Ta maleńka wyspa skrywa meteorologiczny sekret. Niemal zawsze otulona jest „prywatną” chmurą
Choć Lítla Dímun jest najmniejszą wyspą Wysp Owczych, trudno ją przeoczyć. Niemal nieustannie spowija ją charakterystyczna chmura soczewkowata, która stała się jej znakiem rozpoznawczym.
Spis treści: Chmura jako znak rozpoznawczy Lítla Dímun Co naprawdę kryje się na tej bezludnej wyspie? Dlaczego Lítla Dímun nie jest turystycznym rajem? Lítla Dímun to niewielka wyspa wulkaniczna położona na Morzu Norweskim w archipelagu Wysp Owczych. Jej całkowita powierzchnia to zaledwie 0,82 km kw., a populacja wynosi równe zero. Mimo to Lítla Dímun jest miejscem dobrze znanym przez podróżników, a zwłaszcza marynarzy. Wyspa ta jako jedna z niewielu na całym świecie może poszczycić się tym, że ma „własną” charakterystyczną chmurę w kształcie soczewki. Z tego powodu jest często fotografowana. Zdjęć z samej wyspy nie znajdziemy jednak za wiele. Dlaczego? Chmura jako znak rozpoznawczy Lítla Dímun Nieruchome chmury soczewkowate, bo o nich mowa, są ustawione pod kątem prostym do kierunku wiatru i równolegle do linii gór. Najczęściej formują się bezpośrednio nad szczytami górskimi lub innymi wypukłymi masywami lądowymi. Nie dziwne więc, że pojawiły się nad wulkaniczną wyspą. Ze względu na kształt soczewki lub migdała, chmury te bywają mylone z UFO. Choć nie są wielkie, mogą być poważnym utrudnieniem dla pilotów samolotów. W obszarze ich występowania często dochodzi do turbulencji. Co naprawdę kryje się na tej bezludnej wyspie? Zjawisko to jest bardzo typowe dla Lítla Dímun. Na większości opublikowanych zdjęć wyspa jest pokryta ogromną warstwą chmur przypominającą zaspę śnieżną. Legenda głosi, że między obłokami znajduje się miasto szczęśliwych ludzi. To raczej mało prawdopodobne, ponieważ jedynymi mieszkańcami 800 hektarów są udomowione owce rasy farereskiej. Rzadziej pojawiają się typowe dla regionu maskonury. Do XIX w. na wyspie żyły też dzikie owce Dímunarseyðurin. Ostatnia została zabita w 1866 r. Dlaczego Lítla Dímun nie jest turystycznym rajem? Najmniejsza z Wysp Owczych wzbudza ogromne zainteresowanie turystów. Nie jest to jednak popularny kierunek wycieczek z bardzo prostego powodu. Strome, niemal pionowe zbocza stożkowatej Lítla Dímun skutecznie utrudniają wejście na położone na jej szczycie wypłaszczenie. Jest to możliwe wyłącznie przy pomocy specjalistycznego sprzętu. Inna kwestia to odpowiednie warunki pogodowe, a o te na wyspie niemal cały czas spowitej chmurami niełatwo. Lítla Dímun najłatwiej podziwiać na żywo z sąsiedniej wyspy Suðuroy. Na oceanach położone są tysiące niezamieszkanych wysp, o których nadal wiemy niewiele. Często ich kształty lub budowa terenu wywołują różne spekulacje i legendy. Przykładów nie trzeba szukać poza Europą. Wyspa Ellidaey niezmiennie fascynuje internautów, ponieważ znajduje się na niej najbardziej samotny dom na świecie. Źródło: National Geographic Polska
Tajemnica długiej na niemal dwa tysiące kilometrów marsjańskiej chmury wreszcie została wyjaśniona
Każdej zimy w pobliżu wulkanu Arsia Mons, położonego na południu Marsa, tworzy się chmura o długości 1800 kilometrów. Pojawia się i znika codziennie przez niemal trzy miesiące. Przez ostatnie lata chmura obserwowana jest przez marsjańskie orbitery, ale to symulacje laboratoryjne skutecznie wyjaśniły jej pochodzenie.
Spis treści: Chmury w Układzie Słonecznym Atmosfera Marsa Chmura nad Arsia Mons Czym są chmury i dlaczego ich badanie poszerza naszą wiedzę na temat miejsca, w którym występują? Zacznijmy od tego, że chmura to po prostu zbiór mikroskopijnych kropelek wody lub kryształków lodu unoszonych prądami powietrza. Pojawiają się, bo w atmosferze znajduje się para wodna, która jest wynikiem parowania wód powierzchniowych. Im wyżej w atmosferze znajduje się ta para, tym szybciej ulega ochłodzeniu i się skrapla. W trakcie tego procesu cząsteczki wody osadzają się na drobnych pyłkach w powietrzu. Określa się to mianem kondensacji pary wodnej. Właśnie to tworzy chmurę. Chmury w Układzie Słonecznym Chmury tworzą się nie tylko nad naszą planetą. Te wenusjańskie składają się z kwasu siarkowego, na Jowiszu i Saturnie głównie z amoniaku, a na Uranie z metanu. Nad Marsem też obserwujemy chmury, jednak geneza jednej wyjątkowo długiej chmury zdecydowanie wymyka się prostym rozwiązaniom. Zacznijmy od tego, że każdej zimy w pobliżu wysokiego na 20 km wulkanu Arsia Mons, położonego na południu Marsa, tworzy się chmura o długości 1800 kilometrów i szerokości 150 km. Pojawia się i znika codziennie przez niemal trzy miesiące. Co ważne, Arsia Mons to jedyne miejsce na niskich szerokościach geograficznych Marsa, gdzie w tym okresie roku widuje się chmury. A także jedyny spośród wielu podobnych wulkanów w tym regionie, nad którym tworzy się taka zasłona. Europejski orbiter Mars Express rejestrował codzienny wzrost i zanik chmury przez dwa sezony. Chmura przechodzi szybki cykl dobowy, który powtarza się każdego ranka przez kilka miesięcy. Zaczyna się tworzyć jeszcze przed wschodem słońca na zachodnim zboczu Arsia Mons, a następnie przez dwie i pół godziny rozszerza się ku zachodowi, rosnąc w niezwykle szybkim tempie – ponad 600 km/godz. – na wysokości 45 km. Potem przestaje się rozrastać, odrywa się od miejsca powstania i jest znoszona dalej na zachód przez silne wiatry na dużych wysokościach, zanim zniknie późnym rankiem, gdy wzrastają temperatury powietrza wraz ze wschodem Słońca. Atmosfera Marsa Bazujące na danych Mars Express analizy wykazały, że ta „chmura orograficzna” jest najdłuższą chmurą, jaką kiedykolwiek zaobserwowano na Marsie. Powstaje ona w wyniku wymuszania ruchu wznoszącego powietrza przez ukształtowanie terenu, w tym wypadku przez Arsia Mons. Wilgotne powietrze jest unoszone po zboczach wulkanu w prądach wznoszących i kondensuje się na wyższych, dużo chłodniejszych wysokościach Pamiętajmy jednak, że atmosfera Marsa jest wyraźnie odmienna od ziemskiej. Przede wszystkim zawiera znacznie więcej drobnych cząstek pyłu, które mogą powodować kondensację pary wodnej i powstawanie cząstek chmur. To prowadzi do powstawania wielu wzorów chmur, których nie obserwujemy na Ziemi. Jednak nawet te symulacje, które uwzględniły wysokie stężenie pyłu w marsjańskiej atmosferze, nie zdołały odtworzyć charakterystycznych cech chmury nad Arsia Mons. Chmura nad Arsia Mons Zagadce przyjrzał się Jorge Hernández Bernal z Sorbony we Francji. Badacz przekonuje, że wraz ze współpracownikami odtworzył charakterystyczne cechy długiej marsjańskiej chmury w symulacjach, Pokazują one, że w marsjańskim powietrzu musi znajdować się wyjątkowo dużo pary wodnej. Wcześniej badacze przekonywali, że taki poziom wilgoci w atmosferze Marsa jest niemożliwy ze względu na obecność dużych ilości pyłu. Ale – jak podkreśla Jorge Hernández Bernal – właśnie wysokie stężenie pary wodnej umożliwia powstawanie cząstek chmur drogą nukleacji, w której zmiana fazy (np. zamiana pary wodnej na ciecz) ma swój początek w samej fazie macierzystej, bez pomocy zanieczyszczeń lub powierzchni. Kiedy naukowcy przeprowadzili symulacje atmosfery wokół Arsia Mons z dużo większą zawartością pary wodnej w powietrzu, uzyskana chmura wyglądała uderzająco podobnie do tej rzeczywistej: z długim ogonem ciągnącym się od wulkanu, który następnie rozprzestrzenia się, tworząc formację analogiczną do tej marsjańskiej. – Proces ten wymaga w przypadku Marsa znacznie wyższego poziomu nasycenia powietrza wodą. Dlatego w zasadzie sądziliśmy, że nie jest to możliwe na Marsie, albo jest bardzo mało prawdopodobne. Ale w ostatniej dekadzie dowiedzieliśmy się, że na Marsie faktycznie występuje supersaturacja – powiedział Hernández Bernal podczas konferencji Europlanet Science Congress (EPSC) w Helsinkach. Supersaturacja na Marsie następuje, gdy w rzadkiej atmosferze gromadzi się więcej pary wodnej, niż powinno się zmieścić „normalnie”. Ponieważ nie ma wystarczająco dobrych jąder kondensacji, para „czeka” w nadmiarze – aż nagle tworzy chmury w nietypowy sposób, czasem bardzo gwałtownie i efektownie. I tak najprawdopodobniej wygląda geneza chmury nad Arsia Mons. Źródło: New Scientist Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Na niebie „zatańczyły” obłoki srebrzyste. Rozpoczął się najlepszy okres na ich obserwacje
Wprawdzie w Polsce nie możemy obserwować najpiękniejszych zórz polarnych, zarezerwowanych dla dalekiej Północy, ale mamy je: obłoki srebrzyste. Właśnie teraz przypada najlepszy okres w roku na obserwację tych świecących chmur. Mogą pojawić się każdej nocy i zapewnić niezapomniane wrażenia.
Spis treści Obłoki srebrzyste nad Polską – wyjątkowe widowisko na niebie Czym są obłoki srebrzyste i jak je rozpoznać? Najlepsze sposoby na obserwację Rozpoczął się najlepszy czas na obserwacje jednego z najpiękniejszych zjawisk naszego nieba, na pograniczu meteorologii i astronomii. Lipiec to miesiąc, kiedy pojawia się najwięcej obłoków srebrzystych. Te świecące chmury łatwo zaobserwować i sfotografować. Obłoki srebrzyste nad Polską – wyjątkowe widowisko na niebie Noc z 2 na 3 lipca w całej Polsce przyniosła niezwykłe obserwacje obłoków srebrzystych. Sieć zalały piękne zdjęcia świecących chmur, wykonane nie tylko profesjonalnymi aparatami, ale nawet niezbyt zaawansowanymi smartfonami. Bo chmury te to niezwykle wdzięczny i łatwy do utrwalenia obiekt obserwacji. I to nie przypadek, że pojawiły się właśnie w lipcu. Przed nami najlepsze tygodnie na ich obserwację. Czym są obłoki srebrzyste i jak je rozpoznać? Obłoki srebrzyste (ang. noctilucent clouds, NLC) to najwyżej występujące chmury w atmosferze Ziemi, tworzące się w mezosferze na wysokości około 75–85 km. Zbudowane są z drobnych kryształków lodu, które kondensują się na maleńkich cząstkach np. pochodzenia wulkanicznego czy kosmicznego. Nie jest jednak jasne, skąd para wodna bierze się na tak dużych wysokościach. Obłoki widać kiedy Słońce zejdzie na 6–16° poniżej horyzontu. W praktyce oznacza to że są widoczne po 22, do 2–3 w nocy. Są chmurami strefy polarnej, czyli tworzą się podobnie jak zorze polarne, na północy. Jednak Polska jest wciąż dobrym miejscem do ich obserwacji. A najlepszym okresem w roku jest właśnie lipiec, choć bywają widoczne także w czerwcu i sierpniu. Jak je rozpoznać? To naprawdę łatwe – świecą własnym blaskiem, w odróżnieniu od zwykłych chmur, które mogą tylko odbijać światło Słońca. Blask ten ma charakterystyczny, chłodny srebrzystoniebieski kolor. Obłoki srebrzyste tworzą też na niebie ciekawe kompozycje i kształty, trochę podobne do dziennych chmur wysokich, ale zdecydowanie ładniejsze i delikatniejsze. Często układają się w faliste, żebrowane lub pasiaste wzory. Najlepsze sposoby na obserwację Przeważnie można je obserwować dość nisko nad północnym horyzontem, ale czasem „zalatują” bardziej na południe i zajmują wtedy trochę większą część nocnego nieba. Są zjawiskiem stosunkowo rzadkim i ulotnym, związanym z niskimi temperaturami tak wysoko w atmosferze. Jednak co roku można je zobaczyć przynajmniej kilka razy. Warto regularnie patrzeć na północ po zapadnięciu zmroku, bo nigdy nie wiadomo, kiedy się pojawią. A mogą, jak 5 lipca 2020 roku, zająć niemal pół nieba i być doskonale widoczne nawet w rozświetlonym wielkim mieście. Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Niezwykłe zjawisko meteorologiczne w Portugalii. Przerażeni turyści uciekali z plaży
Tętniąca życiem plaża momentalnie opustoszała, gdy nad oceanem pojawiła się potężna chmura przypominająca falę tsunami. Zjawisko wywołało panikę wśród turystów i poruszenie w mediach społecznościowych. Meteorolodzy uspokajają: choć wyglądało groźnie, to efekt rzadkiego, ale znanego procesu atmosferycznego.
Spis treści: Niespotykane widowisko nad Portugalią. Co widzieli plażowicze? Jak powstaje wał rotorowy i dlaczego jest tak widowiskowy? W ostatnich dniach Europa zmaga się z rekordową falą upałów, sięgającą nawet 46 °C. W związku z tym wielu urlopowiczów szuka ochłody na plażach – również w Portugalii. Tam jednak letni wypoczynek został niespodziewanie przerwany, gdyż nad Praia de Buarcos pojawiła się niezwykła chmura przypominająca „tsunami”. To zjawisko zaniepokoiło tłumy, które – przestraszone potęgą natury – opuściły plażę. Niespotykane widowisko nad Portugalią. Co widzieli plażowicze? W niedzielne popołudnie odwiedzający Praia de Buarcos dostrzegli w pewnym momencie na horyzoncie ciemną chmurę, która sunęła nisko nad oceanem i rzucała cień na całą plażę. Miała ona kształt poziomej fali i wywołała gwałtowne podmuchy wiatru. Z relacji świadków wynika, że jej widok zaniepokoił plażowiczów, którzy w pośpiechu zaczęli zbierać swoje rzeczy i oddalać się od linii brzegowej. Filmiki z tego momentu błyskawicznie rozeszły się po sieci. Internauci w komentarzach pisali: „To było szaleństwo! Doświadczyłem tej chmury na północy Portugalii. Wyglądała jak tsunami z filmu” , „Wydaje się przerażająca i interesująca równocześnie” czy „To było niesamowite”. View oEmbed on the source website Jak powstaje wał rotorowy i dlaczego jest tak widowiskowy? Według ekspertów z portugalskiego Instytutu Morza i Atmosfery (IPMA), za całe zamieszanie odpowiadało rzadkie zjawisko znane jako „roll cloud”, czyli wał rotorowy. Tej poziomej formacji przypominającej falę towarzyszy specyficzne zawirowanie powietrza. Choć z wyglądu może kojarzyć się z nadciągającym huraganem, w rzeczywistości jej pojawienie się jest wynikiem rzadkich warunków atmosferycznych. Chmury tego typu najczęściej powstają, gdy front burzowy wypycha przed sobą chłodne powietrze, które spotyka się z ciepłym, wilgotnym powietrzem unoszącym się znad nagrzanego morza. Dochodzi wtedy do kondensacji pary wodnej, która układa się w długi, wąski pas uformowany na granicy dwóch warstw atmosferycznych. Dodatkowo, jeśli występuje odpowiedni poziom wiatru, powstaje efekt obrotu – chmura zaczyna wyglądać jak poziomy walec wirujący wokół własnej osi. Specjaliści podkreślają, że choć tego typu formacje są spektakularne, występują bardzo rzadko i zwykle nie stanowią bezpośredniego zagrożenia. Ich obecność może jednak wskazywać na pogorszenie pogody lub nadchodzącą burzę, dlatego nie należy ich ignorować. Ich rozmiar i niskie zawieszenie nad ziemią (bądź wodą) potrafią zaskoczyć nawet doświadczonych meteorologów. Naukowcy dodają, że podobne zjawiska zaobserwowano w przeszłości m.in. w Australii, nad Zatoką Meksykańską czy w niektórych rejonach Brazylii, jednak w Europie występują one sporadycznie, a w Portugalii są prawdziwą rzadkością. Pojawienie się takiej chmury w czasie fali upałów – przy ekstremalnie wysokich temperaturach i dużej wilgotności – jest potwierdzeniem rosnącej częstotliwości anomalii pogodowych. Źródła: New York Post, Fox News, Independent Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Niezwykłe odkrycie. Woda paruje nie tylko pod wpływem ciepła. Do zamienienia jej w gaz wystarcza samo światło
Woda może przechodzić ze stanu ciekłego w stan gazowy bez dostarczenia ciepła. Do takich rewolucyjnych wniosków doszli naukowcy z MIT. Odkryli oni, że za parowanie odpowiada dodatkowy, nieznany dotychczas mechanizm.
W tym artykule: Co się dzieje na powierzchni wody? Jakie światło powoduje parowanie? Implikacje dla nauki i przemysłu Parowanie to jedno z codziennych, powszechnych zdarzeń zachodzących na całej kuli ziemskiej. Paruje powierzchnia oceanów, rzek i stawów. Wysychają słone jeziora, pozostawiając po sobie sól. Mgła znika w porannym słońcu. Proces wydawał się doskonale poznany od strony fizycznej. Aby powierzchnia wody zaczęła parować, potrzebne jest źródło ciepła. Pod jego wpływem rośnie energia kinetyczna cząsteczek H2O. W pewnym momencie przewyższa ona siły przyciągania wiążące molekuły wody składające się na ciecz. Wówczas woda paruje: przechodzi w stan gazowy. Tak – w uproszczeniu, z pominięciem ważnego czynnika, czyli ciśnienia – brzmiało do dzisiaj wyjaśnienie procesu parowania. Jednak opis ten właśnie staje się niekompletny. W najnowszym wydaniu czasopisma naukowego „PNAS” ukazał się przełomowy artykuł badaczy z Massachusetts Institute of Technology (MIT). W serii precyzyjnych eksperymentów wykazali oni, że parowanie może być powodowane wyłącznie przez światło. A konkretnie – przez fotony światła widzialnego. Co się dzieje na powierzchni wody? Naukowcy z MIT nazwali to zjawisko efektem fotomolekularnym. Po raz pierwszy donosili o jego istnieniu na jesieni 2023 roku. Wówczas udało im się wykazać, że pod wpływem fotonów dochodzi do parowania na powierzchni hydrożelu nasączonego wodą. Teraz badacze udowodnili, że hydrożel nie jest potrzebny. Zjawisko dotyczy każdej powierzchni wody – czy to płaskiej, np. kałuży, czy zakrzywionej, np. kropli deszczu. Efekt fotomolekularny jest niezwykły i niespodziewany. Obecnie bardzo rzadko zdarza się, by zjawisko znane z codziennego życia nie miało pełnego wyjaśnienia od strony fizyki. Dlatego autorzy pracy z „PNAS” przeprowadzili 14 różnych testów, by bez żadnych wątpliwości wykazać jego istnienie. Potwierdziły one, że woda naprawdę paruje wyłącznie pod wpływem światła. A konkretnie, że cząsteczki wody odrywają się od powierzchni i ulatują w powietrze. Jakie światło powoduje parowanie? Jest to zaskakujące, ponieważ woda generalnie przepuszcza światło. Pochłania je tylko w niewielkim stopniu. A jednak nawet to wystarcza do zachodzenia efektu fotomolekularnego. Jak się okazało, zależy on od szczegółowych charakterystyk światła. Takich jak kąt padania, kolor (czyli długość fali) i polaryzacja. Parowanie pod wpływem światła jest najsilniejsze, gdy promienie padają na powierzchnię pod kątem 45 stopni. A także gdy światło jest zielone. Oraz spolaryzowane w szczególny sposób (polaryzacja TM, ang. transverse magnetic). Naukowcy zaproponowali już wyjaśnienie wpływu kąta padania i polaryzacji na efekt fotomolekularny. Na razie nie wiedzą jeszcze, dlaczego na silniejsze parowanie przekłada się akurat zielony kolor światła (czyli fale elektromagnetyczne mające długość od 495 nm do 566 nm). Skąd się bierze deszcz? Krople na początku wcale nie mają kształtu kropli Oczywista odpowiedź na pytanie, skąd się bierze deszcz brzmi: z chmur. Jednak żeby z nieba zaczęła padać woda w stanie ciekłym, musi zostać spełnionych kilka warunków. Implikacje dla nauki i przemysłu – Te badania należą do nielicznej grupy prawdziwie rewolucyjnych odkryć – komentuje niezaangażowany w pracę naukowców z MIT Xiulin Ruan z Purdue University. – Takich, które nie są od razu powszechnie akceptowane przez społeczność naukową. Ich potwierdzenie wymaga czasu, czasem bardzo długiego – dodaje. Dlaczego? Ponieważ efekt fotomolekularny ma potencjalnie ogromne znacznie dla wielu gałęzi nauki. Przede wszystkim pomógłby wyjaśnić, jak światło wpływa na pokrywę chmur, mgły, oceany i inne zbiorniki wodne – oraz jak to przekłada się na klimat. Naukowcy zajmujący się klimatem od 80 lat zastanawiają się nad pewną zagadką. Otóż pomiary wykazują, że chmury absorbują więcej światła niż to możliwe na gruncie teorii fizycznych. Być może efekt fotomolekularny pomoże wyjaśnić rozbieżności między pomiarami a teorią. Odkrycie ma też znacznie praktyczne i może być zastosowane w przemyśle. W wielu branżach stosuje się różne techniki suszenia przez odparowywanie wody. Dotyczy do np. produkcji papieru czy odsalania wody. Wszędzie tam przydatne może okazać się lepsze zrozumienie efektu fotomolekularnego. Do tego potrzeba jednak dalszych badań. – Nasze eksperymenty dopiero się zaczynają – zapowiada Gang Chen z MIT, główny autor pracy. Źródła: Phys.org, PNAS. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Widmo Brockenu pięknie sfotografowane w Tatrach. Wokół zjawiska narosło wiele legend
Cień na chmurze z tęczową obwódką, czyli widmo Brockenu, to rzadki i niepokojący widok. Choć powstanie tego fascynującego zjawiska już dawno zostało wyjaśnione przez badaczy, widmo wciąż prowokuje do powstawania kolejnych legend.
W tym artykule: Co to jest widmo Brockenu? Jak powstaje widmo Brockenu? Wokół zjawisko narosło wiele legend i przesądów Szczyt Brocken – u źródła widma Zjawiska optyczne w górach Dlaczego tak bardzo kochamy góry? Powodów jest wiele, ale jeden z najczęściej wymienianych to oczywiście zachwycające widoki. Co ciekawe, na szlakach możemy podziwiać nie tylko majestatyczne granie i rozciągające się u ich podnóża doliny, ale również niecodzienne zjawiska. Widmo Brockenu, bo o nim mowa, jest nie tylko piękne, ale też bardzo niepokojące. Wyjątkowy efekt zarejestrowały kilka lat temu zarejestrowały kamery TOPR-u zainstalowane na szczycie Kasprowego Wierchu. Co to jest widmo Brockenu? Zdjęcia przedstawiające widmo Brockenu w pobliżu Kasprowego Wierchu z miejsca zainteresowały internautów. Zacznijmy od początku. To zjawisko optyczne jest najczęściej obserwowane w wyższych partiach gór. Znane jest również pod nazwą mamidła górskiego. Na czym polega zjawisko widma Brockenu? To jak najbardziej naturalne zjawisko, które występuje, gdy osoba stoi na dużej wysokości, na przykład na szczycie góry, ze słońcem za swoimi plecami. Cień tej osoby jest rzucany na chmurę lub mgłę poniżej, tworząc duży i często powiększony kształt, który wydaje się być otoczony aureolą lub tęczowym pierścieniem. Ten efekt jest spowodowany dyfrakcją światła, czyli zmianą kierunku rozchodzenia się fal światła. Nazwa widma pochodzi od Brockenu, najwyższego szczytu w Górach Harz w Niemczech (1 142 m. n.p.m.), gdzie zjawisko zostało opisane po raz pierwszy. Ten imponujący i nieco tajemniczy widok, który fascynuje obserwatorów od wieków. Jak powstaje widmo Brockenu? Widmo Brockenu powstaje w wyniku interakcji światła słonecznego, obiektu i chmur lub mgły znajdujących się poniżej. Osoba na wysokim wzniesieniu: Osoba stojąca na szczycie góry lub innego wysokiego punktu, takiego jak klif czy szczyt. Ważne jest, aby słońce znajdowało się za plecami tej osoby. Cień osoby: Słońce oświetla osobę, rzucając jej cień. Ten cień pada w kierunku chmury lub mgły znajdującej się poniżej. Rozproszanie światła: Światło słoneczne uderza w cząsteczki wody lub innych substancji w chmurze lub mgle. To powoduje rozproszenie światła w różnych kierunkach. Powstanie widma: Światło rozproszone przez chmurę lub mgłę jest kierowane w kierunku cienia osoby. Ten rozproszony promień światła tworzy widmo wokół cienia, nierzadko w formie aureoli lub tęczowego pierścienia. Efekt wizualny: Widmo Brockenu jest widoczne dla obserwatorów znajdujących się na niższym poziomie, patrzących w kierunku osoby na szczycie. Dla obserwatora widmo wydaje się być wielkie i czasami niesamowicie powiększone, ponieważ efekt jest wzmacniany przez perspektywę i odbicia światła. Wokół zjawisko narosło wiele legend i przesądów To rzadkie zjawisko, ale zaobserwowanie go wcale nie musi oznaczać, że mamy szczęście. Według przesądu wymyślonego i spopularyzowanego blisko 100 lat temu przez taternika Jana Szczepańskiego, kto zobaczy widmo Brockenu, zginie na górskim szlaku. Aby odczarować zły urok, trzeba ujrzeć swój cień na chmurze trzy razy. Dopiero wtedy mamy być już na zawsze bezpieczni w górach. Mówi się, że w każdej legendzie znajdziemy ziarenko prawdy. Nie inaczej jest w tym przypadku. Mieczysław Karłowicz, kompozytor i miłośnik górskich wycieczek, sfotografował widmo Brockenu w 1907 r. na Suchych Czubach Kondrackich. Dwa lat później zginął pod Małym Kościelcem. Przysypała go śnieżna lawina. Szczyt Brocken – u źródła widma Widmo jest dosyć zrozumiałe, ale dlaczego akurat Brockenu? Niepokojące zjawisko optyczne zawdzięcza swoją nazwę najwyższemu szczytowi gór Harz w środkowych Niemczech. Jego wysokość to 1142 metrów n.p.m. To właśnie tu w 1708 r. po raz pierwszy zaobserwowano widmo Brockenu. Według mitologii germańskiej na szczycie Brocken miały odbywać się sabaty czarownic. Mrocznych nawiązań w kulturze jest więcej. Nazwy skał góry, czyli Henryk, Ilsenstein i Schnarcher zostały wykorzystane w „Fauście”. Przypomnijmy, że główny bohater dramatu Johanna Wolfganga von Goethego miał oddać duszę diabłu po zasmakowaniu prawdziwego szczęścia. Mammatusy i pomarańczowe niebo. Wyjaśniamy, co działo się nad Warszawą W miniony czwartek warszawscy obserwatorzy chmur mieli prawdziwą ucztę dla oczu. Wytłumaczenia tych zjawisk szukamy w fizyce. Zjawiska optyczne w górach Widmo Brockenu to najciekawsze i najbardziej tajemnicze zjawisko optyczne, jakie możemy zaobserwować w górach, ale oczywiście nie jest jedyne. Im wyżej na szlaku, tym większe mamy szanse zobaczyć nie tylko to co, dzieje się pod nami, ale również na niebie. Fotografów z pewnością ucieszy widok halo, czyli pierścieni światła wokół słońca lub księżyca. Innym ciekawym zjawiskiem jest również iryzacja na chmurach. Wówczas obłoki na skutek interferencji światła są pokryte pastelowymi kolorami. Kolorowe chmury podobnie jak halo zaobserwujemy również na nizinach, ale w górach takie widoki smakują jeszcze lepiej.
Chmury nad Neptunem zniknęły po raz pierwszy od prawie trzydziestu lat obserwacji. Dlaczego?
Cztery lata temu Neptun nagle przestał być zachmurzony. Naukowcy są zdania, że to efekt wpływu, jaki na ostatnią planetę Układu Słonecznego wywiera nasza gwiazda.
W tym artykule: Znikające chmury na Neptunie Cztery lata bez dużego zachmurzenia Wszystko przez Słońce Zagadki atmosfery Neptuna Neptun, ósma planeta Układu Słonecznego, to tajemniczy glob. Ma mocno lazurowe zabarwienie, które prawdopodobnie zawdzięcza obecnemu w jego atmosferze metanowi. Przypuszcza się, że wewnątrz Neptuna powstają diamenty. Na nim zaś wieją najsilniejsze wiatry w Układzie Słonecznym, których prędkość przekracza 2000 km/godz. Ta gazowa planeta jest oddalona od Słońca trzydzieści razy bardziej niż Ziemia. Jest też od Ziemi znacznie większa. Gdyby Neptun był pustą kulą, w jego wnętrzu mogłoby zmieścić się prawie sześćdziesiąt globów takich jak nasz. Na Neptunie często występowały ogromne burze. Np. przelatująca obok niego sonda Voyager 2 odkryła w 1989 roku gigantyczny antycyklon, nazwany Wielką Ciemną Plamą. Odkryto najjaśniejszą planetę, jaką znamy. Odbija światło jak lustro, bo ma chmury z metalu Naukowcy znaleźli glob, który odbija aż 80 proc. padającego na niego światła. To rekord dla znanych planet poza Układem Słonecznym. „Ta planeta nie powinna istnieć” – powiedziała o ... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/odkryto-najjasniejsza-planete-jaka-znamy-odbija-swiatlo-jak-lustro-bo-ma-chmury-z-metalu-fot-ricardo-ramirez-reyes-universidad-de-chile-7846446.jpg" width="938" height="528" alt="Odkryto najjaśniejszą planetę, jaką znamy. Odbija światło jak lustro, bo ma chmury z metalu (fot. Ricardo Ramírez Reyes (Universidad de Chile))" title="Odkryto najjaśniejszą planetę, jaką znamy. Odbija światło jak lustro, bo ma chmury z metalu (fot. Ricardo Ramírez Reyes (Universidad de Chile))" /> Jak łatwo się domyślić z powyższego, Neptun jest planetą dość zachmurzoną. A raczej był, ponieważ kilka lat temu spowijające go chmury zniknęły. To spora zagadka. W czasie trwających prawie trzydzieści lat obserwacji Neptun pozostawał mniej lub bardziej zachmurzony. Co się zatem stało? Znikające chmury na Neptunie W latach 1994–2022 naukowcy przyglądali się Neptunowi z Obserwatorium Kecka na Hawajach, a także dzięki pracującemu na orbicie teleskopowi Hubble’a. Aż do 2019 roku powierzchnię planety przecinały pionowe pasy chmur, unoszące się na średnich szerokościach geograficznych. Potem nastąpiła dramatyczna zmiana. Poza biegunem południowym chmury na Neptunie przestały istnieć. Te zaskakujące obserwacje astronomów z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley (UC) zostały opisane w pracy opublikowanej w czasopiśmie „Icarus”. – Byłem zdumiony, gdy zobaczyłem, jak szybko chmury na Neptunie zniknęły – powiedział Imke de Pater, starszy autor pracy. Stało się to w ciągu zaledwie kilku miesięcy. Cztery lata bez dużego zachmurzenia Co ciekawe, od 2019 roku niewiele się zmieniło.– Zdjęcia, które zrobiliśmy w czerwcu pokazują, że pokrywa chmur nie powróciła jeszcze do wyjściowego poziomu – mówi Erandi Chavez, absolwentka Harvardu i główna autorka pracy. – To ekscytujące i niespodziewane, ponieważ nigdy wcześniej chmury na Neptunie nie znikły tak nagle i na tak długo. Co było tego przyczyną? Porównanie danych wykazało, że pojawianie się i znikanie chmur na Neptunie może mieć związek z cyklem słonecznym. Aktywność Słońca przebiega w 11-letnim cyklu. W tym czasie zmienia się m.in. poziom promieniowania elektromagnetycznego emitowanego przez naszą gwiazdę. Wszystko przez Słońce Zdaniem badaczy, kiedy Słońce zaczyna emitować bardziej intensywne promieniowanie UV, po dwóch latach na Neptunie pojawia się więcej chmur. – Nasze wyniki wspierają teorię, że silne promienie UV mogą wywoływać reakcje fotochemiczne, w wyniku których powstają chmury na Neptunie – mówi prof. de Pater. Neptun ciekawostki. Na tej planecie diamenty spadają z nieba! Co wiemy o ósmej planecie Układu Słonecznego? Neptun to ostatnia planeta Układu Słonecznego. Wieją na nim najsilniejsze wiatry w całym Układzie Słonecznym, a z nieba spadają diamenty. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/neptun-ciekawostki-na-tej-planecie-diamenty-spadaja-z-nieba-co-wiemy-o-osmej-planecie-ukladu-slonecznego-fot-tobias-roetsch-future-publishing-via-getty-images-ebbd35d.jpeg" width="938" height="691" alt="Neptun ciekawostki. Na tej planecie diamenty spadają z nieba! Co wiemy o ósmej planecie Układu Słonecznego? (fot. Tobias Roetsch/Future Publishing via Getty Images)" title="Neptun ciekawostki. Na tej planecie diamenty spadają z nieba! Co wiemy o ósmej planecie Układu Słonecznego? (fot. Tobias Roetsch/Future Publishing via Getty Images)" /> Ok. 2018 roku zakończył się 24. cykl słoneczny. Słońce znajdowało się w minimum aktywności. Rok później rozpoczął się trwający właśnie cykl 25. To może tłumaczyć zaobserwowany zanik chmur na Neptunie, który wystąpił wtedy, gdy aktywność gwiazdy była minimalna. A także wcześniejsze zmiany w jasności planety, jakie następowały od 1994 roku. Zagadki atmosfery Neptuna Naukowcy podkreślają jednak, że sytuacja na Neptunie jest bardziej skomplikowana i wymaga uwzględnienia wielu czynników. Np. słynne burze na Neptunie, choć wpływają na pokrywę chmur, powstają w głębszych warstwach atmosfery. Nie są więc związane z chmurami będącymi efektem reakcji fotochemicznych. Ich obecność może też wpływać na to, ile światła planeta odbija. W ostatnich latach aktywność Słońca rośnie, czyli zwiększa się też emisja promieni UV. W rezultacie na najnowszych zdjęciach widać już, że chmury powracają nad Neptuna. Jak podkreślają astronomowie, zaskakujące jest, że Słońce może wywierać tak duży wpływ na tak odległy glob. Neptun oddalony jest od Słońca o ponad 30 jednostek astronomicznych, czyli aż o 4,5 mld km. Źródła: phys.org, Icarus. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Rodzaje chmur: Jak je odróżnić? [Poradnik Travelera]
Łagodne cumulusy, dramatyczne cumulonimbusy i mleczne stratusy. Wszystkie odgrywają istotną rolę w procesach meteorologicznych. Poznaj wszystkie 10 rodzajów chmur.
W tym artykule: Jak powstają chmury? Rodzaje chmur – Jak dzielimy chmury Chmury niskie Chmury średnie Chmury wysokie Chmury o budowie pionowej Chmury mogą być nie tylko niezwykle piękne wizualnie (zapraszamy do obejrzenia galerii chmur). Są również bardzo ważne, bo odgrywają istotną rolę w większości procesów meteorologicznych. Niektóre z nich są tak fascynujące, że potrafią świecić w ciemności. To właśnie chmury: tworzą opady, w tym deszcze i śniegi, są istotnym ogniwem obiegu wody w przyrodzie, wpływają na temperaturę powierzchni Ziemi, biorą udział w przemianach chemicznych i fizycznych zanieczyszczeń atmosfery. Jak powstają chmury? Powstawanie chmur to fascynujący proces fizyczny. Chmury powstają w wyniku kondensacji pary wodnej w specyficznych warunkach – musi być musi być dostatecznie wilgotno oraz potrzebne są tzw. jądra kondensacji, czyli mikroskopijne cząsteczki aerozoli atmosferycznych służące za podstawę dla kropel. Krótko mówiąc, chmury powstają, gdy wilgotne powietrze schłodzi się wystarczająco, by para wodna skropliła się lub przemieniła w kryształki lodu. Na jakiej wysokości powstają chmury? To zależy od wilgotności powietrza i szybkości z jaką temperatura spada wraz z wysokością. Jądra kondensacji to często po prostu naturalny pył. Nawet cząstki sadzy ze spalin samochodowych lub innego rodzaju zanieczyszczenia mogą spełniać tę rolę. Jedno z badań wykazało, że zmiany poziomu zanieczyszczenia powietrza w weekendy i dni powszednie wpływają na prędkość tworzenia się chmur i deszczu. Dzieje się tak przynajmniej w wilgotnym klimacie z dużą liczbą miast. Jak chronić przyrodę na co dzień? Oto kilka sposobów Jest wiele sposobów, by włączyć się w ochronę zwierząt i ich środowiska naturalnego. Podpowiadamy, jak chronić przyrodę. Rodzaje chmur – Jak dzielimy chmury Do nazewnictwa chmur w polszczyźnie stosuje się ich nazwy łacińskie. Chmury dzieli się w różny sposób – ze względu na: kształt, wewnętrzną budowę sposób powstawania wysokość (tzw. piętro) występowania. Poniżej przedstawiamy rodzaje chmur podzielone według wysokości ich występowania (chmury niskie, chmury średnie, chmury wysokie i chmury o budowie pionowej). Chmury wysokie, zwane cirrusami, osiągają wysokość 6 tys. metrów i są zazwyczaj cienkie. Nie przynoszą deszczu i często wskazują na ładną pogodę. Zazwyczaj składają się z cząsteczek lodu. Chmury średnie tworzą się między 2 tys. metrów a poziomem cirrusów. Są określane jako chmury „alto-” i noszą takie nazwy jak altostratus lub altocumulus, w zależności od kształtu (altostratusy są płaskie, a altocumulusy kłębiaste). Często wskazują na zbliżającą się burzę. Czasami tworzą „virgę”, czyli deszcz lub śnieg, który nie dociera do Ziemi. Chmury niskie znajdują się na wysokości poniżej 2 tys. metrów. Meteorolodzy nazywają je stratusami. Są często gęste, ciemne i deszczowe (lub śniegowe), choć mogą wyglądać również jak białe kłębiaste grudki rozproszone na niebieskim niebie. Chmury niskie Stratocumulus (chmura kłębiasto-warstwowa) – ławica pofalowanych chmur przypominająca podziurawioną kołderkę okrywającą niebo. Stratocumulusy są zazwyczaj szarawe z ciemniejszymi fragmentami. Składają się z płatów w kształcie zaokrąglonych brył lub ciasnych regularnych pasm. Bardzo rzadko powoduje opady. Jeśli już, to w postaci drobnego deszczu lub śniegu. Wysokość podstawy: od 500 m do 2 km. Rozciągłość w pionie: od 100 m do 1 km . fot. Simon McGill/Getty Images Stratus (chmura niska warstwowa) – znamy je dobrze, bo przypominają szare mleko rozlane nad naszymi głowami. Stratusy układają się w równomierną warstwę chmur, z reguły dość nisko nad ziemią. Chmury tego rodzaju mogą powodować mżawkę, a niekiedy słupki lodowe lub śnieg ziarnisty. Wysokość podstawy: od 100 m do 2 km. Rozciągłość w pionie: od 100 m do 1 km Chmury średnie Altostratus (chmura średnia warstwowa) – ma postać szarej lub niebieskawej zasłony o jednolitej, prążkowanej lub włóknistej strukturze. Nierzadko zakrywa całe niebo, zasłaniając Słońce i Księżyc. Może powodować drobny deszcz, śnieg lub opady lodowych ziaren. Wysokość podstawy: od 3 km do 5 km. Rozciągłość w pionie: od 1 km do 2 km Altocumulus (chmura średnia kłębiasta) – spotykana jako warstwa lub nawet ławica koloru białego. Altocumulusy składają się z płatów w kształcie zaokrąglonych brył ułożonych w regularne pasy. Nie powodują opadów. Wysokość podstawy: od 2 km do 6 km. Rozciągłość w pionie: od 100 m do 1 km Odkryto szczątki gigantycznego gada, który rządził morzami. „Wyobraź sobie połączenie smoka z Komodo z żarłaczem białym, tyranozaurem i orką” W Maroku naukowcy natrafili na doskonale zachowane szczątki potężnego morskiego gada. Pod koniec ery dinozaurów był on niekwestionowanym królem mórz – morskim drapieżnikiem znajdującym s... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/odkryto-szczatki-gigantycznego-gada-ktory-rzadzil-morzami-wyobraz-sobie-polaczenie-smoka-z-komodo-z-zarlaczem-bialym-tyranozaurem-i-orka-80b4070.jpeg" width="938" height="528" alt="Odkryto szczątki gigantycznego gada, który rządził morzami. „Wyobraź sobie połączenie smoka z Komodo z żarłaczem białym, tyranozaurem i orką”" title="Odkryto szczątki gigantycznego gada, który rządził morzami. „Wyobraź sobie połączenie smoka z Komodo z żarłaczem białym, tyranozaurem i orką”" /> Chmury wysokie Cirrus (chmura pierzasta) – cienka i delikatna chmura białego koloru. Cirrusy często mają jedwabisty połysk i włóknistą lub nitkowaną strukturę. Mają postać kłaczków, piórek lub włókien na niebie. Jeśli powoduje opady, nie dosięgają one powierzchni Ziemi. Wysokość podstawy: od 7 km do 10 km. Rozciągłość w pionie: od 100 m do 3 km Cirrostratus (chmura pierzasta warstwowa) – cienka i delikatna chmura pod postacią białawej zasłony. Najczęściej ma gładką lub włóknistą strukturę i częściowo lub całkowicie pokrywa niebo. Czasami cirrostratusy mają bardzo cienką, prawie przezroczystą strukturę, która nadaje niebu mleczną barwę. Jest przyczyną występowania zjawiska halo, czyli świetlistego pierścienia widocznego wokół Słońca lub Księżyca. Jeśli powoduje opady, nie dosięgają one powierzchni Ziemi. Wysokość podstawy: od 8 km do 10 km. Rozciągłość w pionie: od 100 m do 3 km Cirrocumulus (chmura pierzasta kłębiasta) – cienka warstwa lub ławica chmury o białej barwie. Cirrocumulusy składają się z elementów w kształcie płatków lub kulek, które są uporządkowane w grupy lub szeregi. Niektórym przypominają drobne fale lub rybią łuskę. Nie powodują opadów. Wysokość podstawy: od 6 km do 8 km. Rozciągłość w pionie: od 100 m do 1 km Chmury o budowie pionowej Nimbostratus (chmura warstwowa deszczowa) – pozbawiona struktury i jednolita chmura. Nimbostratusy powodują deszcze lub śniegi o charakterze opadów stałych. Mają ciemnoszarą, wyglądającą groźnie barwę. Całkowicie zasłaniają Słońce lub Księżyc. Podstawa tej chmury jest często rozmyta. Wysokość podstawy: od 100 m do 3 km. Rozciągłość w pionie: od 4 km do 6 km Cumulus (chmura kłębiasta) – to tzw. „chmura ładnej pogody" – pojedyncza, gęsta chmura oświetlona przez Słońce. Cumulusy mają kształt kopuły o poziomej podstawie. Najczęściej są lśniąco białe i ciemną podstawą. Najczęściej nie towarzyszą im żadne opady. Kiedy stają się na tyle duże, aby tworzyć burze, są nazywane cumulonimbusami. Wysokość podstawy: od 500 m do 2 km. Rozciągłość w pionie: od 1 km do 4 km Cumulonimbus (chmura kłębiasta deszczowa) – Potężna, gęsta i ciemna chmura przybierająca postać kowadła, wieży lub góry. Te najbardziej dramatycznie prezentujące się chmury mogą towarzyszyć burzom. Powstają z pionowych pióropuszów gorącego powietrza, które tworzą widzialne zawirowania na ich górnych powierzchniach, co sprawia, że wyglądają, jakby wrzały. Powoduje przelotne opady w postaci ulewnego deszczu, gradu lub śniegu, a nawet sztormy (Czytaj więcej: Jak powstaje sztorm). Wysokość podstawy: od 500 m do 1 km. Rozciągłość w pionie: od 3 km do 12 km Źródło: Encyklopedia PWN, Wydawnictwo Naukowe PWN Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska". Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów w technologiach. Miłośnik tenisa i europejskich stolic.
Obłoki srebrzyste w Polsce. Dlaczego ostatnio widzimy je coraz częściej?
Żeby zobaczyć na wieczornym niebie obłoki srebrzyste, nie musimy mieć teleskopu. Co to za zjawisko i dlaczego jest powiązane z rakietami kosmicznymi?
W tym artykule: Obłoki srebrzyste nad Polską. Gdzie ich szukać? Jak powstają chmury świecące w ciemności? Ciekawe zjawiska na niebie. Chmury mogą zaskoczyć Gwiazdy i Księżyc to nie wszystko, co możemy zaobserwować na wieczornym niebie. Są też chmury, często przez nas pomijane – albo nie ma ich wcale, albo jest tak wiele, że zlewają się w całość. Sytuacja wygląda inaczej, kiedy nad miastem (lub nad wsią albo lasem, co do tego nie ma zasady) pojawiają się chmury świecące w ciemności. Na ciemnym niebie to one są jaśniejsze od gwiazd. Obłoki srebrzyste nad Polską. Gdzie ich szukać? To nie słońce przebijające się zza chmur, a tzw. obłoki srebrzyste. W ostatnich tygodniach można je było zaobserwować o zmierzchu po obu stronach Atlantyku. Charakterystyczne chmury uwiecznili na zdjęciach obserwatorzy z USA, Kanady oraz Europy. Obłoki srebrzyste były widziane także nad Polską, między innymi na Pomorzu. Z ustaleń naukowców wynika, że na przełomie czerwca i lipca ich aktywność była najwyższa od 15 lat. View oEmbed on the source website Obłoki srebrzyste najczęściej pojawiają się w pobliżu biegunów. Sporadycznie można je zaobserwować także na innych szerokościach geograficznych. Co roku występują latem na obu półkulach na wysokości około 80 km, a więc w mezosferze. W Europie największe szansy mamy patrząc wieczorem w kierunku północy – najlepiej z miejsca, gdzie nic nie przesłania nam horyzontu. Najmniejsza z Wysp Owczych ma „własną” chmurę Lítla Dímun jest miejscem dobrze znanym przez podróżników, a zwłaszcza marynarzy. To zasługa znajdującej się nad nią niemal przez cały czas chmury soczewkowatej. Jak powstają chmury świecące w ciemności? Charakterystyczne chmury łatwo rozpoznać na porannym lub wieczornym niebie. Obserwowane z Ziemi wyglądają, jakby miały cienki, falisty kształt. Powstają po tym, jak para wodna w mezosferze zamarza, tworząc kryształki lodu. Naukowcy podkreślają, że to najwyższe chmury. Dlatego są w stanie nadal odbijać światło słoneczne po tym, jak słońce schowa się za horyzontem, oświetlając obłoki od dołu. Do powstania obłoków srebrzystych potrzebna jest więc para wodna i niskie temperatury. To jednak nie odpowiada na pytanie, dlaczego w ostatnim czasie te chmury pojawiają się na niebie tak często. Zwłaszcza że temperatura w mezosferze nie jest niższa niż zazwyczaj. „Winna” ma być para wodna. Cora Randall, profesor na University of Colorado Boulder, wyjaśniła w rozmowie z „The Washington Post”, że większa ilość pary wodnej w atmosferze może być związana z wystrzeliwaniem rakiet kosmicznych. Już wcześniej badacze dowiedli, że uwalniana podczas startów para wodna sprzyja formowaniu obłoków srebrzystych. W czerwcu było ich przynajmniej 16. Obłoki srebrzyste są stosunkowo nowym zjawiskiem, biorąc pod uwagę, że odkryto je dopiero pod koniec XIX w. Jako pierwszy chmury świecące w ciemności zaobserwował i opisał 13 czerwca 1885 r. Witold Ceraski, rosyjski astronom polskiego pochodzenia. Początkowo łączono je z erupcją wulkanu Krakatau. Po tym, jak popiół wulkaniczny rozprzestrzenił się w atmosferze, na całym świecie obserwowano spektakularne zachody słońca. W kolejnych latach obłoki srebrzyste występowały częściej, co obaliło teorię o wpływie wulkanu. Widmo Brockenu sfotografowane w Tatrach. Ze zjawiskiem wiąże się ponury przesąd Cień na chmurze z tęczową obwódką, czyli widmo Brockenu, to rzadki i niepokojący widok. Choć powstanie tego fascynującego zjawiska już dawno zostało wyjaśnione przez badaczy, widmo wcią... Ciekawe zjawiska na niebie. Chmury mogą zaskoczyć Czasami wystarczy tylko spojrzeć w górę, żeby zobaczyć dziwne zjawiska na niebie. Większość z nich można obserwować również w Polsce, tak jak na przykład mammatusy. To chmury, a właściwie wiele małych chmurek w kształcie bąbelków. Częstym porównaniem są też krowie wymiona. Najlepszym miejscem do niemal podniebnych obserwacji są góry. Fotografów z pewnością ucieszy widok halo, czyli pierścieni światła wokół Słońca lub Księżyca. Innym ciekawym zjawiskiem jest również iryzacja na chmurach. Wówczas obłoki na skutek interferencji światła są pokryte pastelowymi kolorami. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Mammatusy i pomarańczowe niebo. Wyjaśniamy, co działo się nad Warszawą
W miniony czwartek warszawscy obserwatorzy chmur mieli prawdziwą ucztę dla oczu. Wytłumaczenia tych zjawisk szukamy w fizyce.
W tym artykule: Wał szkwałowy i mammatusy – zwiastuny burzy Pomarańczowe niebo nad Warszawą Ostatnie dni były wyjątkowo upalne. Po dość chłodnym maju i początku czerwca, termometry zaczęły niespodziewanie wskazywać wartości powyżej 30 st. Celsjusza. To prędzej czy później musiało zakończyć się gwałtownymi wyładowaniami atmosferycznymi. Front burzowy dotarł do Polski od zachodu. W pierwszej kolejności to mieszkańcy Poznania boleśnie zderzyli się z żywiołem. Na początku tygodnia media społecznościowe obiegły zdjęcia zalanych ulic miasta. Obfite deszcze skutecznie zdezorganizowały funkcjonowanie komunikacji miejskiej w stolicy Wielkopolski. Wał szkwałowy i mammatusy – zwiastuny burzy W czwartek burze dotarły do stolicy, i mimo że nie były szczególnie intensywne, to towarzyszyły im niecodzienne zjawiska pogodowe. Spektakl na niebie rozpoczął się rano, około godziny 9. Wtedy nad Warszawą można było zaobserwować wał szkwałowy, nazywany też chmurą szelfową. Trudno jej nie zauważyć. Najczęściej bardzo ciemna, podłużna, nisko zawieszona jest jednym z najbardziej oczywistych zwiastunów burzy. Jeszcze ciekawiej na warszawskim niebie zrobiło się po południu. Wtedy mieszkańcy stolicy zaczęli wrzucać do sieci zdjęcia charakterystycznych chmur. Jedni porównywali je do folii bąbelkowej, inni do jajek. Pewne jest to, że pojawienie się mammatusów, bo tak brzmi rozwiązanie zagadki, najczęściej jest związane z gwałtownymi burzami. Teorii dotyczących oryginalnego kształtu tych chmur jest wiele i jak na razie, żadna z nich nie została uznana przez wszystkich naukowców. W kręgach akademickich mówi się między innymi, że mammatusy zawdzięczają okrągłe wypustki napływom warstw chłodniejszego powietrza na ciepłe. Wtedy podgrzane krople wody tworzą charakterystyczne kształty. Wał szkwałowy i chmury mammatusy zwiastują burzę, ale nie zawsze towarzyszą zbliżającym się wyładowaniom atmosferycznym. UNESCO chce wpisać Wielką Rafę Koralową na listę zagrożonego dziedzictwa. Australia się buntuje Australijczycy boją się, że wpisanie Wielkiej Rafy Koralowej na listę zagrożonego światowego dziedzictwa niekorzystnie wpłynie na turystykę, ponieważ podróżni nie będą chcieli ogląda.. Pomarańczowe niebo nad Warszawą Wieczorem na chwilę przed tym, jak Warszawę zalały ciemności i spadł deszcz, mieszkańcy stolicy mogli podziwiać wyjątkowy, pomarańczowy zachód słońca. W efekcie całe niebo przybrało jasny kolor. Jak to możliwe? Wytłumaczenia szukamy w fizyce, a dokładnie w prawie Rayleigha, które mówi o zależności rozproszenia światła od długości fal. Kiedy światło słoneczne przechodzi przed atmosferę, widzimy najmniej rozproszone fale w kolorach pomarańczowym i czerwonym. Efekt widać najlepiej o zachodzie, kiedy Słońce jest nad horyzontem. View oEmbed on the source website Tego dnia warszawscy obserwatorzy chmur mieli prawdziwą ucztę dla oczu. Rzadko kiedy jednego dnia na niebie zachodzi kilka tak oryginalnych zjawisk.
Fotografuje chmury. Tym razem uchwycił Armagedon! Zdjęcia tego Polaka robią furorę
Łowca chmur poszukuje rzadko spotykanych zjawisk przyrodniczych. A jego zdjęcia, cóż, są po prostu zadziwiające!
Zapierające dech zdjęcie z Hawajów pokazuje niezwykle rzadkie zjawisko na niebie
Niezwykłe zjawisko na zdjęciu zostało wybrane niedawno na fotografię dnia przez obsługę laboratorium NOIRLab zajmującego się badaniami astronomicznymi w paśmie podczerwonym.
Na obrazie z 2017 roku automatyczne kamery śledzące otoczenie obserwatorium astronomicznego Gemini na szczycie wulkanu Mauna Kea na Hawajach uchwyciły olbrzymi strumień kolorowego światła wychodzący z burzowej chmury. - Wygląda to, jak gdyby czerwone i niebieskie błyskawice łączyły się ponad łożem z białego światła – zauważa autor towarzyszącej zdjęciu notatki. Choć zdjęcie błyskawic wygląda „tak nieziemsko, że można wziąć je za efekty specjalne”, jest to całkowicie naturalne – choć dość rzadko obserwowane – zjawisko atmosferyczne. Na naszej planecie (bo występuje też np. nad Jowiszem) takie kolorowe błyski powstają w jonosferze, 100 km nad powierzchnią i dużo powyżej aktywnych układów burzowych. Od udokumentowania ich istnienia w 1989 roku te czerwone przyjęliśmy nazywać, niczym z bajki, duszkami, chochlikami czy elfami. Nazywane po angielsku red sprite, to przypominające 30-50 km meduzę struktury zbudowane z głównego obłoku świetlnego i rozchodzących się od niego długich świetlnych włókien. Elfem nazywa się górną część ”meduzy” w kształcie rozległego dysku. Rozpoczynające się na wysokości 70–90 km nad powierzchnią Ziemi, duszki przebiegają w dół nie dochodząc jednak fizycznie do górnej warstwy chmury burzowej. Trwają najwyżej 20 milisekund. Poza nimi są także blue jets, co można przełożyć jako niebieskie fontanny lub strumienie. Występują zwykle do wysokości 50 km.4 lata temu podczas burzy nad Hawajami na ułamek sekundy pojawiła się właśnie taka niebieska fontanna. Fakt, że maszyna służąca do obserwacji warunków pogodowych uchwyciła to zjawisko jest o tyle szczęśliwym przypadkiem, że jak wyjaśnia NOIRLab, automat robi zdjęcia co 30 sekund.
Cudowny aromat sosnowego zagajnika to tak naprawdę lotne związki organiczne (LZO) unoszące się z drzew.
W powietrzu LZO wchodzą w reakcję, tworząc cząsteczki aerozolu, które mogą wpłynąć na ilość słońca odbijanego przez chmury, a to obniża temperaturę. Nowe badanie pokazało, że proces ten jest silniejszy, niż kiedyś sądzono. Uwidacznia to znaczenie lasów w ocieplającym się świecie. Drzewa uwalniają aromatyczne opary, które tworzą aerozole. Aerozole powodują tworzenie się chmur, a te z kolei odbijają światło słoneczne.
Kilkadziesiąt metrów nad ziemią, w małym koszu, bez silnika, turbin i zaawansowanej elektroniki. Oto plan doskonały romantycznej i ekscytującej podniebnej przygody
Trudno o bardziej finezyjny sposób podróżowania niż w koszu podpiętym do wielkiej kopuły balonu. Jak wziąć udział w takiej atrakcji? Wystarczy zadzwonić do aeroklubu, firmy organizującej loty lub poznać kogoś, kto ma własny balon, i się umówić. Jest w czym wybierać – w Polsce mamy około 100 balonów na ogrzane powietrze. Gdy już się zdecydujemy, warto sprawdzić licencję pilota i liczbę przelatanych godzin. Oferta z reguły zawiera paliwo na cztery godziny lotu, obsługę oraz samochód terenowy z kierowcą. Termin zwykle ustala się z wyprzedzeniem i lepiej trzymać kciuki, żeby pogoda dopisała. Gdy aura zawiedzie, lot trzeba odwołać – takie rozczarowania są nieodłącznym elementem baloniarstwa. Balon jest unoszony przez wiatr, dlatego w czasie lotu ze względów bezpieczeństwa nie może wiać szybciej niż 7–8 m/s (około 25–28 km/godz.). Wydaje się, że to niewiele, ale podczas zawodów balonowych, kiedy naraz startuje kilkadziesiąt, a nawet kilkaset, jednostek, ograniczenia te są jeszcze bardziej restrykcyjne. Dozwolona prędkość to zaledwie 3 m/s. Kolejne bariery: pułap chmur musi być powyżej 500 m i nie może padać deszcz. Chciałabym polecieć w lipcu, koniecznie w samo południe. Niestety, to niemożliwe. Marzenia przegrywają z warunkami aerodynamicznymi. Gdy w atmosferze pojawia tzw. termika, która sprawia, że powietrze jest niestabilne. W takich okolicznościach podróżowanie balonem staje się niebezpieczne. Najkorzystniejsze warunki panują zimą – przy dobrej pogodzie można wznosić się o dowolnej porze dnia. W cieplejsze pory roku na podniebny spacer baloniarze wybierają się o świcie lub przed zachodem słońca. Jeśli marzy się wam romantyczne nocne latanie, niestety musicie przyjąć do wiadomości, że zwykle się tego nie robi. W ciemności nie widać przeszkód i trudno wybrać miejsce do lądowania. Start Jeśli trasa ma przebiegać w pobliżu lotniska, czyli w tzw. strefie lotów kontrolowanych (CTR), pilot musi zgłosić to Służbie Kontroli Ruchu Lotniczego; powinien też powiadomić Służby Informacji Lotniczej FIS. Ma też obowiązek używania transpondera (dzięki temu urządzeniu balon będzie widoczny na radarze) oraz radia z dwustronną łącznością. Gdy lot ma się odbyć nad strefą nadgraniczną – dotyczy to również państw UE – trzeba zawiadomić służby graniczne. Wszelkie formalności znikają w strefie wolnych lotów (strefie G). Jedynym ograniczeniem jest wysokość – do 1000 m. Zwykle startuje się na polu albo łące – ekipa dojeżdża tam samochodem terenowym (ciągnącym sprzęt w przyczepce). Na miejscu szef wycieczki przeprowadza ostatni test meteo: puszcza balony próbne. Tę jakże ważną funkcję pełnią zwykłe nadmuchane helem baloniki weselno-urodzinowe. Pilot obserwuje, jak unoszą się do nieba, analizuje ich prędkość i kierunek. Jest dobrze, gdy poruszają się gładko i prawie pionowo. Jeśli wiatr nimi kręci na wszystkie strony, lepiej od razu wracać do domu. Lot w takich warunkach byłby zbyt ryzykowny. Najdynamiczniejszą częścią programu jest rozwijanie na ziemi 20-, 30-metrowego kolorowego pasa materiału i dmuchanie kopuły. Po wypełnieniu będzie miała 7–10 pięter wysokości! Pilot i jego pomocnik wchodzą do środka jak do tunelu, by przywiązać linki sterownicze. Gotowe! Z dwóch palników na propan-butan przymocowanych do kosza buchają płomienie. Robi się gorąco. Wypełniający się ciepłym powietrzem materiał przypomina gigantyczną larwę motyla budzącego się do życia. Załoga i pomocnicy łapią za linę zamocowaną na szczycie kopuły i przytrzymują, by równo wypełniła się powietrzem. Czasza ciągnie w górę z wielką siłą, na linie dosłownie wisi kilka osób. Wreszcie pilot daje sygnał, że można ją puścić. Kopuła majestatycznie ustawia się pionowo. Tymczasem pasażerowie muszą szybko wdrapać się do kosza. Ci, którzy zostają na ziemi, sprawnie odwiązują liny mocujące, bo balon zaraz podniesie samochód terenowy, do którego wcześniej został przyczepiony. Pierwsze chwile na pokładzie bywają stresujące. Zdarza się, że w momencie startu co bardziej strachliwi uczestnicy podniebnej podróży aż przysiadają z wrażenia. W chmurach W koszu nie ma miejsc siedzących. Lata się, stojąc. Duże, ośmioosobowe balony poruszają się majestatycznie. Gdy ktoś jest żądny silniejszych emocji, powinien wybrać kosz dla najwyżej trzech osób. Małe balony są lekkie i sterowne – szybko się wznoszą, szybko opadają, można w nich poczuć zmiany wysokości. Niesiony wiatrem statek porusza się w całkowitej ciszy. Co kilkanaście sekund pilot brutalnie ją przerywa, z hukiem włączając palniki podgrzewające powietrze. Lot zwykle zaczyna się od wzniesienia balonu na maksymalny pułap 1000 m, by pasażerowie z góry zobaczyli okolicę. Jednak przy tak niewielkiej prędkości względem ziemi panorama zmienia się bardzo wolno. Lepiej więc obniżyć lot do pułapu kilkudziesięciu metrów. Balon bezszelestnie przemyka nad dachami domów, mieszkańcy zaciekawieni wyglądają przez okna i wychodzą na podwórka. – Adrenalina pojawia się, gdy niemal dotykamy koron drzew albo przelatujemy wzdłuż pagórka. Takie baloniarstwo uzależnia – mówi Marek Machalec z firmy organizującej imprezę Niebo Otwartej Europy. Sterowanie to sztuka wykorzystywania ruchu mas powietrza na różnych wysokościach. Latanie jest bardzo bezpiecznym sportem. Wypadki zdarzają się rzadko, zwykle przez nieuwagę pilota lub nagły podmuch wiatru, gdy balon wpadnie na budynek, drzewo czy zderzy się z innym balonem. Największe niebezpieczeństwo stanowią przewody wysokiego napięcia: linie i słupy trudno dostrzec z lotu ptaka; na tradycyjnych planach terenu nie można polegać, ponieważ często są przestarzałe, zaś mapy GPS zwykle wcale nie uwzględniają takich informacji. Nietrudno zrozumieć, jak cenne są w tym sporcie doświadczenie pilota i dobra znajomość terenu. Powrót na ziemię To, gdzie wylądujemy, do ostatniej chwili jest wielką niewiadomą. Balonu nie sadza się ani na lotnisku, ani na żadnym precyzyjnie wcześniej wyznaczonym miejscu. Decyzję o wyborze przyziemienia pilot podejmuje podczas lotu. Liczą się refleks i szybka ocena sytuacji. Podstawowymi kryteriami są kierunek wiatru i brak przeszkód w terenie. Obowiązuje też ścisła zasada – na poszukiwanie lądowiska pilot powinien zostawić sobie zapas paliwa na blisko godzinę lotu. Zwykle balon sadza się na pustych polach i łąkach, lecz zdarzają się twarde lądowania, gdy niespodziewany podmuch wiatru skieruje nas w krzaki albo strumyk. Czasami prąd powietrza „przytrzyma” balon w górze i nie chce go wypuścić. – Zdarzyło mi się to, kiedy lataliśmy w okolicy Warszawy – wiatr niósł nas w kierunku centrum – wspomina Michalec. – Gdy od startu minęło 3,5 godziny, podjęliśmy decyzję, że trzeba lądować, bo kończy się paliwo. Zrobili to w centrum miasta, na środku ruchliwego skrzyżowania wywołując spore zamieszanie wśród kierowców samochodów. Zwykle jednak lot kończy się w szczerym polu, więc po wylądowaniu przydają się GPS i obsługa naziemna z autem. Wypuszczanie powietrza i składanie kopuły trwa około 40 minut. Sprzęt pakuje się na przyczepę i... zaczyna się planowanie kolejnego lotu. Latać samodzielnie Pilotem balonów wolnych na ogrzane powietrze może zostać każdy, kto skończył 16 lat, dostał pozytywną opinię lekarza, zdał egzamin teoretyczny, m.in. z prawa lotniczego, meteorologii i nawigacji oraz wykonał kilkanaście lotów. Sterowanie balonem jest łatwiejsze niż samolotem, ale ma inną specyfikę. Pilot nie obiera kursu, tylko leci z wiatrem, unosząc i opuszczając balon. Musi nieustannie kontrolować ukształtowanie terenu (od którego zależy ruch mas powietrza). Właśnie orientacja w terenie jest najtrudniejsza, ponieważ balon powoli bezwładnie obraca się wokół swojej osi. Doświadczenie zdobywa się po kilkudziesięciu godzinach pilotowania w terenie o coraz większym stopniu trudności. Gdy pilot wykona 50 udokumentowanych lotów, może się zgłosić jako uczestnik zawodów balonowych. Zanim uzyska się przywilej startowania w imprezach, warto pojechać na nie i podziwiać balony z ziemi. To niezwykle barwne widowisko.
Z głową w górach- jak przetrwać w górach
Niewłaściwe wyposażenie, brak doświadczenia, lekceważenie sił natury oraz przecenianie własnych możliwości – to najczęstsze przyczyny wypadków w wysokich górach. Nasze rady przygotują cię do stawienia czoła górskim wyzwaniom, ale nie zastąpią kursu wspinaczkowego, który jest pierwszym krokiem ku najwyższym szczytom Ziemi.
Zygmunt Klemensiewicz, autor podręcznika dla taterników z 1913 r., zalecał, aby w górach nie tracić głowy. „Złamanie jednej nogi pozwala jeszcze na korzystanie z drugiej. Rozbicie głowy likwiduje każde przedsięwzięcie” – pisał. Ta zasada nigdy się nie zdezaktualizuje. Zachowanie przytomności umysłu to warunek sprostania wyzwaniom stawianym zarówno przez tatrzańskie turnie, alpejskie lodowce, jak i himalajskie giganty. W obliczu niebezpieczeństwa o zimną krew będzie łatwiej, jeśli poznasz zasady postępowania w górach. Ich przestrzeganie pozwoli ci nie tylko bezpiecznie przetrwać, lecz również czerpać radość z pokonywania trudności. Pamiętaj, że żadne rady nie zastąpią doświadczenia, bo zgodnie ze wschodnim przysłowiem: lepiej raz przeżyć, niż sto razy usłyszeć. Lawiny śnieżne Są jednym z największych zagrożeń, jakie mogą spotkać człowieka w górach. W Alpach zabijają ponad 100 osób rocznie. Lawiny schodzą najczęściej po silnych opadach śniegu, zwłaszcza jeśli towarzyszą im duże wahania temperatury. Słabo związane warstwy śniegu łatwo suną wówczas w dół, niszcząc wszystko, co napotkają na swojej drodze. Człowiek porwany przez lawinę jest narażony na uduszenie z braku powietrza, zmiażdżenie (śnieg może mieć ogromną masę, im bardziej mokry, tym cięższy) i wychłodzenie. W górskich schroniskach i na stacjach kolejek są podawane komunikaty o zagrożeniu lawinowym (określa je pięciostopniowa skala). Najlepiej jest unikać zbędnego ryzyka i od trzeciego stopnia wzwyż zaniechać zamierzonej wyprawy. W górach „dzikich” natomiast skalę zagrożenia musimy oszacować sami. Więcej „lawinowych” informacji można znaleźć na stronie www.topr.pl. Czego unikać? Poruszając się w terenie zagrożonym lawinami (lekko nachylone i słabo urzeźbione stoki), pamiętaj o tym, aby: Chodzić po formacjach wypukłych (granie, żebra, bule). Unikać żlebów, a jeśli trzeba je przeciąć, robić to pojedynczo i nie na jednym poziomie. Bezpieczniej jest schodzić w nie skośnie w dół, a wychodzić z nich skośnie w górę. W górach typu alpejskiego (Alpy, Kaukaz) wyruszać na narciarskie wycieczki pozatrasowe tylko wtedy, gdy śniegi są dobrze związane i stabilne (najczęściej od marca do czerwca). Warto zabrać ze sobą łopatę, sondę lawinową oraz pieps (włączony nadajnik-odbiornik sygnałów radiowych, ułatwiający wyszukiwanie zasypanych). Nie krzyczeć; wprawdzie nie udowodniono, że krzyk może spowodować zejście lawiny, ale stary obyczaj nakazuje, aby w górach nie hałasować bez potrzeby, by nie zagłuszyć wołania o pomoc. Co robić Jeśli schodzi lawina: Staraj się uciec na jakąś wypukłość poza trasą zsuwu śnieżnych mas. Ukryj się za skałami. Jeżeli widzisz, że nie unikniesz porwania, odepnij pas biodrowy plecaka, wyjmij nadgarstki z pętli czekana i kijków, odrzuć je; narty powinny wypiąć się same, jeśli wcześniej prawidłowo wyregulujesz wiązania. Gdy śnieg cię porywa, staraj się znaleźć na powierzchni, i to jak najbliżej brzegu lawiny. Skul się tak, by ręce znalazły się przed twarzą, zachowasz przestrzeń, w której się zamknie trochę powietrza – oby go wystarczyło, zanim cię odkopią. Jeśli kogoś porwała lawina: Będąc świadkiem wypadku, staraj się zapamiętać, gdzie zniknął człowiek – od tego miejsca w dół należy rozpocząć poszukiwania. Czas nagli. Powtórne zejście lawiny w tym samym miejscu nie grozi. Jeśli nie ma śladów na powierzchni, dokładnie przeszukaj lawinisko. Bez sond lawinowych i łopat nie masz szans na sukces. Poza tym zarówno poszukujący, jak i zasypani powinni mieć włączone piepsy. Odnalezienie zasypanego ułatwia też reflektor sygnałów dźwiękowych (system Recco), w który są wyposażone kurtki narciarskie. Nawisy śnieżne Na graniach wiatr usypuje śnieg w taki sposób, że tworzą się nawisy przypominające występującą z kufla pianę. Mogą one runąć pod ciężarem twojego ciała. Pierwszym sygnałem zbliżającego się niebezpieczeństwa są głuche tąpnięcia, co oznacza, że śnieg zaczyna pękać. Kiedy tylko je usłyszysz, szybko zejdź niżej (byle nie za nisko, gdyż wtedy się narazisz na podcięcie śniegu). Nie podchodź pod nawisy śnieżne, to równie niebezpieczne jak balansowanie na ich krawędzi. Szczeliny lodowcowe Płynące w dół kamienno-lodowe jęzory występują zazwyczaj w górach wysokich (powyżej 3 000 m). Podczas ruchu lodowca otwierają się i zamykają szczeliny, nieraz przysypane śniegiem, głębokie nawet na dziesiątki metrów, z dnem wypełnionym wodą. Lodowiec wykazuje większą aktywność na odcinkach o stromym nachyleniu niż na tych rozległych i łagodnych. Jak się zachować Zwiąż się liną z członkami grupy tak, aby kilkumetrowe odcinki luźno opuszczonej, ale nie splątanej liny wyznaczały dystans między wami. Lina łącząca partnerów powinna dotykać powierzchni, ale nie może wlec się po lodowcu ani wisieć w powietrzu. Im więcej szczelin, tym większy dystans. W trudniejszym terenie, co najmniej 15 m, a podzielony i dobrze zwinięty zapas liny powinien być łatwo dostępny. Bądź gotów do wbicia czekana mocno w śnieg i oplątania go liną – w celu wyhamowania lotu partnera, który wpadł w szczelinę. Zwracaj baczną uwagę na śnieg – żółtawe zabarwienie i długie lekkie zaklęśnięcia mogą zdradzać obecność szczeliny. Unikaj lodowych mostów między szczelinami. Jeśli innej drogi nie ma, załóż stanowisko asekuracyjne (z czekanem zabitym po głownię i oplątanym liną). Wsłuchuj się w odgłosy tąpnięć i szumu wody (może przepływać pod warstwą lodu, który runie pod ciężarem wchodzącego). Idąc jęzorem lodowca, bacznie obserwuj profil terenu: wszelkie nagłe załamania i zwiększenie kąta spadku to miejsca, w których aktywność lodowca jest wzmożona. Uważaj na szczeliny brzeżne (między jęzorem a ścianami skalnymi): czasami śnieg zasłania te wąskie i głębokie czeluści. Nie biwakuj na jęzorze lodowca, lecz na bocznych morenach, czyli usypiskach i zwałowiskach materiału skalnego. Jeśli nie umiesz posługiwać się sprzętem, ruszaj w góry jedynie z doświadczonym przewodnikiem. Hipotermia Temperatura, z nią wiążą się największe zagrożenia. W Tatrach amplitudy dobowe wynoszą 50°C. Niska temperatura w połączeniu z wilgocią prowadzi do odmrożeń. Można się ich nabawić przy 0°C, zwłaszcza podczas wietrznej i wilgotnej aury (wystarczy, aby do butów dostał sie śnieg). Sygnałem ostrzegawczym jest drętwienie palców. Wyróżnia się trzy stopnie odmrożeń: pierwszy – tkanki staja się białe, czasem twarde, bez czucia; drugi – pojawiają się pęcherze; trzeci – tkanki są granatowe lub czarne. Długotrwałe oddziaływanie niskich temperatur może doprowadzić do wychłodzenia całego organizmu (hipotermii). W jej wyniku pogarsza się zdolność racjonalnego myślenia i oceny sytuacji. Jak jej zapobiec Ubieraj się wielowarstwowo w odzież termoaktywną (oddycha, pozwalając na odparowanie potu, a zarazem chroni przed wiatrem, zmarznięciem i zmoknięciem); nieodzowne są tez ciepła czapka i rękawiczki. Dobrze się odżywiaj (posiłki powinny być wysokoenergetyczne, najlepiej ciepłe). Pij dużo; zwłaszcza napoje izotoniczne (bogate w witaminy i sole mineralne) i ciepłą herbatę. Na odpoczynek wybieraj miejsca osłonięte od wiatru. Używaj namiotów, które sprostają górskim warunkom, czyli lekkich, niskich, na solidnych masztach z fartuchami śnieżnymi przy tropikach. Co robić, gdy dopadnie kogoś z ekipy W stadium marźnięcia (temperatura ciała spada do 35°C) trzeba wychłodzonego położyć w ciepłym śpiworze, najlepiej w namiocie; można go rozebrać albo przebrać w suche rzeczy. Owinąć folia NRC. Rozgrzać wnętrze namiotu (choćby paląc świece, kuchenkę). Podawać powoli ciepłe napoje. W poważniejszych stadiach niezbędna jest pomoc medyczna. Do transportu (koniecznie w pozycji leżącej!) owiń wychłodzonego folia NRC, by zapobiec dalszej utracie ciepła. Jeśli poszkodowany jest nieprzytomny, nie podawaj płynów. Nie rozbieraj go ani nie nacieraj śniegiem. Dopóki puls i oddech są wyczuwalne, nie zaczynaj reanimacji. Deszcz Przemokniecie prowadzi do przemarznięcia, a jeśli ulewie towarzyszy silny zimny wiatr, nawet do wychłodzenia. Co robić Używaj wysokiej jakości termoaktywnej odzieży wykonanej z szybko schnących oddychających syntetyków (współpracujących z membranami o dobrych parametrach). Dbaj o ekwipunek: na plecak zakładaj pokrowiec (raincover), a rzeczy przechowuj w workach foliowych; szczególnie pieczołowicie owiń wypełnione puchem śpiwór i odzież. Uważaj – mokre skały robią się śliskie. Burza Uderzenie pioruna grozi porażeniem. Wyładowaniom atmosferycznym towarzysza zwykle silne porywy wiatru i deszcz. W Tatrach burze pojawiają się znikąd, gdyż w wyrastających ponad sąsiednie pasma górach zjawiska inwersji (wysoko w górach jest cieplej niż w dolinach) i wahania temperatur przebiegają intensywnie. W Alpach fronty przebijają się przez szereg masywów o podobnej wysokości. Łatwiej jest więc zauważyć ich nadejście. Chmury przybierające kształt gigantycznych kowadeł (stratocumulonimbusy) to sygnał alarmowy: szukaj schronienia przed burza. Co robić Przeczekaj ją, schodząc niżej w miejsce osłonięte od wiatru i deszczu, np. przewieszone skały. Usiądź w ukryciu na plecaku bądź zwiniętej linie, tak aby nie opierać się o skalną ścianę, po której zazwyczaj spływa w czasie deszczu woda. Będąc w Tatrach albo górach podobnej wysokosci, poszukaj koleby – zapewni ci najlepsze schronienie. Mgły i chmury Ograniczają widoczność, uniemożliwiając czasem odnalezienie drogi. Mgły się dość szybko rozwiewają. Chmury mogą zapowiadać deszcz lub burze. Jeśli jest jakieś schronienie (np. koleba), można przeczekać, wykorzystując czas na przygotowanie gorącego napoju czy posiłku. Jeżeli jednak chmury nie ustępują, czekanie grozi przemarznięciem. W takich warunkach (zwłaszcza w terenie eksponowanym) należy się przemieszczać z najwyższą ostrożnością i dopiero wtedy, gdy uzyskasz pewność, że jesteś na właściwej drodze. Zmrok Zdarza sie, ze noc złapie cie w górach. Przy dobrej pogodzie do schroniska można zejść po szlaku. Z kolei w trudnym terenie najrozsądniej przeczekać noc tam, gdzie cię zastała. Co robić W Tatrach szukaj koleby. Śpiwór i karimata zamienią ją w komfortowy hotel. Jeśli w pobliżu nie ma miejsca na schronienie, przeczekaj noc w śpiworze; alternatywa śpiwora jest kurtka puchowa: skul sie i owiń nią razem z rekami – tak Bedzie cieplej. Zanim zastosujesz się do powyższych rad, poświęć trochę czasu na gotowanie – czynności z tym związane odprężają, zaś gorący posiłek i napoje wzmacniają. Jeśli po nieprzespanej nocy czeka cie jeszcze wędrówka w trudnym terenie, zrezygnuj z wyprawy i bez wahania wezwij pomoc. Choroba wysokościowa Jest naturalna reakcja organizmu na niedobór tlenu i obniżone ciśnienie – zjawiska nasilające się wraz ze wzrostem wysokości. Siła, z jaką na 3500–4000 m n.p.m., a później 5000–5500 m n.p.m., pojawiają się sygnały choroby, zależy w pewnej mierze od górskich doświadczeń. Jednak reakcje są bardzo różne. Nieprzyjemne, ale w gruncie rzeczy nieszkodliwe są: mdłości, torsje, zawroty i bóle głowy (wszystko w porządku, jeśli ustępują po jedzeniu i gorących napojach). Tymczasem mrowienie w palcach, przyspieszone tętno, ciśnienie w gałkach ocznych, trudności z oddychaniem czy sztywnienie mięsni to symptomy, których nie wolno zbagatelizować. Szczególnie niepokojące są: przedłużający się brak apetytu (chwilowy może być reakcja na wysiłek fizyczny), brak pragnienia, bezsenność i trudności z wydalaniem moczu. Najlepszym zabezpieczeniem jest aklimatyzacja (stopniowe dostosowanie sie organizmu do rozrzedzonego powietrza na dużych wysokościach), która znacznie zmniejsza dolegliwości. Ważne jest też psychiczne nastawienie, przede wszystkim wola pokonania słabości. Jak ją pokonać Zaplanuj wyprawę tak, aby kilka pierwszych dni poświęcić na aklimatyzacje. Skuteczny proces aklimatyzacji można porównać do huśtawki. W trakcie wyprawy „rozbujaj” organizm, wychodząc wyżej, a następnie zejdź 500–800 m niżej i spędź noc na tej wysokości. Im więcej takich powtórzeń, tym lepiej. Pij jak najwięcej, zwłaszcza ciepłych napojów. Aklimatyzacje wspomagają środki farmakologiczne. Bez skutków ubocznych działa aspiryna, rozrzedzając krew, ułatwia transport tlenu do mózgu i kończyn. Decyzje o stosowaniu innych leków warto skonsultować z lekarzem, najlepiej o wysokogórskim doświadczeniu. Kierując się fałszywa duma, nie ukrywaj przed towarzyszami objawów; początkowo niegroźna reakcja organizmu, nasilając się, prowadzi do obrzęku mózgu i płuc, co w skrajnych przypadkach grozi śmiercią. ABC przetrwania Utrata orientacji to najczęściej konsekwencja osłabienia widoczności we mgle, w chmurach albo o zmroku. Częsta przyczyna utraty orientacji jest nieznajomość specyfiki gór obranych za cel wędrówki, co prowadzi do nieopatrznego wejścia w teren niebezpieczny. Kompas czy nawet GPS nie pomogą w terenie eksponowanym albo pełnym lodowcowych szczelin. Gdy się zgubisz: wróć do ostatniego pewnego miejsca, odszukaj właściwą drogę, a jeśli nie potrafisz samodzielnie wycofać się z niebezpiecznej lokalizacji, wezwij pomoc. Schronienie W Tatrach znajdź kolebę. To przestrzeń pod wielkimi głazami rozrzuconymi po skalnych rumowiskach. Znane i używane od pokoleń bywają uszczelnione i obudowane kamieniami. Zimowa pora udepcz śnieg, tak aby można się było skryć za wysokimi bandami, a jeśli jest głęboki, wykop jamkę. Jeśli nie masz łopaty, użyj menażki. Pozyskiwanie wody W Tatrach można pic wódę z górskiego strumienia. W górach wysokich najlepiej pozyskać ją z roztopionego śniegu. Dobrze jest lekko ją posolić. Najlżejszą i najbardziej wartościową jest żywność liofilizowana (po dodaniu wody i zagotowaniu pęcznieje, zachowując smak potrawy). Żele energetyczne, kandyzowane owoce szybciej postawia cię na nogi niż czekolada, która szybko podwyższa poziom cukru we krwi, ale równie szybko powoduje jego skokowe obniżenie. Wzywanie pomocy. 6 sygnałów dźwiękowych na minutę, następnie minuta przerwy, 6 sygnałów itd. Odebranie sygnału pomocy: 3 sygnały na minutę, minuta przerwy. Możesz skorzystać z gwizdka lub latarki. Jeśli nadlatuje helikopter, a ty potrzebujesz pomocy, stan z rękoma uniesionymi do góry, tak by ciało utworzyło literę „Y”. Jeżeli pomoc jest zbyteczna, unieś tylko jedna rękę – ciało utworzy literę „N”. Przed wycieczka dowiedz się, jaki jest bezpośredni numer ratunkowy (w polskich górach 0601 100 300, a np. we włoskich Alpach – 118). Prawdziwa historia - Porwany przez lawinę Wraz z kolegami wybrałem sie zima w Tatry Zachodnie. Planowaliśmy wędrówkę bez odpoczywania na biwaku. W pogodne lutowe przedpołudnie opuściliśmy schronisko, szliśmy całą noc. Następnego dnia grzejące mocno słonce zamieniło śnieg zalęgający na południowych zboczach góry w lepką bryję. Świadomi zagrożenia logicznie kluczyliśmy miedzy źlebikami i turniami. Mięliśmy włączone piepsy lawinowe, łopatę i sondę. W połowie podejścia pokonywaliśmy odcinek z nawisami. Zatrzymałem się, by sfotografować to miejsce. Zrobiłem dwa kroki i usłyszałem chrzest uwolnionych od naprężeń mas śniegu. Grunt pod nogami najpierw zawisł, po czym odpadł, a krawędź grani „przeskoczyła” ponad głowę. Straciłem równowagę i upadłem. Początkowo hamowałem z powodzeniem. Odetchnąłem z ulga i wtedy nade mną cos jeszcze się urwało, pociągnęło w dół i obróciło na plecy. Jechałem niczym na pontonie na bardzo dużej i szerokiej lawinie. Zdołałem utrzymać pozycje na plecach z lekko uniesionymi i rozpostartymi nogami w dole. Ręce tez starałem się mięć szeroko. Po dziesięciu sekundach lawina zaczęła zwalniać, jej czoło się zatrzymywało. Śnieg powoli napierał i zwiększał ucisk, najpierw zablokował nogi, potem klatkę piersiowa i barki, aż do granicy bólu. Zgniatało mnie. Prawa rękę ze styliskiem czekana instynktownie trzymałem w górze i prosiłem Boga o pomoc. Przysypało mi głowę i wyciągniętą rękę. Miałem jednak dopływ powietrza. Mogłem ruszać nadgarstkiem i głową piec centymetrów w każdą stronę. Tkwiłem zawieszony na prawej nodze, lewa była podkurczona w bok, lewa ręka z kijkiem narciarskim wokół nadgarstka – wykręcona do tyłu (błąd: kijek należało trzymać luźno i odrzucić go podczas upadku). Prawa ręka, w której trzymałem czekan, nie mogłem poszerzyć otworu. Bezskutecznie starałem się dostać do słuchawki włączonego radiotelefonu (przytroczonej do plecaka zawieszonego na ramieniu). Byłem przekonany, że w ciągu dwudziestu minut ktoś mnie namierzy. Gdy po półgodzinie ciało wpadło w „telepkę”, zacząłem się martwic. Dotarło do mnie, że na grani nie zawsze jest zasięg i że być może partnerzy gnają właśnie do schroniska na Ornaku, by wezwać pomoc. Mając nadzieje, że któryś z kolegów zszedł na lawinisko, ruszałem końcówką czekana, ile mogłem, i krzyczałem. Wtedy nagle usłyszałem silnik helikoptera. Przez dziurkę w śniegu zobaczyłem maszynę i ratownika w czarnych goglach. Artur Hajzer Wybitny polski alpinista i himalaista. Zdobył piec ośmiotysięczników. W 1987 r. wraz z Jerzym Kukuczka dokonał pierwszego zimowego wejścia na Annapurnę.