Niewidzialny wróg Rzymian. Naukowcy odkryli go w ściekach starożytnego fortu
Rzymscy żołnierze na Murze Hadriana nie walczyli tylko z wrogami z północy. W ich własnych brzuchach czaili się niewidzialni napastnicy. Nowe odkrycie z północnej Anglii pokazuje mroczne kulisy życia legionisty.
Naukowcy z Cambridge i Oksfordu postanowili sprawdzić, na co chorowali mieszkańcy rzymskiego fortu Vindolanda. Znajdował się on kilkanaście kilometrów od Muru Hadriana, który odgraniczał północne rubieże Cesarstwa Rzymskiego od barbarzyńców, wojowniczych Kaledończyków. Od I do początku V w. n.e. Imperium Rzymskie zajmowało duże tereny obecnej Wielkiej Brytanii. Vindolanda był jednym z wieli fortów, którego żołnierze w momencie zagrożenia obsadzali Mur Hadriana. „Skarb” w rzymskim ścieku Od wielu dekad trwają szeroko zakrojone wykopaliska na terenie Vindolanda. Stanowisko archeologiczne położone jest w północnej Anglii, na zachód od Newcastle upon Tyne. Cechuje je wilgotna gleba. A to archeolodzy bardzo lubią – dzięki temu świetnie zachowują się zabytki organiczne. W ten sposób do naszych czasów przetrwały całkiem nieźle również relikty słynnego Biskupina. W rzymskim forcie wilgoć zakonserwowała na przykład setki starożytnych butów. Tym razem badacze Vindolanda, zamiast szukać tylko złota czy monet, skupili się na osadach z kanału ściekowego łaźni z III wieku n.e. Pobrali oni 50 próbek czarnego i szarego błota z rur, którymi niegdyś spływały nieczystości z latryn. W kanale znaleziono nie tylko paciorki i ceramikę, ale przede wszystkim setki jaj pasożytów. Jak one wpływały na życie ludzie? Naukowcy opisali to na łamach czasopisma „Parasitology”. Kilka pasożytów i jednak wyjątkowa „niespodzianka” Naukowcy użyli nowoczesnych mikroskopów oraz specjalnych testów molekularnych o nazwie ELISA. Te ostatnie działają jak wykrywacz kłamstw dla białek – potrafią wyłapać ślady pasożytów, których nie da się zobaczyć pod standardowym mikroskopem. W kanale ściekowym rzymskiego fortu wykryto trzy rodzaje pasożytów jelitowych. Są to: glista ludzka (Ascaris sp.); włosogłówka (Trichuris sp.); Giardia duodenalis – mikroskopijny pierwotniak. Odkrycie Giardia duodenalis jest szczególnie istotne, ponieważ stanowi pierwszy dowód na obecność tego pasożyta w rzymskiej Brytanii. Wszystkie wymienione gatunki rozprzestrzeniały się drogą fekalno-oralną, zazwyczaj przez zanieczyszczoną wodę i żywność. – Trzy rodzaje pasożytów, które znaleźliśmy, mogły prowadzić do niedożywienia i wywoływać biegunkę u niektórych rzymskich żołnierzy – powiedziała dr Marissa Ledger, która kierowała częścią badania w ramach swojej pracy doktorskiej na Wydziale Archeologii Uniwersytetu Cambridge. Życie na granicy Imperium Dlaczego te znaleziska są tak ważne dla historyków? Opowiadają one nam one brutalną prawdę o higienie (a może jej braku?) w rzymskim wojsku. Wszystkie te pasożyty rozprzestrzeniały się przez zanieczyszczoną wodę, jedzenie lub brudne ręce. Mimo że Rzymianie budowali wspaniałe łaźnie i systemy kanalizacyjne, ich wspólne latryny nie chroniły przed infekcjami. Ludzie zarażali się tam nawzajem, korzystając z tych samych udogodnień. Lekarze w forcie byli w tamtych czasach niemal bezradni. Nie mieli leków, które mogłyby skutecznie wybić te pasożyty, więc infekcje mogły trwać tygodniami, a nawet latami. Żołnierze cierpieli na niedożywienie, bolesne skurcze brzucha i drastyczną utratę wagi. Osłabiony organizm legionisty był mniej zdolny do walki i ciężkiej służby na chłodnej północy. Mniejszy fort – mniej zagrożeń? Co ciekawe, w dużych miastach rzymskich, jak Londyn czy York, ludzie byli nękani przez większą liczbę pasożytów, na przykład tasiemce pochodzące z ryb lub mięsa. W wojskowym forcie Vindolanda dominowały głównie te „toaletowe” pasożyty. Pokazuje to, że życie na granicy imperium było walką nie tylko z barbarzyńcami, ale też z niewidzialnym wrogiem, który czaił się w misce z jedzeniem i w rzymskich wodociągach. Źródło: Parasitology Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Powraca choroba, która zabijała miliony. Naukowcy ostrzegają: ta bakteria zmienia się błyskawicznie
Dur brzuszny wraca w nowej postaci, odpornej na większość znanych antybiotyków. Naukowcy apelują o skuteczniejsze działania – przede wszystkim szczepienia. Bez nich ta zapomniana choroba może dotrzeć nawet do krajów rozwiniętych.
Dur brzuszny (tyfus) w krajach rozwiniętych postrzegany jest jako choroba historyczna, która współcześnie nie niesie już zagrożenia. Jednak to nieprawda – ta zakaźna choroba pozostaje poważnym globalnym problemem. Badania z 2022 roku wykazały, że sprawca tej choroby, czyli bakteria Salmonella enterica serotyp Typhi (S. typhi), szybko rozwija oporność na wiele antybiotyków. Nowe, groźne szczepy bakterii tyfusu W latach 2014–2019 naukowcy zsekwencjonowali genom szczepów Salmonella enterica w Nepalu, Bangladeszu, Pakistanie i Indiach. Pokazało to dynamiczny wzrost liczby odpornych na leki szczepów XDR (ang. extensively drug-resistant). Niestety, były one odporne nie tylko na klasyczne antybiotyki (ampicylina, chloramfenikol, trimetoprim/sulfametoksazol), lecz także na te nowocześniejsze, np. fluorochinolony czy cefalosporyny trzeciej generacji. Skala zagrożenia – już nie tylko Azja Najbardziej alarmujące jest rozprzestrzenianie się tych szczepów po świecie. Choć większość przypadków duru brzusznego wywołanego szczepami XDR miała miejsce w południowej Azji, to od 1990 roku odnotowano blisko 200 przypadków na całym świecie. M.in. w południowej i wschodniej Afryce, innych częściach Azji, a nawet w Wielkiej Brytanii, USA i Kanadzie. Naukowcy podkreślają, że tempo, w jakim rozprzestrzeniają się szczepy wysoko oporne, wymaga natychmiastowych działań. Pierwszy szczep XDR wykryto w Pakistanie w 2016 roku, a już trzy lata później zdominował on przypadki tyfusu w tym kraju. Mamy coraz mniej skutecznych leków Dotychczas podstawą leczenia były antybiotyki z grup chinolonów, cefalosporyn i makrolidów. Jednak od początku XXI wieku w kilku krajach Azji Południowej aż 85% szczepów Salmonella typhi uzyskało odporność na chinolony. Rośnie też ich odporność na cefalosporyny. Obecnie jedynym skutecznym doustnym lekiem pozostaje azytromycyna, lecz badania wykazują szybkie szerzenie się mutacji dających oporność także na nią. Jeśli te mutacje połączą się ze szczepami XDR, skuteczne doustne leczenie może przestać istnieć. Dur brzuszny jest chorobą potencjalnie śmiertelną – nieleczony zabija nawet 20% chorych. W 2024 roku na świecie odnotowano ponad 13 milionów przypadków. Ograniczanie przyszłych epidemii jest możliwe nie tylko dzięki antybiotykom – także szczepionkom. Ale dostęp do nich jest nadal nierówny. Autorzy badań podkreślają, że szczepienia powinny być szeroko wdrażane w krajach najbardziej narażonych, ale ze względu na globalną mobilność ludzi – także poza nimi. Walka z czasem: czy świat ma plan awaryjny? Plany działań profilaktycznych już są. Szacunki z Indii wskazują, że szczepienia dzieci w samych tylko miastach mogłyby zapobiec nawet 36% wszystkich przypadków i zgonów. Pakistan jako pierwszy wprowadził rutynowe szczepienia przeciw tyfusowi, a kolejne kraje planują podobne programy. WHO dopuściła cztery szczepionki, które stopniowo trafiają do kalendarzy szczepień w regionach najbardziej zagrożonych. Antybiotykooporność jest dziś jedną z głównych przyczyn zgonów na świecie – powoduje więcej zgonów niż HIV/AIDS czy malaria. W obliczu szybko mutującej bakterii duru brzusznego, eksperci apelują o pilne rozszerzenie programów szczepień i inwestycje w nowe antybiotyki. Czasu na działanie jest coraz mniej. Źródło: Science Alert Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Epidemia ospy we Wrocławiu w 1963 roku – poznajcie historię, którą przypomniał serial „Czarna śmierć”
Czarna ospa kojarzy się z podręcznikami historii i odległymi wiekami, ale jedna z jej ostatnich wielkich epidemii w Europie rozegrała się całkiem niedawno – we Wrocławiu w 1963 roku. Miasto zamieniło się w zamkniętą strefę, a szczepienia były przepustką do normalności. Dla wielu to zapomniany epizod z czasów PRL. Teraz temat ten powraca na srebrny ekran za sprawą nowego serialu TVP.
Spis treści: Czym jest ospa prawdziwa? Ospa na szklanym ekranie Epidemia ospy we Wrocławiu Czy dziś czarna ospa jest zagrożeniem? To była choroba, którą w Polsce uważano już za egzotyczną. Epidemia we Wrocławiu okazała się jedną z największych w powojennej Europie. Była to również ostatnia na świecie, która wystąpiła na tak dużą skalę w tamtym czasie. Kolejną była pandemia COVID-19. Czym jest ospa prawdziwa? Ospa prawdziwa jest jedną z najgroźniejszych chorób w historii cywilizacji. Wywołuje ją wirus Variola vera. W przeszłości dziesiątkowała całe populacje, powodując miliony zgonów. Jak można się nią zarazić? Wirus przenosi się drogą kropelkową. Można go złapać także przez kontakt z osobą chorą. Zarazić można się też przez dotyk skażonych przedmiotów lub strupów chorego. Objawy choroby są złożone. Zaczyna się jak ostra grypa. Występują dreszcze, wysoka gorączka i silne bóle mięśni. Charakterystycznym znakiem rozpoznawczym jest plamisto-grudkowa wysypka. Pojawia się ona głównie na twarzy i kończynach. Następnie grudki zmieniają się w pęcherzyki i krosty. Krosty te z czasem zasychają w strupy. Strupy te odpadały, pozostawiając szpecące blizny. Choroba nie tylko szpeci, ale też jest groźna dla zdrowia i życia. U osób niezaszczepionych ryzyko śmierci wynosiło 30%. Ospa na szklanym ekranie Temat ospy prawdziwej powrócił do szerszej świadomości za sprawą nowego serialu Telewizji Polskiej zatytułowanego „Czarna śmierć”, który przybliża wydarzenia epidemii ospy prawdziwej we Wrocławiu w 1963 roku. Jak wynika z danych nadawcy, produkcja w reżyserii Kuby Czekaja wzbudził spore zainteresowanie nie tylko krytyków filmowych, ale przede wszystkim widzów. Jest to jednocześnie thriller medyczny, dramat rodzinny i pełna tajemnic opowieść szpiegowska. Pierwszy odcinek zobaczyło przed telewizorami prawie półtora miliona osób, a cieszy się też sporym powodzeniem w serwisie VOD. – Tym samym TVP notuje najwyższą oglądalność swojego oryginalnego serialu jesienią 2025 roku – podało biuro prasowe. Tytuł „Czarna śmierć” jest jednak trochę mylący. Bardziej odpowiednim określeniem byłoby „czarna ospa”. Nazwa pochodzi bezpośrednio od objawów choroby. W końcowej fazie ospy prawdziwej krosty na ciele chorego pokrywały się strupami, które z czasem zasychały. Te zaschnięte strupy w wyniku drapania miały kolor czarny – stąd właśnie potoczna nazwa „czarna ospa”. Określenie „czarna śmierć” jest dwuznaczne, bo tradycyjnie odnosi się do plagi dżumy, która zdziesiątkowała ludność Europy w średniowieczu. Objawem były m.in. czarne plamy powstające na skutek obumierania tkanek. Poza tym zainfekowani mieli wysoką gorączkę wymiotowali krwią, kasłali i mieli dreszcze. Dżumę wywołują bakterie Yersinia pestis. Chorobę przenoszą szczury, pchły, gryzonie polne i leśne. Można też zakazić się drogą kropelkową. Dżuma dziś występuję w bardzo ograniczonym zakresie, a śmiertelność nie jest już tak wysoka ze względu na zaawansowane sposoby leczenia, w tym antybiotyki. Inne filmy na temat epidemii we Wrocławiu Obecna produkcja TVP inspirowana wydarzeniami we Wrocławiu z 1963 nie jest pierwsza w tym temacie. Józef Bakalarski, operator Polskiej Kroniki Filmowej (PKF), został wpuszczony do odizolowanego miasta i stworzył film reportaż zatytułowany „Operacja VV” (VV – od wirusa Variola vera), który był wyświetlany w kinach. Później, w 2000 roku, powstał dokument w reżyserii Tomasza Orlicza. Był on częścią serii dokumentalnej zatytułowanej „Czarny serial”, opowiadającej o największych katastrofach w Polsce po 1945 roku. Jeden odcinek poświęcony był też zatonięciu promu Jan Heweliusz. Epidemia ospy we Wrocławiu Czarna ospa przybyła do Wrocławia w 1963 z daleka. Pacjentem zero był funkcjonariusz służb bezpieczeństwa, Bonifacy Jędynak, który powrócił zakażony z Delhi w Indiach. Po kilku dniach poczuł się źle. Trafił do szpitala. Początkowo lekarze z Gdańska błędnie zdiagnozowali u niego malarię. Po polepszeniu stanu, 15 czerwca, pacjent został wypisany do domu. Epidemia zatacza coraz szersze kręgi Jednak już tego samego dnia zachorowała salowa, która sprzątała jego separatkę w szpitalu MSW. U niej także postawiono błędną diagnozę: ospa wietrzna. Lekarz, który opiekował się salową, również zachorował. Córka salowej, 27-letnia kobieta, zmarła 4 lipca. Przed śmiercią zaraziła około trzydziestu osób na ślubie krewnej. Wirus rozprzestrzeniał się już od 47 dni, przenoszony drogą kropelkową oraz poprzez przedmioty i ubrania. Przełom w rozpoznaniu Dopiero 9 lipca dr Bogumił Arendzikowski ze Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej we Wrocławiu postawił właściwą diagnozę: ospa prawdziwa. Alarm ogłoszono 15 lipca. Władze na początku ukrywały informację o zagrożeniu. Chciały uniknąć paniki. Sytuację utrudniał fakt, że Bonifacy Jędynak był funkcjonariuszem SB, a jego wyjazd był tajemnicą służbową. Izolacja miasta W końcu podjęto decyzję o izolacji miasta. Na rogatkach stanęły patrole milicji obywatelskiej (MO). Osoby bez ważnego świadectwa szczepienia nie mogły wjechać ani wyjechać. Zakazano im również korzystania z transportu publicznego. Sprzedaż biletów (PKP, PKS, LOT) odbywała się tylko po okazaniu zaświadczenia o szczepieniu . To było jedyne rozwiązanie problemu tej wirusowej choroby. Wielka akcja szczepień We Wrocławiu wprowadzono obowiązkowe i powszechne szczepienia ochronne. W ciągu zaledwie kilku tygodni zaszczepiono ponad 400 tysięcy mieszkańców, a w całym kraju zaszczepiono ponad 8,2 miliona ludzi. Szczepionki sprowadzano m.in. z ZSRR i Węgier. Za uchylanie się od obowiązkowych szczepień groziła grzywna do 4500 zł (przeciętne wynagrodzenie wówczas wynosiło 1763 zł) lub nawet kara więzienia do 15 lat. Skutecznym sposobem walki z ospą było też stworzenie miejsc odosobnienia, czyli izolatoriów. Osoby, które miały kontakt z chorymi, były odseparowywane na 21 dni. Bilans walki z ospą we Wrocławiu Ostatni przypadek zachorowania odnotowano 10 września 1963 roku. Wrocław oficjalnie ogłoszono miastem wolnym od czarnej ospy 19 września 1963 roku. Na ospę zachorowało łącznie 99 osób w całej Polsce, a zmarło 7 osób. Co ciekawe, cztery z ofiar śmiertelnych to pracownicy służby zdrowia. Byli to lekarz, dwie pielęgniarki i salowa. Czy dziś czarna ospa jest zagrożeniem? Czy dziś czarna ospa nam zagraża? Jak podaje sanepid, jej próbki znajdują się w laboratoriach w Instytucie Preparatów Wirusowych w Moskwie oraz w Centrum Kontroli Chorób w Atlancie. Istnieje ciągłe zagrożenie, że wirus ospy prawdziwej może zostać wykorzystany jako broń biologiczna, dlatego są pilnie strzeżone. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) ogłosiła wykorzenienie ospy prawdziwej w 1980 roku. W konsekwencji wycofania szczepień, ludność w Polsce, podobnie jak w większości innych krajów, jest obecnie nieodporna na wirusa ospy prawdziwej. Źródła: Sanepid, Gov.pl, Archiwum Państwowe, TVP, Grażyna Trzaskowska, Epidemia czarnej ospy we Wrocławiu w 1963 roku, Wrocław 2008, Andrzej Kraska-Lewalski, Czarna Pani we Wrocławiu...,, Ossolineum 2019. Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Polskie MSZ ostrzega: Czechy, w tym Praga, zmagają się z epidemią „choroby brudnych rąk”
Tuż przed jednym z najgorętszych pod względem turystycznych okresów w roku Czechy mają ogromnego pecha. Kraj, a szczególnie Pragę, nawiedziła epidemia wirusowego zapalenia wątroby typu A. Polskie MSZ wydało ostrzeżenie.
W ostatnich miesiącach w Czechach nastąpił alarmujący wzrost zachorowań na wirusowe zapalenie wątroby typu A (WZW A), potocznie nazywane żółtaczką pokarmową. Według tamtejszego Państwowego Instytutu Zdrowia Publicznego (SZU), od początku roku zgłoszono już 2597 przypadków tej choroby, czylo niemal czterokrotnie więcej niż w całym roku 2024, gdy odnotowano 636 infekcji. Epidemia w Czechach – gdzie przypadków jest najwięcej? Najbardziej dotknięte epidemią regiony to Praga oraz środkowe Czechy — w samej Pradze odnotowano 1108 przypadków, a w regionie środkowoczeskim kolejne 418. Co więcej, choroba rozprzestrzenia się po całej populacji: zachorowania występują we wszystkich grupach wiekowych, choć najczęściej dotykają dorosłych w wieku 30–45 lat oraz dzieci między 5. a 9. rokiem życia. Sytuacja jest poważna również pod względem klinicznym. Większość zakażonych trafia do szpitali, a w wielu przypadkach placówki nie są w stanie przyjąć wszystkich chorych. Niestety, od początku roku z powodu powikłań związanych z WZW A zmarło już 29 osób. Wśród ofiar dominują mężczyźni z dodatkowymi problemami zdrowotnymi. Polskie MSZ ostrzega W odpowiedzi na pogarszającą się sytuację epidemiologiczną, polskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych wydało specjalne ostrzeżenie. „Ambasada RP w Pradze informuje o wzroście liczby zachorowań na wirusowe zapalenie wątroby typu A na terenie Republiki Czeskiej. Najwięcej przypadków odnotowano w Pradze, a także w krajach środkowoczeskim i morawsko‑śląskim” – brzmi komunikat MSZ. Eksperci podkreślają, że najskuteczniejszą metodą ochrony przed WZW A jest szczepienie. Polskie MSZ zapowiada, że może aktualizować swoje zalecenia dla podróżujących w zależności od rozwoju sytuacji epidemiologicznej. Co to jest WZW A? Wirusowe zapalenie wątroby typu A to ostra choroba zakaźna, przenoszona głównie drogą pokarmową. Atakuje wątrobę, powodując objawy takie jak gorączka, osłabienie, nudności, ból brzucha oraz żółtaczkę. Choroba zwykle przebiega samoograniczająco i nie przechodzi w postać przewlekłą. WZW A to typowa „choroba brudnych rąk”. Szanse na zarażenie się można skutecznie zmniejszyć zachowując higienę: myjąc ręce i surową żywność (np. owoce). Unikanie jedzenia z niepewnych źródeł i picie wody tylko z butelek także mogą znacząco zmniejszyć ryzyko. Źródła: PAP, MSZ Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Nowa epidemia odry nadchodzi? To efekt braku szczepień
Wszystko wskazuje na to, że Nowa Zelandia może wkrótce mierzyć się z epidemią odry – podobną, jaka wybuchła w 2019 roku. Wtedy umierały na nią głównie dzieci. Ten wyspiarski kraj zmaga się, podobnie jak Polska, nie tylko z niskim poziomem zaszczepienia najmłodszych, ale i dawnymi brakami systemowymi, których żniwa zbierają obecne pokolenia. Czego możemy się nauczyć od nowozelandczyków, żeby uniknąć podobnej sytuacji w naszym kraju?
Nowa Zelandia stoi w obliczu możliwej epidemii odry. Niedawne potwierdzenie nowych, niezwiązanych z międzynarodowymi podróżami przypadków choroby sugeruje, że groźny wirus zaczął się już rozprzestrzeniać w społecznościach. Na alarm bije Health New Zealand, czyli publiczny system opieki zdrowotnej wyspiarskiego kraju. Wirus odry błyskawicznie roznosi się po społeczeństwie Nowe przypadki odry wykryte w Nowej Zelandii niebezpiecznie przypominają wydarzenia z 2019 roku. Wtedy to najludniejsze miasto kraju – Auckland – przeżyło największą od 1997 roku epidemię odry. Odnotowano ponad 2000 przypadków choroby, a nawet 35% zainfekowanych wymagało hospitalizacji. Mimo tego, że większość wcześniej była zdrowa. U wielu pacjentów wystąpiły poważne komplikacje: zapalenie mózgu, utrata ciąży czy wymóg intensywnej terapii u dzieci. Co jeszcze bardziej niepokojące, osoby, które przeszły wtedy odrę, w kolejnych latach częściej były hospitalizowane i częściej otrzymywały recepty na antybiotyki. Z Nowej Zelandii choroba zawędrowała do Samoa, gdzie spowodowała 5 700 zachorowań i niemal 100 zgonów. 87% z nich stanowiły dzieci do 5. roku życia. Jak zapobiec rozprzestrzenianiu się odry? Aby zapobiec szerzeniu się odry po jej pojawieniu się w danym kraju niezbędny jest poziom odporności populacyjnej sięgający około 95%. Osiąga się go dzięki szczepieniom: w Polsce obowiązuje dwudawkowe, obowiązkowe szczepienie dzieci – pierwszą dawkę szczepionki na odrę podaje się w 13.–15. miesiącu życia, a drugą przed ukończeniem 6. roku życia. To zapewnia ochronę przed ciężką chorobą na poziomie 98–99% na całe życie. Dlaczego poziom zaszczepienia w Nowej Zelandii jest niski? Niestety, w Nowej Zelandii nie udało się osiągnąć tego progu. Szczepienia MMR (odra, świnka, różyczka), czyli główne narzędzie walki z chorobą, prowadzone są w tym kraju od 1969 roku, jednak dopiero od 2005 roku funkcjonuje narodowy rejestr szczepień. Braki systemowe sprawiły, że nawet 80% osób urodzonych w latach 80. i 90. może nie być chronionych przed odrą. Co więcej, dane z czerwca 2025 roku wskazują, że jedynie 82% dzieci w Nowej Zelandii otrzymało dwie wymagane dawki szczepionki. To oznacza, że co piąte dziecko jest narażone na zakażenie. Szczególnie niski poziom szczepień utrzymuje się wśród dzieci maorysów oraz pochodzenia pacyficznego. Podobne, niepokojące tendencje możemy zaobserwować również w Polsce. Pacyficzni obywatele Nowej Zelandii niekiedy nie mają jednak w ogóle dostępu do szczepionki, a Polacy świadomie jej odmawiają. Jak zapobiec katastrofie zdrowotnej? Zdaniem ekspertów konieczne są natychmiastowe działania. W Polsce liczba odmów obowiązkowej szczepionki wzrosła z 3077 w 2003 roku do 87 344 w 2023 roku. W 2024 roku odnotowano w Polsce niemal 300 przypadków odry. Warto przypomnieć, że szczepienie jest jedyną metodą zapobiegania tej groźnej chorobie. Na odrę nie ma lekarstwa, a może ona prowadzić do groźnych powikłań – także u dzieci. Spadek odporności społeczeństwa sprawia, że coraz więcej osób jest podatnych na infekcję wirusem odry i staje się nieświadomym nosicielem choroby. To zagrożenie dla wszystkich mieszkańców kraju: nie tylko dla dzieci. Źródło: Health New Zealand, The Conversation Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Zaskakujący trop z wileńskiego cmentarza. Naukowcy już wiedzą, to tak naprawdę „pokonało” wielką armię Napoleona
Wielka Armia Napoleona, licząca setki tysięcy żołnierzy, miała podbić Rosję. Zamiast triumfu nadszedł dramatyczny odwrót i tysiące zgonów. Czy to możliwe, że śmierć żołnierzy miała inne przyczyny niż dotąd sądzono? To zagadnienie w nowym świetle ukazały badania genetyczne.
Napoleon zaatakował w 182 roku Rosję olbrzymimi siłami. Zebrał ponad 400 tysięcy żołnierzy i 1300 armat. Wśród tych wojskowych było aż 98 tysięcy Polaków. Napoleon Bonaparte nie był przygotowany na długą kampanię. Liczył, że skłoni cara Aleksandra I do szybkiej kapitulacji. Co dobiło Wielką Armię? Rosjanie mieli dwukrotnie mniejsze siły. Cofnęli się w głąb kraju i pozostawili po sobie spaloną ziemię. Opuścili nawet stolicę, Moskwę. Francuzom nie udało się rozbić sił rosyjskich, a car Aleksander nie poddał się. Napoleon podjął więc decyzję o odwrocie armii. I wtedy rozpoczął się dramat wojsk francuskich. Nie były one przygotowane na marsz na zachód, a sprawę pogorszyła wczesna zima. Dodatkowo zaczęły się szerzyć choroby zakaźne. Od lat naukowcy spierają się, jaki patogen rozpowszechnił się wśród armii Napoleona. Długo sądzono, że był to głównie tyfus, albo gorączka okopowa. Tę pierwszą chorobę wywołuje Rickettsia prowazekii, a drugi – Bartonella quintana Dowodami na powszechność tych chorób wśród żołnierzy Napoleona wracających z Moskwy były historyczne opisy objawów i analizy DNA, ale dość krótkich fragmentów, co nie dawało jednoznacznych dowodów. Nowe badania – nowe nadzieje Laboratoria analizujące kopalne DNA radzą sobie coraz lepiej z próbkami i można z nich „wycisnąć” coraz więcej informacji. Naukowcy z Instytutu Pasteura we Francji przeprowadzili analizę genetyczną szczątków byłych żołnierzy, którzy wycofali się z Rosji w 1812 roku. Wyekstrahowali i przeanalizowali DNA 13 żołnierzy armii napoleońskiej ekshumowanych w Wilnie na Litwie w 2002 roku podczas wykopalisk prowadzonych przez zespół Uniwersytetu Aix-Marseille, specjalizujący się w archeoantropologii. Wnioski opublikowali na łamach „Current Biology”. Nowe patogeny na horyzoncie Ekspertom udało się wykryć w badanych szczątkach dwa patogeny: Salmonella enterica Paratyphi C – to patogen wywołujący dur rzekomy. Choroba przenosi się na człowieka przez żywność lub wodę skażoną zakażonym kałem. Objawami są: gorączka, ból głowy, wysypka, osłabienie i biegunka. Borrelia recurrentis – to patogen wywołujący gorączkę powrotną (dur powrotny), która jest przenoszona przez wszy odzieżowe. Choroba ta co prawda nie była zawsze śmiertelna, ale powodowała poważne osłabienie. Odkrycia te sugerują, że te wcześniej umykające naukowcom choroby przyczyniły się do zagłady Wielkiej Armii podczas odwrotu w 1812 roku. Część żołnierzy mogła cierpieć jednocześnie na obie, co mogło przyczynić się do pogorszenia ich stanu, zwłaszcza że byli oni już osłabieni zimnem, głodem i kiepskimi warunkami sanitarnymi. Na wileńskiej nekropolii pochowano kilka tysięcy żołnierzy napoleońskich. Badacze liczą, że uda się pobrać próbki z większej liczby kości tak, aby ich analizy były bardziej wiarygodne. Jednak – co ważne – w próbie kilkunastu osób do tej pory nie wykryto patogenów powodujących tyfus. A to on miał zdziesiątkować armię „małego kaprala”. Źródło: Current Biology Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Groźna bakteria uderzyła w Nowy Jork. Wcześniej wywołała epidemię w Rzeszowie
Choroba legionistów wywołała poważne ognisko zakażeń w Nowym Jorku. To nie pierwszy raz, gdy choroba ta nagle pojawia się w miejskiej infrastrukturze – podobne sytuacje miały miejsce również w Polsce.
Spis treści Choroba legionistów wykryta w instalacjach Nowego Jorku Historia odkrycia bakterii Legionella Legionella – bakteria która lubi klimatyzację Odkryta niecałe 50 lat temu w USA choroba legionistów jest wciąż groźna – bo bakteria ją wywołująca uwielbia wielkie miasta i przenikające je instalacje: wodociągi i klimatyzację. Tym razem pojawiła się w Nowym Jorku. Choroba legionistów wykryta w instalacjach Nowego Jorku W Nowym Jorku w ciągu ostatnich dwóch tygodni stwierdzono aż 58 przypadków choroby legionistów, z czego dwie osoby zmarły. Jak poinformowały 4 sierpnia władze sanitarne miasta, źródłem zakażeń okazały się wieże chłodnicze, w których wykryto bakterię Legionella pneumophila. To dość typowe miejsce namnażania się tych bakterii, a niespodziewane i nagłe ogniska zakażeń także nie należą do rzadkości. Zdarzały się również w Polsce. Po wykryciu ogniska nowojorscy inspektorzy rozpoczęli kontrolę wszystkich wież chłodniczych w okolicy (dzielnica Central Harlem). Wieże te, powszechne w dużych budynkach, odparowują wodę w celu odprowadzania ciepła. Od lat wiadomo, że mogą być źródłem ognisk choroby legionistów. Przepisy w Nowym Jorku wymagają, by wieże były regularnie badane i odkażane. Historia odkrycia bakterii Legionella Choroba legionistów to ciężka zakaźna infekcja dróg oddechowych, wywoływana przez bakterie z rodzaju Legionella. Mogą one też spowodować łagodniejszą postać choroby – gorączkę Pontiac. Wczesne rozpoznanie i leczenie antybiotykami zazwyczaj prowadzi do pełnego wyleczenia. Po raz pierwszy opisano ją dopiero w 1976 roku, po epidemii wśród uczestników zjazdu Amerykańskiego Legionu w Filadelfii. Zachorowało wtedy co najmniej 221 osób. Ustalenie przyczyny wymagało szeroko zakrojonego śledztwa i wykluczenia innych źródeł zakażenia. Okazało się że sprawcą jest nieznana wcześniej bakteria, ukrywająca się w systemie klimatyzacji. Przeanalizowano też podobne, tajemnicze ogniska zapaleń płuc z wcześniejszych lat – tak wykryto że choroba legionistów wcale nie jest rzadka. Legionella – bakteria która lubi klimatyzację Zakażenie następuje poprzez wdychanie aerozolu wodnego zawierającego bakterię. Legionella najlepiej rozwija się w stojącej wodzie w temperaturze 25–45°C. Może do niego dojść m.in. w wyniku kontaktu z wodą z wież chłodniczych, systemów klimatyzacyjnych, jacuzzi czy spa, a także wodociągów. W 2023 roku podobne ognisko choroby legionistów wykryto w Rzeszowie. Zachorowało ponad 150 osób, a zmarło 14. W mieście powołano sztab kryzysowy. Poszukiwanie źródeł bakterii okazało się trudne i pracochłonne. Ostatecznie okazało się, że rezerwuarem była miejska sieć wodociągowa, a konkretnie ciepła woda. Ogniska były rozproszone, znajdowały się przede wszystkim w mieszkaniach, węzłach cieplnych i budynkach użyteczności publicznej. W USA co roku zgłasza się około 6 tys. przypadków, choć część jest mylona z innymi zapaleniami płuc. Od 2000 do 2018 roku zachorowalność wzrosła pięciokrotnie z nie do końca jasnych przyczyn. Źródło: Scientific American, Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Rzeszowie Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Cholera w Polsce – pierwszy przypadek od 2019 roku
Po sześciu latach przerwy cholera ponownie pojawiła się w Polsce. Zachorowała starsza kobieta ze Stargardu. Przypadek wywołał poruszenie wśród służb sanitarnych – pacjentka nie wyjeżdżała za granicę, a źródło zakażenia pozostaje nieznane.
Spis treści Przypadek cholery w Polsce Czym jest cholera i jak się przed nią chronić? Cholera w Europie Cholera na świecie W Stargardzie w województwie zachodniopomorskim potwierdzono pierwszy od sześciu lat przypadek cholery w Polsce. Zachorowała starsza kobieta, która trafiła w ciężkim stanie na oddział zakaźny szpitala w Szczecinie, gdzie została odizolowana. Diagnozę potwierdziły dwa niezależne laboratoria. Przypadek cholery w Polsce U zdiagnozowanej pacjentki wystąpiły ostra biegunka, odwodnienie i niewydolność nerek, konieczne były dializy. Źródło zakażenia pozostaje nieznane – kobieta nie podróżowała za granicę. W związku z przypadkiem kwarantanną domową objęto 26 osób, a 85 osób, w tym personel medyczny, nadzorem epidemiologicznym. Badania pacjentki są w toku, lekarze czekają na wyniki potwierdzające obecność toksyny cholerycznej w jej organizmie. Szpital zdecydował o czasowym wstrzymaniu przyjęć nowych pacjentów i odwiedzin na oddziale chorób wWewnętrznych. Czym jest cholera i jak się przed nią chronić? Cholera to ostra choroba zakaźna przewodu pokarmowego, wywoływana przez bakterię Vibrio cholerae, czyli przecinkowca cholery. Do zakażenia dochodzi najczęściej przez spożycie skażonej wody lub żywności. Bakterie produkują toksynę choleryczną, która powoduje gwałtowną biegunkę, wymioty i szybkie odwodnienie organizmu, co bez leczenia może prowadzić do śmierci. Podstawową metodą zapobiegania jest przestrzeganie higieny: picie wyłącznie bezpiecznej, przegotowanej lub butelkowanej wody, dokładne mycie rąk oraz unikanie surowych i nieumytych produktów. Istnieje skuteczna szczepionka doustna przeciw cholerze, zalecana szczególnie osobom podróżującym do rejonów endemicznych. Szczepienie nie zastępuje jednak podstawowych zasad higieny. W przypadku podejrzenia zakażenia konieczna jest szybka hospitalizacja i nawadnianie, co daje prawie stuprocentową szansę na wyleczenie. Cholera w Europie Podobny przypadek w Europie, u osoby nie podróżującej za granicę, miał miejsce w lutym tego roku w Niemczech. Źródło zakażenia udało się jednak szybko ustalić – była to woda święcona przywieziona z Etiopii, a konkretnie ze studni Bermel Giorgis w regionie Amhara. Cholerę stwierdzono także u kilku innych osób w Niemczech i Wielkiej Brytanii, które podróżowały do Etiopii. Przypadki w tych dwóch krajach są powiązane z aktywnym ogniskiem tej choroby w Etiopii. W Europie odnotowuje się co roku sporadyczne przypadki cholery (średnio pięć rocznie), prawie zawsze związane z podróżami w rejony, gdzie wciąż ona występuje. W 2019 roku było to 26 przypadków, z czego większość w Wielkiej Brytanii. Cholera na świecie Według najnowszych danych Europejskiego Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób najwięcej przypadków cholery występuje w Afryce i Azji. Krajami najbardziej dotkniętymi, gdzie notuje się wciąż przypadki śmierci na cholerę są Angola, Sudan, Mozambik, Etiopia i Zimbabwe. W Azji to m.in. Afganistan, Jemen, Bangladesz, Indie i Pakistan. Źródła: European Centre for Disease Prevention and Control, Eurosurveillance, PAP Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Według badań polskich biologów kleszcze stają się zwierzętami miejskimi
Biolodzy z Uniwersytetu Warszawskiego przeprowadzili badania nad obecnością kleszczy na terenie Warszawy. Wyniki są zatrważające, choć wielu mieszkańców pewnie się ich spodziewało. Kleszcze są nie tylko obecne, ale liczne w wielu miejskich parkach.
Spis treści Wyniki liczenia kleszczy w Warszawie W Polsce występuje wiele gatunków kleszczy Nie trzeba być wielkim fanem aktywności na świeżym powietrzu by zauważyć, że liczebność kleszczy wzrasta. Oczywiście rośnie także świadomość zagrożeń, jakie niosą i sposobów na odstraszanie ich. Jednak nie tylko ilość kleszczy podlega zmianom, także ich zasięg. Zasiedlają coraz to nowe środowiska. Według najnowszego liczenia tych pajęczaków na terenie Warszawy, są w stolicy powszechne. Wyniki liczenia kleszczy w Warszawie Badanie przeprowadzili biolodzy z Uniwersytetu Warszawskiego. Kleszczy szukali w Warszawie w 15 lokalizacjach, zarówno miejskich, jak i podmiejskich, od połowy marca do połowy czerwca 2021 r. Zastosowali tzw. metodę flagowania, polegającą na przeciąganiu białego, wełnianego materiału po podłożu i zliczaniu kleszczy. Biały kolor przyciąga te pajęczaki. Dagmara Wężyk, główna autorka badania, opowiada, że do jego przeprowadzenia zmotywowały naukowców doniesienia mieszkańców. W niektórych miejscach, takich jak Ogród Botaniczny UW, Park Łazienkowski czy Leśne Przedszkole w Lesie Kabackim kleszcze nie tylko odnotowano – ale były bardzo liczne. W Ogrodzie Botanicznym UW na długości 20–30 metrów zebrano ich ponad 30. Zidentyfikowano dwa gatunki: kleszcza pospolitego oraz łąkowego. Złapane okazy przebadano pod kątem obecności chorobotwórczych mikroorganizmów. Niestety, wyniki nie napawają optymizmem. Analiza molekularna wykazała, że 14,3% kleszczy pospolitych zawierało DNA bakterii Borrelia wywołujących boreliozę, a aż 64% kleszczy łąkowych było nosicielami bakterii Rickettsia, które mogą powodować różne choroby, w tym tyfus i gorączkę plamistą. Badanie potwierdziło też że sezon aktywności kleszczy rozpoczyna się wcześniej, niż powszechnie sądzono. Kleszcz łąkowy pojawia się już w marcu, a jego aktywność może utrzymywać się przez całą łagodną zimę. Kleszcz pospolity osiąga szczyt aktywności w maju. Zatem nie tylko lato i nie tylko wieś sprzyjają kleszczom. Wystarczy kawałek w miarę naturalnej, niekoszonej zieleni i temperatura powyżej zera. A pamiętajmy że w mieście znacznie łatwiej niż w naturze znaleźć w miarę ciepłe miejsca. Ochrona przed kleszczami powinna trwać przez cały rok. Można skorzystać np. z interaktywnej mapy ich występowania. W Polsce występuje wiele gatunków kleszczy Spośród około 900 gatunków kleszczy żyjących na całym świecie, 19 z nich występuje w Polsce. Należą do dwóch rodzin: obrzeżkowatych i kleszczy właściwych. Najczęstsze są u nas trzy gatunki: kleszcz pospolity (Ixodes ricinus), kleszcz gryzoni (Ixodes trianguliceps) i kleszcz łąkowy (Dermacentor reticulatus). Na terenie naszego kraju pojawiają się sporadycznie nowe gatunki, np. kleszcz afrykański. Najczęstszy, a co za tym idzie najgroźniejszy jest ten pierwszy. Kleszcz pospolity to wektor kilku groźnych chorób: boreliozy, kleszczowego zapalenia mózgu, anaplazmozy i babeszjozy. To właśnie on najczęściej atakuje ludzi, psy i koty. Źródło: Nauka w Polsce Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Posiadanie kota sprzyja rozwojowi schizofrenii? Neurolodzy potwierdzają niepokojący związek
Naukowcy przeanalizowali dane z kilkunastu krajów i doszli do zaskakujących wniosków. Okazuje się, że obecność kota w domu może podwoić ryzyko wystąpienia zaburzeń ze spektrum schizofrenii. Jak to możliwe?
W tym artykule: Konsekwencje toksoplazmozy Czym jest schizofrenia? Koty jako czynnik ryzyka Dwukrotnie większe ryzyko rozwoju schizofrenii Konieczne dalsze badania Australijscy naukowcy związani z Instytutem Mózgu oraz z Ośrodkiem Badań nad Zdrowiem Psychicznym działających przy Uniwersytecie w Queensland przeprowadzili metaanalizę 17 badań opublikowanych w ciągu ostatnich 44 lat w 11 krajach, w tym w USA i Wielkiej Brytanii. Wszystkie wspomniane badania koncentrowały się na przyczynach wystąpienia zaburzeń schizofrenicznych. – Znaleźliśmy związek między przebywaniem w towarzystwie kota a zwiększonym ryzykiem rozwoju zaburzeń związanych ze schizofrenią – wyjaśnia psychiatra John McGrath, jeden z autorów badania opublikowanego w czasopiśmie naukowym „Schizophrenia Bulletin”. Konsekwencje toksoplazmozy O możliwym związku między posiadaniem kota a ryzykiem rozwoju schizofrenii mówi się od 1995 roku. Już wówczas jako przyczynę sugerowano infekcję pasożytem o nazwie Toxoplasma gondii. To organizm zaliczany do protistów (pierwotniaków). Jednak dalsze badania w tym kierunku nie pozwoliły na wyciągnięcie jednoznacznych wniosków. Część z nich wykazywała, że rozwój schizofrenii w dorosłym życiu może wynikać z przebywania z kotami w okresie dzieciństwa. Część analiz nie wykazała jednak żadnego związku. 10 lat trzymał w sobie własne demony bojąc się poprosić o pomoc. Życie z psychozą Luke Watkin, uczeń ósmej klasy, pewnego dnia szedł sam szkolnym korytarzem, kiedy usłyszał dziwny i niepokojący dźwięk. Był to początek długiej i bardzo trudnej walki z demonami własnej... Niektóre z analizowanych badań łączą również ekspozycję na koty z wyższymi wynikami w skali mierzącej cechy związane ze schizofrenią oraz doświadczenia podobne do psychotycznych. Ale ponownie – nie wszystkie badania wykazują ten związek. Czym jest schizofrenia? Dodajmy, że schizofrenia to zaburzenie psychotyczne, które charakteryzuje się kilkoma grupami symptomów. Te można podzielić na negatywne i pozytywne. Wśród negatywnych można wyróżnić m.in. skłonność do sprzeczności – ambiwalencję (współistnienie sprzecznych uczuć) czy ambitendencję (współistnienie sprzecznych dążeń). A także problemy z okazywaniem emocji czy zaburzenia asocjacji: rozkojarzenie, brak logicznego związku między słowami itp. Objawy pozytywne, wbrew pierwszemu skojarzeniu, nie wiążą się z czymś pozytywnym, dobrym dla chorego, lecz z ogólnym nadmiarem. Do tego typu objawów zaliczamy np. omamy i urojenia. Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) na schizofrenię choruje około 21 mln ludzi na całym świecie, a wskaźniki zachorowań rosną. Koty jako czynnik ryzyka Jaki związek może mieć pasożyt rozprzestrzeniający się przez spożycie niedogotowanego mięsa lub wypicie zanieczyszczonej wody z tą groźną chorobą? Ugryzienie przez zarażonego kota może przenosić T. gondii. Niebezpieczne jest też niehigieniczne obchodzenie się z odchodami zarażonego zwierzęcia. Szacuje się, że tylko w USA około 40 mln osób może być zarażonych T. gondii. W dodatku przechodzą chorobę bezobjawowo. Naukowcy odkrywają coraz dziwniejsze skutki, jakie mogą wywołać te infekcje. Tuż po przedostaniu się do naszego organizmu T. gondii zaczyna infiltrować centralny układ nerwowy i wpływać na neuroprzekaźniki. Działanie pasożyta zostało powiązane ze zmianami osobowości, pojawieniem się objawów psychotycznych i niektórymi zaburzeniami neurologicznymi. Dwukrotnie większe ryzyko rozwoju schizofrenii – Po uwzględnieniu zmiennych towarzyszących okazało się, że osoby narażone na kontakt z kotami miały około dwukrotnie większe ryzyko zachorowanie na schizofrenię – twierdzą naukowcy w artykule zatytułowanym „Posiadanie kota a zaburzenia związane ze schizofrenią i doświadczenia podobne do psychotycznych: Przegląd systematyczny i metaanaliza”. Podkreślmy, że 15 z 17 analizowanych badań było badaniami typu case-control. Tego rodzaju badania nie mogą udowodnić związku przyczynowo-skutkowego. Często nie uwzględniają czynników, które mogły mieć wpływ zarówno na ekspozycję, jak i na wynik. Badanie przeprowadzone w USA, w którym wzięło udział 354 studentów psychologii, nie wykazało związku między posiadaniem kota a schizofrenią. Jednak ci, którzy zostali ugryzieni przez kota, mieli wyższe wyniki w porównaniu z tymi, którzy tego nie doświadczyli. W innym badaniu, które obejmowało osoby z zaburzeniami psychicznymi i bez nich, odkryto związek między ugryzieniami kotów a wyższymi wynikami w testach mierzących określone doświadczenia psychologiczne. Zasugerowano jednak, że zamiast tego odpowiedzialne mogą być inne patogeny, takie jak bakteria Pasteurella multocida. Konieczne dalsze badania Naukowcy zgadzają się, że konieczne są szersze badania, zanim będziemy mogli dokonać jakichkolwiek ostatecznych interpretacji. – Nasz przegląd wykazał, że istnieje związek między posiadaniem kota w dzieciństwie a zaburzeniami związanymi ze schizofrenią – napisali autorzy. – Istnieje potrzeba przeprowadzenia większej liczby wysokiej jakości badań, opartych na dużych, reprezentatywnych próbach, aby lepiej zrozumieć posiadanie kota jako potencjalnego czynnika ryzyka zaburzeń psychicznych – dodali badacze. Źródło: Schizophrenia Bulletin. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Rudolf Weigl wygrał walkę z epidemią tyfusu. Za swoje zasługi został doceniony dopiero po śmierci
Rudolf Weigl dokonał prawdziwego przełomu w walce z tyfusem plamistym. Zanim uodpornił ludzi na infekcję, współczynnik umieralności wśród zarażonych wynosił 60%. Dokonał tego ciężką, mozolną pracą, a swoje eksperymenty niemal przypłacił życiem, ale efekt był wart włożonego trudu. Polski naukowiec uratował miliony ludzi na całym świecie.
Spis treści: Biolog z przemysłowej rodziny Nowatorska metoda Rudolfa Weigla Rudolf Weigl po II wojnie światowej Nagroda Nobla? Nie dla Rudolfa Weigla Tyfus plamisty zawsze pojawiał się tam, gdzie dochodziło do obniżenia standardów higienicznych. Niektórzy badacze historii uważają, że bakteryjna choroba zbierała śmiertelne żniwo już w starożytności. Jest bowiem prawdopodobne, że to właśnie dur plamisty był „dżumą Tukidydesa”, zarazą, która podczas wojny peloponeskiej dziesiątkowała mieszkańców Aten. Później tyfus towarzyszył wojnom, klęskom żywiołowym i migracjom. Choroba siała spustoszenie w szeregach żołnierzy podczas wojny trzydziestoletniej, pierwszej wojny światowej i rewolucji w Rosji. Była też prawdziwą plagą w niemieckich obozach koncentracyjnych. Nawet dziś, w dobie rozwiniętej medycyny, stanowi problem, głównie w ubogich krajach Afryki, Azji i Ameryki Południowej. Europa uporała się jednak z tyfusem, a zawdzięczamy to właśnie Rudolfowi Weiglowi, który wynalazł pierwszą skuteczną szczepionkę przeciwko tej groźnej chorobie. Tym bardziej zaskakujące jest, że naukowiec, wobec którego cały świat ma ogromny dług wdzięczności, nigdy nie zyskał należnej mu sławy. Biolog z przemysłowej rodziny W jego żyłach nie płynęła polska krew, ale Polakiem czuł się do końca życia. Rudolf Weigl urodził się 2 września 1883 roku w Przerowie. Był synem Fryderyka i Elżbiety z Kröselów. Jego rodzina na początku XIX wieku przybyła na Morawy z obszaru austriacko-niemieckiego. Zajęli się montażem karet i bicykli. Jak to się stało, że chłopiec wywodzący się z rodziny z przemysłowymi tradycjami został biologiem? Gdy Rudolf miał cztery lata, zmarł jego ojciec. Dla niego i jego matki rozpoczął się wówczas nowy rozdział. Elżbieta Weigl ponownie wyszła za mąż. Jej wybrankiem został Józef Trojnar, polski nauczyciel gimnazjalny. Ojczym wychowywał chłopca w duchu polskiej tradycji. Gdy miał siedem lat, zaczął uczyć się polskiego i z czasem całkowicie zatracił obcy akcent. Rodzina zamieszkała w Galicji, najpierw w Jaśle, później – w Stryju. W 1903 roku Rudolf zdał maturę. Rozpoczął studia przyrodnicze na Wydziale Medycznym Uniwersytetu Lwowskiego. W tamtym czasie wciąż żywa była legenda Roberta Kocha, Ludwika Pasteura i pozostałych „łowców mikrobów”, którzy za cel postawili sobie znaleźć sposób na walkę z chorobami, wobec których medycyna była bezradna. Weigl postanowił, że on także dokona czegoś wielkiego. Początek pracy naukowej Gdy zdobył tytuł doktora, rozpoczął pracę pod skrzydłami swojego mentora, Józefa Nusbauma-Hilarowicza, któremu asystował w jego zakładzie. Mężczyźni nadawali na tych samych falach. Obaj żywili ogromny szacunek dla nauki i pracy. Nusbaum-Hilarowicz był niezwykle wymagający wobec swoich podwładnych. Chciał, żeby ci pracowali przez siedem dni w tygodniu. Rzadko zdarzało się, że dawał im wolną niedzielę, ale Weigl i tak nie korzystał z tego przywileju. W 1913 roku habilitował się z zoologii, anatomii porównawczej i histologii. Został wówczas privatdozentem Uniwersytetu Lwowskiego. Zajął się wówczas badaniami nad budową komórki. Szczególną pozycję w obszarze jego zainteresowań zajmowały zagadnienia związane z budową aparatu Golgiego. I wojna światowa i eksplozja kariery Rudolfa Weigla W 1914 roku otrzymał powołanie do wojska jako parazytolog, czyli naukowiec badający pasożyty i pasożytnictwo. Początkowo pracował we Lwowie, ale wkrótce przeniesiono go do szpitala wojskowego w Przemyślu. Tam rozpoczął badania nad epidemią, która nękała ogarnięty wojną świat. Objął kierownictwo nowo powstałej Pracowni do Badań nad Tyfusem Plamistym, a jego kariera nabrała dynamicznego rozpędu. Już wtedy naukowcy byli świadomi, że wywołującą chorobę bakterię przenoszą wszy odzieżowe. Żaden z badaczy nie potrafił jednak wynaleźć skutecznej szczepionki, która mogłaby uchronić ludzi przed infekcją. Problem polegał na tym, że pasożyty nie zarażały się między sobą i nie sposób było pozyskać wystarczającej ilości zainfekowanych okazów, by wytworzyć preparat. Awans w strukturach naukowych W trakcie wojny Weigl badał riketsje, czyli bakterie będące czynnikiem epidemiologicznym tyfusu plamistego. Dzięki sukcesom na tym polu, w 1920 roku Uniwersytet Lwowski powołał go na stanowisko profesora zwyczajnego Katedry Biologii Ogólnej. Tam kontynuował swoją pracę i w latach 20. wytworzył pierwszą skuteczną szczepionkę przeciwko tej chorobie. We Lwowie stworzył niewielkie laboratorium, które później przekształciło się w Instytut Badań nad Tyfusem Plamistym. Nowatorska metoda Rudolfa Weigla W jaki sposób naukowiec pozyskiwał nosicieli bakterii? Jak wspomnieliśmy, wszy nie zarażają się między sobą, jednak Weigl opracował metodę, która pozwoliła mu skutecznie infekować zdrowe pasożyty. Polegała ona na wprowadzeniu przez odbyt szklanej rurki, której średnica była niewiele większa niż średnica ludzkiego włosa. Tą drogą wprowadzane były riketsje do jelita niewielkiego organizmu. Proste? Otóż nie. Metoda Weigla wymagała ciężkiej pracy wielu osób. W pierwszej kolejności trzeba było wyhodować wszy z gnid. W tym procesie uczestniczył cały sztab ludzi. Kluczowe było bowiem zachowanie czystości w klateczkach. Dalej wszy trafiały do tak zwanych karmicieli, których zadaniem było żywienie ich... własną krwią. Jedną z pierwszych takich osób była Zofia, żona profesora. Przez jakiś czas sam Rudolf Weigl zajmował się żywieniem pasożytów. Dwa razy zaraził się tyfusem plamistym, z czego jedna infekcja niemal zakończyła jego życie. Dalej owady trafiały do strzykaczy, których zadaniem było zainfekować zdrowy organizm. Następnie trzeba było wypreparować ich jelita pod mikroskopem. Jedną dawkę szczepionki uzyskiwano z organów trzydziestu wszy. Rudolf Weigl na ustach całego świata Cały proces był niezwykle czasochłonny i wymagał zaangażowania wielu osób, naukowców i zwykłych „karmicieli”, jednak rezultat był wart poświęcenia. Wkrótce cały naukowy świat usłyszał o polskim biologu, gdy podczas katolickich misji belgijskich w Chinach szczepionka Weigla uratowała życie tysiącom misjonarzy i Chińczyków. Naukowiec został za to odznaczony Orderem Świętego Grzegorza Wielkiego. Otworzyły się przed nim drzwi najbardziej prestiżowych instytucji naukowych, a w Instytucie Badań nad Tyfusem Plamistym zaczęli wizytować naukowcy z całego świata. Ocalił ludzi nie tylko przed chorobą Niebawem świat ponownie został ogarnięty wojenną pożogą. Podczas sowieckiej okupacji Lwowa Instytut działał nadal. Gdy do miasta wkroczyli Niemcy, sytuacja zmieniła się o 180 stopni. W nocy z 3 na 4 lipca 1941 roku wymordowali niemal wszystkich lwowskich profesorów. Przeżyli tylko ci, którzy byli im potrzebni, a najbardziej potrzebowali szczepionki chroniącej przed tyfusem. Rudolf Weigl przystał na to, ale postawił warunek. Zgodził się pracować na rzecz Wermachtu, ale zażądał prawa do samodzielnego skompletowania zespołu współpracowników. Tak oto ocalił około pięć tysięcy osób, wśród których znaleźli się Stefan Banach, Andrzej Szczepanowski i Zbigniew Herbert. Rudolf Weigl po II wojnie światowej Choć Niemcy oczekiwali, że Weigl podpisze volkslistę, ten nigdy tego nie zrobił. Przez cały czas czuł się Polakiem, mimo że w jego żyłach nie płynęła polska krew. Po wojnie, wraz z rodziną, przeniósł się do Krakowa. Już wcześniej obiecano mu, że obejmie tam kierownictwo nowoczesnego instytutu bakteriologicznego. Zamiast tego, dostał skromne pomieszczenie w czynszowej kamienicy, w którym brakowało nawet podstawowej aparatury. Jakby tego było mało, musiał mierzyć się z oskarżeniami o kolaborację z okupantem, choć oficjalnych zarzutów nigdy mu nie przedstawiono. Mimo że miał prawo czuć się w Polsce niechcianym gościem, nie przerwał swojej pracy. Badania prowadził najpierw na Uniwersytecie Jagiellońskim, później na Uniwersytecie Poznańskim. Zmarł nagle, 11 sierpnia 1957 roku w Zakopanem. Profesor, dzięki któremu świat wygrał walkę z groźną chorobą, spoczął na alei zasłużonych Cmentarza Rakowickiego w Krakowie. Nagroda Nobla? Nie dla Rudolfa Weigla Zasługi polskiego profesora na polu walki z epidemią tyfusu plamistego nie podlegają żadnej dyskusji. Gdyby nie jego metoda, nie wiadomo, jak długo świat musiałby czekać na skuteczną szczepionkę. Choć wydaje się to nieprawdopodobne, Rudolf Weigl nigdy nie otrzymał Nagrody Nobla. Był ośmiokrotnie nominowany w dwudziestoleciu międzywojennym, ale najwyższe wyróżnienie zawsze otrzymywał ktoś inny. Ponownie zgłoszony w 1942 roku, nie otrzymał poparcia III Rzeszy. Po wojnie jego szanse na Nobla przekreśliły oskarżenia o sprzyjanie okupantowi. W okresie PRL-u nie bał się wygłaszać antykomunistycznych poglądów, więc władza zadbała, by o jego zasługach nie było zbyt głośno. W końcu doceniono jego pracę, ale profesor nie mógł się tym cieszyć. Dopiero pośmiertnie odznaczono go Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski i medalem Sprawiedliwego wśród Narodów Świata. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Błonica wróciła do Polski. Co to za choroba i jakie daje objawy?
Błonica znów budzi niepokój. Groźna choroba, która przez lata była zapomniana, powróciła i odmieniana jest dziś przez wszystkie przypadki. Sprawdź, jakie daje objawy, komu zagraża i jak można się przed nią chronić.
W tym artykule: Błonica w Polsce. Zakażony 6-latek w ciężkim stanie Błonica – co to za choroba? Objawy błonicy Szczepienia przeciwko błonicy O błonicy dawno nie było tak głośno. Wszystko po tym, jak potwierdzono zakażenie u 6-letniego chłopca z Wrocławia, który przed kilkoma dniami wrócił z Afryki. To pierwszy taki przypadek od lat, nic więc dziwnego, że wzbudza niepokój i rodzi pytania o dalsze ryzyko. Błonica w Polsce. Zakażony 6-latek w ciężkim stanie W minionym tygodniu wrocławscy lekarze potwierdzili przypadek błonicy u 6-latka po jego powrocie z wakacji na Zanzibarze. Chłopiec – mimo obowiązku – nie był zaszczepiony, co zwiększyło ryzyko zachorowania. Stan dziecka jest ciężki, ale stabilny. Jak informuje Główny Inspektorat Sanitarny, młody pacjent otrzymał wszystkie niezbędne środki lecznicze, w tym antytoksynę błoniczą. – Na potrzeby tych przypadków lek jest zabezpieczony w agencji rezerw rządowych. To uwolnienie następuje po decyzji trzech ministrów. Ta sytuacja nastąpiła bardzo szybko. Udało się dosłownie w ciągu kilku godzin podać ten lek pacjentowi od momentu ustalenia rozpoznania – zdradził GIS, dodając jednocześnie, że trwają poszukiwania pasażerów, którzy mieli kontakt z zakażonym chłopcem. „Wstępnym dochodzeniem” objęto ok. 500 osób, ponieważ podróż do Warszawy odbywała się trzema różnymi samolotami z międzylądowaniami w Omanie i Szwajcarii. Osoby z bliskiego otoczenia dziecka otrzymały profilaktyczną antybiotykoterapię oraz zaproponowano im szczepienia poekspozycyjne. GIS uspokaja, że ryzyko dalszego rozprzestrzeniania się choroby jest niskie, choć sytuacja wciąż jest monitorowana. – Mamy margines dwóch tygodni. Jeśli nie będzie nowych przypadków, będziemy mogli uznać zdarzenie za wygaszone. Czekamy więc do końca marca z ewentualnym zakończeniem dochodzenia epidemicznego – przekazał Paweł Grzesiowski, Główny Inspektor Sanitarny. Błonica – co to za choroba? Błonica, nazywana także dyfterytem, to groźna choroba zakaźna wywoływana przez maczugowca błonicy (Corynebacterium diphtheriae). Po wniknięciu do organizmu bakteria ta wytwarza groźną toksynę. Atakuje głównie układ oddechowy, prowadząc do poważnych powikłań, a w skrajnych przypadkach nawet do śmierci. Charakterystycznym objawem jest tworzenie się gęstych nalotów w gardle i krtani, które mogą powodować duszności. Choroba rozprzestrzenia się drogą kropelkową oraz przez bezpośredni kontakt z zakażonym. Bakterie mogą też pozostawać na przedmiotach dotkniętych przez osobę chorą. W XIX wieku wywoływała masowe epidemie w Europie i Ameryce Północnej (jej śmiertelność sięgała nawet 50%). Dopiero wprowadzenie szczepień w minionym stuleciu pozwoliło niemal całkowicie wyeliminować chorobę w krajach wysokorozwiniętych. W latach 90. XX wieku w byłych republikach ZSRR doszło do załamania się systemu szczepień i wybuchu epidemii błonicy. Zachorowało 200 tys. osób, z czego 5 tys. zmarło. Do dziś w krajach tych błonica występuje częściej. Obecnie błonica wciąż stanowi zagrożenie w regionach o niskim poziomie wyszczepialności, jak np. w Afryce. Pojedyncze przypadki pojawiają się jednak również na Zachodzie. Głównie wśród osób nieszczepionych lub z niepełnym cyklem szczepień. Objawy błonicy Pierwsze symptomy pojawiają się zazwyczaj od 2 do 5 dni po zakażeniu. Typowe objawy błonicy to: ból gardła, gorączka, osłabienie, powiększone węzły chłonne szyi („szyja Nerona”), charakterystyczny, szary nalot w gardle i na migdałkach, trudności w połykaniu i duszności. W cięższych przypadkach błonica może prowadzić do powikłań, takich jak uszkodzenie serca, porażenia nerwów czy niewydolność nerek. Dlatego każdy niepokojący symptom powinien być natychmiast skonsultowany z lekarzem. Szybka diagnoza i wdrożenie leczenia znacząco zwiększają szanse na pełne wyleczenie. Szczepienia przeciwko błonicy Aby zminimalizować ryzyko, kluczowe są szczepienia. W Polsce obowiązkowe szczepienia przeciwko błonicy wprowadzono w latach 50. XX wieku, co doprowadziło do znacznego spadku liczby zachorowań. Szczepionka jest podawana w ramach preparatu skojarzonego DTP, który chroni również przed tężcem i krztuścem. Odporność utrzymuje się przez wiele lat, ale dla dorosłych zaleca się dawki przypominające co dekadę. Źródła: gov.pl; GIS; National Geographic Polska
Kuru to choroba znana jako „śmiejąca się śmierć”. Jej przyczyna była przerażająca
W 2005 r. odnotowano ostatni przypadek kuru. Ta nietypowa choroba zakaźna atakowała kanibali z Papui-Nowej Gwinei. Jak odkryto kuru?
Spis treści: Odkrycie kuru Przebieg choroby kuru Ostatni przypadek kuru Badania nad prionami W 1957 r. amerykański uczony Daniel Carleton Gajdusek odkrył na Papui-Nowej Gwinei chorobę zwaną kuru. Atakowała ona mózg, niszcząc go stopniowo i doprowadzając w końcu do śmierci. Chorowali wyłącznie członkowie plemienia Fore, które od niepamiętnych czasów praktykowało rytualny kanibalizm ciał osób zmarłych. Za najcenniejszy organ uważano mózg – przywilej jego zjedzenia miała najbliższa rodzina. Lud Fore uważał, że w ten sposób można przejąć „siłę życiową” zmarłego. Niestety, zamiast tego kanibale spożywali zakaźne cząsteczki białkowe zwane prionami. To one wywoływały kuru. To schorzenie zaliczane do tzw. encefalopatii gąbczastych wraz z chorobami Jacoba-Creutzfeldta (CJD) i wściekłych krów (BSE). Odkrycie kuru Podczas gdy sami Papuasi tłumaczyli kuru czarami, badania prowadzone przez dr. Michaela Alpersa i antropolog Shirley Lindenbaum wykazały, że choroba ta rozprzestrzeniała się wśród członków plemienia jako skutek ich kanibalistycznych praktyk pogrzebowych. Mieli oni bowiem zwyczaj spożywania ciał zmarłych po to, aby ich życiowa moc wciąż zasilała szeregi ich ziemskiej społeczności. Odkryto też, że kuru występowało dużo częściej u kobiet i dzieci niż u dorosłych mężczyzn. Ci ostatni jedli bowiem najlepsze kawałki ludzkiego mięsa, podczas gdy kobietom zostawiano resztki – w tym mózgi, w których występowało duże stężenie prionów odpowiedzialnych za roznoszenie choroby. Poza tym to kobiety myły ciała zmarłych, a także nacierały sobie mózgami twarz – w tych sytuacjach również mogło dojść do zakażenia. Przebieg choroby kuru Przebieg tej znanej również jako „śmiejąca się śmierć” choroby zaczynał się od zaburzeń koordynacji ruchowej i bólów stawowych. Później występowały trudności z chodzeniem, drżenie ciała, mimowolne ruchy, oczopląs, unieruchomienie i afazja. Na samym zaś końcu występowały w żaden sposób niekontrolowane, wycieńczające już i tak słaby organizm, nieraz prowadzące do śmierci ataki patologicznego śmiechu. Choroba była nieuleczalna. Ostatni przypadek kuru Odkąd kanibalizm został zakazany przez australijskie prawo kolonialne, częstotliwość zachorowań na „śmiejącą się śmierć” znacznie spadła. Jeszcze w latach 50. XX wieku na kuru umierał co setny członek plemienia Fore. Ponieważ choroba charakteryzuje się długim okresem inkubacji, ostatni przypadek śmierci odnotowano w 2005 roku. Badania nad prionami Badania Gajduska nad kuru zostały uhonorowane Nagrodą Nobla w 1976 r. Jednak początkowo uczonym nie udało się znaleźć wirusów ani bakterii odpowiedzialnych za gąbczaste zwyrodnienie mózgu, związane m.in. z patologiami takimi jak choroba Crezufelda-Jakoba (CJD), kuru i choroba kłusowa trzody (scrapie). Wówczas Stanley Prusiner wysnuł teorię, którą z początku wyśmiano. No bo jak samo białko mogłoby być „zarazkiem”? Prusiner zajął się tym tematem w 1972 r., gdy jeden z jego pacjentów w szpitalu uniwersyteckim University of California w San Francisco zmarł na chorobę Creuzfelda-Jakoba. 10 lat później na łamach „Science” zasugerował, że choroby mogą być wywoływane przez „białkopodobną cząsteczkę zakaźną”, czyli prion. Miał po temu mocne podstawy. Kilka lat wcześniej Tikvah Alper z Medical Research Council’s Radiopathology Unit dowiódł, że czynnik wywołujący chorobę CJD jest całkowicie niewrażliwy na promieniowanie UV tak silne, że zniszczyłoby dowolny materiał genetyczny. Wkrótce potem matematyk John Stanley Griffith z Bedford College w Londynie opracował model zakładający, że choroba kłusowa trzody przenoszona jest tylko i wyłącznie z udziałem białka. W publikacji w „Nature” z 1967 r. podkreślał jednak, że nie ma obaw, by ten pomysł „przewrócił całą teorię biologii molekularnej do góry nogami”. Bezpośrednio po publikacji praca Prusinera nie spotkała się z większym zainteresowaniem. Z czasem jednak obojętność przerodziła się w krytykę. W grudniu 1986 r. w czasopiśmie „Discover” ukazała się karykatura Prusinera opatrzona komentarzem: „Nasza zabawa nazywa się sława, ale czy ma coś wspólnego z nauką?”. Okazało się, że ma. 11 lat później Stanley Prusiner dostał nagrodę Nobla, a badania nad prionami trwają do dziś. Źródło: archiwum NG.
Już w neolicie dżuma infekowała ludzi. Dlaczego wtedy nie powodowała epidemii?
Dżuma może liczyć aż 5 tysięcy lat. W neolicie to psy, a nie pchły mogły stanowić źródło zakażeń ludzi. Ale wtedy nie powodowało to masowych zgonów.
Spis treści: Komputer bada genomy pałeczki dżumy Pies zakażał dżumą? Odmienność genetyczna dawnej dżumy Wielka epidemia dżumy rozpanoszyła się w Europie kontynentalnej i Północnej w średniowieczu. Według wielu badań ówczesna zaraza mogła pochodzić z Azji Środkowej. Została wywołana przez pchły pasożytujące na szczurach śniadych, gnieżdżących się na ówczesnych statkach handlowych. Czarna śmierć rozprzestrzeniła się w zastraszającym tempie i pochłonęła miliony ofiar. Teraz naukowcy z Uniwersytetu Kiel w Niemczech odkryli, że pałeczka dżumy (Yersinia pestis), zbierająca śmiertelne żniwo w średniowieczu, w czasach jeszcze dawniejszych mogła pochodzić od psów. Psy polowały bowiem na gryzonie, które mogły być pierwotnymi nosicielami bakterii. W neolicie, około 5 tysięcy lat temu, pałeczka dżumy nie powodowała jednak epidemii. Była też nieco inna pod względem budowy genomu niż ta późniejsza. Komputer bada genomy pałeczki dżumy Badacze przeprowadzili sekwencjonowanie genomów szczątków mieszkańców dawnej osady Warburg z terenu dzisiejszych Niemiec. Szczątki pochodziły z odrębnych grobów sprzed 5500–4800 lat. Sekwencjonowania, czyli odczytu poszczególnych odcinków DNA dokonano za pomocą metody wspomagania komputerowego MALT. W ten sposób naukowcom udało się porównać genom neolitycznej bakterii z tymi z olbrzymiej bazy NCBI. Amerykańska baza zawiera niemal 40 tysięcy kompletnych genomów bakterii i wirusów. Dlaczego do badania niezbędne były ludzkie szczątki? W celu wyizolowania prehistorycznego szczepu bakterii z DNA pochowanych osób. Bakteria może pozostawić ślad w genomie człowieka. Oznacza on styczność z patogenem. Przeanalizowano również prehistoryczne szczątki psa z terenu dzisiejszej Szwecji. I okazało się, że zwierzę było zakażone pałeczką dżumy. Pies zakażał dżumą? – Wylesianie, będące konsekwencją rozwoju rolnictwa, zmieniło krajobraz Europy Środkowej i Północnej – mówi Ben Krause Kyora z Uniwersytetu Kiel. – To z kolei przyczyniło się do pojawienia się nowych gatunków gryzoni. Mogły one być naturalnymi nosicielami pałeczki dżumy – wskazuje naukowiec. Ludzie neolitu nie mieli bezpośredniego kontaktu z gryzoniami. Zmiana krajobrazu na bardziej stepowy ułatwiała jednak prehistorycznym psom polowanie na te zwierzęta. W neolicie liczba psów, jak wskazują badacze na łamach czasopisma naukowego „Communications Biology”, gwałtownie wzrosła. Część z nich mogła zostać udomowiona przez człowieka. W ten sposób pałeczka dżumy mogła przedostać się do ówczesnych osad. Pytanie, czy zakażenia dżumą w czasach neolitu to ślad po długotrwałej epidemii, podtrzymywanej przez kontakty międzyludzkie na terenie dawnej Eurazji, nadal pozostaje otwarte. Ale opisywane badanie nie wskazuje na to. Analiza genomu ówczesnej pałeczki dżumy oraz jej śladów w badanych odcinkach DNA łącznie z białkami wskazuje raczej, że bakteria nie zaadaptowała się wówczas do przenoszenia się między ludźmi. W przypadku dawnego psa wynik również nie jest jednoznaczny. Naukowcom udało się odtworzyć jedynie 8% genomu bakterii z jego szczątków. Odmienność genetyczna dawnej dżumy Co ciekawe, analiza genomów bakterii z dwóch stanowisk w Warburgu ujawniła, że te szczepy pałeczki dżumy są odmienne – wyewoluowały osobno. Genomy pałeczki dżumy różnicowały się więc jeszcze zanim doszło do zainfekowania ludzi. Potwierdza to fakt, że prehistoryczne szczepy pochodziły z różnych, oddalonych od siebie grobów. Naukowcy twierdzą, że to wszystko wskazuje, iż ślad różnych genetycznie bakterii w analizowanych genomach ludzi neolitu oznacza niezależne infekcje. Tym bardziej, że osoby, u których stwierdzono obecność bakterii nie były ze sobą spokrewnione. Co więcej, w badaniu szczątków z innych grobów nie odnaleziono śladów patogenu. Oczywiście, jak podkreślają badacze, brak śladu bakterii w prehistorycznym ludzkim genomie nie jest jednoznaczny z brakiem zakażenia. Ślady biologiczne mogą przecież ulec degradacji. Ale niewielka liczba wyników pozytywnych na obecność pałeczki dżumy – jedynie dwa na 175 przebadanych szczątków – sugeruje, że groby nie służyły pochówkom po masowych infekcjach. Epidemii więc w neolicie nie było. Źródła: Communications Biology, Uniwersytet Kiel.
Pierwszy przypadek zakażenia wirusem mpox poza Afryką. Komu zagraża ta choroba? Jakie są objawy?
Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) uznała mpox za globalne zagrożenie dla zdrowia publicznego. Choroba zaatakowała już kilkanaście tysięcy osób w Środkowej i Zachodniej Afryce. Pierwszy chory pojawił się również w Szwecji.
W tym artykule: Czy mpox jest niebezpieczny? Jakie są objawy mpox? Najgroźniejsza epidemia mpox 14 sierpnia choroba mpox – bardziej znana pod nieprecyzyjną nazwą małpiej ospy – została określona przez WHO jako globalne zagrożenie dla zdrowia publicznego. To już drugi przypadek uznania tego schorzenia za niebezpieczne na skalę ogólnoświatową. Poprzednio Światowa Organizacja Zdrowia nadała małpiej ospie ten status zaledwie w 2022 r. Na razie przypadki zachorowań odnotowano głównie w Kongu. Według WHO w tym roku na mpox zachorowało tam 15 600 osób. Zmarło 537. Choroba pojawiła się jednak również w sąsiednich krajach. Należą do nich m.in. Burundi, Kenia, Rwanda i Uganda. W niektórych nie występowała nigdy wcześniej. Dzień po decyzji WHO Szwecja ogłosiła, że odnotowała pierwszy przypadek mpox. Chorym okazał się podróżny, który wcześniej odwiedził Afrykę. Czy mpox jest niebezpieczny? Mpox to odzwierzęca choroba wirusowa. Wywołuje ją patogen należący do rodzaju Orthopovirus. W tej grupie mieści się dwanaście wirusów atakujących ssaki. Wirusy Orthopovirus wywołują również m.in. ospę prawdziwą oraz krowiankę. Wirus mpox, mniej groźny kuzyn patogenu powodującego ospę prawdziwą, został po raz pierwszy wykryty w duńskim laboratorium w 1958 r. Znaleziono go u małp, co spowodowało, że wywoływaną przez niego chorobę zaczęto nazywać małpią ospą. Nazwa jest o tyle nieprecyzyjna, że naturalnymi nosicielami wirusa są przede wszystkim gryzonie. Patogen może jednak atakować również inne ssaki, w tym małpy i ludzi. U tych ostatnich został wykryty po raz pierwszy w 1970 r. Wirus mpox występuje w dwóch wariantach genetycznych. W 2022 r. globalną epidemię wywołał klad II. Jest to odmiana powodująca łagodniejszą chorobę o mniejszej śmiertelności. Wówczas wynosiła ona poniżej 1 proc. Tym razem zagrożenie wywołał podtyp kladu I oznaczony jako 1b. Ta wersja wirusa jest znacznie groźniejsza. Zabija jedną osobę na dziesięć. Jakie są objawy mpox? Wirusem – oboma jego wariantami – można zarazić się przez kontakt z zakażonymi zwierzętami. Między ludźmi patogen przenosi się przez kontakty seksualne, a także drogą kropelkową. Zarazić się można przez pocałunek albo dotyk. Wystarczy przy tym dotknąć pościeli albo przedmiotów, które wcześniej brał do rąk chory. Na szczęście eksperci podkreślają, że dotychczas choroba wcale nie rozprzestrzeniała się łatwo. Najczęstsze objawy małpiej ospy to: gorączka, bóle mięśni, ból gardła i głowy, bolesna i swędząca wysypka, która z czasem zamienia się w wypełnione płynem bąble, obrzęk węzłów chłonnych Objawy najczęściej pojawiają się 4–11 dni po zakażeniu. Chory zaraża tak długo, jak długo ma wysypkę. Dopiero po jej ustąpieniu przestaje być źródłem wirusów. W większości przypadków choroba przebiega łagodnie, a objawy same ustępują po 2–4 tygodniach. Mpox można też przejść bezobjawowo. Nie ma leku na tę chorobę, choć w poważniejszych przypadkach podaje się leki przeciwwirusowe. Istnieje jednak szczepionka przeciwko mpox, dająca najlepszą ochronę po dwóch dawkach. Dżuma dziesiątkowała Europejczyków nie tylko w średniowieczu. Po raz pierwszy mogła uderzyć w epoce kamienia Pierwsza wielka epidemia dżumy mogła wybuchnąć tysiące lat przed dżumą Justyniana z VI w. n.e. Analiza DNA z neolitycznych pochówków sugeruje, że dżuma szalała w Europie już kilka tysi... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/dzuma-dziesiatkowala-europejczykow-nie-tylko-w-sredniowieczu-po-raz-pierwszy-mogla-uderzyc-w-epoce-kamienia-db85595.jpg" width="938" height="652" alt="Dżuma dziesiątkowała Europejczyków nie tylko w średniowieczu. Po raz pierwszy mogła uderzyć w epoce kamienia" title="Dżuma dziesiątkowała Europejczyków nie tylko w średniowieczu. Po raz pierwszy mogła uderzyć w epoce kamienia" /> Najgroźniejsza epidemia mpox Był nią wybuch tej choroby z 2022 r. Pierwszy chory z małpią ospą pojawił się w Londynie w maju (wcześniej podróżował do Nigerii, gdzie choroba jest endemiczna). Do końca 2023 r. łącznie zachorowało prawie 100 tys. osób w 116 krajach świata. Zmarło jednak tylko 208 osób. Naukowcy podejrzewają, że przechorowanie mpox wywołanego przez klad II chroni przed szczerzącą się obecnie wersją Ib. To o tyle istotne, że w krajach afrykańskich zagrożonych epidemią szczepionki chroniące przed chorobą nie są łatwo dostępne. Co gorsza, choroba szczególnie zagraża dzieciom. Wśród zmarłych na mpox w Kongo jest wyjątkowo dużo osób poniżej 15. roku życia. Źródła: WHO, New Scientist, Wikipedia. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Polacy stracili populacyjną odporność na odrę. Szczepi się coraz mniej dzieci, co zwiastuje problemy
Populacyjna odporność obniżała ryzyko wystąpienia ognisk odry w Polsce. Niestety, jak zauważono, w ostatnich latach liczba zaszczepionych dzieci w naszym kraju spada, co przekłada się na wzrost liczby zakażeń odrą. Tymczasem powikłania mogą być bardzo poważne.
W tym artykule: Polska utraciła populacyjną odporność na odrę Polacy nie chcą się szczepić Czy odra to niebezpieczna choroba? Rozwój medycyny, w tym szczepionki, antybiotyki i leki przeciwwirusowe, a także poprawa warunków sanitarnych i systemów opieki zdrowotnej przyczyniły się do znacznej redukcji zagrożeń związanych z wieloma chorobami zakaźnymi i nie tylko. Do niedawna wydawało się, że odra także nie jest już zagrożeniem dla populacji. Niestety, jak wynika z najnowszego komunikatu UNICEF, Polska dołączyła do krajów, które utraciły zbiorową odporność na wirusa odry. Polska utraciła populacyjną odporność na odrę Odra to wysoce zakaźna choroba wirusowa. Najbardziej podatne na zachorowanie są dzieci, ale zakażenie może dotyczyć osób w każdym wieku. W szczególności tych, które nie były szczepione lub nie przeszły choroby w przeszłości. Przez lata zachorowalność na odrę wśród Polaków spadała. Przyczyniły się do tego obowiązkowe i bezpłatne szczepienia. Od kilku lat coraz więcej rodziców podejmuje jednak decyzję o nieszczepieniu dziecka przeciw odrze. To okazuje się brzemienne w skutkach dla Polaków żyjących w kraju. W 2022 r. w Polsce pierwszą dawkę preparatu otrzymało blisko 91 proc. dzieci, drugą ponad 77 proc. Jak przekazał UNICEF, oznacza to, że Polska straciła odporność populacyjną. O takiej odporności można mówić po przekroczeniu progu 95 proc. zaszczepionych. Spadek liczby szczepień przekłada się na wzrost zachorowań. Tylko w czterech pierwszych miesiącach tego roku w Polsce odnotowano 75 przypadków odry. To dwa razy więcej niż w całym 2023 r. <iframe allow="autoplay; clipboard-write; encrypted-media; picture-in-picture; web-share" allowfullscreen="true" frameborder="0" height="756" scrolling="no" src="https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Funicefpolska%2Fposts%2Fpfbid037Wbw868tjsBWZSkZhmPy8QdashjdBXKRXUPcYxaq1ceEiunXEGy2yQWnX9s4PJexl&show_text=true&width=500" style="border:none;overflow:hidden" width="500"> Polacy nie chcą się szczepić Renata Bem, dyrektor generalna UNICEF Polska, tłumaczy w najnowszym komunikacie organizacji, że w społecznościach, w których istnieją luki w odporności, odra jest często pierwszą rozprzestrzeniającą się chorobą. Z tego powodu uważa się ją za „wyznacznik skutecznych programów szczepień”. – Nieodpowiedzialne podejście do obowiązku szczepienia oznacza, że zagrożeni są nie tylko ci najmłodsi, których rodzice nie chcą ich szczepić, ale również te dzieci, które nie mogą być zaszczepione ze względów zdrowotnych – mówi dalej Renata Bem. Trend nieszczepienia dzieci dotyczy nie tylko naszego kraju. Zjawisko ma zasięg globalny. Jak informuje UNICEF, światowy poziom szczepień wciąż nie jest na poziomie sprzed pandemii i nie zmienił się znacząco od 2022 r. Za taki scenariusz mogą odpowiadać fake newsy i dezinformacja dotycząca szczepionek. Jak czytamy na łamach „American Journal of Public Health”, ponad 90 proc. twittów o szczepieniach opublikowanych między 2014 r. a 2017 r., pochodziło ze złośliwych kont. Część z nich była administrowana przez tzw. rosyjskich trolli. Choroby można wykrywać za pomocą zapachu? Przełomowe wyniki badań naukowców Subtelne zmiany zapachu człowieka mogą posłużyć do szybkiej diagnostyki choroby. Również takich, których konwencjonalnymi metodami nie umiemy dziś odpowiednio wcześnie wykryć. Czy odra to niebezpieczna choroba? Szczepionka przeciw odrze została wynaleziona przez dr. Johna Endersa i jego współpracowników. W 1954 roku Enders z zespołem po raz pierwszy wyizolował wirusa odry z próbki od chorego dziecka. Umożliwiło to podjęcie prac nad stworzeniem skutecznej i bezpiecznej szczepionki, które trwały przez kilka lat. W 1963 roku pierwszy preparat został licencjonowany i zaczęto stosować go na szeroką skalę. W Polsce powszechne szczepienia przeciw odrze rozpoczęto w roku 1975. Początkowe objawy odry to m.in. gorączka, kaszel, katar i zapalenie spojówek. Charakterystyczne dla choroby są też wysypka oraz plamki Koplika (białe plamki z czerwoną obwódką wewnątrz jamy ustnej, często na policzkach). Odra może prowadzić do poważnych powikłań, zwłaszcza u małych dzieci i osób z osłabionym układem odpornościowym. Do najczęstszych należą: zapalenie ucha środkowego, biegunka i odwodnienie czy zapalenie płuc. Zakażenie odrą w czasie ciąży może prowadzić do poronienia, przedwczesnego porodu lub niskiej wagi urodzeniowej dziecka. Źródła: UNICEF Polska Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Dżuma dziesiątkowała Europejczyków nie tylko w średniowieczu. Po raz pierwszy mogła uderzyć w epoce kamienia
Pierwsza wielka epidemia dżumy mogła wybuchnąć tysiące lat przed dżumą Justyniana z VI w. n.e. Analiza DNA z neolitycznych pochówków sugeruje, że dżuma szalała w Europie już kilka tysięcy lat przed naszą erą.
W tym artykule: Trzy epidemie dżumy Skąd się wzięła dżuma? Choroba atakująca kolejne pokolenia To jedna z największych zagadek dotyczących epoki neolitu. Ok. 5-6 tys. lat temu gwałtownie zmniejszyła się liczba ludności zamieszkującej wówczas Eurazję. Duża część ludzkich osad została na zawsze porzucona. Co było przyczyną tzw. neolitycznego załamania? Naukowcy mają różne teorie na ten temat. Wskazywano np. na pogarszające się warunki rolnicze, trudności z uprawą zbóż albo wojny. Jednak regularnie powracało jeszcze inne wyjaśnienie: atak jakiejś wyjątkowo zjadliwej zakaźnej choroby. Na pierwszym miejscu wśród kandydatek znajdowała się dżuma. Na to, że taki scenariusz jest coraz bardziej prawdopodobny, wskazuje praca opublikowana dzisiaj w prestiżowym czasopiśmie naukowym „Nature”. Jej autorzy ze Szwecji i Danii przedstawiają nowe dowody na to, że pierwsza epidemia dżumy wybuchła już ok. 3 tys. lat p.n.e. Czyli kilka tysięcy lat wcześniej niż sądzono. Trzy epidemie dżumy Dotychczas dżumę uważano za przekleństwo naszej ery. Pierwsza wielka epidemia tej choroby (zwana dżumą Justyniana) wybuchła w Cesarstwie Bizantyjskim w VI w. n.e. Jej kolejne fale nękały ludzi przez następne dwieście lat. Choroba mogła pochłonąć nawet 100 mln istnień, w tym 40 proc. mieszkańców Konstantynopola. W VIII w. ogniska dżumy wygasły i Europejczycy mogli o niej na kilkaset lat zapomnieć. Jednak w XIV w. dżuma uderzyła ponownie. Przypuszcza się, że pojawiła się w Azji Środkowej, skąd przez Krym trafiła do południowej Europy. Szybko rozprzestrzeniła się na cały kontynent. Ta epidemia została nazwana czarną śmiercią – od charakterystycznego objawu, czyli ciemnych guzów pojawiających się w pachwinach chorego. Czarna śmierć zdziesiątkowała średniowieczną populację Europy. W dużych miastach takich jak Paryż czy Londyn mogła umrzeć nawet połowa mieszkańców. W sumie choroba zabiła nawet jedną trzecią ówczesnej ludności. Dżuma nękała Europejczyków – choć na mniejszą skalę – również w kolejnych stuleciach. Po raz trzeci masowo zaatakowała w Chinach i Indiach już w XIX w. Zabiła wówczas 10 mln ludzi. W 1894 r. nastąpił naukowy przełom: bakteriolog Alexandre Yersin zidentyfikował bakterię wywołującą chorobę – Yersinia pestis. Niedługo później opracowano szczepionkę. Skąd się wzięła dżuma? W historii ludzkości były więc trzy wielkie epidemie dżumy. Tylko czy na pewno? Zdaniem naukowców z Uniwersytetu Kopenhaskiego i Uniwersytetu w Göteborgu dżuma mogła wywołać epidemię również w neolitycznej Europie. Do takich wniosków doprowadziła ich analiza DNA pozyskanego z kości i zębów 107 osób, które zmarły ok. 5 tys. lat temu. Większość pochówków pochodziła z terenów dzisiejszej Szwecji. – Analizy pokazują, że 18 z tych osób, czyli 17 proc., w chwili śmierci było zarażonych dżumą – mówi Frederik Seersholm, współautor pracy. – Nasze wyniki wskazują też, że najmłodszy ze szczepów choroby miał potencjał wywołania epidemii – dodaje badacz. Zarazy, które dziesiątkowały ludzkość Dżuma Justyniana, Czarna śmierć. Przyjrzyjmy się bliżej paru zarazom, które przyczyniły się do zdziesiątkowania ludzi na świecie. Choroba atakująca kolejne pokolenia Badania DNA pozwoliły również odtworzyć relacje między zmarłymi. Dzięki temu dowiedzieliśmy się, że dżuma nękała więcej niż jedno pokolenie. W jednej z analizowanych rodzin na przestrzeni sześciu generacji dżuma pojawiła się aż trzykrotnie. – Kwestia możliwego pokrewieństwa pomiędzy osobami, których kości i zęby odnaleziono w grobowcach megalitycznych, jest przedmiotem dyskusji od co najmniej 200 lat. Było wiele teorii i spekulacji, ale teraz, dzięki DNA, mamy twarde dane – podkreśla Karl-Göran Sjögren z Uniwersytetu w Göteborgu. Zdaniem Frederika Seersholma nowe badanie obala teorie wykluczające dżumę jako przyczynę neolitycznego załamania. – Nie możemy – jeszcze – udowodnić, że dokładnie tak się stało. Ale fakt, że możemy teraz pokazać, że to mogło się wydarzyć [czyli że to dżuma mogła zdziesiątkować dawnych Europejczyków – przyp. red.], jest znaczący – uważa Seersholm. Źródło: EurekAlert, Nature Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
To nie konkwistadorzy zarażali? Choroby pokrewne syfilisowi były obecne w Ameryce na długo przed Kolumbem
Naukowcy znaleźli najstarsze znane DNA bakterii spokrewnionych z patogenem wywołującym kiłę. Pochodzą ze szkieletów sprzed dwóch tysiącleci, które odkryto w Brazylii.
W tym artykule: Syfilis w XVI-wiecznej Europie Kroniki i kości Skąd się biorą krętkowice? Choroba przed Kolumbem Skąd w Europie wzięła się kiła – groźna choroba weneryczna? Jej potężna epidemia przetoczyła się przez Stary Kontynent pod koniec XV wieku. Wybuch miał nastąpić na początku 1495 roku, kiedy wojska króla Francji Karola VIII wkroczyły do Neapolu. Żołnierzy zaczęła wówczas dręczyć choroba, którą – na podstawie historycznych opisów - współcześni naukowcy zidentyfikowali jako syfilis. Syfilis w XVI-wiecznej Europie Karol VIII nie wojował we Włoszech długo. Jego kampania zakończyła się szybkim powrotem do Francji już w lipcu 1495 roku. Wojska królewskie – składające się w dużej części z najemników – zostały rozwiązane, a żołnierze wrócili do domów. Razem z nimi zaś powędrował krętek blady. A konkretnie jego podgatunek Treponema pallidum pallidum, wywołujący kiłę. W 1500 roku groźna i nieuleczalna wówczas choroba była już rozpowszechniona w całej Europie. Jako nowe schorzenie, budziła zainteresowanie ówczesnych medyków i kronikarzy. A ponieważ największym wydarzeniem tamtego okresu było odkrycie Ameryk, szybko zaczęto łączyć ze sobą oba fakty. Jak można przeczytać w jednym z artykułów naukowych zajmujących się pochodzeniem syfilis, już na początku XVI w. w kronikach zaczęły pojawiać teorie łączące kiłę z marynarzami Krzysztofa Kolumba. Szesnastowieczni Europejczycy podejrzewali, że plaga została przywleczona do ich domu z Nowego Świata przez konkwistadorów. Kroniki i kości Czy to prawda? Naukowcy spierali się o to bardzo długo. Co ciekawe, istniała również teoria odwrotna – że syfilis i choroby pokrewne pojawiły się w Ameryce Południowej wraz z Krzysztofem Kolumbem. W przypadku obu tych hipotez „winni” rozpowszechnienia się krętków mieli być pierwsi żeglarze, którzy już w XV w. potrafili przepłynąć Atlantyk. Zweryfikowanie tych teorii wymagało rozwoju genetyki, upowszechnienia się analiz DNA oraz wykorzystania ich w archeologii. Dzięki temu naukowcy mogą zdobić znacznie pewniejsze dowody niż wnioski wynikające z analizy dzieł dawnych medyków i kronikarzy. I pewniejsze niż badania zmian w kościach albo uzębieniu mogących być skutkiem danego schorzenia (w 2015 r. pojawiła się praca sugerująca – właśnie na podstawie badań uzębienia – że syfilis był obecny w Środkowej Europie już w czasach przedkolumbijskich). Skąd się biorą krętkowice? Dopiero jednak znalezienie „historycznego” DNA określonego patogenu dobitnie dowodziłoby, że wywoływana przez niego choroba atakowała ludzi w danym okresie i na danym terytorium. Z tym jednak długo był problem. Dżuma w Europie zabiła co najmniej 100 mln ludzi. Tylko w jeden sposób można było powstrzymać epidemię Wielkie epidemie wielokrotnie nękały naszą cywilizację. Jedną z najstraszniejszych była dżuma w Europie. W XIV wieku zabiła co trzeciego mieszkańca Starego Kontynentu. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/gdzie-zaczela-sie-czarna-smierc-naukowcy-odkryli-miejsca-pochodzenia-szczepu-dzumy-jest-tam-do-dzis1-50cdf20.jpeg" width="908" height="700" alt="Gdzie zaczęła się Czarna Śmierć? Naukowcy odkryli miejsca pochodzenia szczepu dżumy. Jest tam do dziś" title="Gdzie zaczęła się Czarna Śmierć? Naukowcy odkryli miejsca pochodzenia szczepu dżumy. Jest tam do dziś" /> – Według naszej wiedzy nie ma żadnych genomicznych dowodów na treponematozę wykrytych ani w obu Amerykach, ani w Starym Świecie, które można by wiarygodnie datować na okres poprzedzający pierwsze kontakty transatlantyckie – piszą autorzy najnowszej pracy na ten temat opublikowanej w „Nature”. Trepomenatozy – inaczej zwane krętkowicami endemicznymi – to przewlekłe choroby wywoływane przez krętki z rodzaju Trepomena. Tego samego, do którego należy krętek blady. O ile jednak kila przenosi się drogą płciową, to krętkowicami endemicznymi można zarazić się bezpośrednio, np. przez dotyk. Do tej grupy chorób należą bejel, pinta albo frambezja. Wszystkie wywołują bakterie będące podgatunkami krętka bladego. Ich objawy to m.in. owrzodzenie jamy ustnej i zmiany skórne. Choroba przed Kolumbem I właśnie z nimi musiał zmagać się ludzie, którzy żyli 2000 lat temu na terenach dzisiejszej Brazylii. Na stanowisku archeologicznym Jabuticabeira II naukowcy z Uniwersytetu w Bazylei i Uniwersytetu w Zurychu znaleźli szkielety 200 osób pochodzące z okresu 1200 r. p.n.e – 400 n.e. Połowę z nich przebadano na obecność DNA patogenów. W czterech próbkach znaleziono niespodziankę – materiał genetyczny bakterii T. pallidum endemicum, wywołującej bejel. Bejel występuje również dzisiaj. Ogniska tej choroby mogą pojawiać się w gorącym i suchym klimacie np. Afryki lub wschodniej części basenu Morza Śródziemnego. Bejel jest uleczalny, terapia wymaga podania antybiotyków. Jednak – jak zauważają badacze – dwa tysiąclecia temu w Ameryce Południowej ludzie musieli po prostu z tym schorzeniem żyć. I chociaż objawy, jakich doświadczali, musiały być przykre, to jednak widoczne zmiany skórne nie powodowały ostracyzmu. – Osoby z pozytywnym wynikiem na obecność DNA bakterii Trepomena nie były chowane oddzielnie od innych, co sugeruje, że były traktowane jednakowo – piszą badacze. Ich praca dowodzi, że bakterie wywołujące krętkowice endemiczne były obecne w Ameryce Południowej na długo przed Kolumbem. Nie mówią jednak nic o samym syfilis – śladów Treponema pallidum pallidum nie znaleziono. Mimo to coraz więcej wskazuje, że różnego rodzaju krętki atakowały i Europejczyków i mieszkańców Nowego Świata na długo przed tym, jak Krzysztof Kolumb wyruszył w swoją przełomową podróż. Źródło: Nature, Wiley Online Library, Medycyna Tropikalna Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Wirusy zombie z wieloletniej zmarzliny mogą wywołać nową pandemię. Tak twierdzi jeden z ich odkrywców
W zmarzniętej ziemi na północy Ziemi mogą kryć się śmiertelnie niebezpieczne patogeny sprzed tysięcy lat. Możliwe jest, że to one staną się przyczyną następnej globalnej pandemii, ostrzega francuski wirusolog.
W tym artykule: Następna pandemia z północy? Wielkie wirusy z Syberii Duży ruch na Syberii Wieloletnia zmarzlina pokrywa jedną piątą lądu na półkuli północnej. Choć kojarzy się z lodem, jest to w istocie część skorupy ziemskiej, która stale znajduje się w ujemnej temperaturze. Kiedyś nazywało się ją wieczną zmarzliną. Jednak ostatnio to określenie straciło rację bytu. Z powodu podnoszenia się średniej temperatury globu, permafrost zaczął rozmarzać. Niektóre jego warstwy pozostawały zamrożone przez setki tysięcy lat. Tak więc mamy do czynienia z czymś podobnym do prehistorycznej lodówki, która właśnie straciła zasilanie. Wszystko, co się w niej znajdowało, roztapia się wraz z lodem i ogrzewającą się ziemią. I – czasami – wraca do życia. – Najważniejsze cechy wieloletniej zmarzliny: jest zimna oraz pozbawiona tlenu i światła – mówi Jean-Michel Claverie z Uniwersytetu Aix-Marseille cytowany przez „Guardiana”. – To idealne warunki do przechowywania materiału biologicznego. Gdyby umieścić w wieloletniej zmarzlinie jogurt, po 50 tys. lat nadal mógłby być jadalny. Następna pandemia z północy? A co z prehistorycznymi mikroorganizmami? Scenariusz opowiadający o patogenie z Arktyki, który pochodzi z wieloletniej zmarzliny i może zaatakować ludzkość, dotychczas był wykorzystywany przede wszystkim przez popkulturę. Jednak powstawanie seriali typu „Fortitude” nie oznacza, że nie należy traktować go serio. Rosja: naukowcy zbadają pradawne wirusy z wiecznej zmarzliny Wraz z topnieniem pokrywającej Syberię wiecznej zmarzliny rośnie kolekcja szczątków zwierząt, które do tej pory skrywała. Niestety, wraz z nimi do środowiska wracają też żyjące w nich ... – Obecnie analizy zagrożeń pandemicznych skupiają się na chorobach, które mogą pojawić się na południu globu i stamtąd rozprzestrzenić na północ – zauważa Jean-Michel Clavierie. – Natomiast bardzo mało uwagi poświęca się wybuchowi pandemii, do którego może dojść w północnych rejonach Ziemi. Moim zdaniem to niedopatrzenie. Są tam wirusy, które mogą zaatakować ludzi i spowodować nową epidemię – uważa badacz. Wielkie wirusy z Syberii Ostrzeżenia Claveriego należy potraktować poważnie. To właśnie jego zespół w 2014 roku jako pierwszy wyizolował żywe wirusy w syberyjskiej wieloletniej zmarzlinie. Patogen nazwany Pithovirus sibericum pochodził sprzed 30 tys. lat. Nie przeszkodziło mu to zaatakować współczesnych ameb. W zeszłym roku Jean-Michel Claverie opublikował kolejne badania. Tym razem naukowcy donosili w nich o odkryciu kilku różnych szczepów wirusów, znalezionych w różnych miejscach na Syberii. Jeden z patogenów miał 48 tys. lat. Mimo to wszystkie potrafiły infekować żywe kultury komórkowe. – Wirusy, które wyizolowaliśmy, mogły infekować jedynie ameby i nie stanowiły zagrożenia dla ludzi – stwierdza Claverie. − Nie oznacza to jednak, że inne wirusy – obecnie zamrożone w wieloletniej zmarzlinie – mogą nie być w stanie wywoływać chorób u ludzi. Zidentyfikowaliśmy na przykład ślady wirusów ospy i herpeswirusów, które są dobrze znanymi patogenami ludzkimi. Duży ruch na Syberii Niestety Alaska, Syberia i Arktyka ocieplają się szybciej niż reszta globu. Po pierwsze, powoduje to rozmarzanie wieloletniej zmarzliny. Jednak prawdziwe zagrożenie kryje się w czymś innym. − Niebezpieczeństwo stanowi inny skutek globalnego ocieplenia: zanik lodu morskiego w Arktyce – opowiada Claverie. – Spowoduje to wzrost żeglugi i rozwój przemysłu na Syberii. Planowane są ogromne prace wydobywcze, które będą obejmowały wybicie ogromnych dziur w głębokiej wieloletniej zmarzlinie w celu wydobycia ropy i rud. Te operacje uwolnią ogromne ilości patogenów. Co gorsza, może się to stać w sąsiedztwie pracujących tam górników. Skutki mogą być katastrofalne – ostrzega badacz. W wieloletniej zmarzlinie mogą kryć się patogeny nawet sprzed miliona lat. Czyli starsze niż ludzki gatunek. Nasz system odpornościowy może zupełnie nie być przygotowany do ich zwalczania. Jak sobie z tym poradzić? Dzięki uważnemu monitorowaniu chorób pojawiających się na północy. Naukowcy tworzą sieć północnych ośrodków, których zadaniem byłoby śledzenie patogenów pojawiających się w tamtych rejonach globu. A także zapewnienie opieki medycznej dla chorych i miejsc do kwarantanny. Źródła: Guardian, New Scientist. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Nieznana choroba rozprzestrzenia się wśród psów. Czy może dotrzeć do Polski?
Zza oceanu dobiegają niepokojące informacje. Już setki psów w Stanach Zjednoczonych zachorowały na tajemniczą infekcję układu oddechowego. Naukowcy wciąż nie są pewni, czy nieznana choroba jest wywołana wirusem, czy bakterią. Na razie jednak uspokajają: „nie ma powodów do paniki”.
W tym artykule: Tajemnicza choroba psów Co wywołuje infekcję? Nie panikować i zachować ostrożność Weterynarze w Stanach Zjednoczonych twierdzą, że takiej choroby u psów jeszcze nigdy nie widzieli. Setki czworonogów w kilku stanach USA dopadła nieznana infekcja, która zaatakowała ich układ oddechowy. W niektórych przypadkach zakażenie kończyło się śmiercią. To bezprecedensowa sytuacja, ponieważ naukowcy nie są pewni, co może być przyczyną choroby. Tajemnicza choroba psów Eksperci podają, że objawy, które występują u psów, dzielą się na trzy kategorie: infekcja układu oddechowego trwająca znacznie dłużej, niż zwykła, bo aż 6–8 tygodni, nie ustępuje nawet po podaniu antybiotyków; przewlekłe zapalenie płuc, które również nie reaguje dobrze na lekia; zapalenie płuc, które bardzo szybko przechodzi w stan ciężki. Choroba powoduje, że psy kaszlą, z nosa wydobywa im się wydzielina, mają gorączkę, drgawki, są ospałe, a także tracą apetyt. Weterynarze twierdzą, że aktualnie nie są w stanie stwierdzić, czy objawy wywołuje wirus, czy bakteria. Nie wiadomo również, czy wszystkie przypadki zgłoszone w kraju są wywołane przez ten sam patogen. Co wywołuje infekcję? – Nie jestem też przekonany, czy jest to w ogóle infekcja. Dopuszczam tezę, że może być to coś, z czego nawet nie zdajemy sobie sprawy – powiedział w rozmowie z „Los Angeles Times” Kurt Williams, dyrektor laboratorium weterynaryjnego na Uniwersytecie Stanowym Oregon. Williams uważa, że skoro antybiotyki nie działają przeciwko tej chorobie zbyt skutecznie, możliwe jest, że – jeśli jest to bakteria – zmutowała w sposób odporny na powszechnie stosowane farmaceutyki. Badaniem nieznanej choroby zajmują się już laboratoria w co najmniej czterech stanach. Tajemnicza choroba, na którą umierają koty w Polsce. To ten wirus zabija zwierzęta Od wielu dni koty w Polsce zaczęły chorować na śmiertelną chorobę. Teraz lekarze poinformowali, że choroba jest spowodowana wirusem ptasiej grypy – H5N1. Oto, co trzeba wiedzieć. – Na podstawie badań epidemiologicznych, które do tej pory przeprowadzono wydaje się, że zachorowania mają wspólną etiologię wirusową. Jednak powszechne badania diagnostyczne układu oddechowego wykazały negatywny wynik w kwestii obecności wirusa – przekazała Andrea Cantu-Schomus, dyrektorka ds. komunikacji Oregon Departament of Agriculture (ODA). Nie panikować i zachować ostrożność Eksperci wskazują, że infekcje dróg oddechowych u psów mogą być spowodowane przez co najmniej dziewięć różnych bakterii i wirusów. Weterynarze sugerują, aby uzbroić się w cierpliwość, zachować ostrożność i przede wszystkim nie panikować. Trwają szczegółowe badania, które – miejmy nadzieję – wkrótce przyniosą więcej odpowiedzi. Z drugiej strony badacze podkreślają, że w tej chwili trudno oszacować, jak duża jest śmiertelność tej tajemniczej choroby. – Chociaż psy umierały, nie jest jasne, ile psów zmarło przez tę konkretną chorobę. Nie ma jasnego sposobu na stawianie diagnozy ani testowanie – mówił Williams w rozmowie z Associated Press. Oficjalne przypadki potwierdzono już w: Oregonie, Kolorado, New Hampshire, Massachusetts, Rhode Island, Kalifornii, Indianie, Illinois, Waszyngtonie, Idaho, Georgii, na Florydzie. – Musimy wykazać się cierpliwością, ponieważ my z Laboratorium Diagnostyki Weterynaryjnej w Oregonie, jak i koledzy w całym kraju nadal pracujemy nad tą chorobą – powiedział w rozmowie z telewizją „Fox Oregon” Williams. – Większość zdrowych, w pełni zaszczepionych psów ma łagodne objawy i szybko wraca do zdrowia – dodaje. Przedstawiciele ODA sugerują jednak, żeby w obecnej sytuacji unikać większych skupisk psów, a także placów zabaw dla pupilów. To na razie najlepszym sposób na to, aby uniknąć zagrożenia i wizyt u weterynarza. Eksperci przypominają również, że w przypadku wszelkich epidemii zwierzęcych czworonogi nie powinny pić wody z misek w restauracjach i kawiarniach. Zaleca się także unikanie sklepów zoologicznych. Na razie nie ma żadnego potwierdzonego przypadku zachorowań wśród psów w Europie. Nie możemy również mówić o epidemii. Źródło: Smithsonian Magazine, New York Times. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Nowe badania obalają mit „hiszpanki”. Te osoby były znacznie bardziej narażone na śmierć
Dotychczas uważano, że grypa hiszpanka była tak groźna, że zbierała takie samo żniwo bez względu na wiek chorych. Nowe badania wykazały jednak, że tak jak w przypadku koronawirusa, znaczenie miały choroby towarzyszące oraz warunki społeczne i nawyki żywieniowe.
W tym artykule: Kto częściej umierał na grypę hiszpankę? Bardziej narażone na śmierć były osoby w podwyższonej grupie ryzyka Styl życia i warunki ekonomiczne mają wpływ na odporność Pandemia grypy hiszpanki to jedna z najstraszliwszych epidemii w dziejach ludzkości. W latach 1918–1920 choroba ta opanowała prawie cały świat. Eksperci szacują, że w ciągu dwóch lat zachorowało na nią nawet 500 mln ludzi. To ponad 30% ówczesnej populacji Ziemi. Przypuszcza się, że wyjątkowo groźna odmiana podtypu H1N1 wirusa A grypy doprowadziła do śmierci ponad 50 mln ludzi. Kto częściej umierał na grypę hiszpankę? Na łamach najnowszego numeru czasopisma naukowego „PNAS” opublikowano właśnie najnowsze badania dotyczące tych XX-wiecznych wydarzeń. Badacze postanowili jeszcze raz przyjrzeć się śmiertelności grypy. W artykule podkreślono, że jednym z najbardziej znanych, choć najmniej rozumianych aspektów pandemii, jest nieproporcjonalnie wysoka śmiertelność wśród młodych i zdrowych dorosłych. Jest to jednak sprzeczne z koncepcją śmiertelności selektywnej (ang. Selective mortality). W medycynie jest to proces, w wyniku którego osoby znajdujące się w niekorzystnej sytuacji (materialnej, społecznej, klasowej) umierają w młodszym wieku niż ich bardziej uprzywilejowani rówieśnicy. – Pandemia Covid-19 pokazała, jak warunki społeczne, środowiskowe i biologiczne mogą kształtować prawdopodobieństwo choroby i śmierci, nawet w przypadku choroby, na którą nikt nie posiada wcześniej odporności adaptacyjnej – napisały w artykule autorki Amanda Wissler oraz Sharon N. DeWitte. Bardziej narażone na śmierć były osoby w podwyższonej grupie ryzyka – Szacuje się, że pandemia grypy w 1918 roku spowodowała śmierć około 50 milionów ludzi na całym świecie. Zachorowało tak wiele osób, że ówcześni lekarze wierzyli, że ryzyko śmierci u osób zdrowych jest takie samo, jak u osób już chorych lub słabych. W naszym badaniu analizujemy dane bioarcheologiczne dotyczące wieku w chwili śmierci i zmian w kośćcu ok. 369 osób – wyjaśniły autorki. Według WHO z powodu COVID-19 mogło umrzeć nawet 15 milionów osób Według Światowej Organizacji Zdrowia wiele krajów zaniżało oficjalną liczbę zgonów. WHO twierdzi, że pandemia COVID-19 spowodowała bezpośrednio lub pośrednio śmierć nawet o 10 milion.. Badaczki w swojej pracy dokonały analizy szkieletów ludzi, którzy zmarli w Stanach Zjednoczonych przed pandemią w 1918 roku i w jej trakcie. Odnalezione ślady i zmiany chorobowe w kościach sugerowały, że niezależnie od wieku, bardziej narażone na śmierć z powodu hiszpanki, były osoby, których stan zdrowia przed zachorowaniem pozostawiał wiele wątpliwości, a także osoby, które wykazywały m.in. niezdrową dietę lub niedożywienie. Styl życia i warunki ekonomiczne mają wpływ na odporność Problem polegał na tym, że wcześniej naukowcy nie skupiali się na warunkach społecznych i ekonomicznych ofiar. Również dlatego, że ofiary nie były identyfikowane na podstawie „presji środowiskowej”. Właśnie dlatego statystyki zgonów z lat 1918–1920 nie były wiarygodne. Fakt, że umierało tak samo dużo młodych, jak i starszych osób, nie jest równoznaczny z samą śmiertelności tej grypy. Wykres umieralności nie uwzględniał wcześniej pewnych uwarunkowań, a dysproporcje i nierówności społeczne były znacznie większe, niż dotychczas. – Nasze wyniki sugerują, że osoby słabe lub niezdrowe były bardziej narażone na śmierć podczas pandemii niż osoby zdrowe. Odkrycia te pozwalają zrozumieć, w jaki sposób różnice w doświadczeniach życiowych mogą wpływać na zachorowalność i śmiertelność, nawet podczas pandemii wywołanej przez nowy patogen – podkreśliły w swojej pracy autorki. – W czasie pandemii Covid-19 zaobserwowaliśmy, że osoby marginalizowane społecznie i ekonomicznie były bardziej narażone na zachorowanie i śmierć. Podejrzewam, że podobnie było w przypadku grypy z 1918 roku – powiedziała w rozmowie z Live Science Amanda Wissler. Badaczki podkreśliły w swoim artykule, że ich odkrycie nie jest zaskakujące, ale obala wieloletni mit dotyczący pandemii grypy hiszpanki. Źródło: PNAS Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Lubisz całować swojego zwierzaka? Uważaj, to może być niebezpieczne
Współcześnie w wielu gospodarstwach domowych znajduje się co najmniej jedno zwierzę. Właściciele nierzadko lubią okazywać swoje uczucia wobec pupilów. Eksperci zwracają jednak uwagę, że często zapominamy o chorobach, jakie mogą przenosić zwierzęta.
W tym artykule: Czułości nigdy za wiele? Choroby przenoszone przez zwierzęta Psy i koty są głównymi rezerwuarami infekcji odzwierzęcych Jak bezpiecznie okazywać czułość zwierzętom? Zwierzęta domowe znane były już w czasach starożytnych. Dowody archeologiczne i źródła pisane wyraźnie wskazują, że m.in. w rzymskich willach psy żyły razem z ludźmi. Potwierdziło to ostatnie znalezisko w Anglii. Badacze odkryli wówczas szkielet pieska przypominającego jamnika. Jednak dopiero współcześnie ludzie żyją razem ze swoimi pupilami tak blisko i tak często, jak nigdy wcześniej. Czułości nigdy za wiele? Można zaryzykować tezę, że w większości gospodarstw domowych na świecie znajduje się co najmniej jedno zwierzę. Ludzie są właścicielami nie tylko psów, kotów, świnek morskich, szczurów chomików, rybek lub ptaków, ale również jaszczurek, węży, a nawet pająków. Właściciele podkreślają, że opieka nad pupilami pozytywnie wpływa na ich samopoczucie. Nic dziwnego, ponieważ badania wykazują, że posiadanie zwierząt domowych ma duży wpływ na poprawę zdrowia psychicznego. Do zwierząt domowych bardzo się przywiązujemy. Niekiedy jest to miłość od pierwszego wejrzenia, a więź pomiędzy człowiekiem a zwierzakiem wzmacnia się z każdym miesiącem, a nawet z każdym dniem. Wiele osób próbuje przekazać uczucia na swoje pociechy w bardzo ludzki sposób, choć samo zwierzę nie zawsze tego chce lub potrzebuje. Zwierzęta bowiem mają zupełnie inne sposoby na wyrażanie swoich emocji. Przytulany i wycałowywany pies nie zawsze jest pełen entuzjazmu, no ale czego nie robi się dla przyjaźni? Ot, pieski los. Eksperci zwracają uwagę, że w przypływie czułości i euforii bardzo często zapominamy o tym, że w niepozornym buziaku może czaić się „niebezpieczeństwo”. Zwierzęta mogą być bowiem nosicielami wielu chorób zakaźnych, którymi mogą zarazić się ludzie. Choroby przenoszone przez zwierzęta Wystarczy przypomnieć sprawę sprzed kilku miesięcy w Polsce. W czerwcu <a href="http://W%20historii%20znane%20s%C4%85%20przypadki%20zaka%C5%BCenia%20cz%C5%82owieka%20ptasi%C4%85%20gryp%C4%85,%20ale%20lekarze%20uspokajaj%C4%85.%20By%C5%82o%20ich%20naprawd%C4%99%20ma%C5%82o.%20%E2%80%93%20Niezwykle%20rzadko%20wirus%20H5N1%20mo%C5%BCe%20zakazi%C4%87%20cz%C5%82owieka.%20Od%201997%20roku%20na%20ca%C5%82ym%20%C5%9Bwiecie%20zanotowano%20885%20takich%20przypadk%C3%B3w,%20wszystkie%20po%20kontakcie%20z%20zaka%C5%BConym%20ptactwem">koty zaczęły chorować na dziwną i tajemniczą chorobę. Szybko okazało się, że była ona spowodowana wirusem ptasiej grypy – H5N1. Czworonogi cierpiały na duszności, wysoką gorączkę, sztywność kończyn, otępienie, drgawki i ataki padaczkowe. Chociaż w historii było niewiele przypadków zakażenia człowieka ptasią grypą, lekarzy przypominali wówczas, że dochodziło do pojedynczych zachorowań. Od 1997 roku na całym świecie zanotowano 885 takich przypadków, wszystkie po kontakcie z zakażonymi ptakami. Nie znane były jednak przypadki zakażenia człowieka od kota, psa czy innych niż ptaki zwierząt. Ciekawostki o zwierzętach domowych i egzotycznych - sprawdź czy je znasz Ciekawostki o zwierzętach potrafią zaskoczyć niejednego miłośnika przyrody, tej dzikiej i udomowionej. Wydaje ci się, że świat przyrody nie kryje przed tobą tajemnic? Zatem koniecznie spra... Nie oznacza to, że nie ma chorób, których człowiek nie mógłby się zarazić od tych czworonogów. Eksperci przypominają, że nawet ponad 70 patogenów zwierząt domowych może przenosić się na ludzi. – Czasami zwierzę zakażone patogenem odzwierzęcym może wyglądać na chore. Często jednak objawy mogą być niewidoczne, co ułatwia zachorowanie, ponieważ nie podejrzewasz, że zwierzę jest nosicielem zarazków – wyjaśnia na łamach „The Conversation” Sarah McLean, profesorka mikrobiologii na Swinburne University of Technology. Psy i koty są głównymi rezerwuarami infekcji odzwierzęcych – Choroby odzwierzęce mogą być przenoszone ze zwierząt domowych na ludzi bezpośrednio, na przykład poprzez kontakt ze śliną, płynami ustrojowymi i kałem, lub pośrednio, na przykład przez kontakt ze skażoną ściółką, glebą, żywnością lub wodą – wyjaśnia McLean. Uczona zwraca również uwagę, że na niebezpieczeństwo szczególnie narażone są kobiety w ciąży oraz osoby z osłabionym układem odpornościowym. Wówczas ryzyko zakażenia odzwierzęcego jest znacznie większe. – Psy i koty są głównymi rezerwuarami infekcji odzwierzęcych (co oznacza, że patogeny naturalnie żyją w ich populacji) wywoływanych przez wirusy, bakterie, grzyby i pasożyty. W endemicznych regionach Afryki i Azji głównym źródłem wścieklizny przenoszonej przez ślinę są właśnie psy – przekonuje McLean. Autorka przypomina, że psy często mają bakterie Capnocytophaga w ustach i ślinie, które mogą być przenoszone na ludzi poprzez bliski kontakt. Zdecydowana większość ludzi nie zachoruje, ale bakterie te mogą czasami powodować infekcje u osób z osłabionym układem odpornościowym, powodując ciężką chorobę, a nawet śmierć. Z kolei do chorób odzwierzęcych, które mogą przenosić koty, zalicza się m.in.: giardiozę, kampylobakteriozę, salmonellozę, toksoplazmozę. – Oznacza to, że szczególnie ważne jest mycie rąk po kontakcie z kotem lub zakładanie rękawiczek podczas dotykania kuwety. Koty mogą niekiedy przenosić infekcje poprzez ukąszenia i zadrapania, w tym trafnie nazwaną chorobę kociego pazura, wywoływaną przez bakterię Bartonella henselae – dodaje McLean. Jak bezpiecznie okazywać czułość zwierzętom? Badaczka zwraca uwagę również na to, że bardzo często do zakażenia dochodzi w sytuacjach, które uznajemy za całkowicie niewinne i bezpieczne. – Bliski kontakt ze zwierzętami, a zwłaszcza niektóre zachowania, zwiększają ryzyko przeniesienia chorób odzwierzęcych. Badanie przeprowadzone w Holandii wykazało, że połowa właścicieli pozwalała zwierzętom lizać twarz, a 18% pozwalało psom spać w tym samym łóżku. Co ważne, spanie z psem w łóżku zwiększa szanse na przenoszenie groźnych patogenów – tłumaczy australijska badaczka. – Całowanie zwierząt domowych wiąże się również ze sporadycznymi infekcjami odzwierzęcymi. Był jeden przypadek kobiety w Japonii, która zachorowała na zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych. Choroba rozwinęła się w wyniku zakażenia Pasteurella multocida po regularnym całowaniu twarzy psa. Bakterie te często występują w jamie ustnej psów i kotów – podsumowuje McLean. Czy to zatem oznacza, że powinniśmy zrezygnować z okazywaniem uczuć wobec zwierząt? Na pewno powinniśmy być bardziej ostrożni i dbać o właściwą higienę. Eksperci radzą, aby po zabawach ze zwierzętami zawsze myć ręce, unikać kontaktu ze śliną pupili, nie dopuszczać ich do kuchni (zwłaszcza kotów, które lubią myszkować po blacie, na którym przygotowywane jest jedzenie). Należy jednak podkreślić, że do zachorowań odzwierzęcych dochodzi naprawdę rzadko. Źródło: The Convarsation. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Tyfusowa Mary. Tajemnicze zjawisko, które sprawiło, że zdrowa osoba zaraziła 50 innych
Irlandzka kucharka zaraziła 50 osób durem brzusznym, sama pozostając zdrowa. Jak tyfusowa Mary to zrobiła?
W tym artykule: Kucharka, która rozsiewała śmiercionośne bakterie Tyfusowa Mary została aresztowana Jak działa Salmonella typhi? Zanim Mary Mallon została okrzyknięta najbardziej niebezpieczną kobietą Ameryki, zaraziła durem brzusznym prawie 50 osób, z których trzy zmarły. Mallon, imigrantka z Irlandii, zarabiała na życie gotowaniem. Podobno robiła to doskonale. Kucharka, która rozsiewała śmiercionośne bakterie W jej pierwszym miejscu pracy, w Mamaroneck w stanie Nowy Jork, mieszkańcy domu zachorowali na tyfus już po dwóch tygodniach od objęcia przez nią posady. Niczego nieświadoma Mary, w obawie przed chorobą porzuciła pracę i znalazła inną, na Manhattanie. Tam również szybko rozchorowała się cała rodzina, a jedna osoba zmarła. Sytuacja powtórzyła się w kolejnych domach, w których Mallon podejmowała się gotowania. Nikt jednak nie kojarzył jej osoby z zachorowaniami do czasu, kiedy zatrudniła się w wynajętym przez zamożną rodzinę wakacyjnym domu w Oyster Bay. Po tym, jak sześciu z jedenastu członków rodziny zapadło na dur brzuszny, właściciel zatrudnił inspektora sanitarnego George’a Sopera. Miał on zbadać budynek, w którym być może tkwiło źródło choroby. Soper doszedł do wniosku, że dom nie ma z zachorowaniami nic wspólnego, zainteresował się natomiast Mary. Kiedy prześledził jej historię, był już niemal pewny, że to właśnie ona musi być nosicielką bakterii. Tyfusowa Mary została aresztowana Mallon została aresztowana, a w próbkach jej kału rzeczywiście znaleziono wywołujące tyfus pałeczki Salmonella typhi. Kobietę odizolowano w Riverside Hospital na North Brother Island. Dopiero po prawie czterech latach komisarz do spraw zdrowia zgodził się zwolnić Mary pod warunkiem, że zrezygnuje z zawodu kucharki. Mallon, zwana już wówczas przez prasę „tyfusową Mary”, szybko warunek złamała. Gdzie zaczęła się Czarna Śmierć? Naukowcy odkryli miejsca pochodzenia szczepu dżumy. Jest tam do dziś Czarna Śmierć mogła zabić nawet 200 milionów ludzi. Skąd dżuma przyszła do Europy? <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/gdzie-zaczela-sie-czarna-smierc-naukowcy-odkryli-miejsca-pochodzenia-szczepu-dzumy-jest-tam-do-dzis-71357b8.jpeg" width="938" height="528" alt="Gdzie zaczęła się Czarna Śmierć? Naukowcy odkryli miejsca pochodzenia szczepu dżumy. Jest tam do dziś" title="Gdzie zaczęła się Czarna Śmierć? Naukowcy odkryli miejsca pochodzenia szczepu dżumy. Jest tam do dziś" /> Pięć lat później 25 pacjentek nowojorskiego Sloan Hospital for Women zachorowało na dur brzuszny. Kucharką w szpitalu była niejaka Mary Brown. Szybko okazało się, że Mallon pracuje tam pod zmienionym nazwiskiem. Kobieta została ponownie uwięziona, tym razem dożywotnio. „Tyfusowa Mary" nie pogodziła się z wyrokiem, utrzymując, że sama nigdy nie przechodziła tyfusu. W tamtych czasach powszechne było jeszcze przekonanie, że jedynie ci, którzy zachorowali, mogą zarazić innych. Mary Mallon nie była jedyną osobą odpowiedzialną za zarażenie tak dużej liczby osób. Inny bezobjawowy nosiciel, Tony Labella, zaraził aż 122 osoby, pięć z nich zmarło. Mężczyzna został jednak poddany zaledwie dwutygodniowej kwarantannie. Jak działa Salmonella typhi? Zdaniem mikrobiologów, bakterie takie jak Salmonella typhi mogą powodować bezobjawowe infekcje. Badania przeprowadzone na myszach pokazały, że wiele z nich po zarażeniu nie miało żadnych objawów, lecz wciąż mogły przekazywać chorobę dalej, stając się „tyfusowymi Mary”. Salmonella to niebezpieczna bakteria, która może wywoływać dolegliwości żołądkowo-jelitowe, czyli zatrucie pokarmowe. Najczęstszymi objawami są bóle brzucha oraz głowy, nudności, biegunka, podwyższona temperatura. Salmonella typhi jest wyjątkowo groźna. Wywołuje dur brzuszny, zwany dawniej tyfusem lub tyfusem brzusznym. Choroba ta, jeśli nie jest leczona, może doprowadzić do śmiertelnych powikłań, takich jak perforacja jelit, krwotok wewnętrzny czy zapalenie mózgu. Osobną chorobą jest tyfus plamisty, nazywany inaczej durem plamistym. Wywołują go bakterie zwane riketsjami, przenoszone przez pchły. Tyfus plamisty to jedna z zaraz, które dziesiątkowały ludzkość.
DNA sprzed 4000 lat ujawnia tajemnice „Czarnej Śmierci”. Już wtedy ludzi atakowała najgroźniejsza bakteria
Naukowcy znaleźli DNA bakterii powodujących dżumę w szczątkach z epoki brązu. Odkrycia dokonano, badając masowe miejsca pochówku w Wielkiej Brytanii. Złożone w nich zwłoki pochodzą sprzed 4 tysięcy lat.
W tym artykule: Odkrycie w piątkowy wieczór Kiedy dżuma zaatakowała ludzi Sekrety dżumy sprzed naszej ery Lekarstwo na dżumę Pierwsze miejsce pochówku znajduje się w pobliżu miejscowości Kendal w hrabstwie Kumbrii, na północy Anglii. Tam, w naturalnym szybie przykrytym kopczykiem, znaleziono szczątki czterdziestu osób. Drugi masowy cmentarz jest zlokalizowany na południowym zachodzie Anglii, w hrabstwie Somerset. Tam również pochowano dziesiątki ciał. Na co zmarli ci ludzie? Jak się okazało, w obu miejscach spoczywają osoby zabite przez dżumę. A konkretnie przez bakterię Yersinia pestis, powodującą tę chorobę. Wykazało to DNA pobrane z zębów zmarłych. Znaleziono w nim materiał genetyczny bakterii Yersinia pestis. Pochodzi aż sprzed 4 tysięcy lat. Tym samym naukowcy odkryli najstarsze ślady dżumy na terenie dzisiejszej Wielkiej Brytanii. Odkrycie w piątkowy wieczór Odkrycia dokonała Pooja Swali, doktorantka w Instytucie Francisa Cricka w Londynie. Wraz z zespołem badała pozostałości zębów pobrane z 34 szkieletów z obu miejsc pochówku. W trzech przypadkach próbki zawierały materiał genetyczny bakterii dżumy. Zarazy, które dziesiątkowały ludzkość Dżuma Justyniana, Czarna śmierć. Przyjrzyjmy się bliżej paru zarazom, które przyczyniły się do zdziesiątkowania ludzi na świecie. Pierwszą nosicielką choroby była kobieta pogrzebana w Kumbrii. Gdy zmarła, miała 35–45 lat. Dwie pozostałe próbki zostały pobrane w Somerset. Pochodziły ze szkieletów dwójki dzieci, w wieku 10 i 12 lat. Swali wspomina, że pracowała w laboratorium w późny piątkowy wieczór, gdy uświadomiła sobie znaczenie swojego odkrycia. – Miałam swoją eurekę, jednak w pobliżu nie było nikogo, żeby się tym podzielić – opowiada na łamach „Guardiana”. – To była chwila – wow! Mamy najstarszy genom dżumy w Wielkiej Brytanii! Kiedy dżuma zaatakowała ludzi Kiedy DNA zostaje wystawione na działanie czynników zewnętrznych, szybko się rozpada. Możliwe jest więc, że pozostałe osoby znalezione w obu miejscach pochówku również zostały zaatakowane przez bakterie Yersinia pestis. Tylko nie udało się ich już znaleźć. Datowanie radiowęglowe wykazało, że trzy osoby zmarłe z powodu dżumy żyły w tym samym okresie, mniej więcej 4 tysiące lat temu. Wcześniejsze badania wskazywały, że dżuma atakowała mieszkańców Eurazji 5–2,5 tysiąca lat temu. W przypadku dzisiejszej Wielkiej Brytanii pierwsza udokumentowana epidemia to dżuma Justyniana, która rozpętała się w połowie pierwszego milenium naszej ery. Zaraza rozpoczęła się wówczas w Etiopii i Egipcie. Postępowała na północ, rozprzestrzeniając się w Cesarstwie Wschodniorzymskim, Galii, Brytanii, a także w Persji. Sekrety dżumy sprzed naszej ery Za czasów cesarza Justyniana – który sam zachorował na dżumę w 542 roku i wyzdrowiał – ludzie najprawdopodobniej zapadali na dżumę dymieniczną. Jednak cztery tysiące lat temu w Wielkiej Brytanii chorzy mieli mniej szczęścia. Atakował ich starszy szczep Yersinia pestis. Analizy DNA wykazały, że wszystkie trzy osoby z Kumbrii i Somerset, które zmarły na dżumę, zostały zakażone bakteriami pozbawionymi dwóch genów – yapC i ymt. Chorowały więc najprawdopodobniej na dżumę płucną. Ta odmiana choroby, jeśli jest nieleczona, prawie zawsze jest śmiertelna. To nie szczury przyczyniły się do rozprzestrzenienia czarnej śmierci? Naukowcy odnaleźli nowego winowajcę Czarna śmierć była jedną z najdłuższych i najbardziej śmiercionośnych epidemii w historii ludzkości. Nawiedziła Europę w XIV wieku i w ciągu kilkuset lat doprowadziła do znacznego wylu... Geny yapC i ymt sprawiają, że dżuma może być przenoszona przez pchły. Owe geny pojawiły się dopiero w późniejszych szczepach, które wywoływały wielkie epidemie dżumy. Najgroźniejsza z nich wybuchła w Europie w połowie XIV wieku. Liczba jej ofiar była tak wysoka, że ta pandemia przeszła do historii jako Czarna Śmierć. Według niektórych szacunków zmarła wówczas połowa mieszkańców Starego Kontynentu. Lekarstwo na dżumę Choroba powracała falami w kolejnych wiekach, aż do współczesności. Kilka lat temu jej ognisko wykryto np. w Madagaskarze. O tym, co powoduje dżumę, ludzie dowiedzieli się dopiero pod koniec XIX wieku. Podczas epidemii dżumy w Hong Kongu bakterie Yersinia pestis odkryli równocześnie Alexandre Yersin i Shibasaburo Kitasato. Kilka lat później Yersin opracował pierwszą skuteczną metodę leczenia dżumy. Dzisiaj bakterię Yersinia pestis skutecznie zwalczają antybiotyki. Źródła: Nature Communications, Guardian. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Ten zabójczy grzyb do tej pory atakował drzewa. Po raz pierwszy w historii zainfekował człowieka
Chondrostereum purpureum to gatunek grzyba, który pasożytuje na drzewach, powodując zgniliznę drewna. Występuje na całym świecie, również w Polsce. Teraz po raz pierwszy zaatakował człowieka w Indiach.
W tym artykule: Grzyby, które kontrolują mózg Pierwszy taki przypadek w historii Grzyb spowodował powstanie ropnia w okolicach tchawicy Od premiery serialu „The Last of Us”, który powstał na podstawie gry komputerowej o tym samym tytule, wzrosło zainteresowanie niezwykłym światem grzybów. Narodziły się też pytania, czy grzyby mogą być dla nas tak śmiertelnie niebezpieczne, jak w serialu. Dotychczas wiadomo było, że istnieją takie pasożytnicze grzyby, które atakują głównie stawonogi, a ich działanie sprawia, że zwierzęta tracą kontrolę nad własnym ciałem. Grzyby, które kontrolują mózg To między innymi maczużnik bojowy, który infekuje mrówki i zmienia je w „zombie”. Nie pasożytuje jednak na ludziach. Są również inne grzyby, takie Conidiobolus coronatus, które są w stanie zaatakować człowieka. Efektem zakażenia nie jest jednak zmiana zachowania, a jedynie poważny stan zapalny. Grzyb powoduje bowiem zakażenie tkanki podskórnej. Z kolei Candida auris został przez WHO uznany za jednego z najgroźniejszych chorobotwórczych grzybów. Do zakażenia najczęściej dochodzi w szpitalach. Uważa się, że zabija ono od 30 do 60 procent chorych. Świat grzybów jest jednak tak samo fascynujący, jak i zaskakujący. Dotychczas uważano, że Chondrostereum purpureum, czyli chrząstkoskórnik purpurowy to organizm, który jest saprotrofem lub pasożytem i atakuje głównie drzewa. Powoduje białą zgniliznę drewna i wywołuje chorobę zwaną srebrzystością liści. 50 – tyle słów może liczyć „język” grzybów. Naukowiec twierdzi, że grzyby używają elektryczności do komunikowania się To byłaby sensacja. Nowe badanie wykazało, że aktywność elektryczna grzybów przebiega według określonych wzorów. Według autora badania przypominają one strukturą ludzką mowę. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/50-tyle-slow-moze-liczyc-jezyk-grzybow-naukowiec-twierdzi-ze-grzyby-uzywaja-elektrycznosci-do-komunikowania-sie-fot-getty-images-8f5668b.jpeg" width="938" height="633" alt="50 – tyle słów może liczyć „język” grzybów. Naukowiec twierdzi, że grzyby używają elektryczności do komunikowania się (fot. Getty Images)" title="50 – tyle słów może liczyć „język” grzybów. Naukowiec twierdzi, że grzyby używają elektryczności do komunikowania się (fot. Getty Images)" /> Najczęściej kończy się to całkowitym obumarciem rośliny. Grzyb występuje na całej kuli ziemskiej oraz jest bardzo powszechny w Polsce. Teraz okazuje się, że w Indiach doszło do pierwszego w historii zainfekowania człowieka przez tego właśnie grzyba. Pierwszy taki przypadek w historii Naukowcy twierdzą, że zakażony pacjent wykazywał objawy grypopodobne. 61-letni mężczyzna trafił do szpitala w Kalkucie. Chory stwierdził, że od trzech miesięcy zmagał się z uciążliwym kaszlem, zmęczeniem i trudnościami z przełykaniem. Media podają, że człowiek ten był z zawodu mykologiem, więc większość swojej pracy poświęcał na badaniu grzybów. Najbardziej zaskakujące jest jednak to, że chory nigdy bezpośrednio nie pracował z Chondrostereum purpureum. Informacje o zakażeniu zostały opublikowane na łamach czasopisma naukowego „Medical Mycology Case Reports”. Badacze z Consultant Apollo Multispecialty Hospitals, w którym znalazł się „pacjent zero”, twierdzą, że ludzie zazwyczaj są odporni na szkodliwe działanie grzybów. W tym przypadku możemy mieć do czynienia z przedziwną anomalią. – Globalne ocieplenie, ludzka ingerencja w ekosystemy, międzynarodowe podróże i handel i urbanizacja na szeroką skalę mogą być przyczyną nie tylko rozwoju nowych zakażeń grzybiczych, ale także różnych chorób odzwierzęcych i bakteryjnych – piszą w artykule naukowcy. Grzyb spowodował powstanie ropnia w okolicach tchawicy W szpitalu przeprowadzono badanie tomograficzne, które wykazało, że infekcja spowodowała pojawienie się ropnia w okolicy tchawicy. Ropień ten blokował drogi oddechowe pacjenta. Lekarze odsączyli ropę, a następnie pobrali próbkę, aby przeprowadzić dalsze badania. Leczenie trwało ok. 2 miesiące. W tym czasie pacjent przyjmował worykonazol, czyli popularny lek przeciwgrzybiczy. Najbardziej śmiercionośny grzyb na świecie podbił Kalifornię z pomocą armii klonów. W Polsce też go znamy W Ameryce doszło do inwazji najbardziej trującego grzyba świata. Muchomor sromotnikowy zaatakował Kalifornię, produkując armię swoich własnych klonów. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/najbardziej-smiercionosny-grzyb-na-swiecie-podbil-kalifornie-z-pomoca-armii-klonow-w-polsce-tez-go-znamy-fot-getty-images-d942392.jpg" width="938" height="625" alt="Najbardziej śmiercionośny grzyb na świecie podbił Kalifornię z pomocą armii klonów. W Polsce też go znamy (fot. Getty Images)" title="Najbardziej śmiercionośny grzyb na świecie podbił Kalifornię z pomocą armii klonów. W Polsce też go znamy (fot. Getty Images)" /> Warto zauważyć, że do zakażenia doszło w 2021 roku, ale choroba została opisana dopiero teraz. Po dwóch latach od infekcji pacjent czuje się już dobrze, a lekarze nie zaobserwowali żadnych powikłań i nawrotów choroby. Naukowcy podkreślają jednak, że przypadek ten budzi szereg pytań o przyszłość chorób powodowanych przez grzyby. Badacze przypominają, że na świecie istnieje wiele milionów gatunków grzybów, a nauka dobrze zna zaledwie 150 tys. z nich. Jednak tylko nieliczne są w stanie zaatakować człowieka. Do infekcji dochodzi również u osób o obniżonej odporności. Eksperci zwracają uwagę na to, że mężczyzna z Indii prawdopodobnie mógł mieć genetyczne problemy z układem immunologicznym. Dodają, że wraz z ocieplaniem klimatu grzyby mogą stanowić dla ludzi coraz większe zagrożenie, ponieważ, tak samo jak inne organizmy, również przystosowują się do zmian klimatu. Źródło: Medical Mycology Case Reports Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".