Starożytne DNA ospy w chilijskich mumiach. Ujawniono, kto przyniósł śmiertelną zarazę do Ameryki
Przez ponad 500 lat jedynymi dowodami w tej sprawie były stare, zakurzone kroniki. Trzeba jednak przyznać, że historycy podejrzewali, kto ponosi odpowiedzialność za jedną z największych katastrof demograficznych w dziejach ludzkości – brakowało jednak naukowego potwierdzenia. Aż do teraz. W suchym klimacie północnego Chile odnaleziono naturalnie zmumifikowane ciała, które skrywały w sobie przerażający sekret – starożytny genom ospy, która zmiotła z powierzchni Ziemi całe populacje.
Ospa prawdziwa (wywoływana przez wirus Variola) to jedna z najgroźniejszych chorób o przerażającej historii. Szacuje się, że po przybyciu europejskich kolonizatorów do obu Ameryk wirus ten odpowiadał za śmierć około 4 milionów przedstawicieli rdzennych społeczności. Zdziesiątkowani ludzie, w przeciwieństwie do Europejczyków, nie posiadali absolutnie żadnej naturalnej odporności immunologicznej na ten patogen. Kto przyniósł ospę do Ameryki? Cóż, do tej pory oskarżenia pod adresem przybyszów ze Starego Kontynentu opierały się wyłącznie na zapiskach historycznych. Teraz jednak, ponad 500 lat później, naukowcy znaleźli żelazny dowód genetyczny na to, że to właśnie Europejczycy przywlekli za ocean zarazę, która wywołała katastrofalny spadek populacji. Genetyczne śledztwo w ciele mumii Naukowcy z instytucji w Irlandii oraz Chile dokonali przełomowego odkrycia, izolując DNA wirusa ospy z dwóch naturalnie zmumifikowanych zwłok odnalezionych w północnym Chile. Szczątki należą do osób, które zmarły w kluczowym dla historii Ameryki oknie czasowym – między 1492 a 1631 rokiem naszej ery. Zgodnie z badaniami opublikowanymi na łamach czasopisma „Science”, genomy wirusa u obu ofiar są niemal identyczne. Sugeruje to, że zmarli zarazili się w tym samym czasie, a sama choroba dotarła do Ameryki Południowej niezwykle szybko po pojawieniu się tam pierwszych Europejczyków. Drzewo genealogiczne wirusa i ostateczny dowód naszej winy Wyizolowanie tak starego materiału genetycznego graniczyło z cudem. Jak tłumaczy antropolożka biologiczna Constanza de la Fuente Castro z Uniwersytetu Chilijskiego, praca ze starożytnym DNA (zarówno ludzkim, jak i patogennym) jest potężnym wyzwaniem. Z biegiem czasu materiał ten ulega uszkodzeniom i występuje w ekstremalnie niskim stężeniu, co utrudnia jego odzyskanie oraz analizę. Mimo tych przeszkód naukowcom udało się wyodrębnić nieznaną dotąd linię wirusa, którą nazwano CAM9. Kiedy eksperci zrekonstruowali „drzewo genealogiczne” ospy okazało się, że nowo odkryty szczep idealnie wpasowuje się pomiędzy średniowieczne europejskie odmiany ospy a jej współczesne warianty – pochodzi więc z tej samej rodziny. Jak mówi ScienceAlert genomik, prof. Shigeki Nakagome z Trinity College w Dublinie, starożytny genom pomaga ustalić, jak wirus zmieniał się przed dotarciem do Ameryk oraz co działo się z nim później. Ewolucja, szczepionki i ospa w Polsce Zrekonstruowanie rodowodu szczepu CAM9 pokazało coś jeszcze – jego ewolucja w Amerykach gwałtownie zwolniła na kolejne dwa stulecia tuż po tym, jak dotarł na kontynent. Tempo mutacji genetycznych wirusa przyspieszyło ponownie dopiero w XIX wieku, co naukowcy bezpośrednio powiązali z szeroko zakrojonymi, masowymi kampaniami szczepień. Nakagome podkreśla, że głębokie zmiany w demografii i epidemiologii (w tym zmasowana walka medyczna z chorobą) mogły drastycznie wpłynąć na adaptacyjny krajobraz wirusa. Warto tu zaznaczyć, że ospa prawdziwa stanowiła potężny problem nie tylko za oceanem, ale również w Europie, w tym w Polsce. Zanim w XX wieku światowe programy szczepień ostatecznie wymazały chorobę, nasz kraj także borykał się z jej epidemiami. Najsłynniejszy, współczesny przypadek to oczywiście epidemia we Wrocławiu z 1963 roku, którą udało się stłumić w niecałe dwa miesiące właśnie dzięki natychmiastowemu, przymusowemu szczepieniu ludności. Źródła: Science, Science Alert Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Zagadka najgorszej epidemii w historii Australii rozwiązana. Znaleziono fiolki z odrażającą zawartością
Zaledwie rok po przybyciu pierwszych brytyjskich osadników do Australii, kontynentem wstrząsnęła katastrofalna w skutkach epidemia ospy prawdziwej, która dosłownie zmiotła z powierzchni ziemi całe społeczności rdzennych mieszkańców. Przez ponad dwa stulecia historycy spierali się, kto przyniósł wirusa. Najnowsze modele matematyczne rozwiązują tę zagadkę, ale otwierają przy tym niezwykle mroczny rozdział kolonialnej historii.
Gdy w 1788 roku do wybrzeży dzisiejszego Sydney dobiła tzw. Pierwsza Flota – armada brytyjskich statków wioząca głównie skazańców mających założyć kolonię karną – najeźdźcy uznali Australię za Terra Nullius (łac. ziemia niczyja). Było to wierutne kłamstwo, bo kontynent już wtedy tętnił życiem. Najnowsze badania szacują, że przed przybyciem Europejczyków Australię zamieszkiwało od 3 do nawet 5 milionów rdzennych mieszkańców (Aborygenów), posiadających jedną z najstarszych i najbardziej złożonych kultur na świecie. Wkrótce jednak rozpoczął się ich drastyczny koniec. Śmierć przywieziona w szkle W 1789 roku wśród rdzennej ludności Australii wybuchła epidemia ospy prawdziwej. Ponieważ na brytyjskich statkach nie zanotowano żadnych aktywnych przypadków tej choroby, część historyków uparcie twierdziła, że zarazę przynieśli indonezyjscy rybacy łowiący u północnych wybrzeży kontynentu. Naukowcy z Uniwersytetu Flindersa w Adelajdzie postanowili sprawdzić to za pomocą zaawansowanego modelowania komputerowego. Wyniki opublikowane w prestiżowym „Nature Human Behaviour” nie pozostawiają złudzeń – wirus nie miał prawa przebyć tysięcy kilometrów jałowej, niezamieszkanej pustyni oddzielającej północ od południowego wschodu. Zarzewie epidemii znajdowało się dokładnie tam, gdzie zakotwiczyli Brytyjczycy. Ale jak wirus przetrwał 8-miesięczną podróż z Anglii, skoro nikt na pokładzie nie chorował? Odpowiedź kryje się w ówczesnej, mrocznej i prymitywnej medycynie. Brytyjscy lekarze wojskowi posiadali ze sobą szklane fiolki wypełnione... zasuszonymi strupami ospy. Strupy zamiast szczepionki Dziś brzmi to makabrycznie, ale zanim pod koniec XVIII wieku wynaleziono bezpieczną szczepionkę, w medycynie stosowano tzw. wariolizację – celowo wsmarowywano w rany zdrowych ludzi materiał zakaźny, by wywołać kontrolowaną, łagodniejszą postać choroby i zapewnić im odporność. Sceptycy twierdzili, że wirus zdezaktywowałby się podczas długiego rejsu, jednak nowe dane sugerują, że medycy prawdopodobnie odświeżyli zapasy zakaźnych strupów w Kapsztadzie lub Rio de Janeiro po drodze do Australii. Przypadek czy wczesna broń biologiczna? Dla Aborygenów, którzy nie mieli absolutnie żadnej odporności na europejskie patogeny, kontakt z wirusem oznaczał zagładę. Badacze szacują, że w początkowej fazie epidemii zmarło około 220 tysięcy osób. Choroba zabiła głównie starszyznę – a w kulturze opartej na przekazie ustnym oznaczało to bezpowrotną utratę języków i tysiącletniej wiedzy. Autorzy najnowszego badania skłaniają się ku teorii, że rozprzestrzenienie wirusa było tragicznym wypadkiem przy medycznej pracy. Nie znano wówczas jeszcze „teorii zarazków” i mikrobów przenoszonych w powietrzu. Wielu historyków uważa jednak ten wątek za dalece dyskusyjny i oskarża Brytyjczyków o akt celowego ludobójstwa. Celowo sprowadzona choroba? Skąd te oskarżenia? Zaledwie ćwierć wieku wcześniej, podczas wojny Pontiaka w Ameryce Północnej (1763 r.), brytyjska armia z pełną premedytacją rozdała rdzennym Amerykanom koce ze szpitala zakaźnego, stosując ospę jako wyrachowaną broń biologiczną. W Australii w 1789 roku sytuacja była podejrzanie zbieżna – kolonizatorom brakowało pożywienia, rdzenni mieszkańcy zaczynali stawiać zbrojny opór, a nagły, niszczycielski wybuch epidemii ułatwił Brytyjczykom bezkrwawe – przynajmniej z ich perspektywy – przejęcie opustoszałych ziem. Zapomnieni Aborygeni Późniejsze zachodnie szacunki o demografii wyspy z lat 30. XX wieku, mówiące o zaledwie 300 tysiącach rdzennych mieszkańcach Australii, były drastycznie zaniżone. Opisywały one bowiem populację już wyniszczoną przez przywiezione przez Brytyjczyków choroby, głód i kolonialną przemoc. Niezależnie od tego, czy wirus wydostał się z fiolki przez nieuwagę lekarza, czy też ktoś celowo otworzył ją w pobliżu aborygeńskich obozowisk, skutek był ten sam – Pierwsza Flota na zawsze zmieniła oblicze i demografię całego kontynentu. Źródło: Nature Human Behaviour Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
To nie powinno się wydarzyć. Niezwykle rzadki przypadek wścieklizny u dziecka w Kanadzie
W 2024 roku prowincji Ontario 11-letni chłopiec zmarł na wściekliznę. Dziecko zaraziło się od nietoperza, co zdarza się niezwykle rzadko. Nowe informacje o tym wyjątkowym przypadku opublikowano na łamach Canadian Medical Association Journal.
Coś takiego nie mogłoby wydarzyć się w Europie, a w Kanadzie także jest niezwykle rzadkie. Niebezpieczeństwo zarażenia się wścieklizną od nietoperza dotyczy wyłącznie Ameryki Północnej i Południowej, ale nawet tam to absolutny wyjątek. Według informacji udostępnionych przez Państwową Radę Ochrony Przyrody, w Polsce oraz w całej Europie u dzikich nietoperzy nigdy nie stwierdzono klasycznego wirusa wścieklizny (RABV). Nie było więc także żadnego przypadku zarażenia się nim przez człowieka czy jakiekolwiek inne zwierzę od nietoperzy. Jak doszło do zakażenia? Tragiczny przypadek z Kanady rozpoczął się od incydentu, podczas którego dziecko „obudziło się z nietoperzem na twarzy”, jak ujął to portal Science Alert. Ponieważ nie było widać żadnych ran, a zwierzę zachowywało się normalnie, rodzice chłopca nie szukali pomocy medycznej. Ta decyzja okazała się tragiczna w skutkach. Ugryzienia nietoperzy są niezwykle małe i łatwe do przeoczenia, a wirus ze śliny zwierzęcia przenika do krwiobiegu nawet przez maleńką rankę. Rozwój wścieklizny u chłopca Objawy wścieklizny pojawiły się u dziecka po 19 dniach od kontaktu z nietoperzem. Były to: drętwienie twarzy, wymioty oraz ból. Po wstępnej, błędnej diagnozie opryszczkowego zapalenia jamy ustnej i dziąseł, stan dziecka gwałtownie się pogorszył. Wystąpiła gorączka, halucynacje, trudności z połykaniem i ślinotok. To klasyczne objawy wścieklizny. Mimo opieki na oddziale intensywnej terapii, chłopiec zmarł 17 dni po przyjęciu do szpitala, po odłączeniu aparatury podtrzymującej życie. Pierwszy objaw to wyrok: wścieklizna jest nieuleczalna Wścieklizna jest niemal w 100% śmiertelna po wystąpieniu objawów klinicznych. Na całym świecie odnotowano mniej niż 35 przypadków przeżycia. Wirus wścieklizny cechuje się nieprzewidywalnym okresem inkubacji, trwającym od kilku dni do wielu miesięcy. Początkowe objawy choroby często są niespecyficzne i przypominają powszechne infekcje. Należy podkreślić, że choć wścieklizna jest chorobą odzwierzęcą, nietoperze są marginalnym zagrożeniem. Miażdżąca większość (ok. 99%) przypadków to zarażenia od psów. W omawianym przypadku źródłem mógł być występujący w Kanadzie mroczek brunatny (Eptesicus fuscus). Jedyny ratunek to szczepionka Jedyną skuteczną metodą ratunku jest profilaktyka poekspozycyjna (PEP), polegająca na podaniu przeciwciał i serii szczepionek PRZED wystąpieniem jakichkolwiek objawów. Lekarze apelują, by każdy bezpośredni kontakt fizyczny z nietoperzem zgłaszać służbom medycznym, nawet jeśli nie ma widocznych obrażeń. Jeśli to możliwe, zwierzę należy schwytać w celu przeprowadzenia badań na obecność wirusa. Przypadek chłopca z Ontario został szczegółowo opisany w „Canadian Medical Association Journal”. Jego rodzice zgodzili się na upublicznienie szczegółów, aby zwiększyć świadomość społeczną na temat tego śmiertelnego zagrożenia. Wścieklizna występuje niemal na całym świecie, choć np. większość krajów Europy Zachodniej uznaje się za wolne od tej choroby. W 2019 roku Norwegia zanotowała pierwszy przypadek od 200 lat. Największym problemem wścielkizna jest w Indiach: co roku umierają tam tysiące ludzi. W Polsce, dzięki powszechnym szczepieniom ochronnym od 2002 roku nie odnotowano żadnego przypadku zachorowania u ludzi. Jednak u dzikich zwierząt problem wciąż występuje. Źródło: Państwowa Rada Ochrony Przyrody, Science Alert, Canadian Medical Association Journal Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Trawienny problem w Stanach Zjednoczonych. Gwałtownie rośnie liczba przypadków biegunki wybuchowej
Amerykańskie służby sanitarne stanęły przed trudnym wyzwaniem epidemiologicznym. W całym kraju gwałtownie rośnie liczba przypadków dziwnego zatrucia pokarmowego, które objawia się bardzo uciążliwą, wodnistą, a niekiedy wręcz wybuchową biegunką. Największy niepokój naukowców budzi jednak fakt, że patogen wywołujący tę chorobę przybywa zazwyczaj do USA jako „pamiątka” z zagranicznych wakacji. Tymczasem zdecydowana większość obecnych pacjentów nigdzie nie wyjeżdżała.
Zakażenie to nosi nazwę cyklosporozy i jest wywoływane przez mikroskopijne pasożyty Cyclospora. W naturalnych warunkach patogeny te występują najczęściej w strefach klimatu tropikalnego i subtropikalnego, między innymi w Afryce, na Bliskim Wschodzie, w Azji Południowo-Wschodniej oraz w Ameryce Środkowej i Południowej. Według oficjalnych danych, od początku maja do połowy czerwca służby medyczne odnotowały 190 przypadków tej choroby. Zaledwie 45 z nich to zakażenia pochodzenia zagranicznego. Aż 145 chorych w wieku od 17 do 89 lat nie przekroczyło granic Stanów Zjednoczonych w ostatnich tygodniach. To sygnał, że źródło problemu znajduje się na terenie kraju. Zagadka zanieczyszczonej żywności. Co powoduje tę chorobę? Do zakażenia pasożytem dochodzi drogą pokarmową – w wyniku spożycia żywności lub wypicia wody, która została zanieczyszczona odchodami zawierającymi patogen. Co niezwykle istotne z punktu widzenia epidemiologii, chorobą tą nie można zarazić się bezpośrednio od drugiego człowieka. Ten fakt pozwala amerykańskim Centrom Kontroli i Zapobiegania Chorobom (CDC) wyciągnąć kluczowy wniosek: obywatele zarażają się poprzez kontakt z lokalnymi produktami spożywczymi lub źródłami wody. Sytuacja jest bardzo dynamiczna i obejmuje ogromny obszar geograficzny. Problem dotyczy już 17 różnych stanów. Chociaż najwięcej przypadków (81) zarejestrowano na Wschodnim Wybrzeżu, w stanie Nowy Jork, zakażeni pacjenci zgłaszają się do szpitali także w Teksasie, Kolorado czy nawet na odległej Alasce. Jak podkreśla w swoim raporcie CDC, obecnie nie ma dowodów na istnienie jednego, scentralizowanego źródła, które łączyłoby ze sobą pacjentów z tak wielu oddalonych od siebie stanów. CDC zakłada jednak, że rzeczywista liczba zakażeń jest znacznie wyższa. Często choroba ma łagodniejszy przebieg i ustępuje samoistnie bez interwencji farmakologicznej, przez co chorzy nie zgłaszają się do placówek medycznych. Jak objawia się ta choroba? Cyklosporoza jest znana lekarzom, a ci informują, że czas od maja do sierpnia jest na nią „sezonem” – wszystko ze względu na zwiększony ruch turystyczny. Okres inkubacji pasożyta w ludzkim organizmie wynosi około tygodnia. Po tym czasie pojawiają się silne objawy ze strony układu pokarmowego: skurcze, wzdęcia, utrata apetytu, nudności oraz charakterystyczna, wodnista biegunka. W rzadszych i bardziej poważnych przypadkach pacjenci zgłaszają również bóle głowy, mięśni, stany podgorączkowe oraz wymioty. Chorobę najczęściej i najskuteczniej leczy się za pomocą antybiotyków. Jeśli pacjent nie podejmie leczenia, wycieńczające objawy mogą utrzymywać się przez ponad miesiąc. Z oficjalnych raportów wynika, że mediana wieku chorych, którzy zarazili się w kraju, wynosi 42 lata, a 20 osób wymagało hospitalizacji. Na szczęście nie odnotowano żadnych ofiar śmiertelnych. Gdzie jest źródło? Obecnie służby federalne i stanowe kontynuują intensywne śledztwo, aby zidentyfikować konkretne, skażone produkty spożywcze, które bezpośrednio wywołały obecną falę zakażeń. To kolejna taka sytuacja w Stanach Zjednoczonych. Warto przypomnieć 2018 rok, kiedy to głośny wybuch epidemii cyklosporozy powiązano z zanieczyszczonymi sałatkami sprzedawanymi w sieci McDonald's. Kolejny raz nasze rodzime, unijne regulacje sanitarne okazują się nie są takie złe. Priorytetem jest zlokalizowanie źródła, zanim liczba pacjentów drastycznie wzrośnie, powtarzając niechlubny scenariusz z ubiegłego roku, kiedy to w Stanach Zjednoczonych zarejestrowano łącznie ponad 1000 podobnych przypadków. Źródła: Science Alert, CDC Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Kanibalizm sprowadził na nich „śmiejącą się śmierć”. Choroba kuru dziesiątkowała lud Fore
Choroba kuru, zwana „śmiejącą się śmiercią”, przez dekady dziesiątkowała plemię Fore z Papui-Nowej Gwinei. Przenoszona przez rytualny kanibalizm i wywoływana przez priony, stała się jednym z kluczy do przełomowych odkryć medycznych uhonorowanych Noblem. Mimo zakazu praktyk kanibalistycznych wprowadzonego w latach 50., ostatni przypadek kuru odnotowano dopiero w 2005 roku.
Spis treści: Makabryczne zwyczaje ludu Fore i odkrycie kuru „Śmiejaca się śmierć": przebieg choroby kuru Ostatni przypadek kuru Badania nad kuru: odkrycie prionów i Nobel W 1957 r. amerykański uczony Daniel Carleton Gajdusek odkrył na Papui-Nowej Gwinei tajemniczą chorobę, lokalnie zwaną kuru. Atakowała ona mózg, stopniowo go niszcząc i doprowadzając w końcu do śmierci. Najbardziej zagadkowe było to, że chorowali wyłącznie członkowie plemienia Fore, które praktykowało rytualny kanibalizm. Makabryczne zwyczaje ludu Fore i odkrycie kuru Nazwa schorzenia pochodzi od słowa kuria lub guria, co w języku Fore oznacza „drżenie” i odnosi się do charakterystycznych drgawek u chorych. Papuasi tłumaczyli kuru czarami, ale badania prowadzone przez dr. Michaela Alpersa i antropolog Shirley Lindenbaum wykazały, że choroba ta rozprzestrzeniała się wśród członków plemienia właśnie z powodu ich kanibalistycznych praktyk pogrzebowych. Mieli oni bowiem makabryczny zwyczaj spożywania ciał zmarłych, a za najcenniejszy organ uważano mózg – przywilej jego zjedzenia miała najbliższa rodzina. Wierzono, że spożycie ciała zmarłego krewnego pomaga uwolnić jego ducha i przywrócić siły życiowe wspólnocie. Epidemia kuru uderzała najmocniej w kobiety i dzieci, u których choroba występowała od ośmiu do dziewięciu razy częściej niż u dorosłych mężczyzn. Ci ostatni częściej jedli kawałki ludzkiego mięsa, podczas gdy kobiety „wyróżniano” mózgami. Poza tym to kobiety myły ciała zmarłych, a także nacierały sobie mózgami twarz. Wtedy nikt jeszcze nie wiedział, że to właśnie w mózgach krył się nieznany nauce patogen i że makabryczne rytuały Fore doprowadzą do ważnego odkrycia w medycynie, a samych badaczy do nagrody Nobla. „Śmiejąca się śmierć”: przebieg choroby kuru Tajemnicza choroba zaczynała się od bółow brzucha, kończyn i stawów oraz utraty masy ciała. Potem rozwijały się problemy z koordynacją ruchów i chodzeniem, drżenie ciała, mimowolne ruchy, oczopląs i dysfazja (zaburzenia mowy). Po pewnym czasie chory mógł już tylko siedzieć. Na samym zaś końcu chory był całkowicie bezwolny, leżący, a dysfazja przybierała postać przypominającą ataki patologicznego śmiechu. Choroba była nieuleczalna. Ostatni przypadek kuru Odkąd kanibalizm został urzędowo zakazany, częstotliwość zachorowań stopniowo spadała. Jeszcze w latach 50. XX wieku na kuru umierał co setny członek plemienia Fore. Ponieważ choroba charakteryzuje się długim okresem inkubacji, ostatni przypadek śmierci odnotowano w 2005 roku. Rytualny kanibalizm zapewne był pokątnie praktykowany jeszcze długo po zakazie. Badania nad kuru: odkrycie prionów i Nobel Badania Gajduska nad kuru zostały uhonorowane Nagrodą Nobla w 1976 r. Jednak początkowo naukowcom nie udało się znaleźć wirusów ani bakterii odpowiedzialnych za kuru. Wówczas Stanley Prusiner wysnuł teorię, którą z początku wyśmiano: że chorobę wywołują zaraźliwe białka. Prusiner zajął się tym tematem w 1972 r., gdy jeden z jego pacjentów w szpitalu uniwersyteckim University of California w San Francisco zmarł na chorobę Creuzfelda-Jakoba, która podobnie jak kuru, niszczy mózg. 10 lat później na łamach „Science” dowodził, że tego typu choroby neurodegeneracyjne mogą być wywoływane przez „białkopodobną cząsteczkę zakaźną”, czyli prion. Miał mocne podstawy: kilka lat wcześniej Tikvah Alper z Medical Research Council’s Radiopathology Unit dowiódł, że czynnik wywołujący chorobę Creuzfelda-Jakoba jest całkowicie niewrażliwy na promieniowanie UV, tak silne że zniszczyłoby dowolny materiał genetyczny. Wkrótce potem matematyk John Stanley Griffith z Bedford College w Londynie opracował model zakładający, że inna podobna choroba – trzęsawka owiec i kóz – przenoszona jest przez zakaźne białka. W publikacji w „Nature” z 1967 r. podkreślał jednak, że nie ma obaw, by ten pomysł „przewrócił całą teorię biologii molekularnej do góry nogami”. Bezpośrednio po publikacji praca Prusinera nie spotkała się z większym zainteresowaniem. Z czasem obojętność przerodziła się nawet w krytykę. W grudniu 1986 r. w czasopiśmie „Discover” ukazała się karykatura Prusinera opatrzona komentarzem: „Nasza zabawa nazywa się sława, ale czy ma coś wspólnego z nauką?”. Okazało się, że ma. 11 lat później Stanley Prusiner dostał nagrodę Nobla, a badania nad prionami trwają do dziś. Od tego czasu priony stały się jednym z największych wyzwań medycyny i doprowadziły do globalnych strat w hodowli zwierząt, wywołując tzw. chorobę wściekłych krów (BSE). Badania nad nimi wciąż trwają. Źródło: archiwum NG.
Koniec z plagą kleszczy w miastach i parkach? Tani i powszechny materiał redukuje ich ilość nawet o 99%
Naukowcy z Kanady odkryli łatwy i tani sposób na ograniczenie ilości kleszczy. Według ich eksperymentu, wysypanie drewnianych zrębków na szlakach i ścieżkach pozwala na niemal całkowitą eliminację tych pajęczaków. Analizę opublikowano w czasopiśmie „Ticks and Tick-borne Diseases”.
Kanadyjskie badanie to świetna wiadomość i dowód na to, że najprostsze rozwiązania bywają najskuteczniejsze. Wykorzystanie zrębków drewnianych jako naturalnej bariery dla kleszczy to genialny ruch – zwłaszcza dla miejskich parków, skwerów i przydomowych ogrodów, gdzie można zabezpieczyć teren niewielkim nakładem pracy. Jak badano skuteczność drewnianych zrębków? Eksperyment przeprowadzono na terenach rekreacyjnych w okolicach kanadyjskiej stolicy – Ottawy. To rejony o wysokim zagęszczeniu kleszczy roznoszących boreliozę. Naukowcy testowali skuteczność jesionowych zrębków wysypywanych wzdłuż szlaków spacerowych. Porównano dwa warianty: zwykłe (naturalne) zrębki – zredukowały liczbę kleszczy o 48%; zrębki nasączone deltametryną (insektycyd m.in. do zwalczania roztoczy i komarów) – zmniejszyły liczbę dorosłych osobników oraz nimf aż o 99% w ciągu dwóch sezonów. Jak to działa? Czyste zrębki tworzą skuteczną fizyczną barierę, oddzielającą leśną roślinność od ścieżek, utrudniając kleszczom przemieszczanie się w stronę ludzi. Wersja z deltametryną łączy tę mechaniczną przeszkodę ze skutecznością chemiczną. Prof. Manisha A. Kulkarni, współautorka publikacji, podkreśla, że jest to metoda prosta, praktyczna i tania. Materiał można pozyskiwać lokalnie, np. z bieżących prac pielęgnacyjnych czy wycinki drzew. Najtrudniejszym elementem takiej strategii jest samo wysypanie zrębków. Pozostają też pytania o to, jak duży teren można w ten sposób zabezpieczyć – z pewnością nie np. rozległy park narodowy. Ale w miastach to metoda na pewno warta rozważenia. Globalny problem z boreliozą Wzrost liczby kleszczy oraz przenoszonych przez nie chorób to coraz większy problem zarówno w Ameryce Północnej, jak i w Europie. Naukowcy wiążą rozszerzanie się zasięgu tych pajęczaków przede wszystkim z postępującym ociepleniem klimatu i łagodniejszymi zimami. Istotne znaczenie mają też zmiany w użytkowaniu i zagospodarowaniu terenów oraz rosnąca liczebność dzikich zwierząt będących głównymi żywicielami kleszczy, ze szczególnym uwzględnieniem gryzoni oraz jeleni. W Polsce jako wektory chorób odkleszcozwych nie bez znaczenia są także zwierzęta domowe, zwłaszcza w miastach. Według oficjalnych danych amerykańskich Centers for Disease Control and Prevention (CDC) skala zjawiska jest ogromna. W samych Stanach Zjednoczonych każdego roku może dochodzić do około 476 tysięcy zakażeń boreliozą. Choroby odkleszczowe w Polsce Problem ten coraz mocniej dotyka również Polskę, gdzie statystyki zachorowań niepokojąco rosną z roku na rok. W 2025 roku w naszym kraju odnotowano około 30 tysięcy oficjalnych przypadków boreliozy. Najwięcej zakażeń wykrywa się w miesiącach letnich. Geograficznymi centrami zachorowalności są województwa mazowieckie, lubelskie, podkarpackie oraz warmińsko-mazurskie. Badania naukowe dowodzą, że kleszcze skutecznie opanowują także miasta. Źródło: Nauka w Polsce Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Czarny scenariusz się spełnia. Zapomniana śmiertelna choroba powraca z potężną siłą, a to wszystko nasza wina
Australia zmaga się obecnie z najpoważniejszym od dekad wybuchem błonicy (dyfterytu), wywołanym gwałtownym spadkiem wyszczepialności populacji. Jak ostrzega ekspertka ds. bezpieczeństwa biologicznego prof. Raina MacIntyre w analizie opublikowanej w maju 2026 roku, lekceważenie tej groźnej choroby bakteryjnej grozi powtórzeniem katastrofalnego scenariusza z 1991 roku, kiedy upadek Związku Radzieckiego doprowadził do największej nowoczesnej epidemii na świecie.
Wydawało się, że dzięki masowym programom profilaktycznym najgroźniejsze plagi przeszłości zostały już okiełznane. Sukcesy współczesnej medycyny uśpiły jednak czujność opinii publicznej, a mikroorganizmy, które niegdyś dziesiątkowały całe narody, dziś powracają. Przykład z antypodów boleśnie obnaża naszą delikatność i pokazuje, jak szybko zapomniany patogen potrafi odzyskać utracone terytorium. Wykorzystuje popularność chwytliwych, antyszczepionkowych haseł. Alarm na antypodach – błonica uderza w Australii W ostatnich miesiącach Australia przechodzi niepokojący kryzys zdrowotny. Od grudnia 2025 roku w kraju zidentyfikowano najbardziej dramatyczny przyrost zachorowań na błonicę w nowożytnej historii tego państwa. Oficjalne dane rządowe oraz doniesienia opublikowane w połowie maja 2026 roku przez platformy informacyjne SBS News i Scimex wskazują na ponad 225 potwierdzonych przypadków. Najtrudniejsza sytuacja panuje w Terytorium Północnym (134 zachorowania) oraz Australii Zachodniej (80 zachorowań), a lekarze odnotowali już co najmniej jedną ofiarę śmiertelną. Choć infekcja uderzyła przede wszystkim w odizolowane i gorzej sytuowane społeczności rdzennych mieszkańców (Aborygenów), eksperci medyczni alarmują, że zagrożone jest całe społeczeństwo. Główną przyczyną powrotu patogenu jest załamanie profilaktyki – w 2024 roku ogólnokrajowy wskaźnik szczepień dzieci spadł poniżej 90% po raz pierwszy od 2016 roku. Tak wyraźne pęknięcie w odporności zbiorowej otworzyło drzwi mikroorganizmowi, o którym świat zachodni zdążył już niemal zapomnieć. Koszmar z czasów ZSRR, czyli niczego się nie nauczyliśmy Aby uświadomić opinii publicznej powagę sytuacji, epidemiolodzy przypominają wydarzenia sprzed trzydziestu pięciu lat. Globalnie największa epidemia błonicy od czasu wprowadzenia rutynowych szczepień niemowląt wybuchła w państwach byłego Związku Radzieckiego tuż po rozwiązaniu bloku w 1991 roku. Chaos polityczny, głęboki kryzys ekonomiczny i wynikające z nich drastyczne przerwanie programów szczepień przyniosły katastrofalne skutki. W tamtym okresie w krajach nowo powstałej Wspólnoty Niepodległych Państw odnotowano ponad 140 tys. przypadków zachorowań, a ponad 5 tys. pacjentów zmarło. Jak podkreśla prof. Raina MacIntyre, szefowa programu bezpieczeństwa biologicznego w Kirby Institute na Uniwersytecie Nowej Południowej Walii (UNSW), tamta historyczna lekcja jasno dowodzi, że duże epidemie błonicy mogą pojawić się w każdym rozwiniętym społeczeństwie, jeśli tylko ciągłość programów szczepień zostanie zaburzona. Bakteria nie znika na zawsze – po prostu czeka w ukryciu na słabość systemu. Dlaczego szczepionki słabną? Błonica to choroba zakaźna wywoływana przez maczugowca błonicy (Corynebacterium diphtheriae). Choć w swojej najbardziej klasycznej, oddechowej formie atakuje gardło i migdałki – tworząc grube, szare błony rzekome, które mogą doprowadzić do uduszenia pacjenta – obecny wybuch w Australii w dużej mierze manifestuje się jako postać skórna. Przypadki infekcji dermatologicznych są zazwyczaj mniej dotkliwe dla samego chorego, ale niosą ogromne ryzyko epidemiologiczne. Osoba zakażona może bowiem niezwykle łatwo rozprzestrzeniać bakterie na niezaszczepione osoby ze swojego otoczenia. Coraz większa liczba niezaszczepionych dzieci (także w Polsce) to jedno, ale jest jeszcze jeden problem – odporność uzyskiwana dzięki szczepionkom (podawanym standardowo jako potrójna dawka przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi) nie jest bezterminowa. Z upływem lat poziom przeciwciał w organizmie naturalnie drastycznie maleje. Bez regularnego przyjmowania dawek przypominających w wieku dorosłym, nawet osoby w pełni zaszczepione w dzieciństwie stają się podatne na zakażenie, stając się bezobjawowymi nosicielami i nieświadomie napędzając rozwój epidemii. Źródło: Australian Institute of Health and Welfare, ABC, New Scientist, Australian Centre of Disease Control Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Nowy wybuch epidemii eboli. Dlaczego ten wirus jest groźniejszy od znanych nam dotąd odmian?
Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) ogłosiła stan zagrożenia zdrowia publicznego o zasięgu międzynarodowym. Powodem jest gwałtowny wzrost zachorowań na gorączkę krwotoczną w Demokratycznej Republice Konga oraz pierwsze przypadki w Ugandzie. Choć ludzkość kojarzy ebolę głównie z jej najbardziej znaną odmianą Zair, to tym razem mierzymy się z przeciwnikiem, na którego nie mamy jeszcze odpowiedzi – wirusem Bundibugyo.
Wszystko zaczęło się od niedomówień. 5 maja 2026 roku do WHO dotarł alarmujący raport o tajemniczej, wysoce śmiertelnej chorobie w prowincji Ituri w DRK. Pierwsze ofiary – w tym czterech pracowników ochrony zdrowia – zmarły w ciągu zaledwie czterech dni. Dochodzenie epidemiologiczne potwierdziło obawy – sprawcą jest szczep Bundibugyo, którego obecność w tym regionie ponownie wywołała ogromny chaos. Jak wygląda sytuacja? Dlaczego szczep Bundibugyo jest tak groźny? Większość z nas kojarzy wirusa Eboli z obrazami, które znamy z mediów podczas epidemii w latach 2018–2020. Wtedy walczyliśmy ze szczepem Zair. Mieliśmy szczęście – udało się opracować skuteczne szczepionki i metody leczenia. W przypadku wirusa Bundibugyo sytuacja wygląda zupełnie inaczej. Nie istnieje obecnie żadna zatwierdzona szczepionka ani dedykowane leczenie farmakologiczne dla tego wariantu, a ten szybko się rozprzestrzenia. Jak rozprzestrzenia się choroba? Wirus przenosi się przez bezpośredni kontakt z krwią lub wydzielinami zakażonych zwierząt (m.in. nietoperzy czy małp), a następnie błyskawicznie rozprzestrzenia się między ludźmi. Okres wylęgania choroby trwa od 2 do 21 dni. Problemem jest „podstępna” natura początkowych objawów, które do złudzenia przypominają grypę lub malarię: gorączka, silne bóle mięśni, głowy i gardła. To opóźnia diagnozę, a w efekcie – izolację chorego. Jak wskazują doniesienia z DRK, początkowe lekceważenie objawów i szukanie pomocy w domach modlitewnych zamiast u lekarzy tylko przyspieszyło transmisję wirusa w lokalnych społecznościach. Tragedia regionu bogatego w złoto Epicentrum epidemii – prowincja Ituri – to region bogaty w złoto, górnicy w związku ze swoją pracą dużo się przemieszczają. Dodatkowym czynnikiem utrudniającym walkę z wirusem jest niestabilność polityczna i obecność grup zbrojnych, które paraliżują działania służb medycznych. Aktualne statystyki są alarmujące. Według danych WHO i ministerstw zdrowia, podejrzewa się istnienie ponad 350 przypadków zakażenia – w momencie czytania tego tekstu z pewnością jest jeszcze więcej. Wśród ofiar dominują osoby młode (20–39 lat), a ponad 60% chorych to kobiety, co sugeruje, że wirus najszybciej rozprzestrzenia się wewnątrz gospodarstw domowych – podczas opieki nad dziećmi i chorymi członkami rodziny. Dlaczego jeszcze nie mamy szczepionki? Po prostu nam nie zależy Prof. Adrian Esterman z Uniwersytetu w Adelaide zwracają uwagę na smutny aspekt ekonomiczny. 90% badań nad lekami koncentruje się na chorobach dotykających mieszkańców krajów bogatych. Ebola Bundibugyo, która występuje głównie w biedniejszych rejonach Afryki, przez dwie dekady pozostawała na marginesie zainteresowania koncernów farmaceutycznych. Naukowcy apelują o przyspieszenie prac nad szczepionkami wielowariantowymi, które chroniłyby przed różnymi szczepami filowirusów jednocześnie. Technologia mRNA, która tak skutecznie sprawdziła się w walce z pandemią COVID-19, daje nadzieję, że prace te można znacznie przyspieszyć. Czy groźni nam nowa pandemia? WHO uspokaja – ryzyko globalne jest oceniane jako niskie. Ebola nie rozprzestrzenia się drogą kropelkową tak łatwo, jak wirusy układu oddechowego. Mimo to lekarze na całym świecie powinni zachować czujność. Raina MacIntyre z University of New South Wales podkreśla, że dzisiaj najważniejszy jest tzw. wywiad podróżny. Każdy pacjent zgłaszający się do szpitala z wysoką gorączką powinien być zapytany o niedawne podróże do Afryki Środkowej. To prosty krok, który może zapobiec rozprzestrzenieniu się epidemii poza granice kontynentu. Co musisz wiedzieć o bezpieczeństwie? Ważne informacje dla osób planujących podróże w rejony zagrożone. Przede wszystkim: unikaj bliskiego kontaktu z osobami wykazującymi jakiekolwiek objawy gorączkowe, przestrzegaj surowej higieny, zwłaszcza mycia rąk, unikaj kontaktu z dzikimi zwierzętami oraz mięsem zwierząt łownych. Pamiętaj, że w przypadku wystąpienia objawów, szybka izolacja i fachowa pomoc medyczna są jedyną skuteczną drogą powrotu do zdrowia. Póki co – przed stworzeniem szczepionki – należy zachowywać szczególną ostrożność. I trzymać kciuki. Źródła: WHO, www.gov.pl, ScienceAlert, Nature Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Najgroźniejszym zwierzęciem na świecie jest komar. Ale co się stanie, jeśli wytępimy je wszystkie?
Najbardziej zabójczymi zwierzętami na świecie nie są lwy, pająki czy węże – to komary, które wysysając naszą krew, zarażają groźnymi chorobami. Według serwisu „Our World in Data”, komary rocznie zabijają około 760 000 ludzi. Czy istnieje bezpieczny sposób na ich eliminację i jak wpłynęłoby to na środowisko?
Komary odpowiadają za 17% wszystkich przypadków chorób zakaźnych. Przenoszą malarię, dengę, żółtą febrę, chikungunyę oraz wirusa Zika. Wraz z ocieplaniem się klimatu wywołanym działalnością człowieka, komary kolonizują nowe obszary, co budzi obawy epidemiologów. Trwa walka o ograniczenie, a nawet całkowita eliminację najgroźniejszych gatunków komarów. Nie wszystkie komary są złe Spośród około 3500 znanych gatunków komarów, tylko około 100 gryzie ludzi. Za ok. 95% infekcji u ludzi odpowiada zaledwie pięć gatunków. Zatem czy warto podejmować wysiłki, by je całkowicie wytępić – i jak wpłynęłoby to na ekosystem? Hilary Ranson, biolożka z Liverpool School of Tropical Medicine, uważa, że wytępienie tych pięciu gatunków jest ekologicznie dopuszczalną opcją, biorąc pod uwagę spustoszenie, jakie sieją na świecie. Dan Peach, entomolog z University of Georgia, zgadza się z tą opinią. Podkreśla jednak, że trzeba zgromadzić więcej danych i porównać dwa scenariusze: całkowitą eradykację i znaczne ograniczenie populacji. Czy środowisko odczuje brak komarów? Wspomnianych pięć gatunków wyewoluowało tak, by żyć w bliskim sąsiedztwie ludzi. Oznacza to, że ich eliminacja nie powinno mieć większego wpływu na ekosystemy. Inne, mniej groźne gatunki komarów prawdopodobnie szybko wypełniłyby powstałą po wytępieniu niszę ekologiczną. Dan Peach zauważa jednak, że komary pełnią pewne funkcje w przyrodzie: przenoszą składniki odżywcze z wodnych siedlisk do innych obszarów oraz stanowią pokarm dla owadów, ryb i innych zwierząt. Niektóre gatunki zapylają nawet rośliny, choć proces ten nie jest jeszcze dokładnie zbadany. Jak wytępić 5 gatunków? Jednym z potencjalnych sposobów jest tzw. napęd genowy (gene-drive). To modyfikacja genetyczna zwierząt w taki sposób, aby przekazywały konkretną cechę swemu potomstwu. W testach laboratoryjnych naukowcom udało się zmodyfikować samice komara Anopheles gambiae tak, aby były bezpłodne, co doprowadziło do całkowitego wyginięcia populacji w ciągu zaledwie kilku pokoleń. Inną strategią jest zakażanie komarów Aedes aegypti bakterią Wolbachia, co może doprowadzić do załamania populacji i ograniczenia jej zdolności do przenoszenia dengi. Badania przeprowadzone w brazylijskim mieście Niteroi wykazały, że po wypuszczeniu komarów zakażonych Wolbachią liczba przypadków dengi spadła o 89%. Obecnie ponad 16 milionów ludzi w 15 krajach jest chronionych w ten sposób, bez żadnych negatywnych konsekwencji dla środowiska. Istnieją również projekty, takie jak „Transmission Zero", które wykorzystują napęd genowy nie do zabijania owadów, ale do sprawienia, by komary przestały rozprzestrzeniać malarię. Ostatecznej broni przeciwko komarom wciąż nie mamy Mimo postępów technologicznych, specjaliści podkreślają, że technologia nie powinna być jedynym rozwiązaniem – tym bardziej, że tego typu metody są zdominowane przez działalność Gates Foundation – fundacji Billa i Melindy Gatesów. Hilary Ranson apeluje o bardziej holistyczne podejście, które powinno objąć: lepszy dostęp do leczenia i diagnostyki w krajach dotkniętych chorobami, poprawę warunków mieszkaniowych, skuteczniejsze szczepionki. Niestety, organizacje humanitarne ostrzegają, że cięcia w międzynarodowej pomocy dla krajów rozwijających się zagrażają dalszemu postępowi w walce z chorobami przenoszonymi przez komary. Źródło: Phys.org Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Czy statki wycieczkowe to pływające ogniska epidemii? Ekspert wyjaśnia mechanizm zarażania
Luksusowe wycieczkowce są reklamowane jako rajskie, pływające kurorty, jednak dla epidemiologów stanowią one unikalne, zamknięte laboratoria zdrowia publicznego. Skupienie tysięcy osób w ograniczonej przestrzeni, wspólne systemy wentylacyjne oraz specyfika bufetowego żywienia sprawiają, że raz wprowadzony na pokład patogen może rozprzestrzeniać się z prędkością, której nie powstydziłaby się gęsto zaludniona metropolia.
Wyobraź sobie miasto, w którym absolutnie wszyscy mieszkańcy przez całą dobę oddychają tym samym, filtrowanym powietrzem, korzystają z tych samych wind i jedzą w tych samych jadalniach przez kilkanaście dni z rzędu. Statek wycieczkowy to w rzeczywistości tymczasowe miasto na morzu, posiadające własne restauracje, teatry, kuchnie i systemy wodne. Ta zintegrowana architektura, która – chociaż wygodna – staje się idealnym miejscem dla infekcji, gdy tylko patogen przekroczy trap statku. Vikram Niranjan z irlandzkiego Uniwersytetu w Limerick tłumaczy, jak to działa. Wirusy w bufecie. Norowirus i siła bliskości Najbardziej niesławnym pasażerem na gapę jest norowirus, który wywołuje chorobę powszechnie określaną jako „grypa żołądkowa”. Eksperci wskazują, że jest to patogen najściślej powiązany z rejsami – w literaturze medycznej odnotowano co najmniej 127 raportów o jego masowych ogniskach na pełnym morzu. Dlaczego norowirus rozprzestrzenia się po wycieczkowcach? Na statkach dominuje bufetowy styl jedzenia, a setki osób dotykają tych samych sztućców – a to sprzyja skażeniu powierzchni. Wirus przenosi się błyskawicznie z osoby na osobę przez transmisję kontaktową – głównie przez skażoną żywność. Utrudnieniem jest także to, że początkowo choroba nie wywołuje objawów – zanim zakażony pasażer poczuje się źle, może nieświadomie roznieść patogen w barach, windach i korytarzach. Czy rejsy są bezpieczne? Architektura statków to raj dla wirusów Projekt statku odgrywa kluczową rolę w rozwoju epidemii. Podczas głośnego wybuchu COVID-19 na statku „Diamond Princess” w 2020 roku, koronawirusem zaraziło się aż 619 pasażerów i członków załogi. Badania wykazały, że specyficzne warunki panujące na jednostce – w tym gęsto zaludnione, zamknięte przestrzenie – drastycznie ułatwiły transmisję wirusa. Lekarze zwracają również uwagę na systemy wentylacyjne. Aby zapewnić bezpieczeństwo, statki muszą polegać na wysokiej jakości filtrach i stałej cyrkulacji świeżego powietrza; w przeciwnym razie patogeny oddechowe, takie jak grypa czy koronawirusy, mogą swobodnie krążyć między kabinami a salami rozrywkowymi. Osobne zagrożenie stanowi legionella – bakteria wywołująca ciężkie zapalenie płuc, która ukrywa się w źle zdezynfekowanych systemach wodnych, prysznicach czy wannach z hydromasażem. Tragedia na Atlantyku w 2026 roku W ostatnich dniach głośną informacją był zgon trzech osób na pokładzie statku wycieczkowego płynącego przez Atlantyk. Zarazili się oni hantawirusem – rzadką chorobą odzwierzęcą. Trwają jednak dalsze badania laboratoryjne. Na rejsach są głównie starsi ludzie Statki wycieczkowe są szczególnie popularne wśród starszych dorosłych, którzy często borykają się z przewlekłymi schorzeniami. Dla tej grupy wiekowej zwykła infekcja żołądkowa może skończyć się groźnym odwodnieniem, a wirus oddechowy – zapaleniem płuc wymagającym hospitalizacji. Choć nowoczesne jednostki posiadają centra medyczne, są one przystosowane do udzielania pierwszej pomocy, a nie do zarządzania masową kwarantanną na wielką skalę. Sukces w walce z epidemią zależy więc od błyskawicznej izolacji pierwszych chorych i rygorystycznego czyszczenia powierzchni, co w praktyce bywa niezwykle trudne do zrealizowania. Jak zminimalizować ryzyko? Rady epidemiologa Vikram Niranjan, lekarz i ekspert ds. zdrowia publicznego, podkreśla na łamach „The Conversation”, że ochrona zaczyna się jeszcze przed wejściem na pokład. Pasażerowie powinni upewnić się, że ich rutynowe szczepienia są aktualne, a w przypadku grup ryzyka (kobiety w ciąży czy seniorów) – skonsultować się z lekarzem rodzinnym. Podczas rejsu kluczowe są proste nawyki, które nie dla wszystkich są niestety oczywiste. Uchronić może po prostu mydło i woda – regularne mycie rąk jest znacznie skuteczniejsze w walce z norowirusem niż same środki do dezynfekcji. Kluczowa jest także szybka reakcja – jeśli poczujesz się źle, unikaj bufetów i zgłoś objawy załodze, zamiast próbować „przeczekać” chorobę wśród innych ludzi. Nikt nie będzie oceniał, a można uchronić wiele osób. Rejsy wycieczkowe są przypomnieniem, że nasze zdrowie publiczne jest kształtowane nie tylko przez zarazki, ale przez sposób, w jaki projektujemy nasze wspólne przestrzenie. Możemy wyciągnąć z tego kilka lekcji. Warto też pamiętać, że rejsy wycieczkowe (a w szczególności nieco mniej komercyjne rejsy ekspedycyjne) są zasadniczo bezpieczne – jeśli tylko przestrzegamy niezbędnych zasad higieny. Źródło: The Conversation Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Powraca groźna choroba. Naukowcy ostrzegają, że wywołująca ją bakteria zmienia się błyskawicznie
Dur brzuszny powraca w groźnej formie, która ignoruje większość znanych antybiotyków. Naukowcy alarmują: bez natychmiastowych działań i powszechnych szczepień ta zapomniana plaga może dotrzeć nawet do krajów rozwiniętych.
Dur brzuszny (tyfus) w krajach rozwiniętych postrzegany jest jako choroba historyczna, która współcześnie nie niesie już zagrożenia. Jednak to nieprawda – ta zakaźna choroba pozostaje poważnym globalnym problemem. Badania z 2022 roku wykazały, że sprawca tej choroby, czyli bakteria Salmonella enterica serotyp Typhi (S. typhi), szybko rozwija oporność na wiele antybiotyków. Nowe, groźne szczepy bakterii tyfusu W latach 2014–2019 naukowcy zsekwencjonowali genom szczepów Salmonella enterica w Nepalu, Bangladeszu, Pakistanie i Indiach. Pokazało to dynamiczny wzrost liczby odpornych na leki szczepów XDR (ang. extensively drug-resistant). Niestety, były one odporne nie tylko na klasyczne antybiotyki (ampicylina, chloramfenikol, trimetoprim/sulfametoksazol), lecz także na te nowocześniejsze, np. fluorochinolony czy cefalosporyny trzeciej generacji. Skala zagrożenia – już nie tylko Azja Najbardziej alarmujące jest rozprzestrzenianie się tych szczepów po świecie. Choć większość przypadków duru brzusznego wywołanego szczepami XDR miała miejsce w południowej Azji, to od 1990 roku odnotowano blisko 200 przypadków na całym świecie. M.in. w południowej i wschodniej Afryce, innych częściach Azji, a nawet w Wielkiej Brytanii, USA i Kanadzie. Naukowcy podkreślają, że tempo, w jakim rozprzestrzeniają się szczepy wysoko oporne, wymaga natychmiastowych działań. Pierwszy szczep XDR wykryto w Pakistanie w 2016 roku, a już trzy lata później zdominował on przypadki tyfusu w tym kraju. Mamy coraz mniej skutecznych leków Dotychczas podstawą leczenia były antybiotyki z grup chinolonów, cefalosporyn i makrolidów. Jednak od początku XXI wieku w kilku krajach Azji Południowej aż 85% szczepów Salmonella typhi uzyskało odporność na chinolony. Rośnie też ich odporność na cefalosporyny. Obecnie jedynym skutecznym doustnym lekiem pozostaje azytromycyna, lecz badania wykazują szybkie szerzenie się mutacji dających oporność także na nią. Jeśli te mutacje połączą się ze szczepami XDR, skuteczne doustne leczenie może przestać istnieć. Dur brzuszny jest chorobą potencjalnie śmiertelną – nieleczony zabija nawet 20% chorych. W 2024 roku na świecie odnotowano ponad 13 milionów przypadków. Ograniczanie przyszłych epidemii jest możliwe nie tylko dzięki antybiotykom – także szczepionkom. Ale dostęp do nich jest nadal nierówny. Autorzy badań podkreślają, że szczepienia powinny być szeroko wdrażane w krajach najbardziej narażonych, ale ze względu na globalną mobilność ludzi – także poza nimi. Walka z czasem: czy świat ma plan awaryjny? Plany działań profilaktycznych już są. Szacunki z Indii wskazują, że szczepienia dzieci w samych tylko miastach mogłyby zapobiec nawet 36% wszystkich przypadków i zgonów. Pakistan jako pierwszy wprowadził rutynowe szczepienia przeciw tyfusowi, a kolejne kraje planują podobne programy. WHO dopuściła cztery szczepionki, które stopniowo trafiają do kalendarzy szczepień w regionach najbardziej zagrożonych. Antybiotykooporność jest dziś jedną z głównych przyczyn zgonów na świecie – powoduje więcej zgonów niż HIV/AIDS czy malaria. W obliczu szybko mutującej bakterii duru brzusznego, eksperci apelują o pilne rozszerzenie programów szczepień i inwestycje w nowe antybiotyki. Czasu na działanie jest coraz mniej. Źródło: Science Alert
Rejs zakończył się tragedią. Trzy osoby nie żyją. Winny może być groźny wirus
Jak poinformowała Światowa Organizacja Zdrowia, trzy osoby zmarły w wyniku podejrzenia zakażenia hantawirusem na pokładzie statku wycieczkowego płynącego przez Atlantyk. Do zdarzenia doszło w trakcie rejsu, który miał charakter ekspedycyjny. Co dokładnie wydarzyło się na morzu i jak doszło do tej sytuacji?
Holenderski operator rejsów Oceanwide Expeditions poinformował o „poważnym incydencie medycznym” na pokładzie statku m/v Hondius. Jednostka płynęła z Argentyny w kierunku Republiki Zielonego Przylądka, położonej u zachodnich wybrzeży Afryki. W trakcie rejsu pojawiły się podejrzenia zakażenia hantawirusem – rzadką, ale potencjalnie groźną chorobą odzwierzęcą, która w określonych warunkach może prowadzić do poważnych powikłań zdrowotnych. Trzy zgony na pokładzie i podejrzenie zakażenia. Szczegóły zdarzenia Do dramatycznych wydarzeń doszło podczas rejsu ekspedycyjnego realizowanego przez statek m/v Hondius, który wyruszył 20 marca z Ushuaia na południu Argentyny. Na pokładzie znajdowało się około 150 turystów różnych narodowości. Wśród ofiar znaleźli się m.in. 70-letni mężczyzna i 69-letnia kobieta – para obywateli Holandii. Mężczyzna nagle zachorował w trakcie podróży, zgłaszając takie objawy jak gorączka, silny ból głowy, bóle brzucha oraz biegunka. Zmarł po dotarciu na wyspę Świętej Heleny na południowym Atlantyku. Kobieta również zaczęła odczuwać objawy jeszcze na pokładzie i została ewakuowana medycznie do szpitala w Johannesburgu w Republice Południowej Afryki, gdzie zmarła. Trzecią ofiarą była kolejna osoba narodowości holenderskiej, a procedura repatriacji jej ciała jest w toku. Według ustaleń służb medycznych u sześciu osób pojawiło się podejrzenie zakażenia hantawirusem, z czego jeden przypadek został już potwierdzony laboratoryjnie. Wśród chorych znajduje się także 69-letni obywatel Wielkiej Brytanii, który trafił na oddział intensywnej terapii w Johannesburgu. Dwie kolejne osoby z objawami zostały ewakuowane ze statku, natomiast inni pasażerowie wymagający pilnej pomocy medycznej nie mogli natychmiast zejść na ląd z powodu decyzji lokalnych władz sanitarnych, które musiały ocenić ryzyko epidemiologiczne i wdrożyć odpowiednie procedury bezpieczeństwa. Pasażerom i załodze zapewniono opiekę medyczną oraz wsparcie, a sprawa pozostaje pod ścisłym nadzorem międzynarodowych służb zdrowia. Eksperci zwracają uwagę, że do zakażenia mogło dojść jeszcze przed wejściem na pokład. Jak podkreśla epidemiolog Michael Baker w rozmowie z BBC, długi okres inkubacji hantawirusa sprawia, że objawy mogą pojawić się dopiero po pewnym czasie. Jego zdaniem przypadki zachorowań w warunkach rejsu są „bardzo nietypowe”, a poważna choroba na otwartym morzu stanowi szczególnie trudną sytuację logistyczną. Operator rejsu z kolei podkreśla, że choć u jednego z pasażerów wykryto szczep hantawirusa, nie ma jeszcze jednoznacznego potwierdzenia, że to właśnie ten wirus był bezpośrednią przyczyną wszystkich zgonów. Trwają dalsze badania laboratoryjne i analizy epidemiologiczne, które mają wyjaśnić przebieg i źródło zakażenia. Hantawirus – jak dochodzi do zakażenia i jakie są objawy? Hantawirusy to grupa patogenów odzwierzęcych, które mogą prowadzić do ciężkich, a w niektórych przypadkach śmiertelnych chorób. Do zakażenia dochodzi najczęściej poprzez kontakt z wydzielinami gryzoni – ich moczem, odchodami lub śliną, które mogą przedostawać się do powietrza i być wdychane przez człowieka. Rzadziej wirus przenosi się w wyniku bezpośredniego kontaktu, np. poprzez ugryzienie. Światowa Organizacja Zdrowia zwraca uwagę, że choć przypadki transmisji między ludźmi należą do rzadkości, nie można ich całkowicie wykluczyć, dlatego wymagają szczególnego monitorowania. Dodatkowym wyzwaniem jest stosunkowo długi okres inkubacji – od jednego do nawet ośmiu tygodni – co oznacza, że objawy mogą pojawić się dopiero po dłuższym czasie, utrudniając szybkie powiązanie ich z miejscem zakażenia. Przebieg choroby zależy od rodzaju wirusa i może przyjmować różne formy kliniczne. Najczęściej wyróżnia się hantawirusowy zespół płucny (HPS) oraz gorączkę krwotoczną z zespołem nerkowym (HFRS). Początkowa faza zakażenia bywa niejednoznaczna i przypomina infekcję grypopodobną – pojawiają się zmęczenie, gorączka, bóle mięśni i głowy, a także dolegliwości ze strony układu pokarmowego. W przypadku HPS choroba może jednak szybko przejść w fazę ciężką, prowadząc do narastających problemów oddechowych i uczucia ucisku w klatce piersiowej, gdy płuca zaczynają wypełniać się płynem. Z kolei HFRS wiąże się z ryzykiem zaburzeń krążenia, krwawień wewnętrznych oraz ostrej niewydolności nerek. Według danych Centers for Disease Control and Prevention (Centra Kontroli i Prewencji Chorób) śmiertelność w przypadku zespołu płucnego może sięgać około 38%, natomiast w przebiegu HFRS waha się – w zależności od wariantu wirusa – od poniżej 1 do nawet 15%. Choć zakażenia hantawirusem należą do rzadkich, ich potencjalnie ciężki przebieg sprawia, że każdy podejrzany przypadek wymaga szczegółowej analizy i szybkiej reakcji służb medycznych. Źródła: Travel Weekly, USA Today, BBC Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Bakteria starsza niż Kolumb. Boliwijska mumia zmienia historię
Dotarcie Europejczyków do Ameryki uznawano dotąd za początek licznych epidemii, które zdziesiątkowały lokalne populacje. Jednak analiza kopalnego szczepu bakterii ze szczątków boliwijskiego mężczyzny sugeruje, że niektóre groźne mikroorganizmy krążyły w Nowym Świecie już wcześniej.
Konkwista obu Ameryk, do której doszło po 1492 roku, była dramatem społeczności Nowego Świata. Europejczycy krwawo rozprawiali się z napotkanymi ludami i podporządkowywali je sobie. Najeźdźcy nie tylko przywieźli ze sobą nieznane zwierzęta, w tym konie, ale również choroby, które niegdyś nie występowały w Nowym Świecie. No właśnie, czy ta ostatnia informacja jest właściwa? Nowe badania opublikowane na łamach czasopisma „Nature Communications” ukazują to zagadnienie w nowym świetle. Mumia „opowiada” historię choroby Historia tego odkrycia zaczyna się wysoko w boliwijskich górach. Panuje tam suchy i bardzo mroźny klimat. Takie warunki idealnie konserwują ludzkie szczątki. Właśnie tam odnaleziono czaszkę młodego mężczyzny. Spoczywała ona prawdopodobnie w chullpa, czyli tradycyjnej wieży pogrzebowej. Datowanie radiowęglowe wskazało na lata 1283–1383 naszej ery. Jest to okres na długo przed wyprawami Krzysztofa Kolumba. Zespół prowadzony przez Franka Maixnera z Eurac Research dokonał analizy tej mumii pod kątem poszukiwania chorób. Badacze postanowili sprawdzić wszystkie mikroorganizmy zachowane w materiale biologicznym. W ten sposób natrafili na ślady Streptococcus pyogenes. Jest to bakteria odpowiedzialna za wywoływanie szkarlatyny oraz infekcje gardła. To pierwszy raz w historii, gdy udało się zrekonstruować tak stary genom tego patogenu. Odkrycie to natychmiast stało się sensacją w świecie archeologii i medycyny. Rekonstruowanie DNA mikroorganizmów Odczytanie genomu dawnej bakterii było wielkim wyzwaniem. DNA po setkach lat rozpada się na bardzo drobne fragmenty. Naukowcy zastosowali nowoczesną metodę zwaną składaniem de-novo. Pozwala ona odtworzyć geny bez użycia współczesnych wzorców jako szablonów. Metoda ta otwiera zupełnie nową erę w badaniach nad starożytnymi chorobami. Mit o Kolumbie obalony Przez dziesięciolecia dominowało przekonanie, że szkarlatynę przywieźli do Ameryki konkwistadorzy. Nowe badanie całkowicie obala ten historyczny mit. Bakteria występowała w Boliwii już kilka stuleci przed kontaktem z Europą. Oznacza to, że patogen krążył wśród populacji rdzennych mieszkańców niezależnie. Wyniki te zmieniają naszą wiedzę o tym, jak choroby przemieszczały się po świecie. A historia medycyny w obu Amerykach okazuje się znacznie bardziej skomplikowana. Uzbrojony patogen sprzed wieków – Doskonały stan zachowania DNA pozwolił nam na zrekonstruowanie niemal kompletnego genomu, co dostarczyło mnóstwa informacji i wykazało na przykład, że bakteria była już wówczas zdolna do wywoływania chorób. Kopalny szczep posiadał wiele – choć nie wszystkie – geny chorobotwórcze występujące we współczesnych szczepach Streptococcus pyogenes – zauważa biochemik Guido Valverde. Pod względem genetycznym najbardziej przypominał współczesne odmiany infekujące gardło. Choć nie miał wszystkich cech dzisiejszych szczepów, był już groźnym przeciwnikiem. Pięć tysięcy lat ewolucji Szkarlatyna towarzyszy ludzkości od bardzo dawna. Analizy wskazują, że jej główne linie ewolucyjne rozdzieliły się około 5000 lat temu. Zbiegło się to w czasie z przechodzeniem ludzi na osiadły tryb życia. Większe skupiska ludzkie ułatwiły rozprzestrzenianie się mikrobów drogą kropelkową. Ślady tej samej bakterii znaleziono w Europie w szczątkach sprzed 4000 lat. Dziś, gdy liczba zachorowań na świecie znów rośnie, wiedza o dawnych dziejach patogenu może być ważna przy jego zwalczaniu. Źródło: Nature Communications Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Trąd nie zniknął. Badacze odkryli niepokojące zmiany u wiewiórek
Czy urocze rudowłose gryzonie mogą być źródłem niebezpiecznych bakterii? Najnowsze badania szkieletów wiewiórek rudych potwierdziły, że trąd atakuje ich czaszki i łapy. W średniowieczu futra tych zwierząt mogły być źródłem epidemii.
Trąd to przewlekła choroba zakaźna, która od tysiącleci towarzyszy ludzkości. Atakuje skórę, nerwy i błony śluzowe. Choć w Europie kojarzy się z odległą przeszłością, na świecie wciąż stanowi poważny problem – tylko w 2023 roku zgłoszono ponad 182 tysiące nowych przypadków u ludzi. Bakterie wywołujące tę chorobę, Mycobacterium leprae oraz Mycobacterium lepromatosis, są niezwykle wybredne; nie potrafią przeżyć długo bez gospodarza. Słodka wiewiórka nośnikiem patogenów Wiewiórki pospolite (Sciurus vulgaris) od jakiegoś czasu znajdowały się pod lupą naukowców, ponieważ w ich tkankach miękkich wykrywano obecność patogenów związanych z trądem. Co więcej, badania sugerują, że w średniowieczu te małe zwierzęta były istotnym rezerwuarem choroby, a handel ich cennym futrem mógł przyczyniać się do zarażania ludzi. Dotychczas jednak brakowało dowodów na to, jak głęboko choroba ta może ingerować w strukturę szkieletową tych zwierząt. Teraz badacze z Uniwersytetu w Leicester ogłosili na łamach „Interdisciplinary Perspectives on Infectious Diseases” przełomowe badania w tym temacie. Niebezpieczne badania Badanie przeprowadzone pod kierunkiem Elliota Elliotta, doktoranta z Leicester, to pierwsza praca naukowa dokumentująca wpływ trądu na kości zwierząt innych niż naczelne. Analizie poddano szkielety trzech wiewiórek ze Szkocji, u których wcześniej potwierdzono infekcję Mycobacterium lepromatosis. Zwierząt nie uśmiercano – znaleziono je martwe kilkanaście lat temu. Praca z tak delikatnym i potencjalnie niebezpiecznym materiałem wymagała nadzwyczajnych środków ostrożności. Badacze pracowali w pełnym rynsztunku ochronnym – rękawicach i maskach z filtrowanym powietrzem, aby nie ulec infekcji. Dopiero po takim procesie maceracji i dezynfekcji 5-procentowym roztworem wybielacza, kości mogły trafić do dalszych analiz makro- i mikroskopowych. Dzięki temu „oczyszczone” szkielety mogły wreszcie opowiedzieć swoją historię. Czy trąd może „przeskoczyć” z wiewiórki na człowieka? Choć naukowcy potwierdzili, że wiewiórki rude są rezerwuarem bakterii trądu, potencjał przenoszenia tych patogenów na ludzi pozostaje nieznany. Do tej pory nie udokumentowano ani jednego przypadku zarażenia człowieka od wiewórki w czasach nowożytnych Spustoszenie pod mikroskopem Okazało się, że u wiewiórek trąd sieje spustoszenie niemal identyczne jak u ludzi. W czaszkach gryzoni naukowcy zaobserwowali porowatość, ubytki i zmiany kości w okolicach jamy nosowej oraz szczęki. Są one klasycznym objawem zaawansowanego trądu u człowieka. Choroba nie oszczędziła też łap. Badacze znaleźli dowody na niszczenie kości kończyn, co wynikało z uszkodzenia nerwów i wtórnych infekcji. – Z przeprowadzonego badania wynika, że musimy lepiej poznać inne gryzonie roznoszące tę chorobę oraz sposób, w jaki się ona rozwija, aby móc skuteczniej leczyć ludzi – podsumował Elliott. Źródło: Interdisciplinary Perspectives on Infectious Diseases Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Koniec domysłów w sprawie ASF. Nowe badanie odkrywa, jak wirus krąży między dzikami a świniami
Przełomowe badanie nad afrykańskim pomorem świń rzuca nowe światło na rolę dzików i gospodarstw hodowlanych. Analiza danych z Rumunii wykazuje, że wirus krąży dwukierunkowo, a za 60 proc. infekcji odpowiada transmisja między chlewniami.
To badanie powinni znać decydenci tworzący przepisy związane z walką z afrykańskim pomorem świń (ASF). Ciężka choroba trzody chlewnej, powodująca ogromne gospodarcze straty, została wzięta pod lupę przez naukowców z Francji i Rumunii. Analiza rozprzestrzeniania się epidemii w Rumunii w 2018 roku doprowadziła do niezwykle ważnych wniosków. Okazało się, że do większości zakażeń dochodziło między chlewniami, a uważane za rezerwuar choroby dziki także często zakażały się od świń. Wyniki badania opublikowano w prestiżowym czasopiśmie naukowym „Nature Communications”. Nowy model śledzi rozprzestrzenianie się ASF Zrozumienie mechanizmów transmisji ASF między świniami domowymi a dzikami jest kluczowe do opanowania choroby. Okazało się to jednak wyjątkowo trudne ze względu na liczne drogi transmisji oraz niekompletne dane o ASF w populacjach dzików. Naukowcy z Uniwersytetu w Tuluzie oraz agencji i laboratoriów we Francji i Rumunii opracowali innowacyjny model epidemiologiczny, który uwzględnia zarówno chlewnie, jak i siedliska dzików. Skalibrowali go przy użyciu empirycznych danych z pierwszej fazy epidemii ASF w Rumunii (od czerwca do grudnia 2018 r.). Były to urzędowe rejestry hodowli, dane dotyczące rozmieszczenia dzików, czasowe i przestrzenne wzorce infekcji u obu gatunków. Według raportu EFSA Rumunia pozostaje głównym ogniskiem ASF w Europie, odpowiadając za 66% zgłoszonych ognisk w gospodarstwach rolnych w UE w 2024 roku. Świnie i dziki: kto zaraża się od kogo? Dzięki modelowi wskazano najbardziej prawdopodobne drogi transmisji w czasie rumuńskiej epidemii i oszacowano udziału każdej z nich. Oto wyniki: około 60% infekcji w chlewniach pochodziło z innych gospodarstw. Ta droga okazała się głównym czynnikiem napędzającym epidemię. znaczna część przypadków (około 27%) została przypisana populacjom dzików. Rola dzikich zwierząt i odpowiedniej bioasekuracji została tym samym potwierdzona. w populacjach dzików około 40% infekcji pochodziło od trzody chlewnej, co uwidacznia dwukierunkową transmisję między zwierzętami gospodarskimi a dzikimi. Badacze wyciągnęli też wniosek, że obszary o dużym zalesieniu – będące korzystnym siedliskiem dla dzików – odegrały kluczową rolę w rozprzestrzenianiu się i utrzymywaniu wirusa ASF w ich populacjach. Wyniki pokazują, że epidemia w Rumunii to kombinacja wielu dróg transmisji, choć na pierwszy plan wysuwają się chlewnie. Badanie stanowi znaczący krok w kierunku skuteczniejszego zarządzania ASF w Europie. Źródło: Nature Communications Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
To „biologicznie nieprawdopodobne”. Rzadka infekcja sprawiła, że Greczynka dosłownie kichała robakami
Historia 58-letniej mieszkanki Grecji udowadnia, że w medycynie nie ma rzeczy niemożliwych. Są tylko nieprawdopodobne. Pacjentka, zmagająca się początkowo z narastającym bólem twarzy, okazała się żywicielem dla gza owczego – muchówki, której rozwój w organizmie ssaka zazwyczaj ograniczony jest do bardzo wczesnych stadiów larwalnych. Dosłownie wydmuchiwała z nosa żywe robaki, co według lekarzy nie miało prawa się wydarzyć.
Początkowe objawy nie zwiastowały jeszcze tak makabrycznego finału. Pacjentka odczuwała ból w okolicach środkowej części twarzy, który z każdym dniem przybierał na sile. Po dwóch tygodniach pojawił się gwałtowny kaszel, a kulminacją infekcji był moment, w którym kobieta kichnęła, wyrzucając z nosa żywe, wijące się larwy. To skłoniło ją do natychmiastowego szukania pomocy u specjalisty. Lokatorzy w zatokach. Diagnoza, która zaskoczyła lekarzy Podczas badania laryngologicznego w zatokach szczękowych kobiety odkryto prawdziwe siedlisko pasożytów. Chirurgicznie usunięto 10 ruchliwych larw oraz jedną poczwarkę. Analiza DNA potwierdziła najgorsze przypuszczenia: był to giez owczy (Oestrus ovis). Gatunek ten zazwyczaj wybiera za cel owce i kozy. Samica gza potrafi w locie „wstrzyknąć” chmurę maleńkich larw bezpośrednio do nozdrzy zwierzęcia. Jak się okazało, pacjentka pracowała na zewnątrz, tuż obok pola, na którym pasły się owce. To prawdopodobnie tam doszło do przypadkowego ataku muchówki. Biologiczna anomalia. Larwy, które nie chciały zniknąć Z biologicznego punktu widzenia to, co wydarzyło się w nosie kobiety, nie miało prawa zaistnieć. Standardowo u ludzi giez owczy wywołuje jedynie krótkotrwałe infekcje oczne, a larwy szybko giną, nie znajdując odpowiednich warunków do wzrostu. Tutaj jednak pasożyty nie tylko przetrwały, ale przeszły przez trzy kolejne stadia rozwojowe (L1, L2 i L3), osiągając imponujące 20 milimetrów długości. To dowód na to, że ludzki organizm może stać się dla nich pełnowartościową bazą pokarmową. Prawdziwym wstrząsem dla badaczy było jednak odnalezienie wspomnianej poczwarki. W naturalnym cyklu gza larwa w ostatnim stadium musi opuścić nos żywiciela i spaść do gleby, by tam stwardnieć i przeobrazić się w dorosłą muchę. Fakt, że proces przepoczwarczenia zaszedł wewnątrz wilgotnych i gorących ludzki zatok jest ewenementem. Jak to możliwe? Naukowcy podejrzewają, że kluczową rolę odegrała tu anatomia pacjentki – jej silnie skrzywiona przegroda nosowa zadziałała jak mechaniczna śluza. Larwy, które instynktownie próbowały wydostać się na zewnątrz, zostały uwięzione w „ślepym zaułku” zatoki. To zmusiło je do desperackiej i udanej próby dojrzewania wewnątrz człowieka. Życie zawsze znajdzie sposób. Cena bliskości z naturą. Jakie są losy pacjentki? Choć pacjentka po usunięciu intruzów i podaniu leków całkowicie wyzdrowiała, raport medyczny pozostawia otwarte pytania o ewolucyjną przyszłość owada. Giez owczy to mistrz precyzji – samica potrafi w ułamku sekundy, nie przerywając lotu, „wstrzyknąć” chmurę larw do nozdrzy ofiary. Wystarczy chwila nieuwagi podczas spaceru w pobliżu stada owiec, by stać się przypadkowym celem. Krzywa przegroda nosowa może sprawić, że nasze zatoki przypadkowo staną się idealnym siedliskiem dla pasożytów. Czy powinniśmy się martwić? Choć giez owczy kojarzy się z rolnictwem, badania wykazują, że potrafi on przetrwać w transporcie i migrować wraz ze zwierzętami na ogromne odległości. Fakt, że larwy te posiadają specjalne haki, którymi kotwiczą się w śluzówce, sprawia, że samo wydmuchiwanie nosa zazwyczaj nie wystarcza, by się ich pozbyć – wymagana jest interwencja chirurgiczna. Muszyca nosowa (czyli choroba wywoływana przez muchówki) u ludzi może być znacznie groźniejsza i bardziej zaawansowana, niż dotąd sądzono. To, co bierzemy za przewlekłe zapalenie zatok, może w rzeczywistości pulsować życiem, które za wszelką cenę próbuje dokończyć swój cykl rozwojowy pod naszą skórą. Źródło: Emerging Infectious Diseases Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Groźny wirus z owoców morza „przeskoczył” na ludzi. Atakuje oczy i wywołuje przewlekły stan zapalny
Chociaż przez lata zabijał krewetki i ryby w hodowlach na całym świecie, niespodziewanie znalazł nowy cel: ludzki wzrok. Naukowcy potwierdzili właśnie, że wirus morski CMNV dokonał przeskoku międzygatunkowego, wywołując u ludzi przewlekłe i trudne do leczenia zapalenie oczu. Odkrycia dokonano w Chinach, jednak badania dowodzą, że patogen jest obecny niemal w każdym zakątku globu – od arktycznych wód po europejskie stoły.
W ostatnich latach lekarze w Chinach obserwowali niepokojący wzrost liczby pacjentów cierpiących na specyficzne schorzenie: uporczywe nadciśnienie wewnątrzgałkowe połączone z wirusowym zapaleniem przedniego odcinka błony naczyniowej oka (POH-VAU). Objawy były gwałtowne – ekstremalnie wysokie ciśnienie w oku i bolesny stan zapalny, który nie reagował na standardowe leki przeciwwirusowe. Na tropie ukrytego zabójcy Początkowo pacjenci byli medyczną zagadką. Testy na obecność typowych wirusów, takich jak opryszczka czy półpasiec, regularnie dawały negatywne wyniki. Przełom nastąpił dopiero wtedy, gdy zespół naukowców wykorzystał mikroskopy elektronowe do zbadania tkanek usuniętych podczas operacji okulistycznych. Badacze dostrzegli cząsteczki o wielkości zaledwie 25 nanometrów, które do złudzenia przypominały wirusa CMNV (Covert mortality nodavirus). Aby zyskać pewność, zastosowano specjalne przeciwciała znakowane złotem, które wiążą się wyłącznie z tym konkretnym patogenem. Wynik był porażający: sekwencjonowanie genetyczne wykazało 98,96% zgodności z wersją wirusa atakującą zwierzęta morskie. To pierwszy udokumentowany przypadek, gdy wirus typowo wodny wywołuje specyficzną chorobę u człowieka. Czynniki ryzyka: kuchnia i praca bez rękawiczek Jak wirus, który zazwyczaj infekuje krewetki, znalazł się w ludzkim oku? Odpowiedź przyniosły wywiady z 70 pacjentami zdiagnozowanymi w latach 2022–2025. Niemal 75% badanych przyznało, że regularnie miało kontakt z surowymi owocami morza. Wielu z nich dodawało również, że przetwarzało produkty morskie bez rękawic ochronnych. Część pacjentów deklarowała ponadto częste spożywanie surowych zwierząt wodnych (np. w formie sushi lub sashimi). Aby potwierdzić hipotezę o zoonozie, naukowcy przeprowadzili badania na myszach. Gryzonie zainfekowane wirusem CMNV rozwinęły identyczne objawy jak ludzie – w tym charakterystyczny wzrost ciśnienia wewnątrzgałkowego, co ostatecznie potwierdziło patogenny charakter wirusa. Problem nie dotyczy tylko Chin, wirus dotarł do Europy Choć najwięcej przypadków odnotowano w Chinach, wirus CMNV nie zna granic. W ramach badania przeprowadzono globalny przegląd, który wykazał obecność patogenu w 49 różnych gatunkach morskich, w tym w krabach i mięczakach. Wirusa znaleziono w wodach Azji, Afryki, Europy, obu Ameryk, a nawet Antarktydy. Co ciekawe, wirusy z rodziny Nodaviridae są niezwykle odporne na warunki środowiskowe. To pozwala im przetrwać w transporcie międzynarodowym owoców morza, nawet w niskich temperaturach. Jak się chronić? Nauczyliśmy się podczas pandemii Naukowcy sugerują, że zrozumienie drogi wnikania patogenu przez system węchowy lub bezpośredni kontakt z błonami śluzowymi otwiera nowe drogi profilaktyki. Najważniejszym wnioskiem jest jednak powrót do podstaw higieny, które tak skrupulatnie opanowaliśmy podczas pandemii koronawirusa. – Jedną z lekcji wyciągniętych z COVID-19 jest wartość higieny rąk. Sugerujemy, aby częste mycie rąk i stosowanie środków dezynfekujących stało się obowiązkową rutyną dla osób mających kontakt z surowymi owocami morza – piszą autorzy badania opublikowanego w czasopiśmie „Nature Microbiology”. Źródło: Nature Microbiology Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Chłopiec z Lombardii zarażony ptasią grypą. To pierwszy przypadek w Europie
We Włoszech potwierdzono pierwszy w Europie przypadek ptasiej grypy H9N2 u człowieka. Eksperci uspokajają: wirus ma niską zjadliwość, a ryzyko epidemii jest obecnie minimalne.
Zachorowanie na grypę ptaków wykryto 25 marca 2026. W laboratorium potwierdzono, że patogen to szczep H9N2, jeden z wielu atakujących ptaki. Ed Hutchinson, wirusolog z Uniwersytetu w Glasgow, tłumaczy dlaczego na razie nie ma się czym martwić. Co wiadomo o pierwszym przypadku? Pacjentem jest dziecko – chłopiec który wrócił z podróży do Afryki, mieszkaniec włoskiego regionu Lombardia. Guido Bertolaso z lokalnego samorządu tłumaczy, że chłopiec miał choroby współistniejące, jednak infekcja H9N2 nie wywołała u niego poważnych objawów. Czuje się dobrze i przebywa w izolacji w szpitalu San Gerardo w mieście Monza. Ptasią grypę potwierdzono testami laboratoryjnymi. Czym jest ptasia grypa H9N2? Szczep ten należy to tzw. typu A wirusów grypy. Do tej samej grupy należą szczepy H1N1 i H3N2, wywołujące grypę sezonową u ludzi, a ponadto wiele szczepów atakujących ptaki. H9N2 jest klasyfikowany jako wirus o niskiej zjadliwości. Choć jest dużym zagrożeniem dla ptaków, szczególnie drobiu hodowlanego, u ludzi nie jest w stanie wywołać poważnej infekcji. Zarażenie u człowieka może nastąpić jedynie przez bezpośredni kontakt z chorym drobiem, w środowisku obfitującym w wirusa. Choć to pierwszy przypadek w Europie, H9N2 u ludzi odnotowywano już setki razy. Najwięcej przypadków było w Chinach, poza tym w innych krajach Azji oraz Afryki. Jakie jest ryzyko zachorowania? Wirusolog podkreśla, że ryzyko jest niskie, a chłopiec z Lombardii ma ogromne szanse na wyjście z infekcji bez szwanku. Szczep H9N1 raczej nie wywoła nawet lokalnej epidemii – jest po prostu źle przystosowany do atakowania ludzi. Musiałby zmutować, żeby łatwiej się rozprzestrzeniać, a póki co nie widać żadnych sygnałów mutacji. Włoskie władze robią wszystko, by namierzyć wszystkie osoby, z którymi mógł mieć kontakt młody pacjent, by objąć je obserwacją. Należy jednak pamiętać, że ptasia grypa to pojęcie dość szerokie, obejmujące ponad 140 szczepów. Znacznie bardziej zjadliwy i groźny jest szczep H5N1, który wykazuje tendencję do coraz częstszego zakażania ssaków. W latach 2003–2009, podczas globalnej pandemii ptasiej grypy, H5N1 doprowadził do śmierci 262 osób (na 440 zgłoszonych zachorowań). W tej chwili, także w Polsce, trwa epidemia wysoce zjadliwej grypy u drobiu, wywołana głównie właśnie przez szczep H5N1. W 2026 roku do tej pory stwierdzono 51 ognisk choroby. Ptasia grypa w Europie panuje teraz także wśród dzikich ptaków. Pojedynczy przypadek u ludzi w Europie to nic groźnego, ale musimy mieć się na baczności oraz szczepić się na grypę. Źródła: The Conversation, Główny Inspektorat Weterynarii Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Niewidzialny wróg Rzymian. Naukowcy odkryli go w ściekach starożytnego fortu
Rzymscy żołnierze na Murze Hadriana nie walczyli tylko z wrogami z północy. W ich własnych brzuchach czaili się niewidzialni napastnicy. Nowe odkrycie z północnej Anglii pokazuje mroczne kulisy życia legionisty.
Naukowcy z Cambridge i Oksfordu postanowili sprawdzić, na co chorowali mieszkańcy rzymskiego fortu Vindolanda. Znajdował się on kilkanaście kilometrów od Muru Hadriana, który odgraniczał północne rubieże Cesarstwa Rzymskiego od barbarzyńców, wojowniczych Kaledończyków. Od I do początku V w. n.e. Imperium Rzymskie zajmowało duże tereny obecnej Wielkiej Brytanii. Vindolanda był jednym z wieli fortów, którego żołnierze w momencie zagrożenia obsadzali Mur Hadriana. „Skarb” w rzymskim ścieku Od wielu dekad trwają szeroko zakrojone wykopaliska na terenie Vindolanda. Stanowisko archeologiczne położone jest w północnej Anglii, na zachód od Newcastle upon Tyne. Cechuje je wilgotna gleba. A to archeolodzy bardzo lubią – dzięki temu świetnie zachowują się zabytki organiczne. W ten sposób do naszych czasów przetrwały całkiem nieźle również relikty słynnego Biskupina. W rzymskim forcie wilgoć zakonserwowała na przykład setki starożytnych butów. Tym razem badacze Vindolanda, zamiast szukać tylko złota czy monet, skupili się na osadach z kanału ściekowego łaźni z III wieku n.e. Pobrali oni 50 próbek czarnego i szarego błota z rur, którymi niegdyś spływały nieczystości z latryn. W kanale znaleziono nie tylko paciorki i ceramikę, ale przede wszystkim setki jaj pasożytów. Jak one wpływały na życie ludzie? Naukowcy opisali to na łamach czasopisma „Parasitology”. Kilka pasożytów i jednak wyjątkowa „niespodzianka” Naukowcy użyli nowoczesnych mikroskopów oraz specjalnych testów molekularnych o nazwie ELISA. Te ostatnie działają jak wykrywacz kłamstw dla białek – potrafią wyłapać ślady pasożytów, których nie da się zobaczyć pod standardowym mikroskopem. W kanale ściekowym rzymskiego fortu wykryto trzy rodzaje pasożytów jelitowych. Są to: glista ludzka (Ascaris sp.); włosogłówka (Trichuris sp.); Giardia duodenalis – mikroskopijny pierwotniak. Odkrycie Giardia duodenalis jest szczególnie istotne, ponieważ stanowi pierwszy dowód na obecność tego pasożyta w rzymskiej Brytanii. Wszystkie wymienione gatunki rozprzestrzeniały się drogą fekalno-oralną, zazwyczaj przez zanieczyszczoną wodę i żywność. – Trzy rodzaje pasożytów, które znaleźliśmy, mogły prowadzić do niedożywienia i wywoływać biegunkę u niektórych rzymskich żołnierzy – powiedziała dr Marissa Ledger, która kierowała częścią badania w ramach swojej pracy doktorskiej na Wydziale Archeologii Uniwersytetu Cambridge. Życie na granicy Imperium Dlaczego te znaleziska są tak ważne dla historyków? Opowiadają one nam one brutalną prawdę o higienie (a może jej braku?) w rzymskim wojsku. Wszystkie te pasożyty rozprzestrzeniały się przez zanieczyszczoną wodę, jedzenie lub brudne ręce. Mimo że Rzymianie budowali wspaniałe łaźnie i systemy kanalizacyjne, ich wspólne latryny nie chroniły przed infekcjami. Ludzie zarażali się tam nawzajem, korzystając z tych samych udogodnień. Lekarze w forcie byli w tamtych czasach niemal bezradni. Nie mieli leków, które mogłyby skutecznie wybić te pasożyty, więc infekcje mogły trwać tygodniami, a nawet latami. Żołnierze cierpieli na niedożywienie, bolesne skurcze brzucha i drastyczną utratę wagi. Osłabiony organizm legionisty był mniej zdolny do walki i ciężkiej służby na chłodnej północy. Mniejszy fort – mniej zagrożeń? Co ciekawe, w dużych miastach rzymskich, jak Londyn czy York, ludzie byli nękani przez większą liczbę pasożytów, na przykład tasiemce pochodzące z ryb lub mięsa. W wojskowym forcie Vindolanda dominowały głównie te „toaletowe” pasożyty. Pokazuje to, że życie na granicy imperium było walką nie tylko z barbarzyńcami, ale też z niewidzialnym wrogiem, który czaił się w misce z jedzeniem i w rzymskich wodociągach. Źródło: Parasitology Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Epidemia ospy we Wrocławiu w 1963 roku – poznajcie historię, którą przypomniał serial „Czarna śmierć”
Czarna ospa kojarzy się z podręcznikami historii i odległymi wiekami, ale jedna z jej ostatnich wielkich epidemii w Europie rozegrała się całkiem niedawno – we Wrocławiu w 1963 roku. Miasto zamieniło się w zamkniętą strefę, a szczepienia były przepustką do normalności. Dla wielu to zapomniany epizod z czasów PRL. Teraz temat ten powraca na srebrny ekran za sprawą nowego serialu TVP.
Spis treści: Czym jest ospa prawdziwa? Ospa na szklanym ekranie Epidemia ospy we Wrocławiu Czy dziś czarna ospa jest zagrożeniem? To była choroba, którą w Polsce uważano już za egzotyczną. Epidemia we Wrocławiu okazała się jedną z największych w powojennej Europie. Była to również ostatnia na świecie, która wystąpiła na tak dużą skalę w tamtym czasie. Kolejną była pandemia COVID-19. Czym jest ospa prawdziwa? Ospa prawdziwa jest jedną z najgroźniejszych chorób w historii cywilizacji. Wywołuje ją wirus Variola vera. W przeszłości dziesiątkowała całe populacje, powodując miliony zgonów. Jak można się nią zarazić? Wirus przenosi się drogą kropelkową. Można go złapać także przez kontakt z osobą chorą. Zarazić można się też przez dotyk skażonych przedmiotów lub strupów chorego. Objawy choroby są złożone. Zaczyna się jak ostra grypa. Występują dreszcze, wysoka gorączka i silne bóle mięśni. Charakterystycznym znakiem rozpoznawczym jest plamisto-grudkowa wysypka. Pojawia się ona głównie na twarzy i kończynach. Następnie grudki zmieniają się w pęcherzyki i krosty. Krosty te z czasem zasychają w strupy. Strupy te odpadały, pozostawiając szpecące blizny. Choroba nie tylko szpeci, ale też jest groźna dla zdrowia i życia. U osób niezaszczepionych ryzyko śmierci wynosiło 30%. Ospa na szklanym ekranie Temat ospy prawdziwej powrócił do szerszej świadomości za sprawą nowego serialu Telewizji Polskiej zatytułowanego „Czarna śmierć”, który przybliża wydarzenia epidemii ospy prawdziwej we Wrocławiu w 1963 roku. Jak wynika z danych nadawcy, produkcja w reżyserii Kuby Czekaja wzbudził spore zainteresowanie nie tylko krytyków filmowych, ale przede wszystkim widzów. Jest to jednocześnie thriller medyczny, dramat rodzinny i pełna tajemnic opowieść szpiegowska. Pierwszy odcinek zobaczyło przed telewizorami prawie półtora miliona osób, a cieszy się też sporym powodzeniem w serwisie VOD. – Tym samym TVP notuje najwyższą oglądalność swojego oryginalnego serialu jesienią 2025 roku – podało biuro prasowe. Tytuł „Czarna śmierć” jest jednak trochę mylący. Bardziej odpowiednim określeniem byłoby „czarna ospa”. Nazwa pochodzi bezpośrednio od objawów choroby. W końcowej fazie ospy prawdziwej krosty na ciele chorego pokrywały się strupami, które z czasem zasychały. Te zaschnięte strupy w wyniku drapania miały kolor czarny – stąd właśnie potoczna nazwa „czarna ospa”. Określenie „czarna śmierć” jest dwuznaczne, bo tradycyjnie odnosi się do plagi dżumy, która zdziesiątkowała ludność Europy w średniowieczu. Objawem były m.in. czarne plamy powstające na skutek obumierania tkanek. Poza tym zainfekowani mieli wysoką gorączkę wymiotowali krwią, kasłali i mieli dreszcze. Dżumę wywołują bakterie Yersinia pestis. Chorobę przenoszą szczury, pchły, gryzonie polne i leśne. Można też zakazić się drogą kropelkową. Dżuma dziś występuję w bardzo ograniczonym zakresie, a śmiertelność nie jest już tak wysoka ze względu na zaawansowane sposoby leczenia, w tym antybiotyki. Inne filmy na temat epidemii we Wrocławiu Obecna produkcja TVP inspirowana wydarzeniami we Wrocławiu z 1963 nie jest pierwsza w tym temacie. Józef Bakalarski, operator Polskiej Kroniki Filmowej (PKF), został wpuszczony do odizolowanego miasta i stworzył film reportaż zatytułowany „Operacja VV” (VV – od wirusa Variola vera), który był wyświetlany w kinach. Później, w 2000 roku, powstał dokument w reżyserii Tomasza Orlicza. Był on częścią serii dokumentalnej zatytułowanej „Czarny serial”, opowiadającej o największych katastrofach w Polsce po 1945 roku. Jeden odcinek poświęcony był też zatonięciu promu Jan Heweliusz. Epidemia ospy we Wrocławiu Czarna ospa przybyła do Wrocławia w 1963 z daleka. Pacjentem zero był funkcjonariusz służb bezpieczeństwa, Bonifacy Jędynak, który powrócił zakażony z Delhi w Indiach. Po kilku dniach poczuł się źle. Trafił do szpitala. Początkowo lekarze z Gdańska błędnie zdiagnozowali u niego malarię. Po polepszeniu stanu, 15 czerwca, pacjent został wypisany do domu. Epidemia zatacza coraz szersze kręgi Jednak już tego samego dnia zachorowała salowa, która sprzątała jego separatkę w szpitalu MSW. U niej także postawiono błędną diagnozę: ospa wietrzna. Lekarz, który opiekował się salową, również zachorował. Córka salowej, 27-letnia kobieta, zmarła 4 lipca. Przed śmiercią zaraziła około trzydziestu osób na ślubie krewnej. Wirus rozprzestrzeniał się już od 47 dni, przenoszony drogą kropelkową oraz poprzez przedmioty i ubrania. Przełom w rozpoznaniu Dopiero 9 lipca dr Bogumił Arendzikowski ze Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej we Wrocławiu postawił właściwą diagnozę: ospa prawdziwa. Alarm ogłoszono 15 lipca. Władze na początku ukrywały informację o zagrożeniu. Chciały uniknąć paniki. Sytuację utrudniał fakt, że Bonifacy Jędynak był funkcjonariuszem SB, a jego wyjazd był tajemnicą służbową. Izolacja miasta W końcu podjęto decyzję o izolacji miasta. Na rogatkach stanęły patrole milicji obywatelskiej (MO). Osoby bez ważnego świadectwa szczepienia nie mogły wjechać ani wyjechać. Zakazano im również korzystania z transportu publicznego. Sprzedaż biletów (PKP, PKS, LOT) odbywała się tylko po okazaniu zaświadczenia o szczepieniu . To było jedyne rozwiązanie problemu tej wirusowej choroby. Wielka akcja szczepień We Wrocławiu wprowadzono obowiązkowe i powszechne szczepienia ochronne. W ciągu zaledwie kilku tygodni zaszczepiono ponad 400 tysięcy mieszkańców, a w całym kraju zaszczepiono ponad 8,2 miliona ludzi. Szczepionki sprowadzano m.in. z ZSRR i Węgier. Za uchylanie się od obowiązkowych szczepień groziła grzywna do 4500 zł (przeciętne wynagrodzenie wówczas wynosiło 1763 zł) lub nawet kara więzienia do 15 lat. Skutecznym sposobem walki z ospą było też stworzenie miejsc odosobnienia, czyli izolatoriów. Osoby, które miały kontakt z chorymi, były odseparowywane na 21 dni. Bilans walki z ospą we Wrocławiu Ostatni przypadek zachorowania odnotowano 10 września 1963 roku. Wrocław oficjalnie ogłoszono miastem wolnym od czarnej ospy 19 września 1963 roku. Na ospę zachorowało łącznie 99 osób w całej Polsce, a zmarło 7 osób. Co ciekawe, cztery z ofiar śmiertelnych to pracownicy służby zdrowia. Byli to lekarz, dwie pielęgniarki i salowa. Czy dziś czarna ospa jest zagrożeniem? Czy dziś czarna ospa nam zagraża? Jak podaje sanepid, jej próbki znajdują się w laboratoriach w Instytucie Preparatów Wirusowych w Moskwie oraz w Centrum Kontroli Chorób w Atlancie. Istnieje ciągłe zagrożenie, że wirus ospy prawdziwej może zostać wykorzystany jako broń biologiczna, dlatego są pilnie strzeżone. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) ogłosiła wykorzenienie ospy prawdziwej w 1980 roku. W konsekwencji wycofania szczepień, ludność w Polsce, podobnie jak w większości innych krajów, jest obecnie nieodporna na wirusa ospy prawdziwej. Źródła: Sanepid, Gov.pl, Archiwum Państwowe, TVP, Grażyna Trzaskowska, Epidemia czarnej ospy we Wrocławiu w 1963 roku, Wrocław 2008, Andrzej Kraska-Lewalski, Czarna Pani we Wrocławiu...,, Ossolineum 2019. Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Polskie MSZ ostrzega: Czechy, w tym Praga, zmagają się z epidemią „choroby brudnych rąk”
Tuż przed jednym z najgorętszych pod względem turystycznych okresów w roku Czechy mają ogromnego pecha. Kraj, a szczególnie Pragę, nawiedziła epidemia wirusowego zapalenia wątroby typu A. Polskie MSZ wydało ostrzeżenie.
W ostatnich miesiącach w Czechach nastąpił alarmujący wzrost zachorowań na wirusowe zapalenie wątroby typu A (WZW A), potocznie nazywane żółtaczką pokarmową. Według tamtejszego Państwowego Instytutu Zdrowia Publicznego (SZU), od początku roku zgłoszono już 2597 przypadków tej choroby, czylo niemal czterokrotnie więcej niż w całym roku 2024, gdy odnotowano 636 infekcji. Epidemia w Czechach – gdzie przypadków jest najwięcej? Najbardziej dotknięte epidemią regiony to Praga oraz środkowe Czechy — w samej Pradze odnotowano 1108 przypadków, a w regionie środkowoczeskim kolejne 418. Co więcej, choroba rozprzestrzenia się po całej populacji: zachorowania występują we wszystkich grupach wiekowych, choć najczęściej dotykają dorosłych w wieku 30–45 lat oraz dzieci między 5. a 9. rokiem życia. Sytuacja jest poważna również pod względem klinicznym. Większość zakażonych trafia do szpitali, a w wielu przypadkach placówki nie są w stanie przyjąć wszystkich chorych. Niestety, od początku roku z powodu powikłań związanych z WZW A zmarło już 29 osób. Wśród ofiar dominują mężczyźni z dodatkowymi problemami zdrowotnymi. Polskie MSZ ostrzega W odpowiedzi na pogarszającą się sytuację epidemiologiczną, polskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych wydało specjalne ostrzeżenie. „Ambasada RP w Pradze informuje o wzroście liczby zachorowań na wirusowe zapalenie wątroby typu A na terenie Republiki Czeskiej. Najwięcej przypadków odnotowano w Pradze, a także w krajach środkowoczeskim i morawsko‑śląskim” – brzmi komunikat MSZ. Eksperci podkreślają, że najskuteczniejszą metodą ochrony przed WZW A jest szczepienie. Polskie MSZ zapowiada, że może aktualizować swoje zalecenia dla podróżujących w zależności od rozwoju sytuacji epidemiologicznej. Co to jest WZW A? Wirusowe zapalenie wątroby typu A to ostra choroba zakaźna, przenoszona głównie drogą pokarmową. Atakuje wątrobę, powodując objawy takie jak gorączka, osłabienie, nudności, ból brzucha oraz żółtaczkę. Choroba zwykle przebiega samoograniczająco i nie przechodzi w postać przewlekłą. WZW A to typowa „choroba brudnych rąk”. Szanse na zarażenie się można skutecznie zmniejszyć zachowując higienę: myjąc ręce i surową żywność (np. owoce). Unikanie jedzenia z niepewnych źródeł i picie wody tylko z butelek także mogą znacząco zmniejszyć ryzyko. Źródła: PAP, MSZ Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Nowa epidemia odry nadchodzi? To efekt braku szczepień
Wszystko wskazuje na to, że Nowa Zelandia może wkrótce mierzyć się z epidemią odry – podobną, jaka wybuchła w 2019 roku. Wtedy umierały na nią głównie dzieci. Ten wyspiarski kraj zmaga się, podobnie jak Polska, nie tylko z niskim poziomem zaszczepienia najmłodszych, ale i dawnymi brakami systemowymi, których żniwa zbierają obecne pokolenia. Czego możemy się nauczyć od nowozelandczyków, żeby uniknąć podobnej sytuacji w naszym kraju?
Nowa Zelandia stoi w obliczu możliwej epidemii odry. Niedawne potwierdzenie nowych, niezwiązanych z międzynarodowymi podróżami przypadków choroby sugeruje, że groźny wirus zaczął się już rozprzestrzeniać w społecznościach. Na alarm bije Health New Zealand, czyli publiczny system opieki zdrowotnej wyspiarskiego kraju. Wirus odry błyskawicznie roznosi się po społeczeństwie Nowe przypadki odry wykryte w Nowej Zelandii niebezpiecznie przypominają wydarzenia z 2019 roku. Wtedy to najludniejsze miasto kraju – Auckland – przeżyło największą od 1997 roku epidemię odry. Odnotowano ponad 2000 przypadków choroby, a nawet 35% zainfekowanych wymagało hospitalizacji. Mimo tego, że większość wcześniej była zdrowa. U wielu pacjentów wystąpiły poważne komplikacje: zapalenie mózgu, utrata ciąży czy wymóg intensywnej terapii u dzieci. Co jeszcze bardziej niepokojące, osoby, które przeszły wtedy odrę, w kolejnych latach częściej były hospitalizowane i częściej otrzymywały recepty na antybiotyki. Z Nowej Zelandii choroba zawędrowała do Samoa, gdzie spowodowała 5 700 zachorowań i niemal 100 zgonów. 87% z nich stanowiły dzieci do 5. roku życia. Jak zapobiec rozprzestrzenianiu się odry? Aby zapobiec szerzeniu się odry po jej pojawieniu się w danym kraju niezbędny jest poziom odporności populacyjnej sięgający około 95%. Osiąga się go dzięki szczepieniom: w Polsce obowiązuje dwudawkowe, obowiązkowe szczepienie dzieci – pierwszą dawkę szczepionki na odrę podaje się w 13.–15. miesiącu życia, a drugą przed ukończeniem 6. roku życia. To zapewnia ochronę przed ciężką chorobą na poziomie 98–99% na całe życie. Dlaczego poziom zaszczepienia w Nowej Zelandii jest niski? Niestety, w Nowej Zelandii nie udało się osiągnąć tego progu. Szczepienia MMR (odra, świnka, różyczka), czyli główne narzędzie walki z chorobą, prowadzone są w tym kraju od 1969 roku, jednak dopiero od 2005 roku funkcjonuje narodowy rejestr szczepień. Braki systemowe sprawiły, że nawet 80% osób urodzonych w latach 80. i 90. może nie być chronionych przed odrą. Co więcej, dane z czerwca 2025 roku wskazują, że jedynie 82% dzieci w Nowej Zelandii otrzymało dwie wymagane dawki szczepionki. To oznacza, że co piąte dziecko jest narażone na zakażenie. Szczególnie niski poziom szczepień utrzymuje się wśród dzieci maorysów oraz pochodzenia pacyficznego. Podobne, niepokojące tendencje możemy zaobserwować również w Polsce. Pacyficzni obywatele Nowej Zelandii niekiedy nie mają jednak w ogóle dostępu do szczepionki, a Polacy świadomie jej odmawiają. Jak zapobiec katastrofie zdrowotnej? Zdaniem ekspertów konieczne są natychmiastowe działania. W Polsce liczba odmów obowiązkowej szczepionki wzrosła z 3077 w 2003 roku do 87 344 w 2023 roku. W 2024 roku odnotowano w Polsce niemal 300 przypadków odry. Warto przypomnieć, że szczepienie jest jedyną metodą zapobiegania tej groźnej chorobie. Na odrę nie ma lekarstwa, a może ona prowadzić do groźnych powikłań – także u dzieci. Spadek odporności społeczeństwa sprawia, że coraz więcej osób jest podatnych na infekcję wirusem odry i staje się nieświadomym nosicielem choroby. To zagrożenie dla wszystkich mieszkańców kraju: nie tylko dla dzieci. Źródło: Health New Zealand, The Conversation Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Zaskakujący trop z wileńskiego cmentarza. Naukowcy już wiedzą, to tak naprawdę „pokonało” wielką armię Napoleona
Wielka Armia Napoleona, licząca setki tysięcy żołnierzy, miała podbić Rosję. Zamiast triumfu nadszedł dramatyczny odwrót i tysiące zgonów. Czy to możliwe, że śmierć żołnierzy miała inne przyczyny niż dotąd sądzono? To zagadnienie w nowym świetle ukazały badania genetyczne.
Napoleon zaatakował w 182 roku Rosję olbrzymimi siłami. Zebrał ponad 400 tysięcy żołnierzy i 1300 armat. Wśród tych wojskowych było aż 98 tysięcy Polaków. Napoleon Bonaparte nie był przygotowany na długą kampanię. Liczył, że skłoni cara Aleksandra I do szybkiej kapitulacji. Co dobiło Wielką Armię? Rosjanie mieli dwukrotnie mniejsze siły. Cofnęli się w głąb kraju i pozostawili po sobie spaloną ziemię. Opuścili nawet stolicę, Moskwę. Francuzom nie udało się rozbić sił rosyjskich, a car Aleksander nie poddał się. Napoleon podjął więc decyzję o odwrocie armii. I wtedy rozpoczął się dramat wojsk francuskich. Nie były one przygotowane na marsz na zachód, a sprawę pogorszyła wczesna zima. Dodatkowo zaczęły się szerzyć choroby zakaźne. Od lat naukowcy spierają się, jaki patogen rozpowszechnił się wśród armii Napoleona. Długo sądzono, że był to głównie tyfus, albo gorączka okopowa. Tę pierwszą chorobę wywołuje Rickettsia prowazekii, a drugi – Bartonella quintana Dowodami na powszechność tych chorób wśród żołnierzy Napoleona wracających z Moskwy były historyczne opisy objawów i analizy DNA, ale dość krótkich fragmentów, co nie dawało jednoznacznych dowodów. Nowe badania – nowe nadzieje Laboratoria analizujące kopalne DNA radzą sobie coraz lepiej z próbkami i można z nich „wycisnąć” coraz więcej informacji. Naukowcy z Instytutu Pasteura we Francji przeprowadzili analizę genetyczną szczątków byłych żołnierzy, którzy wycofali się z Rosji w 1812 roku. Wyekstrahowali i przeanalizowali DNA 13 żołnierzy armii napoleońskiej ekshumowanych w Wilnie na Litwie w 2002 roku podczas wykopalisk prowadzonych przez zespół Uniwersytetu Aix-Marseille, specjalizujący się w archeoantropologii. Wnioski opublikowali na łamach „Current Biology”. Nowe patogeny na horyzoncie Ekspertom udało się wykryć w badanych szczątkach dwa patogeny: Salmonella enterica Paratyphi C – to patogen wywołujący dur rzekomy. Choroba przenosi się na człowieka przez żywność lub wodę skażoną zakażonym kałem. Objawami są: gorączka, ból głowy, wysypka, osłabienie i biegunka. Borrelia recurrentis – to patogen wywołujący gorączkę powrotną (dur powrotny), która jest przenoszona przez wszy odzieżowe. Choroba ta co prawda nie była zawsze śmiertelna, ale powodowała poważne osłabienie. Odkrycia te sugerują, że te wcześniej umykające naukowcom choroby przyczyniły się do zagłady Wielkiej Armii podczas odwrotu w 1812 roku. Część żołnierzy mogła cierpieć jednocześnie na obie, co mogło przyczynić się do pogorszenia ich stanu, zwłaszcza że byli oni już osłabieni zimnem, głodem i kiepskimi warunkami sanitarnymi. Na wileńskiej nekropolii pochowano kilka tysięcy żołnierzy napoleońskich. Badacze liczą, że uda się pobrać próbki z większej liczby kości tak, aby ich analizy były bardziej wiarygodne. Jednak – co ważne – w próbie kilkunastu osób do tej pory nie wykryto patogenów powodujących tyfus. A to on miał zdziesiątkować armię „małego kaprala”. Źródło: Current Biology Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Groźna bakteria uderzyła w Nowy Jork. Wcześniej wywołała epidemię w Rzeszowie
Choroba legionistów wywołała poważne ognisko zakażeń w Nowym Jorku. To nie pierwszy raz, gdy choroba ta nagle pojawia się w miejskiej infrastrukturze – podobne sytuacje miały miejsce również w Polsce.
Spis treści Choroba legionistów wykryta w instalacjach Nowego Jorku Historia odkrycia bakterii Legionella Legionella – bakteria która lubi klimatyzację Odkryta niecałe 50 lat temu w USA choroba legionistów jest wciąż groźna – bo bakteria ją wywołująca uwielbia wielkie miasta i przenikające je instalacje: wodociągi i klimatyzację. Tym razem pojawiła się w Nowym Jorku. Choroba legionistów wykryta w instalacjach Nowego Jorku W Nowym Jorku w ciągu ostatnich dwóch tygodni stwierdzono aż 58 przypadków choroby legionistów, z czego dwie osoby zmarły. Jak poinformowały 4 sierpnia władze sanitarne miasta, źródłem zakażeń okazały się wieże chłodnicze, w których wykryto bakterię Legionella pneumophila. To dość typowe miejsce namnażania się tych bakterii, a niespodziewane i nagłe ogniska zakażeń także nie należą do rzadkości. Zdarzały się również w Polsce. Po wykryciu ogniska nowojorscy inspektorzy rozpoczęli kontrolę wszystkich wież chłodniczych w okolicy (dzielnica Central Harlem). Wieże te, powszechne w dużych budynkach, odparowują wodę w celu odprowadzania ciepła. Od lat wiadomo, że mogą być źródłem ognisk choroby legionistów. Przepisy w Nowym Jorku wymagają, by wieże były regularnie badane i odkażane. Historia odkrycia bakterii Legionella Choroba legionistów to ciężka zakaźna infekcja dróg oddechowych, wywoływana przez bakterie z rodzaju Legionella. Mogą one też spowodować łagodniejszą postać choroby – gorączkę Pontiac. Wczesne rozpoznanie i leczenie antybiotykami zazwyczaj prowadzi do pełnego wyleczenia. Po raz pierwszy opisano ją dopiero w 1976 roku, po epidemii wśród uczestników zjazdu Amerykańskiego Legionu w Filadelfii. Zachorowało wtedy co najmniej 221 osób. Ustalenie przyczyny wymagało szeroko zakrojonego śledztwa i wykluczenia innych źródeł zakażenia. Okazało się że sprawcą jest nieznana wcześniej bakteria, ukrywająca się w systemie klimatyzacji. Przeanalizowano też podobne, tajemnicze ogniska zapaleń płuc z wcześniejszych lat – tak wykryto że choroba legionistów wcale nie jest rzadka. Legionella – bakteria która lubi klimatyzację Zakażenie następuje poprzez wdychanie aerozolu wodnego zawierającego bakterię. Legionella najlepiej rozwija się w stojącej wodzie w temperaturze 25–45°C. Może do niego dojść m.in. w wyniku kontaktu z wodą z wież chłodniczych, systemów klimatyzacyjnych, jacuzzi czy spa, a także wodociągów. W 2023 roku podobne ognisko choroby legionistów wykryto w Rzeszowie. Zachorowało ponad 150 osób, a zmarło 14. W mieście powołano sztab kryzysowy. Poszukiwanie źródeł bakterii okazało się trudne i pracochłonne. Ostatecznie okazało się, że rezerwuarem była miejska sieć wodociągowa, a konkretnie ciepła woda. Ogniska były rozproszone, znajdowały się przede wszystkim w mieszkaniach, węzłach cieplnych i budynkach użyteczności publicznej. W USA co roku zgłasza się około 6 tys. przypadków, choć część jest mylona z innymi zapaleniami płuc. Od 2000 do 2018 roku zachorowalność wzrosła pięciokrotnie z nie do końca jasnych przyczyn. Źródło: Scientific American, Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Rzeszowie Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Cholera w Polsce – pierwszy przypadek od 2019 roku
Po sześciu latach przerwy cholera ponownie pojawiła się w Polsce. Zachorowała starsza kobieta ze Stargardu. Przypadek wywołał poruszenie wśród służb sanitarnych – pacjentka nie wyjeżdżała za granicę, a źródło zakażenia pozostaje nieznane.
Spis treści Przypadek cholery w Polsce Czym jest cholera i jak się przed nią chronić? Cholera w Europie Cholera na świecie W Stargardzie w województwie zachodniopomorskim potwierdzono pierwszy od sześciu lat przypadek cholery w Polsce. Zachorowała starsza kobieta, która trafiła w ciężkim stanie na oddział zakaźny szpitala w Szczecinie, gdzie została odizolowana. Diagnozę potwierdziły dwa niezależne laboratoria. Przypadek cholery w Polsce U zdiagnozowanej pacjentki wystąpiły ostra biegunka, odwodnienie i niewydolność nerek, konieczne były dializy. Źródło zakażenia pozostaje nieznane – kobieta nie podróżowała za granicę. W związku z przypadkiem kwarantanną domową objęto 26 osób, a 85 osób, w tym personel medyczny, nadzorem epidemiologicznym. Badania pacjentki są w toku, lekarze czekają na wyniki potwierdzające obecność toksyny cholerycznej w jej organizmie. Szpital zdecydował o czasowym wstrzymaniu przyjęć nowych pacjentów i odwiedzin na oddziale chorób wWewnętrznych. Czym jest cholera i jak się przed nią chronić? Cholera to ostra choroba zakaźna przewodu pokarmowego, wywoływana przez bakterię Vibrio cholerae, czyli przecinkowca cholery. Do zakażenia dochodzi najczęściej przez spożycie skażonej wody lub żywności. Bakterie produkują toksynę choleryczną, która powoduje gwałtowną biegunkę, wymioty i szybkie odwodnienie organizmu, co bez leczenia może prowadzić do śmierci. Podstawową metodą zapobiegania jest przestrzeganie higieny: picie wyłącznie bezpiecznej, przegotowanej lub butelkowanej wody, dokładne mycie rąk oraz unikanie surowych i nieumytych produktów. Istnieje skuteczna szczepionka doustna przeciw cholerze, zalecana szczególnie osobom podróżującym do rejonów endemicznych. Szczepienie nie zastępuje jednak podstawowych zasad higieny. W przypadku podejrzenia zakażenia konieczna jest szybka hospitalizacja i nawadnianie, co daje prawie stuprocentową szansę na wyleczenie. Cholera w Europie Podobny przypadek w Europie, u osoby nie podróżującej za granicę, miał miejsce w lutym tego roku w Niemczech. Źródło zakażenia udało się jednak szybko ustalić – była to woda święcona przywieziona z Etiopii, a konkretnie ze studni Bermel Giorgis w regionie Amhara. Cholerę stwierdzono także u kilku innych osób w Niemczech i Wielkiej Brytanii, które podróżowały do Etiopii. Przypadki w tych dwóch krajach są powiązane z aktywnym ogniskiem tej choroby w Etiopii. W Europie odnotowuje się co roku sporadyczne przypadki cholery (średnio pięć rocznie), prawie zawsze związane z podróżami w rejony, gdzie wciąż ona występuje. W 2019 roku było to 26 przypadków, z czego większość w Wielkiej Brytanii. Cholera na świecie Według najnowszych danych Europejskiego Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób najwięcej przypadków cholery występuje w Afryce i Azji. Krajami najbardziej dotkniętymi, gdzie notuje się wciąż przypadki śmierci na cholerę są Angola, Sudan, Mozambik, Etiopia i Zimbabwe. W Azji to m.in. Afganistan, Jemen, Bangladesz, Indie i Pakistan. Źródła: European Centre for Disease Prevention and Control, Eurosurveillance, PAP Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.