych republikach takich jak Macedonia, Czarnogóra i Kosowo, sięgało nawet 40%. Różnice regionalne w poziomie rozwoju pogłębiały frustrację i niezadowolenie obywateli. Jednocześnie wielu Jugosłowian zaczęło wyjeżdżać do pracy za granicę, zwłaszcza do Niemiec i Austrii, co chwilowo łagodziło skutki kryzysu, ale jednocześnie prowadziło do odpływu siły roboczej i osłabienia lokalnych społeczności. Brak skutecznych reform oraz opór lokalnych elit wobec centralnych decyzji prowadził do paraliżu decyzyjnego i coraz większej fragmentaryzacji politycznej kraju. Kryzys ekonomiczny stał się katalizatorem dla rozwoju nacjonalizmów, które zaczęły oferować alternatywną wizję wyjścia z impasu. Śmierć Tito a destabilizacja systemu Śmierć Josipa Broza Tito w 1980 roku była momentem przełomowym. Choć przez lata planowano sukcesję i wdrażano mechanizmy kolektywnego przywództwa, nikt nie był w stanie zastąpić jego charyzmatycznego autorytetu, który dotąd scalał federację. Po jego śmierci zaczęła funkcjonować Rada Prezydencyjna, w której przedstawiciele każdej republiki rotacyjnie pełnili funkcję przewodniczącego. Model ten okazał się jednak nieskuteczny i niestabilny, prowadząc do paraliżu decyzyjnego i ciągłych sporów kompetencyjnych. Brak silnego lidera umożliwił lokalnym elitom politycznym umacnianie własnych wpływów, często poprzez odwołania do nacjonalizmu i polityki tożsamości. W warunkach kryzysu ekonomicznego, inflacji i wzrostu bezrobocia, społeczeństwa poszczególnych republik zaczęły szukać winnych własnych trudności – i coraz częściej kierowały oskarżenia pod adresem innych grup etnicznych lub rządu federalnego. Mechanizmy jednoczące federację – ideologia, wspólna historia, instytucje – ulegały dezintegracji. Brak efektywnego centrum doprowadził do politycznej destabilizacji, która w ciągu dekady przerodziła się w konflikty zbrojne. Rozpad Jugosławii – jak doszło do wojny domowej? Słowenia i Chorwacja – pierwsze secesje W czerwcu 1991 roku dwie republiki – Słowenia i Chorwacja – ogłosiły niepodległość, co zapoczątkowało proces dezintegracji Jugosławii. W odpowiedzi na ogłoszenie suwerenności, Jugosłowiańska Armia Ludowa (JNA), zdominowana przez Serbów, wkroczyła do Słowenii, co doprowadziło do krótkotrwałego konfliktu trwającego zaledwie 10 dni – tzw. wojny dziesięciodniowej. Wobec zorganizowanego oporu i braku strategicznego znaczenia Słowenii, siły federalne wycofały się, a Słowenia de facto uzyskała niepodległość bez większych ofiar. Inaczej wyglądała sytuacja w Chorwacji, gdzie duża mniejszość serbska zamieszkiwała wschodnie i południowe regiony kraju. W odpowiedzi na deklarację niepodległości, prorządowe siły chorwackie oraz Serbowie chorwaccy wspierani przez JNA rozpoczęli brutalny konflikt, który trwał aż do 1995 roku. W walkach dochodziło do licznych przypadków czystek etnicznych, masakr i przesiedleń, m.in. w rejonach Vukovaru i Knina. Serbowie utworzyli na zdobytych terenach własne struktury państwowe, m.in. Republikę Serbską Krajiny, nieuznawaną międzynarodowo. Konflikt ten ukazał nieskuteczność struktur federalnych, a także ujawnił brak międzynarodowego konsensusu co do strategii działania wobec rozpadu Jugosławii. Wojna w Bośni i Hercegowinie Najbardziej dramatycznym i krwawym etapem rozpadu była wojna w Bośni i Hercegowinie (1992–1995). Kiedy w 1992 roku Bośnia ogłosiła niepodległość, kraj pogrążył się w brutalnym konflikcie z udziałem trzech głównych grup etnicznych: Bośniaków (muzułmanów), Chorwatów i Serbów. Konflikt charakteryzował się ekstremalną przemocą, oblężeniami miast i systematycznymi czystkami etnicznymi – z czego najbardziej znane to masakra w Srebrenicy, gdzie w 1995 roku zabito ponad 8 tys. bośniackich mężczyzn i chłopców. Walki w Bośni były szczególnie złożone, ponieważ poszczególne grupy etniczne zmieniały sojusze – m.in. Bośniacy i Chorwaci początkowo współpracowali przeciw Serbom, by później również wejść ze sobą w konflikt. Działania wojenne cechowały się ogromnym okrucieństwem wobec ludności cywilnej – gwałty, obozy koncentracyjne i przesiedlenia stały się tragicznie powszechne. Społeczność międzynarodowa przez długi czas ograniczała się do sankcji i negocjacji, nie potrafiąc skutecznie powstrzymać eskalacji przemocy. Dopiero gdy konflikt osiągnął poziom katastrofy humanitarnej, do działań wkroczyły struktury ONZ oraz NATO, podejmując decyzję o zbrojnej interwencji. Interwencja NATO i traktaty pokojowe Kulminacją międzynarodowych działań była interwencja NATO w 1995 roku, kiedy to siły Sojuszu rozpoczęły operację „Deliberate Force” – serię precyzyjnych nalotów na pozycje Serbów bośniackich. Interwencja zmusiła strony konfliktu do podjęcia negocjacji, które zakończyły się podpisaniem Porozumień z Dayton w grudniu 1995 roku. Traktat ustanowił Bośnię i Hercegowinę jako państwo złożone z dwóch autonomicznych części – Federacji Bośni i Hercegowiny (Bośniacy i Chorwaci) oraz Republiki Serbskiej (Serbowie). Jednocześnie ustalono międzynarodowy nadzór nad wdrażaniem pokoju, w tym obecność międzynarodowych sił pokojowych (IFOR, później SFOR). Po zakończeniu wojny w Bośni nastąpiła dalsza destabilizacja regionu – zwłaszcza w Kosowie, gdzie konflikt między Serbami a Albańczykami doprowadził do kolejnej interwencji NATO w 1999 roku. Po wojnie Kosowo znalazło się pod zarządem ONZ, a w 2008 roku jednostronnie ogłosiło niepodległość. Serbii pozostała rola państwa sukcesyjnego po Jugosławii, lecz z czasem i ten byt polityczny uległ rozdrobnieniu – w 2006 roku od Serbii oddzieliła się Czarnogóra. Rozpad Jugosławii zakończył się nie tylko fizyczną dezintegracją państwa, ale również głębokimi ranami społecznymi, traumą wojenną i trwałą niestabilnością polityczną, która w wielu aspektach wpływa na relacje międzypaństwowe regionu do dziś. Jugosławia dzisiaj – dziedzictwo, które wciąż dzieli i łączy Tożsamość postjugosłowiańska Choć Jugosławia jako państwo przestała istnieć, jej duch nadal żyje w codziennych doświadczeniach milionów mieszkańców Bałkanów. W wielu regionach można odczuć nostalgię za jugosłowiańską przeszłością, zwaną potocznie „jugonostalgią”. Nie chodzi jedynie o sentyment do konkretnego ustroju, ale o poczucie wspólnoty kulturowej, która przez dekady była częścią codzienności – od języka, przez styl życia, po wzorce społeczne. Architektura modernistyczna, charakterystyczna dla okresu Tito, nadal dominuje w wielu miastach byłej Jugosławii. Muzyka popularna, szczególnie jugosłowiański rock lat 70. i 80., wciąż cieszy się popularnością wśród starszego i młodszego pokolenia. Język serbsko-chorwacki w jego różnych wariantach pozostaje zrozumiały dla większości mieszkańców regionu, mimo że w każdej republice przyjęto odrębne nazwy językowe. Wspólna pozostaje również kuchnia – potrawy takie jak burek, ćevapi czy ajwar są obecne we wszystkich krajach powstałych po rozpadzie Jugosławii. Nawet reklamy i opakowania produktów z epoki socjalistycznej często powracają jako element marketingu opartego na nostalgii. Polityka historyczna i edukacja Po rozpadzie Jugosławii każda z republik rozpoczęła budowanie własnej narracji historycznej, często skoncentrowanej na cierpieniu własnego narodu i bohaterskiej walce o niepodległość. Efektem tego są często sprzeczne wersje wydarzeń, szczególnie dotyczących konfliktów zbrojnych lat 90. W podręcznikach szkolnych Serbii, Chorwacji, Bośni i Hercegowiny czy Kosowa te same wydarzenia są przedstawiane w zupełnie odmienny sposób. To, co w jednej narracji uznawane jest za walkę o wolność, w innej bywa opisywane jako agresja lub zdrada narodowa. Muzea, miejsca pamięci i pomniki również odzwierciedlają te różnice, co utrudnia prowadzenie ponadnarodowego dialogu historycznego. Edukacja historyczna stała się narzędziem budowania tożsamości narodowej, często kosztem prawdy i pojednania. W efekcie młodsze pokolenia w regionie mają ograniczoną wiedzę o Jugosławii jako wspólnym projekcie politycznym i społecznym, a jednocześnie są bardziej podatne na polaryzację i nacjonalistyczne narracje. Kultura i wspólna przeszłość Pomimo różnic politycznych i edukacyjnych, kultura popularna wciąż odgrywa rolę mostu między narodami postjugosłowiańskimi. Filmy z lat 70. i 80., programy telewizyjne, satyryczne audycje radiowe, a nawet kreskówki – wszystkie te elementy tworzą wspólny kod kulturowy, który rozpoznawany jest ponad podziałami etnicznymi. Wspólne wydarzenia kulturalne, takie jak festiwale filmowe czy koncerty artystów z byłych republik, przyciągają publiczność z całego regionu. W mediach społecznościowych istnieją liczne grupy i strony, gdzie użytkownicy z różnych krajów dzielą się wspomnieniami z czasów Jugosławii – nie tylko w kontekście politycznym, ale również emocjonalnym i codziennym. Jednak interpretacja tego dziedzictwa nie jest jednolita. Dla niektórych Jugosławia była okresem pokoju i stabilności, dla innych – symbolem ucisku narodowego i braku wolności. Ta dwoistość sprawia, że spuścizna Jugosławii zarówno łączy, jak i dzieli – będąc nie tylko historią polityczną, lecz przede wszystkim historią ludzi i ich pamięci. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Mljet to Chorwacja w najpiękniejszym wydaniu. Urzeka zielenią i spokojem
Mljet, znana jako „zielona wyspa”, to zdaniem wielu najpiękniejsze miejsce w Chorwacji. Zachwyca dziką przyrodą i błogim spokojem, którego próżno szukać w popularnych kurortach. Na jej terenie rozciąga się park narodowy, chroniący tamtejszą przyrodę.
Spis treści: Gdzie znajduje się Mljet? Park Narodowy Mljet Charakterystyka Parku Narodowego Mljet Przyroda Parku Narodowego Mljet Atrakcje wyspy Mljet Rajska wyspa niedaleko Polski? Tak, jest taka. To Mljet – ósma pod względem wielkości wyspa Adriatyku. Należy do Chorwacji, czyli bezdyskusyjnie jednej z najpopularniejszych destynacji zagranicznych wojaży Polaków. Około 75 proc. powierzchni wyspy porastają lasy, a ponad 30 proc. podlega ochronie w ramach parku narodowego. Gdzie znajduje się Mljet? Mljet, najbardziej wysunięta na południe ze wszystkich większych wysp Chorwacji, należy do Południowej Dalmacji. Jest zlokalizowana na zachód od Dubrownika i na południe od półwyspu Pelješac, od którego oddziela ją Mljetski kanal. Wyspa Mljet ma 37 km długości, a jej szerokość nie przekracza 3 km. Park Narodowy Mljet W Chorwacji nie brakuje pięknych miejsc, które cechują się wybitnymi walorami przyrodniczymi. Park Narodowy Krka, czyli cud natury w środkowej części malowniczej Dalmacji czy górski Park Przyrody Biokovo – takie przykłady można mnożyć i mnożyć. Wśród najpiękniejszych zakątków śródziemnomorskiego kraju nie można nie wymienić trzech parków narodowych, które znajdują się na wyspach. To PN Wysp Briońskich, PN Koranti i „bohater” tego artykułu – Park Narodowy Mljet. Mljet National Park obejmuje swoimi granicami północno-zachodnią część wyspy. Rozciąga się od terenu Crna klada do przylądka Goli, czyli do najdalej wysuniętego na zachód punktu. Swoimi granicami obejmuje miejscowości: Polače, Goveđari, Soline, Pristanište, Pomena. Park Narodowy Mljet został powołany 11 listopada 1960 roku. To wydarzenie śmiało można określić mianem przełomowego. Nie można bowiem nie wspomnieć, że wcześniej nie podejmowano prób objęcia ochroną oryginalnego ekosystemu na Adriatyku. Charakterystyka Parku Narodowego Mljet Park Narodowy Mljet obejmuje obszar o powierzchni 5375 ha. W jego granicach znajduje się nie tylko teren w głębi wyspy, ale także pas morski o długości ok. 500 m. Krajobraz parku jest mocno pofałdowany. Tamtejsze wzgórza wapienne wznoszą się stromo i górują nad powierzchnią Adriatyku, odsłaniając bogactwo form krasowych. Obszary leśne są rozległe. Mljet jest jednym z niewielu miejsc, gdzie utrzymały się w swojej pierwotnej postaci. Jedną z największych osobliwości tamtejszej przyrody jest system słonych jezior. Przyroda Parku Narodowego Mljet Przyroda w parku jest niezwykle bujna i w wielu miejscach niemal nietknięta ręką człowieka. Ogromne zielone połacie tworzą niesamowity krajobraz i stwarzają dogodne warunki do bytowania wielu gatunkom zwierząt. Flora wyspy Mljet Do najcenniejszych skarbów parku i całej wyspy należy zaliczyć lasy sosny alpejskiej i dębu ostrolistnego. To właśnie te kompleksy należą do najbardziej nienaruszonych. Nie można zapomnieć o licznie występujących tam endemitach. W tym miejscu należy wymienić gatunki takie jak: Centaurea ragusina (dubrovačka zečina), Anthyllis barba-jovis (Jupiterova brada), Euphorbia dendroides (drvenasta mlječika). Fauna wyspy Mljet Niegdyś świat zwierząt Mljet był bardziej zróżnicowany i liczniej reprezentowany. Zmieniło się to po 1909 roku, gdy na wyspę introdukowano mangustę małą, która miała ograniczyć tamtejszą populację węży. Udało się to osiągnąć, ale przy okazji zmniejszyła się też liczebność innych zwierząt, w tym ptaków, a mały drapieżnik zaczął tez wyrządzać szkody w gospodarstwach. Wśród ssaków dominują dziki euroazjatyckie, owce kanadyjskie i daniele zwyczajne. Wśród ptaków warto wymienić puchacza, puszczyka, syczka zwyczajnego, pustułkę zwyczajną, krogulca zwyczajnego i słowika rdzawego. Podwodny świat jest reprezentowany nie tylko przez liczne gatunki ryb, ale także przez małże i kraby. Węże zostały niemal całkowicie wytępione przez mangusty. Nie brakuje tam za to jaszczurek: zielonych, ostropyskich, murówek zwyczajnych i gekonów tureckich. Endemity wyspy Mljet Prawdziwe osobliwości kryją się w krasowych siedliskach podziemnych. We wciąż jeszcze niedokładnie zbadanych jaskiniach i jamach odkryto wiele endemicznych bezkręgowców, w tym gatunki takie jak: Pergamasus meledensis, Meledella werneri, Strouhaloniscus meledensis, Otiorrhynchus meledanus. Atrakcje wyspy Mljet Wyspa Mljet skrywa wiele wspaniałych atrakcji. Jej największym skarbem jest wspaniała przyroda, ale nie brakuje tam także ciekawych obiektów historycznych. Słone jeziora Jedną z największych ciekawostek są tamtejsze słone jeziora, które mają cechy ekosystemu morskiego i słodkowodnego. Ten osobliwy system tworzą dwa zbiorniki wodne: Wielkie Jezioro i Małe Jezioro. Wielkie Jezioro (Veliko jezero) zajmuje powierzchnię 145 ha i osiąga głębokość 46 m. Powstało w następstwie zalewania krasowego pola. Z otwartym morzem łączy się szerokim kanałem, który znajduje się w miejscu znanym jako Veliki most. Małe Jezioro (Malo jezero) znajduje się w północno-zachodniej części większego z dwóch słonych zbiorników. Łączy się z nim kanałem o długości 30 m i głębokości 50 cm, w miejscu znanym jako Mali most. Zajmuje powierzchnię 24 ha. W najgłębszym punkcie osiąga 29 m. Wyspa św. Marii i klasztor benedyktynów Niewielka Wyspa św. Marii znajduje się w centralnej części Wielkiego Jeziora. To właśnie tam swój klasztor wznieśli benedyktyni, którzy przybyli na wyspę w XII wieku. Na przestrzeni lat obiekt podlegał licznym przebudowom. Ostatnia nadała mu cechy renesansowe i gotyckie. Dwupiętrową budowlę z arkadowym korytarzem z dwóch stron otacza dziedziniec. W południowo-wschodnim narożniku muru obronnego wzniesiono wieżę obronną. Klasztor został opuszczony w 1869 roku. Gdy zakonnicy opuścili wyspę, budynek zaczął popadać w ruinę. Częściowo odnowiony, stał się siedzibą władz leśnych parku narodowego. Później działał tam hotel, który zamknięto w 1991 roku. Siedem lat później budynek został przywrócony diecezji dubrownickiej. Ruiny rzymskiego pałacu w Polače Pałac wzniesiony w III wieku miał charakter luksusowej rezydencji. Lokalizacja nie została wybrana przypadkowo. Obiekt powstał w miejscu, w którym był całkowicie odizolowany od wpływu wiatru i które zapewniało bliskość wody pitnej. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
To najpiękniejsze plaże w Chorwacji. Tak blisko Polski, a tak egzotycznie
Chorwacja to jeden z ulubionych wakacyjnych kierunków Polaków – i trudno się dziwić. Malownicze wybrzeże, lazurowa woda i zjawiskowe plaże tworzą klimat niemal jak z egzotycznych wysp. Sprawdź, które miejsca zachwycają najbardziej.
W tym artykule: Plaża Paradise Beach Plaża Slanica Beach Plaża Stiniva Plaża Zlatni Rat Plaża Trstenica Plaża Zrce Beach Plaża Vela Plaża Punta Rata Plaża Sveti Ivan Plaża Bacvice Chorwacja kojarzy nam się przede wszystkim z plażami kamienistymi i żwirowymi. Należy jednak wyraźnie podkreślić, że coś dla siebie znajdą tam także miłośnicy niekończących się połaci piasku. Te z całą pewnością są równie piękne, co plaże nad Bałtykiem, a w opinii wielu osób są nawet piękniejsze. Gdzie znajdziemy najciekawszą plażę w Chorwacji? Poniżej przedstawiamy 10 naszych propozycji. Plaża Paradise Beach Piaszczyste plaże w Chorwacji nie występują tak licznie, jak kamieniste i żwirowe. Nie zmienia to jednak faktu, że te bez wątpienia należą do najpiękniejszych w Europie. Jedną z najciekawszych jest Paradise Beach, zlokalizowana w mieście Lopar ( wyspa Rab, północna część Chorwacji). Już sama nazwa tego miejsca mówi wiele na temat jego walorów. Pas piasku o długości ok. 1600 metrów jest położony w scenerii, która do złudzenia przypomina jedną z tropikalnych wysp. Zapierające dech w piersiach krajobrazy nie są jedynym atutem Paradise Beach. Należy podkreślić, że ze względu na znakomite warunki, plaża została uhonorowana certyfikatem Błękitnej Flagi. Plaża Slanica Beach Kolejną pozycję na naszej liście zajmuje plaża zlokalizowana na wyspie Murter. Slanica Beach, bo o niej mowa, częściowo jest pokryta żwirem, a częściowo - piaskiem. To miejsce szczególnie polecamy rodzinom podróżującym z dziećmi - w odległości do 40 metrów od linii brzegu woda jest bezpiecznie płytka. Kolejna zaleta Slanica Beach to świetnie rozbudowana infrastruktura turystyczna. Nie brakuje tam nastrojowych kawiarni i barów, a najmłodsi mogą skorzystać z typowo nadmorskich atrakcji - niższych lub wyższych zjeżdżalni. Warto jednak wspomnieć, że to miejsce niekoniecznie spodoba się osobom, które najlepiej czują się z dala od tłumów. Slanica Beach jest jedną z popularniejszych chorwackich plaż, więc w sezonie nie należy spodziewać się spokoju. Na szczęście nadmorskie miasta w Chorwacji oferują też znacznie cichsze zakątki, a Murter nie stanowi tu wyjątku. Plaża Stiniva Ci z nas, którzy liczą na piękne zdjęcia z wakacyjnej podróży, obowiązkowo powinni odwiedzić wyspę Vis. W jej południowej części, między skalistymi klifami kryje się jedna z najpiękniejszych plaż, jakie znajdziemy w tej części Europy - Stiniva. To magiczne miejsce urzeka swoim pięknem i... odludną atmosferą. Nawet w szczycie sezonu nie zastaniemy tam tłumów. Skoro mówimy tu o jednej z najpiękniejszych chorwackich plaż, z czego wynika mała popularność tego miejsca? To zasługa mocno utrudnionego dostępu. Na plażę można dojść piesza, ale nie polecamy tej drogi. Zanim postawimy stopę na nadmorskich kamieniach, będziemy musieli pokonać strome zejście. Osoby, które nie czują się pewnie w takich warunkach (i rodziny z dziećmi) powinny zrezygnować z tej opcji. Bezpieczniej będzie wypożyczyć łódź i dotrzeć to tego magicznego zakątka drogą morską. Plaża Zlatni Rat Kolejnym miejscem na naszej liście jest Zlatni Rat, czyli Złoty Róg. Plaża położona w miejscowości Bol (wyspa Brac) ma formę półwyspu o kształcie trójkąta z zaokrąglonym wierzchołkiem, wysuniętego w głąb morza. Ten niezwykły kształt jest zasługą działalności wiatru i prądów morskich. Lazurowa woda, która otacza piaszczystą połać, tworzy niezwykle egzotyczną scenerię. Panujący tam klimat stwarza świetne warunki do uprawiania sportów wodnych, zwłaszcza windsurfingu. Plaża Trstenica Żwirowo-piaszczysta plaża Trstenica mieści się w mieście Orebić - znanym chorwackim kurorcie. To propozycja idealna dla tych wczasowiczów, którzy nie lubią spędzać całego dnia otuleni palącymi promieniami słońca - wzdłuż części nadmorskiego pasa rosną lasy sosnowe, które rzucają na plażę sporo cienia. Przy plaży znajdziemy promenadę prowadzącą aż do portu. To centrum turystycznego życia miasta. Znajdziemy tam wiele kawiarni i restauracji serwujących wyśmienite lokalne specjały. Plaża Zrce Beach Kolejna z rajskich plaż - Zrce Beach - leży na wyspie Pag, w miasteczku Novalja. Pięknie położony żwirowy pas zapewnia fantastyczny widok na porośnięte zielenią wzgórza. To jednak nie krajobraz i krystalicznie czysta woda (plaża ma certyfikat Błękitnej flagi) rozsławia to miejsce. Tuż przy plaży zlokalizowane są liczne kluby i dyskoteki. Nie bez powodu miejsce to określa się mianem chorwackiej Ibizy. Impreza trwa tam właściwie przez całą dobę, więc ta piękna plaża najbardziej spodoba się wczasowiczom, którzy lubią wypoczywać przy akompaniamencie muzyki klubowej. Plaża Vela Kurort Baska, położony na wyspie Krk, jest jednym z najchętniej wybieranych miejsc przez wczasowiczów. Plaża Vela jest zatem znanym miejscem, ale na tyle urokliwym, że po prostu nie mogło zabraknąć jej w tym zestawieniu. Niemal 2-kilometrowy pas piasku zapewnia typowo śródziemnomorskie widoki. Świetnie rozwinięta infrastruktura sprzyja aktywnemu wypoczynkowi i leniwym kąpielom słonecznym. Ze względu na swoją popularność, to miejsce najczęściej jest dość zatłoczone, ale i tak warto je odwiedzić. Plaża Punta Rata Udajmy się teraz do miejscowości Brela, na urokliwe wybrzeże Riwiery Makarskiej. To miejsce obfituje w niesamowite plaże. Na którą warto się udać? Punta Rata zdecydowanie powinna znaleźć się w planie wycieczki, o ile nie przeszkadza nam wypoczywanie na żwirze. Wzdłuż plaży rośnie las sosnowy, który zapewnia przyjemnie chłodny cień i rozpieszcza zapachem drzew iglastych. Niesamowity klimat tego miejsca tworzą skały, które częściowo wkraczają w głąb morza. Plaża Sveti Ivan Przedostatnia pozycja na naszej liście to kolejna z nielicznych plaż w Chorwacji, które nie są zbyt tłumnie oblegane. W zachodniej części wyspy Cres leży niewielka miejscowość Lubenice. Tuż obok wioski znajdziemy niezwykle malowniczą i nastrojową plażę Sveti Ivan. Nie znajdziemy tam straganów z pamiątkami, barów i restauracji. Są za to piękne widoki, cisza, spokój i lazurowa woda. Podobnie jak ma to miejsce w przypadku plaży Stiniva, do Sveti Ivan możemy dotrzeć stromym i niezbyt bezpiecznym zboczem. Także w tym przypadku polecamy pewniejszą i bezpieczniejszą drogę morską. Plaża Bacvice Naszą ostatnią propozycją jest piękna plaża Bacvice. Swoją nazwę zawdzięcza dzielnicy Splitu, w której jest położona. Kilkaset metrów dalej znajduje się tamtejszy port, ale spokojnie - od strefy przemysłowej turystów odgradza szeroki cypel. Piaszczysty pas charakteryzuje się łagodnym zejściem do morza, a że leży w zatoce, woda tam jest przyjemnie ciepła. W pobliżu zlokalizowane są kawiarnie, restauracje i sklepy, czyli wszystko, co jest potrzebne do przyjemnego wypoczynku. PRZECZYTAJ TAKŻE: Najpiękniejsze miasta w Chorwacji [PRZEWODNIK]
To idealne miejsce na wakacje blisko Polski. Zobaczysz tu najpiękniejsze zachody słońca
Zadar nie bez powodu bywa nazywany „małym Rzymem”. To urokliwe miasto zachwyca historią, śródziemnomorskim klimatem i magicznymi zachodami słońca. Z Polski bez trudu dojedziesz tam samochodem.
W tym artykule: Czy warto jechać do Zadaru? Co warto zwiedzić w Zadarze? Zadar – ciekawostki Jak dojechać do Zadaru? W Zadarze łatwo się się zakochać. Na początek wchodzę na dzwonnicę kościoła św. Donata, by z tarasu widokowego spojrzeć na miasto w dole. Czerwone dachówki odcinają się od bieli murów i lazurowej wody. Położona na półwyspie starówka wygląda niezwykle urokliwie. Czy warto jechać do Zadaru? Zdecydowanie! Zwłaszcza dla starówki. Jej zwiedzanie zaczynam od katedry św. Donata pochodzącej z czasów przedromańskich. Gdy się jej przyjrzeć uważnie, zobaczymy wmurowane w ściany antyczne kolumny! Natomiast we wnętrzu odbywają się niezapomniane koncerty: dzięki fenomenalnej akustyce pozostają na długo w pamięci. Zresztą tu muzykę słyszy się wszędzie. W restauracjach, knajpkach, na ulicy. W soboty mamy dużą szansę trafić na ślub: rzecz jasna, w towarzystwie muzyki na żywo! Wtedy najlepiej na chwilę zapomnieć o metodycznym zwiedzaniu i dać się ponieść rytmom. Jednak najpiękniejsze koncerty zapewnia natura. Na nadmorskiej promenadzie Riva znajdują się Morske Orgulje. To jedyne na świecie wodne organy, w których wiatr i fale wygrywają melodie. Nic dziwnego, że wielu turystów przybywa tu specjalnie, by usłyszeć unikalny koncert! Chorwacja to nie tylko zatłoczone plaże. Oto 8 zaskakujących miejsc To tu znajduje się najmniejsze miasto na świecie, tu się najlepiej opalisz i zobaczysz najpiękniejszy zachód słońca. Kilkanaście metrów dalej jest miejsce, o którym Alfred Hitchcock pisał, że tu właśnie oglądał najpiękniejsze zachody słońca. Dziś czekają nas dodatkowe wrażenia estetyczne, bo umieszczono tu instalację artystyczną architekta Nicoli Bašicia Pochwała słońca. Błyszczące panele mienią się o zmierzchu kolorami, odbijając chmury niczym lustro. Dla dzieci bieganie po lśniącej tafli konstrukcji jest wspaniałą zabawą, dla dorosłych to inspirujący motyw do sfotografowania. Nieopodal przebiega główna ulica starego miasta: Kalelarga, co oznacza po prostu ulicę szeroką. Jak przystało na wizytówkę miasta, przeglądam się tu w witrynach eleganckich butików, a kawiarnie wodzą na pokuszenie. Być w Zadarze i nie skosztować maraski? Toż to błąd niewybaczalny! Likier z regionu Maraskino destyluje się ze sfermentowanego soku maraski (gorzkiej odmiany dzikiej wiśni) i aromatyzuje kwiatami pomarańczy, migdałami, jaśminem i wanilią. Doczekał się nawet własnego festynu zwanego Dni Maraski. Niebo w gębie (choć trzeba uważać na jego moc!). Co warto zwiedzić w Zadarze? Uskrzydlona likierem ruszam do Muzeum Szkła Antycznego. To jedyne takie muzeum na świecie. Na wystawie oglądam piękno ocalonych od niepamięci zabytkowych przedmiotów, zachwycając się kunsztem dawnych mistrzów. Mogę też zobaczyć, jak takie cudeńka powstawały, bo artyści na oczach publiczności tworzą oryginalną biżuterię, naczynia i wazony. Potem ruszam na spacer zaułkami miasta. Przez wieki władali nim Wenecjanie, Napoleon, Austria, Włochy, a kolejni władcy pozostawili miastu coś w spadku, wzbogacając jego architekturę. Na jednej z bram widzę weneckiego lwa św. Marka. Łapę trzyma na otwartej księdze: tak wenecjanie oznaczali miejsca, które podbili bez większego trudu. Gdyby walki tu były długie i zacięte, na bramie wyryto by lwa z zamkniętą księgą. W innym miejscu natrafiam na plac Pięciu Studni: niegdyś była tu fosa, którą w XVI w. przebudowano na plac. Faktycznie znajdziemy tu pięć stylowych studni, z których jeszcze na początku XIX w. wydobywano wodę pitną. Dziś są popularnym motywem fotograficznym podczas sesji ślubnych. Z Zadaru warto wybrać się do miasteczka Nin. Choć wygląda niepozornie, niegdyś był grodem królewskim. Koronowano tu aż siedmiu chorwackich królów, a każdy z nich po ceremonii jechał do położonego poza miastem kościoła św. Mikołaja, skąd wskazywał mieczem na cztery strony świata, biorąc je symbolicznie w posiadanie. W obrębie starych murów miejskich zachował się natomiast kościół św. Krzyża zwany najmniejszą katedrą świata (o obwodzie zaledwie 38 kroków)! Wygląda, jakby architekt nie mógł się zdecydować, co chce zbudować. Tu jedno okno, nieco niżej inne – na pierwszy rzut oka sprawia wrażenie bałaganu. Okazuje się jednak, że to bardzo celowy projekt, bo bryła kościoła była swoistym kalendarzem, pokazując pozycje słońca podczas wiosennego i jesiennego przesilenia. Tuż obok wznosi się ogromny posąg biskupa Grzegorza z Ninu będącego obrońcą słowiańskiej głagolicy. Dzięki niemu msze były odprawiane po chorwacku (zamiast łaciny), co przyczyniło się do rozwoju narodowego języka. Pogłaskanie palca u stopy biskupa ma gwarantować pomyślność i spełnienie marzeń. Sądząc po tym, jak jest wypolerowany, nie ja jedna mam na to nadzieję. Położona na wysepce starówka Ninu jest maleńka, więc jej zobaczenie nie zajmie wam dużo czasu. Ale Nin ma jeszcze jedną atrakcję. To tutejsze saliny, skąd sól była wysyłana na królewskie dwory. W czasach rzymskich za jej kilogram płacono kilogramem złota! Z czasem stało się to (nomen omen!) solą w oku Wenecjan, którzy podbili miasto i zamknęli saliny, by nie robiły im konkurencji! Z Zadaru można wyruszyć aż do pięciu parków narodowych. Niedaleko jest Paklenica, Jeziora Plitwickie, wodospady Krka i góry Welebit, a dla miłośników Adriatyku atrakcją będzie rejs na archipelag Kornati. Tutejsze parki narodowe statystowały w głośnych filmach o Winnetou. Na brzegu kanionu rzeki Zrmanja zbudowano np. osadę do odcinka Skarb w Srebrnym Jeziorze. Choć po scenografii puebla nie ma śladu, to kanion ze szmaragdową wodą wygląda bajecznie! 6 najpiękniejszych jezior na świecie. Ich widok zapiera dech w piersiach Najpiękniejsze jeziora świata to prawdziwe cuda natury, które nie tylko zachwycą oko, ale dostarczą też niezwykłych wrażeń. Wulkaniczne, polodowcowe, solne, a nawet wypełnione wrzącą si... Zadar – ciekawostki Zadar dumny jest ze swojego uniwersytetu, który założono tu już w 1396 r. Tu również urodził się jeden z przyszłych papieży – Jan IV, który rządził Kościołem katolickim w latach 640–642. Miasto słynie ze swojej kuchni. Jednym ze sztandarowych tutejszych dań jest brodet, czyli wywar z kilku rodzajów i polana sosem z siekanej pietruszki, czosnku i oliwy. Instalację Morskie organy, która przypomina schody zaprojektował chorwacki architekt Nikola Bašić. Jak dojechać do Zadaru? Do Zadaru łatwo dojechać samochodem z Polski. Podróż z Krakowa lub Wrocławia zajmie cały dzień (przynajmniej 11 godzin). Pod drodze do Chorwacji mija się Czechy, Austrię i Słowenię. Tekst ukazał się na łamach magazynu „National Geographic Traveler Extra – Chorwacja. 23 podróże życia” (nr 02/czerwiec-sierpień 2021).
Tajemnicza wyspa, którą pokochał cesarz. Co skrywała przed rycerzem Kalifrontem?
Wyspa Rab, znana z łagodnego klimatu i ponad dwóch tysięcy godzin słońca rocznie, przyciąga nie tylko plażowiczów. Jej kamienne zaułki, legendarne postaci i pustynne zatoki skrywają więcej, niż można się spodziewać.
Spis treści: Rabska Fjera – festiwal średniowiecznego ducha Ulice, jedzenie i muzyka – Rab żyje Miasto Czterech Wież – śródziemnomorski statek z kamienia Rajska Plaża i dzika Sahara – dwa oblicza Rabu Kamenjak, wino i legenda o Kalifroncie Kalifront i rybacka fiesta – duch Rabu Bełt kuszy ze świstem przelatuje przez plac i wbija się z impetem w tarczę. – Prawie środek! – słyszę z oddali, jak wykrzykuje po oddanym strzale zadowolony Chorwat ubrany w średniowieczny strój. Po chwili naciąga kołowrotem wielką bojową kuszę do ponownego strzału. Należy do Stowarzyszenia Kuszników Rabskich, a jego drużyna uczestniczy w turnieju rycerskim. Rabska Fjera – festiwal średniowiecznego ducha Na wyspie trwa właśnie Rabska Fjera – największy w Chorwacji festiwal kultury średniowiecznej. Teren wokół portu starego miasta Rab zmienił się w tętniący życiem gród sprzed kilkuset lat. Przeciskam się między kramami rzemieślników odzianych w staroświeckie stroje. – Może łyżkę albo deskę do krojenia z drewna oliwnego pan sobie życzy? – zachwalają swoje wyroby kupcy na straganach. Ulice, jedzenie i muzyka – Rab żyje Nęcą mnie zapachy stoisk z jedzeniem. Kupuję rapski šulcici, lokalną przekąskę wyrabianą ze smażonego ciasta przypominającego wyrośniętą pizzę. Wybieram wersję podawaną z dojrzewającą szynką pršut i oliwkami. Wyborna! Siadam na kamiennych schodach rozgrzanych słońcem – z dala od gwaru Rabskiej Fjery. Po wąskich uliczkach przemykają koty i zmęczeni upałem turyści. Obok mnie na lutni brzdąka bard wtulony w narożnik starego domu. Mam wrażenie, że przeniosłem się w czasie. Miasto Czterech Wież – śródziemnomorski statek z kamienia Mrużę oczy od zachodzącego słońca. Stare miasto Rab widziane z oddali przypomina mi gigantyczny statek z czterema kominami sunący przez morze. Dlatego Rab zwą Miastem Czterech Wież. Wypatrywano z nich niebezpieczeństw, dzwoniono, żeby obwieścić dobre nowiny. Nad czerwonymi dachami góruje wieża z dzwonnicą przy placu św. Krzysztofa, patrona wyspy. Wchodzę po stromych schodach, mijam dzwony i stawiam kroki na galerii. Ostrożnie stąpam wokół ośmiokątnej kopuły wieńczącej szczyt na ciasnym tarasie widokowym. Widok na osłonięty od wiatru port, wąski cypel Kaldanac i zachodzące nad Adriatykiem słońce wart jest tych kilku chwil grozy. Po zejściu z prawie 30-metrowej wieżycy spaceruję po murach. Najniżej ułożone kamienie pamiętają czasy Rzymian. Wchodzę na dziedziniec starego klasztoru św. Justyny – pod gołym niebem działa tam kino plenerowe, które istnieje od 1913 roku. Rajska Plaża i dzika Sahara – dwa oblicza Rabu Za czasów cesarza Oktawiana Augusta Rab nosił nazwę Arba. Z czasem pojawiła się także nazwa Felix Arba, czyli „szczęśliwa”. Rzymianie wiedli tu życie wśród bujnej roślinności i piaszczystych plaż. Mieszkam w wiosce Mundanije. Rano budzi mnie pianie koguta i beczenie owiec. Po dniu spędzonym w mieście ruszam samochodem na północ wyspy – do Loparu, słynącego z Rajskiej Plaży. Rajska Plaža zachwyca szeroką, piaszczystą linią brzegową, ale przytłacza ilością ludzi. Dzieci mają tu raj, a ja – zmysł podróżnika – ruszam dalej. Docieram pieszo do Sahary. Piaszczysta zatoka otoczona śródziemnomorską roślinnością zachwyca spokojem i surowym pięknem przypominającym pustynny krajobraz. Kamenjak, wino i legendy Kolejny dzień – wspinam się na najwyższy szczyt wyspy – Kamenjak. W upale daje się we znaki, ale z góry widać cały Rab i sąsiednie wyspy. W restauracji pod szczytem jem rapską pašticadę i piję lokalne wino Mont Galatus. W winnicy Mont Galatus spotykam właściciela – Petara Ribarića. Pokazuje mi butelki z 1987 roku, które sam napełniał. Nie dodaje do wina chemii. – Po co miałbym cokolwiek dodawać, skoro ono wszystko robi samo? – mówi. Na jego posesji znajdują się ruiny kaplicy z XIV wieku, obrośnięte winoroślą. Kalifront i rybacka fiesta – duch Rabu Zachód wyspy porasta gęsty las Kalifront. Tu kryją się stare domy, ruiny i legenda o rycerzu Kalifroncie i pięknej Dradze, która chciała zostać mniszką. Gdy ją porwał, został zamieniony w kamień. W Kamporze trwa Ribarska Fešta. Na nabrzeżu pachnie pieczonym tuńczykiem, gra muzyka, tańczą ludzie. Zjadam šulčići na słodko, popijam białe wino. Nagle tańczę z nieznajomą „córką rybaka”. Trudno się oprzeć Rabowi. źródło: National Geographic Traveler Polska
Zaskakujące odkrycie w mieście znanym z „Gry o tron”. Robotnicy trafili na ślad przeszłości sprzed 250 lat
Miejsce, które zasłynęło jako tło „Gry o tron”, po raz kolejny przyciągnęło uwagę. Podczas prac budowlanych w jednym z najbardziej znanych miast nad Adriatykiem natrafiono na wyjątkowy ślad historii. Archeolodzy już zabezpieczyli znalezisko i zapowiedzieli dalsze badania.
Spis treści: Przypadkowe odkrycie podczas prac w porcie Wrak z końca XVIII wieku badany przez archeologów Położony nad brzegiem Adriatyku Dubrownik, to jedno z najbardziej rozpoznawalnych miast Chorwacji. W średniowieczu stanowił istotny port handlowy, a dziś – po wpisaniu na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO – przyciąga turystów z całego świata. Dodatkowo na jego popularność wpłynął serial „Gra o tron”. W tej znanej na całym świecie produkcji Dubrownik stanowił scenerię Królewskiej Przystani – stolicy fikcyjnego Westeros. Tym razem jednak nie fikcja, lecz rzeczywistość przyciągnęła uwagę opinii publicznej. Podczas rutynowych prac instalacyjnych natrafiono bowiem na wrak drewnianego statku z XVIII wieku. Przypadkowe odkrycie podczas prac w porcie W kwietniu 2025 roku pracownicy instalujący rurociąg w zabytkowym porcie w Dubrowniku dokonali nieoczekiwanego odkrycia. Ivan Bukelić, nurek i specjalista od budowy konstrukcji podwodnych, odnalazł podczas nurkowania drewnianą strukturę zakopaną około 60–80 centymetrów pod powierzchnią dna morskiego. – Mogę już powiedzieć, że odkryłem łódź na Starym Mieście w Dubrowniku – ujawnił ostatnio Bukelić w rozmowie z bułgarską stacją NOVA TV. Jego wypowiedź natychmiast przyciągnęła uwagę mediów i archeologów. Odkrycie miało bowiem miejsce w sercu średniowiecznego portu, który miał wyjątkowe znaczenie historyczne i kulturowe. Pozostałości drewnianej jednostki zostały zabezpieczone przy wsparciu Ministerstwa Kultury Chorwacji, które zapowiedziało przeprowadzenie dalszych, bardziej szczegółowych analiz. – Nadal nie możemy powiedzieć nic na temat rodzaju statku ani jego wymiarów, ale na podstawie wyników analizy radiowęglowej możemy z całą pewnością stwierdzić, że pochodzi on z końca XVIII wieku – poinformowała Irena Radić Rossi, archeolożka morska. Równocześnie podkreśliła, że w kontekście wielowiekowej historii miasta, wrak ten może dostarczyć nowych informacji o okresie, który jak dotąd pozostawał słabo udokumentowany. Wrak z końca XVIII wieku badany przez archeologów To odkrycie idealnie wpisuje się w dzieje Dubrownika, który od XIII wieku odgrywał kluczową rolę na szlakach handlowych Morza Śródziemnego. Choć potęga miasta została poważnie naruszona przez trzęsienie ziemi w 1667 roku, wiele gotyckich i renesansowych budowli przetrwało kataklizm. Kolejne zniszczenia przyniosła wojna o niepodległość w latach 90. XX wieku, jednak dzięki intensywnym działaniom konserwatorskim Dubrownik stopniowo odzyskuje swój historyczny charakter. Odnalezienie wraku z końca XVIII wieku stanowi ważne uzupełnienie wiedzy o przeszłości portu i potwierdza znaczenie miasta jako dawnego centrum wymiany handlowej i morskiej aktywności. Jak zaznaczyła Irena Radić Rossi, obecnie najważniejsze jest odpowiednie zabezpieczenie konstrukcji, by możliwe było jej dalsze badanie bez ryzyka uszkodzeń. – Musimy ją ochronić dla przyszłych pokoleń – podkreśliła w rozmowie z AP. Dodała, że prace prowadzone są pod nadzorem archeologów podwodnych. Wstępne ustalenia sugerują, że w przyszłości wrak może zostać udostępniony publicznie – jako eksponat muzealny lub element ścieżki edukacyjnej, przybliżającej dzieje Adriatyku i bogate morskie dziedzictwo Dubrownika. Źródła: Fox News, New York Post, Popular Mechanics Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
„Miasto piratów" i perła Dalmacji. Omis zachwyca na każdym kroku
Wciśnięty między morze a strome klify, Omis wciąż pozostaje niedocenioną perełką Dalmacji. To tu plaże spotykają się z legendami o piratach i zapierającymi dech widokami. Co warto zobaczyć w tym wyjątkowym miasteczku?
Spis treści: Miasteczko w sercu Dalmacji Kiedyś siedlisko piratów, dziś wspaniały kurort Czym Omis przyciąga turystów? Omis to świetna baza wypadowa Turkus Morza Adriatyckiego, zachwycający kanion Cetiny, skaliste szczyty pasma Omiska Dinara, wspaniałe zabytki, nastrojowa architektura i niesamowita historia – Omis w Chorwacji bez wątpienia należy do tych miejsc, do których chce się wracać. Aż trudno uwierzyć, że miasteczko zamieszkane przez około 6 tys. osób może skrywać tak dużo atrakcji. Miasteczko w sercu Dalmacji Malownicze miasteczko Omis znajduje się w środkowej części Dalmacji, w miejscu, w którym Cetina uchodzi do morza. Na południu ogranicza je Adriatyk, na północy – Góry Dynarskie. Niewielki kurort znajduje się w samym sercu regionu, pomiędzy Makarską i Splitem. Dziś taka lokalizacja przekłada się na niewątpliwe walory turystyczne tego miejsca, ale miała też ogromne znaczenie w czasach historycznych. Kiedyś siedlisko piratów, dziś wspaniały kurort Dziś gościnny Omis zachęca do spędzenia lata nad Adriatyckim wybrzeżem. Nie zawsze tak było. Kiedyś ludzie woleli omijać to miejsce szerokim łukiem, zwłaszcza ci, którzy podróżowali drogą morską. Omis w Chorwacji zapisał się w historii jako piracka baza. Do tamtejszych żeglarzy przylgnęła opinia nie tylko bezwzględnych i okrutnych, ale także najgroźniejszych na całym Morzu Śródziemnym. Nie jest specjalnie zaskakujące, że wybrali Omis na swoje „gniazdo”. Miasto od zawsze cechowały wybitne walory obronne. Z rąk do rąk Obszar u ujścia Cetiny był zamieszkany już w czasach rzymskich. W połowie VII wieku stanowił północną cześć terytorium Narentan i pozostawał w ich rękach aż do XI stulecia. W 1444 roku miasto uznało zwierzchnictwo weneckie i znajdowało się pod protektoratem Republiki aż do 1797 roku. Po jej upadku, Omis znalazł się pod panowaniem austriackim, a w latach 1805–1813 – pod protektoratem francuskim. Następnie miasto ponownie trafiło w ręce Austrii i pozostało pod jej rządami do końca I wojny światowej. Dogodne położenie miasta czyniło je przyczółkiem niemal niemożliwym do zdobycia. Wielu próbowało, większości się nie udało. Do osady nad Cetiną nie wdarli się nawet Turcy osmańscy. Z walorów obronnych miasta ochoczo korzystali morscy rozbójnicy. Piracki przyczółek Można powiedzieć, że piractwo morskie jest tamtejszą tradycją. Niechlubnym fachem zajmowali się już Narentanie. Należy jednak podkreślić, że czas prawdziwej grozy i terroru nastał dopiero w XII wieku, za sprawą książąt z rodu Kačić. Piraci napadali na każdy statek, który przepływał wzdłuż ich osady. Nie miało znaczenia, czy była to papieska galera, statek handlowy z Kotoru czy Dubrownika, czy flota Republiki Weneckiej. Nie oszczędzali nawet płynących do Palestyny krzyżowców. Każdy, kto chciał przepłynąć, musiał zapłacić. Sprzeciw nie kończył się dobrze, bo piraci i tak brali co chcieli, jeżeli nie po dobroci, to siłą. Oczywiście, niektórzy bronili się, ale w walce morskiej niewielu miało z nimi jakiekolwiek szanse. Rabusie dysponowali niewielkimi, szybkimi łodziami, które cechowały się zwinnością i zwrotnością. Mogli bez problemu wpływać do ujścia Cetiny, gdzie większe jednostki nie mogły ich ścigać. Dodatkowo znali tamtejsze wody jak własną kieszeń i byli mistrzami w zastawianiu pułapek. Kres ich terrorowi położyła dopiero Republika, ale Wenecjanie potrzebowali aż 24 lat, by uporać się z problemem. Czym Omis przyciąga turystów? Po pirackiej przeszłości pozostały już tylko historie i twierdze, które dawniej umożliwiały prowadzenie obserwacji morza i broniły dostępu do miasta. Pierwsza to zbudowana w XIII wieku Mirabela. Potężna forteca wznosi się na wysokości 245 m i trzeba się nieco natrudzić, by pokonać wszystkie prowadzące do niej stopnie. Warto jednak podjąć wysiłek, bo widok na miasteczko, malownicze ujście rzeki i wąwóz wynagradza wszystko. W mieście jest jeszcze jedna twierdza – wybudowana w XV wieku forteca Starigrad. To właśnie ten obiekt był dla piratów głównym punktem obserwacyjnym. Także ta jest dostępna dla zwiedzających, a widok z wieży, choć trudno w to uwierzyć, jest jeszcze piękniejszy niż panorama rozpościerająca się z tarasu Mirabeli. Pirackie fortece są wizytówką miasta, ale należy podkreślić, że Omis oferuje znacznie więcej atrakcji. Piękne plaże Wakacje w nadmorskim kurorcie nie byłyby kompletne bez plażowania. Tuż za centrum miasta znajduje się Velika Plaża. Piaszczysto-żwirowy skrawek lądu jest długi na prawie kilometr. Nie brakuje tam restauracji, kawiarni i sklepów, ale cienia jest jak na lekarstwo. Warto więc wypożyczyć parasol. Więcej zacienionych miejsc oferuje plaża Slavijn (także w pobliżu centrum). Ta jest o wiele mniejsza i pokryta drobnym żwirem. Otaczają ją sosny i tamaryszki, dające odrobinę wytchnienia od piekących promieni słońca. Wspaniała starówka i zabytkowe budynki Plaże to jednak jeszcze nie wszystko. Osoby preferujące wycieczki szlakami pięknej architektury powinny zacząć zwiedzanie miasta od starówki. Jest niewielka, za to niezwykle nastrojowa i urokliwa. Jednym z ciekawszych tamtejszych obiektów jest tzw. Dom Szczęśliwego Człowieka, wspaniała renesansowa kamienica. Wspaniale prezentuje się też kościół św. Michała. Wybudowana w XVII wieku renesansowo-barokowa świątynia przyciąga uwagę charakterystyczną płaskorzeźbą, przedstawiającą krzyż i buzdygan. Warto też udać się na główny plac targowy, choćby po to, by zobaczyć Kolumnę Wstydu. Tam wygłaszano ważne komunikaty, ale także karano poniżającą chłostą niepokornych mieszczan. Atrakcje dla aktywnych Omis to odpowiednie miejsce także dla tych, którzy preferują aktywny wypoczynek. W okolicy miasta znajduje się wiele górskich szlaków, a część z nich nadaje się nawet dla rodzin z dziećmi. Atrakcji dla aktywnych jest tam więcej. Zapewnia je malownicza Cetina. Na rzece odbywają się spokojne rejsy łodziami i bardziej emocjonujące spływy raftingowe. Osoby lubiące poczuć adrenalinę będą zachwycone możliwością zjazdu na stalowej linie nad pięknym kanionem. W niektórych miejscach lina jest zawieszona na wysokości 150 metrów. Omis to świetna baza wypadowa Lokalizacja miasta czyni je nie tylko wspaniałym kurortem, ale także doskonałą bazą wypadową, z której można wyruszyć na podbój innych zakątków Dalmacji. Żeby dotrzeć do Splitu, trzeba pokonać mierzącą zaledwie 25 km trasę. Droga do Makarskiej jest dłuższa o ok. 10 km, a to jeszcze nie wszystko. W zasięgu jest też Promajna (ok. 30 km) i wiele innych nadmorskich miejscowości. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Chorwacka Rijeka: miasto opery, rocka i baroku – teraz w zasięgu jednej podróży pociągiem
Rijeka co warto zobaczyć – to pytanie zadaje sobie coraz więcej Polaków planujących wakacje w Chorwacji. Zwłaszcza teraz, gdy uruchomiono bezpośredni pociąg z Polski do tego portowego miasta.
Spis treści: Retro atrakcje Rijeki: kultowe gry, piwo i muzeum technologii Rijeka – miasto kontrastów, portowej potęgi i architektonicznych perełek Rijeka i Fiume: poetycka rewolucja D’Annunzio i dadaistyczna wolność Rijeka poza utartym szlakiem – kontrkultura, klub Palach i duch wolności Pociągiem z Polski do Rijeki – wakacyjna nowość od PKP Kocha operę, zna się na rocku. Do twarzy jej w baroku i w bloku. Wcale nas nie dziwi fakt, że Rijeka kipi kontrastami. Odkryj uroki chorwackiej perły nad Adriatykiem i daj się porwać naszej lokalnej przygodzie. Zwłaszcza teraz, gdy do Rijeki możesz dotrzeć bezpośrednim pociągiem z Polski – bez przesiadek, wprost z Krakowa czy Katowic. To wakacyjna nowość, która sprawia, że odkrycie tego miasta staje się jeszcze łatwiejsze i bardziej dostępne dla każdego spragnionego słońca, kultury i morskiej bryzy. Retro atrakcje Rijeki: kultowe gry, piwo i muzeum technologii Załapałeś reguły? To teraz twoja kolej! – Zoran, uśmiechnięty 30-latek z Rijeki, odstawia piwo i przekazuje mi dźwignię do manewrowania portowym żurawiem. Kompletnie sfiksował, myślę, chwytając drążek. Zawieszony na linach ładunek zaczyna dyndać niebezpiecznie nad pokładem kontenerowca. Rzut oka na tablicę rozdzielczą: jakieś lampki, kolorowe guziki. Niebieski czy czerwony? – gorączkuję się, jakbym miał przed sobą tykającą bombę. Wciskam niebieski i już wiem, że się pomyliłem. – Za późno… – Zoran patrzy z rozbawieniem, jak tłukę dłonią w czerwony przycisk, próbując cofnąć czas. Pękają liny, kontener roztrzaskuje się o pokład, załoga wspina się na rufę. Po chwili rozpikselowane sylwetki znikają w czarnej toni. Na ekranie pojawia się napis: Game over. – Zatopiłem całą flotę, zanim opanowałem manewry – śmieje się Zoran, sięgając po kolejną butelkę piwa. – Lepiej zacząć od Pac-Mana albo Moon Patrol. Kochasz kultowe gry lat 80.? Witaj w ich królestwie! Rozglądam się po zagraconym wnętrzu muzeum, na które natknąłem się, spacerując po uliczkach starej Rijeki. Na półkach dziesiątki analogowych syntezatorów z lat 60. XX w. i pierwszych popularnych komputerów – z Atari i Commodore w roli celebrytów. Na podłodze twarde dyski wielkości lodówki i… skrzynka pszenicznego Karlovačko. Podchwytuję czyjeś spojrzenie. To słynny HAL 9000 znany z 2001: Odysei kosmicznej Kubricka łypie na mnie szklanym okiem bezdusznej maszyny. Asekuracyjnie odpięty od zasilania, by nie wyszykował światu kolejnej katastrofy, może tylko pozazdrościć kolegom eksponatom. Te żyją pełnią cyfrowego szczęścia. Śnieżą niedoskonałym obrazem, kuszą dżojstikami, popiskują się melodyjkami z wnętrza topornych klawiatur. Niektórzy przyjeżdżają do miasta specjalnie dla tych zabawek. Najpierw grają w Bruce’a Lee, dopiero potem wspinają się na wzgórze z zamkiem Trsat, żeby przywitać się z miastem. Rijeka – miasto kontrastów, portowej potęgi i architektonicznych perełek Trudno o lepszą platformę widokową. Opieram się o mury średniowiecznej twierdzy i chłonę architektoniczną fantasmagorię. Czerwień dachówek poprzetykaną kopułami klasycystycznych pałaców i smukłymi łukami włoskiej secesji. Wszystko to w asyście socrealistycznych blokowisk i rdzawych szkieletów dogorywających fabryk. Jest jeszcze ona. Rječina. Rzeka, która dała miastu imię. Przecina srebrzystą wstęgą zwartą zabudowę i daje nura do zatoki Kvarner dopingowana przez portowe żurawie. – Rijeka to największy port Chorwacji, numer jeden na Adriatyku! – mówi z dumą Zoran, zapijając piwo smolistą kawą. – Wprawdzie Włosi powiedzą ci, że leżący tuż za rogiem Triest pod każdym względem bije moje miasto na głowę… Ale to tylko gadanie – macha lekceważąco ręką i dodaje szeptem: – Ostatnio trafiłem tam na rozgotowane gnocchi. A u nas nawet burek z okienka to kulinarna maestria. Potwierdzam. Mijamy wysadzany knajpkami deptak Korzo i chwytamy w biegu faszerowany owczym serem przysmak. – Rywalizacja z Triestem ma długą historię – ciągnie Zoran, który niedawno zdobył licencję miejskiego przewodnika. – Dwieście lat temu tonaż przeładunku był drugorzędny. Liczyło się piękno. Władający Rijeką Habsburgowie licytowali się z Italią na architektoniczne perełki, zatrudniając najlepszych projektantów Europy. „Kto dziś jest na topie? Wiedeński duet Fellner i Helmer? Że mają stawki z kosmosu?! Cóż z tego?!”. Opłaciło się. Chłopak wskazuje budynek Teatru Narodowego skrywający m.in. malowidła Gustava Klimta. Od jego neobarokowej fasady nie może oderwać wzroku chorwacki kompozytor Ivan Zajc. Odlany z brązu wielkolud z partyturą zastygł na cokole i ani mrugnie, gdy w nos dziobią go gołębie. – Włosi byli w kropce – opowiada dalej Zoran. – W końcu uznali, że zamiast rywalizować z habsburską pięknością, prościej będzie ją zdobyć. Dasz wiarę, że mój pradziadek sześć razy zmieniał obywatelstwo, nie ruszając się z miejsca?! Od monarchii austro-węgierskiej, poprzez różne formy włoskiej zwierzchności, przez federacyjną Jugosławię, aż po niepodległą Chorwację. Rijeka i Fiume: poetycka rewolucja D’Annunzio i dadaistyczna wolność Zoran oprowadza mnie po wystawie poświęconej włoskiemu poecie Gabrielowi D’Annunzio, który w 1919 r. na czele grupy zwariowanych bon vivantów wjechał do Rijeki, przechrzcił ją na Fiume, a potem utopił w winie i wolnej miłości. Do miasta z całego świata ściągali dadaiści i futuryści, a potem z balkonu Pałacu Gubernatora wygłaszali płomienne deklaracje opiewające prawa kobiet i wolność obyczajową. – Tutejsi kapucyni tak zbratali się z tym postrzelonym towarzystwem, że wystosowali do papieża petycję z prośbą o zwolnienie z celibatu. Niestety, dolce vita zostało brutalnie przerwane, zanim nadeszła odpowiedź – chłopak uśmiecha się szelmowsko. – Debatujący w Paryżu zwycięzcy Wielkiej Wojny odcięli poetom dopływ wina. Skończyło się paliwo dla natchnienia i zdruzgotany D’Annunzio ogłosił kapitulację. Rijeka poza utartym szlakiem – kontrkultura, klub Palach i duch wolności Cumujemy przy stoliku knajpki, w cieniu secesyjnej hali targowej. Zapach wytrawnej žlahtiny miesza się z ostrą wonią ryb i kozich serów. Przegryzamy grillowane langustynki, wpatrując się w srebrzystą toń Adriatyku, z której dźwiga się ciemna sylwetka wyspy Krk. Po chwili przesłania ją masowiec zagłuszający syreną żebrzące o okruszki mewy. Niegdyś Rijeka była oknem na świat dla komunistycznej Jugosławii. Inspirowała awangardą i szokowała punkową modą. Tu przypływały winylowe płyty z Zachodu. Do dziś pielęgnuje ducha kontrkultury. Patrzę na barwną młodzież bawiącą się w klubie Palach wciśniętym w zaułek na krańcu starówki. Dziewczyna z czerwonym irokezem skanduje tekst o politykach korumpowanych przez potężne koncerny. – Mieszkańcy mojego miasta wciąż mają coś z poetów: wrażliwość, żyłkę społecznego aktywizmu – opowiada mi po koncercie. – A turyści widzą tylko zardzewiałe dźwigi. Wciskają gaz do dechy, byle szybciej do Dubrownika czy Splitu. Ich strata, nie poczują tego pulsu, wibracji, wartkiego nurtu. Posłuchaj, jak szumi Rijeka – przymyka oczy, chłonąc pobrzękiwanie szklaneczek, muzykę, śmiech. – Pięknie, prawda? Nic, tylko dać się ponieść! Pociągiem z Polski do Rijeki – wakacyjna nowość od PKP Zanim na dobre zanurzysz się w miejskiej przygodzie, warto wiedzieć, że Rijeka nigdy nie była tak blisko. Od czerwca 2024 r. PKP Intercity uruchomiło bezpośrednie połączenie kolejowe z Polski nad Adriatyk. Pociąg „Adriatyk” kursuje raz w tygodniu – z Krakowa przez Katowice, Tychy i Rybnik – aż do Rijeki, omijając uciążliwe przesiadki i korki. Cała podróż trwa kilkanaście godzin, a w składzie znajdziesz zarówno wagony z miejscami do siedzenia, jak i kuszetki i wagony sypialne. To nie tylko wygodna, ale i bardziej ekologiczna alternatywa dla samochodu czy samolotu. Dzięki temu połączeniu coraz więcej turystów odkrywa uroki Rijeki spontanicznie – wsiadając w pociąg wieczorem, a rankiem budząc się już nad Adriatykiem. Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Filip Nowek Z wykształcenia dziennikarz, chociaż na co dzień zajmuje się komunikacją marketingową. Pasjonat podróżowania. Autor przewodników po europejskich krajach i ciekawostek o największych miastach świata. Prywatnie miłośnik tenisa i wypadów do kina.
Chorwacki kurort zapewnia moc atrakcji. Tu nikomu nie grozi nuda
Umag jest niewielkim miasteczkiem, ale mała powierzchnia nie oznacza, że brakuje tam atrakcji. Przeciwnie, chorwacki kurort ma do zaoferowania coś dla miłośników zabytków, osób preferujących aktywny wypoczynek i wszystkich, którzy wczasy na południu Europy chcą spędzić na beztroskim plażowaniu. Co warto zobaczyć w Umagu? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Niewielki kurort nad Adriatykiem Miasteczko z bogatą historią Dwa oblicza Umagu W Umagu nikomu nie grozi nuda Umag to wspaniały punkt wypadowy Istria jest jednym z najpopularniejszych kierunków wśród osób, które decydują się na wakacje w Chorwacji. Ogromną popularnością wśród turystów cieszy się Pula, ale także mniejsze kurorty działają na przyjezdnych jak magnes. Nie ulega wątpliwości, że jednym z najbardziej wyjątkowych miasteczek na całym półwyspie jest Umag. Do dziś zachowało się tam wiele śladów długiej historii tego miejsca, które współistnieją z nowoczesną infrastrukturą, doskonale przystosowaną do obsługi ruchu turystycznego. Niewielki kurort nad Adriatykiem Umag rozpościera się na północno-zachodnim krańcu Istrii, na wybrzeżu Adriatyku, w pobliżu granicy chorwacko-słoweńskiej. Miasto jest oddalone od Puli o około 85 km, a od włoskiego Triestu – o około 50 km. Niewielkie chorwackie miasteczko jest zamieszkane przez ponad 7 tys. osób. Umag jest tylko nieznacznie większy niż Omis, inny popularny kurort nad Adriatykiem. Mimo że niezbyt duże, miasto cieszy się ogromną popularnością. Trudno się temu dziwić. Turystów przyciąga tam nie tylko wspaniała lokalizacja, ale także bogata historia tego miejsca. Miasteczko z bogatą historią Obszar dzisiejszego Umagu był zamieszkany już w czasach antycznych. Rzymianie sprowadzili się tam ze względu na żyzną ziemię, zapewniającą świetne warunki do uprawy. W 1269 roku miasto formalnie poddało się Republice Weneckiej. 38 lat później, na mocy porozumienia zawartego z Patriarchatem Treviso, oficjalnie stało się wenecką własnością i utrzymało ten status aż do upadku Republiki. W 1797 roku Umag znalazł się pod władaniem Habsburgów, którzy rządzili tam do 1918 roku. Po I wojnie światowej miasto znalazło się w granicach Włoch, tak jak cała Istria. Po zakończeniu II wojny światowej znalazło się w tzw. strefie B Wolnego Terytorium Triestu. Władzę przejęła jugosłowiańska armia. Do lat 50. XX wieku większość mieszkańców stanowili Włosi, ale gdy Umag oficjalnie stał się częścią Jugosławii, większość włoskich mieszkańców wyemigrowała. W 1991 roku Umag znalazł się w granicach Chorwacji. Dwa oblicza Umagu Umag kształtował się na przestrzeni wielu wieków. W tym czasie miasto znajdowało się pod wpływem kilku kultur, jednak działania wojenne w XX wieku znacząco przekształciły jego obszar. Dziś Umag ma dwa oblicza: nowoczesne i historyczne. Luksusowy kurort Na północy, gdzie dokonały się największe zniszczenia, dziś rozpościera się nowoczesny, luksusowy kurort. Znajduje się tam prestiżowa przystań jachtowa, za którą wyrastają ekskluzywne hotele. Większość dysponuje prywatnymi plażami i innymi udogodnieniami dla gości. Nie brakuje tam także wygodnych kempingów i innych obiektów infrastruktury noclegowej. Północna część miasta aż kipi nowoczesnością, ale wystarczy zapuścić się na południe, by poznać zupełnie inne oblicze Umagu. Chorwackie miasteczko z włoską duszą Tam, na niewielkim cyplu, znajduje się historyczna część miasta. Rzymskie zabytki praktycznie nie zachowały się do naszych czasów, bo na ich gruzach wyrosły weneckie budowle, z których wiele przetrwało do dziś. Spacerując wąskimi brukowanymi uliczkami historycznego miasta, można wręcz odnieść wrażenie, że to nie Chorwacja. Wzdłuż chodnika ciągną się nastrojowe kamienice z niewielkimi oknami, które wyglądają znajomo. Dokładnie tak, taki sam styl architektoniczny obowiązuje w Wenecji, a wrażenie przebywania we Włoszech dodatkowo potęguje wizyta na starówce. W południowej części miasta znajdują się najważniejsze zabytki Umagu. Większość pamięta średniowiecze i renesans. Jak już wspomnieliśmy, antyczne budowle znajdują się w mniejszości. W Umagu nikomu nie grozi nuda Lokalizacja, historia i układ urbanistyczny – to wszystko musi przekładać się na liczebność atrakcji i tak jest w istocie. Mimo że miasto jest niewielkie, nie sposób się tam nudzić. Zabytki w Umagu Spacerując po centrum, można zauważyć dobrze zachowane fragmenty średniowiecznych murów obronnych i wież strażniczych. Na uwagę zasługują także tamtejsze zabytki architektury sakralnej – XVI-wieczny kościół św. Rocha i kościół Zwiastowania NMP. Pierwszy z wymienionych był wielokrotnie przebudowywany, ale do dziś zachowały się tam wspaniałe freski i pochodzący z XVIII wieku drewniany sufit. W drugim warto zobaczyć XVII-wieczny marmurowy ołtarz w stylu weneckim. Muzeum Umag To obowiązkowy punkt w planie wycieczki. Muzeum mieszczące się w zabytkowym budynku, który w XIV wieku strzegł dostępu do miasta od strony morza, zachwyca bogatą ekspozycją, która świetnie obrazuje drogę, jaką przebyło miasto, by zyskać obecny status. W muzeum przechowywany jest wyjątkowy eksponat, tzw. Umaška naušnica. To wyjątkowy kolczyk, którego eliptyczne ogniwo (wykonane z brązu i srebra, z trzema kolanami i grawerowanym wisiorkiem) powstało w procesie odlewania w jednoczęściowej formie. Znalezisko odkryto w 2005 roku, podczas wykopalisk prowadzonych na Placu Wolności. Najlepsze plaże w Umagu Piaszczyste, kamienne, żwirowe i betonowe, czyli dla każdego coś dobrego. Umag zachwyca różnorodnością plaż, a na uwagę zasługuje także fakt, że aż 10 z nich wyróżniono błękitną flagą. Nie wszystkie są ogólnodostępne, ale sporo hoteli otwiera swoje prywatne plaże także dla osób niezameldowanych. Które z nich warto odwiedzić? Oto kilka propozycji: Laguna Stella Maris (oddalona o ok. 3 km od centrum), Punta (oddalona o ok. 1,5 km od centrum), Polynesia, Zambratija, Sposoby na aktywny urlop Umag szczyci się tradycjami sportowymi i nic dziwnego. W końcu to właśnie tam od wielu lat odbywa się słynny Croatia Open – turniej tenisowy rangi ATP. Kortów jest tam pod dostatkiem i korzystają z nich nie tylko profesjonaliści. Jak jeszcze można spędzić czas w Umagu? Na przykład na rowerze. Wspaniałe trasy (w kurorcie i w okolicach jest ponad 600 ścieżek), z których wiele przebiega wzdłuż wybrzeża, zachęcają do przemieszczania się na dwóch kołach. Tym bardziej, że niektóre prowadzą do ciekawych obiektów, np. do latarni morskiej Savudrija. Istryjskie wybrzeże Adriatyku stwarza wspaniałe warunki do nurkowania i uprawiania snorkelingu. Na miejscu działa wiele ośrodków, zabierających turystów na wycieczkę do fascynującego podwodnego świata. Umag to wspaniały punkt wypadowy Jak zagospodarować czas, gdy zwiedzi się cały Umag? Miasteczko jest świetnie skomunikowane z całym półwyspem Istria i innymi regionami Chorwacji. Można więc potraktować je jako bazę wypadową i wyruszyć na podbój okolicznych winnic, wiosek i kurortów. Co więcej, blisko stamtąd jest także do znajdujących się nad Adriatykiem włoskim miast. Do najciekawszych kierunków należy Wenecja. Zmotoryzowani dotrą tam w około dwie i pół godziny. Do włoskiego klejnotu można też wybrać się promem, co stanowi dodatkową atrakcję. Co warto zobaczyć w pobliżu Umagu? Poniżej zamieszczamy kilka propozycji. Park Narodowy Brijuni. To jeden z najpiękniejszych parków narodowych w Chorwacji. Już samo położenie tego miejsca stanowi nie lada atrakcję. Park rozpościera się na archipelagu czternastu wysp. Poza skarbami przyrody, można tam podziwiać ślady zamierzchłej i mniej odległej przeszłości. Ślady dinozaurów, pozostałości po rzymskich willach, letnia rezydencja Tito – przykłady można mnożyć i mnożyć. Pula. Słynny kurort to miejsce idealne dla miłośników historii. Poza wieloma muzeami, znajdują się tam także wspaniałe antyczne zabytki. Jednym z nich jest wybudowany w II wieku piękny amfiteatr, który w latach swojej świetności mieścił 23 tys. widzów. Poreč. To jeden z najsłynniejszych kurortów na półwyspie Istria. Wspaniała architektura, zabytkowe kościoły (w tym wpisana na Listę UNESCO bazylika Eufrazjusza), jaskinia Baredine, winiarnie i piękne plaże – to tylko kilka przykładów tamtejszych atrakcji. Rovinj. To piękne miasteczko, w którym panuje artystyczna atmosfera. Rovinj urzeka niesamowitą architekturą, na którą składają się kolorowe kamienice. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
To idealne miejsce na rajskie wakacje w Europie. Zachwyca białymi plażami i błękitną wodą
Promajna kiedyś była niewielką osadą, której mieszkańcy trudnili się rybołówstwem. Dziś jest znaną destynacją wakacyjnych wyjazdów, chętnie wybieraną przez osoby, które chcą uniknąć charakterystycznego dla popularnych kurortów zgiełku i gwaru. Co warto zobaczyć w Promajnie? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Między morzem a górami Historia ze starożytnymi korzeniami Jakie atrakcje oferuje Promajna? Co warto zobaczyć w okolicy? Obok Istrii, Riwiera Makarska jest jednym z najpopularniejszych turystycznych regionów w Chorwacji. Atrakcji jest tam pod dostatkiem, a widoki i przyroda zapierają dech w piersiach. Nie można nie wspomnieć także o pokrytych białym żwirkiem plażach. Niektóre tamtejsze miasteczka mają jeszcze jedną zaletę – panuje w nich wyraźnie bardziej kameralna atmosfera niż w najpopularniejszych kurortach. Jednym z takich miejsc jest Promajna, idealne miejsce na rodzinne wakacje. Między morzem a górami Niewielka Promajna rozciąga się w żupanii splicko-dalmatyńskiej, w obszarze malowniczej Riwiery Makarskiej. Od wschodu sąsiaduje z Bratušem, a od zachodu – z Bašką Vodą. Malownicza wioska znajduje się na płaskim terenie, pomiędzy lazurowymi wodami Morza Adriatyckiego a malowniczymi szczytami masywu górskiego Biokovo. Czy można wyobrazić sobie piękniejsze miejsce na wakacje? Historia ze starożytnymi korzeniami Historia osadnictwa w okolicach dzisiejszej Promajny sięga 2 tysiąclecia p.n.e. Istniała tam wówczas osada, która zdaniem badaczy mogła pełnić funkcję miasta-portu na tzw. bursztynowym szlaku. W II wieku tereny te znajdowały się pod rzymską kontrolą. W starożytnych źródłach pisanych pojawia się wzmianka o portach Inaronii i Muccurum. W 548 roku tamtejsze osady stały się obiektem zakusów wschodniogermańskich Gotów. Miasto zostało wówczas splądrowane i zniszczone. Odbudowane w okresie bizantyjskim, stało się jednym z głównych centrów administracyjnych w regionie. W 877 roku miasto znalazło się pod kontrolą Wenecjan i podlegało ich zwierzchnictwu do XII stulecia, kiedy obszar Promajny został włączona do granic Królestwa Chorwacji. W XV wieku całe wybrzeże Dalmacji znalazło się pod kontrolą Imperium Osmańskiego. Wówczas miasto zostało otoczone masywnymi murami. W XVI wieku powstała tam także potężna forteca, zabezpieczająca obszar przed najazdami Wenecjan. Kiedyś wioska rybacka, dziś wakacyjny raj W XVII wieku istniała tam niewielka wioska rybacka. Gdy malowniczy region zaczął przyciągać turystów, Promajna wykorzystała swój największy atut – białą plażę z łagodnym zejściem do morza. Dziś na stałe mieszka tam zaledwie kilkaset osób. Infrastruktura noclegowa jest przygotowana na przyjęcie około 1000 gości. To sugeruje, że dawna osada rybaków i rolników pozostała zacisznym miejscem, gdzie możne spędzić spokojne wakacje i tak jest w istocie. W kurortach takich jak Umag, za dnia jest tłoczno i gwarno, a po zmroku rozpoczyna się imprezowe życie. W Promajnie jest znacznie spokojniej, dlatego często wybierają ją rodziny z dziećmi. Jakie atrakcje oferuje Promajna? Promajna to niewielka miejscowość i mimo że osadnictwo na tych ziemiach rozpoczęło się jeszcze przed nastaniem naszej ery, nie oferuje tylu atrakcji, co choćby Ankara. Nie oznacza to jednak, że malownicze miasteczko należy rozpatrywać wyłącznie w kategoriach bazy wypadowej i „sypialni”. Na miejscu można znaleźć wszystko, co jest niezbędne do udanego wypoczynku nad morzem. Oferta gastronomiczna, w której dominują owoce morza i inne specjały kuchni śródziemnomorskiej, jest naprawdę bogata. Nie brakuje też nastrojowych kawiarni. Działają tam wypożyczalnie sprzętu wodnego i rowerów. Bogata jest też oferta w zakresie nurkowania, więc pomysłów na aktywne spędzenie czasu na pewno nie zabraknie. Ciekawe obiekty Czy na miejscu można znaleźć ciekawe pozostałości po czasach historycznych? Oczywiście, że tak. Jedną z takich pamiątek jest kościół św. Piotra i Pawła, będący historycznym sercem miasteczka. Nie brakuje tam także zabytkowych kapliczek z czasów weneckich. Do dziś zachowały się też fragmenty osmańskich murów obronnych, które wieki temu strzegły dostępu do tego obszaru. Plaże w Promajnie Tak jak w każdej nadmorskiej miejscowości, największą i najtłumniej obleganą atrakcją Promajny jest plaża. Inaczej niż w wielu istryjskich kurortach, takich jak choćby Opatija, tamtejszy skrawek nadmorskiego lądu jest pokryty nie piaskiem, a charakterystycznym dla Riwiery Makarskiej białym żwirkiem. Co warto zobaczyć w okolicy? Dogodna lokalizacja miasteczka zachęca do odkrywania atrakcji okolicy. Nie trzeba zbytnio oddalać się od Promajny, by dotrzeć do ciekawych miejsc. Baška Voda jest oddalona o zaledwie kilka kilometrów. Warto udać się tam, choćby po to, by zobaczyć kościół św. Wawrzyńca z Rzymu i port, w obszarze którego znajduje się pomnik i kościół św. Mikołaja z Miry. Jakie jeszcze atrakcje kryją się blisko Promajny? Makarska, czyli wizytówka riwiery Jedną z nich jest oddalona o zaledwie 10 km Makarska, czyli flagowe miasto riwiery. Rozciągający się u podnóża masywu Biokovo kurort jest głównym ośrodkiem turystycznym w okolicy. Tamtejsze atrakcje to między innymi: Muzeum Miejskie ze wspaniałą ekspozycją historyczną, etnograficzną i archeologiczną, klasztor franciszkanów z 1614 roku, katedra św. Marka z 1766 roku, obserwatorium astronomiczne. Split, czyli historyczna stolica Dalmacji Drugie pod względem wielkości miasto Chorwacji znajduje się w odległości około 60 km od kameralnej Promajny. Split kiedyś był grecką osadą. Dalsze dzieje miasta były wyjątkowo burzliwe, ale dziś długa historia przekłada się na jego atrakcyjność. W Splicie wyraźnie odznaczają się wpływy rzymskie, bizantyjskie, weneckie, węgierskie, włoskie i jugosłowiańskie. Atrakcji jest tam pod dostatkiem. Oto niektóre z nich: katedra Świętego Domniona, pałac cesarza Dioklecjana wraz z częścią podziemną, świątynia Jowisza, kościół św. Franciszka, pozostałości po akwedukcie. Masyw Biokovo Zabytkowe budowle nie są jedyną atrakcją regionu. Riwiera Makarska to także wspaniała przyroda, a jako że miasteczko leży u podnóża wspaniałego masywu Biokovo, nie można odmówić sobie przyjemności odbycia wycieczki górskimi szlakami. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/biokovo-to-jedno-z-najciekawszych-miejsc-w-chorwacji-malowniczy-masyw-zachwyca-nie-tylko-piekna-przyroda-fot-shutterstock-80a6046.jpg" width="1000" height="667" alt="Biokovo to jedno z najciekawszych miejsc w Chorwacji. Malowniczy masyw zachwyca nie tylko piękną przyrodą (fot. Shutterstock)" title="Biokovo to jedno z najciekawszych miejsc w Chorwacji. Malowniczy masyw zachwyca nie tylko piękną przyrodą (fot. Shutterstock)" /> Najwyższy tamtejszy szczyt to Sveti Jure. Wznosi się na 1762 metry n.p.m., więc wymaga dobrej kondycji. Dobra informacja jest taka, że na szczyt prowadzi także droga asfaltowa. Zła – kierowcy o słabych nerwach raczej nie mają tam czego szukać. 23-kilometrowa trasa jest nie tylko kręta, ale także wyjątkowo wąska. Nagrodą za dotarcie na szczyt są wspaniałe widoki na wybrzeże Dalmacji i wyspy Adriatyku. Spokojnie, w obszarze masywu jest więcej wspaniałych punktów widokowych, a niektóre są dostępne nawet dla rodzin z dziećmi. Tamtejsza przyroda jest fantastyczna. W Parku Przyrody Biokovo występuje około 1500 gatunków roślin i setki gatunków zwierząt. Inne atrakcje parku to między innymi: ogród botaniczny Kotišina, w którym florę zachowano w jej naturalnej formie, Skywalk Biokovo, czyli wykonana ze szklanych paneli platforma, zawieszona przełęczą Ravna Vlaška, na wysokości 1228 metrów n.p.m. i sięgająca na odległość 12 metrów poza krawędź skały, punkty widokowe: Sveti Ilija, Vošac, Kotišina i Makar. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Zapoczątkowała turystykę na Istrii. Piękny kurort odwiedzały kiedyś koronowane głowy
Opatija stała się popularnym kurortem wypoczynkowym jeszcze przed I wojną światową. To wyjątkowe miejsce odwiedzali austriaccy władcy i znane osobistości. Dziś jest nazywane perłą Istrii i jednym z najpiękniejszych chorwackich miast. Co warto zobaczyć w Opatii? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Brama do Istrii Od małej osady do wakacyjnego kurortu Opatija robi niesamowite wrażenie Atrakcji tam nie brakuje Trudno dziwić się, że nastrojowa Opatija w przeszłości była ulubionym miejscem wypoczynku austro-węgierskiej arystokracji. Miasto, które z jednej strony otacza morze, a z drugiej – górskie pasmo, charakteryzuje się wyjątkowym klimatem. W przeszłości gościło tam wiele znanych osób ze świata literatury, nauki i polityki. Do dziś to wyjątkowe miasteczko pozostaje jednym z najpopularniejszych wakacyjnych kierunków w Chorwacji. Brama do Istrii Opatija, jeden z najpopularniejszych chorwackich kurortów wypoczynkowych, znajduje się na wschodnim wybrzeżu Istrii. To pierwsze miasto na północno-wschodnim krańcu malowniczego półwyspu, więc to właśnie tam przyjezdni rozpoczynają podróż wzdłuż wschodniego wybrzeża. Opatija jest doskonale skomunikowana z innymi miastami, co w połączeniu z korzystną lokalizacją czyni miasto idealną bazą wypadową, z której można wyruszyć na podbój okolicznych atrakcji. Do słynnego kurortu Umag, zlokalizowanego na przeciwległym wybrzeżu, można dotrzeć w około półtorej godziny. Pula na południu Istrii także jest w zasięgu, bo dojazd na miejsce potrwa około 70 minut. Należy jednak podkreślić, że przed wyruszeniem w dalszą drogę, najpierw warto poznać wszystkie atrakcje Opatii. A tych nie brakuje w tym urokliwym miasteczku. Od małej osady do wakacyjnego kurortu To zasługa ciekawej historii miasta, które de facto zapoczątkowało modę na wypoczynek na półwyspie Istria. Opatija już pod koniec XVIII stulecia była znana jako uzdrowisko. Początkowo panował tam jednak ogromny spokój. Istniała tam wówczas niewielka wioska, której mieszkańcy żyli z rybołówstwa. Nad brzegiem morza wznosił się klasztor św. Jakuba. Zjawisko, które dziś określane jest mianem „turystycznego boomu”, rozpoczęło się tam dopiero w drugiej połowie XIX wieku. W 1844 roku Iginio Scarpa, majętny handlarz drewnem i pszenicą, wybudował tam swoją letnią willę. Wieści o wspaniałej rezydencji nad brzegiem Adriatyku szybko dotarły do Wiednia, a przedsiębiorczy Scarpa dostrzegł w tym okazję do nawiązania cennych kontaktów. Na jego zaproszenie do willi przybyła Maria Anna, żona cesarza Ferdynanda. Za sprawą jej opowieści o wspaniałych widokach i przyjemnym klimacie niebawem zaczęli gościć tam austriaccy i węgierscy magnaci. Pojawił się popyt, więc musiała pojawić się też podaż. Nagle w do niedawna spokojnej osadzie zaczęły wyrastać luksusowe hotele, a w 1873 roku powstała linia kolejowa łącząca Wiedeń i Rijekę. W 1894 i 1904 gościł tam sam cesarz Franciszek Józef I. Poza koronowanymi głowami, gościli tam także znani pisarze, między innymi Antoni Czechow i Vladimir Nabokov (ten drugi wypoczywał tam jako dziecko). Opatija urzekła też Alberta Einsteina. Najbardziej polskie miasteczko u wybrzeża Adriatyku W ówczesnej stolicy tzw. austriackiej riwiery można doszukać się też wielu polskich śladów. W 1887, 1889 i 1906 roku odpoczywał tam Henryk Sienkiewicz. Dwa lata później pod Opatiją osiedlił się Stanisław Witkiewicz. Odwiedzał go tam między innymi Stefan Żeromski. W 1914 roku gościł tam Józef Piłsudski, a później – Ignacy Mościcki. Opatija robi niesamowite wrażenie Współczesne miasto jest większe niż w czasach Habsburgów. Mieszka tam około 7 tys. osób, ale w sezonie turystycznym zaludnienie znacząco się zwiększa. Czy można się temu dziwić? Absolutnie nie. Kurort zachwyca wznoszącymi się na zboczach gór zabytkowymi willami i pałacykami. U ich podnóża rozpościera się czysta, pokryta piaskiem plaża. Nie brakuje tam restauracji serwujących specjały kuchni chorwackiej i włoskiej. Są nastrojowe kawiarnie i cukiernie, a po zapadnięciu zmroku jest tam spokojniej niż w wielu innych istryjskich kurortach. Atrakcji tam nie brakuje Tym, co czyni Opatiję wyjątkową, jest różnorodność tamtejszych atrakcji. Piękne plaże, górskie wierzchołki, skarby natury, wspaniałe zabytki i architektura, od której nie sposób oderwać oczu. Może zabrzmi to jak wyświechtany frazes, ale tam naprawdę każdy znajdzie coś dla siebie. Kościół św. Jakuba Zaczynamy w miejscu, które istniało, zanim Opatija stała się turystyczną stolicą Istrii i któremu zawdzięcza swoją nazwę (słowo „opatija” oznacza „opactwo”). Dawne opactwo benedyktynów, pierwsze na tych ziemiach, de facto dało początek niewielkiemu miasteczku. Wyrastająca pośród cyprysów budowla wzniesiona została w 1420 roku. Na przestrzeni lat doczekała się wielu modernizacji i dziś prezentuje elementy stylu klasycznego i gotyckiego. Kościół może nie jest tak okazały, jak opactwo westminsterskie, ale i tak prezentuje się imponująco. Willa Angiolina Przenosimy się do miejsca, w którym swój początek ma turystyczna historia miasta. Willa Angiolina to właśnie letnia rezydencja Iginio Scarpy. Wspaniałą posiadłość nazwał imieniem swojej żony. Dziś we wspaniałym zabytkowym budynku mieści się Muzeum Chorwackiej Turystyki, którego zbiory świetnie przedstawiają burzliwe dzieje turystycznego raju. Willa otoczona jest niesamowitym parkiem. W malowniczej, niemal bajkowej scenerii można podziwiać wiele egzotycznych gatunków roślin, które dobrze odnalazły się w klimacie miasta. Poza cyprysami, oleandrami i palmami, rosną tam między innymi bananowce. Promenada Lungomare Najpopularniejsza promenada morska w mieście ciągnie się od Perluk w Opatii do niewielkiej miejscowości Lovran. Mierzy ponad 12 km długości. Za dnia zapewnia niesamowity widok na Adriatyk, ale po zachodzie słońca, gdy kamienną ścieżkę rozświetla blask latarni, które rzucają też nastrojową poświatę na wodę, robi się tam naprawdę romantycznie. Plaża Slatina Wypoczynek w nadmorskim kurorcie nie byłby kompletny bez wizyty na plaży. W Opatii jest ich kilka do wyboru. Piaszczysta Slatina jest zlokalizowana najbliżej od centrum, a przez to – jest także najgwarniejsza i najbardziej zatłoczona. Oferuje jednak łagodne zejście do wody, co czyni ją dobrym wyborem dla rodzin z dziećmi. Plaża Tomasevac Kolejna plaża na naszej liście także jest pokryta drobnym piaskiem i też cieszy się dużym zainteresowaniem przyjezdnych. Nic dziwnego. Jest świetnie przygotowana i oferuje rozbudowaną infrastrukturę. Nie brakuje tam barów i kawiarni. Są rzędy leżaków z parasolami i inne udogodnienia, które czynią odpoczynek przyjemniejszym. Plaża Lido Wiele do zaoferowania ma także plaża Lido. Znajduje się blisko centrum, ale osłania ją gęsty pas liściastego lasu, więc hałasy prawie tam nie docierają, a i cienia jest pod dostatkiem. Poza obowiązkowymi w takich miejscach barami i restauracjami, działa tam także wypożyczalnia sprzętu wodnego. Park Przyrody Uczka W odległości kilkunastu kilometrów od miasta rozpościera się wspaniały park przyrody. To idealne miejsce na niewymagającą wyprawę lub bardziej forsowny hiking. Najwyższy z tamtejszych wierzchołków, Vojak, mierzy 1401 m. Ze szczytów rozpościera się wspaniała panorama, a schodząc niżej, można zaznać ochłody w gęstych lasach. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.