Czeka cię narkoza? Nie cały twój mózg pójdzie „spać” – naukowcy odkryli, że jego mała część nadal będzie słuchać
Myślisz, że narkoza to stan całkowitego „wyłączenia” umysłu? Okazuje się, że nie. Wyjątkowe analizy pracy mózgu udowadniają, że nawet pod wpływem silnych leków usypiających nie tylko nie wypełnia się on całkowitą pustką – jego głęboko ukryta część nieustannie nasłuchuje, uczy się i przetwarza to, co dzieje się na sali operacyjnej. Dlatego niektórzy to „pamiętają”.
Amerykańscy neurobiolodzy z Baylor College of Medicine dokonali przełomowego odkrycia. Przy użyciu innowacyjnych mikrosond zajrzeli prosto do hipokampów (struktur odpowiadających za pamięć i naukę) siedmiu pacjentów poddanych znieczuleniu ogólnemu przed zabiegiem chirurgicznym. Wyniki, opublikowane na łamach prestiżowego magazynu „Nature”, szokują: człowiek pod narkozą potrafi na bieżąco analizować padające wokół niego słowa. Technologiczny przełom w badaniu świadomości. Czy mózg pod narkozą słyszy? Zbadanie tak głębokich warstw umysłu pod narkozą było możliwe tylko dzięki wykorzystaniu nowoczesnych mikroelektrod (tzw. Neuropixels). Rejestrują one sygnały z setek pojedynczych neuronów jednocześnie. Dotychczas naukowcy potrafili obserwować jedynie resztkowe reakcje sensoryczne w korze mózgowej, do której bodźce docierają najszybciej. Hipokamp znajduje się jednak znacznie głębiej. Pojawienie się tam aktywności udowadnia, że centralny układ nerwowy nie ulega całkowitemu zablokowaniu. Jak podkreśla uczestniczący w badaniu neurochirurg prof. Sameer Sheth, nieświadomy mózg jest znacznie bardziej aktywny i zdolny do analizowania środowiska, niż dotąd przypuszczano. Nasz umysł uczy się jak sztuczna inteligencja Naukowcy przeprowadzili dwa nowatorskie testy. Najpierw odtwarzano uśpionym pacjentom monotonne ciągi standardowych dźwięków, sporadycznie przerywając je odmiennymi tonami. W mózgu błyskawicznie zarejestrowano skoki aktywności, co pokazało, że struktury nerwowe bezbłędnie rozróżniały „intruza”, stając się z czasem coraz sprawniejsze w jego identyfikacji. Ale to dopiero drugi eksperyment ujawnił niesamowity mechanizm. Kiedy osobom znieczulonym puszczano fragmenty podcastów i filmów edukacyjnych, ich hipokamp weryfikował mowę w czasie rzeczywistym. Badania dowiodły, że nieświadomy mózg na bieżąco sortuje usłyszane rzeczowniki, czasowniki i przymiotniki. Co więcej, potrafi wręcz przewidywać kolejne słowo w usłyszanym zdaniu. Dr Benjamin Hayden zauważa, że to „kodowanie predykcyjne” do złudzenia przypomina działanie modeli generatywnej sztucznej inteligencji. Do tej pory uważano, że takie procesy wymagają pełnego wybudzenia i uwagi – tymczasem radzą one sobie doskonale bez naszej świadomości. To nowa nadzieja na odzyskanie mowy To przełomowe odkrycie, ale rodzi ono pewne pytanie – czym jest świadomość? Autorzy badania zaznaczają, że wszystkim uczestnikom podano konkretny lek (propofol), dlatego w przyszłości warto sprawdzić zachowanie mózgu przy innych anestetykach, a także u osób w śpiączce lub podczas zwykłego snu. Wnioski z tych badań mogą ostatecznie zrewolucjonizować rehabilitację neurologiczną. Neurochirurg dr Vigi Katlowitz – główny autor przełomowej pracy – sugeruje, że podświadoma zdolność układu nerwowego do przetwarzania dźwięków może pomóc w tworzeniu innowacyjnych protez mowy. Wykorzystanie zachowanych, wciąż „nasłuchujących” ścieżek nerwowych to ogromna szansa na leczenie pacjentów z afazją po udarach czy ciężkich urazach głowy. Źródło: Nature Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Pierwszy na świecie przeszczep pęcherza moczowego u człowieka – przełomowa operacja w USA
Szczęśliwy pacjent to chory na raka ojciec czwórki dzieci. Nowotwór pęcherza i nerek uniemożliwiał mu normalne życie. Nowatorska operacja trwała osiem godzin i otwiera nowy rozdział w transplantologii.
Spis treści Przełomowa operacja w Los Angeles Nadzieja po siedmiu latach dializ Nowy rozdział w transplantologii Pierwszy w historii przeszczep pęcherza moczowego u człowieka zakończył się sukcesem. Przeprowadzono go w szpitalu UCLA w Los Angeles, dając nową nadzieję tysiącom chorych na ciężkie schorzenia układu moczowego. Oto kulisy tej przełomowej operacji i historia Oscara Larrainzara, który dzięki niej odzyskał szansę na normalne życie. Przełomowa operacja w Los Angeles W Ronald Reagan UCLA Medical Center w Los Angeles przeprowadzono przełomową operację — pierwszą na świecie transplantację pęcherza moczowego u człowieka. Zabieg odbył się 4 maja i był wynikiem ponad czterech lat intensywnych przygotowań i badań całego zespołu lekarzy. Kierowali nim dr Nima Nassiri, urolog i transplantolog w UCLA Health oraz dr Inderbir Gill, urolog-onkolog z University of Southern California. Pacjentem był 41-letni Oscar Larrainzar, który od lat cierpiał na ciężki nowotwór układu moczowego. Wcześniej usunięto mu większą część pęcherza moczowego, a z powodu raka nerek konieczna była też obustronna nefrektomia, czyli usunięcie obu nerek. Nadzieja po siedmiu latach dializ Przez siedem długich lat pan Larrainzar musiał być poddawany stałej dializoterapii. Jego stan zdrowia uniemożliwiał normalne funkcjonowanie, a dostępne dotychczas metody leczenia, jak konstrukcja sztucznego pęcherza z fragmentów jelita, wiązały się z dużym ryzykiem powikłań, w tym infekcji i zaburzeń trawienia. Operacja przeszczepienia całego pęcherza od zmarłego dawcy trwała osiem godzin i wymagała najwyższej precyzji oraz nowatorskiego podejścia. Zespół chirurgów zastosował techniki, które wcześniej były testowane wyłącznie na pacjentach zwierzęcych. Transplantacja objęła nie tylko pęcherz, ale też nerki, moczowody i naczynia krwionośne. Wszystko dla przywrócenia pełnej sprawności układu moczowego. Nowy rozdział w transplantologii Wyniki operacji okazały się bardzo obiecujące. U pacjenta niemal natychmiast po zabiegu odnotowano znaczną poprawę funkcji nerek i wreszcie zakończono uciążliwe dializy. Przeszczepiony pęcherz rozpoczął pracę bez komplikacji, umożliwiając pacjentowi normalne oddanie moczu po raz pierwszy od 7 lat. Lekarze podkreślają, że choć pan Larranizar będzie musiał przez długi czas przyjmować leki immunosupresyjne wyciszające układ odpornościowy i zapobiegające odrzuceniu nowego pęcherza, to jego jakość życia uległa znacznej poprawie. Ta operacja to przełom dla całej transplantologii. Otwiera nowe możliwości leczenia dla tysięcy pacjentów cierpiących na zaawansowane schorzenia pęcherza, którzy dotychczas nie mieli realnych szans na powrót do normalnego życia. Dla Oscara Larrainzara, ojca czwórki dzieci, operacja to wymarzony powrót do normalnego życia. – Byłem tykającą bombą, ale teraz mam nadzieję – powiedział podczas wizyty kontrolnej. Zabieg był częścią badania klinicznego, którego celem jest ocena skuteczności i bezpieczeństwa transplantacji na dłuższą metę. Źródło: UCLA Health Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Termin operacji ma znaczenie. Sprawdź, kiedy najlepiej ją zaplanować
Piątek czy poniedziałek? To, kiedy znajdziemy się na sali operacyjnej, ma wpływ na wynik zabiegu. A także na pojawienie się komplikacji oraz konieczność powrotu do szpitala w dalszej przyszłości.
W tym artykule: Fenomen „ryzykownego piątku” Dlaczego lepiej być operowanym w poniedziałek Efekt weekendu i inne szpitalne fenomeny Pobyt w szpitalu to najczęściej nic przyjemnego. Jeśli nie możemy go uniknąć, chcemy, by trwał jak najkrócej. A także, by przyniósł jak najlepszy efekt: terapia zadziałała, zabiegi były skuteczne i bezbolesne, nie pojawiały się komplikacje. No i żeby do szpitala nie trzeba było wracać. Naukowcy właśnie odkryli, że na wszystkie te czynniki może wpływać termin zabiegu. Niezależnie od tego, jaką operację mamy przejść, nieco lepiej będzie, jeśli mamy ją zaplanowaną na poniedziałek niż na piątek. Zabiegi przeprowadzane po weekendzie dają lepsze rezultaty niż te wykonane tuż przed nim. Niestety, jeśli trafiasz na salę operacyjną w piątek, masz o 5 proc. wyższe ryzyko zgonu, komplikacji czy konieczności podjęcia ponownego leczenia, niż gdybyś oddał się w ręce chirurgów w poniedziałek. Fenomen „ryzykownego piątku” Taki niepokojący i zarazem zaskakujący wniosek płynie ze statystyk opublikowanych w czasopiśmie „JAMA Network Open”. Ich autorzy zgromadzili informacje aż o 429 tys. zabiegów chirurgicznych przeprowadzonych w Ontario w Kanadzie między 2007 a 2019 rokiem. Dane dotyczyły 25 różnych operacji. Autorzy analizy sprawdzili także, czy pacjenci, którzy przeszli zabiegi, zgłaszali się ponownie do szpitala w ciągu 30 dni, 90 dni oraz roku za operacji. Rezultat okazał się niespodziewany. „Wyniki wskazują, że pacjenci przechodzący operację tuż przed weekendem mają większe ryzyko komplikacji niż ci operowani zaraz po nim” – napisali autorzy pracy. Zwrócili też uwagę, że zaobserwowany efekt „ryzykownego piątku” utrzymywał się przez cały dwunastoletni okres prowadzenia analizy. Dlaczego lepiej być operowanym w poniedziałek Autorzy badań nie podjęli się wyjaśnienia zaobserwowanego zjawiska. Najłatwiej byłoby przyznać, że pod koniec tygodnia lekarze są po prostu bardziej zmęczeni. Badacze zwrócili uwagę na coś innego: okazało się, że lekarze operujący w piątki mieli średnio trzy lata mniej doświadczenia niż ci, którzy udawali się na salę operacyjną w poniedziałek. Co ciekawe, fenomen przestawał obowiązywać, jeśli zabieg przeprowadzano w trybie pilnym. Wówczas rezultaty operacji były podobne niezależnie od tego, kiedy je przeprowadzano. Zdaniem badaczy to dlatego, że tego rodzaju zabiegu nie można przekładać na później. Maleje więc ryzyko, że stan pacjenta się pogorszy. Efekt weekendu i inne szpitalne fenomeny Naukowcy podkreślają, że odkrywanie tego typu zaskakujących wzorców może pomóc poprawić sytuację chorych. „Aby zrozumieć różnice w traktowaniu pacjentów (…) i zapewnić wysokiej jakości opiekę niezależnie od dnia tygodnia, potrzebne są dalsze badania” – napisali. Co ciekawe, „ryzykowny piątek” to nie jedyny fenomen związany z pobytem w szpitalach. Od dawna naukowcy dyskutują o istnieniu – lub nie – „efektu weekendu”. Efekt weekendu ma polegać na tym, że osoby przyjmowane do szpitali w sobotę lub niedzielę są bardziej zagrożone zgonem niż ludzie przyjmowani w pozostałe dni tygodnia. Czy faktycznie tak jest? Temat jest kontrowersyjny, bo wyniki różnych badań dają różne wyniki. Bardziej pewne – i niebezpieczne – jest inne zjawisko. Odkryto je w 2021 roku, również na podstawie danych z Ontario. Informacje aż o 1,3 mln pacjentów pozwoliły wnioskować, że płeć chirurga i pacjenta ma znaczenie dla wyniku operacji. Jeśli chorą była kobieta, chirurgiem zaś mężczyzna, istniało wyższe o 16 proc. ryzyko komplikacji, wyższe o 20 proc. ryzyko wydłużenia pobytu w szpitalu i aż o 32 proc. wyższe niebezpieczeństwo zgonu niż wówczas gdyby operację przeprowadzała kobieta. Z kolei, kiedy lekarka operowała mężczyznę, ryzyko śmierci malało dla niego o 13 proc. niż, gdyby zabiegiem kierował lekarz. Źródło: JAMA Network Open, Science Alert Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”.
52 lata temu dr Ryszard Kocięba jako pierwszy w Europie przyszył odciętą kończynę. Kto był pacjentem?
W 1971 r. polski lekarz przyszył odciętą dłoń pacjentowi w wiejskim szpitalu. Nasi medycy wyprzedzili kliniki uniwersyteckie nie tylko w Polsce, ale i w większości świata.
W tym artykule: Prośba pacjenta o przyszycie ręki Pionierska operacja w wiejskim szpitalu Dalsze losy pacjenta i lekarza 20-letni Józef M. od samego świtu pracował z piłą tarczową. W pewnej chwili, gdy schylił się, by wrzucić kawałek drewna na stertę, piła wciągnęła mu kawałek kurtki. Krzyk. Krew. Przybiegła matka i sąsiadka. Matka zemdlała, sąsiadka wezwała pogotowie. Józek nie stracił przytomności. Paskiem od spodni owinął kikut, podniósł odciętą rękę z ziemi i położył ją na pustakach. Prośba pacjenta o przyszycie ręki Gdy po dwóch godzinach przyjechało pogotowie, Józek zawinął odciętą rękę w papierowy worek po cemencie. – Bez niej nie pojadę! – oznajmił. Żeby nie przedłużać, sanitariusze zgodzili się zabrać rannego i rękę. Dotarli do szpitala powiatowego w Trzebnicy. 38-letni doktor Ryszard Kocięba, od niedawna ordynator chirurgii, skończył właśnie planową operację przepukliny. Przyjechała karetka z wypadku. Przywieziono młodzieńca, który uciął sobie piłą tarczową lewą rękę, trochę za nadgarstkiem. – Przyszyjcie mi ją, przyszyjcie – bełkotał półprzytomny. Na izbie przyjęć w Trzebnicy nikt na początku nie potraktował tej prośby poważnie. Pionierska operacja w wiejskim szpitalu – Rysiaczku, przywieźli pacjenta z amputowaną ręką… – dr Kocięba usłyszał od żony, doktor Lidii Wilowskiej-Kocięby, anestezjologa. – No i cóż z tego? – Obciętą rękę pacjent przywiózł z sobą i chce, żeby ją przyszyć... – Szefie, Chińczycy to robią, to może i my spróbujemy? – zasugerował, zażartował (?) jeden z chirurgów. – Rysiu, ty dasz radę. Ty to zrobisz – stwierdziła instrumentariuszka, zakonnica Hilga, która widziała dr. Kociębę przy wielu operacjach. – No to gdzie to jest? – zapytał doktor, mając na myśli odciętą rękę. Znaleziono ją w worku pod kaloryferem w izbie przyjęć. 20-latce przeszczepiono ręce mężczyzny. Z czasem stały się bardziej kobiece Mieszkająca w Indiach Shreya Siddanagowda w wieku 17 lat doznała poważnych obrażeń w wypadku autobusowym. Konieczne było amputowanie obu rąk na wysokości powyżej łokci. Na szczęście lek... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/shreya-zaczela-zauwazac-zmiany-w-wygladzie-przeszczepionych-rak-dwa-lata-po-operacji-fot-mohan-foundation-facebook-343a65a.jpeg" width="759" height="422" alt="Shreya zaczęła zauważać zmiany w wyglądzie przeszczepionych rąk dwa lata po operacji (fot. MOHAN Foundation/Facebook)" title="Shreya zaczęła zauważać zmiany w wyglądzie przeszczepionych rąk dwa lata po operacji (fot. MOHAN Foundation/Facebook)" /> Ręka została dokładnie wyszorowana, umieszczona w sterylnym naczyniu z płynem fizjologicznym i dużą ilością antybiotyku. Chirurg podjął się przełomowej operacji replantacji ręki bez użycia mikroskopów czy supercienkich chirurgicznych nici. O skali trudności niech świadczy to, że tylko na jednym naczyniu krwionośnym grubości igły trzeba było założyć sześć szwów. – Dokonał tego w szpitalu powiatowym, bez specjalistycznego sprzętu – zauważa Paweł Kocięba-Żabski, pasierb profesora. – To był bezprecedensowy, pierwszy taki medyczny sukces w Europie i w reszcie świata (wliczając USA i ZSRR). Wyjątek stanowiły Chiny, „ojczyzna mikrochirurgii”, bo tam do 1971 r. zrobiono kilka replantacji. Byliśmy drudzy po Chińczykach. Dysponując możliwościami wiejskiego szpitala, wyprzedziliśmy kliniki uniwersyteckie, nie tylko w Polsce – dodaje. Współpracownicy prof. Kocięby wspominali, że był doskonałym obserwatorem. Gdy zauważył pajęczynę na suficie, brak czepka u pielęgniarki, spokojnym tonem zwracał uwagę, ale „szło w pięty”. Umiał pochwalić, gdy coś zostało dobrze zrobione. – Gdy ktoś chciał go o coś poprosić, szedł do jego gabinetu. Nigdy nie odmawiał – podkreśla Halina Mozalewska, przełożona pielęgniarek w trzebnickim szpitalu. Dalsze losy pacjenta i lekarza Pionierska operacja się udała. Józio Traktorzysta, jak go nazwano w szpitalu, zrobił potem prawo jazdy zawodowego kierowcy ciężarówek. Później trafił do tego samego szpitala z rozbitą głową. Brał udział w bójce, w której wymachiwał krzesłem trzymanym w... przyszytej ręce. – Niestety, kilka lat po operacji zapił się na śmierć. Pomogliśmy mu z ręką, ale na głowę nie umieliśmy – mówił asystent i uczeń prof. Kocięby, prof. Jerzy Jabłecki. Lekarze ze stworzonego przez niego zespołu dokonali udanej transplantacji kończyny pobranej od zmarłego dawcy w 2006 r. Prof. Kocięba nie dożył tego sukcesu. Zmarł rok wcześniej na chorobę nowotworową. Źródło: archiwum NG.
Sensacyjne odkrycie archeologów. Czaszka sprzed ponad 5000 lat miała ślady operacji ucha
Czaszka została odnaleziona nieopodal hiszpańskiej wsi Reinoso, na północy kraju. Archeolodzy odkryli ją w starożytnym grobowcu. Prawdopodobnie pochodzi sprzed ok. 5300 lat. Uwagę naukowców przykuły ślady w miejscu ucha. Badacze są przekonani, że jest to dowód na najstarszą w historii przeprowadzoną operację ucha. Co więcej, udaną…
W tym artykule: Czaszka, która miała ślady najstarszej operacji ucha w historii Ponad 5000 lat temu były osoby, które miały podstawową wiedzę dotyczącą ludzkiej anatomii Naukowcy są przekonani, że pacjentka przeżyła obydwie operacje Grupa archeologów w 2016 roku pracowała na stanowisku archeologicznym El Pendón, które znajduje się w Reinoso. To mała hiszpańska wioska na północy kraju, w prowincji Kastylia i Leon. Naukowcy przeszukiwali teren, w którym w późnym okresie neolitycznym znajdował się dolmen - prehistoryczna budowla, która w tamtym okresie pełniła funkcje grobowca. Czaszka, która miała ślady najstarszej operacji ucha w historii W grobowcu znaleziono blisko 100 osób, które zostały tam pochowane. Po kilku latań badań, uczeni zwrócili uwagę na to, że jedna czaszka, która prawdopodobnie należała do kobiety w średnim wieku, wyróżnia się spośród innych. Zaobserwowali na niej ślady siedmiu nacięć w miejscu lewego przewodu słuchowego zewnętrznego. Według archeologów to dowód na najstarszą przeprowadzoną operację ucha w historii. Odnaleziono najstarsze budynki na Półwyspie Arabskim. Pochodzą sprzed ponad 8500 lat Archeolodzy znaleźli najstarsze budynki w historii Półwyspu Arabskiego. Nowe odkrycie ujawnia osadniczy tryb życia ludzi, którzy zamieszkiwali te ziemie 8500 lat temu. O najnowszym odkryciu naukowcy poinformowali na łamach naukowego magazynu „Scientific Reports”. Opisali w nim wnioski po długiej i wnikliwej analizie czaszki. Według badaczy wszystko wskazuje na to, że ok. 5300 lat temu przeprowadzono zabieg antromastoidektomii. To operacja, która polega na otwarciu wyrostka sutkowatego czaszki i usunięcia jego zawartości. Ponad 5000 lat temu były osoby, które miały podstawową wiedzę dotyczącą ludzkiej anatomii Badacze są przekonani, że zabieg wykonała osoba, która miała podstawową wiedzę dotyczącą ludzkiej anatomii. Celem operacji było złagodzenie bólu pacjentki. Kobieta mogła cierpieć na zapalenie wyrostka sutkowatego oraz zapalenie ucha środkowego. Przerażające odkrycie archeologów w Peru. 6 dzieci zostało zamordowanych i złożonych w ofierze Archeolodzy znaleźli mumie sześciu dzieci, które znajdowały się w grobowcu wysoko urodzonego człowieka. Naukowcy podejrzewają, że zostały złożone w ofierze. Naukowcy zauważyli dwa ślady perforacji, które znajdowały się po obydwu stronach czaszki, w miejscu wyrostka sutkowatego. Oznacza to, że wykonano w sumie dwa zabiegi otochirurgiczne. To świadczy o tym, że już ponad 5000 lat temu ludzie mieli wiedzę o anatomii człowieka, a dzięki temu potrafili skutecznie leczyć ludzi i niekiedy ratować ich od niechybnej śmierci. Makabryczne odkrycie: w Anglii wykopano 40 szkieletów. Wszyscy zmarli mieli odcięte głowy... Ludzkie szczątki znajdowały się na cmentarzu z czasów Imperium Rzymskiego w angielskim hrabstwie Buckinghamshire. Archeolodzy twierdzą, że ciała należały głównie do przestępców i wszys... – Możemy stwierdzić, że tysiące lat temu żyły osoby, które miały pewną wiedzę i doświadczenie medyczne. Byli to starożytni uzdrowiciele lub pewnego rodzaju lekarze – mówi Manuel Rojo-Guerra z wydziału Prehistorii i Archeologi na Uniwersytecie w Valladolid, który był zaangażowany w badania. Naukowcy są przekonani, że pacjentka przeżyła obydwie operacje Badacze nie są pewni, czy obydwie perforacje zostały wykonane w tym samym czasie. Twierdzą jednak, że w miejscu wywiercenia dziury w kości, widać ślady regeneracji. To oznacza, że pacjentka przeżyła wszystkie operacje. Starożytny chirurg był w stanie określić źródło problemu, a następnie skutecznie przeprowadzić procedurę antromastoidektomii. Należy zaznaczyć, że współcześnie taki zabieg przeprowadza się w znieczuleniu ogólnym. W przeciwnym razie odczuwalny jest niewyobrażalny ból. Uczeni sugerują, że kobieta została prawdopodobnie przywiązana i skrępowana, aby uniemożliwić jej wszelkie odruchy podczas wykonywania operacji. Dodatkowo, asystenci starożytnego chirurga mogli podawać pacjentce psychoaktywne substancje, które odwracały uwagę od cierpienia. W Peru znaleziono ludzkie kręgosłupy nawleczone na łodygi trzciny. Co to za przerażający rytuał? Kolejne niesamowite odkrycie archeologiczne w Peru. Kości z ludzkich kręgosłupów nawleczono na trzciny. Znaleziska mogą liczyć nawet pół tysiąca lat. Rojo-Guerra przekazał również, że w dolmenie znaleziono ostrza wykonane z krzemienia. Wszystko wskazuje na to, że jedno z nich to narzędzie, które zostało wykorzystane w trakcie zabiegu. Naukowcy zauważyli ślady podgrzewania ostrza do bardzo wysokich temperatur. Profesor z Uniwersytetu w Valladolid twierdzi, że noża użyto do przyżegania, aby zatamować krew pacjentki. To może oznaczać, że tę okolice zamieszkiwał lokalny uzdrowiciel, który wykonywał skomplikowane, jak na tamte czasy operacje. Źródło: Scientific Reports Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Historyczna transplantacja serca. Lekarze przeszczepili je z genetycznie zmodyfikowanej świni
Po raz pierwszy w historii lekarzom udało się przeszczepić człowiekowi serce z genetycznie zmodyfikowanej świni.
W tym artykule: Historyczna transplantacja serca Ksenotransplantacja To była walka o życie 57-letniego Davida Benneta. Od wielu miesięcy pozostawał podpięty pod aparaturą, która wspomagała pracę jego serca. Dzień przed operacją, 30 grudnia powiedział, że ma wybór pomiędzy śmiercią albo transplantacją. Wybrał to drugie. Dzień później amerykańska Agencja ds. Żywności i Leków (FDA) wydała warunkowe pozwolenie na przeszczep między genetycznie zmodyfikowaną świnią a człowiekiem. 7 stycznia Bennet leżał już na sali, w której przeprowadzono operację trwającą 7 godzin. Udaną. Przeszczep nie został od razu odrzucony. Trzy dni później David Bennet pozuje do selfie z chirurgiem, na którym widać, że jest schorowany, ale co ważniejsze - żyje. Lekarze z Uniwersyteckiego Szpitala Maryland w w Baltimore tworzą właśnie historię. Historyczna transplantacja serca David Bennet nie miał już szans na tradycyjny przeszczep, od ludzkiego dawcy. Jego stan zdrowia był krytyczny. - Wiem, że to duże ryzyko, ale to moja ostatnia szansa na życie. - mówił przed operacją. Lekarze z Centrum Medycznego Uniwersytetu Maryland postawili wszystko na jedną kartę i podjęli ryzyko. Gdyby nie ta kluczowa decyzja, 57-latek zmarłby, ponieważ cierpiał na śmiertelną chorobę serca. Świnia, która była dawcą organu, została genetycznie zmodyfikowana, żeby pozbyć się trzech genów, które powodowały w odrzucenie serca od tego zwierzęcia przez ludzki układ odpornościowy. Usunięto także gen świni, który powodował wzrost tkanki sercowej w organizmie pacjenta. Ponadto zmodyfikowane zwierzę otrzymało sześć genów ludzkich. Chirurdzy z szpitala Uniwersytetu Marylandu, którzy przeprowadzili operacje przyznają - to historyczna chwila, którą poprzedzały dziesięciolecia badań. Ta transplantacja serca, może zmienić bieg historii. Teraz David Bennet pozostanie przez kilka kolejnych tygodni pod ścisłą obserwacją, tygodni, które zaważą na jego życiu. - Nie mogę się doczekać, kiedy w końcu wstanę z łóżka. - mówi. W 2021 roku padło wiele niechlubnych rekordów. Zmiany klimatyczne są coraz bardziej odczuwalne W 2021 roku ponad 400 stacji meteorologicznych zmierzyło rekordowo wysokie temperatury. Ubiegły rok był jednym z najcieplejszych w historii. Zmiany klimatyczne są coraz większym zagrożeniem d... Ksenotransplantacja Ksenotransplantacja to w prostych słowach przeszczep lub infuzja tkanek lub organów zwierzęcych do ludzkiego organizmu. Prace nad powodzeniem takich operacji trwają już od XIX wieku, a pierwsza udokumentowana próba przetoczenia krwi odzwierzęcej została opisana już nawet w 1667 r. Wtedy to 15-letniemu chłopcu próbowano przetoczyć krew jagnięcia. W 1984 roku przeprowadzono najsłynniejszą w dziejach ksenotransplantację na 12-dniowym dziecku, nazywanym później „Baby Fae”, które urodziło się przedwcześnie z niedorozwojem lewej komory serca. Noworodek był biorcą serca pawiana. Po 11 dniach pojawiły się pierwsze objawy odrzucenia przeszczepu, a 9 dni później dziecko zmarło. Opinia publiczna była wówczas zszokowana tym wydarzeniem, a wiele osób nazywało operację za nieetyczny eksperyment. Nie można nie wspomnieć o polskim geniuszu kardiochirurgii doktorze Zbigniewie Relidze. Polak w 1992 roku wraz z grupą inny lekarzy przeprowadził jedną z pierwszych operacji transplantacji serca świni. Niestety przeszczep się nie przyjął, a pacjent zmarł 23 godziny później. Później przez lata naukowcy zachodzili w głowę, co zrobić, żeby ksenotransplantacja się powiodła. Rozwiązanie przyniosła właśnie genetyczna modyfikacja zwierzęcia. Jeżeli ta operacja okaże się skuteczna, będzie to ratunek dla tysięcy ludzi. Na świecie codziennie umiera bowiem kilkanaście osób z powodu braku dawcy. W samych Stanach Zjednoczonych na przeszczep czeka obecnie 110 tys. osób. Być może jesteśmy właśnie świadkami wielkiej zmiany. Źródło: University of Maryland, BBC, Live Science
5 słynnych przeszczepów twarzy. Historie pełne blasków i cieni
Operacje przeszczepu twarzy to bardzo trudne przedsięwzięcia, a o ich sukcesie decyduje nie pierwszy dzień po operacji, lecz wiele kolejnych lat życia. Poznajcie 5 historii osób, którym medycyna dała drugą szansę.
1. Andy Sandness Kiedy Andy Sandness zdecydował o zakończeniu swojego życia miał 32 lata. Chciał popełnić samobójstwo strzelając sobie w twarz. Przeżył, ale jego obrażenia były tak rozległe, że nie było szans na odbudowę twarzy. Przez dziesięć lat mężczyzna nie mógł swobodnie oddychać ani jeść, a jego kontakty ze światem zewnętrznym były znacznie utrudnione przez deformację. Przełom nastąpił w 2016 roku, gdy w klinice Mayo w Rochester podjęto próbę operacji przeszczepu twarzy dla mężczyzny. Poprzedzały ją ponad trzy lata ćwiczeń. Szefujący zespołowi chirurgów Samir Mardini oraz Hatem Amer około 50 razy przeprowadzali próbne zabiegi na twarzach nieboszczyków, by nie pomylić się na żywym pacjencie. Dawcą był 21-latek, którego żona zgodziła się na przeszczep. Kobieta i pacjent spotkają się po operacji. - Chciałem Ci pokazać, że twój dar nie zostanie zmarnowany – miał powiedzieć Sandness w rozmowie z Lilly Ross. Mężczyzna odzyskał zdolność normalnego jedzenia, czucia zapachów, oddychania, uczy się swobodnie mówić. - Kiedy tracisz coś, co wydawało by się masz na zawsze, dowiadujesz się jak to jest być tego pozbawionym... - opowiada – A potem, gdy dostajesz drugą szansę, nigdy tego nie zapominasz. 2. Jerome Harmon Jerome Harmon jako pierwszy człowiek w historii przeżył operację przeszczepu twarzy dwukrotnie. Pierwszą operację przeszedł w 2010 roku i niestety, choć zakończyła się sukcesem, przeszczep został odrzucony przez ciało pacjenta. Lekarze nie dali jednak za wygraną. W styczniu 2018 grupa lekarzy ze szpitala Georges Pompidou European Hospital AP-HP pod przewodnictwem Laurenta Lantieri podjęła się kolejnego zabiegu. Udało się, choć przez kolejne 8 miesięcy mężczyzna pozostawał w szpitalu i nie mógł nawet spotkać swojej rodziny. Wszystko po to, by nie doszło do kolejnego odrzucenia. - Mam czterdzieści trzy lata, dawca miał 22, zatem teraz i ja mam 22 – żartował Hamon rozmawiając z mediami po operacji. 3. Grzegorz Galasiński O Grzegorzu Galasińskim głośno było w 2013 roku, gdy lekarze skutecznie przeszczepili mu twarz. Operację przeprowadził zespół 14 chirurgów pod kierownictwem prof. Adama Maciejewskiego z Instytutu Onkologii w Gliwicach. Po 27 godzinach pracy udało się osiągnąć sukces. Twarzy pozbawił go wypadek. Maszyna służąca do pakowania kostki brukowej wciągnęła go i wyrwała twarz. Do kin niedawno trafił film “Twarz” Małgorzaty Szumowskiej inspirowany jego historią (choć jak sam mówi – niebiograficzny). Jednak udana operacja nie zakończyła problemów mężczyzny, który wciąż musi być poddawany rehabilitacji i nie może wrócić do normalnego życia. - Mówiono o mnie jako o sukcesie medycyny, ale teraz ze swoimi dolegliwościami znalazłem się poza systemem. Żyję, ale co to za życie? - pyta w rozmowie z portalem wyborcza.pl. Mimo tego, że rok po operacji przeszedł drugą rekonstruującą szczękę i uzębienie dziś nie może normalnie jeść. Szczęka źle się zrosła i konieczne było jej usunięcie. Mężczyzna ma problem z jedzeniem, oddychaniem, do tego zaczął pogarszać się stan jego oka. Lekarze póki co nie mają pomysłu jak go ratować. Jest to tym trudniejsze, że wciąż musi przyjmować leki przeciwko odrzuceniu przeszczepu, które wpływają na jego system immunologiczny. - Ostatnio miałem kolejny zabieg żuchwy. Usunęli mi kości, które się nie zrosły. Od zeszłego roku cały czas mam komplikacje. Ale nikt mnie nie słucha. Nikogo to nie obchodzi – podsumowuje ze smutkiem w wywiadzie dla Tokfm.pl. Niedawno mężczyzna wziął do siebie owczarka niemieckiego. Stan jego odporności pozwala na opiekę nad zwierzęciem. Ze światem komunikuje się głównie przez Facebooka. Jak podsumowuje swoją historię? - Chyba tylko to, że sam wygląd nie świadczy o człowieku. Piękna twarz to nie wszystko – mówił dziennikarce Annie Dryjańskiej. 4. Carmen Tarleton W 2007 Carmen Blandin Tarleton została zaatakowana przez byłego męża. Mężczyzna podejrzewał, że kobieta spotyka się z kimś innym. Po wtargnięciu do jej mieszkania zaatakował ją kijem baseballowym, a następnie oblał żrącym ługiem. Carmen doznała ciężkich poparzeń około 80% ciała, a jej twarz została stopiona zupełnie. W 2013 przeszła operację przeszczepu twarzy w bostońskim Brigham and Women's Hospital. Na konferencji prasowej dziękowała rodzinie dawczyni, Cheryl Denelli-Righter. Dziewczyna zmarła z powodu wylewu w tym samym roku. - Mogę znów poczuć skórę matki, mogę zobaczyć jej piegi i przez Ciebie, mogę zobaczyć, że ona żyje dalej – mówiła córka dawczyni – To prawdziwe błogosławieństwo. 5. Charla Nash Ta historia rozpoczęła się od tragicznego wypadku ze zwierzęciem domowym. W 2009 roku Charla Nash odwiedzała przyjaciółkę, która trzymała w domu szympansa imieniem Travis jako zwierzę domowe. Travis był znaną gwiazdą reklam, występował w spotach Coca Coli oraz Old Navy, pojawiał się także w programach TV. Urodził się w 1995 roku w ośrodku dla szympansów w Missouri. Jego matka 6 lat później zostanie zastrzelona podczas próby ucieczki. Przez ludzi travis został adoptowany w wieku zaledwie trzech dni. Udało się go nauczyć wielu rzeczy: potrafił włączyć komputer by oglądać obrazki, mył zęby pastą, zmieniał kanały w telewizorze używając pilota, a nawet kilka razy prowadził samochód. W 2009 wieku, podczas spotkania z Charlą Nash, doszło do tragedii. Zdenerwowane zwierzę zaatakowało kobietę zamieniając jej twarz w strzępy mięsa oraz pozbawiając dłoni. Nad rekonstrukcją jej twarzy przez 20 godzin pracował zespół 30 chirurgów. Była trzecią kobietą w historii, która otrzymała przeszczep twarzy. Lekarze przyszyli jej także nowe dłonie, niestety ciało odrzuciło jednak ten przeszczep i trzeba było je usunąć.
20-latce przeszczepiono ręce mężczyzny. Z czasem stały się bardziej kobiece
Mieszkająca w Indiach Shreya Siddanagowda w wieku 17 lat doznała poważnych obrażeń w wypadku autobusowym. Konieczne było amputowanie obu rąk na wysokości powyżej łokci. Na szczęście lekarze znaleźli dawcę – 20-letniego rowerzystę, który zginął w innym wypadku drogowym. Rodzice mężczyzny zgodzili się na pobranie kończyć, a rodzice nastolatki na przeprowadzenie przeszczepu.
W tym artykule: Niespotykana zmiana Szczupłe kobiece palce Dawca znaleziony O operacji Shreyi od początku było głośno, stała się bowiem pierwszym w Azji zabiegiem przeszczepu rąk między kobietą a mężczyzną. Operacja trwała ponad 13 godzin. Pracowało przy niej 20 chirurgów i 16-osobowy zespół anestezjologiczny. Cała procedura zakończyła się wielkim sukcesem, ponieważ ciało nastolatki bez problemu przyjęło nowe ręce. Jednak po pewnym czasie od operacji stało się coś, co zadziwiło lekarzy opiekujących się Shreyą. Skóra na przeszczepionych rękach zmieniła odcień. Jak donosi The Indian Express, kolor skóry przeszczepionych rąk był początkowo o kilka odcieni ciemniejszy niż naturalny odcień skóry nastolatki. Ale po trzech latach od wypadku koloryt skóry między przeszczepionymi kończynami a resztą ciała dziewczyny wyrównał się. – Nie wiem, jak doszło do transformacji, ale teraz czuję się jak z moimi własnymi rękami. Po przeszczepie kolor skóry był bardzo ciemny, nie żeby to kiedykolwiek mnie martwiło, ale teraz pasuje do mojego odcienia – przyznała Siddanagowda. Niespotykana zmiana Chociaż na całym świecie przeprowadzono mniej niż 100 przeszczepów rąk, lekarze twierdzą, że zmiana koloru skóry zaobserwowana u Shreyi może być jednym z pierwszych takich przypadków, a nawet jedynym jak dotąd znanym. Lekarze postanowili zbadać wyjątkową adaptację przeszczepionych kończyn. Choć twierdzą, że trudno wyciągać wnioski na podstawie jednego przypadku, przeprowadzili szereg badań i analiz, mogących wyjaśnić niezwykłe zjawisko. Portal allthatsinteresting.com podaje, że znany jest też inny przykład zmiany koloru skóry po przeszczepie. Mowa o afgańskim żołnierzu, który także otrzymał przeszczep obu rąk, jednak dawca był tej samej płci co biorca. Były żołnierz twierdził, że zauważył niewielką zmianę odcienia skóry. Niestety zmarł, zanim lekarze zdołali zbadać i udokumentować jego obserwacje. Subramania Iyer, szef chirurgii plastycznej i rekonstrukcyjnej w Instytucie Amrita, ma nadzieję, że badania przypadku Siddanagowdy oraz innych podobnych przeszczepów w przyszłości ukażą się w czasopismach naukowych. Na razie lekarze sugerują, że za zmieniający się kolor skóry odpowiada działanie komórek melaniny, które dążą do uzyskania naturalnego dla biorcy odcienia skóry. – W ciągu mniej więcej roku kanał limfatyczny między ręką dawcy a ciałem gospodarza otwiera się całkowicie, umożliwiając przepływ płynów. Możliwe, że komórki produkujące melaninę powoli zastępowały komórki dawcy. A to doprowadziło do zmiany – sugeruje Mohit Sharma, który był członkiem zespołu operacyjnego przy przeszczepie Siddanagowdy. Szczupłe kobiece palce Sama Shreya podkreśla, że zmienił się nie tylko odcień skóry. Podczas fizjoterapii nowe kończyny kobiety, które początkowo były wyraźnie bardziej muskularne i „męskie”, wydawały się maleć. Tkanka tłuszczowa zgromadzona w przeszczepionych rękach powoli się rozpuszczała i ostatecznie bardziej wyrównała z poziomem tkanki w górnej części kończyn, które nie były amputowane. Shreya twierdzi, że jej ręce i dłonie z czasem stały się szczuplejsze i bardziej smukłe, a palce dłuższe. Te same zmiany zauważa też matka kobiety. – Palce upodobniły się do kobiecych, nadgarstek jest mniejszy. To są niezwykłe zmiany – powiedziała. Lekarze przyznają, że nie spodziewali się takich zmian. Nie mieli też zbyt wielu wcześniejszych przykładów na to, jak mogą zachować się międzypłciowe przeszczepy. – To nasz pierwszy przypadek przeszczepu rąk od mężczyzny do kobiety. Możemy tylko zgadywać, że żeńskie hormony doprowadziły do zmiany, ale ocena dokładnej przyczyny jest trudna – powiedzieli. Dawca znaleziony Lekarze podkreślają, że obecnie 21-letnia młoda kobieta miała sporo szczęścia, bo wyjątkowo szybko udało się lekarzom pozyskać dla niej ręce do przeszczepu. Choć rodzinę Shreyi uprzedzono, że oczekiwanie na operację może potrwać nawet kilka miesięcy, dawca znalazł się niemal natychmiast. Był to Sachin, 20-letni student, który uległ śmiertelnemu wypadkowi na rowerze. Kiedy potwierdzono śmierć mózgu, rodzina młodego mężczyzny zgodziła się oddać ręce do przeszczepu. Operację przeprowadzono w Instytucie Amrita, jedynym wówczas ośrodku w Azji, który przeprowadzał udane przeszczepy rąk. Chirurdzy najpierw połączyli kości kończyn dawcy z ciałem Siddanagowdy. Następnie zespolone zostały tętnice, żyły i ścięgna, a na koniec zszyto skórę kończyn dawcy i biorczyni. Kobieta musiała poddać się półtorarocznej intensywnej rehabilitacji i fizjoterapii, aby jej organizm przyjął przeszczep, a ciało nauczyło się współpracować z nowymi rękami. Siddanagowda kontynuuje fizjoterapię i ma nadzieję na odzyskanie pełnej sprawności jednego z trzech nerwów oraz mięśni palców, których sprawność jeszcze nie powróciły. Mimo to kobieta jest w stanie wykonać samodzielnie wiele czynności. źródło: allthatsinteresting.com
Skracanie palców u nóg? Czego się nie robi, by wyglądać "dobrze"
Zabieg chirurgii plastycznej polegający na skróceniu wystającego długiego palca przed paluch jest wykonywany znacznie częściej niż mogłoby się to wydawać. Dziwaczne? Okazuje się, że w pogoni za idealnym wyglądem jesteśmy gotowi na coraz więcej, szczególnie gdy zbliża się lato i sezon na sandały czy otwarte szpilki.
Każdy z nas ma znajomego lub znajomą, która ma coś takiego – drugi palec u nogi wyraźnie dłuższy od dominującego na stopie palucha. To problem? Z punktu widzenia medycyny absolutnie nie, jeśli nie boli i nie przeszkadza w funkcjonowaniu. Istnieją przypadki, gdzie długość drugiego palca u nogi może komplikować dobranie obuwia lub powodować częste urazy tej części stopy. Schorzenie nazywa się palcem młoteczkowym. Wtedy operacja może przynieść ulgę. Jednak coraz częściej, dla wielu osób to przede wszystkim estetycznie kłopotliwe. Dlatego decydują się na chirurgiczne skrócenie. Do chirurgów najczęściej trafiają kobiety, które marzą o idealnym wyglądzie stóp. Cena za operację zaczyna się w Polsce około 4 tysiące złotych. Jak przebiega zabieg? Nie wygląda to zbyt przyjemnie. Nacinana jest skóra by uzyskać dostęp do kości. Tam wycinany jest odpowiedni fragment, którego brak doprowadzi do odpowiedniej długości palca. Następnie pozostałe kości układa się pod skórą i utwierdza je na pozycji drutem lub implantem. Operację kończy założenie kilku szwów scalających skórę. View oEmbed on the source website Jak przy każdym zabiegu istnieje ryzyko powikłań, zakażeń oraz deformacji. Jest ono uzależnione od miejsca wykonywania operacji i jej warunków, umiejętności przeprowadzającego ją chirurga i naszego własnego zdrowia. Zabieg wykonywany jest w znieczuleniu, a proces rekonwalescencji po nim to około 5 tygodni, podczas których należy chodzić w specjalnych usztywniających butach.
TEN robot leczy sprawniej i taniej niż ludzie własnymi rękoma. Pracuje we Wrocławiu
Operacje robotem chirurgicznym da Vinci zmniejszają koszty leczenia pacjenta. Sprawiają, że chory szybciej odzyskuje sprawność i powraca do normalnego życia – ocenia prof. Wojciech Witkiewicz, prezes Polskiego Towarzystwa Chirurgii Robotowej.
Pierwszy w Polsce i jedyny jak dotąd robot chirurgiczny da Vinci znajduje się w Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym we Wrocławiu i od 2010 r. wykonano na nim 207 operacji z zakresu chirurgii ogólnej, urologii, ginekologii i laryngologii. Dyrektor szpitala prof. Wojciech Witkiewicz, który jest prezesem Polskiego Towarzystwa Chirurgii Robotowej, w rozmowie z PAP podkreślił, że spotkanie specjalistów w tym zakresie służy przede wszystkim wymianie doświadczeń, ale również popularyzacji tej metody chirurgicznej. „Po wykonaniu kilkudziesięciu operacji tą metodą w naszym szpitalu zwróciliśmy się o opinię do Agencji Oceny Technologii Medycznych, która uznała, że robot chirurgiczny w Polsce może być stosowany do badań naukowych, ale te zabiegi nie są w koszyku świadczeń gwarantowanych. Z tego powodu producent wstrzymał sprzedaż tych urządzeń do naszego kraju” - mowi prof. Wojciech Witkiewicz, dyrektor szpitala i prezes Polskiego Towarzystwa Chirurgii Robotowej. Dodaje, że w najbliższym czasie ponownie zwróci się o opinię, ponieważ „trzeba robić wszystko, by technologicznie doganiać czołowe kraje w chirurgii, bo Polska wciąż jest krajem na dorobku”. Jak to działa? View oEmbed on the source website Więcej robotów u sąsiadów Profesor opowiada, że w USA jest ponad dwa tysiące takich urządzeń, w krajach zachodnioeuropejskich pracuje po kilkadziesiąt robotów, ale już np. w Czechach, Bułgarii czy Rumunii szpitale mają do dyspozycji po dziewięć robotów da Vinci. „Operacje robotem da Vinci zmniejszają koszty leczenia pacjenta. Sprawiają, że chory szybciej odzyskuje sprawność i powraca do normalnego życia. Jest o połowę krócej hospitalizowany, nieiwazyjny zabieg nie doprowadza do powikłań. I chociaż sama procedura zabiegu jest droższa, to w sumie koszty całego leczenia są mniejsze” - ocenił prof. Witkiewicz. Dyrektor wrocławskiego szpitala podkreślił, że od 2010 r. w tej placówce przeprowadzono 207 operacji robotem chirurgicznym, a dzięki pozyskanym grantom medycznym przeszkolono również 19 chirurgów do pracy na tym urządzeniu. „Zaczynali od szkoleń za granicą. Potem mogliśmy to robić także już u siebie, zapraszając specjalistów do pracy na naszym robocie. Obecnie szkolimy już chirurgów w okresie rezydentury. Nie możemy sobie pozwolić, by pozostać w tyle, bo i tak jesteśmy już opóźnieni we wprowadzaniu tej metody” - podsumował prezes Polskiego Towarzystwa Chirurgii Robotowej. We Wrocławiu w ten weekend odbył się II Międzynarodowy Kongres Polskiego Towarzystwa Chirurgii Robotowej oraz I Polsko-Włoskie Sympozjum Chirurgii Robotowej w Onkologii. Uczestniczy w nim kilkudziesięciu chirurgów z całej Europy i USA oraz lekarze z Polski. Źródło: PAP