Jeziora Plitwickie – chorwacka perła natury, która hipnotyzuje kolorem wody. Polacy je kochają!
Jeziora Plitwickie to najstarszy park narodowy Chorwacji, który przyciąga miliony turystów turkusową wodą, kaskadami i drewnianymi pomostami wijącymi się między wodospadami. To właśnie tutaj natura stworzyła spektakl, który trudno opisać słowami – bajkowy krajobraz, który wydaje się być nierealny.
Spis treści: Spacer wśród jezior – krystaliczna toń i magia wapiennych kaskad Historia Jezior Plitwickich – raj cudem ocalony i skarb światowego dziedzictwa Jeziora Plitwickie – widoki jak z filmu i ścieżki pełne zachwytu Niedźwiedzie brunatne w Parku Narodowym Jezior Plitwickich – tajemniczy mieszkańcy Liki Atrakcje w okolicach Jezior Plitwickich – nie tylko wodospady Okoliczne atrakcje Jezior Plitwickich – wywierzyska, młyny i Małe Plitvice Jeziora Plitwickie - Kraina Wiekowych Młynów 3 sposoby na zwiedzanie Jezior Plitwickich – od jednodniowej wycieczki po tygodniową przygodę Ceny biletów do Parku Narodowego Jezior Plitwickich – co warto wiedzieć przed wizytą Park Narodowy Jezior Plitwickich leży w środkowej Chorwacji, około 140 km od atrakcji Zagrzebia. To najstarszy park narodowy w kraju, wpisany na listę UNESCO w 1979 roku. Obejmuje 16 jezior krasowych połączonych wodospadami, których barwa – od szmaragdu po turkus – zmienia się w zależności od światła i minerałów. Park zachwyca nie tylko krajobrazem, ale i bogactwem przyrody – spotkać tu można m.in. niedźwiedzie brunatne, rysie czy dzikie ptaki. Odwiedziłam to miejsce z rodziną i była to rajską podróż, pełna natury i niezwykłych widoków. Spacer wśród jezior – krystaliczna toń i magia wapiennych kaskad Idziemy od jeziora Gradinsko do Proščansko – decyduje mój mąż. Jak rasowy przewodnik sprawdził wcześniej, że wchodząc trasą od dołu, będziemy mogli najlepiej podziwiać wodospady i kaskady spływające z górnych jezior. I już przy pierwszym postoju nie możemy oderwać wzroku – tafla aż się kotłuje od ryb! Każdy wędkarz miałby tu palpitacje: ławice pstrągów, leniwie snujących się przy brzegu, są niemal na wyciągnięcie ręki. Zanurzamy aparat w wodzie (bo kąpiel i pływanie są zakazane) i aż trudno uwierzyć, jak krystalicznie czysta jest woda – ryby wyglądają, jakby unosiły się w powietrzu. Trasę zaplanowaną na pięć godzin pokonujemy w siedem – i nie, to nie przez dziecięce nóżki. Zatrzymywaliśmy się co chwilę, bo co zakręt, to nowe widowisko: pluskający strumień, rozświetlony mostek, błysk światła w kropli wody. Dla naszych pociech to był raj – miejsce, gdzie można bez końca rzucać misie-patysie, moczyć gałązki jak wędki i brać prysznic pod wodospadem. Ale prawdziwym powodem naszego opóźnienia była natura sama w sobie – zbyt piękna, by się spieszyć. Jeziora Plitwickie to geologiczny cud, który powstał dzięki współdziałaniu wody, czasu i życia organicznego. Rzeka Korana od tysięcy lat żłobi dolomitowe skały, a mchy, glony i bakterie przyczyniają się do wytrącania wapnia, tworząc tzw. trawertyn – naturalny budulec, który formuje progi i ściany wodospadów. Gdy osadza się na brzegu i twardnieje, woda szuka nowych dróg – stąd ciągła zmienność krajobrazu. To nieustający proces biologicznego recyklingu, dzięki któremu powstają nowe kaskady, a stare powoli znikają pod kolejnymi warstwami minerałów. A wszystko to w scenerii, której kolorystyka – od turkusu po głęboki szmaragd – sprawia wrażenie, jakbyśmy spacerowali po bajkowej krainie. Historia Jezior Plitwickich – raj cudem ocalony i skarb światowego dziedzictwa Niewiele brakowało, by ten naturalny cud przepadł na zawsze. W 1991 roku, podczas wojny o niepodległość Chorwacji, region Jezior Plitwickich znalazł się na pierwszej linii konfliktu. Ich niezwykła wartość przyrodnicza i turystyczna sprawiła, że stały się celem politycznego szantażu – serbscy bojownicy zaminowali teren parku, grożąc jego wysadzeniem, aby zwrócić uwagę międzynarodowej opinii publicznej. Na szczęście do tragedii nie doszło. Park przetrwał i dziś, odbudowany i chroniony, przyciąga rocznie ponad milion turystów z całego świata. Zdjęcie w przewodniku wygląda jak z bajki: kaskady spadające jak białe warkocze pomiędzy oczkami turkusowej wody. „Mój Boże, żeby tak mieć helikopter i zobaczyć to na własne oczy...” – marzę na głos. „Nie trzeba helikoptera!” – odpowiada mi z uśmiechem pracownik informacji turystycznej. I ma rację – najlepsze widoki są na wyciągnięcie ręki, trzeba tylko wiedzieć, którędy pójść. Jeziora Plitwickie – widoki jak z filmu i ścieżki pełne zachwytu Wyruszamy trasą w kierunku Wielkiego Wodospadu (Veliki Slap), który z impetem spada z wysokości 70 metrów – to najwyższy wodospad Chorwacji. Po drodze mijamy urokliwy młyn, a potem mozolnie schodzimy na dno kanionu rzeki Korany, który oddziela nas od punktu widokowego. Nagroda jest jednak warta wysiłku – widok z dołu to czysta magia: mikroskopijne sylwetki turystów przemierzające drewniane kładki, mgiełka wodna unosząca się w powietrzu i wszechobecny szum wody. Chwilę później wspinamy się w górę – szlakiem wzdłuż wodospadu. Wreszcie docieramy na punkt widokowy, z którego wykonano zdjęcie z przewodnika. I choć krajobraz zapiera dech w piersiach, jest małe „ale” – to lipiec, a deszczu nie było od tygodni. Wodospady przypominają teraz delikatne strumienie. Co innego wiosną, szczególnie w maju, gdy jeziora są pełne, a woda spływa szerokimi pasmami, przypominając włosy rusałek, oplatające wapienne progi. Ale nawet w porze suchej widok z góry zachwyca – pod stopami rozciąga się panorama szmaragdowych jezior, zlewających się z zielenią lasów. Można ruszyć dalej wzdłuż brzegów, wybierając drewniane kładki nad taflą wody, lub obrać trasę biegnącą wysoko na zboczu, dającą perspektywę niczym z lotu ptaka. Jedno jest pewne – miejsce na karcie pamięci szybko się kończy, bo trudno przestać robić zdjęcia. Nic dziwnego, że urodę Plitwic pokochali także filmowcy – to właśnie tutaj kręcono połowę scen do klasycznego filmu o Winnetou, kultowego bohatera westernów opartych na powieściach Karla Maya. Dzikość natury i surowe piękno krajobrazu idealnie oddają klimat opowieści o nieujarzmionej Ameryce – choć to Chorwacja, nie Arizona. Niedźwiedzie brunatne w Parku Narodowym Jezior Plitwickich – tajemniczy mieszkańcy Liki O ile Jeziora Plitwickie przeżywają prawdziwe oblężenie turystów przez większą część roku, o tyle reszta regionu Lika, w którym się znajdują, pozostaje niemal nietknięta przez masową turystykę. To Chorwacja, jakiej nie znamy. Dziki, górzysty i słabo zaludniony teren – idealne miejsce dla niedźwiedzia brunatnego, który od wieków jest symbolem tych ziem i nawet widnieje w herbie parku narodowego. Choć można przeczytać w każdym przewodniku, że misie tu żyją, to szanse na ich spotkanie w naturze są znikome – są płochliwe, unikają ludzi i poruszają się głównie nocą. Jeśli jednak naprawdę chcesz zobaczyć niedźwiedzie z bliska – i to w bezpiecznych warunkach – warto udać się do Kutereva, niewielkiej wioski oddalonej o około 75 km na zachód od Plitwic. To tutaj powstał niezwykły projekt: sierociniec dla niedźwiedzi brunatnych, czyli specjalistyczne centrum opieki dla zwierząt, które utraciły matki we wczesnym dzieciństwie. Gdy trafiamy tu po raz pierwszy – błąd strategiczny – jest samo południe, a wszystkie misie… śpią. „Wróćcie po piątej po południu” – radzi nam Josipa, dwudziestoletnia opiekunka i przewodniczka, która dba o to, by zwiedzający nie zakłócali spokoju mieszkańców ośrodka. – Problem w tym, że te misie nie boją się ludzi – tłumaczy. – Trafiają tu jako osierocone młode, zbyt słabe, by przetrwać same w naturze. Ale gdy dorosną, nie da się ich już wypuścić na wolność – ich instynkty są zaburzone, a ciekawość względem ludzi mogłaby skończyć się tragicznie. „Wyobrażasz sobie, jakby taki niedźwiedź podszedł do wioski albo do turysty na szlaku?” – pyta mnie z powagą. Po południu wracamy zgodnie z zaleceniem. Najmłodsza para dwulatków bawi się w swojej zagrodzie, tarzając się w piasku i turlając niczym przerośnięte pluszaki. W ich ruchach widać radość, ale też coś więcej – dzikość zamkniętą w bezpiecznych ramach. W sąsiedniej zagrodzie starsze osobniki – ośmiolatki – właśnie prowadzą intensywną „dyskusję”, która szybko przeradza się w fizyczne przepychanki. Gdy jeden z nich staje na dwóch łapach i ryczy, ziemia aż drży. W tym momencie przypomina się nam, że to nie maskotki, a potężne drapieżniki, które w naturze mogą ważyć nawet do 300 kilogramów. Na szczęście dzieli nas podwójne ogrodzenie, a my – choć z respektem – możemy obserwować ich zachowanie z bliska. To miejsce to nie zoo, lecz azyl – z całym szacunkiem dla potrzeb zwierząt i zachowaniem zasad ekologicznej równowagi. I może właśnie dlatego Kuterevo zostaje w pamięci – jako spotkanie z dziką naturą, ale bez szkody dla niej. Atrakcje w okolicach Jezior Plitwickich – nie tylko wodospady W folderach turystycznych region Lika promuje się jako „zielone serce Chorwacji” – i nie bez powodu. Choć Jeziora Plitwickie to główna atrakcja, okolica skrywa wiele innych, mniej znanych, ale równie urokliwych miejsc. Jedną z najnowszych propozycji turystycznych jest spływ rzeką Gacka, uznawaną za jedną z najczystszych rzek Europy. Pełniła niegdyś kluczową rolę w lokalnym rolnictwie i młynarstwie, a dziś przyciąga tych, którzy szukają spokojnego kontaktu z naturą. Z myślą o raftingu jedziemy nad Gackę – ale na miejscu czeka nas miła niespodzianka. Zamiast plastikowych kajaków – plav, czyli tradycyjna dłubanka wyciosana z pnia drzewa. Tego typu łodzie były kiedyś w każdym gospodarstwie: służyły do wyławiania wodnych roślin na paszę, transportu przez rzekę, a czasem nawet... na romantyczne randki. Dziś dzięki pasjonatom odtworzono je dla turystów, by mogli doświadczyć autentycznego klimatu regionu. Spływ trwa około godziny i to prawdziwa sielanka: błękitna woda, zielone wodorosty, domki z czerwonymi dachami, drzewa pochylające się nad nurtem i tańczące ważki. Gacka płynie leniwie, a my razem z nią – to nie przygoda z adrenaliną, ale spokojna podróż w głąb natury i lokalnej tradycji. Po zakończeniu rejsu nasz przewodnik, Denis, zaprasza nas do siebie. Na stole pojawia się rakija (i to już o dwunastej w południe!), domowy syrop z kwiatów lipy – robiony przez jego mamę – oraz mocna kawa. Rozmowa toczy się lekko, bo język chorwacki jest zaskakująco zrozumiały dla Polaków: „žaba” to „żaba”, „riba” to „ryba”, a jedyne zamieszanie budzi „rano”, które tutaj oznacza „jutro”. Gdy przychodzi gospodarzowi znajomy, witamy go radośnie: „Dobar dan!”, a na pożegnanie długo ściskamy dłonie, mówiąc z uśmiechem: „Do videnja!” Okoliczne atrakcje Jezior Plitwickich – wywierzyska, młyny i Małe Plitvice Rzeka Gacka ma źródła zaledwie kilka kilometrów od Jezior Plitwickich, i to nie byle jakie – wypływa z potężnych wywierzysk krasowych, czyli naturalnych ujść podziemnych rzek. Woda nie sączy się leniwie, lecz z impetem wybija spod ziemi, tworząc spektakularny początek rzeki. To właśnie ta siła była niegdyś wykorzystywana przez ludzi – już od czasów średniowiecza powstawały tu młyny wodne, które przetrwały w niemal niezmienionej formie do dziś. Najbardziej znane miejsce to Vrilo Gacke, gdzie można zobaczyć działające mechanizmy i spróbować świeżo mielonej mąki. Jednak to Majerovo Vrilo – kompleks kilku młynów położony wśród drzew i strumieni – zachwyca najbardziej. Obok regionalnej izby, gdzie prezentowane są lokalne narzędzia i rzemiosło, działa mały sklepik z pamiątkami. Przed młynami, w spokojnym rozlewisku, kąpią się kaczki, a obok słychać śmiech – ktoś właśnie grilluje i chłodzi piwo oraz arbuzy w lodowatej, krystalicznej wodzie. To miejsce, gdzie czas naprawdę płynie wolniej. Ale musimy ruszać dalej – czeka nas jeszcze wizyta w Slunj, o której z pasją opowiada nasz chorwacki przyjaciel Bojan. – „Musisz zobaczyć Rastoke!” – mówi z błyskiem w oku. I rzeczywiście, Slunj to urocze miasteczko, z pozostałościami twierdzy, klimatycznymi kościołami i malowniczymi domkami, ale to, co przyciąga turystów, to spektakularne położenie u zbiegu dwóch rzek – Slunjicy i Korany. W ich zakolu znajduje się Rastoke, miejscowość nazywana czasem „Małymi Plitwicami”. To unikalne połączenie natury i ludzkiej architektury: tradycyjne domy z drewnianymi werandami stoją na skałach, pomiędzy którymi przelewają się wodospady i strumienie, tworząc romantyczną, niemal baśniową scenerię. Wiele dawnych młynów zostało przekształconych w pensjonaty, restauracje i galerie. Można tu spacerować drewnianymi pomostami, podziwiać dziką roślinność, słuchać szumu wody i delektować się spokojem, którego próżno szukać w popularnych kurortach. Jeziora Plitwickie - Kraina Wiekowych Młynów Tu jednak woda się nie leni: praktycznie każdy próg skalny został wykorzystany przez młynarzy, dzięki czemu powstała malownicza osada. Za niewielką opłatą właścicielka w jednym z młynów podnosi zastawkę i już woda obraca żarna, a kukurydza na naszych oczach zmienia się w mąkę. Największa zagroda młynarska czeka Pod Rastockim Krovom. Nazwa mało poetycka, ale miejsce fenomenalne! Nas najbardziej zachwyca „praczka”, czyli pierwowzór naszych pralek. Część wody z rzeki została przekierowana do beczki z dziurami, wystarczy wrzucić ubrania i samo się pierze. Kiedy z kolei archaiczną zastawkę się opuści, wodospad znika. Na koniec mała wycieczka do jaskini. Wypłukana przez wodę jest doskonałą ilustracją przysłowia, że kropla drąży skałę. Chętnie bym w takim młynie zamieszkała, by położyć się obok wodospadu i patrzeć w niebo. To całkiem realne: Pod Rastockim Krovom ma gościnne pokoje, pewnie i w innych młynach też by nas przenocowano. Gdy zmierzch zakrada się w dolinę, a w oknach zapalają się światła, miejsce wygląda szczególnie bajecznie. Nawet nasze dzieci, zamiast zwyczajowo się kłócić, puszczają razem łódeczki z liści. 3 sposoby na zwiedzanie Jezior Plitwickich – od jednodniowej wycieczki po tygodniową przygodę Planując podróż do Parku Narodowego Jezior Plitwickich, warto zastanowić się, ile czasu chcesz poświęcić na to niezwykłe miejsce. Oto trzy propozycje – od szybkiego rekonesansu po rozbudowany urlop pełen wrażeń. Sposób 1: Klasyka w jeden dzień Czas trwania: 1 dzień Trasa: Zwiedzanie Górnych Jezior. Start od wejścia nr 2 (Ulaz 2), skąd kierujemy się do przystanku statków P1, następnie rejs przez jezioro Kozjak. Dalej trasa wiedzie wzdłuż jezior Golovac i Okrugljak. Na koniec, dla zmęczonych, opcja powrotu ekologicznym pociągiem z wyższych partii parku. Rada eksperta: Trasa miejscami bywa wymagająca – solidne buty trekkingowe i zapas wody to podstawa. Sposób 2: Plitwickie w pełnej krasie Czas trwania: 3 dni Trasa: Obejmuje trasę z sposobu 1, a dodatkowo: Dolne Jeziora. Początek przy Ulaz 1 (wejście nr 1), długie zejście pod Veliki Slap (najwyższy wodospad Chorwacji), następnie podejście do punktu widokowego z lotniczą panoramą. Powrót można zaplanować wzdłuż jezior lub bardziej ambitnie – ścieżką na skarpie. Dla wytrwałych – piesza pętla wokół jeziora Kozjak. Rada eksperta: Osobom z lękiem wysokości zaleca się wybieranie tras przy tafli jezior, a nie tych na wysokości. Sposób 3: Tydzień w raju Czas trwania: 7 dni Trasa: Kompletny program łączący elementy sposobu 1 i 2, a także: Dzień 4: Spływ rzeką Gacka tradycyjną łodzią typu plav. Dni 5–6: Górskie wędrówki po terenie Parku Narodowego Velebit, oferującego dzikie, mało uczęszczane szlaki i oszałamiające widoki. Dzień 7 – trzy warianty: Leniwy: Relaks w lokalnym pensjonacie z widokiem na góry. Aktywny: Trekking po szlakach Parku Narodowego Paklenica – raju dla wspinaczy i miłośników skalistych pejzaży. Edukacyjny: Wizyta w Muzeum Nikoli Tesli w Smiljanie, miejscu urodzenia genialnego wynalazcy. Rada eksperta: Świetnym pomysłem na urozmaicenie pobytu są wycieczki quadami po Velebicie – rezerwacja możliwa przez Adria Velebitica. Ceny biletów do Parku Narodowego Jezior Plitwickich – co warto wiedzieć przed wizytą Ceny biletów do Parku Narodowego Jezior Plitwickich różnią się w zależności od sezonu. W 2025 roku jednodniowy bilet dla osoby dorosłej kosztuje od 10 euro poza sezonem (styczeń–marzec, listopad–grudzień), przez 23 euro w sezonie średnim (kwiecień, maj, październik), aż do 40 euro w sezonie wysokim (czerwiec–wrzesień). Studenci mogą liczyć na zniżki – bilety dla nich kosztują od 6 do 25 euro, w zależności od miesiąca. Dzieci i młodzież w wieku 7–18 lat zapłacą od 4 do 15 euro, a dzieci poniżej 7. roku życia wchodzą bezpłatnie. Bez opłat wejdą również osoby z orzeczoną niepełnosprawnością powyżej 50%. Dostępne są także bilety dwudniowe – to dobra opcja dla osób, które chcą dokładnie zwiedzić zarówno Górne, jak i Dolne Jeziora bez pośpiechu. Taki bilet kosztuje od 16 do 60 euro w zależności od sezonu. W cenie biletu zawarty jest rejs statkiem po jeziorze Kozjak oraz przejazd kolejką panoramiczną, co pozwala łatwiej poruszać się po rozległym terenie parku. Warto pamiętać, że liczba biletów na każdy dzień jest ograniczona, dlatego zaleca się zakup online z wyprzedzeniem – zwłaszcza w miesiącach letnich. Źródło: National Geographic Traveler
Zachwyca bardziej niż Dubrownik – Split to jedno z najpiękniejszych miast Chorwacji
Split to jedno z najbardziej znanych miast Chorwacji, przyciągające turystów Pałacem Dioklecjana i malowniczymi plażami. Oprócz zabytków czeka tu śródziemnomorski klimat, relaks nad Adriatykiem i atrakcje, za które pokochaliśmy Chorwację. Co warto zobaczyć na miejscu?
Spis treści: Split – praktyczne informacje dla turystów i podróżników Historia Splitu – od greckiej osady do nowoczesnego miasta Chorwacji Najważniejsze zabytki Splitu – co warto zobaczyć w historycznym centrum miasta Co warto zobaczyć w Splicie i okolicach – atrakcje dla dorosłych i dzieci Z czego słynie Split? Zabytki, port i malownicza promenada Kiedy jechać do Splitu? Pogoda, sezon turystyczny i najlepsze miesiące Ciekawostki o Splicie – fakty, których mogłeś nie znać Split jest drugim co do wielkości miastem Chorwacji i jednym z najchętniej odwiedzanych miejsc nad Adriatykiem. Jego największą atrakcją jest Pałac Dioklecjana, wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO, ale to nie wszystko. W labiryncie wąskich uliczek kryją się klimatyczne knajpki, lokalne targi, renesansowe place i punkty widokowe, z których rozciągają się niezapomniane panoramy. To idealne miejsce zarówno na weekendowy city break, jak i dłuższy wypoczynek. Split – praktyczne informacje dla turystów i podróżników Split, stolica żupanii splicko-dalmatyńskiej, to drugie co do wielkości miasto w Chorwacji, zaraz po Zagrzebiu. Liczy około 189 tysięcy mieszkańców, a gęstość zaludnienia wynosi średnio 2,4 osoby na km². Miasto położone jest nad Adriatykiem, co czyni je ważnym centrum turystycznym, kulturalnym i komunikacyjnym regionu Dalmacji. Walutą obowiązującą w Chorwacji jest euro (EUR) – zastąpiło kunę (HRK) po przystąpieniu kraju do strefy euro w styczniu 2023 roku. Językiem urzędowym jest chorwacki, jednak w miejscowościach turystycznych – takich jak Split – bez trudu porozumiesz się po angielsku, a także często po niemiecku czy rosyjsku. Co ciekawe, wielu Chorwatów rozumie również podstawowe zwroty w języku polskim, co dodatkowo ułatwia komunikację. Jako obywatele Unii Europejskiej, Polacy mogą swobodnie przekraczać chorwacką granicę bez konieczności posiadania wizy. Wjazd i pobyt do 90 dni możliwy jest na podstawie ważnego dowodu osobistego lub paszportu. W przypadku dłuższego pobytu – np. sezonowej pracy lub studiów – konieczna jest rejestracja pobytu w odpowiednim urzędzie lokalnym. Historia Splitu – od greckiej osady do nowoczesnego miasta Chorwacji Pierwsze wzmianki o terenach dzisiejszego Splitu odnoszą się do Aspalathos – starożytnej greckiej osady założonej przez Dorów. Choć dokumentacja dotycząca samego Aspalathos jest skąpa, źródła historyczne znacznie więcej uwagi poświęcają położonej nieopodal Salonie, która w epoce greckiej i rzymskiej pełniła funkcję regionalnego centrum administracyjnego i kulturalnego. Split wówczas pozostawał w jej cieniu. Prawdziwy rozkwit tej części wybrzeża Adriatyku rozpoczął się w II wieku n.e., kiedy to cesarz rzymski Dioklecjanzdecydował o budowie swojej monumentalnej rezydencji – pałacu Dioklecjana. Obiekt łączył funkcje reprezentacyjne, militarne i mieszkalne. Powstał z lokalnego kamienia wapiennego, marmuru oraz materiałów sprowadzanych z całego Imperium Rzymskiego, co świadczyło o jego strategicznym i symbolicznym znaczeniu. Po śmierci Dioklecjana pałac znalazł się pod kontrolą Bizancjum, stając się ważnym elementem w systemie obronnym tego regionu. W VII wieku, w wyniku najazdów Awarów i Słowian, potężna i dobrze rozwinięta Salona została zniszczona, a jej ocalała ludność schroniła się w murach pałacu Dioklecjana. Właśnie wtedy cesarz Konstans II Brodaty podjął decyzję o utworzeniu na tych terenach nowego miasta, które miało stanowić bastion obronny przed kolejnymi atakami. Tym samym rozpoczął się proces przekształcania pałacu w żywą strukturę miejską, co jest jednym z unikatowych zjawisk urbanistycznych w historii Europy. Rok 1420 przyniósł kolejne zmiany – Split trafił pod panowanie Republiki Weneckiej. To właśnie wtedy miasto przeżywało złoty okres rozwoju gospodarczego i kulturalnego. Rozbudowano infrastrukturę, rozwinięto handel morski, a jednocześnie Split utracił swoją autonomię, będąc zarządzanym z Wenecji. Po upadku Napoleona i kongresie wiedeńskim, Dalmacja znalazła się pod wpływami monarchii habsburskiej, co trwało aż do końca I wojny światowej. Wówczas Split wszedł w skład Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców, które później przekształcono w Królestwo Jugosławii. Podczas II wojny światowej, w 1941 roku, miasto zostało zajęte przez Niemców, którzy przekazali je pod administrację faszystowskich Włoch. Po wojnie, Split znalazł się w granicach Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii, rządzonej przez marszałka Tito. Od 1991 roku, po uzyskaniu niepodległości przez Chorwację, Split stał się częścią nowoczesnego państwa chorwackiego. Dziś, dzięki swojej bogatej przeszłości, unikatowej architekturze i strategicznemu położeniu nad Adriatykiem, pełni funkcję jednego z najważniejszych ośrodków turystycznych i kulturowych w regionie. Najważniejsze zabytki Splitu – co warto zobaczyć w historycznym centrum miasta Mówiąc Split, myślimy przede wszystkim „zabytki” – i słusznie. Stolica Dalmacji zachwyca niepowtarzalną architekturą historyczną, będącą świadectwem jej burzliwych dziejów i kulturowego dziedzictwa wielu epok. Zabytkowe centrum miasta, wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO, jest miejscem, w którym życie codzienne toczy się wśród starożytnych murów, kolumn i bram. Stare Miasto i Pałac Dioklecjana Zwiedzanie Splitu najlepiej rozpocząć od Starego Miasta, które w całości powstało na fundamentach i wewnątrz Pałacu Dioklecjana. Choć dziś nie przypomina typowej pałacowej budowli, to wyłącznie dlatego, że przez wieki jego struktura była adaptowana i przekształcana. Ogromny kompleks o powierzchni ok. 39 tys. m² był niegdyś połączeniem rezydencji cesarskiej, twierdzy i miasta, a jego układ urbanistyczny przetrwał do dziś. Współczesne uliczki starówki to w rzeczywistości dawne pałacowe korytarze, które zachowały swój pierwotny układ. Wewnątrz obiektu przecinały się dwie główne ulice – cardo i decumanus, do których prowadziły cztery monumentalne bramy: Złota, Srebrna, Żelazna i Brązowa. Na ich przecięciu znajdował się reprezentacyjny Perystyl, czyli dziedziniec otoczony kolumnami, obok którego umiejscowione były cesarskie apartamenty. Część północna pałacu przeznaczona była dla wojska i służby, a całość otaczały masywne mury obronne o wysokości dochodzącej do 26 metrów. Obecnie na terenie dawnego pałacu funkcjonuje aż 220 kamienic mieszkalnych, zamieszkiwanych przez około 3 tysiące osób. Oprócz tego znajdują się tam kawiarnie, restauracje, butiki, galerie sztuki oraz inne obiekty handlowo-usługowe – wszystko to w unikalnej scenerii antycznych ruin. Złota Brama – Porta Aurea Najbardziej reprezentacyjne wejście do pałacu, czyli Złota Brama, znajduje się w północnej części kompleksu. W czasach rzymskich była to bogato zdobiona konstrukcja, przez którą do miasta wkraczały ważne osobistości i cesarskie orszaki. Do dziś zachowały się fragmenty oryginalnych zdobień, które można podziwiać podczas spaceru wzdłuż murów obronnych. Perystyl – serce pałacu Centralnym punktem pałacu był Perystyl – prostokątny dziedziniec otoczony granitowymi kolumnami połączonymi łukami. To właśnie tutaj cesarz ukazywał się mieszkańcom, a dziś jest to miejsce spotkań turystów i artystów. Perystyl zachował się w niemal niezmienionej formie i uznawany jest za najlepiej zachowany element pałacu. Katedra św. Dujama – duchowe centrum Splitu W obrębie dawnego pałacu znajduje się także katedra św. Dujama (sv. Duje) – jedna z najstarszych katedr chrześcijańskich na świecie, która powstała w VIII wieku w miejscu mauzoleum Dioklecjana. Charakterystyczna ośmiokątna rotunda oraz smukła dzwonnica dominują nad panoramą miasta. Po upadku Salony, do pałacu przeniesiono relikwie św. Dujama, który stał się patronem Splitu. Wnętrze katedry zachwyca romańskimi portalami, drewnianymi rzeźbami z XIII wieku oraz zachowanymi fragmentami mozaik i fresków. Co warto zobaczyć w Splicie i okolicach – atrakcje dla dorosłych i dzieci Choć zabytki Pałacu Dioklecjana przyciągają największą uwagę, Split oferuje znacznie więcej – zarówno dla pasjonatów historii, jak i rodzin z dziećmi czy miłośników wypoczynku nad morzem. Wśród licznych atrakcji turystycznych Splitu znajdziemy nie tylko perły architektury, ale też urokliwe place, klimatyczne kawiarenki oraz malownicze plaże i szlaki górskie. Najciekawsze miejsca poza murami pałacu Tuż przed Złotą Bramą, czyli północnym wejściem do Starego Miasta, znajduje się monumentalny pomnik Grgura Ninskiego – biskupa znanego z walki o język narodowy w liturgii. Dzieło słynnego chorwackiego rzeźbiarza Ivana Meštrovicia stało się jednym z symboli Splitu, a dotknięcie dużego palca u nogi figury ma przynieść szczęście. W zachodniej części Splitu warto odwiedzić Voćni trg – dawny plac targowy, który dziś przyciąga turystów swoją kameralną atmosferą. Znajdują się tam stylowe kawiarnie, restauracje i butikowe sklepy, a także Wieża Wenecka – pozostałość po średniowiecznych fortyfikacjach, która wciąż góruje nad placem i przypomina o weneckiej przeszłości miasta. Atrakcje dla dzieci i rodzin z dziećmi Split to także doskonałe miejsce na rodzinne wakacje. Już sam spacer po krętych uliczkach Starego Miasta, które przypominają labirynt, może być fascynującą przygodą dla najmłodszych. Dla rodzin z dziećmi największą atrakcją są jednak plaże przyjazne dzieciom, idealne na spokojny wypoczynek: Plaża Bačvice – piaszczysta i łagodnie opadająca do morza, idealna dla małych dzieci. Znana również z lokalnej gry „picigin”, którą można obserwować przez cały dzień. Plaża Ovčice – żwirowa, z łagodnym zejściem, dobrze zagospodarowana i bezpieczna. Plaża Firule – często najmniej zatłoczona, oferuje spokojną atmosferę i czystą wodę, co docenią szczególnie rodzice z małymi dziećmi. Oprócz tego w Splicie dostępne są place zabaw, parki miejskie i niewielkie punkty edukacyjne – szczególnie w okolicy wzgórza Marjan, które również warto odwiedzić. Wycieczki i atrakcje w okolicy Splitu Dla tych, którzy chcą odpocząć od miejskiego zgiełku i typowych atrakcji turystycznych, okolice Splitu oferują wiele malowniczych tras i zabytków archeologicznych. Szczególnym zainteresowaniem cieszy się rejon gór Kozjak i Mosor, który pozwala na piesze wędrówki i obserwowanie panoramy wybrzeża Dalmacji. Choć latem upały mogą utrudniać długie spacery, część tras jest dostępna samochodem lub rowerem, co ułatwia eksplorację terenu nawet z dziećmi. Na szczególną uwagę zasługują również ruiny starożytnej Salony – dawnej stolicy prowincji rzymskiej Dalmacji, oddalonej zaledwie kilka kilometrów od Splitu. Znajdują się tam pozostałości amfiteatru, kompleksu pałacowego biskupów, a także fundamenty wczesnochrześcijańskiej bazyliki. To miejsce fascynujące nie tylko dla miłośników historii starożytnej, ale i dla wszystkich, którzy chcą poznać korzenie regionu w spokojnym, niemal medytacyjnym otoczeniu. Z czego słynie Split? Zabytki, port i malownicza promenada Choć zabytki Splitu – z monumentalnym Pałacem Dioklecjana na czele – przyniosły miastu światową sławę, jego wyjątkowość nie ogranicza się wyłącznie do dziedzictwa historycznego. Split to przede wszystkim ważny ośrodek komunikacyjny i gospodarczy regionu, co czyni go jednym z najistotniejszych miast portowych na chorwackim wybrzeżu Adriatyku. W mieście znajduje się duży port pasażerski, który każdego roku obsługuje setki tysięcy podróżnych i turystów. To właśnie stąd wyruszają promy i katamarany na pobliskie wyspy, takie jak Hvar, Brač czy Vis, stanowiące ważne punkty na mapie dalmatyńskich wakacji. Spacerując wzdłuż nabrzeża, można podziwiać majestatyczne liniowce i promy, które regularnie zawijają do tutejszego portu. Tuż obok terminalu portowego rozciąga się Riva – jedna z najbardziej znanych promenad w całej Chorwacji. To miejsce, gdzie życie toczy się przez całą dobę – od porannej kawy w jednej z licznych kawiarni, przez południowy spacer w cieniu palm, po wieczorne koncerty i występy artystyczne. Nastrojowa atmosfera, widok na morze oraz sąsiedztwo historycznego centrum sprawiają, że splicka Riva to idealne miejsce na wypoczynek i obserwację codziennego życia mieszkańców. Kiedy jechać do Splitu? Pogoda, sezon turystyczny i najlepsze miesiące Planując wakacje w Chorwacji, wiele osób zadaje sobie pytanie: kiedy najlepiej jechać do Splitu? Odpowiedź zależy od preferencji – czy zależy nam na idealnej pogodzie do plażowania, czy raczej na spokojniejszej atmosferze i mniejszej liczbie turystów. Najcieplejszymi miesiącami w Splicie są lipiec i sierpień, kiedy średnia temperatura wynosi 26–27°C. To idealny czas na kąpiele morskie i słoneczne, ale też szczyt sezonu turystycznego, co oznacza większe tłumy na plażach, w restauracjach i atrakcjach. Jeśli naszym priorytetem jest pogoda gwarantująca letni klimat, to właśnie wtedy warto zaplanować wyjazd. Dla osób, które wolą uniknąć tłoku i jednocześnie cieszyć się przyjemnym klimatem, doskonałą alternatywą są czerwiec i wrzesień. W czerwcu średnia temperatura sięga 23°C, natomiast we wrześniu wynosi około 21°C – nadal bardzo komfortowo, szczególnie na zwiedzanie i aktywności na świeżym powietrzu. Poza sezonem letnim – od października do maja – Split staje się znacznie spokojniejszy. Choć temperatury są niższe, a część infrastruktury turystycznej działa w ograniczonym zakresie, to miasto nadal oferuje unikalny klimat, zabytki i kulturę bez tłumu turystów, co może być atrakcyjne dla osób szukających autentycznego doświadczenia. Ciekawostki o Splicie – fakty, których mogłeś nie znać Split to nie tylko miasto o bogatej historii i imponującej architekturze, ale także miejsce pełne intrygujących ciekawostek, które ukazują jego unikalny charakter i rolę na mapie kultury europejskiej. Filmowe oblicze Splitu Dzięki zachowanej antycznej zabudowie Starego Miasta, Split wielokrotnie pełnił rolę planu filmowego. To właśnie tutaj kręcono popularny w Chorwacji serial obyczajowy „Velo misto”, opowiadający o życiu mieszkańców Splitu w okresie międzywojennym. Choć serial nie zdobył rozgłosu poza granicami kraju, był niezwykle ważny dla lokalnej tożsamości. Dużo większy międzynarodowy rozgłos przyniosły Splicie sceny do serialu „Gra o tron”. Podziemia Pałacu Dioklecjana oraz jego pałacowe korytarze zostały wykorzystane jako scenografia do odcinka „Synowie Harpii”, w którym ukazano miasto Meereen. Spacerując po starówce, łatwo poczuć się jak bohater jednej z najgłośniejszych produkcji fantasy ostatnich lat. UNESCO i starówka w sercu pałacu Starówka Splitu, zbudowana w obrębie murów pałacu Dioklecjana, została wpisana na prestiżową Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Przyrodniczego UNESCO. To wyróżnienie podkreśla unikalny charakter urbanistyczny miasta, w którym historia i codzienne życie mieszkańców splatają się w niepowtarzalny sposób. Osioł – symbol Splitu Mało kto wie, że jednym z najważniejszych symboli Splitu jest... osioł. Zwierzę to darzone jest przez mieszkańców wyjątkowym szacunkiem, ponieważ przez wieki pełniło funkcję głównego środka transportu w trudnym, górzystym terenie Dalmacji. Osioł stał się nie tylko praktycznym pomocnikiem, ale i symbolem uporu oraz pracowitości. Split – miasto niemal bez zimy Split cieszy się wyjątkowo łagodnym klimatem śródziemnomorskim. Nawet zimą temperatury rzadko spadają poniżej 0°C, a opady śniegu zdarzają się średnio raz na 30 lat. To sprawia, że miasto jest atrakcyjne do odwiedzania niemal przez cały rok – również poza sezonem letnim. Egipski akcent w sercu Dalmacji Spacerując po mieście, można natknąć się nie tylko na ślady kultury rzymskiej, ale także... egipskiej. Przykładem jest oryginalny posąg Sfinksa, który znajduje się przed wejściem do dawnego mauzoleum Dioklecjana. Ten antyczny artefakt, przywieziony z Egiptu w czasach cesarstwa, jest jednym z najlepiej zachowanych elementów starożytnej symboliki w Europie Środkowej. Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Jesień pod żaglami w Chorwacji. Poza sezonem Adriatyk odsłania zupełnie nowe oblicze
Kiedy letni gwar cichnie, nad Adriatykiem zaczyna się zupełnie inny czas. Porty i zatoki kuszą ciszą i przestrzenią. Temperatura sprzyja dłuższym rejsom i zwiedzaniu urzekających miejsc. To idealny moment, by żeglować w rytmie morza, w spokoju odkrywać wyspy i cieszyć się smakiem lokalnej kuchni.
Chorwackie wybrzeże jest jak mozaika ułożona z ponad tysiąca wysp, przystani i zatok, w której każdy element ma swój własny rytm i smak. To miejsca, w których historia splata się z codziennym życiem, a żeglowanie jest czymś więcej niż sportem czy rozrywką – staje się sposobem na doświadczanie świata. Pełna łagodniejszego słońca jesień nadaje mu wyjątkowego charakteru. Rejsy między wyspami stają się podróżą w ciszy, którą zakłócić może jedynie plusk fal i krzyk mew. Komfort żeglowania Jesienią warunki na Adriatyku sprzyjają nie tylko żeglowaniu, ale też spokojnemu zwiedzaniu. Woda utrzymuje przyjemną temperaturę, co pozwala kąpać się jeszcze w październiku, a powietrze jest rześkie rano i ciepłe w ciągu dnia. Brak upałów ułatwia aktywność od rana do wieczora – można bez zmęczenia spacerować po nadmorskich miasteczkach, odkrywać ukryte zatoki czy wyruszać w dłuższe rejsy. Wyspy i miasta pełne historii Chorwackie wyspy i nadmorskie miasta skrywają historie sięgające starożytności. Korčula, według tradycji miejsce narodzin Marco Polo, zachwyca średniowieczną zabudową i układem ulic w kształcie rybiego szkieletu, który chronił mieszkańców przed wiatrem. Hvar przyciąga nie tylko słoneczną pogodą, ale też najstarszym w Europie teatrem publicznym i lawendowymi polami. Na wyspie Lošinj, zwanej Wyspą Witalności, panuje mikroklimat sprzyjający zdrowiu, a w tutejszym Muzeum Apoksyomenosa przechowywana jest starożytna grecka rzeźba wydobyta z morskich głębin. Vis i Lastovo przez lata były zamknięte dla turystów ze względu na strategiczne znaczenie – dziś można tu zobaczyć dawne bazy wojskowe, ukryte tunele i porty podziemne. Brač słynie z kamienia, z którego powstał m.in. Pałac Dioklecjana w Splicie oraz z pięknej plaży Zlatni Rat, zmieniającej kształt w zależności od kierunku fal. Smaki chorwackiego wybrzeża Kuchnia chorwackiego wybrzeża opiera się na świeżych, lokalnych składnikach. W Dalmacji dominują ryby i owoce morza – dorada, labraks, tuńczyk błękitnopłetwy, sardynki czy ośmiornice. Popularny jest brudet – gulasz rybny z pomidorami, oliwą i winem, podawany z polentą. Na wyspach, zwłaszcza na Braču i Pagu, ceniona jest jagnięcina o delikatnym smaku, wynikającym z wypasu na pastwiskach porośniętych ziołami. Na Istrii królują trufle, fuži (lokalny makaron) i sery owcze, a także oliwa z oliwek uznawana za jedną z najlepszych na świecie. W zatoce Kvarner warto spróbować tamtejszych krewetek, podawanych w prosty sposób z oliwą i czosnkiem. Do potraw serwuje się wina z lokalnych szczepów winorośli: Plavac Mali z półwyspu Pelješac, Pošip i Grk z Korčuli, Bogdanuša z Hvaru, Vugava z Visu, Malvazija z Istrii czy Žlahtina z Krku. Każdy region ma swoją specjalność, a jesienne rejsy pozwalają degustować je w lokalnych restauracjach, często prowadzonych przez rybaków. Park Narodowy Brijuni – historia i egzotyka Archipelag Brijuni u wybrzeży Istrii to zespół 14 wysp i wysepek, które łączą w sobie niezwykłe bogactwo przyrody z cennym dziedzictwem kulturowym. Największa z nich, Veliki Brijun, była zamieszkana już w czasach prehistorycznych, a w epoce rzymskiej stała się luksusową enklawą dla zamożnych mieszkańców Puli. Do dziś można tu zobaczyć ruiny imponujących rzymskich willi w zatoce Verige, resztki term, mozaiki podłogowe oraz fragmenty portu. W średniowieczu na wyspie w zatoce Dobrika wzniesiono castrum (rzymski obóz warowny), które przez stulecia pełniło funkcje obronne. Jednym z największych skarbów Brijuni jest liczące ponad 1600 lat drzewo oliwne, które wciąż owocuje. Współczesna historia wysp związana jest z Josipem Brozem Titą, który uczynił je swoją letnią rezydencją i gościł tu najważniejsze postaci XX wieku, m.in. królową Elżbietę II, Richarda Burtona, Sophię Loren czy Elizabeth Taylor. Brijuni to także unikatowy Park Safari, w którym obok rodzimych muflonów, jeleni i danieli żyją egzotyczne zebry, lamy, strusie, papugi oraz słoń indyjski. Zwiedzanie wysp możliwe jest pieszo, na rowerach, kolejką turystyczną lub pojazdem elektrycznym. Rejs z portu w miejscowości Fažana trwa zaledwie 15 minut. Park czynny jest przez cały rok, a jego oferta zmienia się w zależności od sezonu – wiosną zachwycają kwitnące ogrody, latem można uczestniczyć w wydarzeniach plenerowych, jesienią podziwiać spokojniejsze oblicze wysp, a zimą korzystać z wyjątkowego spokoju i braku turystów. Park Narodowy Kornati – labirynt wysp Park Narodowy Kornati obejmuje 89 wysp, wysepek i skał rozsianych na obszarze 217 kilometrów kwadratowych, co czyni go najbardziej zróżnicowaną grupą wysp w regionie Morza Śródziemnego. Surowy, skalisty krajobraz, niemal pozbawiony roślinności, kryje bogatą historię i niezwykłe formacje geologiczne. Jego najbardziej charakterystycznym elementem są „korony” – strome klify od strony otwartego morza. Najwyższa korona na wyspie Klobučar wznosi się na ponad 80 m, a najdłuższa na wyspie Mana ma 1350 m długości. Na Kornatach łatwo można znaleźć też ślady obecności człowieka sprzed wieków – twierdza Tureta z VI wieku, ruiny weneckiej fortyfikacji na wyspie Vela Panitula czy pozostałości rzymskich budowli. W kaplicy Matki Boskiej z Tarac co roku w pierwszą niedzielę lipca odbywa się natomiast tradycyjna pielgrzymka na łodziach, która gromadzi mieszkańców i żeglarzy z całej Dalmacji. Bardzo charakterystycznym elementem krajobrazu tego archipelagu są wniesione bez użycia zaprawy kamienne murki suhozid, które wyznaczały granice pastwisk i pól uprawnych. Ich łączna długość na wyspach archipelagu to około 330 kilometrów. Kornati to także raj dla nurków i miłośników snorkelingu – pod wodą żyje ponad 850 gatunków zwierząt i 350 gatunków alg, a przy odrobinie szczęścia można spotkać delfiny butlonose i żółwie karetty. Do parku można dotrzeć wyłącznie drogą morską – własnym jachtem (po wykupieniu biletu wstępu) lub w ramach zorganizowanych rejsów z portów w Szybeniku, Murterze czy Zadarze. Najlepszy czas na wizytę to wiosna i jesień, gdy pogoda jest łagodna, a turystów znacznie mniej niż w szczycie sezonu. Park Narodowy Mljet – zielone jeziora i legenda Odyseusza Mljet to najbardziej zielona wyspa Chorwacji, a jej północno-zachodnia część objęta jest ochroną jako park narodowy. Około 90% powierzchni pokrywają lasy sosny alpejskiej, a największą atrakcją są dwa słone jeziora – Veliko i Malo Jezero – połączone wąskim przesmykiem. Na środku Veliko Jezero znajduje się wyspa św. Marii z XII-wiecznym klasztorem benedyktynów, do którego kursują małe łodzie. Latem woda w jeziorach jest cieplejsza niż w otwartym morzu, co czyni je idealnym miejscem do kąpieli i kajakowania. Z punktu widokowego Montokuc rozciąga się panorama na Pelješac, Korčulę i Lastovo, a dojście zajmuje około 45 minut pieszo. W parku żyje wiele chronionych gatunków roślin i zwierząt, w tym endemiczne rośliny takie jak Centaurea ragusina, a w wodach jezior – jedno z największych na świecie skupisk koralowca Cladocora caespitosa. Poza granicami parku warto odwiedzić jaskinię Odyseusza w pobliżu wioski Babino Polje. Według legendy to tutaj grecki heros spędził siedem lat u boku nimfy Kalipso. Wejście do jaskini możliwe jest zarówno od strony morza, jak i stromą ścieżką z lądu. Na wschodnim krańcu wyspy leży Saplunara – zatoka z dwiema piaszczystymi plażami, Velika i Mala Saplunara, a na południu – odosobniona zatoka Blace, idealna na spokojny odpoczynek. Na Mljet można dopłynąć promem z Dubrownika lub z miejscowości Prapratno na półwyspie Pelješac. Park czynny jest przez cały rok, jednak najspokojniej jest tu wiosną i jesienią, kiedy temperatura sprzyja pieszym i rowerowym wycieczkom, a jeziora zachwycają kolorami. Jesienią na Adriatyku każdy rejs jest inny. Można bez pośpiechu odkrywać kolejne wyspy, cumować w małych portach, degustować lokalne potrawy i wina, a także poznawać historię tych miejsc. Od Istrii po Dubrownik, od Brijuni po Mljet – żegluga jesienią daje poczucie swobody. Warto się przekonać o tym samemu, szczególnie że do Chorwacji można bardzo łatwo i szybko dolecieć bezpośrednio z wielu lotnisk w Polsce. Więcej informacji o podróżowaniu po tym kraju znajduje się na stronie www.chorwacja.hr. Materiał promocyjny Chorwackiej Wspólnoty Turystycznej
Chorwacki freediver dokonał niemożliwego. Wstrzymał oddech dwa razy dłużej niż delfiny
Vitomir Maričić, doświadczony freediver z Chorwacji, pobił rekord Guinnessa w nurkowaniu. Udało mu się wstrzymać oddech niewyobrażalnie długo: na niemal pół godziny.
Maričić dokonał tego rekordowego wyczynu w basenie hotelu Bristol w Opatiji, w obecności pięciu sędziów i ponad setki kibiców. Wstrzymał oddech na równo 29 minut i 3 sekundy. Taki wynik nie byłby możliwy bez wieloletniego treningu ani bez specjalistycznego wspomagania. Nieludzki rekord Vitomira Maričica Według Księgi Rekordów Guinnessa Maričić pobił poprzedniego rekordzistę o prawie 5 minut. Oficjalna nazwa tej konkurencji to statyczne wstrzymywanie oddechu (STA). Prawie pół godziny na wstrzymanym oddechu to mniej więcej dwa razy dłużej, niż szacunkowa wytrzymałość delfina butlonosego. Z takim wynikiem Maričić mógłby konkurować nawet z fokami, które jednak z każdym oddechem mogą wymienić 90% powietrza w płucach (człowiek tylko 20%). Ten nieludzki wyczyn był możliwy tylko dzięki wspomaganiu tlenem. Aby wprowadzić do swojego ciała maksymalną jego ilość, Maričić oddychał czystym tlenem przez 10 minut przed próbą. W filmie na swoim instagramowym profilu wyjaśnił, że rozpoczął swoją rekordową próbę, mając we krwi prawie pięć razy więcej tlenu niż normalnie. Kluczowe wspomaganie czystm tlenem Wspomaganie tlenem bynajmniej nie umniejsza ogromnych zdolności nurka z Chorwacji. Oddychając powietrzem potrafi wstrzymać oddech na 10 minut i 8 sekund. To także blisko rekordu Guinnessa, który wynosi 11 minut i 35 sekund, a ustanowił go w 2014 roku Branko Petrović z Serbii. Dla porównania – przeciętny człowiek jest w stanie wstrzymać oddech na 30 do 90 sekund. Według oficjalnej strony Guinnessa, Maričić podjął próbę najdłuższego wstrzymania oddechu w czerwcu, aby zwrócić uwagę na ochronę oceanów. Mając już na koncie kilka powiązanych rekordów świata, być może kolejnym celem Maričicia będzie właśnie rekord Petrovića. Freediving – jeden sport, różne konkurencje Freediving, czyli nurkowanie na wstrzymanym oddechu, to kilka różnych konkurencji, które różnią się techniką, miejscem rozgrywania i wymaganiami wobec zawodnika. W konkurencjach basenowych najczęściej rozgrywa się właśnie próbę statyczną, taką jak rekord Vitomira Maricica Inny typ to próby dynamiczne, polegające na przepłynięciu jak największej odległości pod wodą na jednym oddechu. Dzielą się na rozgrywane w płetwach, monopłetwie albo zupełnie bez sprzętu, co w każdym przypadku wymaga odmiennej techniki. Na otwartych wodach kluczowe znaczenie ma głębokość. Istnieją konkurencje, w których zawodnik schodzi na ustaloną wcześniej głębokość i wraca na powierzchnię wyłącznie dzięki sile własnych mięśni. Tu znów: używa się płetw, monopłetwy lub nurkuje się bez sprzętu. W jednej z konkurencji dozwolone jest używanie liny, wzdłuż której można się ciągnąć w dół i w górę, co eliminuje potrzebę intensywnej pracy nóg. W jeszcze innej wersji nurkowie stosują opadanie swobodne, korzystając tylko z własnego ciężaru ciała i prawa Archimedesa, a powrót na powierzchnię wymaga już intensywnego wysiłku. Źródła: Science Alert, Croatia Week Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Jugosławia – historia kraju, który zjednoczył Bałkany i rozpadł się w ogniu wojny
Jugosławia to kraj symbolizujący przez dekady jedność narodów Bałkanów. Poznaj jego historię – od XIX‑wiecznych idei, przez monarchię, socjalistyczną federację Tito, aż po gwałtowny rozpad lat 90. XX wieku.
Spis treści: Jak powstała Jugosławia? – korzenie idei wspólnego państwa Tito i epoka socjalistycznej Jugosławii Napięcia narodowościowe i kryzys lat 80. Rozpad Jugosławii – jak doszło do wojny domowej? Jugosławia dzisiaj – dziedzictwo, które wciąż dzieli i łączy Jugosławia stanowiła wyjątkowy polityczny eksperyment – wielonarodowe państwo na pograniczu Wschodu i Zachodu. Choć powstała z idei współpracy Słowian południowych, dzieje kraju szybko wypełniły napięcia międzynarodowe, kryzysy gospodarcze i w końcu krwawe wojny, będące symbolicznym dopełnieniem bolesnego dla Europy XX wieku. Jak powstała Jugosławia? – korzenie idei wspólnego państwa Królestwo SHS – początki federacji narodów W XIX wieku pojawiły się koncepcje iliryzmu oraz jugoslawizmu, które odzwierciedlały dążenie do zjednoczenia południowych Słowian w jedno państwo. Słowo „jugo” oznacza „południe” w języku serbsko-chorwackim. Koncepcje te były odpowiedzią na kryzysy i rozpad dwóch wielkich imperiów regionu – osmańskiego i austro-węgierskiego. Przedstawiciele różnych narodów słowiańskich – Serbowie, Chorwaci, Słoweńcy – widzieli w jedności możliwość oparcia się germanizacji i madziaryzacji, a także nadzieję na zachowanie tożsamości kulturowej. Po zakończeniu I wojny światowej, w wyniku klęski państw centralnych i rozpadzie monarchii habsburskiej, doszło do utworzenia Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców w 1918 roku. To państwo powstało poprzez zjednoczenie byłych ziem monarchii austro-węgierskiej zamieszkanych przez Słowian z Królestwem Serbii. Wkrótce w skład federacji weszły również: Bośnia i Hercegowina, Macedonia oraz Kosowo. Choć formalnie było to państwo wielonarodowe, w rzeczywistości dominację szybko objęła elita serbska, co wzbudziło niezadowolenie pozostałych grup narodowościowych. W 1929 roku, w odpowiedzi na rosnące napięcia i konflikty polityczne, monarcha Aleksander I Karađorđević przeprowadził zamach stanu i przemianował państwo na Królestwo Jugosławii. Celem była likwidacja sporów narodowościowych i ujednolicenie struktur władzy. W rzeczywistości reforma ta doprowadziła do centralizacji, autorytaryzmu i dalszej marginalizacji mniejszości narodowych. Rola I i II wojny światowej I wojna światowa stworzyła podstawy do narodzin Jugosławii, jednak dopiero II wojna światowa radykalnie zmieniła strukturę i ustrój państwa. W latach 30. XX wieku Jugosławia była już pogrążona w chaosie politycznym. Król Aleksander I został zamordowany w zamachu w Marsylii w 1934 roku, a jego śmierć pogłębiła kryzys przywództwa. Podczas II wojny światowej kraj został okupowany przez państwa Osi – Niemcy, Włochy i ich sojuszników. Jugosławia została brutalnie podzielona, a w wielu regionach doszło do masowych czystek etnicznych. Chorwackie Niepodległe Państwo (NDH), wspierane przez nazistowskie Niemcy, prowadziło ludobójczą politykę wobec Serbów, Żydów i Romów. W odpowiedzi powstały dwa główne ruchy oporu – czetnicy (monarchiści i nacjonaliści serbscy) oraz partyzanci komunistyczni pod dowództwem Josipa Broza Tito. Po wojnie to właśnie partyzanci Tito wyszli zwycięsko z konfliktu i przejęli kontrolę nad krajem. W 1945 roku oficjalnie zniesiono monarchię i proklamowano powstanie Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii (SFRJ). Nowe państwo miało być federacją równoprawnych republik, opartą na idei braterstwa i jedności wszystkich narodów południowosłowiańskich. Było to zarazem zerwanie z modelem centralistycznym i próbą stworzenia nowoczesnego, socjalistycznego państwa federalnego. Tito i epoka socjalistycznej Jugosławii Kim był Josip Broz Tito? Josip Broz Tito był jedną z najbardziej wpływowych postaci XX-wiecznej Europy Środkowej i Wschodniej. Urodził się w 1892 roku w Chorwacji, a jego kariera polityczna rozpoczęła się w ruchu komunistycznym. Podczas II wojny światowej stał się przywódcą jugosłowiańskich partyzantów, którzy skutecznie stawiali opór okupantom niemieckim i włoskim. Po wojnie objął władzę w kraju, a w 1953 roku został formalnie prezydentem. Tito odrzucił model stalinowski i już w 1948 roku, po konflikcie z Józefem Stalinem, zerwał stosunki z ZSRR, co uczyniło Jugosławię jednym z niewielu państw komunistycznych pozostających poza blokiem wschodnim. Dzięki temu Jugosławia mogła prowadzić bardziej niezależną politykę zagraniczną, współtworząc ruch państw niezaangażowanych i balansując pomiędzy Wschodem a Zachodem. Tito zdobył znaczące uznanie międzynarodowe, a jego wewnętrzna polityka opierała się na idei „braterstwa i jedności” narodów jugosłowiańskich. Był charyzmatycznym przywódcą, który łączył autorytaryzm z pragmatyzmem, budując wokół siebie silny kult jednostki, ale jednocześnie utrzymując względną stabilność i pokój między narodowościami przez ponad trzy dekady. Struktura polityczna i gospodarcza SFRJ Po proklamowaniu Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii (SFRJ) w 1945 roku państwo zostało zorganizowane jako federacja sześciu republik: Serbii, Chorwacji, Słowenii, Bośni i Hercegowiny, Czarnogóry i Macedonii. Dodatkowo Serbia obejmowała dwie autonomiczne prowincje: Kosowo i Wojwodinę. Oficjalnie wszystkie republiki miały równe prawa, lecz w praktyce dominowała Komunistyczna Partia Jugosławii, a decyzje zapadały centralnie. Ustrój polityczny opierał się na jednopartyjności, z silną kontrolą aparatu bezpieczeństwa nad społeczeństwem. Jednocześnie Jugosławia wprowadziła wyjątkowy model gospodarki – samorząd pracowniczy, który pozwalał zakładom przemysłowym na pewien poziom niezależności. Reforma gospodarcza obejmowała nacjonalizację przemysłu, reformę rolną, a także inwestycje w infrastrukturę i przemysł ciężki. Model ten odróżniał Jugosławię od państw satelickich ZSRR. W latach 60. i 70. kraj przeżywał okres względnego rozwoju gospodarczego, wspieranego również przez kredyty zachodnie i dochody z emigracji zarobkowej. Gospodarka Jugosławii była najbardziej otwarta spośród państw komunistycznych, co sprzyjało rozwojowi turystyki i kontaktom międzynarodowym. Jednak brak pełnej kontroli nad zadłużeniem, korupcja i nieefektywność centralnego planowania z czasem doprowadziły do wzrostu zadłużenia i inflacji, co ujawniło strukturalne słabości systemu. Relacje między narodowościami Jugosławia była państwem wielonarodowym, zamieszkanym przez różnorodne grupy etniczne – Serbów, Chorwatów, Słoweńców, Bośniaków, Macedończyków, Albańczyków, Czarnogórców i inne. Aby utrzymać jedność państwa, reżim Tito wdrożył ideologię „braterstwa i jedności”, która miała minimalizować konflikty etniczne. W praktyce oznaczało to tłumienie tożsamości narodowych, cenzurę narracji historycznych i edukację w duchu wspólnej jugosłowiańskiej tożsamości. W szkołach uczono wspólnej historii, promowano język serbsko-chorwacki jako główny język komunikacji, a w mediach obowiązywała ścisła kontrola treści, aby unikać tematów mogących wywołać napięcia. Choć oficjalnie wszystkie narody miały równe prawa, wielu mieszkańców odczuwało dominację Serbów w strukturach władzy, co z czasem zaczęło budzić opór – zwłaszcza w Chorwacji, Bośni i Słowenii. Mimo tych napięć, w okresie rządów Tito federacja funkcjonowała relatywnie stabilnie, a konflikty etniczne były skutecznie neutralizowane poprzez mechanizmy partyjne i polityczne. Jednak niewyrażone publicznie antagonizmy stopniowo narastały i znalazły ujście po śmierci Tito, gdy zabrakło centralnej postaci zdolnej do równoważenia interesów wszystkich republik. Napięcia narodowościowe i kryzys lat 80. Wzrost nacjonalizmu Pod koniec lat 70. i na początku 80. XX wieku w Jugosławii zaczęły narastać tendencje nacjonalistyczne w poszczególnych republikach. System „braterstwa i jedności” zaczął tracić na skuteczności, a tłumiona przez dekady tożsamość etniczna zaczęła powracać w przestrzeni publicznej – zwłaszcza w formie narracji historycznych, które różniły się znacząco między republikami. W Chorwacji i Słowenii coraz częściej pojawiały się postulaty większej autonomii, podczas gdy Serbia, jako największa i najbardziej wpływowa republika, dążyła do wzmocnienia centralizmu. W Kosowie nasilające się ruchy albańskie domagały się nawet pełnej niepodległości, co budziło ostrą reakcję władz w Belgradzie. Media narodowe i lokalne elity polityczne zaczęły wykorzystywać historyczne resentymenty, wspomnienia z okresu wojny oraz mitologizację przeszłości do budowy nowoczesnych, etnicznych tożsamości. Prasa, literatura i edukacja przestały podlegać ścisłej cenzurze, co przyspieszyło erozję jugosłowiańskiej tożsamości wspólnej i przyczyniło się do polaryzacji społeczeństwa. Gospodarcze trudności i bezrobocie Na przełomie lat 70. i 80. Jugosławia doświadczyła poważnych problemów gospodarczych. Szybko narastało zadłużenie zagraniczne, które do 1980 roku przekroczyło 20 miliardów dolarów, a wzrost gospodarczy zaczął gwałtownie spadać. Inflacja wymknęła się spod kontroli, dochodząc do ponad 100% rocznie, a poziom życia w wielu regionach obniżył się dramatycznie. Bezrobocie, szczególnie w mniej rozwiniętych republikach takich jak Macedonia, Czarnogóra i Kosowo, sięgało nawet 40%. Różnice regionalne w poziomie rozwoju pogłębiały frustrację i niezadowolenie obywateli. Jednocześnie wielu Jugosłowian zaczęło wyjeżdżać do pracy za granicę, zwłaszcza do Niemiec i Austrii, co chwilowo łagodziło skutki kryzysu, ale jednocześnie prowadziło do odpływu siły roboczej i osłabienia lokalnych społeczności. Brak skutecznych reform oraz opór lokalnych elit wobec centralnych decyzji prowadził do paraliżu decyzyjnego i coraz większej fragmentaryzacji politycznej kraju. Kryzys ekonomiczny stał się katalizatorem dla rozwoju nacjonalizmów, które zaczęły oferować alternatywną wizję wyjścia z impasu. Śmierć Tito a destabilizacja systemu Śmierć Josipa Broza Tito w 1980 roku była momentem przełomowym. Choć przez lata planowano sukcesję i wdrażano mechanizmy kolektywnego przywództwa, nikt nie był w stanie zastąpić jego charyzmatycznego autorytetu, który dotąd scalał federację. Po jego śmierci zaczęła funkcjonować Rada Prezydencyjna, w której przedstawiciele każdej republiki rotacyjnie pełnili funkcję przewodniczącego. Model ten okazał się jednak nieskuteczny i niestabilny, prowadząc do paraliżu decyzyjnego i ciągłych sporów kompetencyjnych. Brak silnego lidera umożliwił lokalnym elitom politycznym umacnianie własnych wpływów, często poprzez odwołania do nacjonalizmu i polityki tożsamości. W warunkach kryzysu ekonomicznego, inflacji i wzrostu bezrobocia, społeczeństwa poszczególnych republik zaczęły szukać winnych własnych trudności – i coraz częściej kierowały oskarżenia pod adresem innych grup etnicznych lub rządu federalnego. Mechanizmy jednoczące federację – ideologia, wspólna historia, instytucje – ulegały dezintegracji. Brak efektywnego centrum doprowadził do politycznej destabilizacji, która w ciągu dekady przerodziła się w konflikty zbrojne. Rozpad Jugosławii – jak doszło do wojny domowej? Słowenia i Chorwacja – pierwsze secesje W czerwcu 1991 roku dwie republiki – Słowenia i Chorwacja – ogłosiły niepodległość, co zapoczątkowało proces dezintegracji Jugosławii. W odpowiedzi na ogłoszenie suwerenności, Jugosłowiańska Armia Ludowa (JNA), zdominowana przez Serbów, wkroczyła do Słowenii, co doprowadziło do krótkotrwałego konfliktu trwającego zaledwie 10 dni – tzw. wojny dziesięciodniowej. Wobec zorganizowanego oporu i braku strategicznego znaczenia Słowenii, siły federalne wycofały się, a Słowenia de facto uzyskała niepodległość bez większych ofiar. Inaczej wyglądała sytuacja w Chorwacji, gdzie duża mniejszość serbska zamieszkiwała wschodnie i południowe regiony kraju. W odpowiedzi na deklarację niepodległości, prorządowe siły chorwackie oraz Serbowie chorwaccy wspierani przez JNA rozpoczęli brutalny konflikt, który trwał aż do 1995 roku. W walkach dochodziło do licznych przypadków czystek etnicznych, masakr i przesiedleń, m.in. w rejonach Vukovaru i Knina. Serbowie utworzyli na zdobytych terenach własne struktury państwowe, m.in. Republikę Serbską Krajiny, nieuznawaną międzynarodowo. Konflikt ten ukazał nieskuteczność struktur federalnych, a także ujawnił brak międzynarodowego konsensusu co do strategii działania wobec rozpadu Jugosławii. Wojna w Bośni i Hercegowinie Najbardziej dramatycznym i krwawym etapem rozpadu była wojna w Bośni i Hercegowinie (1992–1995). Kiedy w 1992 roku Bośnia ogłosiła niepodległość, kraj pogrążył się w brutalnym konflikcie z udziałem trzech głównych grup etnicznych: Bośniaków (muzułmanów), Chorwatów i Serbów. Konflikt charakteryzował się ekstremalną przemocą, oblężeniami miast i systematycznymi czystkami etnicznymi – z czego najbardziej znane to masakra w Srebrenicy, gdzie w 1995 roku zabito ponad 8 tys. bośniackich mężczyzn i chłopców. Walki w Bośni były szczególnie złożone, ponieważ poszczególne grupy etniczne zmieniały sojusze – m.in. Bośniacy i Chorwaci początkowo współpracowali przeciw Serbom, by później również wejść ze sobą w konflikt. Działania wojenne cechowały się ogromnym okrucieństwem wobec ludności cywilnej – gwałty, obozy koncentracyjne i przesiedlenia stały się tragicznie powszechne. Społeczność międzynarodowa przez długi czas ograniczała się do sankcji i negocjacji, nie potrafiąc skutecznie powstrzymać eskalacji przemocy. Dopiero gdy konflikt osiągnął poziom katastrofy humanitarnej, do działań wkroczyły struktury ONZ oraz NATO, podejmując decyzję o zbrojnej interwencji. Interwencja NATO i traktaty pokojowe Kulminacją międzynarodowych działań była interwencja NATO w 1995 roku, kiedy to siły Sojuszu rozpoczęły operację „Deliberate Force” – serię precyzyjnych nalotów na pozycje Serbów bośniackich. Interwencja zmusiła strony konfliktu do podjęcia negocjacji, które zakończyły się podpisaniem Porozumień z Dayton w grudniu 1995 roku. Traktat ustanowił Bośnię i Hercegowinę jako państwo złożone z dwóch autonomicznych części – Federacji Bośni i Hercegowiny (Bośniacy i Chorwaci) oraz Republiki Serbskiej (Serbowie). Jednocześnie ustalono międzynarodowy nadzór nad wdrażaniem pokoju, w tym obecność międzynarodowych sił pokojowych (IFOR, później SFOR). Po zakończeniu wojny w Bośni nastąpiła dalsza destabilizacja regionu – zwłaszcza w Kosowie, gdzie konflikt między Serbami a Albańczykami doprowadził do kolejnej interwencji NATO w 1999 roku. Po wojnie Kosowo znalazło się pod zarządem ONZ, a w 2008 roku jednostronnie ogłosiło niepodległość. Serbii pozostała rola państwa sukcesyjnego po Jugosławii, lecz z czasem i ten byt polityczny uległ rozdrobnieniu – w 2006 roku od Serbii oddzieliła się Czarnogóra. Rozpad Jugosławii zakończył się nie tylko fizyczną dezintegracją państwa, ale również głębokimi ranami społecznymi, traumą wojenną i trwałą niestabilnością polityczną, która w wielu aspektach wpływa na relacje międzypaństwowe regionu do dziś. Jugosławia dzisiaj – dziedzictwo, które wciąż dzieli i łączy Tożsamość postjugosłowiańska Choć Jugosławia jako państwo przestała istnieć, jej duch nadal żyje w codziennych doświadczeniach milionów mieszkańców Bałkanów. W wielu regionach można odczuć nostalgię za jugosłowiańską przeszłością, zwaną potocznie „jugonostalgią”. Nie chodzi jedynie o sentyment do konkretnego ustroju, ale o poczucie wspólnoty kulturowej, która przez dekady była częścią codzienności – od języka, przez styl życia, po wzorce społeczne. Architektura modernistyczna, charakterystyczna dla okresu Tito, nadal dominuje w wielu miastach byłej Jugosławii. Muzyka popularna, szczególnie jugosłowiański rock lat 70. i 80., wciąż cieszy się popularnością wśród starszego i młodszego pokolenia. Język serbsko-chorwacki w jego różnych wariantach pozostaje zrozumiały dla większości mieszkańców regionu, mimo że w każdej republice przyjęto odrębne nazwy językowe. Wspólna pozostaje również kuchnia – potrawy takie jak burek, ćevapi czy ajwar są obecne we wszystkich krajach powstałych po rozpadzie Jugosławii. Nawet reklamy i opakowania produktów z epoki socjalistycznej często powracają jako element marketingu opartego na nostalgii. Polityka historyczna i edukacja Po rozpadzie Jugosławii każda z republik rozpoczęła budowanie własnej narracji historycznej, często skoncentrowanej na cierpieniu własnego narodu i bohaterskiej walce o niepodległość. Efektem tego są często sprzeczne wersje wydarzeń, szczególnie dotyczących konfliktów zbrojnych lat 90. W podręcznikach szkolnych Serbii, Chorwacji, Bośni i Hercegowiny czy Kosowa te same wydarzenia są przedstawiane w zupełnie odmienny sposób. To, co w jednej narracji uznawane jest za walkę o wolność, w innej bywa opisywane jako agresja lub zdrada narodowa. Muzea, miejsca pamięci i pomniki również odzwierciedlają te różnice, co utrudnia prowadzenie ponadnarodowego dialogu historycznego. Edukacja historyczna stała się narzędziem budowania tożsamości narodowej, często kosztem prawdy i pojednania. W efekcie młodsze pokolenia w regionie mają ograniczoną wiedzę o Jugosławii jako wspólnym projekcie politycznym i społecznym, a jednocześnie są bardziej podatne na polaryzację i nacjonalistyczne narracje. Kultura i wspólna przeszłość Pomimo różnic politycznych i edukacyjnych, kultura popularna wciąż odgrywa rolę mostu między narodami postjugosłowiańskimi. Filmy z lat 70. i 80., programy telewizyjne, satyryczne audycje radiowe, a nawet kreskówki – wszystkie te elementy tworzą wspólny kod kulturowy, który rozpoznawany jest ponad podziałami etnicznymi. Wspólne wydarzenia kulturalne, takie jak festiwale filmowe czy koncerty artystów z byłych republik, przyciągają publiczność z całego regionu. W mediach społecznościowych istnieją liczne grupy i strony, gdzie użytkownicy z różnych krajów dzielą się wspomnieniami z czasów Jugosławii – nie tylko w kontekście politycznym, ale również emocjonalnym i codziennym. Jednak interpretacja tego dziedzictwa nie jest jednolita. Dla niektórych Jugosławia była okresem pokoju i stabilności, dla innych – symbolem ucisku narodowego i braku wolności. Ta dwoistość sprawia, że spuścizna Jugosławii zarówno łączy, jak i dzieli – będąc nie tylko historią polityczną, lecz przede wszystkim historią ludzi i ich pamięci. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Mljet to Chorwacja w najpiękniejszym wydaniu. Urzeka zielenią i spokojem
Mljet, znana jako „zielona wyspa”, to zdaniem wielu najpiękniejsze miejsce w Chorwacji. Zachwyca dziką przyrodą i błogim spokojem, którego próżno szukać w popularnych kurortach. Na jej terenie rozciąga się park narodowy, chroniący tamtejszą przyrodę.
Spis treści: Gdzie znajduje się Mljet? Park Narodowy Mljet Charakterystyka Parku Narodowego Mljet Przyroda Parku Narodowego Mljet Atrakcje wyspy Mljet Rajska wyspa niedaleko Polski? Tak, jest taka. To Mljet – ósma pod względem wielkości wyspa Adriatyku. Należy do Chorwacji, czyli bezdyskusyjnie jednej z najpopularniejszych destynacji zagranicznych wojaży Polaków. Około 75 proc. powierzchni wyspy porastają lasy, a ponad 30 proc. podlega ochronie w ramach parku narodowego. Gdzie znajduje się Mljet? Mljet, najbardziej wysunięta na południe ze wszystkich większych wysp Chorwacji, należy do Południowej Dalmacji. Jest zlokalizowana na zachód od Dubrownika i na południe od półwyspu Pelješac, od którego oddziela ją Mljetski kanal. Wyspa Mljet ma 37 km długości, a jej szerokość nie przekracza 3 km. Park Narodowy Mljet W Chorwacji nie brakuje pięknych miejsc, które cechują się wybitnymi walorami przyrodniczymi. Park Narodowy Krka, czyli cud natury w środkowej części malowniczej Dalmacji czy górski Park Przyrody Biokovo – takie przykłady można mnożyć i mnożyć. Wśród najpiękniejszych zakątków śródziemnomorskiego kraju nie można nie wymienić trzech parków narodowych, które znajdują się na wyspach. To PN Wysp Briońskich, PN Koranti i „bohater” tego artykułu – Park Narodowy Mljet. Mljet National Park obejmuje swoimi granicami północno-zachodnią część wyspy. Rozciąga się od terenu Crna klada do przylądka Goli, czyli do najdalej wysuniętego na zachód punktu. Swoimi granicami obejmuje miejscowości: Polače, Goveđari, Soline, Pristanište, Pomena. Park Narodowy Mljet został powołany 11 listopada 1960 roku. To wydarzenie śmiało można określić mianem przełomowego. Nie można bowiem nie wspomnieć, że wcześniej nie podejmowano prób objęcia ochroną oryginalnego ekosystemu na Adriatyku. Charakterystyka Parku Narodowego Mljet Park Narodowy Mljet obejmuje obszar o powierzchni 5375 ha. W jego granicach znajduje się nie tylko teren w głębi wyspy, ale także pas morski o długości ok. 500 m. Krajobraz parku jest mocno pofałdowany. Tamtejsze wzgórza wapienne wznoszą się stromo i górują nad powierzchnią Adriatyku, odsłaniając bogactwo form krasowych. Obszary leśne są rozległe. Mljet jest jednym z niewielu miejsc, gdzie utrzymały się w swojej pierwotnej postaci. Jedną z największych osobliwości tamtejszej przyrody jest system słonych jezior. Przyroda Parku Narodowego Mljet Przyroda w parku jest niezwykle bujna i w wielu miejscach niemal nietknięta ręką człowieka. Ogromne zielone połacie tworzą niesamowity krajobraz i stwarzają dogodne warunki do bytowania wielu gatunkom zwierząt. Flora wyspy Mljet Do najcenniejszych skarbów parku i całej wyspy należy zaliczyć lasy sosny alpejskiej i dębu ostrolistnego. To właśnie te kompleksy należą do najbardziej nienaruszonych. Nie można zapomnieć o licznie występujących tam endemitach. W tym miejscu należy wymienić gatunki takie jak: Centaurea ragusina (dubrovačka zečina), Anthyllis barba-jovis (Jupiterova brada), Euphorbia dendroides (drvenasta mlječika). Fauna wyspy Mljet Niegdyś świat zwierząt Mljet był bardziej zróżnicowany i liczniej reprezentowany. Zmieniło się to po 1909 roku, gdy na wyspę introdukowano mangustę małą, która miała ograniczyć tamtejszą populację węży. Udało się to osiągnąć, ale przy okazji zmniejszyła się też liczebność innych zwierząt, w tym ptaków, a mały drapieżnik zaczął tez wyrządzać szkody w gospodarstwach. Wśród ssaków dominują dziki euroazjatyckie, owce kanadyjskie i daniele zwyczajne. Wśród ptaków warto wymienić puchacza, puszczyka, syczka zwyczajnego, pustułkę zwyczajną, krogulca zwyczajnego i słowika rdzawego. Podwodny świat jest reprezentowany nie tylko przez liczne gatunki ryb, ale także przez małże i kraby. Węże zostały niemal całkowicie wytępione przez mangusty. Nie brakuje tam za to jaszczurek: zielonych, ostropyskich, murówek zwyczajnych i gekonów tureckich. Endemity wyspy Mljet Prawdziwe osobliwości kryją się w krasowych siedliskach podziemnych. We wciąż jeszcze niedokładnie zbadanych jaskiniach i jamach odkryto wiele endemicznych bezkręgowców, w tym gatunki takie jak: Pergamasus meledensis, Meledella werneri, Strouhaloniscus meledensis, Otiorrhynchus meledanus. Atrakcje wyspy Mljet Wyspa Mljet skrywa wiele wspaniałych atrakcji. Jej największym skarbem jest wspaniała przyroda, ale nie brakuje tam także ciekawych obiektów historycznych. Słone jeziora Jedną z największych ciekawostek są tamtejsze słone jeziora, które mają cechy ekosystemu morskiego i słodkowodnego. Ten osobliwy system tworzą dwa zbiorniki wodne: Wielkie Jezioro i Małe Jezioro. Wielkie Jezioro (Veliko jezero) zajmuje powierzchnię 145 ha i osiąga głębokość 46 m. Powstało w następstwie zalewania krasowego pola. Z otwartym morzem łączy się szerokim kanałem, który znajduje się w miejscu znanym jako Veliki most. Małe Jezioro (Malo jezero) znajduje się w północno-zachodniej części większego z dwóch słonych zbiorników. Łączy się z nim kanałem o długości 30 m i głębokości 50 cm, w miejscu znanym jako Mali most. Zajmuje powierzchnię 24 ha. W najgłębszym punkcie osiąga 29 m. Wyspa św. Marii i klasztor benedyktynów Niewielka Wyspa św. Marii znajduje się w centralnej części Wielkiego Jeziora. To właśnie tam swój klasztor wznieśli benedyktyni, którzy przybyli na wyspę w XII wieku. Na przestrzeni lat obiekt podlegał licznym przebudowom. Ostatnia nadała mu cechy renesansowe i gotyckie. Dwupiętrową budowlę z arkadowym korytarzem z dwóch stron otacza dziedziniec. W południowo-wschodnim narożniku muru obronnego wzniesiono wieżę obronną. Klasztor został opuszczony w 1869 roku. Gdy zakonnicy opuścili wyspę, budynek zaczął popadać w ruinę. Częściowo odnowiony, stał się siedzibą władz leśnych parku narodowego. Później działał tam hotel, który zamknięto w 1991 roku. Siedem lat później budynek został przywrócony diecezji dubrownickiej. Ruiny rzymskiego pałacu w Polače Pałac wzniesiony w III wieku miał charakter luksusowej rezydencji. Lokalizacja nie została wybrana przypadkowo. Obiekt powstał w miejscu, w którym był całkowicie odizolowany od wpływu wiatru i które zapewniało bliskość wody pitnej. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
To najpiękniejsze plaże w Chorwacji. Tak blisko Polski, a tak egzotycznie
Chorwacja to jeden z ulubionych wakacyjnych kierunków Polaków – i trudno się dziwić. Malownicze wybrzeże, lazurowa woda i zjawiskowe plaże tworzą klimat niemal jak z egzotycznych wysp. Sprawdź, które miejsca zachwycają najbardziej.
W tym artykule: Plaża Paradise Beach Plaża Slanica Beach Plaża Stiniva Plaża Zlatni Rat Plaża Trstenica Plaża Zrce Beach Plaża Vela Plaża Punta Rata Plaża Sveti Ivan Plaża Bacvice Chorwacja kojarzy nam się przede wszystkim z plażami kamienistymi i żwirowymi. Należy jednak wyraźnie podkreślić, że coś dla siebie znajdą tam także miłośnicy niekończących się połaci piasku. Te z całą pewnością są równie piękne, co plaże nad Bałtykiem, a w opinii wielu osób są nawet piękniejsze. Gdzie znajdziemy najciekawszą plażę w Chorwacji? Poniżej przedstawiamy 10 naszych propozycji. Plaża Paradise Beach Piaszczyste plaże w Chorwacji nie występują tak licznie, jak kamieniste i żwirowe. Nie zmienia to jednak faktu, że te bez wątpienia należą do najpiękniejszych w Europie. Jedną z najciekawszych jest Paradise Beach, zlokalizowana w mieście Lopar ( wyspa Rab, północna część Chorwacji). Już sama nazwa tego miejsca mówi wiele na temat jego walorów. Pas piasku o długości ok. 1600 metrów jest położony w scenerii, która do złudzenia przypomina jedną z tropikalnych wysp. Zapierające dech w piersiach krajobrazy nie są jedynym atutem Paradise Beach. Należy podkreślić, że ze względu na znakomite warunki, plaża została uhonorowana certyfikatem Błękitnej Flagi. Plaża Slanica Beach Kolejną pozycję na naszej liście zajmuje plaża zlokalizowana na wyspie Murter. Slanica Beach, bo o niej mowa, częściowo jest pokryta żwirem, a częściowo - piaskiem. To miejsce szczególnie polecamy rodzinom podróżującym z dziećmi - w odległości do 40 metrów od linii brzegu woda jest bezpiecznie płytka. Kolejna zaleta Slanica Beach to świetnie rozbudowana infrastruktura turystyczna. Nie brakuje tam nastrojowych kawiarni i barów, a najmłodsi mogą skorzystać z typowo nadmorskich atrakcji - niższych lub wyższych zjeżdżalni. Warto jednak wspomnieć, że to miejsce niekoniecznie spodoba się osobom, które najlepiej czują się z dala od tłumów. Slanica Beach jest jedną z popularniejszych chorwackich plaż, więc w sezonie nie należy spodziewać się spokoju. Na szczęście nadmorskie miasta w Chorwacji oferują też znacznie cichsze zakątki, a Murter nie stanowi tu wyjątku. Plaża Stiniva Ci z nas, którzy liczą na piękne zdjęcia z wakacyjnej podróży, obowiązkowo powinni odwiedzić wyspę Vis. W jej południowej części, między skalistymi klifami kryje się jedna z najpiękniejszych plaż, jakie znajdziemy w tej części Europy - Stiniva. To magiczne miejsce urzeka swoim pięknem i... odludną atmosferą. Nawet w szczycie sezonu nie zastaniemy tam tłumów. Skoro mówimy tu o jednej z najpiękniejszych chorwackich plaż, z czego wynika mała popularność tego miejsca? To zasługa mocno utrudnionego dostępu. Na plażę można dojść piesza, ale nie polecamy tej drogi. Zanim postawimy stopę na nadmorskich kamieniach, będziemy musieli pokonać strome zejście. Osoby, które nie czują się pewnie w takich warunkach (i rodziny z dziećmi) powinny zrezygnować z tej opcji. Bezpieczniej będzie wypożyczyć łódź i dotrzeć to tego magicznego zakątka drogą morską. Plaża Zlatni Rat Kolejnym miejscem na naszej liście jest Zlatni Rat, czyli Złoty Róg. Plaża położona w miejscowości Bol (wyspa Brac) ma formę półwyspu o kształcie trójkąta z zaokrąglonym wierzchołkiem, wysuniętego w głąb morza. Ten niezwykły kształt jest zasługą działalności wiatru i prądów morskich. Lazurowa woda, która otacza piaszczystą połać, tworzy niezwykle egzotyczną scenerię. Panujący tam klimat stwarza świetne warunki do uprawiania sportów wodnych, zwłaszcza windsurfingu. Plaża Trstenica Żwirowo-piaszczysta plaża Trstenica mieści się w mieście Orebić - znanym chorwackim kurorcie. To propozycja idealna dla tych wczasowiczów, którzy nie lubią spędzać całego dnia otuleni palącymi promieniami słońca - wzdłuż części nadmorskiego pasa rosną lasy sosnowe, które rzucają na plażę sporo cienia. Przy plaży znajdziemy promenadę prowadzącą aż do portu. To centrum turystycznego życia miasta. Znajdziemy tam wiele kawiarni i restauracji serwujących wyśmienite lokalne specjały. Plaża Zrce Beach Kolejna z rajskich plaż - Zrce Beach - leży na wyspie Pag, w miasteczku Novalja. Pięknie położony żwirowy pas zapewnia fantastyczny widok na porośnięte zielenią wzgórza. To jednak nie krajobraz i krystalicznie czysta woda (plaża ma certyfikat Błękitnej flagi) rozsławia to miejsce. Tuż przy plaży zlokalizowane są liczne kluby i dyskoteki. Nie bez powodu miejsce to określa się mianem chorwackiej Ibizy. Impreza trwa tam właściwie przez całą dobę, więc ta piękna plaża najbardziej spodoba się wczasowiczom, którzy lubią wypoczywać przy akompaniamencie muzyki klubowej. Plaża Vela Kurort Baska, położony na wyspie Krk, jest jednym z najchętniej wybieranych miejsc przez wczasowiczów. Plaża Vela jest zatem znanym miejscem, ale na tyle urokliwym, że po prostu nie mogło zabraknąć jej w tym zestawieniu. Niemal 2-kilometrowy pas piasku zapewnia typowo śródziemnomorskie widoki. Świetnie rozwinięta infrastruktura sprzyja aktywnemu wypoczynkowi i leniwym kąpielom słonecznym. Ze względu na swoją popularność, to miejsce najczęściej jest dość zatłoczone, ale i tak warto je odwiedzić. Plaża Punta Rata Udajmy się teraz do miejscowości Brela, na urokliwe wybrzeże Riwiery Makarskiej. To miejsce obfituje w niesamowite plaże. Na którą warto się udać? Punta Rata zdecydowanie powinna znaleźć się w planie wycieczki, o ile nie przeszkadza nam wypoczywanie na żwirze. Wzdłuż plaży rośnie las sosnowy, który zapewnia przyjemnie chłodny cień i rozpieszcza zapachem drzew iglastych. Niesamowity klimat tego miejsca tworzą skały, które częściowo wkraczają w głąb morza. Plaża Sveti Ivan Przedostatnia pozycja na naszej liście to kolejna z nielicznych plaż w Chorwacji, które nie są zbyt tłumnie oblegane. W zachodniej części wyspy Cres leży niewielka miejscowość Lubenice. Tuż obok wioski znajdziemy niezwykle malowniczą i nastrojową plażę Sveti Ivan. Nie znajdziemy tam straganów z pamiątkami, barów i restauracji. Są za to piękne widoki, cisza, spokój i lazurowa woda. Podobnie jak ma to miejsce w przypadku plaży Stiniva, do Sveti Ivan możemy dotrzeć stromym i niezbyt bezpiecznym zboczem. Także w tym przypadku polecamy pewniejszą i bezpieczniejszą drogę morską. Plaża Bacvice Naszą ostatnią propozycją jest piękna plaża Bacvice. Swoją nazwę zawdzięcza dzielnicy Splitu, w której jest położona. Kilkaset metrów dalej znajduje się tamtejszy port, ale spokojnie - od strefy przemysłowej turystów odgradza szeroki cypel. Piaszczysty pas charakteryzuje się łagodnym zejściem do morza, a że leży w zatoce, woda tam jest przyjemnie ciepła. W pobliżu zlokalizowane są kawiarnie, restauracje i sklepy, czyli wszystko, co jest potrzebne do przyjemnego wypoczynku. PRZECZYTAJ TAKŻE: Najpiękniejsze miasta w Chorwacji [PRZEWODNIK]
To idealne miejsce na wakacje blisko Polski. Zobaczysz tu najpiękniejsze zachody słońca
Zadar nie bez powodu bywa nazywany „małym Rzymem”. To urokliwe miasto zachwyca historią, śródziemnomorskim klimatem i magicznymi zachodami słońca. Z Polski bez trudu dojedziesz tam samochodem.
W tym artykule: Czy warto jechać do Zadaru? Co warto zwiedzić w Zadarze? Zadar – ciekawostki Jak dojechać do Zadaru? W Zadarze łatwo się się zakochać. Na początek wchodzę na dzwonnicę kościoła św. Donata, by z tarasu widokowego spojrzeć na miasto w dole. Czerwone dachówki odcinają się od bieli murów i lazurowej wody. Położona na półwyspie starówka wygląda niezwykle urokliwie. Czy warto jechać do Zadaru? Zdecydowanie! Zwłaszcza dla starówki. Jej zwiedzanie zaczynam od katedry św. Donata pochodzącej z czasów przedromańskich. Gdy się jej przyjrzeć uważnie, zobaczymy wmurowane w ściany antyczne kolumny! Natomiast we wnętrzu odbywają się niezapomniane koncerty: dzięki fenomenalnej akustyce pozostają na długo w pamięci. Zresztą tu muzykę słyszy się wszędzie. W restauracjach, knajpkach, na ulicy. W soboty mamy dużą szansę trafić na ślub: rzecz jasna, w towarzystwie muzyki na żywo! Wtedy najlepiej na chwilę zapomnieć o metodycznym zwiedzaniu i dać się ponieść rytmom. Jednak najpiękniejsze koncerty zapewnia natura. Na nadmorskiej promenadzie Riva znajdują się Morske Orgulje. To jedyne na świecie wodne organy, w których wiatr i fale wygrywają melodie. Nic dziwnego, że wielu turystów przybywa tu specjalnie, by usłyszeć unikalny koncert! Chorwacja to nie tylko zatłoczone plaże. Oto 8 zaskakujących miejsc To tu znajduje się najmniejsze miasto na świecie, tu się najlepiej opalisz i zobaczysz najpiękniejszy zachód słońca. Kilkanaście metrów dalej jest miejsce, o którym Alfred Hitchcock pisał, że tu właśnie oglądał najpiękniejsze zachody słońca. Dziś czekają nas dodatkowe wrażenia estetyczne, bo umieszczono tu instalację artystyczną architekta Nicoli Bašicia Pochwała słońca. Błyszczące panele mienią się o zmierzchu kolorami, odbijając chmury niczym lustro. Dla dzieci bieganie po lśniącej tafli konstrukcji jest wspaniałą zabawą, dla dorosłych to inspirujący motyw do sfotografowania. Nieopodal przebiega główna ulica starego miasta: Kalelarga, co oznacza po prostu ulicę szeroką. Jak przystało na wizytówkę miasta, przeglądam się tu w witrynach eleganckich butików, a kawiarnie wodzą na pokuszenie. Być w Zadarze i nie skosztować maraski? Toż to błąd niewybaczalny! Likier z regionu Maraskino destyluje się ze sfermentowanego soku maraski (gorzkiej odmiany dzikiej wiśni) i aromatyzuje kwiatami pomarańczy, migdałami, jaśminem i wanilią. Doczekał się nawet własnego festynu zwanego Dni Maraski. Niebo w gębie (choć trzeba uważać na jego moc!). Co warto zwiedzić w Zadarze? Uskrzydlona likierem ruszam do Muzeum Szkła Antycznego. To jedyne takie muzeum na świecie. Na wystawie oglądam piękno ocalonych od niepamięci zabytkowych przedmiotów, zachwycając się kunsztem dawnych mistrzów. Mogę też zobaczyć, jak takie cudeńka powstawały, bo artyści na oczach publiczności tworzą oryginalną biżuterię, naczynia i wazony. Potem ruszam na spacer zaułkami miasta. Przez wieki władali nim Wenecjanie, Napoleon, Austria, Włochy, a kolejni władcy pozostawili miastu coś w spadku, wzbogacając jego architekturę. Na jednej z bram widzę weneckiego lwa św. Marka. Łapę trzyma na otwartej księdze: tak wenecjanie oznaczali miejsca, które podbili bez większego trudu. Gdyby walki tu były długie i zacięte, na bramie wyryto by lwa z zamkniętą księgą. W innym miejscu natrafiam na plac Pięciu Studni: niegdyś była tu fosa, którą w XVI w. przebudowano na plac. Faktycznie znajdziemy tu pięć stylowych studni, z których jeszcze na początku XIX w. wydobywano wodę pitną. Dziś są popularnym motywem fotograficznym podczas sesji ślubnych. Z Zadaru warto wybrać się do miasteczka Nin. Choć wygląda niepozornie, niegdyś był grodem królewskim. Koronowano tu aż siedmiu chorwackich królów, a każdy z nich po ceremonii jechał do położonego poza miastem kościoła św. Mikołaja, skąd wskazywał mieczem na cztery strony świata, biorąc je symbolicznie w posiadanie. W obrębie starych murów miejskich zachował się natomiast kościół św. Krzyża zwany najmniejszą katedrą świata (o obwodzie zaledwie 38 kroków)! Wygląda, jakby architekt nie mógł się zdecydować, co chce zbudować. Tu jedno okno, nieco niżej inne – na pierwszy rzut oka sprawia wrażenie bałaganu. Okazuje się jednak, że to bardzo celowy projekt, bo bryła kościoła była swoistym kalendarzem, pokazując pozycje słońca podczas wiosennego i jesiennego przesilenia. Tuż obok wznosi się ogromny posąg biskupa Grzegorza z Ninu będącego obrońcą słowiańskiej głagolicy. Dzięki niemu msze były odprawiane po chorwacku (zamiast łaciny), co przyczyniło się do rozwoju narodowego języka. Pogłaskanie palca u stopy biskupa ma gwarantować pomyślność i spełnienie marzeń. Sądząc po tym, jak jest wypolerowany, nie ja jedna mam na to nadzieję. Położona na wysepce starówka Ninu jest maleńka, więc jej zobaczenie nie zajmie wam dużo czasu. Ale Nin ma jeszcze jedną atrakcję. To tutejsze saliny, skąd sól była wysyłana na królewskie dwory. W czasach rzymskich za jej kilogram płacono kilogramem złota! Z czasem stało się to (nomen omen!) solą w oku Wenecjan, którzy podbili miasto i zamknęli saliny, by nie robiły im konkurencji! Z Zadaru można wyruszyć aż do pięciu parków narodowych. Niedaleko jest Paklenica, Jeziora Plitwickie, wodospady Krka i góry Welebit, a dla miłośników Adriatyku atrakcją będzie rejs na archipelag Kornati. Tutejsze parki narodowe statystowały w głośnych filmach o Winnetou. Na brzegu kanionu rzeki Zrmanja zbudowano np. osadę do odcinka Skarb w Srebrnym Jeziorze. Choć po scenografii puebla nie ma śladu, to kanion ze szmaragdową wodą wygląda bajecznie! 6 najpiękniejszych jezior na świecie. Ich widok zapiera dech w piersiach Najpiękniejsze jeziora świata to prawdziwe cuda natury, które nie tylko zachwycą oko, ale dostarczą też niezwykłych wrażeń. Wulkaniczne, polodowcowe, solne, a nawet wypełnione wrzącą si... Zadar – ciekawostki Zadar dumny jest ze swojego uniwersytetu, który założono tu już w 1396 r. Tu również urodził się jeden z przyszłych papieży – Jan IV, który rządził Kościołem katolickim w latach 640–642. Miasto słynie ze swojej kuchni. Jednym ze sztandarowych tutejszych dań jest brodet, czyli wywar z kilku rodzajów i polana sosem z siekanej pietruszki, czosnku i oliwy. Instalację Morskie organy, która przypomina schody zaprojektował chorwacki architekt Nikola Bašić. Jak dojechać do Zadaru? Do Zadaru łatwo dojechać samochodem z Polski. Podróż z Krakowa lub Wrocławia zajmie cały dzień (przynajmniej 11 godzin). Pod drodze do Chorwacji mija się Czechy, Austrię i Słowenię. Tekst ukazał się na łamach magazynu „National Geographic Traveler Extra – Chorwacja. 23 podróże życia” (nr 02/czerwiec-sierpień 2021).
Tajemnicza wyspa, którą pokochał cesarz. Co skrywała przed rycerzem Kalifrontem?
Wyspa Rab, znana z łagodnego klimatu i ponad dwóch tysięcy godzin słońca rocznie, przyciąga nie tylko plażowiczów. Jej kamienne zaułki, legendarne postaci i pustynne zatoki skrywają więcej, niż można się spodziewać.
Spis treści: Rabska Fjera – festiwal średniowiecznego ducha Ulice, jedzenie i muzyka – Rab żyje Miasto Czterech Wież – śródziemnomorski statek z kamienia Rajska Plaża i dzika Sahara – dwa oblicza Rabu Kamenjak, wino i legenda o Kalifroncie Kalifront i rybacka fiesta – duch Rabu Bełt kuszy ze świstem przelatuje przez plac i wbija się z impetem w tarczę. – Prawie środek! – słyszę z oddali, jak wykrzykuje po oddanym strzale zadowolony Chorwat ubrany w średniowieczny strój. Po chwili naciąga kołowrotem wielką bojową kuszę do ponownego strzału. Należy do Stowarzyszenia Kuszników Rabskich, a jego drużyna uczestniczy w turnieju rycerskim. Rabska Fjera – festiwal średniowiecznego ducha Na wyspie trwa właśnie Rabska Fjera – największy w Chorwacji festiwal kultury średniowiecznej. Teren wokół portu starego miasta Rab zmienił się w tętniący życiem gród sprzed kilkuset lat. Przeciskam się między kramami rzemieślników odzianych w staroświeckie stroje. – Może łyżkę albo deskę do krojenia z drewna oliwnego pan sobie życzy? – zachwalają swoje wyroby kupcy na straganach. Ulice, jedzenie i muzyka – Rab żyje Nęcą mnie zapachy stoisk z jedzeniem. Kupuję rapski šulcici, lokalną przekąskę wyrabianą ze smażonego ciasta przypominającego wyrośniętą pizzę. Wybieram wersję podawaną z dojrzewającą szynką pršut i oliwkami. Wyborna! Siadam na kamiennych schodach rozgrzanych słońcem – z dala od gwaru Rabskiej Fjery. Po wąskich uliczkach przemykają koty i zmęczeni upałem turyści. Obok mnie na lutni brzdąka bard wtulony w narożnik starego domu. Mam wrażenie, że przeniosłem się w czasie. Miasto Czterech Wież – śródziemnomorski statek z kamienia Mrużę oczy od zachodzącego słońca. Stare miasto Rab widziane z oddali przypomina mi gigantyczny statek z czterema kominami sunący przez morze. Dlatego Rab zwą Miastem Czterech Wież. Wypatrywano z nich niebezpieczeństw, dzwoniono, żeby obwieścić dobre nowiny. Nad czerwonymi dachami góruje wieża z dzwonnicą przy placu św. Krzysztofa, patrona wyspy. Wchodzę po stromych schodach, mijam dzwony i stawiam kroki na galerii. Ostrożnie stąpam wokół ośmiokątnej kopuły wieńczącej szczyt na ciasnym tarasie widokowym. Widok na osłonięty od wiatru port, wąski cypel Kaldanac i zachodzące nad Adriatykiem słońce wart jest tych kilku chwil grozy. Po zejściu z prawie 30-metrowej wieżycy spaceruję po murach. Najniżej ułożone kamienie pamiętają czasy Rzymian. Wchodzę na dziedziniec starego klasztoru św. Justyny – pod gołym niebem działa tam kino plenerowe, które istnieje od 1913 roku. Rajska Plaża i dzika Sahara – dwa oblicza Rabu Za czasów cesarza Oktawiana Augusta Rab nosił nazwę Arba. Z czasem pojawiła się także nazwa Felix Arba, czyli „szczęśliwa”. Rzymianie wiedli tu życie wśród bujnej roślinności i piaszczystych plaż. Mieszkam w wiosce Mundanije. Rano budzi mnie pianie koguta i beczenie owiec. Po dniu spędzonym w mieście ruszam samochodem na północ wyspy – do Loparu, słynącego z Rajskiej Plaży. Rajska Plaža zachwyca szeroką, piaszczystą linią brzegową, ale przytłacza ilością ludzi. Dzieci mają tu raj, a ja – zmysł podróżnika – ruszam dalej. Docieram pieszo do Sahary. Piaszczysta zatoka otoczona śródziemnomorską roślinnością zachwyca spokojem i surowym pięknem przypominającym pustynny krajobraz. Kamenjak, wino i legendy Kolejny dzień – wspinam się na najwyższy szczyt wyspy – Kamenjak. W upale daje się we znaki, ale z góry widać cały Rab i sąsiednie wyspy. W restauracji pod szczytem jem rapską pašticadę i piję lokalne wino Mont Galatus. W winnicy Mont Galatus spotykam właściciela – Petara Ribarića. Pokazuje mi butelki z 1987 roku, które sam napełniał. Nie dodaje do wina chemii. – Po co miałbym cokolwiek dodawać, skoro ono wszystko robi samo? – mówi. Na jego posesji znajdują się ruiny kaplicy z XIV wieku, obrośnięte winoroślą. Kalifront i rybacka fiesta – duch Rabu Zachód wyspy porasta gęsty las Kalifront. Tu kryją się stare domy, ruiny i legenda o rycerzu Kalifroncie i pięknej Dradze, która chciała zostać mniszką. Gdy ją porwał, został zamieniony w kamień. W Kamporze trwa Ribarska Fešta. Na nabrzeżu pachnie pieczonym tuńczykiem, gra muzyka, tańczą ludzie. Zjadam šulčići na słodko, popijam białe wino. Nagle tańczę z nieznajomą „córką rybaka”. Trudno się oprzeć Rabowi. źródło: National Geographic Traveler Polska
Zaskakujące odkrycie w mieście znanym z „Gry o tron”. Robotnicy trafili na ślad przeszłości sprzed 250 lat
Miejsce, które zasłynęło jako tło „Gry o tron”, po raz kolejny przyciągnęło uwagę. Podczas prac budowlanych w jednym z najbardziej znanych miast nad Adriatykiem natrafiono na wyjątkowy ślad historii. Archeolodzy już zabezpieczyli znalezisko i zapowiedzieli dalsze badania.
Spis treści: Przypadkowe odkrycie podczas prac w porcie Wrak z końca XVIII wieku badany przez archeologów Położony nad brzegiem Adriatyku Dubrownik, to jedno z najbardziej rozpoznawalnych miast Chorwacji. W średniowieczu stanowił istotny port handlowy, a dziś – po wpisaniu na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO – przyciąga turystów z całego świata. Dodatkowo na jego popularność wpłynął serial „Gra o tron”. W tej znanej na całym świecie produkcji Dubrownik stanowił scenerię Królewskiej Przystani – stolicy fikcyjnego Westeros. Tym razem jednak nie fikcja, lecz rzeczywistość przyciągnęła uwagę opinii publicznej. Podczas rutynowych prac instalacyjnych natrafiono bowiem na wrak drewnianego statku z XVIII wieku. Przypadkowe odkrycie podczas prac w porcie W kwietniu 2025 roku pracownicy instalujący rurociąg w zabytkowym porcie w Dubrowniku dokonali nieoczekiwanego odkrycia. Ivan Bukelić, nurek i specjalista od budowy konstrukcji podwodnych, odnalazł podczas nurkowania drewnianą strukturę zakopaną około 60–80 centymetrów pod powierzchnią dna morskiego. – Mogę już powiedzieć, że odkryłem łódź na Starym Mieście w Dubrowniku – ujawnił ostatnio Bukelić w rozmowie z bułgarską stacją NOVA TV. Jego wypowiedź natychmiast przyciągnęła uwagę mediów i archeologów. Odkrycie miało bowiem miejsce w sercu średniowiecznego portu, który miał wyjątkowe znaczenie historyczne i kulturowe. Pozostałości drewnianej jednostki zostały zabezpieczone przy wsparciu Ministerstwa Kultury Chorwacji, które zapowiedziało przeprowadzenie dalszych, bardziej szczegółowych analiz. – Nadal nie możemy powiedzieć nic na temat rodzaju statku ani jego wymiarów, ale na podstawie wyników analizy radiowęglowej możemy z całą pewnością stwierdzić, że pochodzi on z końca XVIII wieku – poinformowała Irena Radić Rossi, archeolożka morska. Równocześnie podkreśliła, że w kontekście wielowiekowej historii miasta, wrak ten może dostarczyć nowych informacji o okresie, który jak dotąd pozostawał słabo udokumentowany. Wrak z końca XVIII wieku badany przez archeologów To odkrycie idealnie wpisuje się w dzieje Dubrownika, który od XIII wieku odgrywał kluczową rolę na szlakach handlowych Morza Śródziemnego. Choć potęga miasta została poważnie naruszona przez trzęsienie ziemi w 1667 roku, wiele gotyckich i renesansowych budowli przetrwało kataklizm. Kolejne zniszczenia przyniosła wojna o niepodległość w latach 90. XX wieku, jednak dzięki intensywnym działaniom konserwatorskim Dubrownik stopniowo odzyskuje swój historyczny charakter. Odnalezienie wraku z końca XVIII wieku stanowi ważne uzupełnienie wiedzy o przeszłości portu i potwierdza znaczenie miasta jako dawnego centrum wymiany handlowej i morskiej aktywności. Jak zaznaczyła Irena Radić Rossi, obecnie najważniejsze jest odpowiednie zabezpieczenie konstrukcji, by możliwe było jej dalsze badanie bez ryzyka uszkodzeń. – Musimy ją ochronić dla przyszłych pokoleń – podkreśliła w rozmowie z AP. Dodała, że prace prowadzone są pod nadzorem archeologów podwodnych. Wstępne ustalenia sugerują, że w przyszłości wrak może zostać udostępniony publicznie – jako eksponat muzealny lub element ścieżki edukacyjnej, przybliżającej dzieje Adriatyku i bogate morskie dziedzictwo Dubrownika. Źródła: Fox News, New York Post, Popular Mechanics Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
„Miasto piratów" i perła Dalmacji. Omis zachwyca na każdym kroku
Wciśnięty między morze a strome klify, Omis wciąż pozostaje niedocenioną perełką Dalmacji. To tu plaże spotykają się z legendami o piratach i zapierającymi dech widokami. Co warto zobaczyć w tym wyjątkowym miasteczku?
Spis treści: Miasteczko w sercu Dalmacji Kiedyś siedlisko piratów, dziś wspaniały kurort Czym Omis przyciąga turystów? Omis to świetna baza wypadowa Turkus Morza Adriatyckiego, zachwycający kanion Cetiny, skaliste szczyty pasma Omiska Dinara, wspaniałe zabytki, nastrojowa architektura i niesamowita historia – Omis w Chorwacji bez wątpienia należy do tych miejsc, do których chce się wracać. Aż trudno uwierzyć, że miasteczko zamieszkane przez około 6 tys. osób może skrywać tak dużo atrakcji. Miasteczko w sercu Dalmacji Malownicze miasteczko Omis znajduje się w środkowej części Dalmacji, w miejscu, w którym Cetina uchodzi do morza. Na południu ogranicza je Adriatyk, na północy – Góry Dynarskie. Niewielki kurort znajduje się w samym sercu regionu, pomiędzy Makarską i Splitem. Dziś taka lokalizacja przekłada się na niewątpliwe walory turystyczne tego miejsca, ale miała też ogromne znaczenie w czasach historycznych. Kiedyś siedlisko piratów, dziś wspaniały kurort Dziś gościnny Omis zachęca do spędzenia lata nad Adriatyckim wybrzeżem. Nie zawsze tak było. Kiedyś ludzie woleli omijać to miejsce szerokim łukiem, zwłaszcza ci, którzy podróżowali drogą morską. Omis w Chorwacji zapisał się w historii jako piracka baza. Do tamtejszych żeglarzy przylgnęła opinia nie tylko bezwzględnych i okrutnych, ale także najgroźniejszych na całym Morzu Śródziemnym. Nie jest specjalnie zaskakujące, że wybrali Omis na swoje „gniazdo”. Miasto od zawsze cechowały wybitne walory obronne. Z rąk do rąk Obszar u ujścia Cetiny był zamieszkany już w czasach rzymskich. W połowie VII wieku stanowił północną cześć terytorium Narentan i pozostawał w ich rękach aż do XI stulecia. W 1444 roku miasto uznało zwierzchnictwo weneckie i znajdowało się pod protektoratem Republiki aż do 1797 roku. Po jej upadku, Omis znalazł się pod panowaniem austriackim, a w latach 1805–1813 – pod protektoratem francuskim. Następnie miasto ponownie trafiło w ręce Austrii i pozostało pod jej rządami do końca I wojny światowej. Dogodne położenie miasta czyniło je przyczółkiem niemal niemożliwym do zdobycia. Wielu próbowało, większości się nie udało. Do osady nad Cetiną nie wdarli się nawet Turcy osmańscy. Z walorów obronnych miasta ochoczo korzystali morscy rozbójnicy. Piracki przyczółek Można powiedzieć, że piractwo morskie jest tamtejszą tradycją. Niechlubnym fachem zajmowali się już Narentanie. Należy jednak podkreślić, że czas prawdziwej grozy i terroru nastał dopiero w XII wieku, za sprawą książąt z rodu Kačić. Piraci napadali na każdy statek, który przepływał wzdłuż ich osady. Nie miało znaczenia, czy była to papieska galera, statek handlowy z Kotoru czy Dubrownika, czy flota Republiki Weneckiej. Nie oszczędzali nawet płynących do Palestyny krzyżowców. Każdy, kto chciał przepłynąć, musiał zapłacić. Sprzeciw nie kończył się dobrze, bo piraci i tak brali co chcieli, jeżeli nie po dobroci, to siłą. Oczywiście, niektórzy bronili się, ale w walce morskiej niewielu miało z nimi jakiekolwiek szanse. Rabusie dysponowali niewielkimi, szybkimi łodziami, które cechowały się zwinnością i zwrotnością. Mogli bez problemu wpływać do ujścia Cetiny, gdzie większe jednostki nie mogły ich ścigać. Dodatkowo znali tamtejsze wody jak własną kieszeń i byli mistrzami w zastawianiu pułapek. Kres ich terrorowi położyła dopiero Republika, ale Wenecjanie potrzebowali aż 24 lat, by uporać się z problemem. Czym Omis przyciąga turystów? Po pirackiej przeszłości pozostały już tylko historie i twierdze, które dawniej umożliwiały prowadzenie obserwacji morza i broniły dostępu do miasta. Pierwsza to zbudowana w XIII wieku Mirabela. Potężna forteca wznosi się na wysokości 245 m i trzeba się nieco natrudzić, by pokonać wszystkie prowadzące do niej stopnie. Warto jednak podjąć wysiłek, bo widok na miasteczko, malownicze ujście rzeki i wąwóz wynagradza wszystko. W mieście jest jeszcze jedna twierdza – wybudowana w XV wieku forteca Starigrad. To właśnie ten obiekt był dla piratów głównym punktem obserwacyjnym. Także ta jest dostępna dla zwiedzających, a widok z wieży, choć trudno w to uwierzyć, jest jeszcze piękniejszy niż panorama rozpościerająca się z tarasu Mirabeli. Pirackie fortece są wizytówką miasta, ale należy podkreślić, że Omis oferuje znacznie więcej atrakcji. Piękne plaże Wakacje w nadmorskim kurorcie nie byłyby kompletne bez plażowania. Tuż za centrum miasta znajduje się Velika Plaża. Piaszczysto-żwirowy skrawek lądu jest długi na prawie kilometr. Nie brakuje tam restauracji, kawiarni i sklepów, ale cienia jest jak na lekarstwo. Warto więc wypożyczyć parasol. Więcej zacienionych miejsc oferuje plaża Slavijn (także w pobliżu centrum). Ta jest o wiele mniejsza i pokryta drobnym żwirem. Otaczają ją sosny i tamaryszki, dające odrobinę wytchnienia od piekących promieni słońca. Wspaniała starówka i zabytkowe budynki Plaże to jednak jeszcze nie wszystko. Osoby preferujące wycieczki szlakami pięknej architektury powinny zacząć zwiedzanie miasta od starówki. Jest niewielka, za to niezwykle nastrojowa i urokliwa. Jednym z ciekawszych tamtejszych obiektów jest tzw. Dom Szczęśliwego Człowieka, wspaniała renesansowa kamienica. Wspaniale prezentuje się też kościół św. Michała. Wybudowana w XVII wieku renesansowo-barokowa świątynia przyciąga uwagę charakterystyczną płaskorzeźbą, przedstawiającą krzyż i buzdygan. Warto też udać się na główny plac targowy, choćby po to, by zobaczyć Kolumnę Wstydu. Tam wygłaszano ważne komunikaty, ale także karano poniżającą chłostą niepokornych mieszczan. Atrakcje dla aktywnych Omis to odpowiednie miejsce także dla tych, którzy preferują aktywny wypoczynek. W okolicy miasta znajduje się wiele górskich szlaków, a część z nich nadaje się nawet dla rodzin z dziećmi. Atrakcji dla aktywnych jest tam więcej. Zapewnia je malownicza Cetina. Na rzece odbywają się spokojne rejsy łodziami i bardziej emocjonujące spływy raftingowe. Osoby lubiące poczuć adrenalinę będą zachwycone możliwością zjazdu na stalowej linie nad pięknym kanionem. W niektórych miejscach lina jest zawieszona na wysokości 150 metrów. Omis to świetna baza wypadowa Lokalizacja miasta czyni je nie tylko wspaniałym kurortem, ale także doskonałą bazą wypadową, z której można wyruszyć na podbój innych zakątków Dalmacji. Żeby dotrzeć do Splitu, trzeba pokonać mierzącą zaledwie 25 km trasę. Droga do Makarskiej jest dłuższa o ok. 10 km, a to jeszcze nie wszystko. W zasięgu jest też Promajna (ok. 30 km) i wiele innych nadmorskich miejscowości. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Chorwacka Rijeka: miasto opery, rocka i baroku – teraz w zasięgu jednej podróży pociągiem
Rijeka co warto zobaczyć – to pytanie zadaje sobie coraz więcej Polaków planujących wakacje w Chorwacji. Zwłaszcza teraz, gdy uruchomiono bezpośredni pociąg z Polski do tego portowego miasta.
Spis treści: Retro atrakcje Rijeki: kultowe gry, piwo i muzeum technologii Rijeka – miasto kontrastów, portowej potęgi i architektonicznych perełek Rijeka i Fiume: poetycka rewolucja D’Annunzio i dadaistyczna wolność Rijeka poza utartym szlakiem – kontrkultura, klub Palach i duch wolności Pociągiem z Polski do Rijeki – wakacyjna nowość od PKP Kocha operę, zna się na rocku. Do twarzy jej w baroku i w bloku. Wcale nas nie dziwi fakt, że Rijeka kipi kontrastami. Odkryj uroki chorwackiej perły nad Adriatykiem i daj się porwać naszej lokalnej przygodzie. Zwłaszcza teraz, gdy do Rijeki możesz dotrzeć bezpośrednim pociągiem z Polski – bez przesiadek, wprost z Krakowa czy Katowic. To wakacyjna nowość, która sprawia, że odkrycie tego miasta staje się jeszcze łatwiejsze i bardziej dostępne dla każdego spragnionego słońca, kultury i morskiej bryzy. Retro atrakcje Rijeki: kultowe gry, piwo i muzeum technologii Załapałeś reguły? To teraz twoja kolej! – Zoran, uśmiechnięty 30-latek z Rijeki, odstawia piwo i przekazuje mi dźwignię do manewrowania portowym żurawiem. Kompletnie sfiksował, myślę, chwytając drążek. Zawieszony na linach ładunek zaczyna dyndać niebezpiecznie nad pokładem kontenerowca. Rzut oka na tablicę rozdzielczą: jakieś lampki, kolorowe guziki. Niebieski czy czerwony? – gorączkuję się, jakbym miał przed sobą tykającą bombę. Wciskam niebieski i już wiem, że się pomyliłem. – Za późno… – Zoran patrzy z rozbawieniem, jak tłukę dłonią w czerwony przycisk, próbując cofnąć czas. Pękają liny, kontener roztrzaskuje się o pokład, załoga wspina się na rufę. Po chwili rozpikselowane sylwetki znikają w czarnej toni. Na ekranie pojawia się napis: Game over. – Zatopiłem całą flotę, zanim opanowałem manewry – śmieje się Zoran, sięgając po kolejną butelkę piwa. – Lepiej zacząć od Pac-Mana albo Moon Patrol. Kochasz kultowe gry lat 80.? Witaj w ich królestwie! Rozglądam się po zagraconym wnętrzu muzeum, na które natknąłem się, spacerując po uliczkach starej Rijeki. Na półkach dziesiątki analogowych syntezatorów z lat 60. XX w. i pierwszych popularnych komputerów – z Atari i Commodore w roli celebrytów. Na podłodze twarde dyski wielkości lodówki i… skrzynka pszenicznego Karlovačko. Podchwytuję czyjeś spojrzenie. To słynny HAL 9000 znany z 2001: Odysei kosmicznej Kubricka łypie na mnie szklanym okiem bezdusznej maszyny. Asekuracyjnie odpięty od zasilania, by nie wyszykował światu kolejnej katastrofy, może tylko pozazdrościć kolegom eksponatom. Te żyją pełnią cyfrowego szczęścia. Śnieżą niedoskonałym obrazem, kuszą dżojstikami, popiskują się melodyjkami z wnętrza topornych klawiatur. Niektórzy przyjeżdżają do miasta specjalnie dla tych zabawek. Najpierw grają w Bruce’a Lee, dopiero potem wspinają się na wzgórze z zamkiem Trsat, żeby przywitać się z miastem. Rijeka – miasto kontrastów, portowej potęgi i architektonicznych perełek Trudno o lepszą platformę widokową. Opieram się o mury średniowiecznej twierdzy i chłonę architektoniczną fantasmagorię. Czerwień dachówek poprzetykaną kopułami klasycystycznych pałaców i smukłymi łukami włoskiej secesji. Wszystko to w asyście socrealistycznych blokowisk i rdzawych szkieletów dogorywających fabryk. Jest jeszcze ona. Rječina. Rzeka, która dała miastu imię. Przecina srebrzystą wstęgą zwartą zabudowę i daje nura do zatoki Kvarner dopingowana przez portowe żurawie. – Rijeka to największy port Chorwacji, numer jeden na Adriatyku! – mówi z dumą Zoran, zapijając piwo smolistą kawą. – Wprawdzie Włosi powiedzą ci, że leżący tuż za rogiem Triest pod każdym względem bije moje miasto na głowę… Ale to tylko gadanie – macha lekceważąco ręką i dodaje szeptem: – Ostatnio trafiłem tam na rozgotowane gnocchi. A u nas nawet burek z okienka to kulinarna maestria. Potwierdzam. Mijamy wysadzany knajpkami deptak Korzo i chwytamy w biegu faszerowany owczym serem przysmak. – Rywalizacja z Triestem ma długą historię – ciągnie Zoran, który niedawno zdobył licencję miejskiego przewodnika. – Dwieście lat temu tonaż przeładunku był drugorzędny. Liczyło się piękno. Władający Rijeką Habsburgowie licytowali się z Italią na architektoniczne perełki, zatrudniając najlepszych projektantów Europy. „Kto dziś jest na topie? Wiedeński duet Fellner i Helmer? Że mają stawki z kosmosu?! Cóż z tego?!”. Opłaciło się. Chłopak wskazuje budynek Teatru Narodowego skrywający m.in. malowidła Gustava Klimta. Od jego neobarokowej fasady nie może oderwać wzroku chorwacki kompozytor Ivan Zajc. Odlany z brązu wielkolud z partyturą zastygł na cokole i ani mrugnie, gdy w nos dziobią go gołębie. – Włosi byli w kropce – opowiada dalej Zoran. – W końcu uznali, że zamiast rywalizować z habsburską pięknością, prościej będzie ją zdobyć. Dasz wiarę, że mój pradziadek sześć razy zmieniał obywatelstwo, nie ruszając się z miejsca?! Od monarchii austro-węgierskiej, poprzez różne formy włoskiej zwierzchności, przez federacyjną Jugosławię, aż po niepodległą Chorwację. Rijeka i Fiume: poetycka rewolucja D’Annunzio i dadaistyczna wolność Zoran oprowadza mnie po wystawie poświęconej włoskiemu poecie Gabrielowi D’Annunzio, który w 1919 r. na czele grupy zwariowanych bon vivantów wjechał do Rijeki, przechrzcił ją na Fiume, a potem utopił w winie i wolnej miłości. Do miasta z całego świata ściągali dadaiści i futuryści, a potem z balkonu Pałacu Gubernatora wygłaszali płomienne deklaracje opiewające prawa kobiet i wolność obyczajową. – Tutejsi kapucyni tak zbratali się z tym postrzelonym towarzystwem, że wystosowali do papieża petycję z prośbą o zwolnienie z celibatu. Niestety, dolce vita zostało brutalnie przerwane, zanim nadeszła odpowiedź – chłopak uśmiecha się szelmowsko. – Debatujący w Paryżu zwycięzcy Wielkiej Wojny odcięli poetom dopływ wina. Skończyło się paliwo dla natchnienia i zdruzgotany D’Annunzio ogłosił kapitulację. Rijeka poza utartym szlakiem – kontrkultura, klub Palach i duch wolności Cumujemy przy stoliku knajpki, w cieniu secesyjnej hali targowej. Zapach wytrawnej žlahtiny miesza się z ostrą wonią ryb i kozich serów. Przegryzamy grillowane langustynki, wpatrując się w srebrzystą toń Adriatyku, z której dźwiga się ciemna sylwetka wyspy Krk. Po chwili przesłania ją masowiec zagłuszający syreną żebrzące o okruszki mewy. Niegdyś Rijeka była oknem na świat dla komunistycznej Jugosławii. Inspirowała awangardą i szokowała punkową modą. Tu przypływały winylowe płyty z Zachodu. Do dziś pielęgnuje ducha kontrkultury. Patrzę na barwną młodzież bawiącą się w klubie Palach wciśniętym w zaułek na krańcu starówki. Dziewczyna z czerwonym irokezem skanduje tekst o politykach korumpowanych przez potężne koncerny. – Mieszkańcy mojego miasta wciąż mają coś z poetów: wrażliwość, żyłkę społecznego aktywizmu – opowiada mi po koncercie. – A turyści widzą tylko zardzewiałe dźwigi. Wciskają gaz do dechy, byle szybciej do Dubrownika czy Splitu. Ich strata, nie poczują tego pulsu, wibracji, wartkiego nurtu. Posłuchaj, jak szumi Rijeka – przymyka oczy, chłonąc pobrzękiwanie szklaneczek, muzykę, śmiech. – Pięknie, prawda? Nic, tylko dać się ponieść! Pociągiem z Polski do Rijeki – wakacyjna nowość od PKP Zanim na dobre zanurzysz się w miejskiej przygodzie, warto wiedzieć, że Rijeka nigdy nie była tak blisko. Od czerwca 2024 r. PKP Intercity uruchomiło bezpośrednie połączenie kolejowe z Polski nad Adriatyk. Pociąg „Adriatyk” kursuje raz w tygodniu – z Krakowa przez Katowice, Tychy i Rybnik – aż do Rijeki, omijając uciążliwe przesiadki i korki. Cała podróż trwa kilkanaście godzin, a w składzie znajdziesz zarówno wagony z miejscami do siedzenia, jak i kuszetki i wagony sypialne. To nie tylko wygodna, ale i bardziej ekologiczna alternatywa dla samochodu czy samolotu. Dzięki temu połączeniu coraz więcej turystów odkrywa uroki Rijeki spontanicznie – wsiadając w pociąg wieczorem, a rankiem budząc się już nad Adriatykiem. Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Filip Nowek Z wykształcenia dziennikarz, chociaż na co dzień zajmuje się komunikacją marketingową. Pasjonat podróżowania. Autor przewodników po europejskich krajach i ciekawostek o największych miastach świata. Prywatnie miłośnik tenisa i wypadów do kina.
Wakacyjny hit od PKP potwierdzony. Mamy bezpośrednie połączenie z Polski do Chorwacji
Polacy kochają Chorwację, ale dojazd nad Adriatyk bywa męczący. W tym roku nareszcie dostaniemy nową alternatywę. Już nie tylko samolotem, autem czy autobusem. Niebawem do Chorwacji pojedziemy też pociągiem.
Spis treści: Kiedy pociąg z Polski do Chorwacji? Nowe połączenie w planach Branża turystyczna dobrze wie, że podróże kolejowe cieszą się coraz większą popularnością w Europie. Trend widać również w Polsce. Od kilku lat coraz głośniej mówi się o uruchomieniu bezpośredniej trasy z Polski do Chorwacji. Nareszcie doczekaliśmy się konkretnych informacji o jej uruchomieniu. Wiadomo, kiedy zostanie uruchomione wyczekiwane połączenie. Kiedy pociąg z Polski do Chorwacji? Bezpośrednie połączenie z Warszawy do Rijeki to owoc współpracy PKP Intercity i Ministerstwa Infrastruktury. Bilety w najtańszej opcji mają kosztować około 200 złotych. Minister infrastruktury, Dariusz Klimczak, poinformował, że decyzja w sprawie uruchomienia połączenia ma zapaść do końca maja. Kluczowe były rozmowy z partnerami zagranicznymi, m.in. z Czech, Austrii, Słowenii i Chorwacji, przez których terytoria przebiega trasa pociągu. Dziś już wiadomo, że pociąg z Polski do Chorwacji ruszy i to już niedługo. Potwierdził to premier Donald Tusk za pośrednictwem platformy X. – Jest taka cisza, że chyba każdy usłyszy tę dobrą nowinę: mamy wreszcie BEZPOŚREDNIE połączenie kolejowe z Polski do Chorwacji! Ruszamy od czerwca, cztery dni w tygodniu. Szczegóły we wtorek – napisał. Nowe połączenie w planach Pierwotne plany mówiły o tym, że pociągi z Warszawy do Rijeki wyruszą najwcześniej 1 lipca. Jak się okazuje, połączenie zostanie uruchomione wcześniej. Planowany pociąg ma wyruszać z Warszawy około godziny 14:00 i docierać do Rijeki następnego dnia rano, co oznaczałoby około 19 godzin w podróży. Sporo, ale chyba każdy się zgodzi, że podróż pociągiem jest o wiele wygodniejsza niż autobusem czy samochodem. PKP Intercity planuje zaoferować różne kategorie wagonów, w tym wagony sypialne. Szczegóły rozkładu jazdy poznamy jeszcze w tym tygodniu. Będziemy uzupełniać ten artykuł o najnowsze informacje. PKP Intercity oferuje już kilka międzynarodowych połączeń. Z Polski dojedziemy bezpośrednio m.in. do Pragi, Budapesztu, Wiednia i Berlina. Skąd pomysł, aby siatkę połączeń poszerzyć właśnie o Chorwację? Perła Adriatyku od dekad już cieszy się dużą popularnością wśród polskich turystów. W 2024 roku Polska znalazła się na czwartym miejscu pod względem liczby przyjeżdżających do tego kraju. Uruchomienie bezpośredniego połączenia kolejowego jeszcze bardziej zwiększy zainteresowanie tym kierunkiem, oferując wygodną i przystępną cenowo alternatywę dla podróży. Źródło: Money.pl Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Chorwacki kurort zapewnia moc atrakcji. Tu nikomu nie grozi nuda
Umag jest niewielkim miasteczkiem, ale mała powierzchnia nie oznacza, że brakuje tam atrakcji. Przeciwnie, chorwacki kurort ma do zaoferowania coś dla miłośników zabytków, osób preferujących aktywny wypoczynek i wszystkich, którzy wczasy na południu Europy chcą spędzić na beztroskim plażowaniu. Co warto zobaczyć w Umagu? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Niewielki kurort nad Adriatykiem Miasteczko z bogatą historią Dwa oblicza Umagu W Umagu nikomu nie grozi nuda Umag to wspaniały punkt wypadowy Istria jest jednym z najpopularniejszych kierunków wśród osób, które decydują się na wakacje w Chorwacji. Ogromną popularnością wśród turystów cieszy się Pula, ale także mniejsze kurorty działają na przyjezdnych jak magnes. Nie ulega wątpliwości, że jednym z najbardziej wyjątkowych miasteczek na całym półwyspie jest Umag. Do dziś zachowało się tam wiele śladów długiej historii tego miejsca, które współistnieją z nowoczesną infrastrukturą, doskonale przystosowaną do obsługi ruchu turystycznego. Niewielki kurort nad Adriatykiem Umag rozpościera się na północno-zachodnim krańcu Istrii, na wybrzeżu Adriatyku, w pobliżu granicy chorwacko-słoweńskiej. Miasto jest oddalone od Puli o około 85 km, a od włoskiego Triestu – o około 50 km. Niewielkie chorwackie miasteczko jest zamieszkane przez ponad 7 tys. osób. Umag jest tylko nieznacznie większy niż Omis, inny popularny kurort nad Adriatykiem. Mimo że niezbyt duże, miasto cieszy się ogromną popularnością. Trudno się temu dziwić. Turystów przyciąga tam nie tylko wspaniała lokalizacja, ale także bogata historia tego miejsca. Miasteczko z bogatą historią Obszar dzisiejszego Umagu był zamieszkany już w czasach antycznych. Rzymianie sprowadzili się tam ze względu na żyzną ziemię, zapewniającą świetne warunki do uprawy. W 1269 roku miasto formalnie poddało się Republice Weneckiej. 38 lat później, na mocy porozumienia zawartego z Patriarchatem Treviso, oficjalnie stało się wenecką własnością i utrzymało ten status aż do upadku Republiki. W 1797 roku Umag znalazł się pod władaniem Habsburgów, którzy rządzili tam do 1918 roku. Po I wojnie światowej miasto znalazło się w granicach Włoch, tak jak cała Istria. Po zakończeniu II wojny światowej znalazło się w tzw. strefie B Wolnego Terytorium Triestu. Władzę przejęła jugosłowiańska armia. Do lat 50. XX wieku większość mieszkańców stanowili Włosi, ale gdy Umag oficjalnie stał się częścią Jugosławii, większość włoskich mieszkańców wyemigrowała. W 1991 roku Umag znalazł się w granicach Chorwacji. Dwa oblicza Umagu Umag kształtował się na przestrzeni wielu wieków. W tym czasie miasto znajdowało się pod wpływem kilku kultur, jednak działania wojenne w XX wieku znacząco przekształciły jego obszar. Dziś Umag ma dwa oblicza: nowoczesne i historyczne. Luksusowy kurort Na północy, gdzie dokonały się największe zniszczenia, dziś rozpościera się nowoczesny, luksusowy kurort. Znajduje się tam prestiżowa przystań jachtowa, za którą wyrastają ekskluzywne hotele. Większość dysponuje prywatnymi plażami i innymi udogodnieniami dla gości. Nie brakuje tam także wygodnych kempingów i innych obiektów infrastruktury noclegowej. Północna część miasta aż kipi nowoczesnością, ale wystarczy zapuścić się na południe, by poznać zupełnie inne oblicze Umagu. Chorwackie miasteczko z włoską duszą Tam, na niewielkim cyplu, znajduje się historyczna część miasta. Rzymskie zabytki praktycznie nie zachowały się do naszych czasów, bo na ich gruzach wyrosły weneckie budowle, z których wiele przetrwało do dziś. Spacerując wąskimi brukowanymi uliczkami historycznego miasta, można wręcz odnieść wrażenie, że to nie Chorwacja. Wzdłuż chodnika ciągną się nastrojowe kamienice z niewielkimi oknami, które wyglądają znajomo. Dokładnie tak, taki sam styl architektoniczny obowiązuje w Wenecji, a wrażenie przebywania we Włoszech dodatkowo potęguje wizyta na starówce. W południowej części miasta znajdują się najważniejsze zabytki Umagu. Większość pamięta średniowiecze i renesans. Jak już wspomnieliśmy, antyczne budowle znajdują się w mniejszości. W Umagu nikomu nie grozi nuda Lokalizacja, historia i układ urbanistyczny – to wszystko musi przekładać się na liczebność atrakcji i tak jest w istocie. Mimo że miasto jest niewielkie, nie sposób się tam nudzić. Zabytki w Umagu Spacerując po centrum, można zauważyć dobrze zachowane fragmenty średniowiecznych murów obronnych i wież strażniczych. Na uwagę zasługują także tamtejsze zabytki architektury sakralnej – XVI-wieczny kościół św. Rocha i kościół Zwiastowania NMP. Pierwszy z wymienionych był wielokrotnie przebudowywany, ale do dziś zachowały się tam wspaniałe freski i pochodzący z XVIII wieku drewniany sufit. W drugim warto zobaczyć XVII-wieczny marmurowy ołtarz w stylu weneckim. Muzeum Umag To obowiązkowy punkt w planie wycieczki. Muzeum mieszczące się w zabytkowym budynku, który w XIV wieku strzegł dostępu do miasta od strony morza, zachwyca bogatą ekspozycją, która świetnie obrazuje drogę, jaką przebyło miasto, by zyskać obecny status. W muzeum przechowywany jest wyjątkowy eksponat, tzw. Umaška naušnica. To wyjątkowy kolczyk, którego eliptyczne ogniwo (wykonane z brązu i srebra, z trzema kolanami i grawerowanym wisiorkiem) powstało w procesie odlewania w jednoczęściowej formie. Znalezisko odkryto w 2005 roku, podczas wykopalisk prowadzonych na Placu Wolności. Najlepsze plaże w Umagu Piaszczyste, kamienne, żwirowe i betonowe, czyli dla każdego coś dobrego. Umag zachwyca różnorodnością plaż, a na uwagę zasługuje także fakt, że aż 10 z nich wyróżniono błękitną flagą. Nie wszystkie są ogólnodostępne, ale sporo hoteli otwiera swoje prywatne plaże także dla osób niezameldowanych. Które z nich warto odwiedzić? Oto kilka propozycji: Laguna Stella Maris (oddalona o ok. 3 km od centrum), Punta (oddalona o ok. 1,5 km od centrum), Polynesia, Zambratija, Sposoby na aktywny urlop Umag szczyci się tradycjami sportowymi i nic dziwnego. W końcu to właśnie tam od wielu lat odbywa się słynny Croatia Open – turniej tenisowy rangi ATP. Kortów jest tam pod dostatkiem i korzystają z nich nie tylko profesjonaliści. Jak jeszcze można spędzić czas w Umagu? Na przykład na rowerze. Wspaniałe trasy (w kurorcie i w okolicach jest ponad 600 ścieżek), z których wiele przebiega wzdłuż wybrzeża, zachęcają do przemieszczania się na dwóch kołach. Tym bardziej, że niektóre prowadzą do ciekawych obiektów, np. do latarni morskiej Savudrija. Istryjskie wybrzeże Adriatyku stwarza wspaniałe warunki do nurkowania i uprawiania snorkelingu. Na miejscu działa wiele ośrodków, zabierających turystów na wycieczkę do fascynującego podwodnego świata. Umag to wspaniały punkt wypadowy Jak zagospodarować czas, gdy zwiedzi się cały Umag? Miasteczko jest świetnie skomunikowane z całym półwyspem Istria i innymi regionami Chorwacji. Można więc potraktować je jako bazę wypadową i wyruszyć na podbój okolicznych winnic, wiosek i kurortów. Co więcej, blisko stamtąd jest także do znajdujących się nad Adriatykiem włoskim miast. Do najciekawszych kierunków należy Wenecja. Zmotoryzowani dotrą tam w około dwie i pół godziny. Do włoskiego klejnotu można też wybrać się promem, co stanowi dodatkową atrakcję. Co warto zobaczyć w pobliżu Umagu? Poniżej zamieszczamy kilka propozycji. Park Narodowy Brijuni. To jeden z najpiękniejszych parków narodowych w Chorwacji. Już samo położenie tego miejsca stanowi nie lada atrakcję. Park rozpościera się na archipelagu czternastu wysp. Poza skarbami przyrody, można tam podziwiać ślady zamierzchłej i mniej odległej przeszłości. Ślady dinozaurów, pozostałości po rzymskich willach, letnia rezydencja Tito – przykłady można mnożyć i mnożyć. Pula. Słynny kurort to miejsce idealne dla miłośników historii. Poza wieloma muzeami, znajdują się tam także wspaniałe antyczne zabytki. Jednym z nich jest wybudowany w II wieku piękny amfiteatr, który w latach swojej świetności mieścił 23 tys. widzów. Poreč. To jeden z najsłynniejszych kurortów na półwyspie Istria. Wspaniała architektura, zabytkowe kościoły (w tym wpisana na Listę UNESCO bazylika Eufrazjusza), jaskinia Baredine, winiarnie i piękne plaże – to tylko kilka przykładów tamtejszych atrakcji. Rovinj. To piękne miasteczko, w którym panuje artystyczna atmosfera. Rovinj urzeka niesamowitą architekturą, na którą składają się kolorowe kamienice. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
To idealne miejsce na rajskie wakacje w Europie. Zachwyca białymi plażami i błękitną wodą
Promajna kiedyś była niewielką osadą, której mieszkańcy trudnili się rybołówstwem. Dziś jest znaną destynacją wakacyjnych wyjazdów, chętnie wybieraną przez osoby, które chcą uniknąć charakterystycznego dla popularnych kurortów zgiełku i gwaru. Co warto zobaczyć w Promajnie? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Między morzem a górami Historia ze starożytnymi korzeniami Jakie atrakcje oferuje Promajna? Co warto zobaczyć w okolicy? Obok Istrii, Riwiera Makarska jest jednym z najpopularniejszych turystycznych regionów w Chorwacji. Atrakcji jest tam pod dostatkiem, a widoki i przyroda zapierają dech w piersiach. Nie można nie wspomnieć także o pokrytych białym żwirkiem plażach. Niektóre tamtejsze miasteczka mają jeszcze jedną zaletę – panuje w nich wyraźnie bardziej kameralna atmosfera niż w najpopularniejszych kurortach. Jednym z takich miejsc jest Promajna, idealne miejsce na rodzinne wakacje. Między morzem a górami Niewielka Promajna rozciąga się w żupanii splicko-dalmatyńskiej, w obszarze malowniczej Riwiery Makarskiej. Od wschodu sąsiaduje z Bratušem, a od zachodu – z Bašką Vodą. Malownicza wioska znajduje się na płaskim terenie, pomiędzy lazurowymi wodami Morza Adriatyckiego a malowniczymi szczytami masywu górskiego Biokovo. Czy można wyobrazić sobie piękniejsze miejsce na wakacje? Historia ze starożytnymi korzeniami Historia osadnictwa w okolicach dzisiejszej Promajny sięga 2 tysiąclecia p.n.e. Istniała tam wówczas osada, która zdaniem badaczy mogła pełnić funkcję miasta-portu na tzw. bursztynowym szlaku. W II wieku tereny te znajdowały się pod rzymską kontrolą. W starożytnych źródłach pisanych pojawia się wzmianka o portach Inaronii i Muccurum. W 548 roku tamtejsze osady stały się obiektem zakusów wschodniogermańskich Gotów. Miasto zostało wówczas splądrowane i zniszczone. Odbudowane w okresie bizantyjskim, stało się jednym z głównych centrów administracyjnych w regionie. W 877 roku miasto znalazło się pod kontrolą Wenecjan i podlegało ich zwierzchnictwu do XII stulecia, kiedy obszar Promajny został włączona do granic Królestwa Chorwacji. W XV wieku całe wybrzeże Dalmacji znalazło się pod kontrolą Imperium Osmańskiego. Wówczas miasto zostało otoczone masywnymi murami. W XVI wieku powstała tam także potężna forteca, zabezpieczająca obszar przed najazdami Wenecjan. Kiedyś wioska rybacka, dziś wakacyjny raj W XVII wieku istniała tam niewielka wioska rybacka. Gdy malowniczy region zaczął przyciągać turystów, Promajna wykorzystała swój największy atut – białą plażę z łagodnym zejściem do morza. Dziś na stałe mieszka tam zaledwie kilkaset osób. Infrastruktura noclegowa jest przygotowana na przyjęcie około 1000 gości. To sugeruje, że dawna osada rybaków i rolników pozostała zacisznym miejscem, gdzie możne spędzić spokojne wakacje i tak jest w istocie. W kurortach takich jak Umag, za dnia jest tłoczno i gwarno, a po zmroku rozpoczyna się imprezowe życie. W Promajnie jest znacznie spokojniej, dlatego często wybierają ją rodziny z dziećmi. Jakie atrakcje oferuje Promajna? Promajna to niewielka miejscowość i mimo że osadnictwo na tych ziemiach rozpoczęło się jeszcze przed nastaniem naszej ery, nie oferuje tylu atrakcji, co choćby Ankara. Nie oznacza to jednak, że malownicze miasteczko należy rozpatrywać wyłącznie w kategoriach bazy wypadowej i „sypialni”. Na miejscu można znaleźć wszystko, co jest niezbędne do udanego wypoczynku nad morzem. Oferta gastronomiczna, w której dominują owoce morza i inne specjały kuchni śródziemnomorskiej, jest naprawdę bogata. Nie brakuje też nastrojowych kawiarni. Działają tam wypożyczalnie sprzętu wodnego i rowerów. Bogata jest też oferta w zakresie nurkowania, więc pomysłów na aktywne spędzenie czasu na pewno nie zabraknie. Ciekawe obiekty Czy na miejscu można znaleźć ciekawe pozostałości po czasach historycznych? Oczywiście, że tak. Jedną z takich pamiątek jest kościół św. Piotra i Pawła, będący historycznym sercem miasteczka. Nie brakuje tam także zabytkowych kapliczek z czasów weneckich. Do dziś zachowały się też fragmenty osmańskich murów obronnych, które wieki temu strzegły dostępu do tego obszaru. Plaże w Promajnie Tak jak w każdej nadmorskiej miejscowości, największą i najtłumniej obleganą atrakcją Promajny jest plaża. Inaczej niż w wielu istryjskich kurortach, takich jak choćby Opatija, tamtejszy skrawek nadmorskiego lądu jest pokryty nie piaskiem, a charakterystycznym dla Riwiery Makarskiej białym żwirkiem. Co warto zobaczyć w okolicy? Dogodna lokalizacja miasteczka zachęca do odkrywania atrakcji okolicy. Nie trzeba zbytnio oddalać się od Promajny, by dotrzeć do ciekawych miejsc. Baška Voda jest oddalona o zaledwie kilka kilometrów. Warto udać się tam, choćby po to, by zobaczyć kościół św. Wawrzyńca z Rzymu i port, w obszarze którego znajduje się pomnik i kościół św. Mikołaja z Miry. Jakie jeszcze atrakcje kryją się blisko Promajny? Makarska, czyli wizytówka riwiery Jedną z nich jest oddalona o zaledwie 10 km Makarska, czyli flagowe miasto riwiery. Rozciągający się u podnóża masywu Biokovo kurort jest głównym ośrodkiem turystycznym w okolicy. Tamtejsze atrakcje to między innymi: Muzeum Miejskie ze wspaniałą ekspozycją historyczną, etnograficzną i archeologiczną, klasztor franciszkanów z 1614 roku, katedra św. Marka z 1766 roku, obserwatorium astronomiczne. Split, czyli historyczna stolica Dalmacji Drugie pod względem wielkości miasto Chorwacji znajduje się w odległości około 60 km od kameralnej Promajny. Split kiedyś był grecką osadą. Dalsze dzieje miasta były wyjątkowo burzliwe, ale dziś długa historia przekłada się na jego atrakcyjność. W Splicie wyraźnie odznaczają się wpływy rzymskie, bizantyjskie, weneckie, węgierskie, włoskie i jugosłowiańskie. Atrakcji jest tam pod dostatkiem. Oto niektóre z nich: katedra Świętego Domniona, pałac cesarza Dioklecjana wraz z częścią podziemną, świątynia Jowisza, kościół św. Franciszka, pozostałości po akwedukcie. Masyw Biokovo Zabytkowe budowle nie są jedyną atrakcją regionu. Riwiera Makarska to także wspaniała przyroda, a jako że miasteczko leży u podnóża wspaniałego masywu Biokovo, nie można odmówić sobie przyjemności odbycia wycieczki górskimi szlakami. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/biokovo-to-jedno-z-najciekawszych-miejsc-w-chorwacji-malowniczy-masyw-zachwyca-nie-tylko-piekna-przyroda-fot-shutterstock-80a6046.jpg" width="1000" height="667" alt="Biokovo to jedno z najciekawszych miejsc w Chorwacji. Malowniczy masyw zachwyca nie tylko piękną przyrodą (fot. Shutterstock)" title="Biokovo to jedno z najciekawszych miejsc w Chorwacji. Malowniczy masyw zachwyca nie tylko piękną przyrodą (fot. Shutterstock)" /> Najwyższy tamtejszy szczyt to Sveti Jure. Wznosi się na 1762 metry n.p.m., więc wymaga dobrej kondycji. Dobra informacja jest taka, że na szczyt prowadzi także droga asfaltowa. Zła – kierowcy o słabych nerwach raczej nie mają tam czego szukać. 23-kilometrowa trasa jest nie tylko kręta, ale także wyjątkowo wąska. Nagrodą za dotarcie na szczyt są wspaniałe widoki na wybrzeże Dalmacji i wyspy Adriatyku. Spokojnie, w obszarze masywu jest więcej wspaniałych punktów widokowych, a niektóre są dostępne nawet dla rodzin z dziećmi. Tamtejsza przyroda jest fantastyczna. W Parku Przyrody Biokovo występuje około 1500 gatunków roślin i setki gatunków zwierząt. Inne atrakcje parku to między innymi: ogród botaniczny Kotišina, w którym florę zachowano w jej naturalnej formie, Skywalk Biokovo, czyli wykonana ze szklanych paneli platforma, zawieszona przełęczą Ravna Vlaška, na wysokości 1228 metrów n.p.m. i sięgająca na odległość 12 metrów poza krawędź skały, punkty widokowe: Sveti Ilija, Vošac, Kotišina i Makar. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Zapoczątkowała turystykę na Istrii. Piękny kurort odwiedzały kiedyś koronowane głowy
Opatija stała się popularnym kurortem wypoczynkowym jeszcze przed I wojną światową. To wyjątkowe miejsce odwiedzali austriaccy władcy i znane osobistości. Dziś jest nazywane perłą Istrii i jednym z najpiękniejszych chorwackich miast. Co warto zobaczyć w Opatii? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Brama do Istrii Od małej osady do wakacyjnego kurortu Opatija robi niesamowite wrażenie Atrakcji tam nie brakuje Trudno dziwić się, że nastrojowa Opatija w przeszłości była ulubionym miejscem wypoczynku austro-węgierskiej arystokracji. Miasto, które z jednej strony otacza morze, a z drugiej – górskie pasmo, charakteryzuje się wyjątkowym klimatem. W przeszłości gościło tam wiele znanych osób ze świata literatury, nauki i polityki. Do dziś to wyjątkowe miasteczko pozostaje jednym z najpopularniejszych wakacyjnych kierunków w Chorwacji. Brama do Istrii Opatija, jeden z najpopularniejszych chorwackich kurortów wypoczynkowych, znajduje się na wschodnim wybrzeżu Istrii. To pierwsze miasto na północno-wschodnim krańcu malowniczego półwyspu, więc to właśnie tam przyjezdni rozpoczynają podróż wzdłuż wschodniego wybrzeża. Opatija jest doskonale skomunikowana z innymi miastami, co w połączeniu z korzystną lokalizacją czyni miasto idealną bazą wypadową, z której można wyruszyć na podbój okolicznych atrakcji. Do słynnego kurortu Umag, zlokalizowanego na przeciwległym wybrzeżu, można dotrzeć w około półtorej godziny. Pula na południu Istrii także jest w zasięgu, bo dojazd na miejsce potrwa około 70 minut. Należy jednak podkreślić, że przed wyruszeniem w dalszą drogę, najpierw warto poznać wszystkie atrakcje Opatii. A tych nie brakuje w tym urokliwym miasteczku. Od małej osady do wakacyjnego kurortu To zasługa ciekawej historii miasta, które de facto zapoczątkowało modę na wypoczynek na półwyspie Istria. Opatija już pod koniec XVIII stulecia była znana jako uzdrowisko. Początkowo panował tam jednak ogromny spokój. Istniała tam wówczas niewielka wioska, której mieszkańcy żyli z rybołówstwa. Nad brzegiem morza wznosił się klasztor św. Jakuba. Zjawisko, które dziś określane jest mianem „turystycznego boomu”, rozpoczęło się tam dopiero w drugiej połowie XIX wieku. W 1844 roku Iginio Scarpa, majętny handlarz drewnem i pszenicą, wybudował tam swoją letnią willę. Wieści o wspaniałej rezydencji nad brzegiem Adriatyku szybko dotarły do Wiednia, a przedsiębiorczy Scarpa dostrzegł w tym okazję do nawiązania cennych kontaktów. Na jego zaproszenie do willi przybyła Maria Anna, żona cesarza Ferdynanda. Za sprawą jej opowieści o wspaniałych widokach i przyjemnym klimacie niebawem zaczęli gościć tam austriaccy i węgierscy magnaci. Pojawił się popyt, więc musiała pojawić się też podaż. Nagle w do niedawna spokojnej osadzie zaczęły wyrastać luksusowe hotele, a w 1873 roku powstała linia kolejowa łącząca Wiedeń i Rijekę. W 1894 i 1904 gościł tam sam cesarz Franciszek Józef I. Poza koronowanymi głowami, gościli tam także znani pisarze, między innymi Antoni Czechow i Vladimir Nabokov (ten drugi wypoczywał tam jako dziecko). Opatija urzekła też Alberta Einsteina. Najbardziej polskie miasteczko u wybrzeża Adriatyku W ówczesnej stolicy tzw. austriackiej riwiery można doszukać się też wielu polskich śladów. W 1887, 1889 i 1906 roku odpoczywał tam Henryk Sienkiewicz. Dwa lata później pod Opatiją osiedlił się Stanisław Witkiewicz. Odwiedzał go tam między innymi Stefan Żeromski. W 1914 roku gościł tam Józef Piłsudski, a później – Ignacy Mościcki. Opatija robi niesamowite wrażenie Współczesne miasto jest większe niż w czasach Habsburgów. Mieszka tam około 7 tys. osób, ale w sezonie turystycznym zaludnienie znacząco się zwiększa. Czy można się temu dziwić? Absolutnie nie. Kurort zachwyca wznoszącymi się na zboczach gór zabytkowymi willami i pałacykami. U ich podnóża rozpościera się czysta, pokryta piaskiem plaża. Nie brakuje tam restauracji serwujących specjały kuchni chorwackiej i włoskiej. Są nastrojowe kawiarnie i cukiernie, a po zapadnięciu zmroku jest tam spokojniej niż w wielu innych istryjskich kurortach. Atrakcji tam nie brakuje Tym, co czyni Opatiję wyjątkową, jest różnorodność tamtejszych atrakcji. Piękne plaże, górskie wierzchołki, skarby natury, wspaniałe zabytki i architektura, od której nie sposób oderwać oczu. Może zabrzmi to jak wyświechtany frazes, ale tam naprawdę każdy znajdzie coś dla siebie. Kościół św. Jakuba Zaczynamy w miejscu, które istniało, zanim Opatija stała się turystyczną stolicą Istrii i któremu zawdzięcza swoją nazwę (słowo „opatija” oznacza „opactwo”). Dawne opactwo benedyktynów, pierwsze na tych ziemiach, de facto dało początek niewielkiemu miasteczku. Wyrastająca pośród cyprysów budowla wzniesiona została w 1420 roku. Na przestrzeni lat doczekała się wielu modernizacji i dziś prezentuje elementy stylu klasycznego i gotyckiego. Kościół może nie jest tak okazały, jak opactwo westminsterskie, ale i tak prezentuje się imponująco. Willa Angiolina Przenosimy się do miejsca, w którym swój początek ma turystyczna historia miasta. Willa Angiolina to właśnie letnia rezydencja Iginio Scarpy. Wspaniałą posiadłość nazwał imieniem swojej żony. Dziś we wspaniałym zabytkowym budynku mieści się Muzeum Chorwackiej Turystyki, którego zbiory świetnie przedstawiają burzliwe dzieje turystycznego raju. Willa otoczona jest niesamowitym parkiem. W malowniczej, niemal bajkowej scenerii można podziwiać wiele egzotycznych gatunków roślin, które dobrze odnalazły się w klimacie miasta. Poza cyprysami, oleandrami i palmami, rosną tam między innymi bananowce. Promenada Lungomare Najpopularniejsza promenada morska w mieście ciągnie się od Perluk w Opatii do niewielkiej miejscowości Lovran. Mierzy ponad 12 km długości. Za dnia zapewnia niesamowity widok na Adriatyk, ale po zachodzie słońca, gdy kamienną ścieżkę rozświetla blask latarni, które rzucają też nastrojową poświatę na wodę, robi się tam naprawdę romantycznie. Plaża Slatina Wypoczynek w nadmorskim kurorcie nie byłby kompletny bez wizyty na plaży. W Opatii jest ich kilka do wyboru. Piaszczysta Slatina jest zlokalizowana najbliżej od centrum, a przez to – jest także najgwarniejsza i najbardziej zatłoczona. Oferuje jednak łagodne zejście do wody, co czyni ją dobrym wyborem dla rodzin z dziećmi. Plaża Tomasevac Kolejna plaża na naszej liście także jest pokryta drobnym piaskiem i też cieszy się dużym zainteresowaniem przyjezdnych. Nic dziwnego. Jest świetnie przygotowana i oferuje rozbudowaną infrastrukturę. Nie brakuje tam barów i kawiarni. Są rzędy leżaków z parasolami i inne udogodnienia, które czynią odpoczynek przyjemniejszym. Plaża Lido Wiele do zaoferowania ma także plaża Lido. Znajduje się blisko centrum, ale osłania ją gęsty pas liściastego lasu, więc hałasy prawie tam nie docierają, a i cienia jest pod dostatkiem. Poza obowiązkowymi w takich miejscach barami i restauracjami, działa tam także wypożyczalnia sprzętu wodnego. Park Przyrody Uczka W odległości kilkunastu kilometrów od miasta rozpościera się wspaniały park przyrody. To idealne miejsce na niewymagającą wyprawę lub bardziej forsowny hiking. Najwyższy z tamtejszych wierzchołków, Vojak, mierzy 1401 m. Ze szczytów rozpościera się wspaniała panorama, a schodząc niżej, można zaznać ochłody w gęstych lasach. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Istria – winem i oliwą płynąca perła Adriatyku. Za co uwielbiamy największy półwysep Chorwacji?
Swoim kształtem przypomina serce, nic dziwnego więc, że tak wielu się w Istrii zakochało – w jej bajecznej przyrodzie, fascynującej historii i wspaniałej kuchni. To idealna sceneria do celebrowania ważnych momentów, spędzenia leniwego urlopu lub poczucia dreszczyku emocji.
Istria jest najczęściej odwiedzanym regionem Chorwacji – w 2024 roku przyjechało tam 5 milionów osób, a cały kraj odwiedziło 21 milionów. Z czego wynika fenomen popularności tego półwyspu? Krótka odpowiedź: cudowne plaże, krystalicznie czyste i idealne do kąpieli morze, bujna zieleń wprost wymarzona do aktywnego wypoczynku, przepyszna kuchnia spełniająca oczekiwania nawet najbardziej wymagających smakoszy… Dłuższej spróbujemy udzielić w tym artykule. Ze względu na przyjemny śródziemnomorski klimat Istria zaprasza przez cały rok, ale zdecydowana większość turystów wybiera na przyjazd upalne miesiące letnie. Osoby unikające tłumów i bardzo wysokich temperatur powinny wybrać się tu w kwietniu-maju lub wrześniu-październiku. Ludzi jest wtedy mniej, a średnie dziennie temperatury wynoszą trochę ponad 20 stopni. Bogactwo krajobrazowe Istrii Jednymi z głównych atutów Istrii są jej położenie i zapierające dech w piersiach krajobrazy. Dzięki ponad 444 km wybrzeża (535 km wraz z okolicznymi wyspami), pięknym i czystym plażom (50 z nich i 6 marin ma status Błękitnej Flagi, nadawany najczystszym plażom i kąpieliskom w Europie), setkom malowniczych zatok i bujnej zieleni w głębi półwyspu (35% Istrii pokrywają lasy), Istria uchodzi za jeden z najbardziej atrakcyjnych regionów wakacyjnych na kontynencie. Istria ma nawet swój fiord. Kanał Limski, znany również jako Limski Fiord, to długa na 12 km zatoka położona na zachodnim wybrzeżu półwyspu, między miastami Rovinj i Vrsar. Jest znana z hodowli ostryg, a ostatnio także z kajakarstwa. W 1958 i 1964 r. kręcono tam dwa filmy o wikingach – właśnie dlatego często nazywa się ją fiordem. Na Istrii znajduje się również park narodowy. Park Narodowy Wysp Briońskich to archipelag 14 wysp (trzech większych i 11 mniejszych) położonych u południowo-zachodnich wybrzeży regionu. Logo parku przedstawia wyspę w kształcie ryby, co odpowiada rzeczywistemu kształtowi wysepki Gaž. Jedną z ciekawszych atrakcji Istrii jest pustynia Piski. Te absolutnie unikatowe wydmy marglowe znajdujące się w pobliżu wioski Šterna i niedaleko miasta Grožnjan to obowiązkowy punkt wycieczki po północno-zachodniej Istrii – idealny dla małych i dorosłych odkrywców. Istria może pochwalić się też wieloma pięknymi jaskiniami krasowymi. Niektóre z nich da się odwiedzić bez zaawansowanej wiedzy speleologicznej i specjalistycznego wyposażenia, inne wymagają większego doświadczenia i zaawansowanego sprzętu. Podziemne komory, jeziora, strumienie, studnie, wąwozy, szczeliny i formacje skalne z pewnością zachwycą każdego odwiedzającego. Są też skarbnicą fauny i flory – żyją tu ryby, żaby, popielicowate, kraby i nietoperze, a także odmieniec jaskiniowy (Proteus anguinus), czyli endemiczny gatunek płaza zamieszkujący tylko te tereny krasowe. Aktywny wypoczynek na Istrii Odkrywanie pięknej przyrody Istrii warto połączyć z zabawą i przygodą. Rowerem lub pieszo można pokonać szlak Parenzana, trasę dawnej linii kolejowej łączącej Poreč i Triest. Dziś przebiega on przez terytorium trzech krajów: Włoch (13 km), Słowenii (32 km) i Chorwacji (78 km). Chorwacka część szlaku prowadzi przez piękne doliny, zielone wzgórza, średniowieczne miasteczka, winnice i gaje oliwne. Parenzana jest szczególnie warta odwiedzenia także z powodu swoich tuneli i wiaduktów, będących arcydziełami architektury tamtej epoki. Wizyta na Istrii nie miałaby sensu bez kąpieli w Adriatyku – najlepiej połączonej z nurkowaniem. Bogactwo istriańskiego podwodnego świata można podziwiać w 26 lokalizacjach. Świetne miejsca do nurkowania znajdują się zarówno w popularnych kurortach turystycznych, np. w Rovinj i Rabac, jak i w mniej odwiedzanych miejscach, np. w Funtanie i Ližnjan. Półwysep jest też rajem dla spragnionych mocniejszych wrażeń. Oprócz nurkowania mogą oni spróbować swoich sił m.in. we wspinaczce, paralotniarstwie i kajakarstwie, a wszystko to w zapierających dech w piersiach sceneriach. Niezapomniane celebracje na Istrii Półwysep Istria to nie tylko idealny kierunek wakacyjny, lecz także doskonałe tło do świętowania ważnych momentów w życiu. Wesele, rocznica ślubu, zaręczyny – na Istrii każda celebracja stanie się wspomnieniem na całe życie. Szczególnie gdy zostanie przypieczętowana lotem balonem VIP lub helikopterem Helifly Istria (z wylotem z jednej z istriańskich winnic), prywatną wycieczką łodzią na ukrytą plażę lub romantyczną wyspę czy elegancką kolacją w arenie w Puli. Warto też pofolgować sobie udając się do jednego z licznych ośrodków spa i wellness. Unikalne zabiegi z wykorzystaniem luksusowych kosmetyków, naturalnych olejków eterycznych i zapachów lokalnych roślin oraz relaks w saunach, basenach i strefach odpoczynku to idealne dopełnienie każdej celebracji. Zabytki na Istrii Nie samą przyrodą Istria stoi. Na każdym kroku widać i czuć, że te tereny wchodziły niegdyś w skład Cesarstwa Rzymskiego. Jednym z najdoskonalszych świadectw tej spuścizny jest amfiteatr w Puli – kiedyś miejsce walk gladiatorów, a dziś wyjątkowa scena, na której występują popularni muzycy i aktorzy. Odbywa się tu też coroczny Festiwal Filmowy w Puli. W tym samym mieście znajdują się również Łuk Sergiusza zwany Złotą Bramą oraz Świątynia Augusta. Zatoka Verige po wschodniej stronie Wysp Briońskich skrywa wspaniałą starożytną willę rzymską, a w pobliżu mieszczą się też ciekawe ruiny bazyliki św. Marii. Bazylika Eufrazjusza to z kolei najważniejszy zabytek kulturowo-historyczny w Poreču i najlepiej zachowany przykład architektury z wczesnego okresu bizantyjskiego nie tylko w Chorwacji, lecz także w całym basenie Morza Śródziemnego. W 1997 r. została wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Latem w tej magicznej scenerii odbywają się koncerty muzyki klasycznej. Kulinarna Istria Przepyszną kuchnię półwyspu można poznać zarówno w restauracjach wyróżnionych gwiazdkami Michelin, jak i autentycznych istriańskiech tawernach zwanych konobami. Aby odkryć niezwykły świat tutejszego wina, trzeba wybrać się na ekskluzywny tour po winnicach dla koneserów lub skorzystać z klasycznej wycieczki winiarskiej. Specjalnością Istrii jest również oliwa – aż osiem razy z rzędu (w latach 2016-2024) została uznana przez FLOS OLEI, jedyny globalny przewodnik po oliwach najwyższej jakości, za najlepszy region na świecie pod względem produkcji oliwy z oliwek extra virgine. Winne i oliwne peregrynacje warto połączyć z wizytami u lokalnych producentów serów (z mleka koziego, owczego i krowiego) oraz miodu. Istria szczyci się tym, że jest jedynym regionem na świecie, który posiada duże ilości wysokiej jakości trufli, zarówno prestiżowej białej odmiany (Tuber magnatum Pico), jak i bardzo pożądanej czarnej (Tuber melanosporum). Z całego świata ściągają tu więc miłośnicy tych luksusowych i bardzo drogich grzybów. Istria wiele ma twarzy. Zachwyci osoby poszukujące błogiego relaksu na plaży, fanów pieszych wędrówek, poszukiwaczy bardziej ekstremalnych przygód, a także najbardziej wymagających foodies. Materiał promocyjny Chorwacji
Z czego słynie miasto Pula? Chorwacja pokazuje tu wielokulturowe oblicze
Pula w Chorwacji to wyjątkowe miasto. Na wybrzeżu Istrii głęboko zakorzenione są wielowiekowe tradycje. Wyjątkowa muzyka, język i taniec są tu obecne do dziś. Mieszkańcy z dumą pracują na to, aby to dziedzictwo przetrwało.
Spis treści: Pula Chorwacja Historia Istrii Zwiedzanie Puli Pula – atrakcje Dumnie, ale lekko – tak miasto Pula w Chorwacji nosi swoje dziedzictwo. – W pierwszym wieku Pula była znana jako Pietas Julia – wyjaśnia Vesna Jovicic, lokalna przewodniczka z długimi włosami w kolorze brązu i grubymi fioletowymi okularami przeciwsłonecznymi. – Cesarz Wespazjan miał kochankę z Puli, zwaną Antonią – wyzwoloną niewolnicę, która została jego towarzyszką po śmierci żony. Zbudował dla niej amfiteatr. Pula Chorwacja Wiele się zmieniło w ciągu minionych stuleci. Amfiteatr jest teraz gospodarzem corocznego Pula Film Festival. W 2013 roku arena była nawet miejscem beatyfikacji księdza Miroslava Bulešicia, który został zamordowany za swoje przekonania w latach 40. XX wieku. Mimo to jej starożytne kamienie pozostały niewzruszone, podczas gdy polityczne piaski przesuwały się raz po raz wokół Puli i szerszego regionu Istrii, w którym się znajduje. Pomimo, a może właśnie z powodu zmiennego klimatu politycznego, Istria rozwinęła żywe, dumnie chronione tradycje kulturowe, całkowicie własne, w muzyce, tańcu i językach. To właśnie je przyjechałem zbadać. Historia Istrii Półwysep Istria jest największym półwyspem na Morzu Adriatyckim, rozciągającym się na terytorium Chorwacji, Włoch i Słowenii, z chorwackim okręgiem, zwanym również Istrią, stanowiącym 90% jego powierzchni. W XIX wieku półwysep znalazł się pod kontrolą Cesarstwa Austriackiego, a w latach 1918–1947 Włoch. Następnie był częścią Jugosławii, zanim został wchłonięty przez nowo utworzone państwo Chorwacji w 1991 roku. – Mam przyjaciela, którego dziadek urodził się w Austrii, ojciec we Włoszech, on sam w Jugosławii, a syn w Chorwacji. Wszystko to bez opuszczania Puli – mówi Vesna. – Rządy przychodzą i odchodzą, ale Istria po prostu pozostaje sobą. Technicznie rzecz biorąc, większość Istriańczyków to etniczni Chorwaci, ale inni Chorwaci mówią, że jesteśmy Włochami. Oba określenia są błędne – jesteśmy Istriańczykami! Zwiedzanie Puli Pula jest największym miastem Istrii, a jej naturalnie chroniony port od dawna czynił ją atrakcyjną dla sił inwazyjnych, od Rzymian i Franków po Napoleona i Austro-Węgry. Jej ulice są jak książka obrazkowa, opowiadająca o jej różnorodnej historii. Vesna wskazuje na pochyłą ulicę, która prowadzi na południe od amfiteatru, gdzie średniowieczne domy pokryte blaknącymi freskami stoją pośród wieżowców z czasów Jugosławii i nowoczesnych apartamentowców. – Na tej ulicy jest kawiarnia z muzyką rockową, kościół, sex shop i amfiteatr – mówi z uśmiechem. – Czego więcej można chcieć? Większość budynków wykuto z lśniącego białego kamienia istryjskiego, nieprzepuszczalnego wapienia, który był ceniony przez kolejnych najeźdźców, od Gotów po Wenecjan. Około 90% budynków we współczesnej Wenecji jest z niego wykonanych. To fizyczny przejaw tego, co jest, jak zaraz odkryję, ściśle splecionym związkiem kulturowym. Vesna zabiera mnie na lunch do restauracji Amifteatar. Chce, żebym spróbował istryjskiej oliwy z oliwek. – Pliniusz Starszy powiedział, że była drugą najlepszą w Cesarstwie Rzymskim – mówi z nutą dumy. Jest aromatyczna, trawiasta i, jak każda najlepsza oliwa z oliwek, pozostawia rozgrzewające uczucie w gardle. Delektujemy się nią z chlebem i pršutem, klejnotem kuchni istryjskiej. To wędzona szynka suszona przez bora, północny wiatr, który wieje nad wybrzeżem Adriatyku w miesiącach zimowych. Nadaje mięsu miękką słoność. Pula – atrakcje Pula w Chorwacji to miasto liczące zaledwie 58 tys. mieszkańców. Mimo niewielkich rozmiarów oferuje wiele atrakcji. Pula Arena Spektakularna rzymska arena, pochodząca z I wieku, jest jednym z najlepszych przykładów amfiteatru poza Rzymem. Zachowuje wiele z wizualnej mocy, jaką musiała mieć, gdy jej 23 tys. miejsc było wypełnionych podczas walk gladiatorów. Nadal odbywają się tam duże wydarzenia, w tym letnie pokazy na Festiwalu Filmowym w Puli. Twierdza Wenecka Twierdza Kaštel jest centralnym punktem miasta. Została zbudowana przez Wenecjan w latach 1630–1633. Ma charakterystyczny kształt, z kwadratową twierdzą zaostrzoną wieżami w kształcie włóczni na każdym rogu. Spacer po fortyfikacjach jest punktem obowiązkowym. Jeśli szukasz więcej przebłysków rzymskiej przeszłości miasta, udaj się na plac Trg Forum. Na jego zachodnim skraju stoi sześć symetrycznych kolumn korynckich Świątyni Augusta z tego samego okresu, co amfiteatr. Krótki spacer dzieli cię od wielkiego Łuku Sergiusza. Współczesna Pula Pomimo bogatego dziedzictwa miasta, łatwo odkryć także XXI-wieczną Pulę. Przykładem jest Muzeum Sztuki Współczesnej Istrii z jego cyklicznymi wystawami chorwackiej fotografii, filmu i rzeźby. Jedną przecznicę dalej Muzeum Oliwy z Oliwek zagłębia się w rytuały najbardziej wychwalanego produktu rolnego regionu. Oferuje również degustacje bursztynowego nektaru. Zakończ wizytę obfitym lunchem w Meating, na nadmorskim pasie ulicy Riva. To gościnna restauracja, która, jak sugeruje jej nazwa, opiera się głównie na stekach podawanych w eleganckim, nowoczesnym miejscu. Źródło: National Geographic
Na Perły Adriatyku powinien przepłynąć się każdy. Już wiemy, dlaczego się tak nazywają
Popłynąłem na chorwackie wyspy nazywane Perłami Adriatyku. I już wiem, że nie ma w tym przesady. Jeżeli do tej pory, nie mieliście planów na wakacje, to polecam właśnie ten rejs.
Jak tam żyjecie, wilki morskie? – pyta sarkastycznie kapitan kutra kołyszącego się przy kei portu miasteczka Murter, skąd zaraz wyruszę na archipelag wysp Kornati. Zbieraninę szczurów lądowych, której jestem częścią, trudno nazwać wilkami, a już na pewno nie morskimi. Część ekipy przypomina raczej zmoknięte kury siedzące na grzędzie o poranku, bo deszcz zacina zdrowo. Kapitan o imieniu Dragomir, przeklinając deszcz, opowiada, gdzie popłyniemy. Z potoku słów wyławiam nazwy Najviša Kruna, czyli „najwyższa korona”, i Žut, gdzie ponoć nikt nie mieszka na stałe. Archipelag Kornati wygląda jak ławica tuńczyków, która rozpierzchła się po ataku marlina. Jedne wyspy mają po 25 km długości, inne zaledwie metr kwadratowy. Kiedy wychodzimy z portu, zza chmur wreszcie wyłania się słońce. Ahoj, przygodo! Na koronie klifu Na archipelag dotarłem nie promem, a samochodem. Przejechałem po 40-metrowym moście zwodzonym przerzuconym przez wąską cieśninę w miejscowości Tisno (tłum. „ciasno”) oddzielającą wyspę Murter od stałego lądu. Następnie w jednej z lokalnych agencji wykupiłem rejs statkiem po wyspach Parku Narodowego Kornati. Mogłem wypłynąć dużym statkiem zabierającym na pokład kilkadziesiąt osób lub mniejszym kutrem, co też uczyniłem. Płyniemy przez labirynt wysp, wysepek, klifów wznoszących się ponad 80 m n.p.m. i skał ledwie wystających z wody. Minęliśmy wcześniej symboliczne „morskie wejście” do parku, a w zasadzie przesmyk między cyplem największej wyspy o nazwie Kornat a maleńką Vela Smokvica. Ze 150 wysp całego archipelagu w 1980 r. wydzielono 89 z nich, tworząc park narodowy. W niemal dziewiczej zatoce kapitan i jego pomocnik pokładowy rzucają cumy na prowizoryczny pomost skalistego nabrzeża wyspy Rašip Veli. Zagaduję Dragomira, dlaczego wybrał właśnie ten kilometrowy i dziki skrawek lądu na postój? – Lubię to miejsce, a jedna ze skał przypomina ludzką głowę, o tu, zobacz – mówi kapitan. Faktycznie, kiedy zmrużę oczy, jestem w stanie doszukać się rysów twarzy człowieka smaganej wiatrem. Zdecydowanie największą atrakcją tej wysepki okazuje się 64-metrowy klif, jakby odcięty nożem od kawałka tortu i odsłaniający nakładające się na siebie warstwy osadów skalnych. Staję na szczycie korony klifu. W dole szumi Adriatyk i bieleją żagle jachtów przepływających między dziesiątkami wysepek. Niektóre z nich są okrągłe, inne swym kształtem przypominają koronę zanurzoną w Adriatyku. Stąd też od słowa „korona”, czy też „koronować”, wzięła się nazwa archipelagu. Krążę po tej niewielkiej wyspie niczym Robinson, mijam wapienne skały wyrzeźbione przez wiatr i wodę miliony lat temu. Ale nie jestem tu sam. Dostrzegam stado kudłatych owiec, które wypasane są tu sezonowo i skubią nadmorską roślinność. Po godzinie wracam do zacisznej zatoki Rašip Veli, gdzie kołysze się na falach nasz biały kuter. Odpływamy na kolejną wyspę. Wyspa 10 mieszkańców Dopływam do największej wyspy archipelagu. Kornat ma 25 km długości i 2,5 km szerokości i na tle małych wysepek jawi się jako morski gigant. W osadzie Vrulje wybudowano raptem 50 domów rozrzuconych wokół zatoczki, z czego przez cały rok mieszka nie więcej niż 10 osób. Idę w głąb wyspy, mijając niewielkie gaje oliwne. Wcześniej, kiedy płynęliśmy między wyspami, moją uwagę zwróciły nagie stoki poprzecinane charakterystycznymi, długimi kamiennymi murami. Po co je wznoszono? Wytłumaczył mi to jeden z mieszkańców. Otóż każde z tych kamiennych poletek ma właściciela z dziada pradziada, w zasadzie cała ziemia – a raczej to kamienne pustkowie parku narodowego – znajduje się w rękach osób prywatnych. Wielu właścicieli grodziło więc swój teren, wyznaczając kamiennym murkiem granice pastwisk i gajów oliwnych. Równie ważne było też odsłonięcie gleby i uprzątnięcie warstwy kamieni, żeby drzewa i trawa mogły swobodnie rosnąć. Łączna długość wszystkich murków na wyspach Kornati wynosi ponad 300 km. Za czasów antycznych, kiedy Rzymianie budowali tu swoje wille i porty, klimat był tutaj znacznie łagodniejszy, rosły dęby ostrolistne, uprawiano winorośl. Dziś wapienne zbocza wypala latem słońce, a zimą chłoszcze wiatr bura wiejący od lądu. Ślady przeszłości widoczne gołym okiem Odpływam z osady Vrulje. Kuter sunie po Adriatyku wzdłuż wyspy Kornat. Na skalistym wzniesieniu dostrzegam ruiny twierdzy. Kapitan przybija do brzegu zatoki Tarac i już po chwili wspinam się kamienistym zboczem na szczyt. Docieram do ruin twierdzy zwanej wieżą Tureta, która powstała w VI w. Jej mury prawdopodobnie służyły w późniejszych wiekach za klasztor, spichlerz i punkt obserwacyjny. Schodzę do małego kościoła u podnóża twierdzy. Ascetyczny budynek, którego jedna ze ścian ocalała z czasów Bizancjum, to kaplica Gospe od Tarca – Królowej Morza. Służyła niegdyś modlącym się pasterzom oraz żeglarzom, którzy w jej murach szukali schronienia, oczekując na pomyślne wiatry. W pobliżu budowli znajduję małe źródełko, wokół którego powstała niewielka oaza pośród tego kamiennego pustkowia. Dawniej źródło służyło rolnikom i marynarzom do uzupełniania zapasów wody pitnej, bez konieczności schodzenia na niebezpieczny ląd. Odpoczywam przy nim chwilę, podobnie jak Chorwat, z którym rozmawiam. – Przypłyń tu w pierwszą niedzielę lipca na święto pól i morza. Tu przy kościele Gospe od Tarca znów wróci życie. Wtedy do zatoki wpływają dziesiątki jachtów, jest uroczyście, radośnie, kolorowo, śpiewane są pieśni przez męskie chóry. Miejsce ożywa jak za dawnych lat – podpowiada. Mam więc kolejny powód, żeby tu wrócić. Rzut na Žut Płyniemy Kanałem Žutskim, mijając wyspę Žut – największą niezamieszkaną na stałe wyspę Chorwacji, choć myślę, że to tylko kwestia czasu. Moda na wakacje w miejscach odludnych i tutaj dotarła. W zacisznych zatokach odwiedzanych niegdyś tylko przez żeglarzy powstały domki letniskowe. Wystarczy ustalić termin z ich właścicielami, zapłacić, wynająć łódź, wcześniej zrobić zapasy jedzenia i już można się cieszyć urlopem w naturze. Prąd do domków dostarczają panele słoneczne, wodę pitną i do mycia trzeba racjonować i oszczędzać. Co w zamian? Nie ma tłumów znanych z popularnych plaż Chorwacji – to po pierwsze. A po drugie, wokół wyspy Žut nie brakuje ciekawych miejsc do nurkowania i snorklowania. Do tego uprawia się na niej drzewa oliwne, rosną też figowce. W marinie zwanej ACI, do której przybiliśmy, natrafiłem na mały stragan z oliwą wytwarzaną z tutejszych upraw, która uchodzi za najlepszą w Chorwacji. Kupuję więc jedną butelkę. Na statku rozlewamy oliwę na małe talerzyki, posypujemy solą morską z nieodległych salin na wyspie Pag i razem z kapitanem maczamy ją w białym pieczywie, które kupiłem rano w porcie przed wypłynięciem. – Ovo je kruh, a ovo je ulje – czyli: „to jest chleb, a to oliwa” – mówi Dragomir z namaszczeniem i nie wiem, czy żartuje, czy tak na serio wczuwa się w rolę, jakby celebrował najlepszy posiłek w życiu. A przecież jemy prostą przekąskę tutejszych żeglarzy i pasterzy. Smakuje jednak jak najbardziej wykwintne danie. W mieście szkutników Pod wieczór przybijamy do miasta Murter. Idę do Betiny – małego miasteczka słynącego niegdyś z budowy statków i łodzi rybackich. Nocleg znalazłem w kamiennych zabudowaniach starego miasta. Betina zachwyca swoją dawną architekturą, wąskimi uliczkami i małym portem. Następnego dnia spaceruję nabrzeżem i przyglądam się łodziom żaglowym powstałym przed laty w tutejszych szkutniach. Do najsłynniejszej należy ta zwana tu Gajeta – symbol tych okolic i duma mieszkańców archipelagu. O jej historii dowiaduję się w miejskim muzeum szkutnictwa. Staję przy 8-metrowym kadłubie łodzi wykonanej z drewna i podziwiam, z jaką dbałością została odrestaurowana. Gajeta o zwiewnej i nieco frywolnej nazwie Cicibela powstała w 1931 r. Kiedyś służyła nie tylko do połowu ryb na wodach otaczających Murter, ale także do transportu bydła, owiec i towarów. Tradycje szkutnicze przetrwały wśród mieszkańców Betiny i kilka niewielkich zakładów nadal buduje takie łodzie. Odchodzę od portu i zagłębiam się w uliczki starego miasta. Na jednym ze skwerków mijam starszych panów grających w bule, którzy przekrzykują się i przekomarzają głośno o ostatni rzut. Jesienią, kiedy turystów jest znacznie mniej, wraca tu normalne wyspiarskie życie. Z mojego pokoju w starej kamieniczce mam dostęp do tarasu powstałego na szczycie niewielkiej wieży, z której wypatruję przepływających statków. Kiedyś przydomowe wieże obserwacyjne pozwalały dojrzeć zbliżających się piratów, ale dziś służą jako miejsce do relaksu i podziwiania panoramy na niewielkie wysepki: Tegina oraz mały i wielki Vinik, rozrzucone jak perły na morzu. To niezwykle relaksująca chwila.
Wampiry nie tylko w Transylwanii. W Chorwacji znaleziono grób demonicznego człowieka
Na stanowisku Rašaška leżącym na południowy wschód od Zagrzebia archeolodzy odnaleźli niezwykły grób, w którym pochowany został wampir. Człowiek, przed którym lokalna ludność drżała ze strachu. Cechy pochówku sugerują, że obawiano się, iż zmarły może powrócić do żywych.
Spis treści: Chorwacki Nosferatu Wampir zmarły od uderzenia w głowę Cmentarz w osadzie zakonników Wiara w demony, wiedźmy, wilkołaki czy wampiry szczególnie silna była w Europie Środkowej i Wschodniej. Przez setki lat snuto tam mroczne opowieści, a mity i legendy żyły w powszechnej świadomości przede wszystkim ludności chłopskiej. Osoby podejrzewane o wampiryzm czy bycie pod wpływem innych złych sił najczęściej wykluczano ze społeczności. Często spotykały je represje, a nawet śmierć. Ludzie ci oczywiście nie byli wysłannikami diabła. Najczęściej zmagali się z różnymi chorobami, których objawy przerażały lokalną ludność. Chorwacki Nosferatu Tak było np. W przypadku „wampirki” z miejscowości Pień niedaleko Bydgoszczy. Kobieta, którą polscy archeolodzy nazwali Zosia, zmarła w wieku zaledwie 18–20 lat. W XVII wieku pochowano ją z sierpem na szyi i kłódką na stopie. Był to rodzaj zabezpieczenia, ale nie zmarłej, tylko tamtejszych mieszkańców. Przypuszczalnie ówczesna społeczność obawiała się, że kobieta powstanie z grobu w postaci wampirzycy czy strzygi. Teraz archeolodzy prowadzący wykopaliska we wschodniej części Chorwacji twierdzą, że znaleźli grób wampira. Badacze odkryli, że w pochówku, który znajdował się pod podłogą starego kościoła, szczątki zmarłego zostały celowo przemieszczone. Ponadto przy jego głowie i nogach odnaleziono dwa kamienie. – Wiemy, że w wielu krajach słowiańskich wiara w złe duchy przetrwała nawet po przyjęciu chrześcijaństwa. Wiara w wampiry była z pewnością dość powszechna – powiedziała Live Science Nataša Šarkić, archeolożka, która badała pochówek. Wampir zmarły od uderzenia w głowę Badania szkieletu dowiodły, że szczątki należały do mężczyzny. W chwili śmierci miał 40–50 lat. Analiza kości wykazała, ze zajmował się ciężką pracą fizyczną, ale zidentyfikowano również ślady, które sugerowały, że mógł być wielokrotnie bity. Przyczyną śmierci był najprawdopodobniej silny cios w głowę. Jego grób datowany jest wstępnie na okres pomiędzy XIII a XVI wiekiem. Tułów zmarłego był skierowany do ziemi, a głowa, która została odcięta, ku górze. – Wygląda na to, że został tak celowo ułożony już po śmierci – powiedzieli badacze podczas konferencji prasowej, na której zaprezentowano odkrycie. – Nietypowy pochówek sugeruje, że człowiek ten mógł być uważany za wyrzutka, kogoś, kogo nie chciano w tamtej społeczności. Sposób pochowania zwłok każe przypuszczać, że ludzie obawiali się, że po śmierci może nękać mieszkańców miasteczka – twierdzą autorzy. – Osoby pochowane w ten sposób i uważane za wampiry mogły w ciągu swojego życia wykazywać grzeszne lub agresywne zachowania. W średniowieczu ludzie uważali, że jeśli rytuały pogrzebowe nie zostaną przeprowadzone prawidłowo, duch zmarłego będzie nawiedzać innych. A w najgorszym wypadku wampir mógłby powstać z grobu i siać spustoszenie w miasteczku – powiedziała Šarkić. Cmentarz w osadzie zakonników Na razie nie wiadomo, co były przyczyną podejrzeń o wampiryzm. To będzie stanowić przedmiot dalszych badań. Mężczyzna nie był jednak demoniczną bestią rodem z powieści Brama Stokera „Drakula”. Najprawdopodobniej cierpiał na chorobę, np. skóry, która budziła niepokój mieszkańców tamtejszej osady. – Stanowisko archeologiczne Rašaška było częścią większej osady o nazwie Bobare. W średniowieczu pierwotnie należało do templariuszy, następnie do Rycerskiego Zakonu Szpitalników Świętego Jana z Jerozolimy, czyli Zakonu Maltańskiego, a w końcowym etapie istnienia do lokalnej szlachty – wyjaśniają badacze. Miejsce to zostało opuszczone prawdopodobnie ok. XVI wieku. W latach 2012–2023 w wykopaliskach archeologicznych odkryto tam pozostałości budowli sakralnej. Na jej terenie znajdował się cmentarz, na którym pochowano kilkaset osób. Do tej pory naukowcom udało się zidentyfikować 181 pochówków. – Pogrzebani zmarli zazwyczaj leżeli na plecach z rękami skrzyżowanymi. Tylko w kilku grobach odkryto dary grobowe i przedmioty osobiste, w tym fragmenty biżuterii. Większość pochówków pochodziła z XV–XVI wieku – napisali uczeni. Źródło: Sve o arheologiji Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Najwyższy szczyt Chorwacji. Niepozorna góra, którą warto zdobyć
Najwyższy szczyt Chorwacji – Dinara – nie imponuje wysokością, bo nie przekracza 2000 m n.p.m. Jednak wspinaczka na tę górę wymaga kondycji. A nasz wysiłek będzie nagrodzony wspaniałymi widokami. Dinara jest bowiem częścią masywu ciągnącego się na przestrzni wielu kilometrów
Spis treści: Gdzie znajduje się najwyższy szczyt Chorwacji? Skąd pochodzi nazwa najwyższego szczytu Chorwacji? Jak dostać się na najwyższy szczyt Chorwacji? Okolice szczytu Dinari Najwyższa góra Chorwacji – informacje praktyczne Chorwacja nie kojarzy się raczej polskiemu turyście ze wspinaczką górską. Nasi rodacy doceniają przede wszystkim pięknie, piaszczyste plaże i uroki morza. W ubiegłym roku urlop spędziło w Chorwacji około miliona Polaków. Zapewne tylko niewielka grupa dotarła na najwyższy szczyt Chorwacji – Dinarę. Gdzie znajduje się najwyższy szczyt Chorwacji? Dinara, która jest najwyższym szczytem Chorwacji, położona jest w Parku Przyrody Dinara, który powstał zaledwie w 2021 roku. Jego powierzchnia to blisko 630 km kw. Oprócz góry Dinara obejmuje też m.in. Troglav i Kamešnicę oraz pola krasowe wzdłuż rzeki Cetina. Góra o wysokości 1831 m n.p.m. położona jest w obrębie masywu górskiego w głębi Dalmacji, w południowej części kraju, niedaleko granicy z Bośnią i Hercegowiną. Masyw dynarski oddziela dwa światy: śródziemnomorski od kontynentalnego. Warto pamiętać, że Góry Dynarskie (zwane też Alpami Dynarskimi) rozciągają się na północy od Słowenii przez Chorwację, Bośnię i Hercegowinę, Czarnogórę i Kosowo aż po Albanię na południu, mniej więcej wzdłuż Morza Adriatyckiego. Ich długość to około 650 km. Góra Dinara wcale nie jest najwyższym szczytem w tych górach, mimo że to od niego pochodzi ich nazwa. Skąd pochodzi nazwa najwyższego szczytu Chorwacji? Nazwa Dinara wzięła się prawdopodobnie od iliryjskiego plemienia Dindari, które wykorzystywało ten masyw górski do wypasu zwierząt. O ludzie tym pisał rzymski historyk Pliniusz Starszy (23–79 n.e.). Wiemy, że przez pewien czas lud ten opierał się podbojowi Imperium Rzymskiego, ale w końcu przegrał tę beznadziejną batalię. W wyniku tego wydarzenia rzymscy obywatele zaczęli osiedlać się na ich terytorium. Mieszkańcy Kijewa, wsi położonej nieopodal szczytu, określają go jednak w inny sposób: Sinjal. Jak dostać się na najwyższy szczyt Chorwacji? Najlepszą bazą wypadową dla turystów wspinających na Dinarę jest miasto Knin. Jest to największa miejscowość u podnóża tej góry z długą historią. W IX wieku miasto było siedzibą chorwackiego księcia, a od XI wieku – chorwackiego króla. Trasa wiedzie przez wieś Guge, na obrzeżach Knin. Tam kończy się asfalt. Dalej można pojechać już tylko terenowym autem aż do Suvo polje. Stąd jest wspaniały widok na Dinarę. Dalej oznakowany szlak wiedzie przez łąki aż do Brezovac. W Brezovac znajduje się schronisko turystyczne, gdzie można spędzić noc, są też domki na wynajem. Stąd jest około 3 godzin na Dinarę. Na najwyższy szczyt Chorwacji można również dotrzeć od drugiej strony, ze wsi Glavaš. Wspinaczka zajmuje 4–5 godzin. Mniej więcej w połowie drogi położone jest schronisko turystyczne Martinova košara. Niegdyś była to letnia chata pasterzy. Dinara jest skalistym szczytem. Porastają go drzewa: sosny karłowate. Wierzchołki góry oznakowane są słupem geodezyjnym (tu jest skrytka z pieczęcią góry, którą można odcisnąć w kajecie) i metalowym krzyżem. Z góry roztacza się dobry widok na inne góry Dalmacji i Bośni oraz jezioro Peruča. Chorwackie Stowarzyszenie Alpinistyczne zaleca zabranie ze sobą na wspinaczkę dużej ilości wody. Należy też chronić się przed słońcem, bo trasa wiedzie przez otwarty teren. Okolice szczytu Dinari Park Przyrody Dinara to nie tylko jego najwyższy szczyt. Warto poznać też jego inne szlaki. Popularnym szczytem znajdującym się w pobliżu jest Kozjak Bat (wysokość 1206 m n.p.m.). Najłatwiej dostać się do niego ze wsi Kijevo. Uwagę zwraca budowa geologiczna gór. Powstały w orogenezie alpejskiej, czyli w późnym mezozoiku, jakieś 100–50 mln lat temu. Strefa zachodnia zbudowana głównie z wapieni, dolomitów oraz z fliszu. W górach można podziwiać różne gatunki flory, z cennymi i endemicznymi zbiorowiskami roślinnymi i ich przedstawicielami. W czasie epoki lodowcowej obszar ten był miejscem, w którym przetrwało wiele gatunków. Szczególnie wiele jest endemicznych zwierząt jaskiniowych. To, że faktycznie przyroda na tym obszarze (i nieco poza parkiem) jest cenna poświadcza wpisanie 11 jego obszarów do Europejskiej Sieci Ekologicznej Natura 2000. Najwyższa góra Chorwacji – informacje praktyczne Najlepiej wybrać się na wspinaczkę od maja do października. Zimą może być dużo śniegu i spore zachmurzenie oraz niskie temperatury. Nie ma obowiązku wędrówki z przewodnikiem, ale zachęca do tego Chorwackie Stowarzyszenie Alpinistyczne (e-mail: vodici@hps.hr). Schroniska turystyczne Brezovac i Glavaš są dostępne tylko po uprzednim kontakcie. Koniecznie warto wziąć sporo wody. Chaty i schroniska oferują tylko... deszczówkę. Biwakowanie jest możliwe tylko w pobliżu chat lub schronisk. W czasie wojny w Jugosławii w latach 90. XX wieku w okolicy obecnego rezerwatu toczyły się walki. Część regionu ciągle jest zaminowana. Chcesz zdobyć wszystkie szczyty Korony Europy? To Dinara jest na liście blisko 50 z nich. W końcu to najwyższy szczyt Chorwacji. Źródła: Croatia.hr, ParkoviHrvatske, HPS
Kamenjak to jedno z najciekawszych miejsc w Chorwacji. Zachwyca nie tylko dzikimi plażami
Kamenjak to wymarzone miejsce dla wszystkich, którzy nie wyobrażają sobie wyjazdu do Chorwacji bez wypoczynku nad brzegiem morza. Warto jednak podkreślić, że wspaniałe, niemal dzikie plaże nie są jedynymi atrakcjami, jakie skrywa ten malowniczy zakątek. Przylądek Kamenjak to także niesamowita przyroda, ścieżki spacerowe i krajobrazy, których nie sposób zapomnieć.
Spis treści: Charakterystyka przylądka Kamenjak Przyroda przylądka Kamenjak Jak dostać się na przylądek Kamenjak? Co zobaczyć na przylądku Kamenjak? W Chorwacji nie brakuje pięknych miejsc, które zachwycają od pierwszego wejrzenia. Park Narodowy Mljet ze wspaniałymi lasami i słonymi jeziorami. Park Przyrody Biokovo zapewniający niezapomniany widok na Adriatyk. Park Narodowy Krka z bajkowymi wodospadami – to tylko kilka przykładów. Na długiej liście pięknych zakątków Chorwacji nie powinno zabraknąć przylądka Kamenjak. Jakie atrakcje skrywa to malownicze miejsce? Charakterystyka przylądka Kamenjak Kamenjak to najdalej wysunięty na południe fragment półwyspu Istria, oddalony o kilkanaście kilometrów od miasta Pula. Mierzy 3400 metrów długości i od 500 do 1600 metrów szerokości. Na tamtejszy krajobraz składają się lasy, łąki i tereny skaliste. Cechą charakterystyczną przylądka Kamenjak jest nieregularna linia brzegowa, usiana wysokimi klifami i malowniczymi zatokami. Znajduje się tam wiele plaż, z których część jest całkowicie dzika. Przyroda przylądka Kamenjak W 1996 roku przylądek Kamenjak i jedenaście pobliskich wysp objęto ochroną w ramach rezerwatu przyrody. Nie bez powodu. Ze względu na dużą bioróżnorodność i występujące tam siedliska zagrożonych roślin, to niezwykłe miejsce jest nazywane botanicznym skarbcem regionu. Roślinność przylądka Kamenjak Szczególnym bogactwem przylądka są stanowiska dębu ostrolistnego. Kiedyś gatunek charakterystyczny dla strefy klimatu śródziemnomorskiego porastał niemal cały ten obszar, jednak ze względu na działalność człowieka, lasy uległy degradacji. Na stosunkowo niewielkim obszarze przylądka Kamenjak stwierdzono występowanie ok. 600 taksonów roślin. Rośnie tam około 30 gatunków storczyka, w tym tamtejszy endemit – Serapias istrica. Wiele tamtejszych roślin ma status zagrożonych. W tym miejscu należy wymienić gatunki takie jak: Anthemis tomentosa, Convolvulus lineatus, Cicendia filiformis, Ophioglossum lusitanicum. Zwierzęta przylądka Kamenjak Nie tylko flora, ale także fauna przylądka odznacza się dużą różnorodnością. Tamtejszy klimat sprzyja występowaniu gadów. Z ciekawszych przedstawicieli tej gromady należy wymienić gatunki takie jak: żółtopuzik bałkański, jaszczurka zielona, jaszczurka sycylijska, Hierophis viridiflavus, wąż czteropasiasty, wąż eskulapa. Gromada ssaków jest reprezentowana między innymi przez sarnę, dzika euroazjatyckiego, borsuka europejskiego, lisa pospolitego i popielicę. Największym tamtejszym drapieżnikiem jest szakal złocisty. Najliczniejszą grupę organizmów stanowią bezkręgowce. Na szczególną uwagę zasługują żyjące tam motyle. Na terenie przylądka stwierdzono występowanie ponad 50 gatunków, w tym rusałki admirała i rusałki osetnika. Wokół zbiorników wodnych spotkać można piękne ważki, w tym husarza władcę, czyli jedną z największych w Europie. Jadowite gatunki Na przylądku Kamenjak żyją dwa jadowite gatunki. Mowa o żmii nosorogiej i karakurcie. Wąż wytwarza silny jad, który w dużej dawce zagraża życiu człowieka. Karakurt – pająk z rodziny omatnikowatych – nie jest tak niebezpieczny, jednak jego ukąszenie wywołuje silny ból i szereg innych nieprzyjemnych objawów. Może nawet doprowadzić do uszkodzenia nerwów ruchowych. Podwodny świat wokół przylądka Imponująco przedstawia się przyroda ukryta pod powierzchnią wody, otaczającej przylądek Kamenjak. Dno morskie jest tam zróżnicowane, co przekłada się na dużą różnorodność siedlisk i organizmów. W strefie infralitoralnej występuje dobrze rozwinięte zbiorowisko glonów światłolubnych. Piaszczyste obszary dna stwarzają dobre warunki dla trawy Neptuna. Z kolei w miejscach, w których piaszczyste dno zawiera domieszkę mułu (między innymi w zatoce Medulin), występuje Cymodocea nodosa. Różnorodność zbiorowisk przekłada się na znaczną liczebność organizmów. W morskich trawach doskonale czują się mięczaki, jak choćby coraz rzadsza w basenie Morza Śródziemnego przyszynka szlachetna. Nurkowie mogą natknąć się tam także na liczne skorupiaki, między innymi na homara europejskiego i na kraba Eriphia verrucosa. Wśród ryb zamieszkujących strefę przybrzeżną warto wymienić gatunki takie jak: amarel, prażma, sargus, barwena, ślizg prążkowany. Im dalej od brzegu, tym większa różnorodność ichtiofauny. W głębszych obszarach doskonale czują się gatunki takie jak: dorada królewska, okoń morski, kielec właściwy, cefal pospolity, konger. Jak dostać się na przylądek Kamenjak? Na Kamenjak nie kursuje komunikacja publiczna. Nie ma jednak problemu, by dotrzeć tam samochodem, tym bardziej, że na terenie przylądka wyznaczono sporo miejsc parkingowych. Trzeba jednak pamiętać, że w sezonie wjazd samochodem jest płatny. Piesi i rowerzyści nie ponoszą żadnych opłat. Inna opcja, zdecydowanie bardziej widokowa, to rejs. Statki wypływają z Medulinu. Co zobaczyć na przylądku Kamenjak? Kamenjak zachęca nie tylko bujną przyrodą i pięknymi widokami. Na przyjezdnych czeka tam wiele atrakcji. Najciekawsze wymieniamy poniżej. Plaże i klify na Kamenjaku Jedną z największych atrakcji przylądka są plaże, przez wielu uznane za najpiękniejsze na Istrii. Niektóre pokrywa złocisty piasek, inne – drobny żwirek. Na większości z nich próżno szukać jakiejkolwiek infrastruktury. Wada? Otóż niekoniecznie. Gdy na większości chorwackich plaż wyrasta bar na barze i inne atrakcje, Kamenjak wydaje się być jednym z ostatnich bastionów natury w śródziemnomorskim kraju. Warte uwagi są także tamtejsze klifowe urwiska. Fantazyjnie ukształtowane skały prezentują niesamowicie, a odważni mogą zdecydować się na skok do lazurowej wody. Wzdłuż monumentalnych klifów prowadzą piesze szlaki, którymi można okrążyć cały przylądek. Punkty widokowe Żeby w pełni docenić walory krajobrazowe tego miejsca, warto dotrzeć do tamtejszych punktów widokowych. To idealne miejsca na piękne ujęcia. Jeden z ciekawszych został zaaranżowany na starym bunkrze. Rozpościera się stamtąd widok we wszystkie strony, a panoramy są opisane na tablicach informacyjnych. Ścieżka dinozaurów Ta atrakcja przypadnie do gustu nie tylko dzieciom, ale także dorosłym miłośnikom paleontologii. Kamenjak ma ogromne znaczenie paleontologiczne. W 1975 roku odkryto tam ślady zauropodów, ornitopodów i teropodów. Co niezwykłe, większość skamieniałych tropów jest pogrupowana w ścieżki. Najdłuższa mierzy 19,5 m i składa się z 39 śladów. Ścieżka dydaktyczna nie jest zbyt długa. Mierzy zaledwie 700 metrów. Oprócz skamieniałości zdobią ją także figury prehistorycznych gadów. Miasto Pula Historyczna Pula znajduje się poza obszarem przylądka, jednak warto dopisać to miejsce do listy tamtejszych atrakcji, tym bardziej, że żeby tam dotrzeć, trzeba pokonać zaledwie kilkanaście kilometrów. Do najciekawszych tamtejszych zabytków należy rzymski amfiteatr, wybudowany z polecenia Wespazjana. Obiekt wzniesiony z białego wapienia mógł zmieścić do 23 tys. widzów. Należy do najlepiej zachowanych rzymskich amfiteatrów. Inne ciekawe zabytki to między innymi Brama Herkulesa, Łuk Triumfalny Sergiusza i Świątynia Augusta i Romy. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Sveti Jure to drugi najwyższy szczyt Chorwacji. Można go zdobyć na dwa sposoby – żaden nie jest łatwy
Sveti Jure, najwyższy szczyt pasma Biokovo, jest jedną z największych atrakcji malowniczej Dalmacji. Widoki ze szczytu dosłownie zapierają dech w piersiach, a należy podkreślić, że równie mocne wrażenia gwarantuje sama droga na wierzchołek. Gdzie znajduje się Sveti Jure? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Gdzie znajduje się Sveti Jure? Jak wysoki jest szczyt Sveti Jure? Jak dostać się na szczyt Sveti Jure? Atrakcje Sveti Jure Chorwacja jest jedną z najczęściej wybieranych destynacji przez polskich turystów, którzy chcą spędzić urlop na południu Europy. Trudno się temu dziwić. Kraj leżący nad Morzem Adriatyckim obfituje w atrakcje. Liczne zabytki i wspaniałe plaże to jeszcze nie wszystko. Chorwacja słynie także z pięknej przyrody, którą można podziwiać w tamtejszych parkach narodowych i przyrodniczych. Jednym z takich miejsc jest Park Narodowy Krka, który słynie ze wspaniałych wodospadów, ale Park Przyrodniczy Biokovo nie ustępuje mu popularnością. Nie jest to specjalnie zaskakujące. To właśnie tam wznosi się Sveti Jure, czyli najwyższy wierzchołek masywu, któremu park zawdzięcza swoją nazwę. Gdzie znajduje się Sveti Jure? Sneti Jure, czyli góra św. Jerzego, jest szczytem w długim na 36 km i szerokim na 9,5 km paśmie Biokovo, w Górach Dynarskich. Wznosi się w pobliżu wybrzeża Morza Adriatyckiego, niedaleko Makarskiej. Jak wysoki jest szczyt Sveti Jure? Góra wznosi się na 1762 m n.p.m. W całej Dalmacji nie ma wyższego szczytu. W Chorwacji wyższy jest tylko Vrh Dinare, wierzchołek zlokalizowany w paśmie Dinara, który osiąga 1831 m n.p.m. Jak dostać się na szczyt Sveti Jure? Na wierzchołek prowadzą szlak pieszy i droga asfaltowa. Obie opcje są godne polecenia. Jednak należy pamiętać, że chcąc wejść na szczyt o własnych siłach, trzeba wykazać się kondycją i doświadczeniem górskim. Wariant asfaltowy to dobry wybór, ale tylko dla kierowców o stalowych nerwach. W obu przypadkach można liczyć na wspaniałe widoki, jednak warto dokładnie zastanowić się, który sposób zdobycia Sveti Jure będzie lepszym wyborem. Szlak pieszy Prowadzący na szczyt czerwony szlak rozpoczyna się w miejscowości Veliko Brdo, znajdującej się tuż obok Makarskiej. Początkowo wiedzie lasem sosnowym, ale krajobraz szybko zmienia się na skalisty. Na tym etapie można jeszcze iść w osłonie cienia, ale wejścia nie ułatwia podłoże obficie pokryte piargami i strome zbocze, które trzeba pokonać. Dalej pojawiają się nieliczne drzewa i krzewy, dające odrobinę cienia, ale palące słońce i tak mocno doskwiera. Dalsza część szlaku, prowadząca między wystającymi skałami, jest dość płaska. W końcu w zasięgu wzroku pojawia się charakterystyczny maszt telewizyjny, ale po zejściu do najeżonej skałami doliny natychmiast znika. W drodze na wierzchołek trzeba będzie pokonać jeszcze kilka takich dolin. Wejście szlakiem czerwonym to wariant wyłącznie dla wytrwałych. Przewyższenie przekracza 1400 metrów. Stromizny i skaliste podłoże stanowią niemałe wyzwanie, tym bardziej, że wejście odbywa się w pełnym słońcu. W zależności od kondycji i doświadczenia, wycieczka zajmie od 11 do 14 godzin. Droga asfaltowa Wjazd samochodem to z kolei sprawdzian umiejętności kierowcy. Mierząca 23 km trasa widokowa rozpoczyna swój bieg w Gronje Tučepi. Pierwszy odcinek prowadzi przez sosnowy las i usypia nieco czujność kierowcy. Po wyjeździe z lasu droga zaczyna wić się krętą serpentyną. Jest na tyle wąska, że samochody mogą minąć się wyłącznie w miejscach, w których znajdują się niewielkie zatoczki (wyznaczone co kilkadziesiąt metrów), a i tak w wielu przypadkach nie obejdzie się bez złożenia lusterek. W wielu miejscach przepaść jest na wyciągnięcie ręki. Od urwiska kierowców odgradza tylko barierka, która w praktyce jest jedynie punktem orientacyjnym. Na wysokości 897 m n.p.m. znajduje się pierwszy punkt widokowy (przy restauracji Vrata Biokova), z którego rozpościera się panorama Riwiery Makarskiej. Kolejny przystanek jest zlokalizowany na wysokości 1228 m n.p.m. Za nim droga wypłaszcza się, ale nadal pozostaje kręta. Ostatnim przystankiem jest szczyt Sveti Jure. Atrakcje Sveti Jure Jakie atrakcje czekają na zdobywców najwyższego szczytu pasma Biokovo? Nagrodą za wysiłek jest niesamowita panorama wybrzeża Dalmacji, wysp Adriatyku i masywu Biokovo. Przy dobrej pogodzie widoczne są szczyty Bośni i Hercegowiny. Na szczycie znajduje się maszt telewizyjny i piękna kapliczka św. Jerzego, wybudowana w 1646 roku. Pierwotnie znajdowała się w miejscu, z którego dziś „wyrasta” maszt, ale w 1964 roku została przeniesiona nieco niżej. Taras widokowy Niemała atrakcja znajduje się mniej więcej w połowie drogi na Sveti Jure. Taras widokowy Skywalk Biokovo to wykonana ze szklanych paneli platforma, zawieszona na wysokości 1228 m n.p.m., nad przełęczą Ravna Vlaška. Sięga na odległość 12 metrów poza krawędź skały. Wystarczy spojrzeć w dół, by poczuć potężne uderzenie adrenaliny. Transparentna podłoga obnaża głęboką przepaść i nawet osoby, którym nie straszne są duże wysokości, mogą poczuć się niepewnie, stojąc na platformie. Patrząc w dal, można dostrzec Adriatyk i jego wyspy oraz rozległe, zielone doliny. Zapewniamy, że ten niesamowity widok na długo pozostaje w pamięci. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Park Narodowy Paklenica leży na terenie gór Welebit. To miejsce to prawdziwe eldorado wspinaczy
Góry Welebit przemierzał niegdyś filmowy Winnetou. Dziś Park Narodowy Paklenica w Chorwacji przyciąga miłośników przyrody i wspinaczki górskiej.
W tym artykule: Góry Welebit i Winnetou Centralne pasmo Gór Dynarskich Park Narodowy Paklenica Wąwóz Velika Paklenica Jaskinia Manita Peć Vaganski Vrh Park Narodowy Paklenica – informacje praktyczne Zaraz zacznie się wyścig. Na śmierć i życie! – szepce podekscytowany Juraj, mój przewodnik po chorwackich górach. – Widzisz tego faceta w skórzanych spodniach? – wskazuje mężczyznę z toporem brnącego przez rzekę w stronę czółen. Rozlega się świst. Ostrze przebija pokład. – Podstępny drań! Przedziurawił rywalowi łódź, a sam popłynie drugą – mruży oczy, wypatrując konkurenta. Oto i on! Niebieskooki blondyn zbiega ze zbocza i wskakuje do uszkodzonego czółna. Chwyta wiosło, młóci turkus rzeki, ale wrak zamiast rozpędu nabiera wody. Przeciwnik jest coraz bliżej, unosi dłoń, błyska stal… I wtedy dzieje się coś dziwnego: nurt zastyga jakby ścięty mrozem, łodzie nieruchomieją. Góry Welebit i Winnetou – Widziałem ten film sto razy, ale ciągle mam ubaw! – śmieje się Juraj, który włączył w smartfonie pauzę, przerywając projekcję kultowego „Złota Apaczów”. – I tak wiadomo, że zwycięży blondas Old Shatterhand, przyjaciel Winnetou – dodaje, częstując mnie obsypanym ziołami burkiem i syropem z jarzębiny. Jest ubrany w mundur strażnika Parku Narodowego Paklenica. Ale zamiast urzędowej rogatywki na głowie ma pióropusz. Dalmacja: chorwacka perełka czeka na turystów Przyjrzyjcie się najpopularniejszemu regionowi turystycznemu na terenie Chorwacji – Dla mnie to relikwia! Miałem pięć lat, kiedy w okolice rodzinnego Starigradu przyjechali filmowcy z RFN kręcić słynne westerny. Widzisz tego brzdąca? – Ponownie odpala film. Na ekranie indiańskie dziecko biegnie krawędzią klifu, wrzeszcząc: „Howgh! Śmierć bladym twarzom!”. – Trochę się zmieniłem od 1963 r. – gładzi dłonią pomarszczoną twarz i rozglądając się dookoła, dodaje: – Ale moje góry ani trochę. Centralne pasmo Gór Dynarskich Stoimy na skalnej półce ponad kanionem rzeki Zrmanja nieopodal miasteczka Starigrad na północy Dalmacji. Spieniony nurt przerzyna się meandrem przez potężne bloki wapienia i wlewa w błękit Adriatyku. – Gdy tylko rewolwerowcy spakowali swoje colty, pojawili się tu turyści z aparatami – śmieje się Juraj. – Od pół wieku mamy tu fotograficzny Dziki Zachód. Ale wierz mi, nie ma takiego obiektywu, który zamknąłby w kadrze całe to surowe piękno – dodaje, patrząc na dźwigający się z morza masyw, który ciągnie się pofalowanym grzbietem i zaciera w mgiełce horyzontu. Jesteśmy na południowym krańcu Welebitu, centralnego pasma Gór Dynarskich. Ponad 100 km spiętrzonych dolomitów i wapieni rozsypanych wzdłuż Adriatyku. Setki szlaków trekkingowych i wspinaczkowych, głębokie wąwozy, jaskinie, no i bajeczne widoki ze szczytów. Park Narodowy Paklenica Najwyższe znajdują się w obrębie parku Paklenica. Patrząc od prawej: Sveto Brdo, Babin Vrh – z obłędną panoramą archipelagu zadarskiego, nieco dalej – najwyższy w łańcuchu Vaganski Vrh (1757 m n.p.m.). Nie są to może Alpy, ale Welebit uczy pokory. Podejście zaczyna się od poziomu morza. Samo przewyższenie daje w kość, a w duecie ze słońcem potrafi zwalić z nóg doświadczonego wędrowca. Pięć litrów wody na taką wycieczkę to absolutne minimum. No i przyda się aklimatyzacja. Na zaprawę najlepsza jest wspinaczka w wąwozie Velika Paklenica. – Nie jesteś skałkowcem? – Juraj uśmiecha się szelmowsko, wyciąga dłoń i gestem indiańskiego wodza ucina protesty: – Zatem nim zostaniesz! Rzekłem! Howgh! Wąwóz Velika Paklenica Czubek buta niepokojąco wyślizguje się z zagłębienia. Spod podeszwy wypadają kamienie. Uderzają o skały, znikając w gardzieli wąwozu. Zerkam błagalnie w niebo: może Stwórca przestawi wajchę i wyłączy na chwilę siłę przyciągania? Niestety, najwyraźniej się zacięła. W przeciwieństwie do mojego serca, które wali jak opętane, jakby uparło się, żeby roztrzaskać mi żebra nim runę na skały. Błądzę dłonią nad głową. Nic, tylko gładki kamień. Kątem oka wyłapuję szeroki otwór. Cztery metry po skosie. Marne szanse. Patrzę z nadzieją na uprząż: karabińczyki, szekle, tajemnicze wihajstry, jest nawet breloczek z kowbojem! Szkoda, że kompletujący ekwipunek Juraj nie pomyślał o paralotni. Gestem rozpaczy rzucam się w stronę otworu. Kask zsuwa mi się na brodę, palce ślizgają się po kamieniu, napotykają wgłębienie. Udało się! Wiszę na rękach przyklejony do pionowej ściany. Adrenalina dodaje sił. Podciągam korpus i opieram łokcie na krawędzi otworu. Jest zaskakująco głęboki. Z ciemności dobiega szelest. Wyciągam szyję, nasłuchując, i w tej samej chwili z wnętrza wystrzela pierzasta kula. Puchacz! Zaskoczony odpadam od skały. Ręce tłuką powietrze, niebo zamienia się miejscem z ziemią. Gwałtowne szarpnięcie liny i świat wraca do równowagi. – Wystraszył się biedak bardziej niż ty – śmieje się Juraj, opuszczając mnie na ziemię. – Żyje tu sporo skrzydlatych drapieżników. Orzeł przedni, sokół wędrowny... Zwykle nikt im nie wchodzi na salony. Zboczyłeś ze ścieżki – wskazuje wbite w skałę haki spełniające funkcję punktów orientacyjnych. Przyznaję, jest gdzie się zgubić! Wąwóz wrzyna się w góry klinem o długości 14 km, a jego ściany strzelają w niebo na 700 m. Pół tysiąca wytyczonych i zabezpieczonych tras czyni z Velikiej Paklenicy wspinaczkowe eldorado. A jeśli ktoś woli czuć grunt pod butami? Będzie zachwycony! W porównaniu ze szturmowanymi tłumnie zboczami dno wąwozu jest niemal bezludne. Wędruję nim w głąb masywu zasłuchany w szmer potoku. Po 2 km kreska nieba staje się węższa. Bloki wapienia zaciskają się niby imadło. Przeciskam się przez pokruszone głazy w stronę rozwidlenia szlaków. Jaskinia Manita Peć Dostrzegam drewniany drogowskaz. Idąc dalej kanionem, dojdę do schroniska, gdzie złapię oddech przed podejściem na Vaganski Vrh. Kusi mnie jednak odnoga w lewo. Wiedzie do królestwa mroku, bezokich krabów i stałej temperatury 9 st. C. Dochodzi południe, słońce wlewa się w wąwóz świetlistą strugą, zamieniając go w martenowski piec. Z rozkoszą daję nura w chłód jaskini Manita Peć. Według legendy berberyjscy piraci, kończąc rejzę po Adriatyku, zamierzali ukryć zrabowane złoto w podziemiach Welebitu. Wściubiwszy nos do rozgrzanego wąwozu, uznali jednak, że górski trekking ze skrzyniami na plecach nie należy do ich ulubionych aktywności. Ulokowali więc kapitał w przybrzeżnym schowku, który opróżnił pierwszy zimowy sztorm. Miejscowi rybacy przecierali oczy ze zdumienia: złoto, bezcenne puchary, medaliony… Przezorniejsza od korsarzy okazała się natura. W przepaścistych grotach (niektóre mają 500 m głębokości!) zdeponowała klejnoty, które dziś przyciągają koneserów wyrafinowanego piękna. Paleontolodzy patrzą pożądliwie na zastygłe w ścianach skamieniałe amonity. Geolodzy godzinami studiują misy martwicowe (formy nacieków występujące w krasowych jaskiniach wapiennych). Ja podziwiam ogromne stalaktyty hipnotyzujące zagadkowymi formami. – Widzicie? Organy, nos, motyl… – Przewodnik zachęca zwiedzające jaskinię dzieci, żeby puściły wodze fantazji. W to im graj. – Tam jest czarownica! A tu wielka czacha! – wołają. Spoglądam w czarne oczodoły i dostaję gęsiej skórki. Nie ze strachu, a z zimna. Przyroda nie oszczędza na klimatyzacji, najwyższy czas przeprosić się ze słońcem. Vaganski Vrh Wracam do rozwidlenia szlaków i ruszam ku schronisku. Z daleka słyszę dźwięk gitary; zapach ogniska miesza się z wonią dzikich ziół. Na miejscu poznaję ekipę wolontariuszy pracujących w rezerwacie niedźwiedzi brunatnych w Kuterevie, wiosce na północy Welebitu. – Była Jugosławia to jedno z największych skupisk tych ssaków w Europie – opowiadają. – Niedźwiedzice giną pod kołami ciężarówek albo od kul myśliwych; osierocone maluchy nie mają szans na przeżycie i trafiają do nas. O świcie wracam na szlak. Gęstwina drzew z wolna się przerzedza. Po chwili mijam już tylko karłowate sosny, którym wiatr przetrącił korony. Rozsadzają korzeniami rozpadliny, spijając wilgoć poranka w codziennym wyścigu ze słońcem. W tym uporczywym trwaniu podobne są pasterzom, których kamienne szałasy wyrastają w pobliżu schronu Struge (1400 m n.p.m.). Ponad nim jest już tylko naga skała z rzadka przeciągnięta kosodrzewiną. Kamienne stożki wskazujące drogę na szczyt falują w rozgrzanym powietrzu. Ostatni trawers i z ulgą opieram się o kamień z napisem Vaganski Vrh. Dookoła pióropusze skał drapiące błękit nieba. W oddali roziskrzone lustro morza. Myślę o tym, że już niebawem dam nura w kojący chłód Adriatyku. Park Narodowy Paklenica – informacje praktyczne Dojazd Do Zadaru na dalmatyńskim wybrzeżu dolecimy Ryanairem z Warszawy-Modlina. Stamtąd w niecałą godzinę dotrzemy autobusem do Starigradu. Warto wiedzieć Do Parku Narodowego Paklenica prowadzą dwa wejścia. Główne znajduje się na końcu ul. Paklenickiej w Starigradzie (wiedzie prosto do wąwozu Velika Paklenica). Drugie mieści się w wiosce Seline (2 km na wschód od Starigradu), tuż przy wąwozie Mala Paklenica. Przy obu wejściach znajdują się parkingi. Wspinaczka W wąwozie Velika Paklenica wytyczono 590 tras o różnym stopniu trudności. Większość zaczyna się w Klanci, w najwęższej części kanionu. Największą popularnością wśród wspinaczy cieszy się skała Anića Kuk, z trasami o długości do 350 m. Trekking Niemal wszystkie szlaki są oznakowane na biało-czerwono. W wyższych partiach oznaczenia są w formie kamiennych stożków. Niektóre odcinki wyposażone są w łańcuchy bądź klamry. Na jednodniowy wypad idealna będzie trasa wiodąca wąwozem Velika Paklenica do jaskini Manita Peć (4 godz. w obie strony, w sezonie jaskinia czynna jest w godz. 10–13). Nocleg Warto przenocować w schronisku Planinarski Dom dysponującym 50 łóżkami we wspólnych pokojach. Nieco wyżej znajdziemy drewniany schron Struge (bez opłat, potrzebna własna karimata i śpiwór). Źródło: archiwum NG.
Szybenik – perła Dalmacji: Przewodnik po atrakcjach, historii i kulturze
Szybenik, malownicze miasto w Dalmacji, to miejsce pełne historii, kultury i niepowtarzalnego klimatu. Znane z malowniczych krajobrazów, zabytków takich jak katedra św. Jakuba czy twierdze obronne, oferuje również bogate dziedzictwo kulinarne i liczne atrakcje turystyczne. Oto najważniejsze miejsca do odwiedzenia, lokalne tradycje oraz praktyczne wskazówki, które warto wziąć pod uwagę przed podróżą do tego niezwykłego zakątka Chorwacji.
Spis treści: Historia i kultura Szybenika Najważniejsze atrakcje turystyczne Szybenika Park Narodowy Kornati i okoliczne wyspy Szybenik w popkulturze Praktyczne informacje dla turystów Historia i kultura Szybenika Początki miasta i jego rozwój Szybenik jest jednym z najstarszych miast na wybrzeżu Adriatyku. Początki tego miejsca sięgają roku 1066, kiedy to król Chorwacji Piotr Krzesimir IV nadał przywilej budowy zamku w tym miejscu. Tym samym Szybenik stał się najstarszym ośrodkiem nad Adriatykiem założonym nie przez Greków czy Rzymian, ale przez Słowian. Miasto rozwijało się wokół twierdzy św. Michała, która jest jednym z najlepiej zachowanych zabytków w Szybeniku. Z czasem miasto zaczęło rozlewać się na okoliczne wzgórza i doliny, stając się ważnym punktem handlowym i kulturalnym w regionie Dalmacji. Wpływy włoskie i tureckie na lokalną kulturę Historia Szybenika jest naznaczona różnorodnymi wpływami, w szczególności włoskimi i tureckimi, które wciąż można dostrzec w kulturze miasta. – Mieszały się tu wpływy włoskie i tureckie, a mieszkańcy Dalmacji wzięli z nich to, co najlepsze – opowiada Ivan, lokalny przewodnik. To połączenie różnych kultur sprawiło, że Szybenik ma wyjątkowy charakter, który przyciąga turystów z całego świata. Widać to na przykładzie lokalnych tradycji, takich jak picie kawy. Tu jest to celebracja towarzyskości i chwili relaksu, nawiązująca do tureckich zwyczajów rozmów przy kawie. Najważniejsze atrakcje turystyczne Szybenika Katedra św. Jakuba – wyjątkowa świątynia z kamienia Katedra św. Jakuba to jeden z najważniejszych zabytków Szybenika i jeden z najcenniejszych obiektów sakralnych na całym Adriatyku. Wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO, katedra jest wyjątkowa z uwagi na to, że powstała wyłącznie z kamienia, bez użycia elementów drewnianych. Jej budowa rozpoczęła się w XV wieku i trwała 105 lat. Unikatowy fryz ozdobiony 74 wyrzeźbionymi głowami przedstawiającymi mieszkańców miasta to przykład doskonałości średniowiecznej sztuki rzeźbiarskiej i świadectwo talentu mistrzów kamieniarskich z regionu. Twierdza św. Michała i inne fortyfikacje Twierdza św. Michała, z której roztacza się widok na kanał św. Antoniego, była sercem obrony miasta w czasach wojen i najazdów pirackich. Dziś jest to miejsce, gdzie mieści się interaktywne muzeum historii miasta oraz amfiteatr na 1000 miejsc, w którym odbywają się liczne koncerty i wydarzenia kulturalne. Warto również odwiedzić inne fortyfikacje, takie jak twierdza św. Jana i twierdza Barona, które odgrywały kluczową rolę w obronie miasta przed Turkami w XVII wieku. Twierdza św. Mikołaja, zbudowana przez Wenecjan, to doskonały przykład renesansowej architektury obronnej i kolejny obiekt wpisany na listę UNESCO. Lovre Caffe – spokojna oaza w sercu miasta Jednym z urokliwych miejsc w Szybeniku jest Lovre Caffe, kawiarnia położona w dawnym ogrodzie franciszkańskiego klasztoru. Została ona otwarta dla publiczności po renowacji w 2007 roku, która przywróciła jej średniowieczny wygląd. – Od razu stała się jedną z największych atrakcji Szybenika – mówi Ivan, przewodnik po mieście. Miejsce to oferuje atmosferę relaksu w otoczeniu różanych krzewów i ziół, gdzie można odpocząć i cieszyć się chwilą w cieniu historycznych murów. Park Narodowy Kornati i okoliczne wyspy Jak dostać się na Kornati? Park Narodowy Kornati, znajdujący się 44 km od Szybenika, to wyjątkowy raj dla miłośników przyrody. Georg Bernard Shaw, irlandzki dramaturg i noblista, opisał Kornati jako „ukoronowanie dzieła Boga na Ziemi”. Archipelag składa się z 89 wysp, które można zwiedzać na łodzi, podziwiając zjawiskowe, niemal księżycowe krajobrazy. „Rejs między majestatycznymi klifami i cumowanie w urokliwych zatoczkach to przeżycie z pogranicza snu i jawy” – czytamy w relacjach turystów. Aktywności na wyspach: trekking i zwiedzanie Dla aktywnych turystów Kornati oferuje liczne szlaki trekkingowe, które prowadzą do tajemniczych budowli pozostawionych przez dawne cywilizacje. Można tam znaleźć także wijące się kamienne murki o łącznej długości 300 km, które są wpisane na listę dziedzictwa UNESCO. To doskonałe miejsce dla tych, którzy pragną odkrywać nieznane zakątki i cieszyć się dziewiczą przyrodą. Szybenik w popkulturze Szybenik jako Braavos w „Grze o Tron” Szybenik zdobył dodatkową popularność, stając się filmowym Braavos, jednym z Wolnych Miast w serialu „Gra o Tron”. Wąskie uliczki starego miasta, z kamiennymi alejkami i średniowieczną architekturą, doskonale wpisywały się w scenerię tej znanej na całym świecie produkcji, co przyciąga do miasta fanów serialu z różnych zakątków świata. Lokalne smaki i kuchnia Dalmacji Najlepsze restauracje i konoby Kuchnia Dalmacji słynie z prostoty i wykorzystania świeżych, lokalnych składników. W Szybeniku można odwiedzić tradycyjne konoby, które serwują dania przygotowywane według starych przepisów, takie jak mięsa i ryby pieczone w piecach opalanych drewnem. Miejsca takie jak Dalmacka Wioska Etnograficzna w Amadria Parku oferują autentyczne doświadczenie kulinarne w historycznej scenerii. Tradycyjne potrawy i napoje Lokalne specjały to m.in. oliwa z oliwek, prosciutto suszone na wietrze bura oraz czerwone wino z lokalnego szczepu babić. Szybenik może pochwalić się także jednym z najstarszych na świecie przepisów na jogurty i sery, co potwierdzają odkrycia archeologiczne na fragmentach ceramiki z Daniło sprzed 7,2 tys. lat. Praktyczne informacje dla turystów Jak dojechać do Szybenika? Do Szybenika najlepiej dotrzeć samolotem do Splitu, skąd można kontynuować podróż autobusem lub taksówką. Podróż autem zajmuje około 40 minut, co sprawia, że miasto jest łatwo dostępne dla turystów odwiedzających południową Chorwację. Gdzie się zatrzymać – hotele i noclegi Jednym z popularnych miejsc noclegowych jest kompleks Amadria Park, położony 15 minut od centrum miasta. Oferuje on piękne plaże, atrakcje dla całej rodziny oraz opcję kempingu, co sprawia, że jest idealnym wyborem zarówno dla rodzin, jak i par. Źródło: National Geographic Traveler Nasza autorka Agnieszka Franus Agnieszka Franus – zastępczyni redaktora naczelnego magazynów National Geographic, National Geographic Traveler, redaktor naczelna Kaleidoscope. Z wykształcenia geolog. Jej pasje to historia, fotografia i podróże. Najlepiej wypoczywa wędrując po górach, a w wolnych chwilach lubi gotować dla przyjaciół.