National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2025-11-28T13:38:08.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Śmiertelny wirus dziesiątkuje populację jednego z najrzadszych ptaków świata. Ary z filmu „Rio” dopiero niedawno pojawiły się na wolności
items: Pestycydy na dobre rozgościły się w naszych jelitach. Mogą wywoływać nawet choroby psychiczne
items: Tego wirusa ma prawie każdy z nas. U niektórych potrafi uruchomić śmiertelną lawinę
items: Czy produkty roślinne zapewniają większe bezpieczeństwo niż mięsne? „Panuje naiwne przekonanie”
items: Nowa epidemia odry nadchodzi? To efekt braku szczepień
items: Gen stulatków może pomóc chronić dzieci chore na progerię. Przełom w medycynie
items: Szczepionka na dengę sprawdziła się w warunkach polowych. Zatrzymała epidemię w Brazylii
items: Jak radzić sobie z komarami? Naukowcy ze Stanów znaleźli wyjątkowy sposób, który naprawdę działa
items: Palenie marihuany może drastycznie zwiększać ryzyko astmy. Pojawiły się nowe dowody
items: Dobry, taki nie za zdrowy – nowe badania wskazują, że spożywanie słodzików może osłabiać zdolności poznawcze
items: Metopozaur ze skoliozą zaskoczył naukowców z Opola. Ten płaz chorował jak człowiek
items: Lody zdrowsze niż brązowy ryż? Zaskakujące wyniki badań z Uniwersytetu Harvarda
items: Czy wirusy wywołują choroby psychiczne? Nowe badanie przynosi mocne dowody
items: Dzieci z materiałem genetycznym trzech osób urodzone w Wielkiej Brytanii
items: Przełomowe osiągnięcie japońskich naukowców. Może odmienić życie osób z zespołem Downa
items: Okalecza człowieka i budzi wstręt. Naukowcy poznali nieznane dzieje trądu
items: 106-latek z Kalabrii zdradza sekret długowieczności: „No bacco, no tabacco, no venere”
items: Błonica wróciła do Polski. Co to za choroba i jakie daje objawy?
items: Joanna Kastylijska – zakochana do szaleństwa królowa. W jej imieniu władzę sprawowali ojciec, mąż i syn
items: Nieznana cena leczenia depresji. Jedna grupa chorych ma powody do obaw
items: Tajemnicza choroba w Demokratycznej Republice Konga. Zabija w 2 dni
items: Nieznane wcześniej fakty o wikingach. Cierpieli na poważne choroby
items: Polio atakowało nagle. Żadna inna choroba nie wywołała takiej paniki
items: Przełom w leczeniu chorego serca. Naukowcy wyhodowali nowatorski plaster z komórek mięśnia sercowego
items: Zimą umiera znacznie więcej osób niż w pozostałych porach roku. Powody zaskakują

Śmiertelny wirus dziesiątkuje populację jednego z najrzadszych ptaków świata. Ary z filmu „Rio” dopiero niedawno pojawiły się na wolności
type: item
date: 2025-11-28T13:37:31.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: choroby
subject: dzikie zwierzęta
subject: gatunki
subject: handel zwierzętami
subject: papugi
subject: ptaki
subject: rajskie ptaki
subject: wirusy
description: Ara modra to zjawiskowy, charakterystycznie niebieski gatunek papugi, który większość z nas kojarzy z animowanego filmu „Rio”. Chociaż uważano ją za wymarłą na wolności, to niedawno została reintrodukowana do życia w naturze w rodzimej Brazylii. Rzadkie ptaki mają jednak problem: dziesiątkuje je śmiertelna, nieuleczalna choroba. Czy możemy coś zrobić i czy powinniśmy przywracać wymarłe gatunki?
encoded: Najnowsze doniesienia z Brazylii wskazują na to, że u wszystkich wypuszczonych niedawno osobników ary modrej zdiagnozowano niebezpiecznego circovirusa, powodującego nieuleczalną chorobę. To zagraża przetrwaniu jednego z najrzadszych gatunków papug na świecie, o które od wielu lat rozpaczliwie walczą biolodzy z całego świata. Jaka jest ara modra? Ara modra (Cyanopsitta spixii) to średniej wielkości papuga o charakterystycznych, intensywnie niebieskich piórach. To jedna z najmniejszych ar, której masa sięga 400 gramów. Skóra wokół jadowicie żółtych oczu jest upierzona, a dziób ptaka czarny. Jest brazylijskim endemitem, czyli gatunkiem, który żyje wyłącznie na określonym obszarze. W przypadku ary modrej były to neotropikalne lasy galeriowe północno-wschodniej części Brazylii, dokładniej pogranicza stanów Bahia i Pernambuco. Ich siedliska znajdowały się w miejscach, w których rosły charakterystyczne drzewa Tabebuia aurea. Jak możemy się domyślać, już ich tam nie ma. Czy da się przywrócić arę jej naturalnemu środowisku? Rzadkie papugi zdobyły popularność dzięki filmowi animowanemu „Rio”, w którym główna bohaterka próbowała ocalić swój gatunek. Historia ma nawiązanie do rzeczywistości, ponieważ kilka lat temu ruszył program reintrodukcji tych rzadkich, niegdyś niemal całkowicie wybitych przez człowieka papug w ich naturalnym środowisku. Projekt ten powstał z inicjatywy biologów różnorodnych organizacji z całego świata. Ta historia nie ma jednak dobrego końca. Wirus dziesiątkuje populację bohaterów animacji Od 2019 roku ara modra jest uznawana za gatunek wymarły na wolności. Od kilku lat trwają jednak próby jego przywrócenia. Od 2020 roku w Brazylii wypuszcza się poszczególne osobniki (przywiezione z niemieckich hodowli). Do tej pory „uwolniono” jednak zaledwie 20 osobników, z których przeżyło zaledwie 11. U wszystkich ocalałych testy wykazały obecność circovirusa, który wywołuje chorobę dziobów i piór u papug, ale nie stanowi zagrożenia dla ludzi. – Na tę chorobę nie ma l…

shutterstock1543514624-d450bca.jpg
width: 6000
height: 4000

Pestycydy na dobre rozgościły się w naszych jelitach. Mogą wywoływać nawet choroby psychiczne
type: item
date: 2025-11-28T11:59:55.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: chemia
subject: choroby
subject: ekologiczne jedzenie
subject: jedzenie
subject: układ immunologiczny
subject: Zdrowie
subject: żywność
description: Chemia używana w rolnictwie na dobre przeniknęła do naszych organizmów. Pestycydy pomagają w hodowli żywności, ale sieją spustoszenie w naszych jelitach. Do niedawna brak było dowodów na to, że wykazują jakikolwiek wpływ na pożyteczne bakterie zamieszkujące nasze ciała. Według najnowszych badań z Wielkiej Brytanii mogą prowadzić jednak nawet do chorób psychicznych, a wcześniej po prostu nie zdawaliśmy sobie z tego sprawy.
encoded: Aż 168 środków chemicznych, w tym powszechnie stosowane pestycydy, okazało się toksycznych dla ludzkich bakterii jelitowych. Według naukowców z Cambridge ich obecność w jelitach może prowadzić nie tylko do antybiotykooporności, ale także do wielu innych zaburzeń zdrowotnych. Jak dostały się do naszych ciał i czy możemy coś z tym zrobić? Jak pestycydy trafiają do jelit i jakie są skutki ich obecności? Pestycydy to substancje chemiczne stosowane do ochrony roślin uprawnych przed szkodnikami, grzybami czy chwastami. Do organizmu człowieka trafiają między innymi poprzez spożywanie warzyw i owoców, na których pozostały resztki środków ochrony roślin, poprzez wodę pitną skażoną związkami chemicznymi czy w wyniku kontaktu ze środowiskiem (związki chemiczne potrafią unosić się w powietrzu, np. ze spryskanego niedawno pola uprawnego). W trakcie badań przeprowadzonych na Uniwersytecie Cambridge przebadano ponad 1000 chemikaliów obecnych w środowisku – w tym właśnie pestycydy (herbicydy i insektycydy) oraz przemysłowe substancje, takie jak plastyfikatory. Odkryto, że aż 168 z nich wykazuje toksyczny wpływ na bakterie tworzące zdrowy mikrobiom jelitowy. Zagrożenie dla naszych jelit Ale czym tak właściwie jest mikrobiom jelitowy? To zespół mikroorganizmów, głównie bakterii (jest ich ponad 4500 gatunków), które pełnią kluczowe funkcje w układzie pokarmowym, metabolicznym i immunologicznym człowieka. Utrzymanie równowagi tej mikroflory jest niezbędne dla zdrowia. Zakłócenia w składzie i funkcji mikrobiomu mogą prowadzić do zaburzeń trawienia, obniżonej odporności, chorób autoimmunologicznych, otyłości, cukrzycy czy zaburzeń nastroju i funkcji układu nerwowego (np. chorób psychicznych). To wszystko wiedzieliśmy, ale najnowsze badanie pozwoliło potwierdzić, że przemysłowe chemikalia mogą stłumić wzrost bakterii, które nas przed tym wszystkim chronią. Badania mikroflory jelitowej Naukowcy z Cambridge za pomocą mechanizmów uczenia maszynowego przeanalizowali 22 kluczowe gatunki bakter…

GettyImages-1607105162-f1c4073.jpg
width: 5580
height: 3139

Tego wirusa ma prawie każdy z nas. U niektórych potrafi uruchomić śmiertelną lawinę
type: item
date: 2025-11-22T08:14:57.000Z
creator: Daryl Austin
subject: Nauka
subject: choroby
subject: odporność
subject: szczepionki
subject: układ immunologiczny
subject: wirusy
description: Wirus Epsteina-Barr od lat podejrzewany jest o wywoływanie poważnych chorób autoimmunologicznych. Najnowsze badania z Uniwersytetu Stanforda rzucają nowe światło na jego działanie i związek z toczniem.
encoded: Spis treści: Jak EBV wpływa na układ odpornościowy? Toczeń – choroba trudna do przewidzenia Co wykazały badania Stanforda? Autoreaktywne komórki i przewlekły stan zapalny Co to oznacza dla leczenia i profilaktyki? Niemal wszyscy dorośli są nosicielami wirusa Epsteina-Barr. Nowe badania pokazują jednak, w jaki sposób potrafi on przejąć kontrolę nad komórkami układu odpornościowego i wywołać przewlekłą chorobę autoimmunologiczną, która atakuje organizm od środka. Od dziesięcioleci naukowcy podejrzewali, że powszechny wirus, którym większość ludzi zakaża się w dzieciństwie, może później uruchamiać toczeń – przewlekłą chorobę, zdolną uszkodzić niemal każdy narząd w ciele. Dokładny związek między nimi pozostawał jednak niejasny. Jak EBV wpływa na układ odpornościowy? Teraz nowe badania przeprowadzone na Uniwersytecie Stanforda przynoszą jedno z najjaśniejszych jak dotąd wyjaśnień. Wyniki pokazują, w jaki sposób wirus Epsteina-Barr (EBV) potrafi przejąć kontrolę nad układem odpornościowym w sposób, który u osób podatnych może prowadzić do rozwoju tocznia. – Na całym świecie około 95 procent dorosłych przeszło zakażenie EBV, co oznacza, że niemal wszyscy jesteśmy nosicielami tego wirusa – mówi William Robinson, profesor immunologii i reumatologii na Uniwersytecie Stanforda oraz główny autor badania. Wiadomo, że EBV na stałe zagnieżdża się w limfocytach B – komórkach układu odpornościowego odpowiedzialnych za produkcję przeciwciał. Po pierwotnej infekcji zazwyczaj pozostaje uśpiony. Badanie opublikowane 12 listopada w czasopiśmie „Science Translational Medicine” pokazuje jednak, że EBV może się czasem „przebudzić” i przeprogramować limfocyty B, uruchamiając reakcję łańcuchową, która napędza toczeń. Toczeń – choroba trudna do przewidzenia Toczeń, oficjalnie nazywany układowym toczniem rumieniowatym, to przewlekła choroba autoimmunologiczna, w której układ odpornościowy omyłkowo atakuje własne tkanki i narządy. – Może zajmować stawy, skórę, nerki, komórki krwi, a także mózg –…

GettyImages-2235763892-8a9508f.jpg
width: 7684
height: 4550

Czy produkty roślinne zapewniają większe bezpieczeństwo niż mięsne? „Panuje naiwne przekonanie”
type: item
date: 2025-11-13T10:45:42.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Lifestyle
subject: choroby
subject: rośliny
subject: wegetarianizm
subject: żywność
description: Choć dieta roślinna jest coraz popularniejsza, naukowcy apelują o większą ostrożność. Produkty roślinne mogą być siedliskiem niebezpiecznych patogenów – takich samych, jakie występują w mięsie czy rybach. Dr Schelin z Uniwersytetu w Lund obala mit „czystej” diety wege. Wskazuje też, gdzie najczęściej czyhają zagrożenia.
encoded: Wśród naukowców panuje konsensus, że dieta roślinna jest generalnie zdrowsza od tej obfitującej w produkty pochodzenia zwierzęcego, a zwłaszcza mięso. Dieta jest ściśle powiązana z klimatem. Wytworzenie produktów pochodzenia zwierzęcego wiąże się z bardzo dużą emisją gazów cieplarnianych. Jednak dieta roślinna ma też swoje wady. Przyjrzała się im adiunkt w Katedrze Mikrobiologii Stosowane na Uniwersytecie w Lund w Szwecji, dr Jenny Schelin. Jad kiełbasiany nie tylko w… kiełbasie Zdaniem dr Schelin aktualna wiedza na temat bezpieczeństwa żywności opiera się na tradycyjnych produktach spożywczych pochodzenia zwierzęcego. Bezpieczeństwo produktów pochodzenia roślinnego nie jest równie dobrze przebadane. – Panuje naiwne przekonanie, że żywność pochodzenia roślinnego jest bezpieczniejsza niż żywność pochodzenia zwierzęcego. Niestety tak nie jest – podkreśla badaczka bezpieczeństwa żywności. Według niej żywność pochodzenia roślinnego jest podatna na te same patogeny, które występują w mięsie, rybach, mleku i jajach. W ostatnich latach na całym świecie odnotowano kilka przypadków poważnych zatruć pokarmowych związanych ze spożyciem żywności roślinnej skażonej klasycznymi patogenami pojawiającymi się w żywności, takimi jak listeria, salmonella i Clostridium botulinum (laseczka jadu kiełbasianego). Więcej roślin w diecie – więcej nierozpoznanych zagrożeń Zmiany na talerzu wiążą się zatem z nowymi wyzwaniami. Dr Schelin zaznacza, że musimy zwiększyć naszą wiedzę i świadomość ryzyka związanego z żywnością roślinną. – Wiemy dużo o żywności pochodzenia zwierzęcego i jesteśmy świadomi ryzyka obecności patogenów. Ta wiedza nie jest tak rozległa, jeśli chodzi o surowce roślinne, procesy produkcyjne i produkty gotowe do spożycia, co czasami prowadziło do niedoszacowania ryzyka, w tym poważnych zachorowań – opisuje dr Schelin. Na przykład – jak wskazuje ekspertka – należy w odpowiedni sposób gotować fasolę, by nie zatruć się zawartymi w niej lektynami. Dotyczy to też popularnych wśró…

shutterstock2352650337-568a6c8.jpg
width: 2677
height: 1971

Nowa epidemia odry nadchodzi? To efekt braku szczepień
type: item
date: 2025-10-28T08:50:07.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: antyszczepionkowcy
subject: choroby
subject: choroby zakaźne
subject: dzieci
subject: nowa zelandia
subject: odra
subject: szczepionki
description: Wszystko wskazuje na to, że Nowa Zelandia może wkrótce mierzyć się z epidemią odry – podobną, jaka wybuchła w 2019 roku. Wtedy umierały na nią głównie dzieci. Ten wyspiarski kraj zmaga się, podobnie jak Polska, nie tylko z niskim poziomem zaszczepienia najmłodszych, ale i dawnymi brakami systemowymi, których żniwa zbierają obecne pokolenia. Czego możemy się nauczyć od nowozelandczyków, żeby uniknąć podobnej sytuacji w naszym kraju?
encoded: Nowa Zelandia stoi w obliczu możliwej epidemii odry. Niedawne potwierdzenie nowych, niezwiązanych z międzynarodowymi podróżami przypadków choroby sugeruje, że groźny wirus zaczął się już rozprzestrzeniać w społecznościach. Na alarm bije Health New Zealand, czyli publiczny system opieki zdrowotnej wyspiarskiego kraju. Wirus odry błyskawicznie roznosi się po społeczeństwie Nowe przypadki odry wykryte w Nowej Zelandii niebezpiecznie przypominają wydarzenia z 2019 roku. Wtedy to najludniejsze miasto kraju – Auckland – przeżyło największą od 1997 roku epidemię odry. Odnotowano ponad 2000 przypadków choroby, a nawet 35% zainfekowanych wymagało hospitalizacji. Mimo tego, że większość wcześniej była zdrowa. U wielu pacjentów wystąpiły poważne komplikacje: zapalenie mózgu, utrata ciąży czy wymóg intensywnej terapii u dzieci. Co jeszcze bardziej niepokojące, osoby, które przeszły wtedy odrę, w kolejnych latach częściej były hospitalizowane i częściej otrzymywały recepty na antybiotyki. Z Nowej Zelandii choroba zawędrowała do Samoa, gdzie spowodowała 5 700 zachorowań i niemal 100 zgonów. 87% z nich stanowiły dzieci do 5. roku życia. Jak zapobiec rozprzestrzenianiu się odry? Aby zapobiec szerzeniu się odry po jej pojawieniu się w danym kraju niezbędny jest poziom odporności populacyjnej sięgający około 95%. Osiąga się go dzięki szczepieniom: w Polsce obowiązuje dwudawkowe, obowiązkowe szczepienie dzieci – pierwszą dawkę szczepionki na odrę podaje się w 13.–15. miesiącu życia, a drugą przed ukończeniem 6. roku życia. To zapewnia ochronę przed ciężką chorobą na poziomie 98–99% na całe życie. Dlaczego poziom zaszczepienia w Nowej Zelandii jest niski? Niestety, w Nowej Zelandii nie udało się osiągnąć tego progu. Szczepienia MMR (odra, świnka, różyczka), czyli główne narzędzie walki z chorobą, prowadzone są w tym kraju od 1969 roku, jednak dopiero od 2005 roku funkcjonuje narodowy rejestr szczepień. Braki systemowe sprawiły, że nawet 80% osób urodzonych w latach 80. i 90. może nie b…

FABRIC-KOLAZ-32-13-e859ab8.jpg
width: 2700
height: 1800

Gen stulatków może pomóc chronić dzieci chore na progerię. Przełom w medycynie
type: item
date: 2025-10-17T07:59:26.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: choroby
subject: dzieci
subject: leczenie
subject: medycyna
subject: Zdrowie
description: „Gen długowieczności” obecny u osób żyjących wyjątkowo długo może pomóc ratować dzieci zmagające się z rzadką chorobą. Progeria, bo tak nazywa się schorzenie powodujące przedwczesne starzenie się dzieci, skraca życie do około 14 lat. Do tej pory nie było na nią skutecznego lekarstwa, ale dzięki odkryciu naukowców może się to zmienić.
encoded: Przełom w leczeniu rzadkiej choroby. Zespół progerii Hutchinsona-Gilforda może stać się uleczalny dzięki genom pozyskanym od „superstulatków”. Wszystko dzięki pracy naukowców z Uniwersytetu w Bristolu i IRCCS MultiMedica. Progeria powoduje przedwczesne starzenie Progeria Hutchinsona-Gliforda (HGPS) jest rzadką chorobą genetyczną polegającą na – w dużym skrócie – szybkim starzeniu się dzieci. Spowodowana jest mutacją w genie LMNA, która powoduje produkcję toksycznego białka zwanego progeryną. Ta uszkadza jądra komórkowe i powoduje szybszą degradację. Choroba zyskała światowy rozgłos za sprawą filmu „Ciekawy przypadek Benjamina Buttona”. Osoby dotknięte progerią umierają zwykle około 13.–15. roku życia z powodu problemów z sercem. Są jednak wyjątki, takie jak Sammy Basso, który był najstarszą znaną osobą z progerią. Ten włoski biolog zmarł 5 października 2024 roku w wieku 28 lat. Leczenie zespołu Hutchinsona-Gliforda Obecnie jedynym zatwierdzonym lekiem na progerię jest lonafarnib, który zapobiega gromadzeniu się progeryny. Naukowcy z Bristolu we współpracy z włoskim IRCCS MultiMedica starali się sprawdzić, czy jest jakaś inna droga leczenia: postanowili wykorzystać geny stulatków, które potencjalnie mogłyby chronić chore dzieci. Użyli w tym celu genu LAV-BPIFB4, który występuje u niektórych osób powyżej 100. r.ż. – znanego jako „gen długowieczności”, z którym wiązana jest dłuższa niż przeciętnie oczekiwana długość życia. Badania wykazały, że pomaga on utrzymać zdrowie serca i naczyń krwionośnych w okresie starzenia. Pierwsze rezultaty były obiecujące Najpierw sprawdzono działanie genu u myszy. Zespół badawczy był w stanie wykryć wczesne problemy z sercem – bardzo podobne do tych, które występują u dzieci zmagających się z progerią. Okazało się, że wstrzyknięcie „genu długowieczności” pomagało poprawić to, jak serce się rozkurcza i napełnia krwią. Zmniejszył on zwłóknienie serca, ograniczył liczbę starzejących się komórek i stymulował wzrost nowych naczyń krwionośnych…

GettyImages-1140588158-7a1aa73.jpg
width: 6016
height: 4016

Szczepionka na dengę sprawdziła się w warunkach polowych. Zatrzymała epidemię w Brazylii
type: item
date: 2025-10-03T06:09:57.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: brazylia
subject: choroby
subject: denga
subject: epidemia
subject: komary
description: Duża epidemia dengi z 2024 roku w São Paulo mogła mieć tragiczne skutki. Nie stało się tak dzięki szczepionce przeciwko tej groźnej, przenoszonej przez komary chorobie. Naukowcy cieszą się, że szczepionka sprawdziła się w warunkach polowych: to może być przełom w ochronie przed tą pojawiającą się również w Europie dengą.
encoded: Denga to jedna z najszybciej rozprzestrzeniających się chorób wirusowych przenoszonych przez komary, której pomaga ocieplenie się klimatu i zwiększenie populacji owadów z groźnego rodzaju Aedes. Ostatnia epidemia w São Paulo udowadnia jednak skuteczność szczepionki Qdenga, co dobrze rokuje na przyszłość. Jak bardzo pomogła mieszkańcom Brazylii? Jakie są objawy dengi? Denga to groźna choroba, na którą według danych umiera 40 000 osób rocznie. Wartość ta z pewnością jest jednak zaniżona – w wielu krajach, które dręczy denga, nie są prowadzone żadne statystyki zgonów. Liczbę zarażeń WHO szacuje na 100–400 milionów osób każdego roku. Objawy dengi obejmują wysoką gorączkę, silny ból głowy za oczami, bóle mięśni, stawów czy wysypkę. Niekiedy przyjmuje ona cięższą postać, tzw. dengę krwotoczną, którą objawia się krwawieniami z błon śluzowych, np. z nosa czy przewodu pokarmowego oraz silnymi bólami brzucha. Choroba rozpoczyna się po około 6–8 dniach od ugryzienia i u 80% osób nie daje objawów. Gdzie można zarazić się dengą? Gdzie można zarazić się dengą? Zwykle pojawia się tam, gdzie groźne komary – w klimacie tropikalnym i subtropikalnym. Ogniska są jednak coraz częściej wykrywane w regionach nieendemicznych, takich jak Europa. Szczepionka na dengę może być potrzebna na całym świecie. Epidemia dengi w São Paulo Duża epidemia dengi wybuchła w 2024 roku w brazylijskim São Paulo – odnotowano tam dziesiątki tysięcy przypadków objawowych, a zarażonych mogło być kilkunastokrotnie więcej. Władze podjęły błyskawiczną decyzję o priorytetowym zaszczepieniu młodzieży w wieku od 10 do 14 lat – ta grupa była szczególnie obciążona ryzykiem hospitalizacji. Czemu akurat młodzież? Okazuje się, że jest ona silnie narażona na kontakt z komarami-nosicielami ze względu na swoją codzienną aktywność na zewnątrz i wzmożone przemieszczanie się po metropolii, co wystawiało ją na większe ryzyko. W trakcie epidemii zastosowano 690 000 dawek szczepionki Qdenga. Skuteczna szczepionka na dengę Po ustani…

GettyImages-2235638589-b9b0658.jpg
width: 6000
height: 4000

Jak radzić sobie z komarami? Naukowcy ze Stanów znaleźli wyjątkowy sposób, który naprawdę działa
type: item
date: 2025-09-26T08:56:27.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: choroby
subject: komary
subject: owady
subject: zwierzęta
description: Czy jesteśmy świadkami przełamania frontu na wojnie z komarami? Te uciążliwe owady są bardzo niebezpieczne. Chociaż w naszej szerokości geograficznej powodują zazwyczaj jedynie swędzące ukąszenia, to w innych częściach świata przenoszą niebezpieczne wirusy Zika, dengi czy malarii. Odkrycie naukowców z Virginia Tech może pomóc nam raz na zawsze uporać się z tym problemem. Czy to koniec rządów komarów?
encoded: Amerykańscy naukowcy z wirginijskiego Instytutu Politechnicznego i Uniwersytetu Stanowego właśnie sprawili, że walka z komarami staje się dużo prostsza. Udoskonalili oni znaną technikę wypuszczania na wolność bezpłodnych samców. Jak to działa? Kontrolowanie populacji komarów kluczem do sukcesu Obecnie największą nadzieją na powstrzymanie komarów jest biologiczne kontrolowanie ich populacji: udaje się to dzięki przenoszącym specyficzne geny samcom hodowanym w laboratoriach. Takie samce łączą się następnie z samicami, jednak z ich uniesień nie powstaje gryzące potomstwo. To zaś zmniejsza populację bez konieczności stosowania środków chemicznych. Brzmi to jak rewolucyjne rozwiązanie, prawda? Aż ciśnie się na usta pytanie, czemu jeszcze – skoro mamy takie dobre metody – nie rozwiązaliśmy problemu komarów. Odpowiedź jest prosta: chodzi o pieniądze. Kosztowna wojna przeciwko owadom Naukowcy w swoim badaniu opublikowanym w czasopiśmie „Proceedings of the National Academy of Sciences” zaprezentowali DeMark, czyli system genetyczny, który czyni znany sposób dużo mniej kosztownym. Do tej pory metoda walki z komarami – szczególnie roznoszącymi m.in. wirusa Zika owadami z gatunku Aedes aegypti – była skomplikowana technicznie, pracochłonna i kosztowna. To ograniczało jej skuteczność. Nowy system eliminuje problem ręcznego sortowania, czyniąc produkcję dużych partii niegryzących samców komarów banalnie prostą. – To potężne nowe narzędzie do globalnych działań na rzecz zwalczania komarów – twierdzi Austin Compton, jeden z autorów badania. Dodaje, że jest łatwe do wdrożenia i skalowalne zależnie od potrzeb. Jak działa system DeMark? Dzięki systemowi udaje się odizolować niechciane komary, zanim osiągną dorosłość, za pomocą markerów genetycznych. Pozostaje jedynie partia niegryzących owadów, a to wszystko bez konieczności wykonywania modyfikacji genetycznych. Przekazują one dalej allele – wersje genów komarów – które w określonych kombinacjach powodują przedwczesną śmierć niektóryc…

GettyImages-2173815481-82e736c.jpg
width: 6000
height: 4000

Palenie marihuany może drastycznie zwiększać ryzyko astmy. Pojawiły się nowe dowody
type: item
date: 2025-09-23T06:01:48.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: choroby
subject: marihuana
subject: palenie
subject: papierosy
subject: Zdrowie
description: Legalna dostępność marihuany to kwestia, o którą w naszym kraju stale się spieramy. Ma zarówno swoich zwolenników, jak i przeciwników. Ostatnio pojawił się jednak nowy argument: okazuje się, że palenie marihuany może drastycznie zwiększać szansę zachorowania na astmę. Dlaczego tak się dzieje?
encoded: Jeśli chcesz zmniejszyć zmniejszyć swoje szanse zachorowania na astmę, to unikaj palenia marihuany – a przynajmniej tak twierdzą naukowcy z Uniwersytetu Kalifornijskiego w San Francisco. W swoich badaniach upublicznili alarmujące statystyki. Związek palenia marihuany z astmą 44% – o tyle ma się zwiększać ryzyko zachorowania na astmę u osób, które codziennie wdychają dym powstały podczas palenia marihuany. Takie dane opublikowali w czasopiśmie „Journal of General Internal Medicine” amerykańscy naukowcy. To nie wszystko: badani palący codziennie (lub przebywający w okolicy innych palących) mieli zwiększone o 27% ryzyko rozwoju przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP). Badacze twierdzą, że badanie może być niedoszacowane. Opisywane przez nich wyniki dotyczą chorób rozwijających się przez dziesięciolecia, a naukowcy nie dysponowali danymi dotyczącymi okresu stosowania marihuany przez badanych. Palenie papierosów a palenie marihuany Szkodliwość marihuany często łączy się z papierosami – wielu badanych pali jedną i drugą substancję, a zapadalność na choroby płuc zgania się na tytoń. W tym badaniu większość osób jednak nigdy nie paliła papierosów. To jeden z pierwszych takich eksperymentów: spośród 380 000 dorosłych uczestników prawie 222 000 nigdy nie paliło tytoniu. U osób stroniących od papierosów, a palących marihuanę ryzyko było jeszcze wyższe. W tej grupie codzienne wdychanie marihuany wiązało się z o 51% wyższym prawdopodobieństwem rozwoju astmy. – Informacje o szkodliwym wpływie palenia tytoniu na zdrowie są już powszechnie znane, ale w przypadku marihuany sprawa jest mniej jasna dla społeczeństwa – alarmuje dr n. med. Alison Rustagi, adiunkt na Uniwersytecie Kalifornijskim i główna autorka badania. Legalna marihuana w Polsce W Polsce medyczna marihuana jest legalna od 1 listopada 2017, a na receptę można kupić ją od 17 stycznia 2019 roku. Do kraju sprowadza ją firma Spectrum Cannabis, nie jest jednak dostępna w szerokiej dystrybucji. Od lat trwają spory na te…

GettyImages-639099630-c9ccec5.jpg
width: 6768
height: 5618

Dobry, taki nie za zdrowy – nowe badania wskazują, że spożywanie słodzików może osłabiać zdolności poznawcze
type: item
date: 2025-09-05T10:05:42.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: choroby
subject: cukier
subject: Zdrowie
description: Erytrytol, ksylitol, aspartam czy sacharyna – spożycie słodzików w Polsce stale rośnie, a wiele osób uważa je za zdrowszy zamiennik cukru. Ukazujące się obecnie badania przekonują jednak, że ich nadmierne spożycie może prowadzić nie tylko do zwiększenia ryzyka chorób, ale także do przedwczesnego starzenia się organizmu.
encoded: Badanie opublikowane w czasopiśmie „Neurology” przeanalizowało wpływ spożycia słodzików na zdolności poznawcze. Eksperyment trwał 8 lat i brał na tapet 7 najpopularniejszych niskokalorycznych zamienników cukru. Najpopularniejsze słodziki pod lupą naukowców Spożycie słodzików od dawna budziło wątpliwości zdrowotne, brakowało jednak długoterminowych badań. Brazylijscy naukowcy skupili się na tym, w jaki sposób ich nadużywanie może wpływać na organizm. Przeanalizowali 12 772 osoby z całej Brazylii, których losy obserwowali przez 8 lat. Ich średni wiek wynosił 52 lata. Zamienniki cukru, których dotyczyło badanie, to aspartam, sacharyna, acesulfam K, erytrytol, ksylitol, sorbitol i tagatoza. To te, które najczęściej występują w napojach gazowanych czy niskokalorycznych słodyczach. Zawartość słodzika w słodziku Naukowcy podzielili uczestników – pod względem ich preferencji żywieniowych dotyczących słodzików – na trzy różne grupy. Ta o najmniejszym spożyciu przyjmowała średnio 20 mg/dzień, a ta o najwyższym 191 mg/dzień. To mniej więcej tyle, ile w dwóch puszkach dietetycznej coli. Na początku i na końcu badania – po 8 latach – zbadano ich zdolności poznawcze: pamięć, język, szybkość myślenia czy płynność werbalną. Uwzględniono oczywiście wzrastający wiek i postępujące choroby. Zamienniki cukru postarzają organizm Okazało się, że ogólny spadek sprawności umysłowej u osób w grupie spożywającej najwięcej słodzików był aż od 62% szybszy! Byli mniej więcej o 1,6 roku starsi niż uczestnicy o najmniejszej podaży. Ci spożywający średnią ilość starzeli się o 35% szybciej. Spadek i postępujące starzenie zaobserwowano jednak głównie u osób poniżej 60. roku życia. Co ciekawe, starzenie postępowało szybciej u osób z cukrzycą, które dodatkowo spożywały wiele słodzików. Czym słodzić? Spadku zdolności poznawczych nie potwierdzono tylko w przypadku tagatozy. – Potrzebne są dalsze badania, aby potwierdzić nasze ustalenia i sprawdzić, czy inne zamienniki rafinowanego cukru, takie jak mus ja…

GettyImages-164848614-c0ce109.jpg
width: 5016
height: 3344

Metopozaur ze skoliozą zaskoczył naukowców z Opola. Ten płaz chorował jak człowiek
type: item
date: 2025-09-05T06:00:03.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: choroby
subject: paleologia
description: Skolioza sprzed 225 milionów lat to jedno z zaskakujących nowych znalezisk w Krasiejowie. Naukowcy z Uniwersytetu Opolskiego natrafili na unikalne patologie kręgosłupa u metopozaurów – płazów z okresu późnego triasu.
encoded: Paleobiolodzy z Uniwersytetu Opolskiego zbadali szczątki płazów z rodzaju Metoposaurus, które 225 mln lat temu zamieszkiwały teren dzisiejszego Krasiejowa. U tych wymarłych zwierząt spokrewnionych z żabami i salamandrami odkryto różne choroby kręgosłupa. Wyniki badań opublikowano w prestiżowym czasopiśmie „Scientific Reports”. Pierwsze takie odkrycie w historii To pierwsze tak szczegółowe badanie patologii w szkieletach płazów z późnego triasu. Rzuca całkiem nowe światło na ich rozwój i biologię. Co prawda znane są przypadki skoliozy u prehistorycznych płazów, ale po raz pierwszy opisano spondyloartropatię, czyli zarastanie chrząstki tkanką kostną. To jedno z najstarszych tego typu znalezisk na świecie. Największym przełomem jest jednak odkrycie nieprawidłowego podziału pierwszych kręgów szyjnych – najstarszy tego rodzaju przypadek w całym zapisie kopalnym. Wcześniej podobne anomalie znano tylko u ssaków z czasów historycznych. Metopozaury, osiągające rozmiary krokodyli, należą do najliczniej reprezentowanych skamieniałości na stanowisku w Krasiejowie. Na okazy analizowane w badaniu natrafiono w ostatnich sezonach wykopaliskowych. Metopozaury i ich choroby: co odkryto w szkieletach? Jedną ze zidentyfikowanych patologii były zrośnięte kręgi. – Chrząstka znajdująca się pomiędzy kręgami nie zachowuje się w zapisie kopalnym, dlatego zazwyczaj odnajduje się pojedyncze elementy. W tym przypadku jednak mamy do czynienia ze zrośniętymi kręgami – efektem różnorodnych patologii kręgosłupa. Już podczas wykopalisk zwróciło to naszą uwagę – mówił PAP Mateusz Antczak, główny autor publikacji. Z badania wynika, że u metopozaurów chrząstka międzykręgowa stopniowo kostniała, prowadząc do powstania nieregularnych przerostów, a ostatecznie do całkowitego zlania się kręgów w jednolitą strukturę. Innym odkrytym przypadkiem były zrośnięte pierwsze kręgi szyjne (dźwigacz i obrotnik). Ich gładka powierzchnia wskazuje na wadę wrodzoną, a nie nabyte schorzenie. Kolejna anomalia to prawidłowy…

Untitled-1-4b93e39.jpg
width: 876
height: 640

Lody zdrowsze niż brązowy ryż? Zaskakujące wyniki badań z Uniwersytetu Harvarda
type: item
date: 2025-08-13T07:55:59.000Z
creator: Sabina Zięba
subject: Nauka
subject: Smaki świata
subject: Traveler
subject: badania naukowe
subject: choroby
subject: jedzenie
subject: lody
subject: Zdrowie
description: Czy popularny letni deser może kryć w sobie więcej niż tylko orzeźwiający smak? Zaskakujące wyniki kilku badań każą spojrzeć na lody z innej perspektywy. Choć wnioski naukowców budzą ostrożność, ich odkrycia mogą zmienić sposób, w jaki myślimy o tym popularnym przysmaku.
encoded: Spis treści: Badania nad prozdrowotnymi właściwościami lodów Dlaczego lody mogą wspierać metabolizm? Naukowcy mają kilka hipotez Z jakiego powodu naukowcy podchodzą do badań o lodach z rezerwą? Lody – wartości odżywcze kontra wysoka zawartość cukru W upalne dni trudno o deser bardziej kojarzący się z latem niż porcja lodów. Ten pozornie prosty, słodki przysmak od lat cieszy się niesłabnącą popularnością, a coraz dziwniejsze smaki lodów podbijają świat. Badania prowadzone na przestrzeni dekad kilkukrotnie sugerowały, że lody mogą nieść ze sobą nieoczekiwane korzyści zdrowotne – choć wnioski te często były pomijane przez środowisko naukowe. Z jakiego powodu? Badania nad prozdrowotnymi właściwościami lodów W artykule dla magazynu „The Atlantic” David Merritt Johns, dziennikarz zajmujący się tematyką zdrowia publicznego przyznał, że zainteresował się tematem prozdrowotnych właściwości lodów, gdy natrafił na badania z 2018 r. prowadzone na Uniwersytecie Harvarda przez Andresa Victora Ardissona Korata. Wynikało z nich, że spożywanie pół szklanki (ok. 64 g) lodów dziennie może wiązać się z niższym ryzykiem chorób serca u osób chorych na cukrzycę. Autor publikacji przeanalizował dane z trzech wieloletnich badań ankietowych, w których uczestnicy regularnie raportowali swoje nawyki żywieniowe i stan zdrowia. Na ich podstawie i przy użyciu modeli statystycznych, oszacował potencjalne zagrożenia zdrowotne związane z konsumpcją różnych produktów. Szczególną uwagę zwrócono na tłuszcze mleczne – ich wpływ na ryzyko zachorowania na cukrzycę typu 2 oraz na serce, czyli kluczowy mięsień w naszym organizmie i rozwój chorób sercowo-naczyniowych u osób już cierpiących na tę chorobę. – Nadrzędnym celem było porównanie spożycia tłuszczów mlecznych z innymi grupami produktów. Zauważono, że ryzyko chorób sercowo-naczyniowych było wyższe w przypadku diety bogatej w mięso i rafinowane węglowodany niż w przypadku produktów mlecznych – tłumaczyła Morgan Chojnacki, dietetyczka z UW Medical Cente…

lody-c03462f.jpg
width: 5184
height: 3456

Czy wirusy wywołują choroby psychiczne? Nowe badanie przynosi mocne dowody
type: item
date: 2025-07-22T12:29:33.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: choroby
subject: depresja
subject: mózg
subject: wirusy
description: Badania sugerują, że wirus HCV może mieć związek z rozwojem niektórych chorób psychicznych. Naukowcy z Uniwersytetu Johnsa Hopkinsa odkryli go w mózgach pacjentów psychiatrycznych.
encoded: Spis treści Jak i gdzie szukano wirusów w mózgu? HCV wykryty w mózgach pacjentów psychiatrycznych Możliwe zastosowania terapeutyczne Nowe badania sugerują, że wirus zapalenia wątroby typu C (HCV) może odgrywać rolę w rozwoju zaburzeń psychicznych, takich jak schizofrenia, choroba afektywna dwubiegunowa czy ciężka depresja. Odkrycie to daje nadzieję na nowe terapie, nie oparte na lekach psychotropowych. Jak i gdzie szukano wirusów w mózgu? Naukowcy z Uniwersytetu Johnsa Hopkinsa (USA) przeanalizowali próbki mózgów zmarłych osób z rozpoznanymi zaburzeniami psychicznymi i porównali z próbkami od osób zdrowych. Koncentrowali się na splotach naczyniówkowych – strukturach produkujących płyn mózgowo-rdzeniowy, który chroni mózg i reguluje wymianę substancji. Są one podatne na infekcje wirusowe, które podejrzewane są o związek z chorobami psychicznymi. W badaniu użyto nowoczesnej technologii sekwencjonowania (Twist Comprehensive Viral Research Panel). Umożliwia ona wykrywanie ponad 3 tys. różnych gatunków wirusów w ludzkich próbkach. HCV wykryty w mózgach pacjentów psychiatrycznych W splotach naczyniówkowych wykryto ślady 13 gatunków wirusów. Statystycznie najwięcej było jednak śladów wirusa HCV u osób ze schizofrenią i chorobą dwubiegunową. W próbkach od osób chorych HCV był obecny wyraźnie częściej niż u zdrowych. Wśród wszystkich znalezionych śladów wirusów HCV okazał się jedynym patogenem wykazującym istotne powiązanie z obiema tymi chorobami. W drugiej części badania wykorzystano ogromną bazę danych medycznych TriNetX, obejmującą 285 milionów pacjentów. Na jej podstawie potwierdzono, że HCV występuje u 3,5% pacjentów ze schizofrenią i u 3,9% z chorobą dwubiegunową. U osób z kliniczną depresją odsetek ten wynosił 1,8%, a w populacji kontrolnej zaledwie 0,5%. Wyniki wskazują więc wyraźnie, że obecność wirusa jest znacznie częstsza u osób z zaburzeniami psychicznymi. Co ciekawe, badacze nie znaleźli wirusów w samym miąższu mózgu, np. w hipokampie, który odpowiada za pamię…

shutterstock2467208125-4173427.jpg
width: 6844
height: 4707

Dzieci z materiałem genetycznym trzech osób urodzone w Wielkiej Brytanii
type: item
date: 2025-07-21T13:03:02.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: choroby
subject: dna
subject: in vitro
subject: wielka brytania
description: W Wielkiej Brytanii urodziło się już ośmioro zdrowych dzieci dzięki przełomowej metodzie in vitro umożliwiającej podmianę mitochondriów. DNA pozyskane od trzech osób pozwoliło uniknąć poważnych chorób genetycznych.
encoded: Spis treści Na czym polega in vitro z DNA trzech osób? Znaczenie mitochondriów dla zdrowia dziecka Nowa metoda i nowe regulacje prawne W Wielkiej Brytanii urodziło się ośmioro zdrowych dzieci z użyciem nowatorskiej metody in vitro, wykorzystującej DNA trzech osób. Przełomowa metoda ma na celu uniknięcie dziedziczenia rzadkich i poważnych chorób genetycznych ze strony matki. Na czym polega in vitro z DNA trzech osób? Metoda polega na zastosowaniu zdrowych mitochondriów z komórki jajowej dawczyni, co pozwala zminimalizować ryzyko dziedziczenia groźnych mutacji mitochondrialnych. Eksperci podkreślają, że metoda wymiany mitochondriów będzie stosowana tylko w wyjątkowych przypadkach, gdy inne sposoby zapobiegania chorobom genetycznym okażą się nieskuteczne. Choć urodzone w ten sposób dziecko posiada materiał genetyczny od trzech osób, DNA dawczyni mitochondriów stanowi mniej niż 1% całości i nie wpływa na dziedziczone cechy, np. wygląd dziecka. W jej wyniku jak dotąd doszło do narodzin ośmiorga zdrowych dzieci, wolnych od chorób mitochondrialnych. U jednej z matek ciąża nadal trwa. W jednym przypadku u noworodka stwierdzono nieco wyższy poziom nieprawidłowych mitochondriów, lecz nadal na poziomie uznawanym za nieszkodliwy. Naukowcy zalecają jednak dalszą obserwację dziecka. W przypadku standardowego zapłodnienia in vitro wykrycie mutacji mitochondrialnych jest w niektórych przypadkach niemożliwe do jednoznacznego zdiagnozowania. Nowa metoda umożliwia obejście tego problemu poprzez pobranie materiału genetycznego z komórki jajowej matki i przeniesienie go do komórki dawczyni, pozbawionej jej własnego DNA jądrowego, ale zawierającej zdrowe mitochondria. W ten sposób zarodek otrzymuje DNA od trojga rodziców: matki, ojca i dawczyni mitochondriów. Znaczenie mitochondriów dla zdrowia dziecka Uszkodzenia mitochondriów mogą prowadzić do szeregu rzadkich, poważnych chorób skutkujących m.in. osłabieniem mięśni, napadami drgawek, opóźnieniami w rozwoju, niewydolnością narządów, a n…

AdobeStock527688674-7d4a5f7.jpeg
width: 5168
height: 3448

Przełomowe osiągnięcie japońskich naukowców. Może odmienić życie osób z zespołem Downa
type: item
date: 2025-06-17T12:45:36.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: choroby
subject: genetyka
subject: geny
subject: medycyna
description: Najnowsze badanie japońskich naukowców daje nadzieję na leczenie osób z trisomią 21, czyli zespołem Downa. Eksperyment edycji genów metodą CRISPR przywrócił prawidłowe działanie komórkom z dodatkowym chromosomem 21 – przyczyną tej wady wrodzonej.
encoded: Spis treści: Na czym polega trisomia 21 i dlaczego tak trudno ją leczyć? Nowatorskie zastosowanie metody CRISPR-Cas9 Jakie są szanse na wykorzystanie tej metody w leczeniu? Wyniki badań zespołu naukowców z Uniwersytetu Mie w Japonii dają nadzieję ludziom dotkniętym zespołem Downa. Po usunięciu dodatkowego chromosomu za pomocą metody edycji genów CRISPR-Cas9 komórki z trisomią 21 zaczęły funkcjonować w sposób zbliżony do typowych. To przełom, który może otworzyć drogę do zupełnie nowych terapii genowych. Na czym polega trisomia 21 i dlaczego tak trudno ją leczyć? Zespół Downa to genetyczna wada wrodzona. Powstaje w wyniku obecności dodatkowej kopii chromosomu 21 (stąd nazwa trisomia 21) w komórkach, co skutkuje zaburzeniami rozwojowymi i zdrowotnymi. Trisomia 21 prowadzi do nadaktywności wielu genów, co zaburza produkcję białek i przeciąża komórki. Efektem jest spektrum kilkudziesięciu zmian i objawów, m.in. trudności w nauce, charakterystyczne cechy fizyczne i współistniejące schorzenia. Nowatorskie zastosowanie metody CRISPR-Cas9 Dotychczasowe terapie jedynie łagodziły objawy, ale nie eliminowały źródła problemu – nadmiaru materiału genetycznego. Naukowcy z Uniwersytetu Mie w Japonii pod kierownictwem Ryotaro Hashizume opracowali metodę usuwania dodatkowego chromosomu za pomocą edycji genów CRISPR-Cas9, co przywróciło prawidłowe funkcjonowanie zmodyfikowanych komórek. CRISPR-Cas9 to precyzyjne narzędzie do cięcia DNA. Zespół Ryotaro Hashizume zaprojektował specjalne „przewodniki” CRISPR, które rozpoznają tylko nadmiarowy chromosom 21. Po usunięciu dodatkowej kopii geny zaczęły działać w typowy sposób, a komórki lepiej się rozwijały i przeżywały. Zwiększyła się aktywność genów odpowiedzialnych za rozwój układu nerwowego, a obniżyła tych związanych z metabolizmem. Zmodyfikowane za pomocą CRISPR komórki szybciej się dzieliły i produkowały mniej wolnych rodników, co oznacza lepsze zdrowie komórkowe i poprawę funkcjonowania mitochondriów. Jakie są szanse na wykorzystani…

AdobeStock480302986-ea7847e.jpeg
width: 5316
height: 3890

Okalecza człowieka i budzi wstręt. Naukowcy poznali nieznane dzieje trądu
type: item
date: 2025-05-30T11:19:10.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: Nauka
subject: ameryka
subject: choroby
subject: dna
subject: kolonizacja
description: Choroba budząca wstręt i odrazę, czyli trąd, była rozpowszechniona w Ameryce przed przybyciem kolonizatorów z Europy w XVI wieku. Takie ustalenie możliwe było dzięki analizie genetycznej bakterii, która ją wywołuje.
encoded: Spis treści: „Prezenty” konkwistadorów dla Nowego Świata DNA patogenu zdradza złożoną historię trądu W XVI wieku europejscy konkwistadorzy zaczęli zalewać Nowy Świat. Grabili zastane rdzenne społeczności Ameryk, przyczynili się też do rozpadu istniejących tam cywilizacji, w tym azteckiej czy inkaskiej. „Prezenty” konkwistadorów dla Nowego Świata Europejczycy przywieźli ze sobą też „dary” w postaci chorób, które do tej pory nie były znane na tych kontynentach. Z tego powodu szybko się rozprzestrzeniły i dziesiątkowały lokalne społeczności. Ludzie ci nie posiadali wrodzonej odporności. Wśród chorób, które się pojawiły były: ospa wietrzna, odra, dżuma dymienicza, tyfus, malaria. Długo na tej liście był też trąd (choroba Hansena). Ale najnowsze badania międzynarodowego zespołu badaczy rzuciły na tę sprawę nowe światło. Warto wspomnieć, że dziś trąd można leczyć, ale co roku stwierdza się zachorowanie na tę chorobę u 200 tys. osób. Cięższa jest odmiana lepromatyczna, cechująca się poważnymi zmianami skórnymi, które mogą niszczyć głębsze tkanki. DNA patogenu zdradza złożoną historię trądu Trąd, długo uważany za chorobę sprowadzoną do Ameryki przez europejskich kolonizatorów, może w rzeczywistości mieć znacznie dłuższą historię na kontynencie amerykańskim – ogłosili badacze z Instytutu Pasteura, francuskiego Narodowego Centrum Badań Naukowych (CNRS) i Uniwersytetu Kolorado (USA) na łamach czasopisma „Science”. Udało się im przeanalizować drugi, mniej znany gatunek bakterii odpowiedzialny za trąd, Mycobacterium lepromatosis, który odkryto w 2008 roku w USA. Miał on zarażać ludzi w Ameryce przez co najmniej 1000 lat, a zatem nawet kilka wieków przed przybyciem Europejczyków. W Starym Świecie za trąd odpowiada bakteria Mycobacterium leprae, stąd nazywana jest też leprą. Najnowsza analiza polegała na przebadaniu DNA z prawie 800 próbek, w tym starożytnych szczątków ludzkich (pochodzących ze stanowisk archeologicznych) i niedawnych przypadków klinicznych z objawami trądu. Wynik…

Leprosy-LepromatousleprosyLL-b2c2605.jpg
width: 1024
height: 768

106-latek z Kalabrii zdradza sekret długowieczności: „No bacco, no tabacco, no venere”
type: item
date: 2025-05-29T13:04:00.000Z
creator: Stephen S. Hall
subject: Ludzie
subject: choroby
subject: cukrzyca
subject: Czas na długowieczność
subject: diety
subject: długowieczność
subject: dna
subject: ekwador
subject: epigenetyka
subject: geny
subject: rak
subject: starość
subject: zdjęcia
subject: życie
description: Sto lat to dla niej dopiero początek. Seniorka z Sardynii ujawnia, co naprawdę działa na długowieczność – i to wcale nie dieta, aktywność fizyczna czy geny. Choć wielu szuka sekretu w superfoods, ona przekonuje, że klucz tkwi gdzie indziej – w czymś, co każdy z nas może wdrożyć już dziś.
encoded: Długowieczność to nie tylko kwestia genów czy diety – to fascynująca opowieść o stulatkach z Kalabrii, dzieciach z Ekwadoru, które nie rosną, ale nie chorują, i genetycznych sekretach ukrytych w archiwach, mitochondriach oraz krwi. Artykuł odkrywa, jak nowoczesna nauka próbuje rozwikłać zagadkę zdrowego, długiego życia i co łączy mieszkańców odizolowanych społeczności z całego świata. Molochio – wioska stulatków i genetyczny skarb Kalabrii Jest rześki styczniowy poranek, dalekie wierzchołki masywu Aspromonte pobielił śnieg, a w dolinie dojrzewają pomarańcze. Minivan Giuseppe Passarina mknie serpentynami Kalabrii, krainy w czubku włoskiego buta. Kierowca – genetyk z Uniwersytetu Kalabryjskiego – gawędzi z pasażerem Mauriziem Berardellim, geriatrą. Jadą do dwutysięcznej osady Molochio, w której żyje czworo stulatków i czworo 99-latków. Salvatore Caruso wygrzewa akurat swoje 106-letnie kości przed buzującym ogniem kominkiem. Caruso, zwany księgowym (u’raggiuneri) czyta artykuł o końcu świata w tabloidzie. Na półce nad kominkiem stoi oprawiona w ramki kopia metryki urodzenia – z datą 2 listopada 1905 r. Caruso nie narzeka na zdrowie ni pamięć. Dobrze pamięta śmierć ojca w 1913 r. czy wielką epidemię grypy hiszpanki z lat 1918–1919, w której omal nie stracił matki i brata. Geny kontra dieta – co naprawdę wydłuża życie? Pamięta, jak go przeniesiono z wojska do cywila w 1925 r. po wypadku, w którym złamał nogę w dwóch miejscach. Na pytanie Berardellego o przyczyny długowieczności, odpowiada z uśmiechem: – No bacco, no tabacco, no venere – czyli: „żadnego wina, tytoniu, kobiet”. I dodaje, że w młodości jadał głównie figi i fasolę, a ciemnego mięsa niemal nie tykał. Passarino i Berardelli mniej więcej to samo słyszą od 103-letniego Domenica Romea. Ten z kolei opisuje swój jadłospis tak: poco, ma tutto, czyli „po odrobinie wszystkiego”. Podobnie odżywiała się 104-letnia Maria Rosa Caruso. – Dość często mówią, że woleli jedzenie bezmięsne, czyli owoce i warzywa – zauważa Berar…

stulatek-GettyImages-657191892-ec35a76.jpg
width: 1024
height: 680

Błonica wróciła do Polski. Co to za choroba i jakie daje objawy?
type: item
date: 2025-03-19T12:50:14.000Z
creator: Igor Szulim
subject: Nauka
subject: choroby
subject: choroby zakaźne
subject: medycyna
subject: Zdrowie
description: Błonica znów budzi niepokój. Groźna choroba, która przez lata była zapomniana, powróciła i odmieniana jest dziś przez wszystkie przypadki. Sprawdź, jakie daje objawy, komu zagraża i jak można się przed nią chronić.
encoded: W tym artykule: Błonica w Polsce. Zakażony 6-latek w ciężkim stanie Błonica – co to za choroba? Objawy błonicy Szczepienia przeciwko błonicy O błonicy dawno nie było tak głośno. Wszystko po tym, jak potwierdzono zakażenie u 6-letniego chłopca z Wrocławia, który przed kilkoma dniami wrócił z Afryki. To pierwszy taki przypadek od lat, nic więc dziwnego, że wzbudza niepokój i rodzi pytania o dalsze ryzyko. Błonica w Polsce. Zakażony 6-latek w ciężkim stanie W minionym tygodniu wrocławscy lekarze potwierdzili przypadek błonicy u 6-latka po jego powrocie z wakacji na Zanzibarze. Chłopiec – mimo obowiązku – nie był zaszczepiony, co zwiększyło ryzyko zachorowania. Stan dziecka jest ciężki, ale stabilny. Jak informuje Główny Inspektorat Sanitarny, młody pacjent otrzymał wszystkie niezbędne środki lecznicze, w tym antytoksynę błoniczą. – Na potrzeby tych przypadków lek jest zabezpieczony w agencji rezerw rządowych. To uwolnienie następuje po decyzji trzech ministrów. Ta sytuacja nastąpiła bardzo szybko. Udało się dosłownie w ciągu kilku godzin podać ten lek pacjentowi od momentu ustalenia rozpoznania – zdradził GIS, dodając jednocześnie, że trwają poszukiwania pasażerów, którzy mieli kontakt z zakażonym chłopcem. „Wstępnym dochodzeniem” objęto ok. 500 osób, ponieważ podróż do Warszawy odbywała się trzema różnymi samolotami z międzylądowaniami w Omanie i Szwajcarii. Osoby z bliskiego otoczenia dziecka otrzymały profilaktyczną antybiotykoterapię oraz zaproponowano im szczepienia poekspozycyjne. GIS uspokaja, że ryzyko dalszego rozprzestrzeniania się choroby jest niskie, choć sytuacja wciąż jest monitorowana. – Mamy margines dwóch tygodni. Jeśli nie będzie nowych przypadków, będziemy mogli uznać zdarzenie za wygaszone. Czekamy więc do końca marca z ewentualnym zakończeniem dochodzenia epidemicznego – przekazał Paweł Grzesiowski, Główny Inspektor Sanitarny. Błonica – co to za choroba? Błonica, nazywana także dyfterytem, to groźna choroba zakaźna wywoływana przez maczugowca błoni…

blonica-co-to-za-choroba-f9e598b.png
width: 900
height: 600

Joanna Kastylijska – zakochana do szaleństwa królowa. W jej imieniu władzę sprawowali ojciec, mąż i syn
type: item
date: 2025-03-08T11:54:22.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: choroby
subject: hiszpania
subject: królowa
description: Joanna Szalona to trzecie dziecko arcykatolickich władców Izabeli Kastylijskiej i Ferdynanda Aragońskiego. Ta inteligenta kobieta, której zrozumienie otaczającego ją świata mogło pomóc umocnić dynastię, tak głęboko cierpiała z powodu nieodwzajemnionej miłości, że postradała zmysły. Chociaż przez długie lata była prawnie królową Kastylii i Aragonii, okres panowania spędziła w zamknięciu.
encoded: Spis treści: Joanna Szalona – zakochana królowa Dzieci Joanny Szalonej Uwięziona władczyni Śmierć Joanny Szalonej Joanna Kastylijska urodziła się w Toledo 6 listopada 1479 r. Była trzecim dzieckiem Ferdynanda II Aragońskiego i Izabeli I Kastylijskiej. Nic nie wskazywało, że kiedykolwiek odziedziczy tron. Jej przeznaczenie było jasne od dnia narodzin – zostanie żoną jednego z wielkich europejskich książąt, może nawet króla. Będzie rodziła mu dzieci, rozdawała jałmużną i wznosiła klasztory. Monarchini, znana jako Joanna Szalona, miała dwoje starszego rodzeństwa, w tym brata – księcia Juana. Oczekiwano, że to on odziedziczy zarówno Aragonię, jak i Kastylię po Ferdynandzie i Izabeli. Dopiero gdyby Juan nie mógł przejąć schedy, o tron mogłaby ubiegać się starsza siostra Joanny – Izabela. Pozostałym rodzeństwem Joanny były Maria, królowa Portugalii i Katarzyna, królowa Anglii – nieszczęśliwa żona Henryka VIII Tudora. Joanna Szalona – zakochana królowa Karta zaczęła się powoli odwracać w 1497 roku, gdy zmarł jedyny brat Joanny, Juan z Asturii. Jego młoda żona, będąca w ciąży, niedługo później urodziła martwą córkę. Niecały rok po śmierci Juana, starsza siostra Joanny, Izabela, królowa Portugalii, również zmarła w wyniku komplikacji poporodowych. Jej jedyny syn, Miguel da Paz, został ogłoszony następcą tronu Portugalii i Kastylii, jednak zmarł zaledwie dwa lata później, w 1500 roku. W rezultacie to Joanna stała się dziedziczką obu koron Królów Katolickich. Joanna, choć nie była przewidywana jako następczyni tronu, otrzymała doskonałe wykształcenie. Biegle znała języki obce, interesowała się polityką i religią, potrafiła jeździć konno i polować. Wyróżniała się inteligencją i urodą – jej niebieskie oczy były rzadkością w Hiszpanii. Jednak miała jedną cechę, która działała na jej niekorzyść – niezależność myślenia, co w ówczesnym świecie kobiet było nieakceptowalne. W wieku 16 lat Joanna została zaręczona z Filipem, synem cesarza Maksymiliana I Habsburga. W 1495 roku wyruszyła…

joanna-szalona-3513636.jpg
width: 1841
height: 921

Nieznana cena leczenia depresji. Jedna grupa chorych ma powody do obaw
type: item
date: 2025-03-03T11:26:27.000Z
creator: Mateusz Łysiak
subject: Nauka
subject: choroby
subject: depresja
subject: medycyna
subject: Zdrowie
description: Coraz więcej osób zmaga się z depresją, a sprzedaż leków rośnie w lawinowym tempie. Ale czy farmakoterapia jest zawsze bezpieczna? Badania wskazują, że niektóre leki mogą przyspieszać rozwój demencji. Wiadomo, kto może być najbardziej narażony.
encoded: Spis treści: Depresja chorobą cywilizacyjną Leczenie depresji a demencja Przyszłość naukowych badań To, czy w 2025 r. żyje nam się lepiej, czy trudniej, niż 100 lub 200 lat temu, pozostaje kwestią dyskusyjną. Faktem jest, że postęp technologiczny i rozwój medycyny znacząco ułatwiają nam codzienne życie. Wszystko ma jednak swoją cenę. Coraz szybsze tempo życia i inne pozorne dobrodziejstwa prowadzą do rozwoju tzw. chorób cywilizacyjnych. Na ich coraz częstsze występowanie wpływają m.in. brak aktywności fizycznej, stres, używki czy zanieczyszczenia środowiska. Depresja chorobą cywilizacyjną Bez wątpienia jedną z najpoważniejszych chorób cywilizacyjnych jest depresja. Według danych Światowej Organizacji Zdrowia depresja dotyka około 280 milionów ludzi na świecie, czyli około 3,8% globalnej populacji. Wśród osób dorosłych wskaźnik ten wynosi 5%, za to w grupie osób powyżej 60. roku życia sięga 5,7%. Coraz częściej depresja występuje również u dzieci i nastolatków. W Polsce w ciągu ostatnich prawie 10 lat odnotowano 59-procentowy wzrost sprzedaży leków przeciwdepresyjnych. W 2021 roku refundowane leki przeciwdepresyjne wykupiło 1,5 miliona osób. Według prognoz WHO, do 2030 roku depresja może stać się najczęściej występującą chorobą na świecie. Przyczyniają się do tego stres i wyzwania współczesnego świata, takie jak terroryzm, pandemia, kryzys gospodarczy oraz konflikty zbrojne. Szacuje się, że 22% osób, które doświadczyły wojny lub innego konfliktu zbrojnego w ciągu ostatnich 10 lat, będzie cierpiało na depresję. Leczenie depresji a demencja W radzeniu sobie z depresją pomagają psychoterapia i farmakoterapia, czyli przyjmowanie leków nazywanych ogólnie antydepresantami. Lekarze psychiatrzy najczęściej przepisują pacjentom środki z grupy SSRI (selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny). Są one odpowiedzialne za zwiększanie poziomu serotoniny w mózgu. Jak jednak wynika z badań opisanych na łamach czasopisma naukowego„BMC Medicine”, osoby z demencją, które przyjm…

depresja-GettyImages-2166872912-4b3382d.jpg
width: 1024
height: 683

Tajemnicza choroba w Demokratycznej Republice Konga. Zabija w 2 dni
type: item
date: 2025-03-03T08:54:30.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Nauka
subject: afryka
subject: choroby
subject: demokratyczna republika konga
subject: medycyna
description: Światowa Organizacja Zdrowia bada chorobę, która zaczęła się szerzyć na północnym zachodzie Demokratycznej Republiki Konga.
encoded: Spis treści: Czym jest tajemnicza choroba, która zabija w Afryce? Kilka próbek wykazało obecność malarii Co się dzieje w Demokratycznej Republice Konga? Pierwsze przypadki nieznanej choroby odnotowano kongijskiej wiosce Boloko w północno-zachodniej części kraju. Eksperci uważają, że początek epidemii nastąpił między 10 a 13 stycznia – u trojga małych dzieci. Dokładne okoliczności nie zostały jeszcze ustalone i potwierdzone. Czym jest tajemnicza choroba, która zabija w Afryce? Początkowo u dzieci wystąpiły gorączka, ból głowy, biegunka i zmęczenie. Po krótkim czasie zaczęły wymiotować krwią. Od tego czasu w Kongu zmarło już ponad 60 osób, a 1096 osób miało objawy choroby. Daje to współczynnik śmiertelności wynoszący ponad 12%. Po kilku dniach zidentyfikowano drugie ognisko choroby – w Bomate. Sprawę monitoruje Światowa Organizacja Zdrowia. Według ekspertów od pojawienia się pierwszych objawów do zgonu nie mija więcej niż 48 godzin. Specjaliści wysłali próbki od 13 pacjentów z ogniska w Bomate do Narodowego Instytutu Badań Biomedycznych w Kinszasie, stolicy Konga. Analizy nie wykazały obecności powszechnych wirusów, które znane są w tym regionie, czyli eboli i Marburg. Przesłano również 5 próbek z Bolonko, które też dały negatywny wynik. Kilka próbek wykazało obecność malarii – To poważne zagrożenie dla zdrowia publicznego. Wirusy Ebola i Marburg zostały już wykluczone, co budzi obawy dotyczące czynnika zakaźnego lub toksykologicznego – napisali eksperci WHO w lutowym biuletynie informacyjnym. Co ciekawe jednak, kilka próbek z Bomate dało pozytywny wynik na obecność malarii. Portal Live Science zwraca uwagę, że w 2024 roku wybuch epidemii w miasteczku Panzi w południowo-zachodnim Kongu również budził początkowo niepokój wśród naukowców. Jednak wówczas – przynajmniej częściowo – okazało się to być spowodowane właśnie malarią. WHO w tym przypadku również nie wyklucza tej choroby, ale także wirusowej gorączki krwotocznej, duru brzusznego i zapalenia opon mózgowych. WHO w…

choroba-kongo-74ca8ad.jpg
width: 1000
height: 667

Nieznane wcześniej fakty o wikingach. Cierpieli na poważne choroby
type: item
date: 2025-03-03T07:56:35.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: choroby
subject: odkrycia archeologiczne
subject: wikingowie
description: Najnowsze badanie wykazało, że wikingowie mieli bardzo poważne problemy zdrowotne. Cierpieli przede wszystkim na choroby jamy ustnej, które uprzykrzały im życie.
encoded: Spis treści: Badania czaszek wikingów Na co chorowali wikingowie? Codzienność ludzi sprzed kilkuset lat Wikingowie zapisali się w powszechnej świadomości (głównie za sprawą popkultury) jako bezwzględni i nieustraszeni wojownicy. Mieszkańcy północy znani są ze swoich wypraw m.in. do Wielkiej Brytanii i Francji, gdzie grabili nawet największe średniowieczne miasta, a także podbijali niektóre regiony Anglii. Byli również znakomitymi żeglarzami, którzy docierali w odległe miejsca świata, jak brzegi Bizancjum, a nawet Nowej Fundlandii, wyspy u wybrzeży Kanady. Badania czaszek wikingów Dużo rzadziej mówi się jednak o codziennym życiu wikingów, co nie powinno dziwić. Wszak lud ten nie zostawił po sobie pisemnych dowodów i kronik, z których można by było dowiedzieć się o ich szarej rzeczywistości. Tutaj z pomocą przychodzą jednak badania archeologiczne, a także analizy wikińskich szczątków. W kościach bowiem zapisano często więcej niż na pojedynczych skrawkach papieru. Zespół szwedzkich naukowców z Uniwersytetu w Göteborgu przeprowadził badanie z wykorzystaniem tomografii komputerowej czaszek 15 osób, które pochowano na cmentarzu w Varnhem w Szwecji. Wszystkie szczątki pochodziły właśnie z epoki wikingów z okresu od X do XII wieku. Zdjęcia przedstawiające kości zmarłych zostały następnie przeanalizowane przez zespół stomatologów i patologów w celu zdiagnozowania potencjalnych schorzeń i dolegliwości. Na co chorowali wikingowie? Wnioski były poruszające. Okazało się, że większość czaszek była w bardzo złym stanie. W szczególności dotyczyło to części jamy ustnej i szczęki. Naukowcy na łamach czasopisma „BDJ Open” opublikowali artykuł, w którym szczegółowo opisali, na co mogły chorować poszczególne osoby. – Odkryliśmy oznaki stanów patologicznych zębów, wyrostka zębodołowego, kości żuchwowej, szczękowej, a nawet kosteczek w jamie bębenkowej i zatok przynosowych. Wyniki te wskazują na obecność zarówno klinicznie wykrywalnych schorzeń, takich jak próchnica zębów, choroba przyzęb…

wikingowie-18f3ae1.jpg
width: 1000
height: 667

Polio atakowało nagle. Żadna inna choroba nie wywołała takiej paniki
type: item
date: 2025-02-27T11:30:10.000Z
subject: Nauka
subject: choroby
subject: polio
subject: szczepionki
subject: wirusy
description: Polio pojawiało się bez ostrzeżenia. Nie sposób było przewidzieć, kto i kiedy zachoruje. Pierwszą szczepionkę stworzył dopiero polski wirusolog Hilary Koprowski.
encoded: W tym artykule: Miasto zamknięte Żelazne płuca Strach przed pandemią Pytania bez odpowiedzi Wyścig po szczepionkę San Angelo w zachodnim Teksasie było po 1949 roku siedzibą hrabstwa zamieszkanego przez niemal pięćdziesiąt tysięcy ludzi. Tutejszy krajobraz to pola farmerów, szyby naftowe i gospodarstwa hodowlane otoczone drutami kolczastymi. Tak jak wiele innych miast w tym czasie, San Angelo rozwinęło się gwałtownie podczas II wojny światowej, podwajając swoją populację w rezultacie rozbudowy wojskowej bazy lotniczej. W miasteczku pojawiły się tysiące nowych mieszkańców i tysiące powróciły z frontu. W ten sposób San Angelo znalazło się w ważnym i – okazało się – niebezpiecznym punkcie swojego rozwoju. Końcówka lat czterdziestych to czas prosperity w Stanach Zjednoczonych. Wzrost ekonomiczny zachęcał Amerykanów do zakładania rodzin, kupowania domów i rozmaitych towarów. W San Angelo, tak jak i w innych miastach, pamięć o pełnym poświęceń i bolesnym okresie Wielkiego Kryzysu i II wojny światowej zastąpiła optymistyczna wizja materialnego komfortu i sukcesu ekonomicznego. Miasto bogaciło się i rosło. W 1949 roku lokalne pismo „Standard-Times” przewidywało dla niego wspaniałą przyszłość. Niewątpliwym atutem miejscowości był ciepły leczniczy klimat. Dwudziestego maja na tym pięknym obrazku pojawiła się mała plamka. Gazeta poinformowała, że dziecko jednego z mieszkańców zachorowało na chorobę Heinego-Medina. To się już w San Angelo zdarzało. Choroba pojawiała się nagle późną wiosną, zazwyczaj jako pojedyncze przypadki. Problem więc zbagatelizowano. Tym razem w ciągu kilku dni sytuacja stała się alarmowa. W szpitalu Shannon Memorial zaczęli pojawiać się rodzice ze zbolałymi gorączkującymi dziećmi na rękach. Personel medyczny potwierdził dwadzieścia pięć przypadków polio, a śmierć zaczęła zbierać swoje żniwo: Esperanza Ramirez – wiek dziesięć miesięcy; Billie Doyle Kleghorn – siedem miesięcy; Susan Barr – cztery miesiące i Donald Shipley – siedem miesięcy. Szóstego czerwca …

GettyImages-515098890-fb41e6d.jpg
width: 1024
height: 763

Przełom w leczeniu chorego serca. Naukowcy wyhodowali nowatorski plaster z komórek mięśnia sercowego
type: item
date: 2025-01-30T11:46:06.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Nauka
subject: choroby
subject: leczenie
subject: serce
subject: terapia
subject: zawał
description: Pacjenci z ciężką postacią niewydolności serca mają szansę na nową przełomową terapię. Naukowcy prowadzą właśnie badania kliniczne nad plastrem, który wszczepia się w serce. Składa się on z komórek mięśnia sercowego i wspomaga pracę całego organu. Wyniki testów przeprowadzonych na makakach są obiecujące.
encoded: Spis treści: Jak to działa Testy na makakach królewskich Bardzo dobre wstępne wyniki Z niewydolnością serca zmaga się 64 miliony osób na całym świecie. Często mają oni ze sobą zawały, cierpią na nadciśnienie i miażdżycę. Jeśli choroba jest bardzo zaawansowana, ratunkiem dla nich jest wyłącznie przeszczep. Na ten jednak czeka się długo i nieraz pacjenci nie dożywają do momentu, kiedy mogliby otrzymać nowe serce. Przejściowym rozwiązaniem dla chorych mogą być ksenotransplantacje – czyli przeszczepy odzwierzęce. Albo korzystanie ze sztucznych pomp różnego typu. Terapie te są jednak drogie i nieraz wiążą się z komplikacjami. Stąd naukowcy poszukują nowych metod leczenia. Jedna z nich, nowatorska i już określana jako przełomowa, to heksagonalny plaster zbudowany z żywych komórek mięśnia sercowego. Można go wszczepić w serce, by wspomagał pracę tego organu. Rozwiązanie, opracowana przez zespół pod kierunkiem profesora Wolframa-Hubertusa Zimmermanna z uniwersyteckiego Centrum Medycznego Göttingen, zostało właśnie opisane w prestiżowym czasopiśmie „Nature”. Jak to działa? Pierwszym krokiem było przekształcenie komórek krwi tak, by działały jak komórki macierzyste i mogły się zamienić w dowolną tkankę organizmu. Następnie hodowano z nich komórki mięśnia sercowego oraz tkanki łącznej. Jedne i drugie umieszczano w kolagenowym hydrożelu. Z takiego materiału formowano plaster o kształcie heksagonu. Tego rodzaju łatka zachowywała się już niczym mięsień sercowy. Nawet gdy znajdowała się jeszcze na szalce laboratoryjnej, sama z siebie delikatnie się poruszała, imitując skurcze. Testy na makakach królewskich Naukowcy wpierw testowali plastry na zdrowych makakach królewskich. Przeszczepy nie powodowały żadnych skutków ubocznych. U małp nie pojawiły się nowotwory, nie zauważono nieregularnego rytmu pracy serca ani jakichkolwiek innych chorób, które mogły być związane z przeszczepem. Następnie plastry przeszczepiono zwierzętom z chorym sercem. Badaczom udało się wykazać, że wszczepione…

shutterstock2439463273-ae5debe.jpg
width: 1000
height: 563

Zimą umiera znacznie więcej osób niż w pozostałych porach roku. Powody zaskakują
type: item
date: 2025-01-23T11:56:32.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Ludzie
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: choroby
subject: śmierć
subject: wirusy
subject: zima
description: Naukowcy próbują wyjaśnić ten fenomen już od kilku dekad. Na całym świecie zimą umiera więcej ludzi niż średnio w innych porach roku. Dlaczego tak się dzieje?
encoded: Spis treści: Wirusy lubią atakować zimą Eksperymenty z poprzedniego wieku Czy zagrażają nam zimna temperatury? Nie ma jednej prostej odpowiedzi Cztery zimowe miesiące to mało przyjemny czas do życia. Dni są krótkie. Brakuje słońca. Jest chłodno i coraz częściej deszczowo. Nic dziwnego, że w tym okresie – szczególnie gdy jest po Nowym Roku – nastrój może nam się pogarszać. Zima bywa jednak nie tylko przykrym, lecz także niebezpiecznym okresem do życia. A to z powodu zjawiska nazywanego nadmierną śmiertelnością zimową (ang. excess winter mortality). Opisuje ono zaskakującą prawidłowość. Otóż w zimowych miesiącach umiera znacznie więcej ludzi niż średnio we wszystkich trzech pozostałych porach roku. Zwykle dotyczy to krajów umiarkowanym i chłodnym klimacie. W Stanach Zjednoczonych np. w latach 2011-2016 zimą śmiertelność była wyższa o 8-12 proc. niż w pozostałych porach roku. Dlaczego tak się dzieje? Naukowcy znaleźli kilka przyczyn tego zjawiska. Jednak nie opracowali jeszcze pełnej odpowiedzi. Wirusy lubią atakować zimą Pierwszy powód jest stosunkowo łatwy do wskazania. To wirusy wywołujące choroby układu oddechowego. Wiele z nich, na czele z wirusami grypy, jest sezonowe. Szczyt ich aktywności – oraz zagrożenia, jakie dla nas stanowią – przypada na zimowe miesiące. Naukowcy szacują, że połowa nadmiarowej liczby zgonów przypadającej na zimę to efekt właśnie działania wirusów. Co jednak z drugą połową? Eksperymenty z poprzedniego wieku Jeszcze pod koniec zeszłego wieku wydawało się, że odpowiedź jest prosta. „Choroba niedokrwienna serca jest główną przyczyną nadmiernej śmiertelności zimowej, odpowiadając za około połowę wszystkich nadmiarowych zgonów. Większość tych zgonów następuje kilka godzin lub dzień lub dwa po ekspozycji na zimno” – napisał William Keatinge, brytyjski fizjolog, w artykule opublikowanym w 1995 roku. Keatinge doszedł do takich wniosków po przeprowadzeniu badań laboratoryjnych. Zaproszeni do nich uczestnicy przez kilka godzin albo siedzieli w ciepl…

shutterstock2232968605-0eddd2a.jpg
width: 1000
height: 667