Jedno z najbardziej niedoceniony miast Chorwacji. Ma wszystko, czego szukamy nad Adriatykiem
Rzymski układ ulic, bizantyjskie mozaiki wpisane na Listę światowego dziedzictwa UNESCO i jedna z najlepszych scen kulinarnych w Chorwacji – Poreč łączy ponad dwa tysiące lat historii z atmosferą spokojnego nadmorskiego kurortu. Mimo swoich niezwykłych walorów wciąż pozostaje jednym z najbardziej niedocenianych miejsc nad Adriatykiem.
Zanim na wapiennych uliczkach pojawiły się kawiarniane ogródki, a marinę wypełniły jachty, Poreč został rozplanowany jako rzymski castrum, czyli ufortyfikowany obóz wojskowy. Ponad dwa tysiące lat później ten sam układ ulic wciąż wyznacza strukturę nadmorskiego Starego Miasta. Główne trakty – Decumanus i Cardo Maximus – prowadzą obok gotyckich pałaców, weneckich fasad i ukrytych dziedzińców do jednego z najcenniejszych zabytków Chorwacji – wpisanej na Listę światowego dziedzictwa UNESCO Bazyliki Eufrazjusza. Bazylika Eufrazjusza i rzymskie dziedzictwo Poreču Wznosząca się w samym sercu miasta Bazylika Eufrazjusza to arcydzieło architektury bizantyjskiej z VI wieku, słynące z lśniących złotych mozaik, które przetrwały niemal nienaruszone przez blisko 1500 lat. Wraz z baptysterium, atrium i pałacem biskupim tworzy jeden z najlepiej zachowanych na świecie wczesnochrześcijańskich zespołów sakralnych, będący wyjątkowym świadectwem przemian zachodzących między epoką rzymską a bizantyjską. Pozostałą część Starego Miasta można bez trudu zwiedzić pieszo. Na placu Marafor, który niegdyś pełnił funkcję rzymskiego forum, zachowały się fragmenty starożytnej świątyni. W pobliżu można również bezpłatnie zobaczyć części kolumn i fragmenty frontonu Świątyni Neptuna. Stare Miasto otacza nadmorska promenada, z której rozciągają się wspaniałe widoki na Adriatyk i porośniętą sosnami wyspę Sveti Nikola. Istria to kulinarne serce Chorwacji Równie ważnym elementem wizyty w Poreču i jego okolicach jest kuchnia. Istria zyskała opinię jednego z najważniejszych regionów gastronomicznych Chorwacji. Czerpie z wpływów włoskich, a jednocześnie eksponuje lokalne składniki. W menu pojawiają się ręcznie formowany makaron fuži, białe trufle z doliny Mirny, dzikie szparagi, owoce morza z Adriatyku oraz jedne z najlepszych w Europie oliw extra virgin. Lokalne wina ze szczepu malvazija doskonale pasują do świeżych ryb, natomiast wyraziste czerwone wina teran dobrze komponują się z długo duszonym mięsem i ziemistymi daniami z truflami. Współczesnej interpretacji regionalnych smaków warto spróbować podczas lunchu w restauracji Jaz by Ana Roš. To swobodne wprowadzenie do kuchni jednej z najbardziej cenionych szefowych kuchni w Europie. Menu zaprojektowano tak, by daniami można było łatwo się dzielić. Łączy ono klasyczne i lokalne smaki. Wyróżniają się sashimi z ryby dnia podawane ze słodkimi letnimi śliwkami oraz okoń morski z kremową polentą. Inne restauracje, takie jak Spinnaker, koncentrują się na sezonowych menu degustacyjnych, w których produkty z Istrii zajmują centralne miejsce. To dowód, że kulinarna sława półwyspu wykracza daleko poza jego winnice. Sześciodaniowe menu degustacyjne prezentuje lokalne techniki i składniki, m.in. inwazyjne kraby błękitne wykorzystywane do przygotowania ubitego masła oraz makrelę podawaną w tradycyjnym stylu „savur” – lokalnej wersji weneckiego escabeche. Mimo tak niezwykłego dziedzictwa Poreč pozostaje miejscem zaskakująco dyskretnym i pozbawionym pretensjonalności. Choć większość uwagi skupia się na Dalmacji, ten zakątek Istrii wynagradza również spokojniejsze odkrywanie terenów poza Starym Miastem. Na północ i południe od miasta ciągną się plaże z gładkimi skałami i żwirem oraz zacienione zatoczki, a trasy rowerowe prowadzą przez pachnące lasy sosnowe do cichych wiosek rybackich. Kajakarstwo, paddleboarding i rejsy łodzią pozwalają spojrzeć na wybrzeże z innej perspektywy. Osoby, które chcą w pełni wykorzystać chorwackie słońce, mogą spędzić kilka godzin w Purobeach Poreč. Kuchnia inspirowana regionem Morza Śródziemnego i widoki na morze tworzą tam spokojną atmosferę. To miejsce, w którym łatwo odciąć się od reszty świata – niezależnie od tego, czy wybierze się lekturę książki przy basenie, czy zabieg na świeżym powietrzu w działającym na miejscu Garden Spa by Espa. Poreč to idealna baza do odkrywania Istrii Poreč jest także doskonałą bazą wypadową do zwiedzania wnętrza Istrii. Niespełna godzinę jazdy stąd średniowieczne miasteczka Motovun i Grožnjan wznoszą się na wzgórzach ponad winnicami i lasami słynącymi z trufli. Rodzinne winnice zapraszają na degustacje, producenci oliwy otwierają swoje gaje w porze zbiorów, a kręte wiejskie drogi odsłaniają spokojniejsze oblicze Chorwacji, którego wielu podróżnych nigdy nie poznaje. Gdy zapada wieczór, mieszkańcy zbierają się na promenadzie Starego Miasta, a później przenoszą się do winiarni i restauracji, ukrytych w wielowiekowych kamiennych budynkach. Z portu można obserwować, jak zachodzące słońce rzuca ciepły blask na dzwonnicę bazyliki, przypominając, że największą siłą Poreču jest jego trwanie. Przez dwa tysiące lat ulicami miasta przewijały się kolejne cywilizacje, pozostawiając po sobie warstwy architektury, kultury i kuchni, które do dziś kształtują codzienne życie. Podróżnym szukającym mniej znanych zakątków Poreč oferuje coś coraz rzadszego nad Adriatykiem: miejsce, w którym światowej klasy dziedzictwo jest naturalnie wpisane w codzienność, a znakomita kuchnia pozostaje wierna lokalnym tradycjom. Źródło: National Geographic
Ta część Chorwacji skrywa niezwykłe wyspy. Nie wszystkie są zamieszkane, ale każda potrafi zaskoczyć
Wyspa o niemal idealnym kształcie serca, słone jezioro ukryte w parku przyrody i latarnia stojąca na krańcu długiego pasa lądu – okolice Zadaru kryją miejsca, których trudno szukać w typowych wakacyjnych katalogach. Zadarski archipelag tworzy około 300 wysp, wysepek i skalistych raf, a większość z nich pozostaje niezamieszkana.
Archipelag zadarski tworzą setki wysp, wysepek i skalistych skrawków lądu rozsianych u wybrzeży Dalmacji. Część z nich jest zamieszkana, inne pozostają niemal całkowicie dzikie, a każda wyróżnia się czymś innym – kształtem, krajobrazem albo budowlą, która od lat pomaga żeglarzom odnaleźć drogę. Wśród najbardziej niezwykłych miejsc w tej części Chorwacji są takie, które wyglądają jak stworzone z myślą o filmowym kadrze, choć ich forma powstała bez udziału człowieka. To właśnie one najlepiej pokazują, jak różnorodny potrafi być ten niewielki fragment Adriatyku. Galešnjak – chorwacka wyspa, która naprawdę ma kształt serca Na pierwszy rzut oka Galešnjak przypomina wiele innych niewielkich wysepek rozsianych po Adriatyku. Dopiero widok z góry ujawnia jej najbardziej charakterystyczną cechę – niemal regularny kształt serca, dzięki któremu wyspa zyskała światową rozpoznawalność. Leży w Kanale Pašmańskim, pomiędzy wyspą Pašman a dalmatyńskim wybrzeżem, w pobliżu miejscowości Turanj i Biograd na Moru. Ma około 13 hektarów powierzchni, a jej linię brzegową można obejść w niespełna godzinę. Choć popularność przyniosły jej dopiero zdjęcia satelitarne publikowane w internecie, nietypowy zarys Galešnjaka był znany znacznie wcześniej. Wyspę w podobnym kształcie zaznaczono już na mapach Dalmacji sporządzanych przez francuskich kartografów na początku XIX wieku. Dziś bywa nazywana Wyspą Miłości, ale nie jest przygotowanym pod turystów kurortem. Nie ma tu hoteli, restauracji ani rozbudowanej infrastruktury, a teren pozostaje własnością prywatną. Wyspę porastają głównie niskie zarośla oraz drzewa oliwne, a na jej brzegu można znaleźć niewielkie, kamieniste zatoczki. Galešnjak najczęściej ogląda się z pokładu łodzi lub podczas lotu widokowego, bo dopiero z odpowiedniej perspektywy w pełni widać kształt, który uczynił go jednym z najbardziej rozpoznawalnych punktów zadarskiego archipelagu. Jezioro Mir na wyspie Dugi Otok. Słony akwen ukryty między zatoką a morzem Na południowym krańcu wyspy Dugi Otok znajduje się Park Przyrody Telašćica, znany z głębokiej zatoki, stromych klifów i rozległych terenów niemal pozbawionych zabudowy. Jednym z najbardziej niezwykłych elementów tutejszego krajobrazu jest jezioro Mir, położone na wąskim pasie lądu oddzielającym spokojne wody zatoki od otwartego Adriatyku. Akwen ma około 900 metrów długości i w najgłębszym miejscu osiąga zaledwie sześć metrów, jednak jego pochodzenie i właściwości wyraźnie odróżniają go od typowych jezior. Powstał w krasowym zagłębieniu, do którego woda morska przedostaje się przez szczeliny w wapiennym podłożu. Wymiana z Adriatykiem jest ograniczona, a intensywne parowanie sprawia, że zasolenie Miru może być wyższe niż w morzu. Latem woda szybko się nagrzewa, natomiast po obfitych opadach jej parametry wyraźnie się zmieniają. Większość brzegów jest niska i skalista, a niewielki piaszczysty odcinek znajduje się w południowo-zachodniej części akwenu. Wokół prowadzą piesze ścieżki, z których można dotrzeć zarówno nad jezioro, jak i na klify opadające ku morzu. Na terenie parku swobodnie poruszają się także osły, niegdyś wykorzystywane przez mieszkańców wyspy do pracy, a dziś pozostające jednym z najbardziej charakterystycznych elementów tego krajobrazu. Latarnia Veli Rat na krańcu wyspy. Jej mury miały powstać z dodatkiem żółtek Na północno-zachodnim krańcu Dugiego Otoku, z dala od większych miejscowości, stoi latarnia Punta Bjanka, powszechnie nazywana latarnią Veli Rat. Zbudowano ją w 1849 roku, aby ułatwić żeglugę jednostkom przemieszczającym się wzdłuż północnej Dalmacji. Jej 42-metrowa wieża jest uznawana za najwyższą latarnię nad Adriatykiem, a emitowane z niej światło pozostaje widoczne z odległości około 22 mil morskich. Budowla wznosi się pośród sosen, skalistych zatok i niewielkich plaż, przez co sprawia wrażenie samotnej strażnicy stojącej na granicy wyspy i otwartego morza. Z jej historią wiąże się także jedna z najczęściej powtarzanych lokalnych legend. Według opowieści, podczas budowy do zaprawy wykorzystano aż 100 tys. żółtek jaj, które miały wzmocnić konstrukcję i zwiększyć odporność murów na działanie soli oraz silnego wiatru. Nie ma dokumentów potwierdzających tę historię, ale legenda do dziś pozostaje częścią miejscowej tradycji. Przy latarni znajduje się również niewielka kaplica św. Mikołaja, a w dawnych pomieszczeniach przeznaczonych dla latarników urządzono apartamenty. Można więc nie tylko zobaczyć budowlę z zewnątrz, lecz także spędzić noc w jednym z najbardziej odosobnionych miejsc zadarskiego archipelagu. Baza wypadowa na wyspy w okolicach Zadaru. Gdzie zarezerwować nocleg? Nocleg w latarni Veli Rat pozostaje opcją dla bardzo niewielu gości – do dyspozycji są tam zaledwie dwie sypialnie, dlatego znalezienie wolnego terminu może być trudne. Znacznie większy wybór oferuje Falkensteiner Resort Punta Skala, położony na zielonym półwyspie w Petrčane, około dziesięciu minut jazdy od Zadaru. Kompleks rozciąga się wzdłuż 1,4 kilometra wybrzeża i obejmuje kilka obiektów o odmiennym charakterze. Pięciogwiazdkowy Hotel & Spa Iadera został przygotowany przede wszystkim z myślą o osobach szukających ciszy i wypoczynku – działa w nim Acquapura SPA, z basenami, saunami, strefą hammam oraz zabiegami wykorzystującymi m.in. słoną wodę i algi. Family Hotel Diadora jest z kolei nastawiony na rodziny. Dzieci mają tu do dyspozycji wodny świat z basenami, strefy zabaw, kino, ściankę wspinaczkową oraz program zajęć. Więcej niezależności zapewniają z kolei Falkensteiner Residences Senia – przestronne apartamenty z balkonami lub tarasami, z których część wychodzi na Adriatyk, a także dwa baseny przeznaczone wyłącznie dla ich mieszkańców. Ofertę noclegową uzupełniają prywatne wille z własnymi basenami. Punta Skala nie ogranicza się jednak do hoteli i apartamentów. Wzdłuż półwyspu znajdują się żwirowe zatoki, zacienione sosnami miejsca do wypoczynku oraz piaszczysta plaża przygotowana dla najmłodszych. Na terenie kompleksu działają restauracje i bary, w tym położona nad samym morzem restauracja rybna Bracera oraz Planika, serwująca dania z grilla, pizzę i lokalne specjały. Osoby, które wolą aktywny wypoczynek, mogą korzystać z Fortis Clubu z 800-metrową strefą fitness, kręgielnią i częścią gamingową, a także z kortów tenisowych, boisk, padla, minigolfa czy wypożyczalni rowerów i sprzętu wodnego. Dzięki temu półwysep może być zarówno miejscem spokojnego wypoczynku nad Adriatykiem, jak i punktem startowym kolejnych wycieczek – do Zadaru, pobliskich parków narodowych oraz na wyspy rozsiane wzdłuż dalmatyńskiego wybrzeża. Źródła: National Geographic Polska, Falkensteiner Resort Punta Skala Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
5 najpiękniejszych plaż blisko Polski. Turkusowa woda jest bliżej, niż myślisz
Majestatyczne, urokliwe i co ważne – w zasięgu podróży samochodem. Oto zestawienie pięciu zagranicznych plaż położonych stosunkowo blisko Polski, które potrafią zachwycić. To idealne kierunki dla tych, którzy szukają pięknych widoków krok dalej.
Chociaż polskie wybrzeże za każdym razem zachwyca tak samo, warto czasem pójść krok dalej i zajrzeć do naszych najbliższych sąsiadów, a także do nieco dalszych krajów, aby zobaczyć jedne z najpiękniejszych europejskich krajobrazów. Każde z tych miejsc jest inne i każde na swój sposób wyjątkowe. Oto pięć najpiękniejszych plaż poza granicami Polski, do których można dotrzeć samochodem. Centralna plaża w Juodkrantė (Litwa) Po drugiej stronie naszej granicy znajduje się niepozorny skarb. Centralna plaża w Juodkrantė leży niedaleko Neryngi, w okręgu kłajpedzkim, na Mierzei Kurońskiej. Jej położenie jest nietuzinkowe, ponieważ znajduje się między dwoma rozległymi akwenami – Morzem Bałtyckim i Zalewem Kurońskim. Już sam ten widok sprawia, że naprawdę warto odwiedzić to miejsce. Dlaczego jednak właśnie tę plażę, skoro po drodze można znaleźć wiele innych? Centralna plaża w Juodkrantė otrzymała certyfikat Blue Flag, czyli prestiżowe międzynarodowe wyróżnienie przyznawane kąpieliskom i marinom spełniającym wysokie standardy jakości wody, bezpieczeństwa oraz edukacji ekologicznej. To wyróżnienie, świadczy o wysokiej jakości tego miejsca, a przy tym jest naprawdę piękne. Liepājas pludmale (Łotwa) To druga propozycja plaży nad Bałtykiem, tym razem na wybrzeżu Łotwy. Jej atrakcyjność doceniali już w XIX wieku europejscy arystokraci, a niektóre źródła wspominają, że w tych okolicach odpoczywała również rodzina rosyjskiego cara. Nic dziwnego. Plaża w Lipawie jest rozległa – przy dobrej pogodzie ma od 50 do nawet 80 metrów szerokości i około 8 kilometrów długości. Pokrywa ją wyjątkowo drobny, jasny piasek. Potwierdzeniem jej jakości jest również certyfikat Blue Flag, którym wyróżniono oficjalne dwa kąpieliska w tym rejonie. Ponadto ta szeroka, piaszczysta plaża jest idealnym miejscem zarówno do uprawiania sportów wodnych, jak i do poszukiwania po burzliwej pogodzie bursztynów. St. Peter-Ording Strand (Niemcy) To plaża znajdująca się na wybrzeżu naszego zachodniego sąsiada, tym razem jednak nad Morzem Północnym. To kierunek dla tych, którzy są gotowi oddalić się od linii brzegowej Bałtyku, by zobaczyć zupełnie inny krajobraz. St. Peter-Ording Strand zachwyca około 12-kilometrową, piaszczystą plażą, szerokimi wydmami, lasami sosnowymi i charakterystycznymi domami na palach. Woda w tym rejonie bywa stosunkowo płytka, dlatego można pozwolić sobie na długie spacery brzegiem morza. To miejsce pełne równowagi, w którym każdy znajdzie coś dla siebie – zarówno rodziny z dziećmi, jak i osoby szukające ciszy, przestrzeni oraz oddechu. A trzeba zaznaczyć, że to miejsce znane z idealnych warunków do windsurfingu oraz przejażdżek konnych. Mesečev zaliv (Słowenia) Linia wybrzeża Słowenii jest niezwykle krótka, ale także tutaj znajduje się prawdziwa perełka wśród plaż Morza Adriatyckiego, położona między granicami Włoch i Chorwacji. Plaża Mesečev zaliv, znana również jako Moon Bay, znajduje się w Parku Krajobrazowym Strunjan. Chociaż nie da się do niej dojechać bezpośrednio samochodem, właśnie to jest jednym z uroków tego miejsca. Na plażę prowadzi krótka trasa piesza. Nie jest szczególnie wymagająca, według przewodników przeznaczona nawet dla małych dzieci, ale wystarcza, by zniechęcić część mniej zdeterminowanych turystów. To właśnie stąd rozpościera się jeden z najpiękniejszych widoków na zatokę i wysoki klif. Dodatkowo, ze względu na nieoczywiste położenie, plaża zachowała dziki, spokojny charakter. To idealne miejsce dla tych, którzy wolą odpoczynek z dala od barów, głośnych kurortów i tłumów. Plaża Podrače (Chorwacja) Podrače to najdalej położona plaża ze wszystkich propozycji. Chociaż droga zajmuje więcej czasu, warto o niej pomyśleć, zwłaszcza jeśli ktoś planuje samochodową podróż do Chorwacji. Nie mogło jej zabraknąć w tym zestawieniu, ponieważ w rankingu Europe’s 50 Best Beaches 2026 zajęła 14. miejsce. To jedna z najbliżej położonych Polski plaż, które znalazły się w tym zestawieniu. Podrače leży w malowniczej miejscowości Brela w Chorwacji, tuż przy słynnej plaży Punta Rata. Swoją międzynarodową popularność zyskała między innymi dzięki licznym rekomendacjom i zdjęciom, które pokazują ją jako jedno z najbardziej fotogenicznych miejsc nad Adriatykiem. Chociaż jest niewielka, nie bez powodu uchodzi za jedną z najpiękniejszych chorwackich plaż. Krystalicznie czysta woda, jasny żwir, turkusowa zatoka i chorwackie słońce tworzą krajobraz, który trudno zapomnieć. Źródła: Zeach.net, Go To Baltic, Beach Atlas, Videsfonds.lv, Muaka Travels, Vnaravi.si, Croatia.hr, Brela.hr, World’s 50 Best Beaches Nasza autorka Gabriela Celińska Dziennikarka i studentka psychologii. Najchętniej opowiada historie na styku człowieka, miejsca i doświadczenia – pisząc o psychologii oraz podróżach. Jej największą pasją jest fotografia, szczególnie podróżnicza i kulinarna, dzięki której zatrzymuje chwile, smaki oraz emocje. Zakochana w Hiszpanii, nieustannie poszukuje inspiracji w kulturze, ludziach i codziennych historiach.
Panika na chorwackich plażach. Morze nagle zniknęło, a łodzie osiadły na dnie
Ten letni wieczór na chorwackich wyspach nie zapowiadał niczego niezwykłego. Turyści – w tym wielu Polaków – jak zawsze spacerowali portowymi promenadami, gdy Adriatyk nagle oszalał. Woda w ułamku sekundy wdarła się na nadbrzeża, by zaledwie kilka minut później zniknąć, odsłaniając błotniste dno i osadzając jachty na mieliźnie. To nie był efekt podwodnego trzęsienia ziemi, lecz fascynujące zjawisko atmosferyczne, które potrafi zmienić zatokę w pułapkę.
W nocy z 14 na 15 lipca wybrzeża Dalmacji i Kvarneru doświadczyły ekstremalnych wahań poziomu morza. Zjawisko to uderzyło najmocniej w archipelag zadarski, wyspy Kornaty, Mali Lošinj, a przede wszystkim w urokliwy Stari Grad na wyspie Hvar. Panika na nadbrzeżu. Woda sięgnęła kolan Jak relacjonowali zaskoczeni świadkowie, woda w porcie nagle podniosła się o ponad 30 centymetrów. Napływające morze zalało niżej położone tarasy restauracji, zmuszając turystów do ucieczki z wodą sięgającą kolan. Szok nastąpił jednak chwilę później. Faza przypływu gwałtownie ustąpiła miejsca ekstremalnemu odpływowi. Poziom wody spadł aż 60 centymetrów poniżej normy. Morze na 40 minut dosłownie uciekło z zatoki, a cumujące przy brzegu łodzie uderzyły o dno. Plaże zupełnie zniknęły, pozostawiając po sobie niemal postapokaliptyczny widok. Niektórzy bali się, że nadchodzi tsunami. Nadeszła jednak burza, która szczególnie mocno dotknęła Zadar. To nie trzęsienie ziemi, a ciśnienie Klasyczne tsunami wywoływane jest przez potężne wstrząsy sejsmiczne na dnie oceanu. Fenomen, który zaobserwowano w Chorwacji, to tzw. meteotsunami – zjawisko napędzane wyłącznie przez fizykę atmosfery. Przyczyną cofnięcia morza był potężny i niezwykle agresywny front burzowy, który uformował się nad północnymi Włochami (gdzie zrzucał wcześniej grad wielkości jabłek), a wieczorem przemieścił się nad Adriatyk. Tak gwałtownym systemom burzowym towarzyszą ekstremalne skoki ciśnienia atmosferycznego. Gdy powietrze nagle, z ogromną siłą naciska na taflę wody, generuje falę. Na otwartym morzu jest ona ledwo zauważalna i mierzy zaledwie kilka centymetrów. Dostrzega się ją dopiero, gdy zbliża się do lądu. View oEmbed on the source website Efekt lejka Dlaczego Stari Grad na Hvarze ucierpiał tak bardzo? Chodzi o specyficzną linię brzegową. Kiedy fala napędzana zmianami ciśnienia wpływa do długiej, wąskiej i płytkiej zatoki (przypominającej kształtem lejek), następuje zjawisko rezonansu. Masa wody ulega kompresji i gwałtownie pnie się w górę, zwielokrotniając swoją wysokość. Mieszkańcy Dalmacji dobrze to znają Wywołuje to zjawisko znane znane w hydrologii jako sejsza (stojąca fala w zamkniętym zbiorniku). Dla turystów to anomalia i powód do nagrywania filmów, ale dla lokalnych mieszkańców, którzy od pokoleń nazywają ten żywioł słowami šćiga lub seš, to sygnał. Dalmatyńscy żeglarze wiedzą, że cofająca się woda w zaledwie kilkanaście minut wróci, mogąc pozrywać cumy i zniszczyć jachty. Choć tym razem lipcowe meteotsunami zakończyło się jedynie na strachu i zalanych promenadach (nikt nie ucierpiał), historia przypomina, że z naturą nie ma żartów. W czerwcu 1978 roku podobne, ale znacznie silniejsze zjawisko uderzyło w chorwacką miejscowość Vela Luka na wyspie Korčula. Fala osiągnęła tam niewyobrażalne 6 metrów wysokości, wdzierając się głęboko w ląd i niszcząc niemal całą infrastrukturę portową. Źródło: The Voice of Croatia, Dalmacija Danas Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
To tutaj kręcono „Winnetou”. Europejski kanion do dziś wygląda jak Dziki Zachód
Przez lata filmy o Winnetou należały do najpopularniejszych westernów w Europie i wychowały całe pokolenia widzów. Choć ich akcja rozgrywała się na Dzikim Zachodzie, niewiele osób wie, że większość spektakularnych krajobrazów nie powstała w Stanach Zjednoczonych. Zamiast amerykańskich prerii i kanionów przed kamerami pojawiły się malownicze zakątki Chorwacji, oddalone zaledwie o około dwie godziny lotu z Polski.
Większość turystów odwiedzających Chorwację kieruje się do Dubrownika, Splitu, Zadaru czy na wybrzeże Adriatyku. Tymczasem prawdziwe skarby kraju często kryją się z dala od najbardziej uczęszczanych tras. Jednym z nich jest kanion rzeki Zrmanja – miejsce, w którym surowe wapienne skały, turkusowa woda i dzika przyroda tworzą krajobraz przypominający amerykański Zachód. To właśnie dlatego w latach 60. twórcy filmów o Winnetou wybrali go jako jedną z głównych scenerii kultowej serii. Dziś kanion zachwyca nie tylko miłośników kina, ale także osoby szukające jednych z najpiękniejszych krajobrazów Chorwacji. Kanion rzeki Zrmanja. Chorwacki krajobraz, który zagrał amerykański Dziki Zachód Kanion rzeki Zrmanja należy do najbardziej spektakularnych krajobrazów krasowych w całej Chorwacji. Sama rzeka ma około 69 kilometrów długości – swoje źródło bierze u podnóża góry Poštak, na wysokości około 335 m n.p.m., po czym przecina południowe stoki masywu Velebit i płynie w kierunku Morza Adriatyckiego, uchodząc do Morza Novigradzkiego. Przez tysiące lat woda stopniowo rzeźbiła miękkie wapienne skały, tworząc głęboki kanion z pionowymi ścianami sięgającymi miejscami ponad 200 metrów wysokości. To właśnie krasowa budowa geologiczna odpowiada za niezwykły charakter tego miejsca. Liczne wąwozy, jaskinie, źródła i tarasy skalne sprawiają, że Zrmanja od lat stanowi przedmiot badań geologów i przyrodników. Rzeka tworzy również wyjątkowy ekosystem, w którym przenikają się wpływy śródziemnomorskie i kontynentalne, dzięki czemu występują tu liczne gatunki ryb, ptaków oraz roślin charakterystycznych dla terenów krasowych. Nieprzypadkowo właśnie ten krajobraz zwrócił uwagę filmowców. Gdy w latach 60. XX wieku rozpoczęto realizację serii filmów o Winnetou, opartych na powieściach Karola Maya, twórcy poszukiwali miejsca, które mogłoby wiarygodnie udawać amerykański Dziki Zachód. Zamiast wyjeżdżać do Stanów Zjednoczonych, wybrali północną Dalmację. Surowe ściany kanionu, niemal pozbawione śladów cywilizacji, doskonale wpisywały się w wizję prerii i indiańskich ziem. Produkcje niemieckiej wytwórni Rialto Film odniosły ogromny sukces, a Zrmanja na trwałe zapisała się w historii europejskiego kina. W kolejnych latach kanion pojawił się także w innych produkcjach, m.in. w filmie „Czerwona Sonja” z Arnoldem Schwarzeneggerem, francuskiej komedii „Indianin w Paryżu”, jugosłowiańskim dramacie „Ruja”, a także w nagradzanym serialu „Czarnobyl” z 2019 roku wyprodukowanym przez HBO. Dziś to miejsce przyciąga nie tylko fanów kultowej serii o Winnetou, lecz także osoby zainteresowane geologią i jednymi z najpiękniejszych krajobrazów Chorwacji. Punkt widokowy Winnetou, kajaki i szlaki. Jak zwiedzać kanion rzeki Zrmanja? Najbardziej rozpoznawalnym miejscem nad Zrmanją jest punkt widokowy Pariževačka glavica, nazywany również Plateau Winnetou. To właśnie stąd wykonano wiele ujęć wykorzystanych w filmach o słynnym wodzu Apaczów. Charakterystyczny zakręt rzeki otoczony wysokimi wapiennymi ścianami należy dziś do najczęściej fotografowanych krajobrazów Chorwacji. Co ważne, dotarcie do niego nie wymaga długiej górskiej wędrówki. Z drogi D54 prowadzi krótki asfaltowy dojazd zakończony bezpłatnym parkingiem, a od niego do punktu widokowego pozostaje zaledwie około 250 metrów łatwego spaceru. Trasa nie jest wymagająca, dlatego z panoramy mogą korzystać również rodziny z dziećmi. Wielu fotografów poleca odwiedzić to miejsce późnym popołudniem, gdy zachodzące słońce wydobywa z wapiennych skał ciepłe odcienie, a turkusowa tafla rzeki nabiera intensywnej barwy. Kanion dobrze jednak poznawać nie tylko z góry, ale również z poziomu wody. Zrmanja uchodzi za jedno z najpopularniejszych miejsc w Chorwacji do kajakarstwa, raftingu i canyoningu. Górny odcinek rzeki pełen jest niewielkich progów, kaskad i wodospadów, natomiast niżej nurt staje się spokojniejszy, dzięki czemu można podziwiać monumentalne ściany kanionu z zupełnie innej perspektywy. W okolicy wytyczono również liczne szlaki piesze prowadzące przez krasowy krajobraz oraz trasy wspinaczkowe o różnym stopniu trudności. Dodatkowym atutem jest położenie – kanion znajduje się zaledwie kilkadziesiąt kilometrów od Zadaru i niedaleko autostrady A1, dlatego bez problemu można odwiedzić go podczas jednodniowej wycieczki z wybrzeża. Mimo rosnącej popularności miejsce nadal zachowuje swój dziki charakter. Brak gęstej zabudowy, surowe ściany skalne, przejrzysta woda i rozległe panoramy sprawiają, że łatwo zrozumieć, dlaczego to właśnie tutaj twórcy Winnetou znaleźli krajobraz, który przez lata przekonywał miliony widzów, że oglądają prawdziwy amerykański Zachód. Źródło: National Geographic Polska Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Dalmacja Południowa zachwyca bogactwem kulturowym. Ten wyjątkowy region łączy historię z pięknem przyrody
Dalmacja Południowa stanowi najspecyficzniejszy pod względem geopolitycznym i krajobrazowym fragment chorwackiego wybrzeża Adriatyku. Jego wyjątkowość wynika nie tylko z usytuowania na południowym krańcu państwa, ale przede wszystkim z historycznej spuścizny niezależnej Republiki Ragusy i współczesnych przekształceń. Jakie skarby skrywa ten region? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Charakterystyka geograficzna i administracyjna Dziedzictwo wolności i potęgi morskiej Atrakcje Dalmacji Południowej Połączenie monumentalnej architektury Dubrownika, surowego piękna winnic Pelješaca i dzikiej przyrody Mljetu czyni Dalmację Południową miejscem absolutnie unikatowym. Dla podróżnych szukających autentyczności i głębokiego zakorzenienia w kulturze region ten pozostaje jednym z najatrakcyjniejszych kierunków, oferującym znacznie więcej niż tylko wypoczynek nad morzem. Charakterystyka geograficzna i administracyjna Dalmacja Południowa obejmuje pas wybrzeża od doliny rzeki Neretwy na północy, aż po przylądek Oštro na półwyspie Prevlaka (przy granicy z Czarnogórą) na południu. Jest to region o wybitnie wydłużonym kształcie, zdominowany przez góry schodzące do morza i rozległy archipelag wysp. Centrum administracyjnym jest Dubrownik, pełniący funkcję stolicy żupanii dubrownicko-neretwiańskiej, która zarządza tym obszarem. W geografii Dalmacji Południowej wyraźnie widoczny jest kontrast między surowością krasowych pasm górskich a żyznością delty Neretwy i błękitem głębokiego Adriatyku. Półwysep Pelješac, będący drugim co do wielkości półwyspem w Chorwacji (po Istrii), stanowi oś regionu, łącząc stały ląd z systemem zewnętrznych wysp, takich jak Korčula, Mljet czy Lastovo. Dziedzictwo wolności i potęgi morskiej Pierwszymi znanymi mieszkańcami regionu byli Ilirowie. Pozostałości ich grodzisk obronnych można odnaleźć na wzgórzach Pelješaca i wyspy Mljet. Grecy, przybywający tam w IV wieku p.n.e., założyli kolonie takie jak Korkyra Melaina (Korčula) i Melita (Mljet), wprowadzając uprawę winorośli i oliwek, która do dziś dominuje w regionie. W okresie rzymskim Dalmacja stała się ważną prowincją imperium, a głównym ośrodkiem była Salona, usytuowana dalej na północ. Należy jednak wspomnieć, że mniejsze osady w okolicach dzisiejszego Cavtatu (Epidaurum) także odgrywały ważną rolę, będąc nadmorskimi ośrodkami handlu. Po upadku Cesarstwa Rzymskiego i fali wędrówek ludów uchodźcy z Epidaurum założyli osadę Ragusa na skalistej wysepce Laus. Z czasem, po zasypaniu kanału oddzielającego wyspę od stałego lądu (dzisiejsza ulica Stradun), osada połączyła się ze słowiańską Dubravą, tworząc fundament pod przyszłą potęgę Dubrownika. Republika Ragusy W latach 1358–1808 Republika Ragusy zachowywała szeroką autonomię, formalnie uznając zwierzchnictwo kolejno korony węgiersko-chorwackiej, a następnie Imperium Osmańskiego (płacąc daniny w zamian za swobodę handlu). Było to państwo nowoczesne, oparte na praworządności i innowacyjnych rozwiązaniach społecznych. Już w XIV wieku w Dubrowniku funkcjonowała kwarantanna, a w 1416 roku, jako jedno z pierwszych państw na świecie, zakazała handlu niewolnikami. Strategia przetrwania Republiki opierała się na sprawnej dyplomacji. Najlepszym tego przykładem jest przekazanie fragmentu terytorium (Neum) Imperium Osmańskiemu w 1699 roku. Ruch ten miał na celu fizyczne oddzielenie granic Ragusy od terytoriów kontrolowanych przez wrogą Republikę Wenecką, co na długie stulecia ukształtowało przebieg granic państwowych na Bałkanach. Bogactwo kraju wynikało z handlu solą (wydobywaną w Stonie) i potężnej floty handlowej, która docierała do najdalszych zakątków świata. Kres świetności położyło katastrofalne trzęsienie ziemi w 1667 roku, które zniszczyło większość renesansowej zabudowy miasta. Choć Dubrownik został odbudowany, jego znaczenie polityczne słabło, co ostatecznie wykorzystał Napoleon, wkraczając tam w 1806 roku i rozwiązując republikę dwa lata później. Atrakcje Dalmacji Południowej Region oferuje zróżnicowane atrakcje – od monumentalnej architektury miejskiej, przez historyczne systemy obronne, po dziką przyrodę wyspiarską. Dubrownik Stare Miasto w Dubrowniku, wpisane na listę UNESCO w 1979 roku, stanowi kwintesencję dalmatyńskiego baroku i renesansu. Do najważniejszych tamtejszych zabytków należą mury miejskie o długości ok. 2 km, które nigdy nie zostały zdobyte siłą. Ich wysokość, dochodząca do 25 m, oferuje wyjątkową perspektywę na czerwone dachy domów i turkusowy Adriatyk. Kluczowe obiekty wewnątrz murów to: Stradun – główna arteria miasta, wyłożona wyślizganym wapieniem, będąca centrum życia towarzyskiego; Pałac Rektorów – dawna siedziba najwyższych władz Republiki, dziś muzeum historyczne; Wielka Fontanna Onufrego – XV-wieczna budowla dostarczająca wodę z odległego o 12 km źródła; klasztor franciszkanów – miejsce, gdzie znajduje się jedna z najstarszych działających aptek w Europie (od 1317 roku). Ston i Pelješac Miasteczko Ston na półwyspie Pelješac słynie z najdłuższych murów obronnych w Europie (ok. 5,5 km), które w przeszłości chroniły saliny – źródła bogactwa Ragusy. Salina Ston funkcjonuje do dziś, produkując około 500 ton soli rocznie metodami naturalnymi, co czyni ją jednym z najstarszych wciąż działających tego typu obiektów na świecie. Zatoka Małostońska to z kolei europejskie centrum hodowli ostryg i muli. Unikatowy skład wody sprawia, że tamtejsze ostrygi (Ostrea edulis) mają wyjątkowy smak, doceniany przez smakoszy na całym świecie. Na farmach odbywają się degustacje, co stanowi jedną z najpopularniejszych atrakcji gastronomicznych regionu. W głębi półwyspu dominują winnice szczepu plavac mali. Najsłynniejsze lokalizacje to Dingač i Postup, gdzie winorośl rośnie na ekstremalnie stromych zboczach. Korčula Miasto Korčula jest często nazywane „małym Dubrownikiem” ze względu na swoje potężne mury obronne i wieże. Unikatowy układ urbanistyczny w kształcie szkieletu ryby zapewnia przyjemny powiew wiatrów morskich. Wyspa jest silnie związana z legendą o Marco Polo, którego domniemany dom narodzin znajduje się na starówce. Najważniejszą atrakcją kulturalną wyspy jest moreška – rycerski taniec z mieczami, który upamiętnia walkę chrześcijan z Maurami. Występy odbywają się regularnie w sezonie letnim i stanowią dynamiczne widowisko łączące choreografię walki z tradycyjną muzyką. Mljet Wyspa Mljet to propozycja dla turystów szukających kontaktu z naturą. Większość jej zachodniej części zajmuje park narodowy o tej samej nazwie z dwoma słonymi jeziorami (Veliko i Malo jezero). Na wysepce na środku Wielkiego Jeziora wznosi się XII-wieczny klasztor benedyktynów. Mljet jest również znany z Jaskini Odyseusza, gdzie według legendy grecki bohater spędził siedem lat u boku nimfy Kalipso. Grota, dostępna od strony morza, zachwyca intensywnym błękitem wody. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Dalmacja Północna zachwyca kontrastami. To miejsce, gdzie historia spotyka naturę
Dalmacja Północna – strefa styku surowej krasowej natury i antycznego dziedzictwa – stanowi jeden z najbardziej interesujących obszarów basenu Morza Adriatyckiego. Obszar ten definiuje charakter wybrzeża Chorwacji, łącząc zabytkową architekturę obronną i sakralną z innowacyjnymi instalacjami przestrzennymi. Jakie atrakcje skrywa ten region? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Charakterystyka geograficzna i administracyjna Od plemion iliryjskich do nowoczesnej państwowości Miasto tradycji i nowoczesności Miasto kamiennej architektury Przyroda Dalmacji Północnej Nie ulega wątpliwości, że dzięki śladom burzliwej historii i spektakularnym krajobrazom Dalmacja Północna jest jednym z najbardziej interesujących punktów na mapie chorwackiego wybrzeża. Coś dla siebie znajdą tam zarówno osoby szukające ciszy i kontaktu z naturą, jak i miłośnicy miejskiego zgiełku. Charakterystyka geograficzna i administracyjna Pod względem fizycznogeograficznym Dalmacja Północna obejmuje około 200 km linii brzegowej lądu i rozległy archipelag wysp. Nad północną częścią regionu dominuje masyw Velebitu, który nie tylko stanowi barierę klimatyczną, ale także determinuje estetykę krajobrazu, nadając mu surowy, monumentalny charakter. W strukturze lądowej dominuje rzeźba krasowa, z licznymi jaskiniami, kanionami i formacjami wapiennymi. Twory te stanowią fundament dla lokalnych systemów hydrologicznych, w tym rzek Krka i Čikola. Administracyjnie region jest podzielony na dwie główne jednostki – żupanię zadarską ze stolicą w Zadarze i żupanię szybenicko-knińską ze stolicą w Szybeniku. Druga z wymienionych zajmuje powierzchnię 2994 kilometrów kwadratowych i należy do najsłabiej zaludnionych regionów nadmorskiej Chorwacji, co sprzyja zachowaniu dziewiczych terenów przyrodniczych. Od plemion iliryjskich do nowoczesnej państwowości Historię Dalmacji Północnej ukształtowała rywalizacja mocarstw o kontrolę nad szlakami handlowymi Adriatyku. Nazwa regionu pochodzi od iliryjskiego plemienia Dalmatów, które od II wieku p.n.e. stawiało opór rzymskiej ekspansji. Rzymianie ostatecznie podbili te tereny, tworząc prowincję Iliricum, a następnie samodzielną prowincję Dalmatia, czyniąc z Zadaru (Jadera) i Ninu (Aenona) kluczowe ośrodki miejskie. W średniowieczu region stał się kolebką chorwackiej tożsamości. To właśnie w Ninie znajdowała się siedziba pierwszych biskupów chorwackich i rezydencja królów, co czyni to miasto symbolem narodowym. Z kolei Szybenik, w przeciwieństwie do Zadaru o antycznych korzeniach, powstał jako nowa fundacja słowiańska, co podkreśla jego wyjątkowość jako najstarszego miasta założonego przez Chorwatów nad Adriatykiem. Dominacja wenecka, trwająca od XV wieku, odcisnęła trwałe piętno na architekturze miast – od portali domów po potężne systemy fortyfikacyjne mające chronić przed ekspansją Imperium Osmańskiego. Miasto tradycji i nowoczesności Zadar, pełniący funkcję bramy do regionu, jest miastem o rzadko spotykanej ciągłości urbanistycznej. Jego starówka, położona na półwyspie, stanowi koncentrację antycznych zabytków i współczesnych instalacji, które stały się nowymi ikonami turystycznymi Chorwacji. Antyczne fundamenty i dziedzictwo sakralne Centralnym punktem Zadaru jest rzymskie forum, wytyczone w I wieku p.n.e. Bezpośrednio na starożytnych ruinach wzniesiono tam, w IX wieku, kościół św. Donata – rotundę o architekturze przedromańskiej, do budowy której wykorzystano fragmenty rzymskich kolumn i elementów architektonicznych. Inne ważne obiekty sakralne i architektoniczne Zadaru to między innymi: katedra św. Anastazji – największa katedra w Dalmacji, będąca przykładem dojrzałego romanizmu; kościół św. Symeona – miejsce przechowywania relikwii świętego w srebrno-złotej skrzyni, fundacji królowej Elżbiety Bośniaczki; plac Pięciu Studni – zbudowany w XVI wieku przez Wenecjan, stanowił system zaopatrzenia miasta w wodę podczas oblężeń; Brama Lądowa – budowla Michele Sanmicheliego z 1543 roku, ozdobiona lwem św. Marka, będąca jednym z najwybitniejszych dzieł renesansu w regionie. Nowoczesne instalacje Nikoli Bašicia Zadar zyskał niemały rozgłos dzięki dwóm instalacjom na nadmorskiej promenadzie, które wykorzystują energię natury do tworzenia doznań sensorycznych. Są to: Morskie Organy – system 35 rur o różnej długości i średnicy, wbudowanych w kamienne schody nabrzeża. Ruch fal wtłacza powietrze do instalacji, generując harmonijne dźwięki, których tonacja zmienia się w zależności od siły i prędkości wody; Pozdrowienie Słońca – instalacja o średnicy 22 metrów, złożona z 300 wielowarstwowych szklanych płyt z wbudowanymi modułami fotowoltaicznymi. System ten nie tylko generuje zasilającą oświetlenie nabrzeża, ale po zachodzie słońca tworzy spektakularną grę świateł, będącą wizualną interpretacją rytmu kosmosu. Tradycja Maraschino Zadar jest ojczyzną likieru Maraschino, którego historia sięga XVI-wiecznych receptur mnichów dominikańskich. Trunek ten, produkowany z destylatu wiśni odmiany maraska wraz z ich pestkami, liśćmi i łodygami, charakteryzuje się specyficznym migdałowym aromatem. Do dziś butelkowany jest w ręcznie oplatanych słomą butelkach. Miasto kamiennej architektury Szybenik jest miastem kaskadowo opadającym ku ujściu rzeki Krka. Jego znaczenie podkreślają dwa obiekty, wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO – katedra św. Jakuba i twierdza św. Mikołaja. Katedra św. Jakuba Ze względu na unikatową metodę budowy, świątynia ta jest uznawana za jedną z najważniejszych w Chorwacji. Cała katedra została wzniesiona wyłącznie z kamiennych bloków, które są ze sobą połączone bez użycia drewna czy tradycyjnej zaprawy. Największymi walorami tego miejsca są: fryz z 71 głowami – zewnętrzna część absydy jest ozdobiona portretami mieszkańców Szybenika z XV wieku, wykonanymi z niezwykłym realizmem przez Juraja Dalmatinca; Brama Lwów – gotycki portal z rzeźbami Adama i Ewy, osadzonymi na grzbietach lwów; kopuła i sklepienia – system nachodzących na siebie kamiennych płyt, które tworzą szczelną i wytrzymałą strukturę dachową. Fortyfikacje Strategiczne znaczenie Szybenika jako portu u ujścia rzeki Krka wymusiło budowę potężnego systemu obronnego, składającego się z czterech głównych twierdz: twierdzy św. Michała, twierdzy Barone, twierdzy św. Jana, twierdzy św. Mikołaja. Ostatnia z wymienionych, zlokalizowana na wyspie Ljuljevac, jest wybitnym przykładem weneckiej architektury obronnej typu alla moderna. Przyroda Dalmacji Północnej <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/09/park-narodowy-krka-jest-jedna-z-najwiekszych-atrakcji-chorwacji-zachwyca-nie-tylko-wspaniala-przyroda-fot-shutterstock-7c7eb3b.jpg" width="1000" height="750" alt="Park Narodowy Krka jest jedną z największych atrakcji Chorwacji. Zachwyca nie tylko wspaniałą przyrodą (fot. Shutterstock)" title="Park Narodowy Krka jest jedną z największych atrakcji Chorwacji. Zachwyca nie tylko wspaniałą przyrodą (fot. Shutterstock)" /> Region charakteryzuje się największym w Chorwacji zagęszczeniem parków narodowych, co czyni go priorytetowym kierunkiem dla turystyki przyrodniczej. Najpiękniejsze atrakcje przyrodnicze to: Park Narodowy Krka, Park Narodowy Kornati, Park Narodowy Paklenica i góry Velebit, wyspa Pag. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Novigrad – spokojne miasto Istrii z klimatem Wenecji i nadmorskimi plażami
Novigrad to niewielkie miasto na zachodnim wybrzeżu półwyspu Istria, położone niedaleko ujścia rzeki Mirny i około 25 kilometrów od granicy ze Słowenią. Miasto wyróżnia się zwartą zabudową i dobrze zachowanym historycznym centrum. Wciąż można zobaczyć fragmenty dawnych murów obronnych, wąskie uliczki i budynki z okresu panowania Wenecji. Dziś jest znane głównie jako spokojny kurort nad Adriatykiem, ale jego historia sięga czasów starożytnych.
Spis treści: Historia Novigradu – od starożytności do współczesności Stare Miasto i najważniejsze zabytki Novigradu Novigrad plaże – gdzie odpoczywać nad Adriatykiem? Kuchnia i atmosfera miasta Czy warto odwiedzić Novigrad? Novigrad znajduje się na niewielkim półwyspie nad Morzem Adriatyckim. Co ciekawe, do XVIII wieku był on oddzielony od lądu i miał charakter wyspy. Dopiero później zasypano przesmyk, łącząc miasto z resztą półwyspu Istria. Położenie odgrywało istotną rolę już w średniowieczu. Dostęp do morza sprawił, że Novigrad rozwijał się jako ważny lokalny port. Dziś nadal można odczuć jego dawny charakter. Nie ma tu monumentalnych zabytków na skalę Dubrownika czy Splitu, ale właśnie dzięki temu miejscowość zachowała bardziej kameralną atmosferę. To jeden z powodów, dla których wielu turystów regularnie wraca tu na wakacje. Historia Novigradu – od starożytności do współczesności Historia miasta jest wyjątkowo długa jak na niewielką miejscowość. W źródłach odnoszących się do starożytności pojawiają się nazwy Neapolis i Civitas Novum, oznaczające „nowe miasto”. Przez stulecia Novigrad znajdował się pod wpływem różnych państw i kultur. Rządzili nim Bizantyjczycy, Frankowie oraz władcy związani z niemieckim obszarem politycznym. Przełomowym momentem był jednak XIII wiek, kiedy miasto znalazło się pod kontrolą Republiki Weneckiej. Jej wpływy są widoczne do dziś zarówno w architekturze, jak i lokalnej kulturze. Pod panowaniem Wenecji Novigrad funkcjonował przez ponad pięćset lat. W tym okresie rozbudowano fortyfikacje i rozwijał się handel morski. Miasto ucierpiało jednak podczas tureckich najazdów pod koniec XVII wieku. Po upadku Republiki Weneckiej Novigrad przechodził kolejno pod władzę Napoleona, monarchii austro-węgierskiej i Królestwa Włoch. Po II wojnie światowej znalazł się w granicach Jugosławii, a od 1991 roku należy do niepodległej Chorwacji. Wielokulturowy charakter Novigradu Ta złożona historia sprawiła, że Novigrad ma wielokulturowy charakter. Do dziś widoczne są tu wpływy chorwackie i włoskie, a język włoski zachował status języka urzędowego obok chorwackiego. Miasto funkcjonuje oficjalnie pod dwiema nazwami: chorwacką Novigrad i włoską Cittanova. Obecność włoskiej społeczności oraz historyczne związki z Wenecją sprawiają, że zachodnia Istria różni się kulturowo od wielu innych regionów Chorwacji. Stare Miasto i najważniejsze zabytki Novigradu Największą atrakcją miasta pozostaje jego historyczne centrum. Spacer po Novigradzie najlepiej rozpocząć właśnie tutaj, ponieważ niewielki obszar Starego Miasta pozwala spokojnie odkrywać kolejne zabytki pieszo. Kościół św. Pelagiusza i św. Maksymiliana Najcenniejszym zabytkiem Novigradu jest kościół św. Maksymiliana i Pelagiusza. Obecna świątynia była przebudowywana w późniejszych epokach, ale jej korzenie sięgają średniowiecza. Szczególnie interesująca jest przedromańska krypta znajdująca się pod prezbiterium. W zakrystii przechowywane są bogato zdobione księgi liturgiczne z XV wieku. Dla miłośników historii sztuki i architektury sakralnej jest to jedno z najważniejszych miejsc na zachodniej Istrii. Mury miejskie, lapidarium i wenecki charakter miasta Dobrze zachowane fragmenty murów obronnych przypominają o dawnych czasach. Do dziś można zobaczyć charakterystyczne wieże i inne elementy dawnych fortyfikacji. W centrum zachowały się także budynki reprezentujące gotyk wenecki. Arkady, kamienne elewacje i niewielkie place tworzą atmosferę typową dla dawnych miast pozostających pod wpływem Wenecji. Ciekawym miejscem jest również miejskie lapidarium mieszczące kolekcję kamiennych zabytków i nagrobków odnalezionych w Novigradzie oraz okolicach. To niewielkie muzeum pozwala lepiej zrozumieć historię regionu od czasów antycznych po średniowiecze. Novigrad plaże – gdzie odpoczywać nad Adriatykiem? Dla wielu turystów najważniejszym powodem przyjazdu do Novigradu są plaże i możliwość spokojnego wypoczynku nad Adriatykiem. Wybrzeże wokół miasta jest zróżnicowane. Dominują plaże kamieniste i żwirowe, typowe dla chorwackiej części Adriatyku, ale dzięki temu woda pozostaje wyjątkowo przejrzysta. Część plaż została wyróżniona za czystość i dobrą infrastrukturę turystyczną. Sporo plaż znajduje się blisko centrum miasta, dzięki czemu można łatwo przemieszczać się między kąpieliskami, restauracjami i mariną bez konieczności korzystania z samochodu. Novigrad jest również dobrym miejscem dla osób uprawiających sporty wodne. Popularnością cieszą się między innymi skutery wodne, nurkowanie i kajakarstwo. Kuchnia i atmosfera miasta Jednym z największych atutów Istrii pozostaje kuchnia, a Novigrad nie jest wyjątkiem. Miasto od lat związane jest z rybołówstwem, dlatego w lokalnych restauracjach dominują świeże ryby i owoce morza. W menu często pojawiają się także charakterystyczne produkty regionu: oliwa z oliwek, trufle z doliny Mirny, istryjskie makarony, lokalne wina. Wieczorami centrum Novigradu zmienia się w spokojną przestrzeń spacerową. Nadmorskie restauracje i niewielkie place tworzą atmosferę bardziej przypominającą włoskie miasteczka niż duże kurorty wakacyjne. Czy warto odwiedzić Novigrad? Novigrad nie należy do najbardziej znanych miast Chorwacji, ale właśnie to stanowi jego przewagę. Łączy historyczny charakter z nowoczesną infrastrukturą turystyczną i spokojniejszą atmosferą niż największe kurorty Adriatyku. Zamiast ogromnych resortów oferuje średniowieczne uliczki, nadmorskie promenady i autentyczny klimat zachodniej Istrii. To dobre miejsce zarówno na krótki pobyt, jak i dłuższe wakacje na Istrii. Miasto sprawdzi się u osób zainteresowanych historią, architekturą i lokalną kulturą, ale również u turystów szukających jedynie wypoczynku nad morzem. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
„Skarb” cenniejszy niż złoto. Co rzymski wrak ukrywał w warstwach starej smoły?
Dla archeologów najcenniejszym skarbem nie jest złoto, lecz informacja. Dzięki nowoczesnej analizie molekularnej, naukowcy odczytali historię rzymskiego statku handlowego z II wieku p.n.e. Wszystko dzięki mikroskopijnym śladom uwięzionym w substancji, którą przez dekady omijano w badaniach.
W 2016 roku w zatoce Paržine w Chorwacji odkryto szczątki rzymskiego statku handlowego. Jednostka ta zatonęła około połowy II wieku p.n.e. Wrak spoczywa na niewielkiej głębokości zaledwie czterech metrów pod powierzchnią morza. Przez lata archeolodzy badali jego konstrukcję oraz ładunek, który składał się z amfor i pni drzew. Kadłub statku wykonano głównie z wiązu i dębu. Była to klasyczna konstrukcja rzymska z okresu Republiki. Badacze z Chorwacji i Francji postanowili jednak wyjść poza prostą analizę ładunku i drewna. Smoła jako kapsuła czasu Głównym celem nowych badań były powłoki izolacyjne kadłuba. Szkutnicy musieli chronić statki przed słoną wodą i niszczycielską działalnością organizmów morskich. Używali do tego lepkich substancji organicznych nakładanych na gorąco. Materiały te przez dekady były pomijane w badaniach archeologicznych, ale są one jednak doskonałymi źródłami informacji o starożytności. Smoła działa jak naturalna pułapka na pyłki roślinne z otoczenia. Dzięki temu w niej zaklęty jest obraz środowiska z momentu nakładania warstwy. Chemiczny odcisk palca Zespół naukowy poddał analizie 10 próbek pobranych z różnych części wraku. Wykorzystano zaawansowaną spektrometrię mas oraz analizę molekularną. Większość próbek składała się z podgrzanej żywicy drzew iglastych, czyli smoły drzewnej. View oEmbed on the source website Jeden fragment pobrany z dziobu statku okazał się jednak wyjątkowy. Zawierał on rzadką mieszankę smoły sosnowej i wosku pszczelego. Substancja ta była znana greckim budowniczym jako zopissa. Dodatek wosku sprawiał, że powłoka stawała się bardziej elastyczna i łatwiejsza w aplikacji. Roślinność uwięziona w kadłubie Kluczowe informacje o przeszłości jednostki przyniosła analiza palinologiczna. W warstwach izolacji zidentyfikowano pyłki dębu ostrolistnego, sosny oraz oliwek. Obecność olchy i jesionu sugeruje, że statek często przebywał blisko ujść rzek. Wykryto także ślady jodły i buka, które występują głównie w regionach górzystych. Taka roślinność jest typowa dla północno-wschodniego wybrzeża Adriatyku. Pyłek odzwierciedla różnorodność krajobrazów, przez które przepływał rzymski handlarz. To biologiczne archiwum pozwoliło naukowcom wskazać miejsca postojów statku. Mapa rzymskich remontów Nowoczesne metody statystyczne wykazały, że statek był wielokrotnie serwisowany. Badacze zidentyfikowali od czterech do pięciu różnych partii powłok izolacyjnych. Rufa statku i jego część centralna posiadały jednolitą warstwę uszczelniającą. Natomiast dziób jednostki był łatany wielokrotnie w różnym czasie. – Mogłoby się zdawać, że konieczność naprawy statków podczas długich rejsów nie wymaga dowodów, jednak w praktyce wcale nie tak łatwo to potwierdzić – skonstatował pierwszy autor artykułu dr Armelle Charrié z Laboratorium Spektrometrii Mas i Układów w Strasburgu. – To właśnie ziarna pyłku pomogły nam rozróżnić poszczególne rodzaje powłok w przypadkach, gdy ich skład chemiczny był niemal niemożliwy do ustalenia – dodał. Każda z tych łat miała nieco inny skład pyłkowy. Oznacza to, że konserwacja kadłuba odbywała się w różnych portach na trasie żeglugi. Statek był więc intensywnie użytkowany i dbano o jego sprawność techniczną. Od Brindisi po Dalmację Wyniki analiz potwierdzają fascynującą trasę podróży statku sprzed wieków. Jednostkę zbudowano prawdopodobnie w Brundisium, czyli dzisiejszym Brindisi we Włoszech. Wskazują na to charakterystyczne kamienie balastowe oraz pyłek roślinny z najstarszych warstw smoły. Kolejne warstwy uszczelniające naniesiono już na wybrzeżu dzisiejszej Chorwacji. Niektóre naprawy mogły zostać wykonane w pobliżu antycznego portu Narona w południowej Dalmacji. Historia wraku Ilovik-Paržine 1 pokazuje, jak zaawansowane było rzymskie rzemiosło szkutnicze. A nowe analizy unaoczniają, że archeologia podwodna to nie tylko wydobywanie złota z wraków. Źródło: Frontiers in Materials Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Polacy przestają wybierać oczywiste kierunki. Te miejsca przejmują turystów
W dobie rosnącego zjawiska overtourismu i nieustannego skupienia ruchu turystycznego wokół tych samych, najbardziej obleganych miejsc, coraz więcej Polaków zaczyna szukać alternatyw. Podróżujemy częściej niż kiedyś, ale też coraz uważniej i zamiast powielać utarte schematy, wybieramy kierunki mniej oczywiste, spokojniejsze oraz bardziej autentyczne. Jak dziś planujemy wyjazdy i czego tak naprawdę szukamy poza głównym nurtem?
Zamiast najbardziej popularnych destynacji Polacy coraz częściej kierują się ku mniej oczywistym zakątkom Europy, które pozwalają nie tylko uniknąć tłumów, lecz także odkryć coś nowego. Ten zwrot w stronę alternatywnych kierunków wpisuje się w szerszy trend świadomego podróżowania – takiego, które stawia na doświadczenia, lokalną kulturę i autentyczność zamiast „odhaczania” atrakcji. Coraz większą rolę odgrywa potrzeba odpoczynku od zgiełku i poszukiwanie miejsc, które nie są jeszcze zdominowane przez masową turystykę. Wszystko wskazuje na to, że zainteresowanie mniej oczywistymi regionami będzie rosło, a lista popularnych kierunków stopniowo się poszerzy o miejsca dotąd pomijane przez szeroki nurt turystyczny. Gdzie zatem warto pojechać? Vodice, czyli spokojniejsza alternatywa dla Splitu i Dubrownika nad Adriatykiem Położone nad turkusowymi wodami Adriatyku Vodice to przykład miejsca, które coraz wyraźniej zyskuje na znaczeniu wśród polskich turystów. Choć Chorwacja od lat pozostaje jednym z najchętniej wybieranych wakacyjnych kierunków, dziś widać zmianę w sposobie podróżowania – zarówno pod względem wyboru transportu, jak i samych destynacji. Coraz więcej osób rezygnuje bowiem z wielogodzinnych tras samochodem na rzecz wygodnych połączeń lotniczych lub kolei, a zamiast najbardziej znanych kurortów (jak Dubrownik czy Split), wybiera mniejsze, mniej oczywiste miejscowości. Z danych internetowego biura podróży eSky wynika, że w 2026 roku liczba rezerwacji do Vodic wzrośnie o ponad 120% rok do roku, co wyraźnie pokazuje rosnące zainteresowanie tym kierunkiem. A skąd jego popularność? Miasto oferuje wszystko to, co kojarzy się z chorwackimi wakacjami – słoneczną pogodę, dostęp do zadbanych plaż i rozwiniętą bazę noclegową – a jednocześnie zapewnia bardziej kameralną atmosferę. Dodatkowym atutem jest bliskość atrakcji przyrodniczych, takich jak Park Narodowy Krka, co sprawia, że Vodice stanowią świetną bazę wypadową do zwiedzania regionu, bez konieczności rezygnowania z komfortowego wypoczynku. Sardynia – włoska wyspa poza utartym szlakiem turystycznym Choć Włochy niezmiennie przyciągają turystów takimi ikonami jak Rzym czy Mediolan, coraz więcej podróżnych kieruje swoją uwagę na mniej oczywiste regiony, a jednym z najciekawszych przykładów jest Sardynia. Ta druga co do wielkości wyspa na Morzu Śródziemnym zachwyca nie tylko krystalicznie czystą wodą i spektakularnymi, często dzikimi plażami, ale także wyraźnie spokojniejszym tempem życia niż na kontynencie. Sardynia oferuje unikatowe połączenie natury i kultury – od surowych, górzystych krajobrazów w głębi wyspy, po urokliwe miasteczka i lokalne tradycje, które przetrwały tu w niemal niezmienionej formie. To również jeden z europejskich obszarów zaliczanych do tzw. blue zones, gdzie mieszkańcy żyją wyjątkowo długo, co dodatkowo wzmacnia jej wizerunek jako miejsca sprzyjającego zdrowiu i równowadze. Z danych internetowego biura podróży eSky wynika, że osoby wybierające Sardynię stawiają głównie na dłuższe pobyty – co najmniej pięciodniowe wyjazdy stanowią aż 66% wszystkich rezerwacji. To pokazuje, że wyspa traktowana jest nie jako pomysł na szybki city break, lecz raczej jako przestrzeń do pełniejszego, spokojnego wypoczynku i eksplorowania jej różnorodnych krajobrazów. Braszów jako alternatywny city break w sercu Rumunii Rosnące zainteresowanie mniej oczywistymi kierunkami sprawia, że na mapie popularnych wyjazdów coraz częściej pojawia się też Braszów. Położony u podnóża Karpat, w centralnej części Rumunii, przyciąga podróżnych, którzy szukają czegoś więcej niż klasycznego zwiedzania zatłoczonych metropolii. Miasto zachowało wyjątkowy, średniowieczny charakter – z brukowanymi uliczkami, kolorowymi kamienicami i jednym z najbardziej rozpoznawalnych zabytków regionu, czyli Czarnym Kościołem w Braszowie. Jego gotycka bryła dominuje nad starówką i stanowi symbol miasta. Braszów wyróżnia się jednak nie tylko architekturą, ale też dostępem do natury – w zaledwie kilkanaście minut można znaleźć się na górskich szlakach lub w popularnych ośrodkach, takich jak Poiana Brașov, co czyni go atrakcyjnym kierunkiem przez cały rok. Dodatkowym atutem jest bliskość słynnych atrakcji regionu, w tym Zamku w Bran, często kojarzonym z legendą o Drakuli. Wzrost zainteresowania tym kierunkiem nie umyka branży lotniczej – nowe połączenia i coraz lepsza dostępność komunikacyjna sprawiają, że Braszów staje się realną alternatywą dla klasycznych europejskich city breaków, oferując jednocześnie bardziej kameralne i różnorodne doświadczenie podróżnicze. Źródło: eSky.pl Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Neretwa nazywana jest chorwacką Amazonką. Jej delta to ostoja dzikości
Płynąca w większości przez Bośnię rzeka Neretwa przed ujściem do morza – już w Chorwacji – rozwidla się w dziesiątki odnóg, kanałów i rozlewisk. Podróż przez deltę tej rzeki to spotkanie z naturą w najdzikszej postaci.
Spis treści: Chorwacka Amazonka Wodny labirynt Węgorz z żabami Ujście Neretwy – informacje praktyczne Tony są niskie, a melodia nieco posępna. Brzmi jak ścieżka dźwiękowa filmu dziejącego się w górskich ostępach. Co nie jest aż tak dalekie od rzeczywistości, bo stoję na czubku kamienistego szczytu nieopodal miejscowości Rogotin na południu Chorwacji. Nie słucham jednak utworu hollywoodzkiego kompozytora, lecz muzyki wiatru. Wygrywa on skomplikowane melodie na wietrznych organach postawionych sześć lat temu na górze Trovro. Miejscowy inżynier, Željko Škorić, stworzył instrument, który rzadko kiedy milknie. Muzyka pojawia się, gdy wiatr dmie z prędkością minimum 2,7 m/s, a umiejscowienie piszczałek po trzech stronach wzgórza sprawia, że zwykle przynajmniej jeden element organów omiatany jest silniejszymi podmuchami. Željko ukrył 21 piszczałek w trzech budynkach, wtapiając konstrukcję w górski krajobraz. Przysiadam na murku jednego z nich, by słuchać dobywającego się z trzewi góry pomruku. Muzyka jest czystą improwizacją, żaden dźwięk nie wybrzmi ponownie tak samo – siła i kierunek podmuchów zmienia się przecież nieustannie. Inżynier Škorić wykreował coś, co pozwala usłyszeć naturę, ale nie daje żadnej możliwości jej kontrolowania. Słuchacz nie ma wpływu na to, co organy zagrają. Wszystkie karty trzyma adriatycki wiatr. Chorwacka Amazonka Wdrapałem się na szczyt Trovro kamienną ścieżką, by spojrzeć z góry na przestrzeń, po której wiatr na co dzień swobodnie hula – na deltę uchodzącej do Adriatyku rzeki Neretwy. Płynąca głównie przez Bośnię i Hercegowinę tuż przed rozlaniem się w morze wpada do Chorwacji, by posiekać nadmorski teren kanałami, odnogami i rozlewiskami. Mimo niewielkiej odległości od Dubrownika (87 km) czy Splitu (144 km) ta kraina zdaje się być bytem odrębnym, dalekim od letnich kurortów i przestrzeni okupowanych przez wczasowiczów z całego świata. Jak na nadmorską Chorwację ujście Neretwy pozostaje przestrzenią zadziwiająco spokojną. Wciąż można tu spotkać wąsatych mężczyzn przesiadujących całymi godzinami przy kawie lub szklaneczce wina, wciąż można liczyć na proste dania przygotowane ze składników pochodzących z własnego ogródka lub z pola oddalonego najdalej o kilkaset metrów. Nadal można tu trafić do niemal bezludnych zakątków, gdzie wtopienie się w świat natury jest równie łatwe jak zaczerpnięcie kilku oddechów. Nie oznacza to, że miejscowi nie zarabiają na turystach, te przedsięwzięcia są jednak bardziej rodzinnymi inicjatywami niż wielkim biznesem. Przekonuję się o tym następnego dnia, gdy korzystam z usług Ex­plore Neretva. Założona przez mieszkającego w delcie rzeki Vedrana Jurinovicia firma organizuje wycieczki pozwalające przyjezdnym poznać region z powierzchni wody. Dołączam do niewielkiej grupy, wbijam się w kadłub kajaka i wypływamy na rzekę. Wystarczy kwadrans, by zniknęły za nami zabudowania miejscowości Opuzen, z której startujemy, i pojawiła się gęsta zieleń. Mam wrażenie, że przeniosłem się gdzieś w dorzecze Amazonii, nasz przewodnik uśmiecha się jednak, kiwając głową. Wodny labirynt Przez ostatnie dekady mnóstwo się tu zmieniło. 50 lat temu cała delta Neretwy była bagnami i rozlewiskami, niemal nikt się tu nie zapuszczał. Dziś to już w dużej mierze świat okiełznany przez człowieka. Trudno mi sobie to wyobrazić. Przez dwie godziny powolnego wiosłowania trafiamy bowiem na zaledwie dwie łodzie rybaków i jednego rolnika jadącego na rowerze po grobli. Kanały wydają się tworzyć nieprzebyty labirynt. Wygląda na to, że jest tu więcej ptaków niż ludzi – ornitolodzy doliczyli się na mokradłach Neretwy ponad 300 gatunków, w tym jedna trzecia tu gniazduje. Rzeczywiście jednak, gdy rozglądam się uważniej, dostrzegam, że delta Neretwy jest pocięta równymi kanałami, opleciona żwirowanymi groblami, poszatkowana poletkami – w rejonie uprawia się mnóstwo arbuzów i mandarynek (rośnie tu ponad 1,5 mln drzewek mandarynkowych). Mająca blisko 200 km² powierzchnia w XIX w. została objęta projektami melioracyjnymi i przez kolejne dekady sukcesywnie osuszana na potrzeby rolnictwa. Świadomość tego nie psuje mi jednak przyjemności z wycieczki. To doznanie niemal metafizyczne. Przemierzając kanały, otoczeni jesteśmy szpalerem wysokich trzcin, woda mieni się turkusem, a gałęzie drzewek mandarynkowych zwieszają się tak nisko, że można by sięgać po owoce wprost z łodzi. Węgorz z żabami Uchodząca do morza rzeka przyciągała uwagę w starożytności, żyzne tereny zajmowali już Ilirowie, później Grecy i Rzymianie. W okolicach miejscowości Vid zachowały się ślady dawnego rzymskiego miasta Narona. Cesarz Wespazjan cenił sobie smak łapanych w delcie węgorzy, ryby te zresztą do dziś pozostały lokalnym specjałem. Idę więc tropem rzymskiego cesarza i wybieram się na rybną ucztę. Za cel obieram niepozorną knajpkę Tete Olga (Ciotka Olga) nieopodal Rogotinu, którą polecili mi właściciele mojego pensjonatu. Lokal okazuje się prosty – stoły z ceratami, palenisko na tarasie, pomieszczenie wypełnione papierosowym dymem. Zamawiam lokalny specjał – crveni brudet, czyli rodzaj zupy czy też gulaszu, w którym oprócz kawałków węgorzy są też żaby. U Ciotki Olgi płazy dostępne są w przynajmniej kilku wersjach: w panierce, grillowane, gotowane. Domawiam do tego węgorza z rożna przygotowywanego na żarze nawet przez kilka godzin. Jest wilgotny, treściwy i rozpływający się w ustach. Ponoć wyjątkowy smak zawdzięcza krystalicznie czystej wodzie Neretwy (miejscowi rybacy często piją ją prosto z rzeki), w której żyje. Szybko przekonuję się jednak, że danie jeszcze bardziej zyskuje, gdy popije się je czerwonym winem z winnicy Terra Madre znajdującej się niedaleko, w Komarnej. Kończę dzień na brzegu Adriatyku, na Opuzensko Ušće. Spaceruję piaszczystą plażą, jedną z nielicznych w Chorwacji, obserwując miłośników kitesurfingu, którzy powoli schodzą na brzeg. Ujście Neretwy to najlepsze w kraju miejsce na morskie szaleństwa na desce – wiejące tu niemal zawsze wiatry, ale też płytkie wody pozwalają szkolić umiejętności. Jest tu sporo szkółek, więc być może jutro spróbuję swoich sił na wodzie. Dziś wystarczą mi przyjemny plażowy bar, widok na Adriatyk i świadomość, że nigdzie się nie muszę spieszyć. Ujście Neretwy – informacje praktyczne Dojazd Do ujścia Neretwy najłatwiej dostać się z Dubrownika lub Splitu – w sezonie do obu miast latają z Polski przewoźnicy niskokosztowi (od kilkuset złotych w obie strony). Regularne połączenia do stolicy Dalmacji ma też LOT. Za bazę wypadową można obrać np. miejscowość Blace, do której można dotrzeć wynajętym autem lub autobusem, jadąc do Ploče, z którego do celu zostanie ci ok. 13 km do przebycia okazją lub taksówką. Nocleg Apartment Case Topic ma cudowny taras wychodzący wprost na wodę zatoki, z którego można się zsunąć, by popływać, lub na którym warto urządzać sobie posiłki. Od ok. 250 zł za 2 os. Jeżeli zależy ci na większym wyborze, zatrzymaj się w Ploče, gdzie znajdziesz zarówno niedrogie apartamenty (np. Vjeka Home, 250 zł), jak i stylowe rustykalne domy wiejskie (np. Rural House Janjić, od 1000 zł). Atrakcje W maju w Metkoviciu odbywa się festiwal folklorystyczny Na Neretvu Misečina Pala. Impreza poświęcona jest folklorowi z doliny Neretwy. Mnóstwo tu tańców i zespołów z regionu Adriatyku. Neretva Rafting Fest w Konjicu. Wyścig pontonowy w centralnej części rzeki. Odbywa się późną wiosną lub wczesnym latem. Co roku w drugą sobotę sierpnia w wodach Neretwy organizowany jest maraton tradycyjnych łodzi. To jedna z większych imprez w Chorwacji, będąca sporą atrakcją turystyczną. Trasa zawodów ma ponad 20 km. Start wyznaczono w miejscowości Metković, metę zaś w Ploče. W maratonie bierze udział kilkaset łodzi, a wydarzeniu towarzyszy muzyka i mnóstwo dodatkowych imprez. Źródło: archiwum NG
Wakacyjny hit od PKP powraca. Bezpośrednie połączenie z Polski do Chorwacji
Polacy kochają Chorwację, ale dojazd nad Adriatyk bywa męczący. W 2026 roku znów będziemy mieć alternatywę. Do Chorwacji pojedziemy pociągiem.
Branża turystyczna dobrze wie, że podróże kolejowe cieszą się coraz większą popularnością w Europie. Trend widać również w Polsce. Od kilku lat mówiło się o uruchomieniu bezpośredniej trasy z Polski do Chorwacji. W zeszłym roku doczekaliśmy się, a teraz wyczekiwane połączenie zostanie uruchomione ponownie. Kiedy pociąg z Polski do Chorwacji? Bezpośrednie połączenie z Warszawy do Rijeki to owoc współpracy PKP Intercity i Ministerstwa Infrastruktury. Bilety w najtańszej opcji kosztowały rok temu około 200 złotych. Ceny na 2026 r. zaczynają się od 190 zł (45 euro). Minister infrastruktury Dariusz Klimczak poinformował, że pociąg Adriatic Express będzie jeździł sześć razy w tygodniu, od końca czerwca do końca sierpnia. Sama podróż ma trwać o godzinę krócej niż przed rokiem, czyli 18 godzin zamiast 19. Koleją za granicę Szczegółowe informacje PKP Intercity podało w maju. Trasa pociągu będzie obejmowała stacje w Polsce: Warszawa, Opoczno, Włoszczowa, Zawiercie, Dąbrowa Górnicza, Sosnowiec, Katowice, Zabrze, Gliwice, Tychy, Rybnik, Wodzisław Śląski, Oświęcim, Racibórz, Czechowice-Dziedzice, Chałupki, Zebrzydowice. Stacje zagraniczne to z kolei: Wiener Neustadt, Graz (Austria) Maribor, Celje, Lasko, Zidani Most, Ljubljana, Borovnica, Postojna, Pivka, Ilriska Bistrica (Słowenia) Sapjane, Opatija Matulji, Rijeka (Chorwacja) W 2026 r. część składu pojedzie do słoweńskiego miasta Koper, podobnie jak Rijeka leżącego nad Adriatykiem. PKP Intercity oferuje już kilka międzynarodowych połączeń. Z Polski dojedziemy bezpośrednio m.in. do Pragi, Budapesztu, Wiednia i Berlina. Skąd pomysł, aby siatkę połączeń poszerzyć właśnie o Chorwację? Perła Adriatyku od dekad już cieszy się dużą popularnością wśród polskich turystów.
Udałem się na nietypowe grzybobranie pod Zagrzebiem. Tak wygląda „polowanie” na trufle
Zapomnij o wiklinowym koszyku i spokoju polskiego lasu. W chorwackim Turopolju grzybobranie wygląda inaczej. Zamiast wypatrywać kapeluszy, biegłem co sił w nogach za psem, ufając jego nosowi. Brałem udział w „polowaniu” na trufle w regionie, w którym odkryto je całkiem niedawno. Obecność tych grzybów wokół Zagrzebia długo była traktowana tylko jako miejska legenda.
Ta historia jest prawie tak nieprawdopodobna, jak odkrycie bogatych zasobów ropy i gazu w Norwegii. W latach 50. XX wieku nikt nie przypuszczał, jakie bogactwa naturalne skrywają się pod Morzem Północnym. Dziś eksport węglowodorów jest jednym z głównych źródeł dobrobytu Norwegów. A ta opowieść dotyczy innego „czarnego złota” – trufli w miejscu, w którym ich wcale nie miało być. Mowa o śródlądowej Chorwacji. Dopiero w pierwszej dekadzie XXI wieku udało się potwierdzić, że jest ich całkiem sporo w regionie Turopolje na południe od Zagrzebia. Wczesnowiosenne grzybobranie Jest przyjemny, wczesnowiosenny dzień. Ze mną jest Peter, szczupły trzydziestoparolatek w kaloszach. Obok niego karnie na smyczy idzie pies. Wchodzimy do lasu, dość przerzedzonego po zimie. Drzewa w lesie w okolicy miejscowości Krušak nie mają jeszcze swojego zielonego płaszcza. Przyroda powoli budzi się do życia. Ściółkę pokrywają suche liście i dzięki temu wiem, że rosną tu dęby szypułkowe i leszczyny. A takie towarzystwo lubią trufle. Czy dziś je znajdziemy? Taki jest cel. Polski internet obiegają w ostatnich dniach informacje o grzybobraniu nad Wisłą – że szczęśliwcom udało się napotkać na jadalne grzyby. Skoro są u nas, na południu Europy powinno być to o tej porze roku jeszcze bardziej prawdopodobne. Czym są trufle? Trufle to bez wątpienia jedne z najbardziej pożądanych darów natury, od wieków uznawane za szczyt kulinarnych luksusów. Te jadalne grzyby podziemne, należące do gromady workowców, występują naturalnie przede wszystkim w regionach o klimacie umiarkowanym. Ich fizyczna postać bywa niezwykle zróżnicowana – natura formuje je w bryły, których wielkość rozciąga się od skromnych rozmiarów ziarnka grochu aż po imponujące okazy dorównujące dojrzałej pomarańczy. Z perspektywy botanicznej trufla jest kulistym owocnikiem, rozwijającym się tuż pod powierzchnią gleby lub bezpośrednio na niej. To, co dla szefów kuchni jest oszałamiającym aromatem, dla samej trufli stanowi precyzyjnie dopracowaną strategię ewolucyjną. Wiele grup tych grzybów wytwarza silne, lotne związki aromatyczne, które przenikają przez warstwy ziemi. Ale uwaga, ich zadaniem nie jest wcale uwodzenie ludzi, lecz wabienie dzikich zwierząt. Przyciągnięte intensywną wonią stworzenia wykopują i zjadają owocniki, stając się tym samym kluczowymi pośrednikami w rozprzestrzenianiu zarodników, co zapewnia przetrwanie i ekspansję gatunku w leśnym ekosystemie. Niuszka na tropie trufli Wróćmy do chorwackiego lasu. Peterowi towarzyszy niezwykły pies o imieniu Niuszka rasy Lagotto romagnolo, która powstała kilkaset lat temu na terenie Włoch. Są to typowe zwierzęta myśliwskie, aportujące. Okazuje się, że doskonale sprawdzają się też w mniej typowych polowaniach – na grzyby. Ta rasa najlepiej radzi sobie z wyszukiwaniem trufli. Psy nie są ani za duże, ani za małe. Idealne do truflowego grzybobrania, bo łatwo je odciągnąć od znalezionego grzybka, w przeciwieństwie na przykład do świń. Niuszka jest pełna energii. Peter ostrzega mnie, że w momencie, gdy spuści ją ze smyczy i zacznie wyszukiwać trufle, należy być bardzo szybkim. I tak jest w rzeczywistości. Pies biegnie w las, za nim podąża Peter. Pozostaję w tyle. W poszukiwaniach Niuszki trudno dopatrzyć się logiki. Biegnie prosto, po czym gwałtownie skręca a to w lewo, a to w prawo. Pysk ma pochylony nisko. Gdy zapach przykuwa jej uwagę, zaczyna kopać przednimi łapkami. W tym momencie tuż obok pojawia się Peter. Delikatnie odciąga sunię, bierze do ręki metalowy pręt, którym delikatnie rozgrzebuje to miejsce, bierze grudkę ziemi na dłoń i przykłada ją sobie do nosa. Tak – gdzieś w niej jest trufla. Rozbija grudkę i po chwili pojawia się obły czarny grzybek kilkucentymetrowej średnicy. Niuszka dostaje nagrodę – smaczka. I już pędzi dalej w las szukając kolejnej trufli. Peter szybko zakopuje dziurę wykopaną przez psa i już próbuje za nim nadążyć. Trufle widma Trufle z Turopolja odkrywane są od dwóch dekad. Kiedyś uznawane za miejską legendę, dziś trafiły na stałe na talerze w lokalnych, ekskluzywnych restauracjach. Eksperci uważają, że jakością dorównują tym z chorwackiej Istrii. Do dziś udało się zbieraczom zidentyfikować 16 odmian turopoljskich trufli, wśród nich: Tuber uncinatum, Tuber macrosporum, Tuber mesentericum, Tuber brumale. Są to głównie czarne odmiany tych grzybów. Co ciekawe niektóre z nich występują tutaj endemicznie – np. Tuber kolić, które otrzymały nazwę od wymarłych już gatunków bydła z Turopolja. Kilkukrotnie pod rząd Niuszka wskazuje swoim noskiem miejsca, gdzie nie ma trufli. Dlaczego? To nie jest sezon. Gdy latem udaje się z Peterem w las, jest niemal bezbłędna i w ponad 90% tam gdzie zacznie kopać, znajdują się grzyby. Polowanie na trufle jest możliwe tylko, gdy posiada się odpowiednią państwową licencję. Jej zdobycie nie jest trudne i wiąże się głównie z opłatą, ale to ma się zmienić – niebawem trzeba będzie przejść dłuższe szkolenie. Każdy chętny może wziąć udział w polowaniu na trufle z uprawnioną osobą. To koszt 110–130 euro. Dużo? Nie, wziąwszy pod uwagę to, że wszystkie znalezione trufle można ze sobą wziąć i dodać do przygotowanych w domu potraw. A kilogram tych grzybów kosztuje 500–1000 euro! Inną opcją jest kupienie trufli lub przetworów z nimi np. w sieci supermarketów Konzum, gdzie ceny są dość rozsądne. Koszt takich produktów zaczyna się od około 15 euro. Nie wszyscy lubią trufle. Ich smak i zapach jest bardzo intensywny. Początkującym zalecam spożywanie ich w naprawdę niewielkich dawkach jako dodatek do słodkości lub dań obiadowych. Płatkami z trufli można posypać desery lodowe – takiej opcji próbuję w restauracji Mon Ami w Velikej Goricy. Te grzyby stanowią też dodatek do bardziej wyszukanych dań takich jak tatar z krewetek – który serwuje np. Chop Old House. Ale trufle wchodzą przebojem do coraz większej liczby restauracji w rejonie Zagrzebia. W czasie polowania Peter zdradza mi, że udało mu się nawet znaleźć trufle w jednym z parków stolicy Chorwacji. Którym? To już słodka tajemnica. Na grzyby do Turopolja? Jeśli zależy nam na czasie i świętym spokoju, najrozsądniejszym wyborem jest lot bezpośredni do Zagrzebia, który trwa zaledwie około 1,5 godziny. Obecnie taką ofertę zapewniają wyłącznie Polskie Linie Lotnicze LOT i trzeba przyznać, że to zdecydowanie najwygodniejsza opcja. Wybierając jeden z dwóch codziennych rejsów z Warszawy, unikasz wielogodzinnego siedzenia w jednej pozycji i lądujesz w Zagrzebiu wypoczęty, mając jeszcze mnóstwo energii na zwiedzanie miasta lub grzybobranie (tu przyda się już samochód wypożyczony w Zagrzebiu), zamiast odsypiać trudną podróż. Dla osób, które wolą trzymać się ziemi, alternatywą pozostaje kilkunastogodzinna przeprawa autokarem (np. FlixBusem z Krakowa) lub własnym autem. To jednak propozycja dla osób o dużej cierpliwości – trasa jest na tyle długa, że w przypadku samochodu warto rozważyć nocleg po drodze, aby podróż nie stała się drogą przez mękę. Na horyzoncie majaczy też opcja kolejowa, ponieważ latem PKP IC planuje wznowienie połączenia do Rijeki. Choć pociąg może być ciekawą przygodą, to dopóki nie znamy dokładnej trasy i godzin, pozostaje on raczej sezonową ciekawostką niż realną konkurencją dla błyskawicznego przelotu LOT-em. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Interaktywne świnie i „brama do gwiazd”. Jakie atrakcje słynnego festiwalu Zagrzebia znalazły się w TOP 3 reportera National Geographic?
Festiwal Świateł w Zagrzebiu pokazuje, jak nowoczesna sztuka może ożywić historyczne miasto. Mappingi, instalacje i muzyka tworzą wyjątkową atmosferę. Każdy znajdzie tu coś dla siebie. Oto subiektywny ranking dziennikarza National Geographic. Co go najbardziej zaskoczyło?
Spis treści: Artyści w podkowie i nie tylko Ożywiona historia Szał baniek mydlanych Naukowe labirynty Zagrzeb przebudzony Młoda dziewczyna zanosi się śmiechem, a towarzyszy jej w tym grupa znajomych. Siedzi ona okrakiem na jednej z wielu świń stworzonych z wielkich plastikowych pojemników, które pod wpływem bujania się w przód lub w tył stopniowo zmieniają swoje barwy – to tylko jedna z dwudziestu sześciu instalacji, która w tym roku była pokazywana w czasie kilkudniowego Festiwalu Świateł w Zagrzebiu. Impreza odbywała się w dniach 18–22 marca. Nie udało mi się obejrzeć wszystkich. Ale ta instalacja wykonana przez artystów z Uniwersytet Zachodnioczeskigo w Pilźnie, zatytułowana „Farma świń” naprawdę mnie zaskoczyła mnie i zrobiła przyjemne wrażenie. A to głównie ze względu na jej niebanalny charakter. Artyści w podkowie i nie tylko Poznaję instalacje wraz z licznymi spacerowiczami, panuje swobodna i niezobowiązująca atmosfera. Sporo jest rodzin z dziećmi. Świetlne dzieła sztuki znajdują się w Dolnym Mieście, umiejscowione w parkach układających się w kształt podkowy, stąd określenie na taki układ „zielona podkowa”. A pozostałe oglądam w obrębie Górnego Miasta, gdzie znajdują się budynki wzniesione już w średniowieczu. Ożywiona historia Kogo nudzą zabytki, powinien przybyć do Zagrzebia w czasie Festiwalu Światła. Wówczas dawne budowle uzyskują nowe życie. Tak bez wątpienia jest w przypadku jednego z najbardziej znanych punktów widokowych Zagrzebia, którym jest trzynastowieczna wieża Lotrščak w Górnym Mieście. Ten obiekt stał się celem dwóch zespołów artystów – powstało prawdziwe combo. Na ścianach obserwuję trójwymiarowy mapping rzucany przez potężne projektory. Przenosi mnie do wielobarwnego świata kosmosu, ale barwy są tak mocno nasycone, jakbym znajdował się w innym wymiarze. I chyba taki był zamiar artystów Gordany i Zorislava Šojatów, gdyż nazwali instalację „Stargate”, czyli „Brama do gwiazd”. A takie określenie niesie skojarzenie z filmem science-fiction, w którym śmiałkowie przenieśli się do świata w innym wymiarze. Z kolei na szczycie tej samej wieży rozświetla całą okolicę instalacja przywodząca na myśl latarnię morską i taką też nosi nazwę. Emituje kilkanaście niebieskich snopów światła. Te dwa dzieła zajmują ex aequo trzecią lokatę w moich poszukiwaniach najciekawszej instalacji Festiwalu Światła w Zagrzebiu w 2026 roku. Paręset metrów dalej w dół od baszty staje mi przed oczami „ściana” kilkudziesięciu klasycznych lamp naftowych, które – zdaniem artysty – przywołują ciepło czasów, gdy światło było symbolem spotkań i domu, a ich blask tworzy intymną atmosferę. Faktycznie wśród wielu nowoczesnych projektorów ta instalacja w stylu vintage zdecydowanie odróżnia się od pozostałych. Szał baniek mydlanych Nie wszędzie jest tak spokojnie. To co widzę z oddali w Dolnym Mieście w Parku Zrinjevac na pierwszy rzut oka przypomina… dyskotekę. Obok zabytkowej altany stoją trzy pylony emitujące wielokolorowe światła, ale też setki baniek mydlanych na minutę. Wszystkiemu towarzyszy radosna muzyka i szalejące wokół instalacji dzieci. „Bąbelki, światło i muzyka wyłaniają się z tysięcy drobnych perforacji, zapraszając wszystkie pokolenia do zwolnienia tempa, podzielenia się chwilą zachwytu i przypomnienia sobie szczerej, dziecięcej radości” – opisuje swoje dzieło duet artystów Ida Blažičko i Alex Brajkovic. Tej instalacji daję drugie miejsce wśród dzieł prezentowanych w czasie tegorocznej Festiwalu Świateł w Zagrzebiu. Naukowe labirynty Archiwa państwowe – nie brzmi to szczególnie porywająco. To oczywiście kluczowa instytucja chroniąca w wielu krajach miliony dokumentów sprzed minionych lat. Ale rzadko kiedy cieszą się one wielkim społecznym zainteresowaniem i tłumów raczej tu nie uświadczysz. Tego wieczoru jest inaczej, bo w ramach Festiwalu Świateł na gmachu tej instytucji widoczny jest niezwykły mapping. Animacje wyświetlane są również na dwóch flankujących budowlach. Tutaj czuć atmosferę zagadki, tajemnicy, a spacerujące osoby wpatrują się w zmieniające się stale labirynty w zadumie i skupieniu. Z głośników płynie miarowy jednostajny ton. „Instalacja łączy poezję i naukę za pomocą światła i geometrii. Precyzyjne kształty i gra cieni odsłaniają ukryte warstwy rzeczywistości, zapewniając fascynujące i uspokajające doświadczenie” – wyjaśnia jej twórca Javier Riera z Hiszpanii. Tutaj spędziłem najwięcej czasu. W moim prywatnym rankingu dzieło zatytułowane „Konstelacja poezji i nauki” zajęło pierwsze miejsce. Festiwal pozytywnie mnie zaskoczył. Spodziewałem się statycznych mappingów, a miałem okazję podziwiać bardzo urozmaicone świetlne dzieła sztuki. Tyle, że w wielu przypadkach można z nimi wchodzić w interakcję, a nie tylko podziwiać jak obrazy w poważnych galeriach. Z pewnością jest to wyjątkowe połączeniem sztuki, designu, widowiska i rozrywki. Chętnie odwiedzę Zagrzeb za rok, by zobaczyć nowe pomysły świetlnych artystów. Zagrzeb przebudzony Festiwal Świateł w Zagrzebiu można przyrównać do wystrzału startera w zawodach sportowych. Odbywa się przez kilka dni od 2017 roku wraz z rozpoczęciem się astronomicznej wiosny w drugiej połowie marca. Obserwując instalacje świetlne wącham też kwitnące kwiaty, bo wiosna tutaj dotarła kilka tygodni wcześniej niż do Polski. Od tego momentu z tygodnia na tydzień do Chorwacji przybywa coraz więcej turystów zwabionych piaszczystymi plażami i ciekawą ofertą gastronomiczną. Festiwal Świateł trwa zaledwie kilka dni w roku, ale urokliwe uliczki starego miasta zachęcają do wieczornych spacerów również poza nim. Świateł i barw nadal jest sporo. Każdą noc rozświetla ponad 200 tradycyjnych lamp gazowych, które ciepłą barwą dodają Zagrzebiowi uroku. Ich zapaleniem i gaszeniem zajmuje się dwóch latarników i ta czynność zajmuje im kilka godzin dziennie. Jeden z nich ponoć niebawem przechodzi na emeryturę, więc otworzy się ciekawa rekrutacja. Jak dojechać do Zagrzebia? Najszybciej do stolicy Chorwacji można dotrzeć samolotem (ok. 1,5 godziny). W momencie przygotowywania tekstu bezpośrednie loty rejsowe zapewniały jedynie Polskie Linie Lotnicze LOT – są to dwa loty dziennie z lotniska Chopina w Warszawie. Inną opcją jest autokar. Kilkanaście godzin trwa przejazd Flixbusem z Krakowa i tyle samo autem – w tym ostatnim przypadku warto zatem pomyśleć o noclegu po drodze. Latem wznowione ma być połączenie PKP IC do chorwackiej Rijeki, więc będzie to kolejny środek transportu, który przybliży nas do stolicy tego kraju. Jednak na razie nie jest znana jego dokładna trasa. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Wyspa bez samochodów i tłumów. Turyści mówią, że to miejsce jak z bajki
Choć wielu turystów planując wakacje kieruje się w stronę Cypru, Malty, greckich wysp czy archipelagu Kanarów, Adriatyk skrywa miejsca równie spektakularne, a znacznie mniej zatłoczone. Jednym z nich jest niewielka chorwacka wyspa, na której nie usłyszysz klaksonów ani szumu ruchliwych ulic. Zamiast tego czekają kamienne miasteczka, turkusowa woda i cisza, którą coraz trudniej znaleźć w Europie. To właśnie tu odwiedzający mówią, że „czują się jak w bajce”.
Spis treści: Koralowa wyspa z wielowiekową tradycją Plaże, krystaliczna woda i szczyt Klepac, czyli naturalne atrakcje Zlarinu Kulturowe serce Zlarinu: zabytki, tradycje i port Wyobraź sobie miejsce, w którym nie słychać klaksonów, lecz jedynie szum morza, a zamiast parkingów wzdłuż nabrzeża cumują niewielkie łodzie. Na tej chorwackiej wyspie od lat obowiązuje zakaz ruchu samochodowego, dzięki czemu zachowała kameralny, niemal odrealniony charakter. Co więcej, krystalicznie czysta woda, wapienne klify i kamienna zabudowa sprawiają, że krajobraz wydaje się scenografią – nieprzypadkowo w pobliskim Szybeniku kręcono sceny Wolnego Miasta Braavos do serialu „Gra o tron”. Sama wyspa pozostaje jednak znacznie spokojniejsza niż filmowe plenery. Jeden z odwiedzających określił ją w sieci jako „mały, nieodkryty klejnot” dodając, że czuł się tam tak, „jakby ktoś przeniósł go do bajki”. Koralowa wyspa z wielowiekową tradycją Niewielki Zlarin, położony w archipelagu szybenickim, od stuleci pozostaje jednym z najbardziej charakterystycznych punktów środkowej Dalmacji. Pierwsze wzmianki o wyspie pojawiają się w dokumentach z XIII i XIV wieku, choć ślady osadnictwa sięgają jeszcze czasów rzymskich. Jej strategiczne położenie sprawiło, że przez wieki pełniła rolę strażnika kanału św. Antoniego, prowadzącego do portu w Szybeniku. Najsilniej z historią wyspy związane są jednak czerwone korale. Już od XIV wieku miejscowi nurkowali w przybrzeżnych wodach, by pozyskiwać cenny surowiec, który z czasem stał się symbolem Zlarinu. Od XV wieku rozwijała się tu tradycja obróbki koralowca, a wyspa zyskała przydomek „koralowej”. Do dziś działają tu rodzinne warsztaty i sklepy z biżuterią, w których można zobaczyć proces szlifowania i przygotowywania korali. Co więcej, mieszkańcy przez pokolenia wierzyli, że czerwony koral ma właściwości ochronne i przynosi zdrowie, co dodatkowo wzmacniało jego znaczenie w lokalnej kulturze. Dziedzictwo to przetrwało mimo zmieniających się realiów gospodarczych, a współcześnie wyspa znana jest również z silnego nacisku na ochronę środowiska i ograniczanie ingerencji w naturalny krajobraz. Plaże, krystaliczna woda i szczyt Klepac, czyli naturalne atrakcje Zlarinu Choć Zlarin ma zaledwie kilka kilometrów długości, oferuje zaskakująco różnorodny krajobraz. Wyspa może pochwalić się około 2700 godzinami słońca rocznie, a jej bujna, śródziemnomorska roślinność kontrastuje z turkusową taflą Adriatyku. Brak ruchu samochodowego sprawia, że nawet w sezonie panuje tu atmosfera spokoju – po wyspie można bowiem poruszać się pieszo, rowerem lub niewielkimi elektrycznymi pojazdami. W pobliżu głównej miejscowości Zlarin znajdują się kamieniste plaże, takie jak Malpaga czy Trutin, znane z wyjątkowo przejrzystej wody i dobrych warunków do snorkelingu. Podwodne życie (w tym pozostałości dawnych siedlisk koralowców) przyciąga tam miłośników nurkowania. Należy jednak pamiętać, że większość kąpielisk ma charakter skalisty, dlatego zaleca się obuwie do wody. Rekompensatą jest natomiast cisza i brak tłumów typowych dla popularnych kurortów. Osoby preferujące aktywny wypoczynek mogą z kolei wspiąć się na najwyższy punkt wyspy – wzgórze Klepac (169 m n.p.m.), skąd rozciąga się panoramiczny widok na kanał szybenicki i dalmatyńskie wybrzeże. To połączenie surowej przyrody, czystego morza i ograniczonej infrastruktury sprawia, że Zlarin postrzegany jest jako jedno z najbardziej autentycznych miejsc na chorwackim wybrzeżu. Kulturowe serce Zlarinu: zabytki, tradycje i port Choć Zlarin przyciąga przede wszystkim spokojem i przyrodą, wyspa ma także wyraźnie zarysowane dziedzictwo architektoniczne i kulturowe. W centrum głównej miejscowości wznosi się XVIII-wieczny kościół parafialny Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny (1740 r.), którego dzwonnica dominuje nad zabudową portu. Wśród starszych obiektów sakralnych wymienia się również kościół św. Rocha z 1649 roku oraz XV-wieczne sanktuarium Gospa od Rašelja, położone w bardziej zacisznej części wyspy. To właśnie w tych przestrzeniach do dziś odbywają się uroczystości związane z lokalnymi świętami i tradycją połowu korali. Każdego roku organizowana jest np. symboliczna ceremonia wypłynięcia po korale – wydarzenie przypominające o wielowiekowej tożsamości wyspy i jej związku z morzem. W sezonie letnim można tu z kolei usłyszeć tradycyjne dalmatyńskie pieśni, wykonywane podczas festynów i spotkań na nabrzeżu. Mimo że większą część wyspy pokrywają sosnowe zagajniki i śródziemnomorska roślinność, nadmorska promenada skupia kilka rodzinnych restauracji i barów serwujących lokalne dania oraz wina z regionu Dalmacji. Centralnym punktem jest natomiast port (uznawany za najdłuższy w Chorwacji, o długości około 131 metrów), który nadaje miejscowości charakter małej, spokojnej przystani. Warto dodać, że dla wielu turystów Zlarin staje się także bramą do odkrywania pobliskiego Szybenika. Šibenik to jedno z najstarszych miast nad Adriatykiem, z wenecką starówką i dwiema atrakcjami wpisanymi na listę UNESCO, w tym monumentalną katedrą św. Jakuba, wzniesioną w całości z kamienia. Zaledwie kilkanaście kilometrów dalej znajduje się Krka National Park, słynący z wodospadów i turkusowych kaskad rzeki Krka. Okolice te stały się również planem zdjęciowym serialu „Gra o Tron” – Szybenik wcielił się w rolę Wolnego Miasta Braavos. W efekcie Zlarin pozostaje spokojną bazą wypadową, z której w krótkim czasie można dotrzeć do niezwykle cennych zabytków i pięknych krajobrazów. Źródła: The Sun, Zlarin Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Najbardziej odległa wyspa Chorwacji – to tu kręcono sceny do filmu „Mamma Mia”
Wyspa Vis przez dekady była zamknięta dla turystów, dziś zachwyca spokojem i dziką przyrodą. W poniższym przewodniku od Travelera znajdziesz wszystko, co warto zobaczyć i przeżyć na tej chorwackiej wyspie.
Spis treści: Gdzie leży wyspa Vis i jak tam dotrzeć? Krótka historia wyspy Vis – od Issy po niepodległą Chorwację Najpiękniejsze plaże na wyspie Vis Atrakcje turystyczne i miejsca, które warto zobaczyć Aktywności na Vis – co robić na miejscu? Gdzie spać i co zjeść na wyspie Vis? Czy warto jechać na wyspę Vis? Opinie i praktyczne porady Wyspa Vis to jedno z najbardziej fascynujących i najmniej komercyjnych miejsc na mapie Chorwacji. Położona na ciepłym Adriatyku, przez lata pozostawała zamknięta dla turystów, co pozwoliło wyspie zachować naturalne piękno, dzikie plaże i autentyczny dalmatyński klimat. Dziś przyciąga podróżników spragnionych spokoju, historii i bliskości przyrody. To miejsce, gdzie czas płynie wolniej – idealne zarówno na romantyczny wyjazd we dwoje, rodzinne wakacje, jak i aktywny wypoczynek z dala od zatłoczonych kurortów. Gdzie leży wyspa Vis i jak tam dotrzeć? Wyspa Vis leży w południowej Dalmacji na Morzu Adriatyckim, około 60 km na południowy zachód od Splitu. Jest częścią Chorwacji, ale przez dziesięciolecia była miejscem niedostępnym dla turystów z powodu strategicznego znaczenia – w czasach Jugosławii znajdowała się tu baza wojskowa, co przyczyniło się do zachowania jej dziewiczego charakteru. Dopiero po 1989 roku otwarto ją ponownie dla odwiedzających, dzięki czemu Vis zachowała swój autentyczny urok oraz wyjątkowy klimat mało uczęszczanej wyspy. Położenie geograficzne Vis to wyspa wulkanicznego pochodzenia, mająca powierzchnię około 90 km². Wyróżnia się górzystym terenem, bogatą roślinnością śródziemnomorską i licznymi zatokami o krystalicznie czystej wodzie. Jej najwyższy punkt to Hum – wzgórze o wysokości 587 m n.p.m., z którego roztacza się panoramiczny widok na całą wyspę oraz sąsiednie wyspy archipelagu. Wybrzeże Vis charakteryzuje się malowniczymi klifami, ukrytymi plażami i naturalnymi jaskiniami, w tym słynną Błękitną Grotą (Modra špilja) na pobliskiej wysepce Biševo. Dojazd na wyspę Vis Na Vis nie dotrzesz bezpośrednio samolotem – najpierw trzeba dostać się do Splitu, największego miasta środkowej Dalmacji, które dysponuje międzynarodowym lotniskiem oraz dobrze rozwiniętą infrastrukturą promową. Ze Splitu na Vis można dotrzeć na kilka sposobów: promem pasażersko-samochodowym Jadrolinija – kursy odbywają się codziennie, a rejs trwa około 2,5 godziny. To najlepsza opcja dla osób podróżujących z samochodem lub rowerem; katamaranem Krilo lub Jadrolinija – szybsze połączenie dla samych pasażerów, z czasem podróży około 1,5 godziny. Kursy są wygodne i oferują widoki na inne wyspy dalmatyńskie; w sezonie letnim (od czerwca do września) połączenia są bardzo częste, zarówno rano, jak i wieczorem. Warto jednak rezerwować bilety z wyprzedzeniem, szczególnie w weekendy oraz w okresach świątecznych, gdy zainteresowanie jest największe. Dodatkowo na wyspę kursują prywatne łodzie zorganizowane przez biura podróży i właścicieli apartamentów, oferując indywidualne transfery z lądu. Na Vis można również dopłynąć jachtem – wyspa posiada przystanie i mariny, m.in. w miejscowościach Vis i Komiža, co czyni ją popularnym przystankiem na żeglarskim szlaku Dalmacji. Krótka historia wyspy Vis – od Issy po niepodległą Chorwację Grecka kolonia Issa Wyspa Vis była pierwszą grecką kolonią na terenie dzisiejszej Chorwacji. Około 397 r. p.n.e. osadnicy z Syrakuz na Sycylii, pod wodzą Dionizjusza Starszego, założyli tu miasto Issa. Była to samodzielna polis, która z czasem rozwinęła własną sieć handlową i kolonie na sąsiednich wyspach, takich jak Hvar (Pharos) czy Korčula. Do dziś w mieście Vis można oglądać pozostałości greckiego portu, fragmenty fortyfikacji miejskich oraz ceramiczne znaleziska archeologiczne, które potwierdzają wysoki poziom cywilizacyjny tamtej osady. Czasy rzymskie i średniowieczne Po upadku greckiej Issy wyspa dostała się pod panowanie Rzymian, którzy zachowali strategiczne znaczenie Vis w handlu morskim. Ślady ich obecności są widoczne w postaci rzymskich willi, mozaik podłogowych, łaźni oraz cystern na wodę. Rzymska Issa była znana również z produkcji wina i oliwy z oliwek, co czyniło ją ważnym punktem eksportowym. W średniowieczu Vis przechodziła z rąk do rąk – najpierw znalazła się pod wpływem Bizancjum, później przeszła pod kontrolę Republiki Weneckiej, co miało ogromny wpływ na architekturę i kulturę wyspy. Po upadku Wenecji, na mocy decyzji Kongresu Wiedeńskiego w 1815 roku, Vis została włączona do monarchii Habsburgów, w której pozostawała aż do końca I wojny światowej. W tym okresie budowano tu fortyfikacje, m.in. Fort George (znany dziś jako miejsce koncertów i wydarzeń kulturalnych). XX wiek – baza wojskowa W XX wieku losy Vis były silnie związane z historią Bałkanów. Po krótkim epizodzie włoskiego panowania w czasie II wojny światowej, wyspa stała się siedzibą sił partyzanckich Josipa Broz Tito. W 1944 roku to właśnie tutaj zorganizowano sztab główny jego oddziałów. Jednym z najważniejszych punktów tego okresu jest Tito’s Cave (Titova spilja) – jaskinia, w której przywódca ukrywał się i prowadził działania wojenne. Po wojnie Vis została przekształcona w zamkniętą strefę wojskową przez jugosłowiańską armię. Wstęp dla cywilów, a tym bardziej turystów, był zabroniony aż do 1989 roku. W tym czasie powstała tu rozbudowana sieć tuneli, bunkrów i instalacji wojskowych, z których wiele można dziś zwiedzać. Pozostałości te nadają Vis niezwykły, historyczno-militarny charakter, który wyróżnia ją spośród innych chorwackich wysp. Najpiękniejsze plaże na wyspie Vis Plaża Stiniva To najbardziej znana plaża na Vis i jedna z najczęściej fotografowanych i najpiękniejszych plaż w całej Chorwacji. Położona jest w zamkniętej zatoce, otoczonej stromymi klifami, które tworzą naturalną bramę do wąskiego odcinka wybrzeża. Plaża Stiniva słynie z białych kamieni i krystalicznie czystej wody, która przyciąga miłośników nurkowania z maską. Można się tu dostać stromą ścieżką z lądu lub – wygodniej – łodzią od strony morza. W 2016 roku została uznana za najpiękniejszą plażę Europy przez European Best Destinations, co tylko zwiększyło jej popularność wśród turystów z całego świata. Srebrna Plaża Plaża Srebrna, położona na południowym wybrzeżu wyspy, zawdzięcza swoją nazwę jasnym, dużym kamieniom, które w pełnym słońcu połyskują jak srebro. Jest to jedna z ulubionych plaż rodzin z dziećmi – oferuje łagodne zejście do morza, spokojne fale oraz dużo cienia dzięki otaczającym ją sosnom i piniom. Miejsce jest również dobrze przygotowane – znajdują się tu ławki, toalety i ścieżki spacerowe, co czyni ją jedną z najlepiej zagospodarowanych plaż na Vis. Stončica – plaża z piaskiem To wyjątkowa, piaszczysta plaża, co stanowi rzadkość w skalistej Chorwacji. Położona w szerokiej zatoce Stončica, na wschodnim krańcu wyspy, plaża ta ma bardzo płytkie dno, które ciągnie się daleko w głąb morza – idealne warunki dla małych dzieci i osób nieumiejących pływać. W pobliżu działa znana restauracja rybna, serwująca lokalne specjały – w tym świeże owoce morza i wino z Vis. Plaża jest również często wybierana przez żeglarzy, którzy cumują w zatoce. Ukryte zatoczki i plaże tylko dla wtajemniczonych Wyspa Vis kryje dziesiątki mniejszych, często dzikich plaż, dostępnych jedynie łodzią lub pieszo przez wąskie ścieżki. Wśród nich warto wyróżnić: Mala Travna – malownicza zatoczka z kameralną atmosferą i lokalną konobą serwującą owoce morza, Rogačić – spokojna plaża w pobliżu dawnych fortyfikacji, idealna do nurkowania, Milna – przyjazna dla rodzin, z szerokim zejściem do morza i drobnym żwirkiem, Svitnja – cicha, niemal prywatna plaża, idealna na romantyczne kąpiele o zachodzie słońca. Większość tych miejsc charakteryzuje się brakiem tłumów, dziewiczą przyrodą i możliwością obcowania z naturą bez infrastruktury turystycznej. To idealna opcja dla tych, którzy szukają ciszy, prywatności i spokoju z dala od głównych szlaków turystycznych. Atrakcje turystyczne i miejsca, które warto zobaczyć Miasto Vis – starożytna Issa Miasto Vis, położone na wschodnim wybrzeżu wyspy, to główne miasto Vis, pełniące rolę portu i centrum administracyjnego. Jego korzenie sięgają czasów starożytnych – to właśnie tutaj znajdowała się grecka kolonia Issa, co czyni Vis jednym z najstarszych miast na chorwackim wybrzeżu. Pozostałości greckich murów, ruiny rzymskich willi oraz ceramiczne znaleziska stanowią świadectwo dawnej świetności miasta. Warto odwiedzić Archeologiczne Muzeum Vis, mieszczące się w dawnym klasztorze franciszkanów. Znajdują się tam unikatowe eksponaty z czasów greckich, rzymskich i średniowiecznych, w tym słynna głowa Apolla – jedno z najcenniejszych znalezisk starożytności na terenie Chorwacji. Miasto oferuje również klimatyczną promenadę nadmorską, liczne lokalne restauracje i kawiarnie, a także tradycyjne targowiska z regionalnymi produktami. Komiža – rybacka perełka Położona na zachodnim wybrzeżu wyspy Komiža to malownicze miasteczko rybackie, słynące z tradycyjnych domów z kamienia, wąskich uliczek i urokliwej zatoki z krystalicznie czystą wodą. Znajduje się tu port rybacki z długimi tradycjami oraz muzeum rybołówstwa, mieszczące się w byłej wieży obronnej z XVI wieku – jedyne takie muzeum w Chorwacji. W Komižy nakręcono sceny do filmu „Mamma Mia! Here We Go Again”, co przyczyniło się do wzrostu jej popularności. Mimo to miasteczko zachowało swój autentyczny, lokalny charakter. Restauracje oferują świeże owoce morza, ryby z porannego połowu i lokalne wino Vugava, produkowane tylko na Vis. Komiža to również idealna baza wypadowa na wyspę Biševo i Błękitną Grotę. Jaskinie – Błękitna i Zielona Błękitna Jaskinia (Modra špilja) to jedna z najbardziej spektakularnych atrakcji regionu, położona na wyspie Biševo, niedaleko Vis. W pogodny dzień, między godziną 10:00 a 14:00, słońce przenika przez podwodne wejście do groty, powodując, że wnętrze jaskini świeci intensywnym, niebieskim światłem. Efekt ten powstaje dzięki odbiciu promieni przez wapienne dno i jest absolutnie wyjątkowy – można go porównać do słynnej Lazurowej Groty na Capri. Zielona Jaskinia (Zelena špilja) znajduje się na wysepce Ravnik, niedaleko zatoki Rukavac. W odróżnieniu od Błękitnej, do jej wnętrza można wpłynąć wpław lub kajakiem, co sprawia, że jest bardziej dostępna dla aktywnych turystów. Charakterystyczna zielona poświata wewnątrz jaskini powstaje przez światło słoneczne odbijające się od wody i porastających skały glonów. Fort George Fort George, znany również jako Fortica, to brytyjska twierdza z XIX wieku, zbudowana w 1813 roku podczas wojen napoleońskich. Usytuowana na wzgórzu nad miastem Vis, pełniła funkcję strategicznego punktu obronnego. Dziś fort został odrestaurowany i przekształcony w kulturalne i eventowe centrum wyspy. Na terenie twierdzy odbywają się koncerty, kolacje przy zachodzie słońca, wesela oraz wystawy sztuki. Z murów roztacza się spektakularny widok na zatokę, a stylowo urządzony bar i tarasy przyciągają zarówno turystów, jak i mieszkańców. Fort George jest idealnym miejscem, by połączyć historię z nowoczesną atmosferą i niezapomnianymi widokami Adriatyku. Aktywności na Vis – co robić na miejscu? Nurkowanie Wyspa Vis uznawana jest za jedno z najlepszych miejsc do nurkowania w Chorwacji. Tutejsze wody skrywają bogaty podwodny świat, w tym wraki statków z okresu II wojny światowej, np. słynny wrak B-17 „Flying Fortress” czy włoski transportowiec broni. Oprócz historycznych atrakcji, nurków przyciągają malownicze rafy, jaskinie, tunele skalne oraz bogata fauna morska, w tym ośmiornice, mureny i gorgonie. Na wyspie działa kilka profesjonalnych centrów nurkowych, oferujących kursy PADI, wyprawy techniczne i nocne nurkowania. Dla początkujących dostępne są intro dive’y – bezpieczne zanurzenia pod okiem instruktora. Wędrówki i trekking Vis to raj dla miłośników pieszych wędrówek. Wyspa oferuje liczne, dobrze oznaczone szlaki trekkingowe, które prowadzą przez sosnowe lasy, winnice, gaje oliwne oraz opuszczone wojskowe punkty obserwacyjne. Najbardziej popularna trasa prowadzi na Hum (587 m n.p.m.) – najwyższy szczyt Vis, z którego rozpościera się szeroka panorama wyspy i Adriatyku. Inne ciekawe trasy to m.in.: szlak z Komiža do Tito’s Cave, trasa wzdłuż południowego wybrzeża do zatok i ukrytych plaż, ścieżki wokół Fort George i przylądka Prirovo. Wędrówki można łączyć z obserwacją przyrody, zwłaszcza endemicznych gatunków roślin i ptaków. Rowerem po wyspie Rower to idealny sposób na zwiedzanie Vis, choć warto pamiętać, że teren jest górzysty, a trasy bywają wymagające. Na szczęście sieć dróg jest dobrze utrzymana, a ruch samochodowy niewielki, co sprzyja bezpiecznemu podróżowaniu. Wypożyczalnie rowerów (klasycznych i elektrycznych) znajdziesz w mieście Vis i Komiža, a także w większych hotelach i ośrodkach agroturystycznych. Popularne trasy rowerowe prowadzą: z Vis do Komiža przez widokową drogę górską, do zatoki Stiniva i Rukavac, przez centralną część wyspy z przystankiem w miejscowości Podšpilje. Warto zabrać ze sobą wodę, nakrycie głowy i krem z filtrem – latem słońce potrafi być bardzo intensywne. Degustacja win Vis słynie z długoletniej tradycji winiarskiej – to właśnie tu produkowano wino już w czasach greckiej Issy. Dziś na wyspie działa wiele rodzinnych winnic, które oferują degustacje lokalnych win, często w połączeniu z regionalnymi przekąskami. Najbardziej znane szczepy to: Vugava – białe wino o intensywnym aromacie, charakterystyczne dla Vis i uprawiane wyłącznie tutaj, Plavac Mali – czerwone wino o mocnym, pełnym smaku, blisko spokrewnione z kalifornijskim Zinfandelem. Degustacje odbywają się najczęściej w piwniczkach winnych w centralnej części wyspy, np. w miejscowościach Podšpilje, Plisko Polje czy Dračevo Polje. Część winnic umożliwia również zakup win na miejscu i oferuje krótkie prezentacje na temat procesu produkcji i historii wina na Vis. To nie tylko smakowa uczta, ale również ciekawa lekcja lokalnej kultury. Gdzie spać i co zjeść na wyspie Vis? Noclegi Wyspa Vis oferuje szeroki wachlarz opcji noclegowych, dostosowanych do różnych potrzeb i budżetów. Najwięcej możliwości znajdziesz w dwóch głównych miejscowościach: Miasto Vis – idealny wybór dla osób, które cenią bliskość promu, restauracji, sklepów i atrakcji historycznych. Znajdziesz tu hotele butikowe, komfortowe apartamenty z widokiem na morze, a także domy gościnne prowadzone przez lokalne rodziny; Komiža – bardziej kameralne, artystyczne miasteczko, doskonałe dla tych, którzy szukają spokojnego wypoczynku, malowniczych plaż i romantycznego klimatu. Noclegi obejmują stylowe pensjonaty, studia w starych domach rybackich oraz wille z prywatnymi ogrodami i tarasami. Dla bardziej niezależnych turystów i rodzin z dziećmi dostępne są również: wille z basenami i widokiem na Adriatyk, agroturystyka w głębi wyspy, otoczona winnicami i gajami oliwnymi – idealna dla miłośników ciszy i lokalnego klimatu, glamping i małe pola namiotowe dla podróżników szukających bliskości natury. W sezonie letnim warto rezerwować noclegi z dużym wyprzedzeniem, szczególnie w lipcu i sierpniu. Restauracje i kuchnia Kuchnia Vis to esencja dalmatyńskich smaków – świeże, proste dania, bazujące na lokalnych składnikach: rybach, oliwie z oliwek, ziołach i winie. Restauracje i konoby (lokalne tawerny) serwują dania przygotowywane według tradycyjnych receptur, często przekazywanych z pokolenia na pokolenie. Warto spróbować: peki – jedno z najbardziej charakterystycznych dań Dalmacji. Składa się z mięsa (najczęściej jagnięciny lub cielęciny), ziemniaków i warzyw, pieczonych powoli pod żeliwną pokrywą zasypaną żarem. Danie trzeba zwykle zamówić z wyprzedzeniem; lignje na žaru – grillowane kalmary, podawane z oliwą, czosnkiem i natką pietruszki. Proste, aromatyczne i zawsze świeże; pašticada – klasyczne danie kuchni dalmatyńskiej, czyli wołowina duszona w czerwonym winie z dodatkiem śliwek, warzyw i przypraw. Serwowana z domowymi kopytkami lub makaronem; owoce morza – Vis słynie z świeżych ryb, małży, langust i ośmiornic, które trafiają na talerze prosto z porannego połowu. Lokalne specjalności to również czarna risotto z mątwy (crni rižot) oraz sałatka z ośmiornicy. Warto odwiedzić: konoby rybackie w Komiži – serwujące dania prosto z łodzi rybackiej, restauracje z widokiem na zatokę w mieście Vis – idealne na romantyczną kolację, winnice i gospodarstwa agroturystyczne, oferujące domowe przetwory i lokalne wino. Nie zapomnij spróbować regionalnych win – białej vugavy i czerwonego plavac mali, które idealnie komponują się z kuchnią wyspy. Czy warto jechać na wyspę Vis? Opinie i praktyczne porady Dla kogo jest Vis? Wyspa Vis to miejsce o wyjątkowym klimacie – spokojne, autentyczne i dalekie od masowej turystyki. Świetnie odnajdą się tu: pary szukające romantycznych zakątków – malownicze zatoki, kolacje przy świecach nad brzegiem morza i zachody słońca nad Adriatykiem tworzą idealne warunki na wyjazd we dwoje; rodziny z dziećmi – łagodne zejścia do wody, bezpieczne plaże (np. Stončica czy Srebrna), spokojna atmosfera i bliskość natury sprawiają, że Vis jest świetnym miejscem na rodzinne wakacje bez zgiełku; miłośnicy historii, przyrody i aktywnego wypoczynku – zwiedzanie jaskiń, wędrówki po szlakach górskich, rowerowe wycieczki, nurkowanie wśród wraków i odkrywanie śladów antycznej Issy to tylko niektóre z możliwości; żeglarze – Vis to popularny cel rejsów żeglarskich po Dalmacji. Wyspa oferuje dobrze wyposażone mariny (Vis, Komiža), zatoki idealne do cumowania oraz dostęp do pobliskich wysp, takich jak Biševo, Ravnik czy Palagruža. Dzięki niewielkiej liczbie turystów i ograniczonej zabudowie, wyspa zachowała swój autentyczny charakter, co szczególnie docenią osoby szukające wypoczynku w zgodzie z naturą i z dala od tłumów. Kiedy jechać? Najlepszy czas na wizytę na Vis to okres od czerwca do września, kiedy warunki pogodowe są najbardziej sprzyjające. Czerwiec i wrzesień to idealne miesiące – jest już (lub jeszcze) ciepło, a jednocześnie mniej tłoczno niż w szczycie sezonu. Lipiec i sierpień oferują najwyższe temperatury i największą liczbę atrakcji sezonowych, ale są też czasem największego ruchu turystycznego i wyższych cen. Dla miłośników aktywnego wypoczynku (rowery, trekking) oraz osób chcących uniknąć upałów, dobrym terminem będzie także maj lub początek października. Ceny i koszty W porównaniu z bardziej popularnymi wyspami, Vis jest nieco droższy, co wynika z ograniczonej dostępności i ekskluzywnego charakteru wyspy. Ceny noclegów w sezonie letnim są wyższe, szczególnie w Komiži i miasto Vis. Jednak można znaleźć budżetowe apartamenty i pokoje gościnne, zwłaszcza poza głównymi miejscowościami. Wyżywienie w restauracjach nie odbiega od standardów dalmatyńskich – ceny dań głównych wahają się od 10 do 20 euro, a świeże owoce morza mogą kosztować więcej, zależnie od sezonu. Wypożyczenie roweru lub skutera, bilety na prom czy wycieczki do jaskiń również są dostępne w różnych wariantach cenowych – warto porównywać oferty na miejscu. Mimo wyższych kosztów, wiele osób uznaje, że Vis oferuje wyjątkowy stosunek jakości do ceny, ponieważ zamiast zatłoczonych plaż i głośnych kurortów, otrzymują ciszę, autentyczność i niezapomniane krajobrazy. Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po świecie podróżuje w poszukiwaniu smaków lokalnych kuchni. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Rzymski cesarz porzucił tron i zamieszkał nad Adriatykiem. Jego dom stoi do dziś i zachwyca turystów
Pałac Dioklecjana nie jest majestatyczną rezydencją z przeszłości. Daleko mu też do „sterylnego”, odizolowanego od świata muzeum, gdzie artefakty spoczywają za szkłem. To tętniące życiem serce nowoczesnego miasta, jeden z najbardziej imponujących i najlepiej zachowanych rzymskich kompleksów na świecie, który dzięki trwającej nieprzerwanie adaptacji i zamieszkaniu przetrwał 1700 lat.
Spis treści: Pałac w ziemskim raju Połączenie luksusowej rezydencji i koszar Od rezydencji do średniowiecznego miasta Płac Dioklecjana jest dziś żywym muzeum Po upadku Cesarstwa wiele rzymskich budowli popadło w ruinę, stając się „kamieniołomem” dla innych konstrukcji lub ulegając niszczycielskiej erozji czasu. Pałac Dioklecjana w niezwykły sposób uniknął tego ponurego losu. Jego przetrwanie nie było jednak wynikiem świadomej decyzji o ochronie zabytku, a spontanicznym aktem ocalenia. W labiryncie uliczek, które w odległej przeszłości przemierzał sam cesarz ze swoją gwardią, dziś mieszka około 3 tys. osób. Pałac w ziemskim raju Split to jeden z najpopularniejszych chorwackich kurortów, słynący ze wspaniałych plaż i niesamowitej przyrody. Najbardziej wyrazistym symbolem miasta pozostaje jednak architektoniczne dzieło cesarza Dioklecjana. Dziś wspaniały pałac znajduje się w żupanii splicko-dalmatyńskiej, w samym sercu Splitu. W czasach rzymskich była to prowincja Dalmacja. Pałac wzniesiono na niewielkim półwyspie, zaledwie 6 km na południowy zachód od rodzinnej dla władcy Salony. Dioklecjan wybrał malowniczą zatokę, naturalnie osłoniętą przez wzgórza Marjan od zachodu i Gripe od wschodu. Kluczowym walorem tej lokalizacji była bliskość morza. Południowa fasada pałacu została zbudowana tuż przy brzegu Adriatyku, co zapewniało nie tylko spektakularne widoki, ale także bezpośredni dostęp do wody. Czy rzymski władca wybrał to miejsce wyłącznie ze względu na walory krajobrazowe i nostalgię? Te czynniki z całą pewnością miały niemałe znaczenie, jednak najprawdopodobniej za tą decyzją przemawiał przede wszystkim pragmatyczny strach, wynikający z niestabilnej polityki późnego Cesarstwa Rzymskiego. Połączenie luksusowej rezydencji i koszar Potwierdza to unikatowa architektura pałacu. Monumentalny kompleks, zajmujący powierzchnię ok. 30 tys. metrów kwadratowych, jest mistrzowskim połączeniem luksusowej willi cesarskiej z ufortyfikowanym rzymskim obozem wojskowym (castrum). Struktura pałacu Cały obiekt ma kształt nieregularnego prostokąta. Dwie główne, prostopadłe ulice – Cardo (północ-południe) i Decumanus (wschód-zachód) – przecinały się w jego centrum, dzieląc kompleks na cztery kwartały. Na obszarze dwóch północnych, określanych jako quartaria militaria, znajdowały się koszary dla cesarskiej gwardii, kwatery dla służby i magazyny. Z kolei południowe kwartały stanowiły luksusową część rezydencji, przeznaczonej wyłącznie dla cesarza i jego świty. To właśnie tam znajdowały się prywatne apartamenty Dioklecjana, łaźnie, biblioteka, wspaniała jadalnia i sale recepcyjne, gdzie przyjmował ważnych gości. Wzdłuż całej południowej fasady, na wyższym poziomie, biegła zadaszona, arkadowa promenada o długości 159 metrów. Z tej prywatnej galerii cesarz mógł podziwiać niezakłócony widok na morze i wybrzeże Dalmacji. System fortyfikacji Bezpieczeństwo zapewniały potężne mury o grubości do 2 metrów i wysokości sięgającej 25 metrów. Pierwotnie kompleks był wyposażony w 16 wież strażniczych – cztery duże, kwadratowe na rogach i mniejsze, naprzemiennie kwadratowe i ośmiokątne, wzdłuż murów. Do dziś przetrwały trzy z nich. Do wnętrza prowadziły cztery monumentalne, bogato zdobione bramy, nazwane od metali: Złota (północna), Srebrna (wschodnia), Żelazna (zachodnia) i Brązowa (południowa, morska). Bramy lądowe miały system podwójnych wejść, tworzący dziedziniec obronny. Od rezydencji do średniowiecznego miasta Życie pałacu nie zakończyło się wraz ze śmiercią Dioklecjana. Kompleks pozostał własnością dworu cesarskiego i przez pewien czas służył jako luksusowe miejsce zesłania dla członków rodziny cesarskiej, którzy popadli w niełaskę. Jednak z biegiem lat, wraz z postępującym upadkiem imperium, imponująca budowla zaczęła tracić na znaczeniu. W VI wieku pałac był już w dużej mierze opuszczony, a jego wspaniałe struktury zaczęły powoli podupadać. Być może popadłby w ruinę, gdyby w VII wieku nie doszło do najazdu Awarów i Słowian na Dalmację. Gdy najeźdźcy zdobyli i zniszczyli pobliską Salonę, ocalała ludność uciekła i schroniła się za potężnymi murami opuszczonego pałacu. Architektoniczna metamorfoza Przybycie uchodźców z Salony zapoczątkowało proces organicznej transformacji architektonicznej, która trwała przez wieki. Nowi mieszkańcy zaczęli adaptować istniejące rzymskie struktury do swoich codziennych potrzeb. Szerokie, kolumnadowe ulice zostały zwężone, a otwarte place i dziedzińce stopniowo wypełniono ciasną zabudową mieszkalną, tworząc gęstą, labiryntową siatkę uliczek charakterystyczną dla średniowiecznych miast. Starożytne mury, kolumny i zdobienia zostały wchłonięte przez nowe budynki, stając się integralną częścią domów, sklepów i warsztatów. Płac Dioklecjana jest dziś żywym muzeum Dziś wspaniały pałac jest miejską starówką, gdzie znajdują się najwspanialsze zabytki Splitu. Choć każda epoka pozostawiła na tej budowli swoje indywidualne ślady, do dziś zachowało się tam wiele wspaniałych pozostałości z czasów rzymskich. Perystyl Sercem pałacu jest centralny, otwarty dziedziniec. W czasach rzymskich było to święte miejsce, gdzie cesarz, czczony jako żyjący syn Jowisza, pojawiał się przed poddanymi i przyjmował najważniejszych gości. Dziś Perystyl jest głównym placem Splitu, tętniącym życiem miejscem spotkań, letnich festiwali, koncertów i rekonstrukcji historycznych. Świątynia Jowisza Ta niewielka, za to doskonale zachowana rzymska świątynia urzeka misternie wykonanym, oryginalnym sklepieniem kolebkowym z kasetonami i dekoracyjnym fryzem. Po przekształceniu w baptysterium, w jej wnętrzu umieszczono chrzcielnicę i rzeźbę św. Jana Chrzciciela. Westybul Okrągły przedsionek niegdyś stanowił wejście do prywatnych komnat cesarskich. Dziś, otwarty ku niebu, słynie z niezwykłej akustyki, co sprawia, że jest ulubionym miejscem występów tradycyjnych dalmatyńskich chórów męskich. Katedra św. Domniona Obiekt ten powstał jako mauzoleum Dioklecjana. Jest jednym z najlepiej zachowanych rzymskich budynków. Wnętrze zachowało oryginalny, ośmiokątny plan, dwa rzędy kolumn podtrzymujących kopułę oraz bogato zdobiony fryz z rzeźbami przedstawiającymi sceny z polowań i portrety, w których tradycja upatruje wizerunki Dioklecjana i jego żony Pryski. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Jeziora Plitwickie – chorwacka perła natury, która hipnotyzuje kolorem wody. Polacy je kochają!
Jeziora Plitwickie to najstarszy park narodowy Chorwacji, który przyciąga miliony turystów turkusową wodą, kaskadami i drewnianymi pomostami wijącymi się między wodospadami. To właśnie tutaj natura stworzyła spektakl, który trudno opisać słowami – bajkowy krajobraz, który wydaje się być nierealny.
Spis treści: Spacer wśród jezior – krystaliczna toń i magia wapiennych kaskad Historia Jezior Plitwickich – raj cudem ocalony i skarb światowego dziedzictwa Jeziora Plitwickie – widoki jak z filmu i ścieżki pełne zachwytu Niedźwiedzie brunatne w Parku Narodowym Jezior Plitwickich – tajemniczy mieszkańcy Liki Atrakcje w okolicach Jezior Plitwickich – nie tylko wodospady Okoliczne atrakcje Jezior Plitwickich – wywierzyska, młyny i Małe Plitvice Jeziora Plitwickie - Kraina Wiekowych Młynów 3 sposoby na zwiedzanie Jezior Plitwickich – od jednodniowej wycieczki po tygodniową przygodę Ceny biletów do Parku Narodowego Jezior Plitwickich – co warto wiedzieć przed wizytą Park Narodowy Jezior Plitwickich leży w środkowej Chorwacji, około 140 km od atrakcji Zagrzebia. To najstarszy park narodowy w kraju, wpisany na listę UNESCO w 1979 roku. Obejmuje 16 jezior krasowych połączonych wodospadami, których barwa – od szmaragdu po turkus – zmienia się w zależności od światła i minerałów. Park zachwyca nie tylko krajobrazem, ale i bogactwem przyrody – spotkać tu można m.in. niedźwiedzie brunatne, rysie czy dzikie ptaki. Odwiedziłam to miejsce z rodziną i była to rajską podróż, pełna natury i niezwykłych widoków. Spacer wśród jezior – krystaliczna toń i magia wapiennych kaskad Idziemy od jeziora Gradinsko do Proščansko – decyduje mój mąż. Jak rasowy przewodnik sprawdził wcześniej, że wchodząc trasą od dołu, będziemy mogli najlepiej podziwiać wodospady i kaskady spływające z górnych jezior. I już przy pierwszym postoju nie możemy oderwać wzroku – tafla aż się kotłuje od ryb! Każdy wędkarz miałby tu palpitacje: ławice pstrągów, leniwie snujących się przy brzegu, są niemal na wyciągnięcie ręki. Zanurzamy aparat w wodzie (bo kąpiel i pływanie są zakazane) i aż trudno uwierzyć, jak krystalicznie czysta jest woda – ryby wyglądają, jakby unosiły się w powietrzu. Trasę zaplanowaną na pięć godzin pokonujemy w siedem – i nie, to nie przez dziecięce nóżki. Zatrzymywaliśmy się co chwilę, bo co zakręt, to nowe widowisko: pluskający strumień, rozświetlony mostek, błysk światła w kropli wody. Dla naszych pociech to był raj – miejsce, gdzie można bez końca rzucać misie-patysie, moczyć gałązki jak wędki i brać prysznic pod wodospadem. Ale prawdziwym powodem naszego opóźnienia była natura sama w sobie – zbyt piękna, by się spieszyć. Jeziora Plitwickie to geologiczny cud, który powstał dzięki współdziałaniu wody, czasu i życia organicznego. Rzeka Korana od tysięcy lat żłobi dolomitowe skały, a mchy, glony i bakterie przyczyniają się do wytrącania wapnia, tworząc tzw. trawertyn – naturalny budulec, który formuje progi i ściany wodospadów. Gdy osadza się na brzegu i twardnieje, woda szuka nowych dróg – stąd ciągła zmienność krajobrazu. To nieustający proces biologicznego recyklingu, dzięki któremu powstają nowe kaskady, a stare powoli znikają pod kolejnymi warstwami minerałów. A wszystko to w scenerii, której kolorystyka – od turkusu po głęboki szmaragd – sprawia wrażenie, jakbyśmy spacerowali po bajkowej krainie. Historia Jezior Plitwickich – raj cudem ocalony i skarb światowego dziedzictwa Niewiele brakowało, by ten naturalny cud przepadł na zawsze. W 1991 roku, podczas wojny o niepodległość Chorwacji, region Jezior Plitwickich znalazł się na pierwszej linii konfliktu. Ich niezwykła wartość przyrodnicza i turystyczna sprawiła, że stały się celem politycznego szantażu – serbscy bojownicy zaminowali teren parku, grożąc jego wysadzeniem, aby zwrócić uwagę międzynarodowej opinii publicznej. Na szczęście do tragedii nie doszło. Park przetrwał i dziś, odbudowany i chroniony, przyciąga rocznie ponad milion turystów z całego świata. Zdjęcie w przewodniku wygląda jak z bajki: kaskady spadające jak białe warkocze pomiędzy oczkami turkusowej wody. „Mój Boże, żeby tak mieć helikopter i zobaczyć to na własne oczy...” – marzę na głos. „Nie trzeba helikoptera!” – odpowiada mi z uśmiechem pracownik informacji turystycznej. I ma rację – najlepsze widoki są na wyciągnięcie ręki, trzeba tylko wiedzieć, którędy pójść. Jeziora Plitwickie – widoki jak z filmu i ścieżki pełne zachwytu Wyruszamy trasą w kierunku Wielkiego Wodospadu (Veliki Slap), który z impetem spada z wysokości 70 metrów – to najwyższy wodospad Chorwacji. Po drodze mijamy urokliwy młyn, a potem mozolnie schodzimy na dno kanionu rzeki Korany, który oddziela nas od punktu widokowego. Nagroda jest jednak warta wysiłku – widok z dołu to czysta magia: mikroskopijne sylwetki turystów przemierzające drewniane kładki, mgiełka wodna unosząca się w powietrzu i wszechobecny szum wody. Chwilę później wspinamy się w górę – szlakiem wzdłuż wodospadu. Wreszcie docieramy na punkt widokowy, z którego wykonano zdjęcie z przewodnika. I choć krajobraz zapiera dech w piersiach, jest małe „ale” – to lipiec, a deszczu nie było od tygodni. Wodospady przypominają teraz delikatne strumienie. Co innego wiosną, szczególnie w maju, gdy jeziora są pełne, a woda spływa szerokimi pasmami, przypominając włosy rusałek, oplatające wapienne progi. Ale nawet w porze suchej widok z góry zachwyca – pod stopami rozciąga się panorama szmaragdowych jezior, zlewających się z zielenią lasów. Można ruszyć dalej wzdłuż brzegów, wybierając drewniane kładki nad taflą wody, lub obrać trasę biegnącą wysoko na zboczu, dającą perspektywę niczym z lotu ptaka. Jedno jest pewne – miejsce na karcie pamięci szybko się kończy, bo trudno przestać robić zdjęcia. Nic dziwnego, że urodę Plitwic pokochali także filmowcy – to właśnie tutaj kręcono połowę scen do klasycznego filmu o Winnetou, kultowego bohatera westernów opartych na powieściach Karla Maya. Dzikość natury i surowe piękno krajobrazu idealnie oddają klimat opowieści o nieujarzmionej Ameryce – choć to Chorwacja, nie Arizona. Niedźwiedzie brunatne w Parku Narodowym Jezior Plitwickich – tajemniczy mieszkańcy Liki O ile Jeziora Plitwickie przeżywają prawdziwe oblężenie turystów przez większą część roku, o tyle reszta regionu Lika, w którym się znajdują, pozostaje niemal nietknięta przez masową turystykę. To Chorwacja, jakiej nie znamy. Dziki, górzysty i słabo zaludniony teren – idealne miejsce dla niedźwiedzia brunatnego, który od wieków jest symbolem tych ziem i nawet widnieje w herbie parku narodowego. Choć można przeczytać w każdym przewodniku, że misie tu żyją, to szanse na ich spotkanie w naturze są znikome – są płochliwe, unikają ludzi i poruszają się głównie nocą. Jeśli jednak naprawdę chcesz zobaczyć niedźwiedzie z bliska – i to w bezpiecznych warunkach – warto udać się do Kutereva, niewielkiej wioski oddalonej o około 75 km na zachód od Plitwic. To tutaj powstał niezwykły projekt: sierociniec dla niedźwiedzi brunatnych, czyli specjalistyczne centrum opieki dla zwierząt, które utraciły matki we wczesnym dzieciństwie. Gdy trafiamy tu po raz pierwszy – błąd strategiczny – jest samo południe, a wszystkie misie… śpią. „Wróćcie po piątej po południu” – radzi nam Josipa, dwudziestoletnia opiekunka i przewodniczka, która dba o to, by zwiedzający nie zakłócali spokoju mieszkańców ośrodka. – Problem w tym, że te misie nie boją się ludzi – tłumaczy. – Trafiają tu jako osierocone młode, zbyt słabe, by przetrwać same w naturze. Ale gdy dorosną, nie da się ich już wypuścić na wolność – ich instynkty są zaburzone, a ciekawość względem ludzi mogłaby skończyć się tragicznie. „Wyobrażasz sobie, jakby taki niedźwiedź podszedł do wioski albo do turysty na szlaku?” – pyta mnie z powagą. Po południu wracamy zgodnie z zaleceniem. Najmłodsza para dwulatków bawi się w swojej zagrodzie, tarzając się w piasku i turlając niczym przerośnięte pluszaki. W ich ruchach widać radość, ale też coś więcej – dzikość zamkniętą w bezpiecznych ramach. W sąsiedniej zagrodzie starsze osobniki – ośmiolatki – właśnie prowadzą intensywną „dyskusję”, która szybko przeradza się w fizyczne przepychanki. Gdy jeden z nich staje na dwóch łapach i ryczy, ziemia aż drży. W tym momencie przypomina się nam, że to nie maskotki, a potężne drapieżniki, które w naturze mogą ważyć nawet do 300 kilogramów. Na szczęście dzieli nas podwójne ogrodzenie, a my – choć z respektem – możemy obserwować ich zachowanie z bliska. To miejsce to nie zoo, lecz azyl – z całym szacunkiem dla potrzeb zwierząt i zachowaniem zasad ekologicznej równowagi. I może właśnie dlatego Kuterevo zostaje w pamięci – jako spotkanie z dziką naturą, ale bez szkody dla niej. Atrakcje w okolicach Jezior Plitwickich – nie tylko wodospady W folderach turystycznych region Lika promuje się jako „zielone serce Chorwacji” – i nie bez powodu. Choć Jeziora Plitwickie to główna atrakcja, okolica skrywa wiele innych, mniej znanych, ale równie urokliwych miejsc. Jedną z najnowszych propozycji turystycznych jest spływ rzeką Gacka, uznawaną za jedną z najczystszych rzek Europy. Pełniła niegdyś kluczową rolę w lokalnym rolnictwie i młynarstwie, a dziś przyciąga tych, którzy szukają spokojnego kontaktu z naturą. Z myślą o raftingu jedziemy nad Gackę – ale na miejscu czeka nas miła niespodzianka. Zamiast plastikowych kajaków – plav, czyli tradycyjna dłubanka wyciosana z pnia drzewa. Tego typu łodzie były kiedyś w każdym gospodarstwie: służyły do wyławiania wodnych roślin na paszę, transportu przez rzekę, a czasem nawet... na romantyczne randki. Dziś dzięki pasjonatom odtworzono je dla turystów, by mogli doświadczyć autentycznego klimatu regionu. Spływ trwa około godziny i to prawdziwa sielanka: błękitna woda, zielone wodorosty, domki z czerwonymi dachami, drzewa pochylające się nad nurtem i tańczące ważki. Gacka płynie leniwie, a my razem z nią – to nie przygoda z adrenaliną, ale spokojna podróż w głąb natury i lokalnej tradycji. Po zakończeniu rejsu nasz przewodnik, Denis, zaprasza nas do siebie. Na stole pojawia się rakija (i to już o dwunastej w południe!), domowy syrop z kwiatów lipy – robiony przez jego mamę – oraz mocna kawa. Rozmowa toczy się lekko, bo język chorwacki jest zaskakująco zrozumiały dla Polaków: „žaba” to „żaba”, „riba” to „ryba”, a jedyne zamieszanie budzi „rano”, które tutaj oznacza „jutro”. Gdy przychodzi gospodarzowi znajomy, witamy go radośnie: „Dobar dan!”, a na pożegnanie długo ściskamy dłonie, mówiąc z uśmiechem: „Do videnja!” Okoliczne atrakcje Jezior Plitwickich – wywierzyska, młyny i Małe Plitvice Rzeka Gacka ma źródła zaledwie kilka kilometrów od Jezior Plitwickich, i to nie byle jakie – wypływa z potężnych wywierzysk krasowych, czyli naturalnych ujść podziemnych rzek. Woda nie sączy się leniwie, lecz z impetem wybija spod ziemi, tworząc spektakularny początek rzeki. To właśnie ta siła była niegdyś wykorzystywana przez ludzi – już od czasów średniowiecza powstawały tu młyny wodne, które przetrwały w niemal niezmienionej formie do dziś. Najbardziej znane miejsce to Vrilo Gacke, gdzie można zobaczyć działające mechanizmy i spróbować świeżo mielonej mąki. Jednak to Majerovo Vrilo – kompleks kilku młynów położony wśród drzew i strumieni – zachwyca najbardziej. Obok regionalnej izby, gdzie prezentowane są lokalne narzędzia i rzemiosło, działa mały sklepik z pamiątkami. Przed młynami, w spokojnym rozlewisku, kąpią się kaczki, a obok słychać śmiech – ktoś właśnie grilluje i chłodzi piwo oraz arbuzy w lodowatej, krystalicznej wodzie. To miejsce, gdzie czas naprawdę płynie wolniej. Ale musimy ruszać dalej – czeka nas jeszcze wizyta w Slunj, o której z pasją opowiada nasz chorwacki przyjaciel Bojan. – „Musisz zobaczyć Rastoke!” – mówi z błyskiem w oku. I rzeczywiście, Slunj to urocze miasteczko, z pozostałościami twierdzy, klimatycznymi kościołami i malowniczymi domkami, ale to, co przyciąga turystów, to spektakularne położenie u zbiegu dwóch rzek – Slunjicy i Korany. W ich zakolu znajduje się Rastoke, miejscowość nazywana czasem „Małymi Plitwicami”. To unikalne połączenie natury i ludzkiej architektury: tradycyjne domy z drewnianymi werandami stoją na skałach, pomiędzy którymi przelewają się wodospady i strumienie, tworząc romantyczną, niemal baśniową scenerię. Wiele dawnych młynów zostało przekształconych w pensjonaty, restauracje i galerie. Można tu spacerować drewnianymi pomostami, podziwiać dziką roślinność, słuchać szumu wody i delektować się spokojem, którego próżno szukać w popularnych kurortach. Jeziora Plitwickie - Kraina Wiekowych Młynów Tu jednak woda się nie leni: praktycznie każdy próg skalny został wykorzystany przez młynarzy, dzięki czemu powstała malownicza osada. Za niewielką opłatą właścicielka w jednym z młynów podnosi zastawkę i już woda obraca żarna, a kukurydza na naszych oczach zmienia się w mąkę. Największa zagroda młynarska czeka Pod Rastockim Krovom. Nazwa mało poetycka, ale miejsce fenomenalne! Nas najbardziej zachwyca „praczka”, czyli pierwowzór naszych pralek. Część wody z rzeki została przekierowana do beczki z dziurami, wystarczy wrzucić ubrania i samo się pierze. Kiedy z kolei archaiczną zastawkę się opuści, wodospad znika. Na koniec mała wycieczka do jaskini. Wypłukana przez wodę jest doskonałą ilustracją przysłowia, że kropla drąży skałę. Chętnie bym w takim młynie zamieszkała, by położyć się obok wodospadu i patrzeć w niebo. To całkiem realne: Pod Rastockim Krovom ma gościnne pokoje, pewnie i w innych młynach też by nas przenocowano. Gdy zmierzch zakrada się w dolinę, a w oknach zapalają się światła, miejsce wygląda szczególnie bajecznie. Nawet nasze dzieci, zamiast zwyczajowo się kłócić, puszczają razem łódeczki z liści. 3 sposoby na zwiedzanie Jezior Plitwickich – od jednodniowej wycieczki po tygodniową przygodę Planując podróż do Parku Narodowego Jezior Plitwickich, warto zastanowić się, ile czasu chcesz poświęcić na to niezwykłe miejsce. Oto trzy propozycje – od szybkiego rekonesansu po rozbudowany urlop pełen wrażeń. Sposób 1: Klasyka w jeden dzień Czas trwania: 1 dzień Trasa: Zwiedzanie Górnych Jezior. Start od wejścia nr 2 (Ulaz 2), skąd kierujemy się do przystanku statków P1, następnie rejs przez jezioro Kozjak. Dalej trasa wiedzie wzdłuż jezior Golovac i Okrugljak. Na koniec, dla zmęczonych, opcja powrotu ekologicznym pociągiem z wyższych partii parku. Rada eksperta: Trasa miejscami bywa wymagająca – solidne buty trekkingowe i zapas wody to podstawa. Sposób 2: Plitwickie w pełnej krasie Czas trwania: 3 dni Trasa: Obejmuje trasę z sposobu 1, a dodatkowo: Dolne Jeziora. Początek przy Ulaz 1 (wejście nr 1), długie zejście pod Veliki Slap (najwyższy wodospad Chorwacji), następnie podejście do punktu widokowego z lotniczą panoramą. Powrót można zaplanować wzdłuż jezior lub bardziej ambitnie – ścieżką na skarpie. Dla wytrwałych – piesza pętla wokół jeziora Kozjak. Rada eksperta: Osobom z lękiem wysokości zaleca się wybieranie tras przy tafli jezior, a nie tych na wysokości. Sposób 3: Tydzień w raju Czas trwania: 7 dni Trasa: Kompletny program łączący elementy sposobu 1 i 2, a także: Dzień 4: Spływ rzeką Gacka tradycyjną łodzią typu plav. Dni 5–6: Górskie wędrówki po terenie Parku Narodowego Velebit, oferującego dzikie, mało uczęszczane szlaki i oszałamiające widoki. Dzień 7 – trzy warianty: Leniwy: Relaks w lokalnym pensjonacie z widokiem na góry. Aktywny: Trekking po szlakach Parku Narodowego Paklenica – raju dla wspinaczy i miłośników skalistych pejzaży. Edukacyjny: Wizyta w Muzeum Nikoli Tesli w Smiljanie, miejscu urodzenia genialnego wynalazcy. Rada eksperta: Świetnym pomysłem na urozmaicenie pobytu są wycieczki quadami po Velebicie – rezerwacja możliwa przez Adria Velebitica. Ceny biletów do Parku Narodowego Jezior Plitwickich – co warto wiedzieć przed wizytą Ceny biletów do Parku Narodowego Jezior Plitwickich różnią się w zależności od sezonu. W 2025 roku jednodniowy bilet dla osoby dorosłej kosztuje od 10 euro poza sezonem (styczeń–marzec, listopad–grudzień), przez 23 euro w sezonie średnim (kwiecień, maj, październik), aż do 40 euro w sezonie wysokim (czerwiec–wrzesień). Studenci mogą liczyć na zniżki – bilety dla nich kosztują od 6 do 25 euro, w zależności od miesiąca. Dzieci i młodzież w wieku 7–18 lat zapłacą od 4 do 15 euro, a dzieci poniżej 7. roku życia wchodzą bezpłatnie. Bez opłat wejdą również osoby z orzeczoną niepełnosprawnością powyżej 50%. Dostępne są także bilety dwudniowe – to dobra opcja dla osób, które chcą dokładnie zwiedzić zarówno Górne, jak i Dolne Jeziora bez pośpiechu. Taki bilet kosztuje od 16 do 60 euro w zależności od sezonu. W cenie biletu zawarty jest rejs statkiem po jeziorze Kozjak oraz przejazd kolejką panoramiczną, co pozwala łatwiej poruszać się po rozległym terenie parku. Warto pamiętać, że liczba biletów na każdy dzień jest ograniczona, dlatego zaleca się zakup online z wyprzedzeniem – zwłaszcza w miesiącach letnich. Źródło: National Geographic Traveler
Zachwyca bardziej niż Dubrownik – Split to jedno z najpiękniejszych miast Chorwacji
Split to jedno z najbardziej znanych miast Chorwacji, przyciągające turystów Pałacem Dioklecjana i malowniczymi plażami. Oprócz zabytków czeka tu śródziemnomorski klimat, relaks nad Adriatykiem i atrakcje, za które pokochaliśmy Chorwację. Co warto zobaczyć na miejscu?
Spis treści: Split – praktyczne informacje dla turystów i podróżników Historia Splitu – od greckiej osady do nowoczesnego miasta Chorwacji Najważniejsze zabytki Splitu – co warto zobaczyć w historycznym centrum miasta Co warto zobaczyć w Splicie i okolicach – atrakcje dla dorosłych i dzieci Z czego słynie Split? Zabytki, port i malownicza promenada Kiedy jechać do Splitu? Pogoda, sezon turystyczny i najlepsze miesiące Ciekawostki o Splicie – fakty, których mogłeś nie znać Split jest drugim co do wielkości miastem Chorwacji i jednym z najchętniej odwiedzanych miejsc nad Adriatykiem. Jego największą atrakcją jest Pałac Dioklecjana, wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO, ale to nie wszystko. W labiryncie wąskich uliczek kryją się klimatyczne knajpki, lokalne targi, renesansowe place i punkty widokowe, z których rozciągają się niezapomniane panoramy. To idealne miejsce zarówno na weekendowy city break, jak i dłuższy wypoczynek. Split – praktyczne informacje dla turystów i podróżników Split, stolica żupanii splicko-dalmatyńskiej, to drugie co do wielkości miasto w Chorwacji, zaraz po Zagrzebiu. Liczy około 189 tysięcy mieszkańców, a gęstość zaludnienia wynosi średnio 2,4 osoby na km². Miasto położone jest nad Adriatykiem, co czyni je ważnym centrum turystycznym, kulturalnym i komunikacyjnym regionu Dalmacji. Walutą obowiązującą w Chorwacji jest euro (EUR) – zastąpiło kunę (HRK) po przystąpieniu kraju do strefy euro w styczniu 2023 roku. Językiem urzędowym jest chorwacki, jednak w miejscowościach turystycznych – takich jak Split – bez trudu porozumiesz się po angielsku, a także często po niemiecku czy rosyjsku. Co ciekawe, wielu Chorwatów rozumie również podstawowe zwroty w języku polskim, co dodatkowo ułatwia komunikację. Jako obywatele Unii Europejskiej, Polacy mogą swobodnie przekraczać chorwacką granicę bez konieczności posiadania wizy. Wjazd i pobyt do 90 dni możliwy jest na podstawie ważnego dowodu osobistego lub paszportu. W przypadku dłuższego pobytu – np. sezonowej pracy lub studiów – konieczna jest rejestracja pobytu w odpowiednim urzędzie lokalnym. Historia Splitu – od greckiej osady do nowoczesnego miasta Chorwacji Pierwsze wzmianki o terenach dzisiejszego Splitu odnoszą się do Aspalathos – starożytnej greckiej osady założonej przez Dorów. Choć dokumentacja dotycząca samego Aspalathos jest skąpa, źródła historyczne znacznie więcej uwagi poświęcają położonej nieopodal Salonie, która w epoce greckiej i rzymskiej pełniła funkcję regionalnego centrum administracyjnego i kulturalnego. Split wówczas pozostawał w jej cieniu. Prawdziwy rozkwit tej części wybrzeża Adriatyku rozpoczął się w II wieku n.e., kiedy to cesarz rzymski Dioklecjanzdecydował o budowie swojej monumentalnej rezydencji – pałacu Dioklecjana. Obiekt łączył funkcje reprezentacyjne, militarne i mieszkalne. Powstał z lokalnego kamienia wapiennego, marmuru oraz materiałów sprowadzanych z całego Imperium Rzymskiego, co świadczyło o jego strategicznym i symbolicznym znaczeniu. Po śmierci Dioklecjana pałac znalazł się pod kontrolą Bizancjum, stając się ważnym elementem w systemie obronnym tego regionu. W VII wieku, w wyniku najazdów Awarów i Słowian, potężna i dobrze rozwinięta Salona została zniszczona, a jej ocalała ludność schroniła się w murach pałacu Dioklecjana. Właśnie wtedy cesarz Konstans II Brodaty podjął decyzję o utworzeniu na tych terenach nowego miasta, które miało stanowić bastion obronny przed kolejnymi atakami. Tym samym rozpoczął się proces przekształcania pałacu w żywą strukturę miejską, co jest jednym z unikatowych zjawisk urbanistycznych w historii Europy. Rok 1420 przyniósł kolejne zmiany – Split trafił pod panowanie Republiki Weneckiej. To właśnie wtedy miasto przeżywało złoty okres rozwoju gospodarczego i kulturalnego. Rozbudowano infrastrukturę, rozwinięto handel morski, a jednocześnie Split utracił swoją autonomię, będąc zarządzanym z Wenecji. Po upadku Napoleona i kongresie wiedeńskim, Dalmacja znalazła się pod wpływami monarchii habsburskiej, co trwało aż do końca I wojny światowej. Wówczas Split wszedł w skład Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców, które później przekształcono w Królestwo Jugosławii. Podczas II wojny światowej, w 1941 roku, miasto zostało zajęte przez Niemców, którzy przekazali je pod administrację faszystowskich Włoch. Po wojnie, Split znalazł się w granicach Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii, rządzonej przez marszałka Tito. Od 1991 roku, po uzyskaniu niepodległości przez Chorwację, Split stał się częścią nowoczesnego państwa chorwackiego. Dziś, dzięki swojej bogatej przeszłości, unikatowej architekturze i strategicznemu położeniu nad Adriatykiem, pełni funkcję jednego z najważniejszych ośrodków turystycznych i kulturowych w regionie. Najważniejsze zabytki Splitu – co warto zobaczyć w historycznym centrum miasta Mówiąc Split, myślimy przede wszystkim „zabytki” – i słusznie. Stolica Dalmacji zachwyca niepowtarzalną architekturą historyczną, będącą świadectwem jej burzliwych dziejów i kulturowego dziedzictwa wielu epok. Zabytkowe centrum miasta, wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO, jest miejscem, w którym życie codzienne toczy się wśród starożytnych murów, kolumn i bram. Stare Miasto i Pałac Dioklecjana Zwiedzanie Splitu najlepiej rozpocząć od Starego Miasta, które w całości powstało na fundamentach i wewnątrz Pałacu Dioklecjana. Choć dziś nie przypomina typowej pałacowej budowli, to wyłącznie dlatego, że przez wieki jego struktura była adaptowana i przekształcana. Ogromny kompleks o powierzchni ok. 39 tys. m² był niegdyś połączeniem rezydencji cesarskiej, twierdzy i miasta, a jego układ urbanistyczny przetrwał do dziś. Współczesne uliczki starówki to w rzeczywistości dawne pałacowe korytarze, które zachowały swój pierwotny układ. Wewnątrz obiektu przecinały się dwie główne ulice – cardo i decumanus, do których prowadziły cztery monumentalne bramy: Złota, Srebrna, Żelazna i Brązowa. Na ich przecięciu znajdował się reprezentacyjny Perystyl, czyli dziedziniec otoczony kolumnami, obok którego umiejscowione były cesarskie apartamenty. Część północna pałacu przeznaczona była dla wojska i służby, a całość otaczały masywne mury obronne o wysokości dochodzącej do 26 metrów. Obecnie na terenie dawnego pałacu funkcjonuje aż 220 kamienic mieszkalnych, zamieszkiwanych przez około 3 tysiące osób. Oprócz tego znajdują się tam kawiarnie, restauracje, butiki, galerie sztuki oraz inne obiekty handlowo-usługowe – wszystko to w unikalnej scenerii antycznych ruin. Złota Brama – Porta Aurea Najbardziej reprezentacyjne wejście do pałacu, czyli Złota Brama, znajduje się w północnej części kompleksu. W czasach rzymskich była to bogato zdobiona konstrukcja, przez którą do miasta wkraczały ważne osobistości i cesarskie orszaki. Do dziś zachowały się fragmenty oryginalnych zdobień, które można podziwiać podczas spaceru wzdłuż murów obronnych. Perystyl – serce pałacu Centralnym punktem pałacu był Perystyl – prostokątny dziedziniec otoczony granitowymi kolumnami połączonymi łukami. To właśnie tutaj cesarz ukazywał się mieszkańcom, a dziś jest to miejsce spotkań turystów i artystów. Perystyl zachował się w niemal niezmienionej formie i uznawany jest za najlepiej zachowany element pałacu. Katedra św. Dujama – duchowe centrum Splitu W obrębie dawnego pałacu znajduje się także katedra św. Dujama (sv. Duje) – jedna z najstarszych katedr chrześcijańskich na świecie, która powstała w VIII wieku w miejscu mauzoleum Dioklecjana. Charakterystyczna ośmiokątna rotunda oraz smukła dzwonnica dominują nad panoramą miasta. Po upadku Salony, do pałacu przeniesiono relikwie św. Dujama, który stał się patronem Splitu. Wnętrze katedry zachwyca romańskimi portalami, drewnianymi rzeźbami z XIII wieku oraz zachowanymi fragmentami mozaik i fresków. Co warto zobaczyć w Splicie i okolicach – atrakcje dla dorosłych i dzieci Choć zabytki Pałacu Dioklecjana przyciągają największą uwagę, Split oferuje znacznie więcej – zarówno dla pasjonatów historii, jak i rodzin z dziećmi czy miłośników wypoczynku nad morzem. Wśród licznych atrakcji turystycznych Splitu znajdziemy nie tylko perły architektury, ale też urokliwe place, klimatyczne kawiarenki oraz malownicze plaże i szlaki górskie. Najciekawsze miejsca poza murami pałacu Tuż przed Złotą Bramą, czyli północnym wejściem do Starego Miasta, znajduje się monumentalny pomnik Grgura Ninskiego – biskupa znanego z walki o język narodowy w liturgii. Dzieło słynnego chorwackiego rzeźbiarza Ivana Meštrovicia stało się jednym z symboli Splitu, a dotknięcie dużego palca u nogi figury ma przynieść szczęście. W zachodniej części Splitu warto odwiedzić Voćni trg – dawny plac targowy, który dziś przyciąga turystów swoją kameralną atmosferą. Znajdują się tam stylowe kawiarnie, restauracje i butikowe sklepy, a także Wieża Wenecka – pozostałość po średniowiecznych fortyfikacjach, która wciąż góruje nad placem i przypomina o weneckiej przeszłości miasta. Atrakcje dla dzieci i rodzin z dziećmi Split to także doskonałe miejsce na rodzinne wakacje. Już sam spacer po krętych uliczkach Starego Miasta, które przypominają labirynt, może być fascynującą przygodą dla najmłodszych. Dla rodzin z dziećmi największą atrakcją są jednak plaże przyjazne dzieciom, idealne na spokojny wypoczynek: Plaża Bačvice – piaszczysta i łagodnie opadająca do morza, idealna dla małych dzieci. Znana również z lokalnej gry „picigin”, którą można obserwować przez cały dzień. Plaża Ovčice – żwirowa, z łagodnym zejściem, dobrze zagospodarowana i bezpieczna. Plaża Firule – często najmniej zatłoczona, oferuje spokojną atmosferę i czystą wodę, co docenią szczególnie rodzice z małymi dziećmi. Oprócz tego w Splicie dostępne są place zabaw, parki miejskie i niewielkie punkty edukacyjne – szczególnie w okolicy wzgórza Marjan, które również warto odwiedzić. Wycieczki i atrakcje w okolicy Splitu Dla tych, którzy chcą odpocząć od miejskiego zgiełku i typowych atrakcji turystycznych, okolice Splitu oferują wiele malowniczych tras i zabytków archeologicznych. Szczególnym zainteresowaniem cieszy się rejon gór Kozjak i Mosor, który pozwala na piesze wędrówki i obserwowanie panoramy wybrzeża Dalmacji. Choć latem upały mogą utrudniać długie spacery, część tras jest dostępna samochodem lub rowerem, co ułatwia eksplorację terenu nawet z dziećmi. Na szczególną uwagę zasługują również ruiny starożytnej Salony – dawnej stolicy prowincji rzymskiej Dalmacji, oddalonej zaledwie kilka kilometrów od Splitu. Znajdują się tam pozostałości amfiteatru, kompleksu pałacowego biskupów, a także fundamenty wczesnochrześcijańskiej bazyliki. To miejsce fascynujące nie tylko dla miłośników historii starożytnej, ale i dla wszystkich, którzy chcą poznać korzenie regionu w spokojnym, niemal medytacyjnym otoczeniu. Z czego słynie Split? Zabytki, port i malownicza promenada Choć zabytki Splitu – z monumentalnym Pałacem Dioklecjana na czele – przyniosły miastu światową sławę, jego wyjątkowość nie ogranicza się wyłącznie do dziedzictwa historycznego. Split to przede wszystkim ważny ośrodek komunikacyjny i gospodarczy regionu, co czyni go jednym z najistotniejszych miast portowych na chorwackim wybrzeżu Adriatyku. W mieście znajduje się duży port pasażerski, który każdego roku obsługuje setki tysięcy podróżnych i turystów. To właśnie stąd wyruszają promy i katamarany na pobliskie wyspy, takie jak Hvar, Brač czy Vis, stanowiące ważne punkty na mapie dalmatyńskich wakacji. Spacerując wzdłuż nabrzeża, można podziwiać majestatyczne liniowce i promy, które regularnie zawijają do tutejszego portu. Tuż obok terminalu portowego rozciąga się Riva – jedna z najbardziej znanych promenad w całej Chorwacji. To miejsce, gdzie życie toczy się przez całą dobę – od porannej kawy w jednej z licznych kawiarni, przez południowy spacer w cieniu palm, po wieczorne koncerty i występy artystyczne. Nastrojowa atmosfera, widok na morze oraz sąsiedztwo historycznego centrum sprawiają, że splicka Riva to idealne miejsce na wypoczynek i obserwację codziennego życia mieszkańców. Kiedy jechać do Splitu? Pogoda, sezon turystyczny i najlepsze miesiące Planując wakacje w Chorwacji, wiele osób zadaje sobie pytanie: kiedy najlepiej jechać do Splitu? Odpowiedź zależy od preferencji – czy zależy nam na idealnej pogodzie do plażowania, czy raczej na spokojniejszej atmosferze i mniejszej liczbie turystów. Najcieplejszymi miesiącami w Splicie są lipiec i sierpień, kiedy średnia temperatura wynosi 26–27°C. To idealny czas na kąpiele morskie i słoneczne, ale też szczyt sezonu turystycznego, co oznacza większe tłumy na plażach, w restauracjach i atrakcjach. Jeśli naszym priorytetem jest pogoda gwarantująca letni klimat, to właśnie wtedy warto zaplanować wyjazd. Dla osób, które wolą uniknąć tłoku i jednocześnie cieszyć się przyjemnym klimatem, doskonałą alternatywą są czerwiec i wrzesień. W czerwcu średnia temperatura sięga 23°C, natomiast we wrześniu wynosi około 21°C – nadal bardzo komfortowo, szczególnie na zwiedzanie i aktywności na świeżym powietrzu. Poza sezonem letnim – od października do maja – Split staje się znacznie spokojniejszy. Choć temperatury są niższe, a część infrastruktury turystycznej działa w ograniczonym zakresie, to miasto nadal oferuje unikalny klimat, zabytki i kulturę bez tłumu turystów, co może być atrakcyjne dla osób szukających autentycznego doświadczenia. Ciekawostki o Splicie – fakty, których mogłeś nie znać Split to nie tylko miasto o bogatej historii i imponującej architekturze, ale także miejsce pełne intrygujących ciekawostek, które ukazują jego unikalny charakter i rolę na mapie kultury europejskiej. Filmowe oblicze Splitu Dzięki zachowanej antycznej zabudowie Starego Miasta, Split wielokrotnie pełnił rolę planu filmowego. To właśnie tutaj kręcono popularny w Chorwacji serial obyczajowy „Velo misto”, opowiadający o życiu mieszkańców Splitu w okresie międzywojennym. Choć serial nie zdobył rozgłosu poza granicami kraju, był niezwykle ważny dla lokalnej tożsamości. Dużo większy międzynarodowy rozgłos przyniosły Splicie sceny do serialu „Gra o tron”. Podziemia Pałacu Dioklecjana oraz jego pałacowe korytarze zostały wykorzystane jako scenografia do odcinka „Synowie Harpii”, w którym ukazano miasto Meereen. Spacerując po starówce, łatwo poczuć się jak bohater jednej z najgłośniejszych produkcji fantasy ostatnich lat. UNESCO i starówka w sercu pałacu Starówka Splitu, zbudowana w obrębie murów pałacu Dioklecjana, została wpisana na prestiżową Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Przyrodniczego UNESCO. To wyróżnienie podkreśla unikalny charakter urbanistyczny miasta, w którym historia i codzienne życie mieszkańców splatają się w niepowtarzalny sposób. Osioł – symbol Splitu Mało kto wie, że jednym z najważniejszych symboli Splitu jest... osioł. Zwierzę to darzone jest przez mieszkańców wyjątkowym szacunkiem, ponieważ przez wieki pełniło funkcję głównego środka transportu w trudnym, górzystym terenie Dalmacji. Osioł stał się nie tylko praktycznym pomocnikiem, ale i symbolem uporu oraz pracowitości. Split – miasto niemal bez zimy Split cieszy się wyjątkowo łagodnym klimatem śródziemnomorskim. Nawet zimą temperatury rzadko spadają poniżej 0°C, a opady śniegu zdarzają się średnio raz na 30 lat. To sprawia, że miasto jest atrakcyjne do odwiedzania niemal przez cały rok – również poza sezonem letnim. Egipski akcent w sercu Dalmacji Spacerując po mieście, można natknąć się nie tylko na ślady kultury rzymskiej, ale także... egipskiej. Przykładem jest oryginalny posąg Sfinksa, który znajduje się przed wejściem do dawnego mauzoleum Dioklecjana. Ten antyczny artefakt, przywieziony z Egiptu w czasach cesarstwa, jest jednym z najlepiej zachowanych elementów starożytnej symboliki w Europie Środkowej. Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Jesień pod żaglami w Chorwacji. Poza sezonem Adriatyk odsłania zupełnie nowe oblicze
Kiedy letni gwar cichnie, nad Adriatykiem zaczyna się zupełnie inny czas. Porty i zatoki kuszą ciszą i przestrzenią. Temperatura sprzyja dłuższym rejsom i zwiedzaniu urzekających miejsc. To idealny moment, by żeglować w rytmie morza, w spokoju odkrywać wyspy i cieszyć się smakiem lokalnej kuchni.
Chorwackie wybrzeże jest jak mozaika ułożona z ponad tysiąca wysp, przystani i zatok, w której każdy element ma swój własny rytm i smak. To miejsca, w których historia splata się z codziennym życiem, a żeglowanie jest czymś więcej niż sportem czy rozrywką – staje się sposobem na doświadczanie świata. Pełna łagodniejszego słońca jesień nadaje mu wyjątkowego charakteru. Rejsy między wyspami stają się podróżą w ciszy, którą zakłócić może jedynie plusk fal i krzyk mew. Komfort żeglowania Jesienią warunki na Adriatyku sprzyjają nie tylko żeglowaniu, ale też spokojnemu zwiedzaniu. Woda utrzymuje przyjemną temperaturę, co pozwala kąpać się jeszcze w październiku, a powietrze jest rześkie rano i ciepłe w ciągu dnia. Brak upałów ułatwia aktywność od rana do wieczora – można bez zmęczenia spacerować po nadmorskich miasteczkach, odkrywać ukryte zatoki czy wyruszać w dłuższe rejsy. Wyspy i miasta pełne historii Chorwackie wyspy i nadmorskie miasta skrywają historie sięgające starożytności. Korčula, według tradycji miejsce narodzin Marco Polo, zachwyca średniowieczną zabudową i układem ulic w kształcie rybiego szkieletu, który chronił mieszkańców przed wiatrem. Hvar przyciąga nie tylko słoneczną pogodą, ale też najstarszym w Europie teatrem publicznym i lawendowymi polami. Na wyspie Lošinj, zwanej Wyspą Witalności, panuje mikroklimat sprzyjający zdrowiu, a w tutejszym Muzeum Apoksyomenosa przechowywana jest starożytna grecka rzeźba wydobyta z morskich głębin. Vis i Lastovo przez lata były zamknięte dla turystów ze względu na strategiczne znaczenie – dziś można tu zobaczyć dawne bazy wojskowe, ukryte tunele i porty podziemne. Brač słynie z kamienia, z którego powstał m.in. Pałac Dioklecjana w Splicie oraz z pięknej plaży Zlatni Rat, zmieniającej kształt w zależności od kierunku fal. Smaki chorwackiego wybrzeża Kuchnia chorwackiego wybrzeża opiera się na świeżych, lokalnych składnikach. W Dalmacji dominują ryby i owoce morza – dorada, labraks, tuńczyk błękitnopłetwy, sardynki czy ośmiornice. Popularny jest brudet – gulasz rybny z pomidorami, oliwą i winem, podawany z polentą. Na wyspach, zwłaszcza na Braču i Pagu, ceniona jest jagnięcina o delikatnym smaku, wynikającym z wypasu na pastwiskach porośniętych ziołami. Na Istrii królują trufle, fuži (lokalny makaron) i sery owcze, a także oliwa z oliwek uznawana za jedną z najlepszych na świecie. W zatoce Kvarner warto spróbować tamtejszych krewetek, podawanych w prosty sposób z oliwą i czosnkiem. Do potraw serwuje się wina z lokalnych szczepów winorośli: Plavac Mali z półwyspu Pelješac, Pošip i Grk z Korčuli, Bogdanuša z Hvaru, Vugava z Visu, Malvazija z Istrii czy Žlahtina z Krku. Każdy region ma swoją specjalność, a jesienne rejsy pozwalają degustować je w lokalnych restauracjach, często prowadzonych przez rybaków. Park Narodowy Brijuni – historia i egzotyka Archipelag Brijuni u wybrzeży Istrii to zespół 14 wysp i wysepek, które łączą w sobie niezwykłe bogactwo przyrody z cennym dziedzictwem kulturowym. Największa z nich, Veliki Brijun, była zamieszkana już w czasach prehistorycznych, a w epoce rzymskiej stała się luksusową enklawą dla zamożnych mieszkańców Puli. Do dziś można tu zobaczyć ruiny imponujących rzymskich willi w zatoce Verige, resztki term, mozaiki podłogowe oraz fragmenty portu. W średniowieczu na wyspie w zatoce Dobrika wzniesiono castrum (rzymski obóz warowny), które przez stulecia pełniło funkcje obronne. Jednym z największych skarbów Brijuni jest liczące ponad 1600 lat drzewo oliwne, które wciąż owocuje. Współczesna historia wysp związana jest z Josipem Brozem Titą, który uczynił je swoją letnią rezydencją i gościł tu najważniejsze postaci XX wieku, m.in. królową Elżbietę II, Richarda Burtona, Sophię Loren czy Elizabeth Taylor. Brijuni to także unikatowy Park Safari, w którym obok rodzimych muflonów, jeleni i danieli żyją egzotyczne zebry, lamy, strusie, papugi oraz słoń indyjski. Zwiedzanie wysp możliwe jest pieszo, na rowerach, kolejką turystyczną lub pojazdem elektrycznym. Rejs z portu w miejscowości Fažana trwa zaledwie 15 minut. Park czynny jest przez cały rok, a jego oferta zmienia się w zależności od sezonu – wiosną zachwycają kwitnące ogrody, latem można uczestniczyć w wydarzeniach plenerowych, jesienią podziwiać spokojniejsze oblicze wysp, a zimą korzystać z wyjątkowego spokoju i braku turystów. Park Narodowy Kornati – labirynt wysp Park Narodowy Kornati obejmuje 89 wysp, wysepek i skał rozsianych na obszarze 217 kilometrów kwadratowych, co czyni go najbardziej zróżnicowaną grupą wysp w regionie Morza Śródziemnego. Surowy, skalisty krajobraz, niemal pozbawiony roślinności, kryje bogatą historię i niezwykłe formacje geologiczne. Jego najbardziej charakterystycznym elementem są „korony” – strome klify od strony otwartego morza. Najwyższa korona na wyspie Klobučar wznosi się na ponad 80 m, a najdłuższa na wyspie Mana ma 1350 m długości. Na Kornatach łatwo można znaleźć też ślady obecności człowieka sprzed wieków – twierdza Tureta z VI wieku, ruiny weneckiej fortyfikacji na wyspie Vela Panitula czy pozostałości rzymskich budowli. W kaplicy Matki Boskiej z Tarac co roku w pierwszą niedzielę lipca odbywa się natomiast tradycyjna pielgrzymka na łodziach, która gromadzi mieszkańców i żeglarzy z całej Dalmacji. Bardzo charakterystycznym elementem krajobrazu tego archipelagu są wniesione bez użycia zaprawy kamienne murki suhozid, które wyznaczały granice pastwisk i pól uprawnych. Ich łączna długość na wyspach archipelagu to około 330 kilometrów. Kornati to także raj dla nurków i miłośników snorkelingu – pod wodą żyje ponad 850 gatunków zwierząt i 350 gatunków alg, a przy odrobinie szczęścia można spotkać delfiny butlonose i żółwie karetty. Do parku można dotrzeć wyłącznie drogą morską – własnym jachtem (po wykupieniu biletu wstępu) lub w ramach zorganizowanych rejsów z portów w Szybeniku, Murterze czy Zadarze. Najlepszy czas na wizytę to wiosna i jesień, gdy pogoda jest łagodna, a turystów znacznie mniej niż w szczycie sezonu. Park Narodowy Mljet – zielone jeziora i legenda Odyseusza Mljet to najbardziej zielona wyspa Chorwacji, a jej północno-zachodnia część objęta jest ochroną jako park narodowy. Około 90% powierzchni pokrywają lasy sosny alpejskiej, a największą atrakcją są dwa słone jeziora – Veliko i Malo Jezero – połączone wąskim przesmykiem. Na środku Veliko Jezero znajduje się wyspa św. Marii z XII-wiecznym klasztorem benedyktynów, do którego kursują małe łodzie. Latem woda w jeziorach jest cieplejsza niż w otwartym morzu, co czyni je idealnym miejscem do kąpieli i kajakowania. Z punktu widokowego Montokuc rozciąga się panorama na Pelješac, Korčulę i Lastovo, a dojście zajmuje około 45 minut pieszo. W parku żyje wiele chronionych gatunków roślin i zwierząt, w tym endemiczne rośliny takie jak Centaurea ragusina, a w wodach jezior – jedno z największych na świecie skupisk koralowca Cladocora caespitosa. Poza granicami parku warto odwiedzić jaskinię Odyseusza w pobliżu wioski Babino Polje. Według legendy to tutaj grecki heros spędził siedem lat u boku nimfy Kalipso. Wejście do jaskini możliwe jest zarówno od strony morza, jak i stromą ścieżką z lądu. Na wschodnim krańcu wyspy leży Saplunara – zatoka z dwiema piaszczystymi plażami, Velika i Mala Saplunara, a na południu – odosobniona zatoka Blace, idealna na spokojny odpoczynek. Na Mljet można dopłynąć promem z Dubrownika lub z miejscowości Prapratno na półwyspie Pelješac. Park czynny jest przez cały rok, jednak najspokojniej jest tu wiosną i jesienią, kiedy temperatura sprzyja pieszym i rowerowym wycieczkom, a jeziora zachwycają kolorami. Jesienią na Adriatyku każdy rejs jest inny. Można bez pośpiechu odkrywać kolejne wyspy, cumować w małych portach, degustować lokalne potrawy i wina, a także poznawać historię tych miejsc. Od Istrii po Dubrownik, od Brijuni po Mljet – żegluga jesienią daje poczucie swobody. Warto się przekonać o tym samemu, szczególnie że do Chorwacji można bardzo łatwo i szybko dolecieć bezpośrednio z wielu lotnisk w Polsce. Więcej informacji o podróżowaniu po tym kraju znajduje się na stronie www.chorwacja.hr. Materiał promocyjny Chorwackiej Wspólnoty Turystycznej
Chorwacki freediver dokonał niemożliwego. Wstrzymał oddech dwa razy dłużej niż delfiny
Vitomir Maričić, doświadczony freediver z Chorwacji, pobił rekord Guinnessa w nurkowaniu. Udało mu się wstrzymać oddech niewyobrażalnie długo: na niemal pół godziny.
Maričić dokonał tego rekordowego wyczynu w basenie hotelu Bristol w Opatiji, w obecności pięciu sędziów i ponad setki kibiców. Wstrzymał oddech na równo 29 minut i 3 sekundy. Taki wynik nie byłby możliwy bez wieloletniego treningu ani bez specjalistycznego wspomagania. Nieludzki rekord Vitomira Maričica Według Księgi Rekordów Guinnessa Maričić pobił poprzedniego rekordzistę o prawie 5 minut. Oficjalna nazwa tej konkurencji to statyczne wstrzymywanie oddechu (STA). Prawie pół godziny na wstrzymanym oddechu to mniej więcej dwa razy dłużej, niż szacunkowa wytrzymałość delfina butlonosego. Z takim wynikiem Maričić mógłby konkurować nawet z fokami, które jednak z każdym oddechem mogą wymienić 90% powietrza w płucach (człowiek tylko 20%). Ten nieludzki wyczyn był możliwy tylko dzięki wspomaganiu tlenem. Aby wprowadzić do swojego ciała maksymalną jego ilość, Maričić oddychał czystym tlenem przez 10 minut przed próbą. W filmie na swoim instagramowym profilu wyjaśnił, że rozpoczął swoją rekordową próbę, mając we krwi prawie pięć razy więcej tlenu niż normalnie. Kluczowe wspomaganie czystm tlenem Wspomaganie tlenem bynajmniej nie umniejsza ogromnych zdolności nurka z Chorwacji. Oddychając powietrzem potrafi wstrzymać oddech na 10 minut i 8 sekund. To także blisko rekordu Guinnessa, który wynosi 11 minut i 35 sekund, a ustanowił go w 2014 roku Branko Petrović z Serbii. Dla porównania – przeciętny człowiek jest w stanie wstrzymać oddech na 30 do 90 sekund. Według oficjalnej strony Guinnessa, Maričić podjął próbę najdłuższego wstrzymania oddechu w czerwcu, aby zwrócić uwagę na ochronę oceanów. Mając już na koncie kilka powiązanych rekordów świata, być może kolejnym celem Maričicia będzie właśnie rekord Petrovića. Freediving – jeden sport, różne konkurencje Freediving, czyli nurkowanie na wstrzymanym oddechu, to kilka różnych konkurencji, które różnią się techniką, miejscem rozgrywania i wymaganiami wobec zawodnika. W konkurencjach basenowych najczęściej rozgrywa się właśnie próbę statyczną, taką jak rekord Vitomira Maricica Inny typ to próby dynamiczne, polegające na przepłynięciu jak największej odległości pod wodą na jednym oddechu. Dzielą się na rozgrywane w płetwach, monopłetwie albo zupełnie bez sprzętu, co w każdym przypadku wymaga odmiennej techniki. Na otwartych wodach kluczowe znaczenie ma głębokość. Istnieją konkurencje, w których zawodnik schodzi na ustaloną wcześniej głębokość i wraca na powierzchnię wyłącznie dzięki sile własnych mięśni. Tu znów: używa się płetw, monopłetwy lub nurkuje się bez sprzętu. W jednej z konkurencji dozwolone jest używanie liny, wzdłuż której można się ciągnąć w dół i w górę, co eliminuje potrzebę intensywnej pracy nóg. W jeszcze innej wersji nurkowie stosują opadanie swobodne, korzystając tylko z własnego ciężaru ciała i prawa Archimedesa, a powrót na powierzchnię wymaga już intensywnego wysiłku. Źródła: Science Alert, Croatia Week Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Jugosławia – historia kraju, który zjednoczył Bałkany i rozpadł się w ogniu wojny
Jugosławia to kraj symbolizujący przez dekady jedność narodów Bałkanów. Poznaj jego historię – od XIX‑wiecznych idei, przez monarchię, socjalistyczną federację Tito, aż po gwałtowny rozpad lat 90. XX wieku.
Spis treści: Jak powstała Jugosławia? – korzenie idei wspólnego państwa Tito i epoka socjalistycznej Jugosławii Napięcia narodowościowe i kryzys lat 80. Rozpad Jugosławii – jak doszło do wojny domowej? Jugosławia dzisiaj – dziedzictwo, które wciąż dzieli i łączy Jugosławia stanowiła wyjątkowy polityczny eksperyment – wielonarodowe państwo na pograniczu Wschodu i Zachodu. Choć powstała z idei współpracy Słowian południowych, dzieje kraju szybko wypełniły napięcia międzynarodowe, kryzysy gospodarcze i w końcu krwawe wojny, będące symbolicznym dopełnieniem bolesnego dla Europy XX wieku. Jak powstała Jugosławia? – korzenie idei wspólnego państwa Królestwo SHS – początki federacji narodów W XIX wieku pojawiły się koncepcje iliryzmu oraz jugoslawizmu, które odzwierciedlały dążenie do zjednoczenia południowych Słowian w jedno państwo. Słowo „jugo” oznacza „południe” w języku serbsko-chorwackim. Koncepcje te były odpowiedzią na kryzysy i rozpad dwóch wielkich imperiów regionu – osmańskiego i austro-węgierskiego. Przedstawiciele różnych narodów słowiańskich – Serbowie, Chorwaci, Słoweńcy – widzieli w jedności możliwość oparcia się germanizacji i madziaryzacji, a także nadzieję na zachowanie tożsamości kulturowej. Po zakończeniu I wojny światowej, w wyniku klęski państw centralnych i rozpadzie monarchii habsburskiej, doszło do utworzenia Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców w 1918 roku. To państwo powstało poprzez zjednoczenie byłych ziem monarchii austro-węgierskiej zamieszkanych przez Słowian z Królestwem Serbii. Wkrótce w skład federacji weszły również: Bośnia i Hercegowina, Macedonia oraz Kosowo. Choć formalnie było to państwo wielonarodowe, w rzeczywistości dominację szybko objęła elita serbska, co wzbudziło niezadowolenie pozostałych grup narodowościowych. W 1929 roku, w odpowiedzi na rosnące napięcia i konflikty polityczne, monarcha Aleksander I Karađorđević przeprowadził zamach stanu i przemianował państwo na Królestwo Jugosławii. Celem była likwidacja sporów narodowościowych i ujednolicenie struktur władzy. W rzeczywistości reforma ta doprowadziła do centralizacji, autorytaryzmu i dalszej marginalizacji mniejszości narodowych. Rola I i II wojny światowej I wojna światowa stworzyła podstawy do narodzin Jugosławii, jednak dopiero II wojna światowa radykalnie zmieniła strukturę i ustrój państwa. W latach 30. XX wieku Jugosławia była już pogrążona w chaosie politycznym. Król Aleksander I został zamordowany w zamachu w Marsylii w 1934 roku, a jego śmierć pogłębiła kryzys przywództwa. Podczas II wojny światowej kraj został okupowany przez państwa Osi – Niemcy, Włochy i ich sojuszników. Jugosławia została brutalnie podzielona, a w wielu regionach doszło do masowych czystek etnicznych. Chorwackie Niepodległe Państwo (NDH), wspierane przez nazistowskie Niemcy, prowadziło ludobójczą politykę wobec Serbów, Żydów i Romów. W odpowiedzi powstały dwa główne ruchy oporu – czetnicy (monarchiści i nacjonaliści serbscy) oraz partyzanci komunistyczni pod dowództwem Josipa Broza Tito. Po wojnie to właśnie partyzanci Tito wyszli zwycięsko z konfliktu i przejęli kontrolę nad krajem. W 1945 roku oficjalnie zniesiono monarchię i proklamowano powstanie Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii (SFRJ). Nowe państwo miało być federacją równoprawnych republik, opartą na idei braterstwa i jedności wszystkich narodów południowosłowiańskich. Było to zarazem zerwanie z modelem centralistycznym i próbą stworzenia nowoczesnego, socjalistycznego państwa federalnego. Tito i epoka socjalistycznej Jugosławii Kim był Josip Broz Tito? Josip Broz Tito był jedną z najbardziej wpływowych postaci XX-wiecznej Europy Środkowej i Wschodniej. Urodził się w 1892 roku w Chorwacji, a jego kariera polityczna rozpoczęła się w ruchu komunistycznym. Podczas II wojny światowej stał się przywódcą jugosłowiańskich partyzantów, którzy skutecznie stawiali opór okupantom niemieckim i włoskim. Po wojnie objął władzę w kraju, a w 1953 roku został formalnie prezydentem. Tito odrzucił model stalinowski i już w 1948 roku, po konflikcie z Józefem Stalinem, zerwał stosunki z ZSRR, co uczyniło Jugosławię jednym z niewielu państw komunistycznych pozostających poza blokiem wschodnim. Dzięki temu Jugosławia mogła prowadzić bardziej niezależną politykę zagraniczną, współtworząc ruch państw niezaangażowanych i balansując pomiędzy Wschodem a Zachodem. Tito zdobył znaczące uznanie międzynarodowe, a jego wewnętrzna polityka opierała się na idei „braterstwa i jedności” narodów jugosłowiańskich. Był charyzmatycznym przywódcą, który łączył autorytaryzm z pragmatyzmem, budując wokół siebie silny kult jednostki, ale jednocześnie utrzymując względną stabilność i pokój między narodowościami przez ponad trzy dekady. Struktura polityczna i gospodarcza SFRJ Po proklamowaniu Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii (SFRJ) w 1945 roku państwo zostało zorganizowane jako federacja sześciu republik: Serbii, Chorwacji, Słowenii, Bośni i Hercegowiny, Czarnogóry i Macedonii. Dodatkowo Serbia obejmowała dwie autonomiczne prowincje: Kosowo i Wojwodinę. Oficjalnie wszystkie republiki miały równe prawa, lecz w praktyce dominowała Komunistyczna Partia Jugosławii, a decyzje zapadały centralnie. Ustrój polityczny opierał się na jednopartyjności, z silną kontrolą aparatu bezpieczeństwa nad społeczeństwem. Jednocześnie Jugosławia wprowadziła wyjątkowy model gospodarki – samorząd pracowniczy, który pozwalał zakładom przemysłowym na pewien poziom niezależności. Reforma gospodarcza obejmowała nacjonalizację przemysłu, reformę rolną, a także inwestycje w infrastrukturę i przemysł ciężki. Model ten odróżniał Jugosławię od państw satelickich ZSRR. W latach 60. i 70. kraj przeżywał okres względnego rozwoju gospodarczego, wspieranego również przez kredyty zachodnie i dochody z emigracji zarobkowej. Gospodarka Jugosławii była najbardziej otwarta spośród państw komunistycznych, co sprzyjało rozwojowi turystyki i kontaktom międzynarodowym. Jednak brak pełnej kontroli nad zadłużeniem, korupcja i nieefektywność centralnego planowania z czasem doprowadziły do wzrostu zadłużenia i inflacji, co ujawniło strukturalne słabości systemu. Relacje między narodowościami Jugosławia była państwem wielonarodowym, zamieszkanym przez różnorodne grupy etniczne – Serbów, Chorwatów, Słoweńców, Bośniaków, Macedończyków, Albańczyków, Czarnogórców i inne. Aby utrzymać jedność państwa, reżim Tito wdrożył ideologię „braterstwa i jedności”, która miała minimalizować konflikty etniczne. W praktyce oznaczało to tłumienie tożsamości narodowych, cenzurę narracji historycznych i edukację w duchu wspólnej jugosłowiańskiej tożsamości. W szkołach uczono wspólnej historii, promowano język serbsko-chorwacki jako główny język komunikacji, a w mediach obowiązywała ścisła kontrola treści, aby unikać tematów mogących wywołać napięcia. Choć oficjalnie wszystkie narody miały równe prawa, wielu mieszkańców odczuwało dominację Serbów w strukturach władzy, co z czasem zaczęło budzić opór – zwłaszcza w Chorwacji, Bośni i Słowenii. Mimo tych napięć, w okresie rządów Tito federacja funkcjonowała relatywnie stabilnie, a konflikty etniczne były skutecznie neutralizowane poprzez mechanizmy partyjne i polityczne. Jednak niewyrażone publicznie antagonizmy stopniowo narastały i znalazły ujście po śmierci Tito, gdy zabrakło centralnej postaci zdolnej do równoważenia interesów wszystkich republik. Napięcia narodowościowe i kryzys lat 80. Wzrost nacjonalizmu Pod koniec lat 70. i na początku 80. XX wieku w Jugosławii zaczęły narastać tendencje nacjonalistyczne w poszczególnych republikach. System „braterstwa i jedności” zaczął tracić na skuteczności, a tłumiona przez dekady tożsamość etniczna zaczęła powracać w przestrzeni publicznej – zwłaszcza w formie narracji historycznych, które różniły się znacząco między republikami. W Chorwacji i Słowenii coraz częściej pojawiały się postulaty większej autonomii, podczas gdy Serbia, jako największa i najbardziej wpływowa republika, dążyła do wzmocnienia centralizmu. W Kosowie nasilające się ruchy albańskie domagały się nawet pełnej niepodległości, co budziło ostrą reakcję władz w Belgradzie. Media narodowe i lokalne elity polityczne zaczęły wykorzystywać historyczne resentymenty, wspomnienia z okresu wojny oraz mitologizację przeszłości do budowy nowoczesnych, etnicznych tożsamości. Prasa, literatura i edukacja przestały podlegać ścisłej cenzurze, co przyspieszyło erozję jugosłowiańskiej tożsamości wspólnej i przyczyniło się do polaryzacji społeczeństwa. Gospodarcze trudności i bezrobocie Na przełomie lat 70. i 80. Jugosławia doświadczyła poważnych problemów gospodarczych. Szybko narastało zadłużenie zagraniczne, które do 1980 roku przekroczyło 20 miliardów dolarów, a wzrost gospodarczy zaczął gwałtownie spadać. Inflacja wymknęła się spod kontroli, dochodząc do ponad 100% rocznie, a poziom życia w wielu regionach obniżył się dramatycznie. Bezrobocie, szczególnie w mniej rozwiniętych republikach takich jak Macedonia, Czarnogóra i Kosowo, sięgało nawet 40%. Różnice regionalne w poziomie rozwoju pogłębiały frustrację i niezadowolenie obywateli. Jednocześnie wielu Jugosłowian zaczęło wyjeżdżać do pracy za granicę, zwłaszcza do Niemiec i Austrii, co chwilowo łagodziło skutki kryzysu, ale jednocześnie prowadziło do odpływu siły roboczej i osłabienia lokalnych społeczności. Brak skutecznych reform oraz opór lokalnych elit wobec centralnych decyzji prowadził do paraliżu decyzyjnego i coraz większej fragmentaryzacji politycznej kraju. Kryzys ekonomiczny stał się katalizatorem dla rozwoju nacjonalizmów, które zaczęły oferować alternatywną wizję wyjścia z impasu. Śmierć Tito a destabilizacja systemu Śmierć Josipa Broza Tito w 1980 roku była momentem przełomowym. Choć przez lata planowano sukcesję i wdrażano mechanizmy kolektywnego przywództwa, nikt nie był w stanie zastąpić jego charyzmatycznego autorytetu, który dotąd scalał federację. Po jego śmierci zaczęła funkcjonować Rada Prezydencyjna, w której przedstawiciele każdej republiki rotacyjnie pełnili funkcję przewodniczącego. Model ten okazał się jednak nieskuteczny i niestabilny, prowadząc do paraliżu decyzyjnego i ciągłych sporów kompetencyjnych. Brak silnego lidera umożliwił lokalnym elitom politycznym umacnianie własnych wpływów, często poprzez odwołania do nacjonalizmu i polityki tożsamości. W warunkach kryzysu ekonomicznego, inflacji i wzrostu bezrobocia, społeczeństwa poszczególnych republik zaczęły szukać winnych własnych trudności – i coraz częściej kierowały oskarżenia pod adresem innych grup etnicznych lub rządu federalnego. Mechanizmy jednoczące federację – ideologia, wspólna historia, instytucje – ulegały dezintegracji. Brak efektywnego centrum doprowadził do politycznej destabilizacji, która w ciągu dekady przerodziła się w konflikty zbrojne. Rozpad Jugosławii – jak doszło do wojny domowej? Słowenia i Chorwacja – pierwsze secesje W czerwcu 1991 roku dwie republiki – Słowenia i Chorwacja – ogłosiły niepodległość, co zapoczątkowało proces dezintegracji Jugosławii. W odpowiedzi na ogłoszenie suwerenności, Jugosłowiańska Armia Ludowa (JNA), zdominowana przez Serbów, wkroczyła do Słowenii, co doprowadziło do krótkotrwałego konfliktu trwającego zaledwie 10 dni – tzw. wojny dziesięciodniowej. Wobec zorganizowanego oporu i braku strategicznego znaczenia Słowenii, siły federalne wycofały się, a Słowenia de facto uzyskała niepodległość bez większych ofiar. Inaczej wyglądała sytuacja w Chorwacji, gdzie duża mniejszość serbska zamieszkiwała wschodnie i południowe regiony kraju. W odpowiedzi na deklarację niepodległości, prorządowe siły chorwackie oraz Serbowie chorwaccy wspierani przez JNA rozpoczęli brutalny konflikt, który trwał aż do 1995 roku. W walkach dochodziło do licznych przypadków czystek etnicznych, masakr i przesiedleń, m.in. w rejonach Vukovaru i Knina. Serbowie utworzyli na zdobytych terenach własne struktury państwowe, m.in. Republikę Serbską Krajiny, nieuznawaną międzynarodowo. Konflikt ten ukazał nieskuteczność struktur federalnych, a także ujawnił brak międzynarodowego konsensusu co do strategii działania wobec rozpadu Jugosławii. Wojna w Bośni i Hercegowinie Najbardziej dramatycznym i krwawym etapem rozpadu była wojna w Bośni i Hercegowinie (1992–1995). Kiedy w 1992 roku Bośnia ogłosiła niepodległość, kraj pogrążył się w brutalnym konflikcie z udziałem trzech głównych grup etnicznych: Bośniaków (muzułmanów), Chorwatów i Serbów. Konflikt charakteryzował się ekstremalną przemocą, oblężeniami miast i systematycznymi czystkami etnicznymi – z czego najbardziej znane to masakra w Srebrenicy, gdzie w 1995 roku zabito ponad 8 tys. bośniackich mężczyzn i chłopców. Walki w Bośni były szczególnie złożone, ponieważ poszczególne grupy etniczne zmieniały sojusze – m.in. Bośniacy i Chorwaci początkowo współpracowali przeciw Serbom, by później również wejść ze sobą w konflikt. Działania wojenne cechowały się ogromnym okrucieństwem wobec ludności cywilnej – gwałty, obozy koncentracyjne i przesiedlenia stały się tragicznie powszechne. Społeczność międzynarodowa przez długi czas ograniczała się do sankcji i negocjacji, nie potrafiąc skutecznie powstrzymać eskalacji przemocy. Dopiero gdy konflikt osiągnął poziom katastrofy humanitarnej, do działań wkroczyły struktury ONZ oraz NATO, podejmując decyzję o zbrojnej interwencji. Interwencja NATO i traktaty pokojowe Kulminacją międzynarodowych działań była interwencja NATO w 1995 roku, kiedy to siły Sojuszu rozpoczęły operację „Deliberate Force” – serię precyzyjnych nalotów na pozycje Serbów bośniackich. Interwencja zmusiła strony konfliktu do podjęcia negocjacji, które zakończyły się podpisaniem Porozumień z Dayton w grudniu 1995 roku. Traktat ustanowił Bośnię i Hercegowinę jako państwo złożone z dwóch autonomicznych części – Federacji Bośni i Hercegowiny (Bośniacy i Chorwaci) oraz Republiki Serbskiej (Serbowie). Jednocześnie ustalono międzynarodowy nadzór nad wdrażaniem pokoju, w tym obecność międzynarodowych sił pokojowych (IFOR, później SFOR). Po zakończeniu wojny w Bośni nastąpiła dalsza destabilizacja regionu – zwłaszcza w Kosowie, gdzie konflikt między Serbami a Albańczykami doprowadził do kolejnej interwencji NATO w 1999 roku. Po wojnie Kosowo znalazło się pod zarządem ONZ, a w 2008 roku jednostronnie ogłosiło niepodległość. Serbii pozostała rola państwa sukcesyjnego po Jugosławii, lecz z czasem i ten byt polityczny uległ rozdrobnieniu – w 2006 roku od Serbii oddzieliła się Czarnogóra. Rozpad Jugosławii zakończył się nie tylko fizyczną dezintegracją państwa, ale również głębokimi ranami społecznymi, traumą wojenną i trwałą niestabilnością polityczną, która w wielu aspektach wpływa na relacje międzypaństwowe regionu do dziś. Jugosławia dzisiaj – dziedzictwo, które wciąż dzieli i łączy Tożsamość postjugosłowiańska Choć Jugosławia jako państwo przestała istnieć, jej duch nadal żyje w codziennych doświadczeniach milionów mieszkańców Bałkanów. W wielu regionach można odczuć nostalgię za jugosłowiańską przeszłością, zwaną potocznie „jugonostalgią”. Nie chodzi jedynie o sentyment do konkretnego ustroju, ale o poczucie wspólnoty kulturowej, która przez dekady była częścią codzienności – od języka, przez styl życia, po wzorce społeczne. Architektura modernistyczna, charakterystyczna dla okresu Tito, nadal dominuje w wielu miastach byłej Jugosławii. Muzyka popularna, szczególnie jugosłowiański rock lat 70. i 80., wciąż cieszy się popularnością wśród starszego i młodszego pokolenia. Język serbsko-chorwacki w jego różnych wariantach pozostaje zrozumiały dla większości mieszkańców regionu, mimo że w każdej republice przyjęto odrębne nazwy językowe. Wspólna pozostaje również kuchnia – potrawy takie jak burek, ćevapi czy ajwar są obecne we wszystkich krajach powstałych po rozpadzie Jugosławii. Nawet reklamy i opakowania produktów z epoki socjalistycznej często powracają jako element marketingu opartego na nostalgii. Polityka historyczna i edukacja Po rozpadzie Jugosławii każda z republik rozpoczęła budowanie własnej narracji historycznej, często skoncentrowanej na cierpieniu własnego narodu i bohaterskiej walce o niepodległość. Efektem tego są często sprzeczne wersje wydarzeń, szczególnie dotyczących konfliktów zbrojnych lat 90. W podręcznikach szkolnych Serbii, Chorwacji, Bośni i Hercegowiny czy Kosowa te same wydarzenia są przedstawiane w zupełnie odmienny sposób. To, co w jednej narracji uznawane jest za walkę o wolność, w innej bywa opisywane jako agresja lub zdrada narodowa. Muzea, miejsca pamięci i pomniki również odzwierciedlają te różnice, co utrudnia prowadzenie ponadnarodowego dialogu historycznego. Edukacja historyczna stała się narzędziem budowania tożsamości narodowej, często kosztem prawdy i pojednania. W efekcie młodsze pokolenia w regionie mają ograniczoną wiedzę o Jugosławii jako wspólnym projekcie politycznym i społecznym, a jednocześnie są bardziej podatne na polaryzację i nacjonalistyczne narracje. Kultura i wspólna przeszłość Pomimo różnic politycznych i edukacyjnych, kultura popularna wciąż odgrywa rolę mostu między narodami postjugosłowiańskimi. Filmy z lat 70. i 80., programy telewizyjne, satyryczne audycje radiowe, a nawet kreskówki – wszystkie te elementy tworzą wspólny kod kulturowy, który rozpoznawany jest ponad podziałami etnicznymi. Wspólne wydarzenia kulturalne, takie jak festiwale filmowe czy koncerty artystów z byłych republik, przyciągają publiczność z całego regionu. W mediach społecznościowych istnieją liczne grupy i strony, gdzie użytkownicy z różnych krajów dzielą się wspomnieniami z czasów Jugosławii – nie tylko w kontekście politycznym, ale również emocjonalnym i codziennym. Jednak interpretacja tego dziedzictwa nie jest jednolita. Dla niektórych Jugosławia była okresem pokoju i stabilności, dla innych – symbolem ucisku narodowego i braku wolności. Ta dwoistość sprawia, że spuścizna Jugosławii zarówno łączy, jak i dzieli – będąc nie tylko historią polityczną, lecz przede wszystkim historią ludzi i ich pamięci. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Mljet to Chorwacja w najpiękniejszym wydaniu. Urzeka zielenią i spokojem
Mljet, znana jako „zielona wyspa”, to zdaniem wielu najpiękniejsze miejsce w Chorwacji. Zachwyca dziką przyrodą i błogim spokojem, którego próżno szukać w popularnych kurortach. Na jej terenie rozciąga się park narodowy, chroniący tamtejszą przyrodę.
Spis treści: Gdzie znajduje się Mljet? Park Narodowy Mljet Charakterystyka Parku Narodowego Mljet Przyroda Parku Narodowego Mljet Atrakcje wyspy Mljet Rajska wyspa niedaleko Polski? Tak, jest taka. To Mljet – ósma pod względem wielkości wyspa Adriatyku. Należy do Chorwacji, czyli bezdyskusyjnie jednej z najpopularniejszych destynacji zagranicznych wojaży Polaków. Około 75 proc. powierzchni wyspy porastają lasy, a ponad 30 proc. podlega ochronie w ramach parku narodowego. Gdzie znajduje się Mljet? Mljet, najbardziej wysunięta na południe ze wszystkich większych wysp Chorwacji, należy do Południowej Dalmacji. Jest zlokalizowana na zachód od Dubrownika i na południe od półwyspu Pelješac, od którego oddziela ją Mljetski kanal. Wyspa Mljet ma 37 km długości, a jej szerokość nie przekracza 3 km. Park Narodowy Mljet W Chorwacji nie brakuje pięknych miejsc, które cechują się wybitnymi walorami przyrodniczymi. Park Narodowy Krka, czyli cud natury w środkowej części malowniczej Dalmacji czy górski Park Przyrody Biokovo – takie przykłady można mnożyć i mnożyć. Wśród najpiękniejszych zakątków śródziemnomorskiego kraju nie można nie wymienić trzech parków narodowych, które znajdują się na wyspach. To PN Wysp Briońskich, PN Koranti i „bohater” tego artykułu – Park Narodowy Mljet. Mljet National Park obejmuje swoimi granicami północno-zachodnią część wyspy. Rozciąga się od terenu Crna klada do przylądka Goli, czyli do najdalej wysuniętego na zachód punktu. Swoimi granicami obejmuje miejscowości: Polače, Goveđari, Soline, Pristanište, Pomena. Park Narodowy Mljet został powołany 11 listopada 1960 roku. To wydarzenie śmiało można określić mianem przełomowego. Nie można bowiem nie wspomnieć, że wcześniej nie podejmowano prób objęcia ochroną oryginalnego ekosystemu na Adriatyku. Charakterystyka Parku Narodowego Mljet Park Narodowy Mljet obejmuje obszar o powierzchni 5375 ha. W jego granicach znajduje się nie tylko teren w głębi wyspy, ale także pas morski o długości ok. 500 m. Krajobraz parku jest mocno pofałdowany. Tamtejsze wzgórza wapienne wznoszą się stromo i górują nad powierzchnią Adriatyku, odsłaniając bogactwo form krasowych. Obszary leśne są rozległe. Mljet jest jednym z niewielu miejsc, gdzie utrzymały się w swojej pierwotnej postaci. Jedną z największych osobliwości tamtejszej przyrody jest system słonych jezior. Przyroda Parku Narodowego Mljet Przyroda w parku jest niezwykle bujna i w wielu miejscach niemal nietknięta ręką człowieka. Ogromne zielone połacie tworzą niesamowity krajobraz i stwarzają dogodne warunki do bytowania wielu gatunkom zwierząt. Flora wyspy Mljet Do najcenniejszych skarbów parku i całej wyspy należy zaliczyć lasy sosny alpejskiej i dębu ostrolistnego. To właśnie te kompleksy należą do najbardziej nienaruszonych. Nie można zapomnieć o licznie występujących tam endemitach. W tym miejscu należy wymienić gatunki takie jak: Centaurea ragusina (dubrovačka zečina), Anthyllis barba-jovis (Jupiterova brada), Euphorbia dendroides (drvenasta mlječika). Fauna wyspy Mljet Niegdyś świat zwierząt Mljet był bardziej zróżnicowany i liczniej reprezentowany. Zmieniło się to po 1909 roku, gdy na wyspę introdukowano mangustę małą, która miała ograniczyć tamtejszą populację węży. Udało się to osiągnąć, ale przy okazji zmniejszyła się też liczebność innych zwierząt, w tym ptaków, a mały drapieżnik zaczął tez wyrządzać szkody w gospodarstwach. Wśród ssaków dominują dziki euroazjatyckie, owce kanadyjskie i daniele zwyczajne. Wśród ptaków warto wymienić puchacza, puszczyka, syczka zwyczajnego, pustułkę zwyczajną, krogulca zwyczajnego i słowika rdzawego. Podwodny świat jest reprezentowany nie tylko przez liczne gatunki ryb, ale także przez małże i kraby. Węże zostały niemal całkowicie wytępione przez mangusty. Nie brakuje tam za to jaszczurek: zielonych, ostropyskich, murówek zwyczajnych i gekonów tureckich. Endemity wyspy Mljet Prawdziwe osobliwości kryją się w krasowych siedliskach podziemnych. We wciąż jeszcze niedokładnie zbadanych jaskiniach i jamach odkryto wiele endemicznych bezkręgowców, w tym gatunki takie jak: Pergamasus meledensis, Meledella werneri, Strouhaloniscus meledensis, Otiorrhynchus meledanus. Atrakcje wyspy Mljet Wyspa Mljet skrywa wiele wspaniałych atrakcji. Jej największym skarbem jest wspaniała przyroda, ale nie brakuje tam także ciekawych obiektów historycznych. Słone jeziora Jedną z największych ciekawostek są tamtejsze słone jeziora, które mają cechy ekosystemu morskiego i słodkowodnego. Ten osobliwy system tworzą dwa zbiorniki wodne: Wielkie Jezioro i Małe Jezioro. Wielkie Jezioro (Veliko jezero) zajmuje powierzchnię 145 ha i osiąga głębokość 46 m. Powstało w następstwie zalewania krasowego pola. Z otwartym morzem łączy się szerokim kanałem, który znajduje się w miejscu znanym jako Veliki most. Małe Jezioro (Malo jezero) znajduje się w północno-zachodniej części większego z dwóch słonych zbiorników. Łączy się z nim kanałem o długości 30 m i głębokości 50 cm, w miejscu znanym jako Mali most. Zajmuje powierzchnię 24 ha. W najgłębszym punkcie osiąga 29 m. Wyspa św. Marii i klasztor benedyktynów Niewielka Wyspa św. Marii znajduje się w centralnej części Wielkiego Jeziora. To właśnie tam swój klasztor wznieśli benedyktyni, którzy przybyli na wyspę w XII wieku. Na przestrzeni lat obiekt podlegał licznym przebudowom. Ostatnia nadała mu cechy renesansowe i gotyckie. Dwupiętrową budowlę z arkadowym korytarzem z dwóch stron otacza dziedziniec. W południowo-wschodnim narożniku muru obronnego wzniesiono wieżę obronną. Klasztor został opuszczony w 1869 roku. Gdy zakonnicy opuścili wyspę, budynek zaczął popadać w ruinę. Częściowo odnowiony, stał się siedzibą władz leśnych parku narodowego. Później działał tam hotel, który zamknięto w 1991 roku. Siedem lat później budynek został przywrócony diecezji dubrownickiej. Ruiny rzymskiego pałacu w Polače Pałac wzniesiony w III wieku miał charakter luksusowej rezydencji. Lokalizacja nie została wybrana przypadkowo. Obiekt powstał w miejscu, w którym był całkowicie odizolowany od wpływu wiatru i które zapewniało bliskość wody pitnej. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
To najpiękniejsze plaże w Chorwacji. Tak blisko Polski, a tak egzotycznie
Chorwacja to jeden z ulubionych wakacyjnych kierunków Polaków – i trudno się dziwić. Malownicze wybrzeże, lazurowa woda i zjawiskowe plaże tworzą klimat niemal jak z egzotycznych wysp. Sprawdź, które miejsca zachwycają najbardziej.
W tym artykule: Plaża Paradise Beach Plaża Slanica Beach Plaża Stiniva Plaża Zlatni Rat Plaża Trstenica Plaża Zrce Beach Plaża Vela Plaża Punta Rata Plaża Sveti Ivan Plaża Bacvice Chorwacja kojarzy nam się przede wszystkim z plażami kamienistymi i żwirowymi. Należy jednak wyraźnie podkreślić, że coś dla siebie znajdą tam także miłośnicy niekończących się połaci piasku. Te z całą pewnością są równie piękne, co plaże nad Bałtykiem, a w opinii wielu osób są nawet piękniejsze. Gdzie znajdziemy najciekawszą plażę w Chorwacji? Poniżej przedstawiamy 10 naszych propozycji. Plaża Paradise Beach Piaszczyste plaże w Chorwacji nie występują tak licznie, jak kamieniste i żwirowe. Nie zmienia to jednak faktu, że te bez wątpienia należą do najpiękniejszych w Europie. Jedną z najciekawszych jest Paradise Beach, zlokalizowana w mieście Lopar ( wyspa Rab, północna część Chorwacji). Już sama nazwa tego miejsca mówi wiele na temat jego walorów. Pas piasku o długości ok. 1600 metrów jest położony w scenerii, która do złudzenia przypomina jedną z tropikalnych wysp. Zapierające dech w piersiach krajobrazy nie są jedynym atutem Paradise Beach. Należy podkreślić, że ze względu na znakomite warunki, plaża została uhonorowana certyfikatem Błękitnej Flagi. Plaża Slanica Beach Kolejną pozycję na naszej liście zajmuje plaża zlokalizowana na wyspie Murter. Slanica Beach, bo o niej mowa, częściowo jest pokryta żwirem, a częściowo - piaskiem. To miejsce szczególnie polecamy rodzinom podróżującym z dziećmi - w odległości do 40 metrów od linii brzegu woda jest bezpiecznie płytka. Kolejna zaleta Slanica Beach to świetnie rozbudowana infrastruktura turystyczna. Nie brakuje tam nastrojowych kawiarni i barów, a najmłodsi mogą skorzystać z typowo nadmorskich atrakcji - niższych lub wyższych zjeżdżalni. Warto jednak wspomnieć, że to miejsce niekoniecznie spodoba się osobom, które najlepiej czują się z dala od tłumów. Slanica Beach jest jedną z popularniejszych chorwackich plaż, więc w sezonie nie należy spodziewać się spokoju. Na szczęście nadmorskie miasta w Chorwacji oferują też znacznie cichsze zakątki, a Murter nie stanowi tu wyjątku. Plaża Stiniva Ci z nas, którzy liczą na piękne zdjęcia z wakacyjnej podróży, obowiązkowo powinni odwiedzić wyspę Vis. W jej południowej części, między skalistymi klifami kryje się jedna z najpiękniejszych plaż, jakie znajdziemy w tej części Europy - Stiniva. To magiczne miejsce urzeka swoim pięknem i... odludną atmosferą. Nawet w szczycie sezonu nie zastaniemy tam tłumów. Skoro mówimy tu o jednej z najpiękniejszych chorwackich plaż, z czego wynika mała popularność tego miejsca? To zasługa mocno utrudnionego dostępu. Na plażę można dojść piesza, ale nie polecamy tej drogi. Zanim postawimy stopę na nadmorskich kamieniach, będziemy musieli pokonać strome zejście. Osoby, które nie czują się pewnie w takich warunkach (i rodziny z dziećmi) powinny zrezygnować z tej opcji. Bezpieczniej będzie wypożyczyć łódź i dotrzeć to tego magicznego zakątka drogą morską. Plaża Zlatni Rat Kolejnym miejscem na naszej liście jest Zlatni Rat, czyli Złoty Róg. Plaża położona w miejscowości Bol (wyspa Brac) ma formę półwyspu o kształcie trójkąta z zaokrąglonym wierzchołkiem, wysuniętego w głąb morza. Ten niezwykły kształt jest zasługą działalności wiatru i prądów morskich. Lazurowa woda, która otacza piaszczystą połać, tworzy niezwykle egzotyczną scenerię. Panujący tam klimat stwarza świetne warunki do uprawiania sportów wodnych, zwłaszcza windsurfingu. Plaża Trstenica Żwirowo-piaszczysta plaża Trstenica mieści się w mieście Orebić - znanym chorwackim kurorcie. To propozycja idealna dla tych wczasowiczów, którzy nie lubią spędzać całego dnia otuleni palącymi promieniami słońca - wzdłuż części nadmorskiego pasa rosną lasy sosnowe, które rzucają na plażę sporo cienia. Przy plaży znajdziemy promenadę prowadzącą aż do portu. To centrum turystycznego życia miasta. Znajdziemy tam wiele kawiarni i restauracji serwujących wyśmienite lokalne specjały. Plaża Zrce Beach Kolejna z rajskich plaż - Zrce Beach - leży na wyspie Pag, w miasteczku Novalja. Pięknie położony żwirowy pas zapewnia fantastyczny widok na porośnięte zielenią wzgórza. To jednak nie krajobraz i krystalicznie czysta woda (plaża ma certyfikat Błękitnej flagi) rozsławia to miejsce. Tuż przy plaży zlokalizowane są liczne kluby i dyskoteki. Nie bez powodu miejsce to określa się mianem chorwackiej Ibizy. Impreza trwa tam właściwie przez całą dobę, więc ta piękna plaża najbardziej spodoba się wczasowiczom, którzy lubią wypoczywać przy akompaniamencie muzyki klubowej. Plaża Vela Kurort Baska, położony na wyspie Krk, jest jednym z najchętniej wybieranych miejsc przez wczasowiczów. Plaża Vela jest zatem znanym miejscem, ale na tyle urokliwym, że po prostu nie mogło zabraknąć jej w tym zestawieniu. Niemal 2-kilometrowy pas piasku zapewnia typowo śródziemnomorskie widoki. Świetnie rozwinięta infrastruktura sprzyja aktywnemu wypoczynkowi i leniwym kąpielom słonecznym. Ze względu na swoją popularność, to miejsce najczęściej jest dość zatłoczone, ale i tak warto je odwiedzić. Plaża Punta Rata Udajmy się teraz do miejscowości Brela, na urokliwe wybrzeże Riwiery Makarskiej. To miejsce obfituje w niesamowite plaże. Na którą warto się udać? Punta Rata zdecydowanie powinna znaleźć się w planie wycieczki, o ile nie przeszkadza nam wypoczywanie na żwirze. Wzdłuż plaży rośnie las sosnowy, który zapewnia przyjemnie chłodny cień i rozpieszcza zapachem drzew iglastych. Niesamowity klimat tego miejsca tworzą skały, które częściowo wkraczają w głąb morza. Plaża Sveti Ivan Przedostatnia pozycja na naszej liście to kolejna z nielicznych plaż w Chorwacji, które nie są zbyt tłumnie oblegane. W zachodniej części wyspy Cres leży niewielka miejscowość Lubenice. Tuż obok wioski znajdziemy niezwykle malowniczą i nastrojową plażę Sveti Ivan. Nie znajdziemy tam straganów z pamiątkami, barów i restauracji. Są za to piękne widoki, cisza, spokój i lazurowa woda. Podobnie jak ma to miejsce w przypadku plaży Stiniva, do Sveti Ivan możemy dotrzeć stromym i niezbyt bezpiecznym zboczem. Także w tym przypadku polecamy pewniejszą i bezpieczniejszą drogę morską. Plaża Bacvice Naszą ostatnią propozycją jest piękna plaża Bacvice. Swoją nazwę zawdzięcza dzielnicy Splitu, w której jest położona. Kilkaset metrów dalej znajduje się tamtejszy port, ale spokojnie - od strefy przemysłowej turystów odgradza szeroki cypel. Piaszczysty pas charakteryzuje się łagodnym zejściem do morza, a że leży w zatoce, woda tam jest przyjemnie ciepła. W pobliżu zlokalizowane są kawiarnie, restauracje i sklepy, czyli wszystko, co jest potrzebne do przyjemnego wypoczynku. PRZECZYTAJ TAKŻE: Najpiękniejsze miasta w Chorwacji [PRZEWODNIK]
To idealne miejsce na wakacje blisko Polski. Zobaczysz tu najpiękniejsze zachody słońca
Zadar nie bez powodu bywa nazywany „małym Rzymem”. To urokliwe miasto zachwyca historią, śródziemnomorskim klimatem i magicznymi zachodami słońca. Z Polski bez trudu dojedziesz tam samochodem.
W tym artykule: Czy warto jechać do Zadaru? Co warto zwiedzić w Zadarze? Zadar – ciekawostki Jak dojechać do Zadaru? W Zadarze łatwo się się zakochać. Na początek wchodzę na dzwonnicę kościoła św. Donata, by z tarasu widokowego spojrzeć na miasto w dole. Czerwone dachówki odcinają się od bieli murów i lazurowej wody. Położona na półwyspie starówka wygląda niezwykle urokliwie. Czy warto jechać do Zadaru? Zdecydowanie! Zwłaszcza dla starówki. Jej zwiedzanie zaczynam od katedry św. Donata pochodzącej z czasów przedromańskich. Gdy się jej przyjrzeć uważnie, zobaczymy wmurowane w ściany antyczne kolumny! Natomiast we wnętrzu odbywają się niezapomniane koncerty: dzięki fenomenalnej akustyce pozostają na długo w pamięci. Zresztą tu muzykę słyszy się wszędzie. W restauracjach, knajpkach, na ulicy. W soboty mamy dużą szansę trafić na ślub: rzecz jasna, w towarzystwie muzyki na żywo! Wtedy najlepiej na chwilę zapomnieć o metodycznym zwiedzaniu i dać się ponieść rytmom. Jednak najpiękniejsze koncerty zapewnia natura. Na nadmorskiej promenadzie Riva znajdują się Morske Orgulje. To jedyne na świecie wodne organy, w których wiatr i fale wygrywają melodie. Nic dziwnego, że wielu turystów przybywa tu specjalnie, by usłyszeć unikalny koncert! Chorwacja to nie tylko zatłoczone plaże. Oto 8 zaskakujących miejsc To tu znajduje się najmniejsze miasto na świecie, tu się najlepiej opalisz i zobaczysz najpiękniejszy zachód słońca. Kilkanaście metrów dalej jest miejsce, o którym Alfred Hitchcock pisał, że tu właśnie oglądał najpiękniejsze zachody słońca. Dziś czekają nas dodatkowe wrażenia estetyczne, bo umieszczono tu instalację artystyczną architekta Nicoli Bašicia Pochwała słońca. Błyszczące panele mienią się o zmierzchu kolorami, odbijając chmury niczym lustro. Dla dzieci bieganie po lśniącej tafli konstrukcji jest wspaniałą zabawą, dla dorosłych to inspirujący motyw do sfotografowania. Nieopodal przebiega główna ulica starego miasta: Kalelarga, co oznacza po prostu ulicę szeroką. Jak przystało na wizytówkę miasta, przeglądam się tu w witrynach eleganckich butików, a kawiarnie wodzą na pokuszenie. Być w Zadarze i nie skosztować maraski? Toż to błąd niewybaczalny! Likier z regionu Maraskino destyluje się ze sfermentowanego soku maraski (gorzkiej odmiany dzikiej wiśni) i aromatyzuje kwiatami pomarańczy, migdałami, jaśminem i wanilią. Doczekał się nawet własnego festynu zwanego Dni Maraski. Niebo w gębie (choć trzeba uważać na jego moc!). Co warto zwiedzić w Zadarze? Uskrzydlona likierem ruszam do Muzeum Szkła Antycznego. To jedyne takie muzeum na świecie. Na wystawie oglądam piękno ocalonych od niepamięci zabytkowych przedmiotów, zachwycając się kunsztem dawnych mistrzów. Mogę też zobaczyć, jak takie cudeńka powstawały, bo artyści na oczach publiczności tworzą oryginalną biżuterię, naczynia i wazony. Potem ruszam na spacer zaułkami miasta. Przez wieki władali nim Wenecjanie, Napoleon, Austria, Włochy, a kolejni władcy pozostawili miastu coś w spadku, wzbogacając jego architekturę. Na jednej z bram widzę weneckiego lwa św. Marka. Łapę trzyma na otwartej księdze: tak wenecjanie oznaczali miejsca, które podbili bez większego trudu. Gdyby walki tu były długie i zacięte, na bramie wyryto by lwa z zamkniętą księgą. W innym miejscu natrafiam na plac Pięciu Studni: niegdyś była tu fosa, którą w XVI w. przebudowano na plac. Faktycznie znajdziemy tu pięć stylowych studni, z których jeszcze na początku XIX w. wydobywano wodę pitną. Dziś są popularnym motywem fotograficznym podczas sesji ślubnych. Z Zadaru warto wybrać się do miasteczka Nin. Choć wygląda niepozornie, niegdyś był grodem królewskim. Koronowano tu aż siedmiu chorwackich królów, a każdy z nich po ceremonii jechał do położonego poza miastem kościoła św. Mikołaja, skąd wskazywał mieczem na cztery strony świata, biorąc je symbolicznie w posiadanie. W obrębie starych murów miejskich zachował się natomiast kościół św. Krzyża zwany najmniejszą katedrą świata (o obwodzie zaledwie 38 kroków)! Wygląda, jakby architekt nie mógł się zdecydować, co chce zbudować. Tu jedno okno, nieco niżej inne – na pierwszy rzut oka sprawia wrażenie bałaganu. Okazuje się jednak, że to bardzo celowy projekt, bo bryła kościoła była swoistym kalendarzem, pokazując pozycje słońca podczas wiosennego i jesiennego przesilenia. Tuż obok wznosi się ogromny posąg biskupa Grzegorza z Ninu będącego obrońcą słowiańskiej głagolicy. Dzięki niemu msze były odprawiane po chorwacku (zamiast łaciny), co przyczyniło się do rozwoju narodowego języka. Pogłaskanie palca u stopy biskupa ma gwarantować pomyślność i spełnienie marzeń. Sądząc po tym, jak jest wypolerowany, nie ja jedna mam na to nadzieję. Położona na wysepce starówka Ninu jest maleńka, więc jej zobaczenie nie zajmie wam dużo czasu. Ale Nin ma jeszcze jedną atrakcję. To tutejsze saliny, skąd sól była wysyłana na królewskie dwory. W czasach rzymskich za jej kilogram płacono kilogramem złota! Z czasem stało się to (nomen omen!) solą w oku Wenecjan, którzy podbili miasto i zamknęli saliny, by nie robiły im konkurencji! Z Zadaru można wyruszyć aż do pięciu parków narodowych. Niedaleko jest Paklenica, Jeziora Plitwickie, wodospady Krka i góry Welebit, a dla miłośników Adriatyku atrakcją będzie rejs na archipelag Kornati. Tutejsze parki narodowe statystowały w głośnych filmach o Winnetou. Na brzegu kanionu rzeki Zrmanja zbudowano np. osadę do odcinka Skarb w Srebrnym Jeziorze. Choć po scenografii puebla nie ma śladu, to kanion ze szmaragdową wodą wygląda bajecznie! 6 najpiękniejszych jezior na świecie. Ich widok zapiera dech w piersiach Najpiękniejsze jeziora świata to prawdziwe cuda natury, które nie tylko zachwycą oko, ale dostarczą też niezwykłych wrażeń. Wulkaniczne, polodowcowe, solne, a nawet wypełnione wrzącą si... Zadar – ciekawostki Zadar dumny jest ze swojego uniwersytetu, który założono tu już w 1396 r. Tu również urodził się jeden z przyszłych papieży – Jan IV, który rządził Kościołem katolickim w latach 640–642. Miasto słynie ze swojej kuchni. Jednym ze sztandarowych tutejszych dań jest brodet, czyli wywar z kilku rodzajów i polana sosem z siekanej pietruszki, czosnku i oliwy. Instalację Morskie organy, która przypomina schody zaprojektował chorwacki architekt Nikola Bašić. Jak dojechać do Zadaru? Do Zadaru łatwo dojechać samochodem z Polski. Podróż z Krakowa lub Wrocławia zajmie cały dzień (przynajmniej 11 godzin). Pod drodze do Chorwacji mija się Czechy, Austrię i Słowenię. Tekst ukazał się na łamach magazynu „National Geographic Traveler Extra – Chorwacja. 23 podróże życia” (nr 02/czerwiec-sierpień 2021).