To nowy cud architektury. Najbardziej spektakularna księgarnia świata jest zawieszona nad przepaścią
Choć czytanie książek z roku na rok traci na popularności, wciąż nie brakuje osób, które cenią zapach papieru i możliwość całkowitego zanurzenia się w literackim świecie. Z myślą o nich powstają coraz bardziej niezwykłe księgarnie – od tych ukrytych w zabytkowych kościołach, po te mieszczące się w dawnych teatrach. Najbardziej spektakularna z nich została otwarta zaledwie kilka miesięcy temu i już uchodzi za prawdziwy cud architektury.
Na świecie nie brakuje imponujących księgarni, które same w sobie stały się atrakcjami turystycznymi. Przykładowo w Buenos Aires miłośnicy literatury mogą kupować książki w przekształconym teatrze El Ateneo Grand Splendid, z kolei w Maastricht — w ponad 700-letnim kościele dominikańskim. W maju 2025 roku do grona tych unikatowych miejsc dołączyła jednak księgarnia absolutnie wyjątkowa, która powstała w samym sercu chińskiego leju krasowego. Tu futurystyczna architektura spotyka się z monumentalnym krajobrazem. Nic dziwnego, że już po kilku miesiącach od otwarcia uznano ją za najbardziej spektakularną księgarnię świata. Spektakularna księgarnia zawieszona na klifie Nowa księgarnia, zbudowana na skraju 326-metrowego leja krasowego Mianhua w północnym Guangxi, stała się jednym z najbardziej niezwykłych projektów architektonicznych otwartych dla zwiedzających w 2025 roku. Jej konstrukcję umieszczono bezpośrednio na skalnej ścianie, co wymagało skomplikowanych prac i wielomiesięcznego przygotowania. Ponieważ krasowe klify są strome i wyjątkowo kruche, inżynierowie musieli zastosować specjalne metody stabilizacji oraz tworzyć platformy robocze zawieszone nad przepaścią. Jak wspomina twórca projektu, He Zhijian, cały proces przypominał „akrobacje na klifie”. Najpierw powstawały dolne podpory, później montowano górną konstrukcję, a na końcu demontowano tymczasowe rusztowania. Efekt końcowy robi ogromne wrażenie. Wzdłuż skalnej ściany rozmieszczono ponad 10 tysięcy książek, tworząc „kanion wiedzy” o długości 150 metrów i wysokości około 10 metrów. W ciągu dnia półki wtapiają się w otoczenie, natomiast nocą – dzięki ledom – rozświetlają klif niczym świetlista wstęga. To połączenie surowej natury z minimalistyczną architekturą z drewna i szkła sprawia, że obiekt wygląda niczym zawieszony w powietrzu pawilon. Jednym z najbardziej spektakularnych elementów jest szklana podłoga, przez którą można zobaczyć dno ogromnego leja krasowego. To jednak nie wszystko, ponieważ miejsce zachwyca również swoim naturalnym mikroklimatem. Co ciekawe, ukształtowanie leja blokuje deszcz i podmuchy wiatru, dzięki czemu książki pozostają suche przez cały rok, choć są eksponowane na półkach pod gołym niebem. Odwiedzający docierają tu krótką leśną ścieżką, po czym stają nad krawędzią rozległego zapadliska, podziwiając całą konstrukcję unoszącą się nad przepaścią. Ten spektakularny widok przyciąga już turystów nie tylko z Chin, ale także z coraz dalszych zakątków świata. Cliffside Bookstore jako wyjątkowe połączenie sztuki, ekologii i turystyki Księgarnia stanowi część większego kompleksu stworzonego na krawędzi klifu, obejmującego również basen, hotel i kawiarnię — wszystkie zaprojektowane tak, aby harmonijnie współistnieć z naturalnym ukształtowaniem terenu. Ochrona środowiska była jednym z kluczowych założeń tego projektu. W pobliskim hotelu zastosowano czterostopniowy system oczyszczania ścieków, który umożliwia ponowne wykorzystanie wody (m.in. do nawadniania), a dno leja krasowego pozostało nietknięte. Jedyną ingerencją w krajobraz jest pomost poprowadzony ponad dziką roślinnością porastającą dno zapadliska, wytyczony tak, by umożliwić zwiedzanie bez naruszania natury. Co więcej, wśród odwiedzających regularnie pojawiają się makaki, które mogą swobodnie się przemieszczać. Turyści podkreślają wyjątkowy charakter tego miejsca. Media cytują m.in. pisarkę Pan Xiaoxian z Kantonu, która zauważyła, że nigdy wcześniej nie widziała księgarni „zbudowanej na klifie w takiej skali” ani przestrzeni, która w tak naturalny sposób łączy krajobraz, kulturę i atmosferę obcowania z historią. Jak relacjonowała, czytanie na świeżym powietrzu na białych leżakach ustawionych wzdłuż półek jest doświadczeniem jedynym w swoim rodzaju. – Czujesz się tu swobodnie, a dzięki górskiemu wiatrowi i ciepłemu słońcu ta chwila staje się niezapomniana – mówiła. Nic dziwnego, że od chwili otwarcia księgarnię odwiedziło już ponad 100 tysięcy osób, a jej niezwykła architektura w krótkim czasie zdobyła dużą popularność w mediach społecznościowych. To jeden z najbardziej oryginalnych projektów architektonicznych ostatnich lat – przestrzeń, która zachwyca zarówno formą, jak i atmosferą sprzyjającą ciszy, skupieniu oraz kontemplacji. Źródła: China Minutes, Our China Story Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Naukowcy odkryli, kim byli zmarli z wiszących trumien. Geny potwierdzają legendę
Tajemnicze trumny wiszą wysoko na ścianach skalnych w Chinach i w Azji Południowo-Wschodniej. Ten niezwykły zwyczaj pogrzebowy trwał kilka tysięcy lat. Teraz, dzięki genetyce, naukowcy odkryli, kim byli ich twórcy. Wyniki są zbieżne ze starożytnymi legendami.
Tradycja tzw. wiszących trumien to jeden z najbardziej niezwykłych zwyczajów pogrzebowych w Azji Południowej. Polegała ona na umieszczaniu trumien w trudno dostępnych miejscach, jak jaskinie lub półki skalne. Jeden ze średniowiecznych skrybów pisał, że im wyżej umieszczono trumnę na półce skalnej, tym było to bardziej korzystne dla zmarłego lub zmarłej. Historyczne zapisy sugerują, że za tym zwyczajem stoi lud Bo. Jednak ta grupa etniczna niemal zniknęła z kart historii do końca istnienia chińskiej dynastii Ming (1368–1644 lat n.e.). Ale czy tak było naprawdę? Genetyczni detektywi tropią zaginiony lud Naukowcy podjęli się zadania rozwikłania tej zagadki, używając nowoczesnej technologii analizy DNA. Przeprowadzili kompleksowe badanie, sekwencjonując jedenaście starożytnych genomów z czterech stanowisk tzw. wiszących trumien. Porównali je z trzydziestoma genomami współczesnych ludzi ze społeczności Bo. To porównanie miało kluczowe znaczenie: pozwoliło sprawdzić, czy lud Bo był zbliżony genetycznie do starożytnych społeczności praktykujących niezwykły rytuał pogrzebowy. Wnioski opublikowano na łamach „Nature Communications”, a autorami jest kilkudziesięciu chińskich badaczy między innymi z Chińskiej Akademii Nauk. Początki nad morzem i zaskakujący goście Badania genetyczne wskazują na to, że kolebka tradycji wiszących trumien znajdowała się we wschodnich Chinach w czasach starożytnych. Najstarsze ślady tego zwyczaju pochodzą sprzed ponad 3 tys. lat z gór Wuyi w prowincji Fujian, niedaleko południowo-wschodniego wybrzeża. Ludzie ci byli genetycznie podobni do neolitycznych populacji, które żyły na wybrzeżu. Są to przodkowie współczesnych grup, które dziś posługują się językami Tai-Kadai i austronezyjskimi. Tradycja ta rozprzestrzeniła się następnie na zachód i południe. Co zaskakujące, analiza DNA ujawniła, że społeczność ta była otwarta kulturowo. Około 1200 lat temu, w czasie panowania dynastii Tang (618–907 lat n.e.), dołączali do niej ludzie z bardzo odległych regionów. W próbkach z Yunnan znaleziono dwie osoby o bardzo odmiennej genetyce. Jedna z nich była blisko spokrewniona z rolnikami z doliny rzeki Żółtej. Druga wykazywała silne powiązania z populacjami z Płaskowyżu Mongolskiego w Azji Północno-Wschodniej. Świadczy to o kontaktach na dużą skalę i włączaniu obcych w obręb tej kultury. Ciągłość niezwykłej tradycji Najważniejszym wnioskiem z analiz genetycznych jest potwierdzenie ciągłości historycznej. Współcześni ludzie Bo, żyjący w odległym powiecie Qiubei, są genetycznymi potomkami starożytnych twórców tradycji zwyczaju umieszczania pochówków na ścianach skalnych. Jest to jednocześnie dowód na prawdziwość przekazywanych z pokolenia na pokolenie legend. Choć obrzędy pogrzebowe ewoluowały – bo w późniejszych czasach pochówki umieszczano w jaskiniach – to nadal pod względem genetycznym i kulturowym był to ten sam lud. Co ciekawa tradycja „wiszących trumien” nie ograniczała się do Chin. Badanie wykazało wspólne komponenty genetyczne z populacjami, które umieszczały zmarłych w kłodach w północno-zachodniej Tajlandii. Także na Filipinach można znaleźć „wiszące trumny”. Źródło: Nature Communications Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Jeden statek, dwóch chętnych. Chińscy astronauci utknęli na orbicie przez kosmiczne śmieci
Od piątku, 14 listopada 2025 r., trójka astronautów misji Shenzhou 21 jest uwięziona na pokładzie stacji kosmicznej Tiangong. Załoga nie ma czym wrócić na Ziemię: ich statek został użyty do powrotu poprzedników z misji Shenzhou 20. Wszystko przez kosmiczne śmieci.
Przy chińskiej stacji kosmicznej Tiangong pozostał przycumowany tylko jeden, uszkodzony statek powrotny. Został on na początku listopada trafiony przez mikrometeoryt, co doprowadziło do pęknięcia iluminatora (okna obserwacyjnego) pojazdu. Przyczyną kolizji był „drobny fragment kosmicznych śmieci”, jak poinformowała wówczas Chińska Agencja Załogowych Lotów Kosmicznych (CMSA) w oświadczeniu. Zamiana statków uwięziła chińskich astronautów na orbicie Jedyny sprawny statek został użyty do powrotu na Ziemię poprzedniej misji. Zamiana statków uwięziła załogę misji Shenzhou 21 na nieokreślony czas – wysłanie nadprogramowej, ratunkowej rakiety w kosmos to przedsięwzięcie niełatwe i czasochłonne. Do tego czasu załoga w składzie Zhang Lu, Wu Fei i Zhang Hongzhang, pozostanie na stacji. Urzędnicy CMSA twierdzą, że pracują nad wysłaniem zastępczego statku. Choć nie potwierdzono daty powrotu, według raportów lotniczych start zaplanowano na 25 listopada. Rakieta Długi Marsz 2F miałaby wynieść na orbitę pusty statek załogowy Shenzhou-22, który pierwotnie miał polecieć na stację Tiangong z kolejną załogą, dopiero w połowie 2026 roku. Eksperci obawiają się jednak, że coś może pójść nie tak w tzw. międzyczasie. Nie jest jasne, dlaczego cała szóstka astronautów (czy też, według chińskiej nomenklatury, taikonautów) z obydwu misji (Shenzhou 20 i 21) nie została utrzymana na stacji do czasu zapewnienia kompletu statków powrotnych. Astronauci utknęli na orbicie już drugi raz To zdarzenie jest już drugim przypadkiem w ciągu ostatnich 2 lat, kiedy astronauci utknęli na orbicie. W marcu astronauci NASA Butch Wilmore i Suni Williams wrócili bezpiecznie na Ziemię po tym, jak ich ośmiodniowa misja zamieniła się w dziewięciomiesięczny pobyt na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Stało się tak z powodu problemów technicznych ze statkiem Starliner. Kosmiczne śmieci to rosnące zagrożenie Jan Osburg, inżynier z RAND Corporation, stwierdził w rozmowie ze Space.com, że oba te wydarzenia są „poważnym sygnałem ostrzegawczym”. W miarę jak orbita Ziemi zapełnia się coraz większą ilością kosmicznych śmieci, ryzyko kolizji staje się coraz większym problemem. W 2021 roku odłamki uderzyły w Międzynarodową Stację Kosmiczną, uszkadzając część jej ramienia robotycznego. Kilka razy w ostatnich latach ISS musiała wykonywać manewry, aby uniknąć kolizji z kosmicznymi odpadami. Źródło: Science Alert Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Największy współczesny krater odnaleziony w Chinach. To niemal kilometrowy ślad po tajemniczym uderzeniu w Ziemię
W południowych Chinach odkryto zadziwiająco dobrze zachowany krater po uderzeniu meteorytu. Pozostawał na widoku, jednak do tej pory nie przypuszczano, że niemal kilometrowe zagłębienie może być efektem uderzenia ciała niebieskiego. Do tego powstało całkiem niedawno, przez co rzuca nowe światło na losy Ziemi.
Naukowcy z Chin ogłosili odkrycie krateru Jinlin o średnicy 900 metrów, największego znanego krateru z epoki holocenu. Znalezisko w Zhaoqing wstrząsa naukowym światem. Ogromny krater z Zhaoqing Zespołu naukowców z Szanghaju i Kantonu ogłosił przełomowe odkrycie w południowych Chinach. W Zhaoqing, w prowincji Guangdong, badacze natrafili na wyjątkowo dobrze zachowany krater metorytowy. Nazwali go Jinling, co po chińsku oznacza „szczęśliwy las”. Trafnie, bo znalezisko z pewnością było szczęśliwe. Okazało się bowiem, że dobrze zakamuflowany, 900-metrowy krater jest największym znanym kraterem z holocenu – epoki geologicznej, która rozpoczęła się po ostatniej epoce lodowcowej około 11 700 lat temu i w której wszyscy obecnie żyjemy. Swoje odkrycie badacze opublikowali w czasopiśmie „Mattter and Radiation at Extremes”, w którym potwierdzili, że krater Jinlin powstał w wyniku niedawnego uderzenia meteorytu. Co zaskakujące, struktura największego krateru znajduje się w granitowej skorupie wietrzeniowej, co pomogło zachować jego wyjątkowe cechy pomimo panującej w regionie wysokiej wilgotności i obfitych opadów deszczu. Pozostał w niemalże niezmienionej formie. Skąd wiadomo, że krater powstał po uderzeniu meteorytu? W skałach granitowych, które otaczają krater, naukowcy odkryli charakterystyczne cechy deformacji kwarcu, tzw. deformacje planarne. Te mikroskopijne struktury powstają wyłącznie w wyniku uderzenia ciała niebieskiego w powierzchnię planety. Czemu wyłącznie? Bo ciśnienie potrzebne do ich wytworzenia wynosi od 10 do 35 gigapaskali – to poziom, którego nie osiągają żadne ziemskie procesy geologiczne. Jasnym więc było, że sprawcą kilometrowego zamieszania musiał być przybysz z kosmosu. Czym Jinlin różni się od innych kraterów? Przed odkryciem chińskiego krateru największą znaną strukturą uderzeniowa z epoki holocenu był krater Macza w Rosji. Mierzy on jednak zaledwie 300 metrów, jest więc trzy razy mniejszy. Krater Jinlin zmienia postrzeganie częstotliwości i skali uderzeń ciał pozaziemskich w Ziemię w czasach współczesnych: większość struktur ulegała szybkiej deformacji, więc nie wiedzieliśmy, że meteoryty jeszcze niedawno uderzały w naszą planetę tak często. Chociaż Jinlin został utworzony przez meteoryt właśnie – a nie kometę, która mogłaby stworzyć krater o średnicy ponad 10 km – jego rozmiar i tak przekracza wcześniejsze oczekiwania. Czego nowego nauczyliśmy się o przeszłości Ziemi? Według badaczy każde miejsce na powierzchni Ziemi miało taką samą szansę na zostanie „ofiarą” uderzenia meteorytu. Różnice geologiczne spowodowały jednak, że ślady takich kolizji zachowały się z różną trwałością, w wielu przypadkach całkowicie znikając. Właśnie dlatego krater Jinlin ma tak wielką wartość naukową. Doskonałe zachowanie i wyraźnie ślady deformacji kwarcu czynią go cennym źródłem informacji o skutkach uderzeń meteorytów i pozwalają lepiej przygotować się na obecne zagrożenia ze strony obiektów pozaziemskich. Obyśmy tylko nie musieli z nich korzystać w praktyce. Odkrycie w Zhaoqing wywołało duże poruszenie w społeczności naukowej, otwierając drogę do dalszych badań terenów o podobnych cechach geologicznych na całym świecie. Jinlin może okazać się dopiero początkiem nowej fali odkryć związanych z historią kolizji kosmicznych z Ziemią. Źródło: Mattter and Radiation at Extremes Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Zakazane Miasto po 100 latach otworzyło ukryty ogród. To jeden z najcenniejszych zabytków Chin
Przez ponad sto lat jeden z najbardziej tajemniczych zakątków Zakazanego Miasta pozostawał zamknięty przed światem. Ukryty Ogród Qianlong, stworzony jako prywatne miejsce wypoczynku cesarza, dawno obrósł legendą. Teraz można go wreszcie zobaczyć.
Pod koniec września historia Zakazanego Miasta otworzyła nowy rozdział. Ogród Qianlong, stworzony w latach 70. XVIII wieku jako prywatne schronienie cesarza, został udostępniony zwiedzającym po raz pierwszy od ponad stu lat. Jego renowacja, trwająca 25 lat i realizowana m.in. dzięki wsparciu World Monuments Fund, pochłonęła 15-18 milionów dolarów. Celem konserwatorów było nie tylko odtworzenie zabytkowej architektury i dawnego wystroju, lecz także przywrócenie unikatowej atmosfery jednego z najbardziej wyrafinowanych ogrodów dynastii Qing. Nowy rozdział w historii Zakazanego Miasta Przez wieki Zakazane Miasto pozostawało sercem chińskiej władzy. Ten rozległy kompleks pałacowy w Pekinie, wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO, składa się z niemal tysiąca budynków, w których niegdyś rezydowali cesarze z dynastii Ming i Qing. Do dziś zachwyca monumentalną architekturą, perfekcyjną symetrią, misternymi rzeźbami i bezcennymi zbiorami sztuki, przyciągając co roku miliony odwiedzających. Teraz na jego terenie pojawia się nowa, długo niedostępna atrakcja, czyli odrestaurowany Ogród Qianlong, jedno z najbardziej wyszukanych założeń ogrodowych epoki Qing. Na jego renowację wydano kilkanaście milionów dolarów, lecz chiński przywódca Xi Jinping uznał inwestycję za nie tylko uzasadnioną, lecz wręcz konieczną. Podczas wizyty podkreślał, że ogród jest „ważnym symbolem chińskiej cywilizacji” i że należy „dołożyć większych starań, aby chronić, odnawiać i dobrze wykorzystywać te zabytki kulturowe”. Również Ho Puay-peng, przewodniczący UNESCO ds. dziedzictwa architektonicznego w Azji, ocenił efekt prac jednoznacznie: „Cieszę się, że poświęcili temu tak dużo czasu”. Ogród Qianlong jako arcydzieło sztuki cesarskiej Ogród Qianlong, znany także jako Pałac Spokojnej Długowieczności, uchodzi za jeden z najbardziej wyrafinowanych kompleksów Zakazanego Miasta. Rozciąga się na czterech połączonych dziedzińcach, w których rozmieszczono 27 pawilonów pełniących niegdyś funkcję osobistych przestrzeni wypoczynku cesarza. Uzupełniają je ogrody skalne, strumienie oraz wiekowe drzewa, tworzące atmosferę sprzyjającą ciszy i kontemplacji. Równie imponujące są także wnętrza pełne zabytkowych mebli, dekoracji i unikalnych zdobień. Jak podkreśla World Monuments Fund, ten „pałac w pałacu”, który przetrwał niemal niezmieniony od XVIII wieku, zawiera jedne z najdoskonalszych przykładów chińskiej sztuki aranżacji wnętrz. Organizacja dodaje, że renowacja miała nie tylko przywrócić dawny wygląd ogrodu, lecz także wyznaczyć standardy dla przyszłych projektów konserwatorskich w Zakazanym Mieście. Co istotne, całe przedsięwzięcie stało się przykładem udanej współpracy chińsko-amerykańskiej sprzyjającej pogłębianiu międzykulturowego dialogu. Warto dodać, że renowatorzy musieli zmierzyć się z wyjątkowymi wyzwaniami. W rozmowie z „The Art Newspaper” rzecznik WMF mówił o konieczności zabezpieczenia rzadkich jedwabnych malowideł, zabytkowej stolarki oraz inkrustacji z jadeitu i włókien bambusowych. W wielu przypadkach wymagało to odtworzenia technik, które wyszły już z użycia, aby zachować pełną autentyczność ogrodu przy jednoczesnym wykorzystaniu współczesnych rozwiązań konserwatorskich. Zwiedzający mogą już podziwiać efekty tych prac po zakupieniu biletów do Muzeum Pałacowego, przy czym, z uwagi na wysokie zainteresowanie, warto zaplanować wizytę z wyprzedzeniem. Źródło: Travel + Leisure, The Art Newspaper Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Nowy wynalazek podbija sieć. Dzięki niemu góry stają się dostępne dla każdego
Dla wielu osób górskie szlaki pozostają nieosiągalne ze względu na wymagające podejścia i fizyczne ograniczenia. Teraz jednak innowacja z Chin może to zmienić. Robotyczne egzoszkielety pozwalają pokonywać strome wzniesienia z lekkością, jakiej dotąd nie dawały żadne tradycyjne rozwiązania.
Wspinaczka górska od zawsze była synonimem wysiłku, determinacji i fizycznego wyzwania. Strome podejścia, nierówny teren i rozrzedzone powietrze sprawiają, że nawet doświadczeni turyści muszą mierzyć się z granicami własnej wytrzymałości. Teraz jednak technologia wkracza tam, gdzie dotąd liczyła się jedynie siła ludzkich mięśni. W Chinach działają już robotyczne egzoszkielety, które wspierają wspinaczy w pokonywaniu górskich szlaków, odciążając ich ciało i umożliwiając zdobywanie szczytów. Sztuczna inteligencja wspiera wspinaczy Jak podawała agencja prasowa Xinhua, już 29 stycznia (czyli w pierwszy dzień chińskiego Nowego Roku) na słynnej górze Tai (Taishan) w prowincji Shandong zadebiutowało dziesięć egzoszkieletów zasilanych sztuczną inteligencją. W ramach tygodniowego programu pilotażowego ponad 200 turystów miało okazję przetestować urządzenie, płacąc od 60 do 80 juanów (czyli około 8–11 dolarów) za jedno użycie. Projekt na tyle przypadł im do gustu, że wszedł do użytku w różnych miejscach turystycznych w Chinach. Przyrząd to owoc współpracy Taishan Cultural Tourism Group oraz firmy Kenqing Technology z siedzibą w Shenzhen. Lekki egzoszkielet, ważący zaledwie 1,8 kilograma, mocowany jest w okolicy talii i ud użytkownika. Dzięki zastosowaniu zaawansowanych algorytmów sztucznej inteligencji, potrafi rozpoznawać rytm i kierunek ruchu, a następnie dostosowywać poziom wsparcia, by odciążać nogi i wspomagać wspinaczkę. Jak tłumaczą przedstawiciele Kenqing Technology, urządzenie „zapewnia zsynchronizowaną pomoc”, reagując na każdy krok użytkownika w czasie rzeczywistym. Wiadomo, że egzoszkielet zasilany jest dwiema bateriami, które wystarczają na około pięć godzin pracy, czyli niemal tyle, ile zajmuje przeciętnemu turyście wejście na szczyt góry Tai. – Dzięki temu więcej osób będzie mogło wybrać się na pieszą wędrówkę i podziwiać krajobraz bez nadmiernego wysiłku – tłumaczył Wang Houzhe, zastępca sekretarza Komitetu Partii Grupy Turystyki Kulturalnej Taishan, cytowany przez chińskie media państwowe. Technologia z Chin zachwyciła internautów W ostatnich dniach temat robotycznych egzoszkieletów zdobył ogromną popularność w mediach społecznościowych – głównie za sprawą filmów opublikowanych przez amerykańskiego podróżnika Christiana Grossi'ego. Na nagraniach z Parku Narodowego Zhangjiajie pokazał on, jak przygotowuje się do korzystania z tzw. robotycznych nóg, a także wyjaśnił zasady ich działania, sposób użytkowania oraz koszty. Zdradził, że urządzenia te można wynająć na miejscu za około 22 dolary, natomiast zakup własnego egzemplarza to wydatek rzędu 950 dolarów. „Te robotyczne nogi są niesamowite – można regulować poziom mocy, a czasami w ogóle nie czuje się, że się idzie” – pisał na Instagramie. Publikacje podróżnika szybko stały się viralem i wywołały falę komentarzy z całego świata. Internauci zwracali uwagę na przystępność cenową chińskich technologii oraz ich potencjał w codziennym życiu. Czytamy: „Jedną z rzeczy, które lubię w Chinach, jest to, że technologia jest tam tańsza i łatwiejsza do przetestowania niż na Zachodzie”, „Zdecydowanie chciałbym kupić to dla mojej mamy, która ma problemy z chodzeniem” czy „Niedawno podróżowałem po Chinach i niektórzy uczestnicy naszej wycieczki z nich korzystali. Są naprawdę niezwykłe”. Nie zabrakło też głosów podkreślających przewagę Chin w rozwoju nowoczesnych rozwiązań: „Wkrótce Stany Zjednoczone będą musiały przyznać, że to Chiny są dziś najbardziej zaawansowanym technologicznie krajem”. Egzoszkielety jako pomoc dla seniorów Jak wyjaśnił Wang Houzhe, zastępca prezesa Taishan Cultural Tourism Group, pomysł wprowadzenia egzoszkieletów zrodził się z potrzeby umożliwienia osobom starszym pełnego doświadczenia wędrówki po górze Tai. Wielu seniorów marzyło o tym, by zobaczyć szczyt, lecz ograniczenia fizyczne często zmuszały ich do korzystania z kolejki linowej.– Niektórzy starsi turyści chcieli podziwiać widoki po drodze, ale siedzenie w kolejce ograniczało im widoczność. Dzięki tym urządzeniom mogą naprawdę poczuć radość wspinaczki – podkreślił. Innowacja szybko stała się punktem wyjścia do szerszej dyskusji o możliwościach wykorzystania egzoszkieletów w sektorze opieki nad seniorami. Starzenie się społeczeństwa jest jednym z największych wyzwań współczesnych Chin – pod koniec 2024 roku osoby powyżej 60. roku życia stanowiły już 22% populacji, czyli około 310 milionów ludzi, a według prognoz do 2035 roku liczba ta wzrośnie do ponad 400 milionów, co odpowiada niemal jednej trzeciej mieszkańców kraju. W odpowiedzi na te zmiany demograficzne firma Kenqing Technology rozpoczęła produkcję lżejszego modelu egzoszkieletu zaprojektowanego specjalnie dla seniorów. Urządzenie ma wykorzystywać zaawansowane czujniki i systemy sterowania ruchem, które będą wspierać użytkowników podczas chodzenia, biegania i wchodzenia po schodach. Jak zapowiedział dyrektor generalny firmy, Yu Yunbo, rozwiązanie ma znaleźć zastosowanie nie tylko w turystyce, ale także w rehabilitacji i codziennej opiece nad osobami starszymi, które zmagają się z ograniczoną mobilnością. Źródła: CNN, Xinhua, Instagram Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Najwyższy most na świecie otwarty. Jak wygląda trasa zawieszona na 625 metrach?
Od teraz mieszkańcy chińskiej prowincji Kuejczou będą mogli skrócić sobie drogę z dwóch godzin do niespełna dwóch minut. Wszystko za sprawą Huajiang Canyon Bridge – najwyższego mostu drogowego na świecie. Konstrukcja pobiła dotychczasowego rekordzistę o ok. 60 metrów.
Do tej pory tytuł najwyższego mostu drogowego na świecie dzierżył sąsiad nowopowstałej przeprawy – Beipanjiang Bridge. To, że dotychczasowy czempion znajdował się jedynie 200 kilometrów od nowego mostu, nie może dziwić. Prowincja Kuejczou nazywana jest potocznie „królestwem mostów”. To właśnie tam znajduje się około połowa ze stu najwyższych mostów świata. Jak wygląda most? Huajiang Canyon Bridge został rozwieszony nad kanionem rzeki Beipan. Wysokość pomiędzy drogą a dnem doliny wynosi aż 625 metry. To ponad dwa razy więcej niż wysokość warszawskiego Pałacu Kultury i Nauki ustawionego jeden na drugim. Cała długość mostu wynosi 2890 metrów, z czego 1420 to odcinek wiszący nad kanionem. Budowa konstrukcji trwała ponad trzy lata, co stanowi dobry wynik jak na tak wymagające środowisko pracy. Dodatkowo budowniczowie postawili sobie za cel minimalną ingerencję w krajobraz chińskich gór. W tym celu zastosowano technologię „zero wykopów”, dzięki której górski pejzaż nie uległ znacznemu przekształceniu. Pozostaje jednak pytanie, czy ta technika budowy jest rzeczywistą troską o ekologię, czy jedynie PR-ową zagrywką chińskiego rządu. Jak most skróci podróżowanie? Konstrukcji nie można jednak, póki co, odmówić społecznego wpływu. Przed powstaniem mostu, przejście lub dojazd między stronami kanionu wymagał około dwóch godzin. To wydłużało nie tylko samo podróżowanie, ale i transport towarów przewożonych pomiędzy miastami z obu brzegów doliny. Dzięki nowemu mostowi, ten sam odcinek będzie można przebyć w zaledwie dwie minuty. Szefowa prowincjonalnego departamentu transportu w Kuejczou, Zhang Yin, nie kryje entuzjazmu spowodowanego nową inwestycją. Mówi o „ogromnej poprawie warunków komunikacyjnych” oraz o „nowym impulsie dla rozwoju społeczno-gospodarczego regionu”. Nie można więc zaprzeczyć temu, że most na zawsze odmieni nie tylko okoliczny krajobraz, ale również usprawni podróżowanie lokalnej ludności. Najwyższe mosty na świecie Chociaż Huajiang jest najwyższym mostem pod względem wysokości, to konstrukcją o największej wysokości własnej pozostaje most Millau we Francji (343 m wysokości struktury). Oznacza to, że chiński rekordzista jest najwyższy, jeśli mierzymy odległość pomiędzy trasą mostu a dnem doliny, nad którą został przerzucony. Francuska konstrukcja jest za to rekordzistką w wysokości samych pylonów podtrzymujących i stabilizujących most. Różnice wynikają z odmiennego podejścia inżynieryjnego. Most Huajiang przerzucono nad kanionem niczym zawieszoną tratwę – bez podpór sięgających dna doliny – dlatego jego rekord dotyczy wysokości prześwitu. Natomiast most Millau we Francji opiera się na wysokich pylonach zakotwiczonych w dnie doliny, a jego rekord odnosi się do wysokości samej konstrukcji. Źródła: TVN24, Channel News Asia Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Bóstwa, kadzidła i uzbrojeni strażnicy. Poznajcie tajemnice chińskich świątyń
W Chinach świątynie nie służą tylko bogom – bywały szkołami czy uczelniami. A wyglądają czasem jak pałace. Ich imponujące dachy przetrwały trzęsienia ziemi, wojny i rewolucje. Dziś często są to raczej fotograficzne marzenia turystów niż miejsca kultu. Poznajcie nieoczywiste chińskie świątynie. Dowiedzcie się więcej na temat ich detali, które umykają najlepszym przewodnikom
Spośród wszystkich cudów współczesnych Chin zazwyczaj to świątynie, pełne stylizowanych wizerunków bogów i bogiń, wzbudzają największą fascynację zagranicznych przyjezdnych. Można nawet powiedzieć, że dziś większość chińskich świątyń pełni przede wszystkim funkcję atrakcji turystycznych, ponieważ rozpowszechnieniu się komunizmu w Państwie Środka towarzyszył wzrost ateizmu. Zniknęły miejscowe odpowiedniki kościołów parafialnych – i należące do nich grunty miały zbyt dużą wartość monetarną. Pozostały jednak „katedry” zachowane z uwagi na ich walory architektoniczne i znaczenie historyczne. Wśród nich znajdujące się w Pekinie świątynia Wuta (Pięciu Pagód) i Świątynia Śpiącego Buddy, znane buddyjskie przybytki: Świątynia Białej Chmury, główny daoistyczny ośrodek Chin, a także meczet Niujie, do którego ściągają rzesze muzułmańskiej ludności Hui w północnych Chinach. Początki świątyń nikną w mgłach dziejów Bardzo trudno prześledzić historię konkretnych przybytków religijnych, ponieważ rzadko wspominają o nich źródła pisane. Każdy mógł wybudować lub ufundować świątynię, a jej utrzymanie też nie było kosztowne – wystarczały datki ze strony kilku zamożnych osób. Akcja wielu dawnych historii rozgrywa się w podupadłych, nieużywanych już świątyniach – okoliczna ludność zwykle postrzegała je jako miejsca złowieszcze, choć osoby z zewnątrz nie podzielały tej opinii. Podczas drugiej wojny światowej, gdy Chiny walczyły z Japonią, wiele szkół i uczelni zostało ewakuowanych do zachodnich prowincji Chin i tymczasowo ulokowanych w tamtejszych nieużywanych świątyniach. Świątynie jak pałace W Chinach różnice między architekturą religijną a, dajmy na to, pałacową były minimalne – jedno i drugie wznoszono zgodnie z wytycznymi feng shui. Dlatego też każda świątynia ustawiona jest na osi północ-południe. Główny pawilon mieści się na pierwszym dziedzińcu, a za nim, ku północy, ciągną się kolejne podworce i sale. Tylna część budowli powinna być położona nieco wyżej, a z przodu powinna znajdować się woda. Po wejściu do chińskiej świątyni mijamy najpierw duży kamienny ekran przedstawiający na przykład smoki w locie. Takie parawany mają bronić przystępu demonom. Podobną funkcję pełnią strażnicy świątyni, zaimportowani z buddyzmu hinduskiego i wprowadzeni do chińskich świątyń za dynastii Ming. Zwykle są to Czterej Niebiańscy Królowie (inspirowani buddyjskimi Bogami Czterech Kierunków): Strażnik Wschodu dzierży lutnię (po chińsku pipę), która służy tu jako symbol umiarkowania, ponieważ struny w instrumencie nie mogą być ani zbyt napięte, ani zbyt luźne; Strażnik Południa trzyma miecz symbolizujący sprawiedliwość; Strażnik Zachodu ma węża lub smoka na nadgarstku, co oznacza jego władzę nad innymi bóstwami, w tym smokami kontrolującymi wodę; Wreszcie Strażnik Północy dysponuje parasolem chroniącym przed wszelkim zanieczyszczeniem. Figury Niebiańskich Królów są zazwyczaj imponujących rozmiarów, odziane w pełną zbroję, mają też groźne miny, by skuteczniej odstraszać demony. W tych świątyniach nie musisz być cicho Na świątynnych dziedzińcach stoją wielkie kotły, do których wierni mogą wkładać zapalone trociczki z kadzidłem, zanim przejdą do dalszych pawilonów. Pierwszy dziedziniec bywa otoczony wieżami, z których bębny i dzwony obwieszczają porę dnia, wydzwaniając co dwie godziny. Są to mniejsze wersje wież strażniczych, które można spotkać w miastach takich jak Pekin. Zarówno w buddyjskich, jak i (szczególnie) daoistycznych świątyniach panuje większy gwar niż w chrześcijańskich kościołach. Nie ma tam żadnej potrzeby mówienia ściszonym tonem. Wewnątrz głównego pawilonu każdego przybytku znajduje się wizerunek – najczęściej okazała rzeźba – bóstwa, któremu jest on poświęcony. Po obu stronach posągu stoją figury innych bóstw, a z przodu, na półmiskach, składa się ofiary. Wokół leżą w rzędach poduszki, na których mnisi klęczą podczas recytowania sutr. Dach – wizytówka chińskich świątyń Najbardziej charakterystycznym elementem architektury świątynnych pawilonów jest masywny dach o wyraźnie wygiętych krawędziach. Od zewnątrz pokrywają go zwykle ceramiczne płytki, a jego obrzeża zdobią postaci, które również bronią wstępu rozmaitym demonom. Kolor dachówek nie jest przypadkowy – zdradza funkcję gmachu. Na przykład jedynie w pałacach cesarskich wolno było używać żółtych płytek. Choć ciężkie dachy mogłyby wydawać się niebezpieczne w kraju narażonym na trzęsienia ziemi, ich konstrukcja jest zadziwiająco elastyczna. Trzymają się na kolumnach zwieńczonych drewnianymi klamrami o nazwie dougong, składającymi się ze wsporników i złączy, co pozwala dachowi łagodnie się kołysać podczas wstrząsów. Formę tych misternie wykonanych podpór, tworzonych bez użycia gwoździ, przez wieki udoskonalali nieznani z imienia rzemieślnicy. Dougong często są pomalowane i wyglądają jak dekoracja, ale w rzeczywistości stanowią ważny element konstrukcyjny. Rodzaje chiński świątyń Chińskie świątynie nie są kryte kopułami ani zwieńczone iglicami, które dodawałyby im wysokości. W przeciwieństwie do nich pagody potrafią wznosić się nawet na dziesięć pięter lub wyżej. Istnieją dwa typy tych budowli. Pierwszy to miejsca pochówku znanych mnichów, zwykle znajdujące się na tyłach świątyń, poza zasięgiem wzroku turystów. Drugi to pagody poświęcane różnym bóstwom, ustawiane na ogólnodostępnych dziedzińcach. Obecnie ich rolę przejęły osobne pawilony dla pomniejszych bóstw, dlatego tego rodzaju konstrukcje znajdujemy wyłącznie w starszych kompleksach świątynnych. Osobną kategorię stanowią pagody w świątyniach lamaistycznych, czyli poświęconych buddyzmowi tybetańskiemu, który cieszył się dużą popularnością podczas rządów ostatniej dynastii Qing (1644–1612). Cechują się one zaokrąglonym wierzchołkiem, odmiennym od tradycyjnych chińskich pagód o wielowarstwowych dachach i wystających okapach. Przykładem takiej lamaistycznej budowli jest świątynia Miaoying w Pekinie, znana z charakterystycznej białej pagody. Tradycyjne religie i wierzenia zachowały się w różnym stopniu w Chinach, Hongkongu i Tajwanie. W Chinach wiele świątyń zostało zniszczonych przez czerwonogwardzistów podczas Rewolucji Kulturalnej zapoczątkowanej przez Mao Zedonga. Od tamtej pory liczne przybytki odbudowano, niektóre przywrócono do funkcji sakralnych, inne zaadaptowano na muzea, ośrodki administracyjne lub szkoły. Część świątyń, od kiedy przywrócono swobodę religijną, zyskała silne wsparcie zamożnych darczyńców i instytucji rządowych. Zatrzęsienie świątyń w Tajwanie i w Hongkongu W Tajwanie, gdzie komunizm nie zdestabilizował dawnych wierzeń, istnieje tyle świątyń, że trudno je zliczyć – szacuje się, że jedna świątynia przypada na około półtora tysiąca mieszkańców. Tamtejsze przybytki pełnią funkcję nie tylko ośrodków religijnych i celów pielgrzymek, lecz także lokalnych centrów kultury. Również w Hongkongu, który był kolonią brytyjską, zachowało się wiele świątyń; Brytyjczycy nie ingerowali w miejscowe obyczaje. Choć tradycje i święta obchodzone w Tajwanie i Hongkongu mają swe korzenie w prowincjach Fujian i Guangdong, często znacznie się różnią od praktyk, które możemy zaobserwować w kontynentalnej Chińskiej Republice Ludowej. To jest przedruk z książki autorstwa Tao Tao Liu pt. „Chiny. Przewodnik po herosach, smokach i świętych rzekach”, która ukazała się nakładem Wydawnictwa Poznańskiego w przekładzie Agnieszki Walulik. Tytuł, śródtytuły i skróty pochodzą od redakcji.
Naukowcy „ostrzelali” laserem dinozaurze jajo. Jaki był cel?
Określenie wieku skamieniałych jaj dinozaurów jest dla paleontologów sporym wyzwaniem. Chińscy badacze postanowili „ostrzelać” jedno z nich laserem. Ale nie był to rezultat ich frustracji, lecz próba sprawdzenia nowoczesnej metody naukowej.
Duże skupiska jaj dinozaurów są wyjątkowymi miejscami na paleontologicznej mapie świata. Jednym z nich jest stanowisko Qinglongshan w Kotlinie Yunyang w środkowych Chinach. Naukowcy zlokalizowali tam tysiące skamieniałych jaj sprzed dziesiątków milionów lat. Wyzwaniem jest precyzyjne określenie ich wieku. Laserem w jajo Istnieje niewiele metod, które umożliwiają precyzyjne wydatowanie jaj dinozaurów. Teraz, po raz pierwszy na potrzeby paleontologii, naukowcy zastosowali nową metodę datowania jaj dinozaurów, polegającą na „strzelaniu” laserami do fragmentów skorup jaj. To badanie chińscy eksperci opisali na łamach czasopisma „Frontiers in Earth Science”. Wykorzystano dwie skamieniałe skorupki ze stanowiska Qinglongshan. Pobrana próbka skamieniałości wypełnionego kalcytem jaja dinozaura pochodziła ze skupiska 28 jaj osadzonych w mułowcu z brekcją. Co ciekawe, jajo poddane badaniu wcale nie było gigantyczne. W najdłuższej osi mierzyło niecałe 20 cm, czyli mniej więcej tyle, ile jaja żyjących dzisiaj strusiów. Laser „wyczytał”, że jajo pochodzi z okresu późnej kredy w erze mezozocznej, co oznacza, że ​​ma około 85 milionów lat. To bardzo ciekawy dla paleontologów okres. Wówczas Ziemię nękała rozległa aktywność wulkaniczna. Jak działa nowa metoda? Zastosowana metoda to spektrometria masowa ze źródłem plazmowym sprzężonym indukcyjnie z wieloma kolektorami. Brzmi dość skomplikowanie, ale polega na pomiarze pierwiastków uranu i ołowiu, które działają w skamieniałości jak wbudowany zegar. – Użyliśmy mikrolasera do badania próbek skorupek jaj, odparowując minerały węglanowe w aerozol. Następnie analizujemy je za pomocą spektrometru masowego, aby zliczyć atomy uranu i ołowiu. Ponieważ uran rozpada się na ołów w stałym tempie, byliśmy w stanie obliczyć wiek, mierząc ilość zgromadzonego ołowiu – to jak zegar atomowy dla skamieniałości” – wyjaśniła dr Bi Zhao, badaczka w Hubei Institute of Geosciences. Co trzeba wiedzieć o Qinglongshan Przebadane przez ekspertów jajo pochodzi z pierwszego w Chinach narodowego rezerwatu skamieniałości jaj dinozaurów. Znajduje się tam ponad 3000 skamieniałych jaj w trzech miejscach. Większość skamieniałości jest osadzona w różnych skałach. Jaja pozostały w swoim pierwotnym miejscu i zachowały się w doskonałym stanie. Uważa się, że większość z nich należy do jednego gatunku, Placoolithus tumiaolingensis, należącego do rodziny Dendroolithidae, grupy charakteryzującej się wysoce porowatymi skorupkami jaj. Qinglongshan Dinosaur Fossil Site (z ang. Stanowisko skamieniałości dinozaurów Qinglongshan) można odwiedzić, gdyż jest przystosowane do ruchu turystycznego. Jego cechą charakterystyczną jest spektakularne zadaszenie. Źródło: Frontiers in Earth Science Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Egipt nie był pierwszy. Najstarsze mumie świata to wynalazek z Azji
Ludzie zaczęli mumifikować swoich zmarłych już ponad 10 tysięcy lat temu. Dowody na taką praktykę pochodzą z kilku azjatyckich krajów, w tym Chin, Japonii czy Filipin. Proces mumifikacji był zdecydowanie inny niż w starożytnym Egipcie. Dla nas może być szokujący.
Ta informacja może być sporym zaskoczeniem. Za „ojczyznę” mumifikacji w powszechnym przekonaniu uważa się cywilizację egipską. Tam pierwsze mumie składano do grobów już ponad 5 tys. lat temu. Okazuje się jednak, że znajomość mumifikacji nad Nilem pojawiła się zdecydowanie później niż w Azji. Dowody na to zebrał zespół pod kierunkiem dr Hsiao-chun Hung, badaczki z Australijskiego Uniwersytetu Narodowego. Wnioski opublikowano na łamach czasopisma „PNAS”. Najstarsze mumie były… wędzone Najstarsze na świecie, azjatyckie mumie przygotowywano w bardzo specyficzny sposób. Zajmowały się tym pradziejowe społeczności łowców-zbieraczy w Chinach i Azji Południowo-Wschodniej. Najpierw ściśle obwiązywano i ściskano ciała zmarłych. Następnie były zawieszane nad ogniem na dłuższy czas. – Ten rodzaj suszenia dymem jest jak dotąd najstarszą znaną metodą celowego konserwowania zwłok, jaką odnotowano na całym świecie – powiedział współautor publikacji, prof. Peter Bellwood. Zwrócił uwagę na to, że technika ta różni się od metod stosowanych w klimacie suchym, a więc w Egipcie czy w Andach, gdzie ciała mogły wysychać w sposób naturalny, chociaż zaawansowana mumifikacja w Egipcie wymagała też m.in. wyjmowania organów. Nie byłoby to możliwe w Azji Południowo-Wschodniej, biorąc pod uwagę wilgotny klimat monsunowy. Dziś szkielety, kiedyś mumie Mumie sprzed ponad 10 tys. lat nie zachowały się do naszych czasów w takim stanie, jak zwłoki egipskich faraonów. Dziś badacze odkrywają jedynie szkielety. Ale z badań laboratoryjnych 54 szczątków z 11 stanowisk archeologicznych wynika, że były poddane nietypowemu działaniu. Na to, że zastosowano rodzaj „wędzenia” wskazują następujące dowody: nienaturalnie ściśnięcie ciał i ich skurczona pozycja; brak pustych przestrzeni między kończynami a tułowiem, co sugeruje, że w momencie pochówku wokół szkieletów nie pozostały żadne tkanki miękkie poza wysuszoną skórą; ślady ognia i dymu na kościach, co wskazuje na kontrolowane działanie ciepła, a nie całkowitą kremację. badania dyfrakcji rentgenowskiej (XRD) oraz spektroskopii w podczerwieni z transformacją Fouriera (FTIR) potwierdziły, że kości były poddane działaniu ciepła, często o niskiej intensywności; ślady cięć na kościach – to pozostałości po interwencjach mających na celu ułatwienie zginania ciała lub drenaż płynów podczas „wędzenia”. Naukowcy wskazują również na analogie etnograficzne. Dr Hsiao-chun Hung, powiedziała, że podobne metody mumifikacji poprzez suszenie dymem odnotowano wśród społeczności tradycyjnych w Australii i na wyżynach Nowej Gwinei. Mumifikacja z szacunku dla zmarłych Próby zachowania ciał zmarłych są globalną praktyką znaną od dawna. – Wszystkie społeczeństwa ludzkie, zarówno starożytne, jak i współczesne, szanowały swoich ukochanych przodków. Naturalnym więc jest pragnienie, aby po śmierci zachować tych przodków w jakiejś formie, poprzez stworzenie grobowca lub mumifikację zwłok – wolnych, przynajmniej przez pewien czas, od rozkładu i zepsucia – mówi dr Hsiao-chun Hung. Wygląda na to, że tradycja mumifikacji za pomocą dymu mogła być znana społecznościom łowców-zbieraczy na rozległym obszarze od północno-wschodniej Azji i Japonii po zachodnią Oceanię i Australię już paręnaście tysięcy lat temu. Jednak takie zabiegi nie były aż tak skuteczne jak te stosowane nad Nilem. Źródło: PNAS Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Co Chińczycy myślą o Polsce? Lewandowski, zimno i... rosyjski?!
Polska oczami Chińczyków to temat, który zaskakuje – nie tylko stereotypami, ale i trafnymi skojarzeniami. Podczas podróży po Chinach autor pytał przypadkowych ludzi, co wiedzą o naszym kraju. Odpowiedzi były nieoczywiste, miejscami zabawne, czasem bardzo celne.
Spis treści: Polska to bardzo daleki kraj Zdarzają się też nietrafione stereotypy o Polakach Polki i Polacy znani w Chinach Podczas podróży do Chin odwiedziłem cztery miasta: Pekin, Xi’an, Luoyang i Szanghaj. Napotkanym po drodze Chińczykom – na ulicy, w pociągu, restauracji czy sklepie – zadawałem jedno pytanie: co wiesz o Polsce? Skrupulatnie notowałem ich odpowiedzi, a teraz dzielę się nimi poniżej. Polska to bardzo daleki kraj Jest tam bardzo zimno W Xi’an wdałem się w rozmowę ze starszym (na oko – 80-letnim) Chińczykiem. Choć słowo „rozmowa” może nie do końca tu pasuje, ponieważ nasz akt komunikacji polegał na naprzemiennym wpisywaniu komunikatów do angielsko-chińskiego translatora, a następnie odczytywaniu ich. Kiedy zapytałem swojego interlokutora o Polskę, ten odparł bez zawahania: Jest tam bardzo zimno. Postanowiłem drążyć temat. Co miał na myśli? Jak się okazało – był przekonany, że w Polsce nie mamy lata i przez cały rok jest zimno. Podjąłem próbę wyprowadzenia go z błędu, ale wyglądało na to, że moje klimatyczne eksplanacje niezupełnie trafiają do głowy Chińczyka. Robert Lewandowski W jednym ze sklepików z pamiątkami u podnóży Wielkiego Muru Chińskiego zagadnąłem o Polskę sprzedawcę. Dobry traf – mężczyzna znał podstawy angielskiego, co znacząco usprawniło nasz proces komunikacji. Pierwsze skojarzenie z moją ojczyzną? Robert Lewandowski. Chińczyk w okamgnieniu wypowiedział nazwisko naszego piłkarza, uwierzytelniając dodatkowo swoją wiedzę wzmianką o tym, że obecnie napastnik broni barw FC Barcelona. Zdarzają się też nietrafione stereotypy o Polakach Mówicie po rosyjsku W pociągu do Pekinu z moim pytaniem zmierzyła się kobieta w średnim wieku. Początkowo nie była chętna do udziału w swoistej sondzie, ale po kilku zachęcających zdaniach – wpisanych oczywiście do translatora – zmieniła zdanie. Co zatem wiedziała o Polsce? Otóż z dużą pewnością w głosie powiedziała, że nad Wisłą rozmawia się po rosyjsku. Zdziwiła się, kiedy wyjaśniłem jej, że mamy własny język, który – choć spokrewniony z rosyjskim – to jednak stanowi odrębny twór. Wojciech Szczęsny Jak się okazało – Robert Lewandowski nie jest jedynym polskim piłkarzem rozpoznawalnym w Chinach. Tuż przed bramą prowadzącą do Armii Terakotowej podszedłem do grupy młodych Chińczyków i zapytałem ich o Polskę. Wielkie było moje zdziwienie, gdy w pierwszej kolejności wskazali na Wojciecha Szczęsnego – i to pomimo pewnych trudności z wypowiedzeniem tego na wskroś słowiańskiego nazwiska. Pomogliście Ukraińcom Muszę się przyznać: byłem ciekaw, czy ten temat pojawi się w moich rozmowach z Chińczykami. Po kilku dniach pracy w terenie – bingo! Młoda Chinka w Szanghaju, zapytana o Polskę, odpowiedziała, że nasz kraj kojarzy jej się z brawurową akcją przyjmowania ukraińskich uchodźców. Dokładnych danych nie znała, ale wiedziała, że skala migracji była ogromna. Miała też świadomość, że Polska i Ukraina sąsiadują ze sobą. Polki i Polacy znani w Chinach Maria Skłodowska-Curie Na poczet Polaków znanych i szanowanych w Państwie Środka składają się nie tylko sportowcy. Najlepszy tego dowód otrzymałem w Pekinie z ust pewnego studenta. Kiedy zadałem mu dobrze już znane Tobie, Drogi Czytelniku, pytanie, usłyszałem: Maria Skłodowska-Curie. Tak – z dwoma nazwiskami. W internecie zacząłem szukać informacji o jakichkolwiek powiązaniach naszej noblistki z Chinami. Takowych nie odnotowano, ale pomimo tego Maria Skłodowska-Curie jest tam darzona dużą estymą. Jak wyczytałem – o naukowczyni dzieci uczą się już na wczesnym etapie edukacji szkolnej. Jesteście blisko Niemiec W Luoyangu od jednego z przechodniów usłyszałem natomiast, że Polska to kraj obok Niemiec. O naszych zachodnich sąsiadach mój rozmówca potrafił powiedzieć więcej – znał niektóre marki motoryzacyjne i odzieżowe, bez pudła wskazał też stolicę państwa. W przypadku Polski jego wiedza była marginalna, poza tym, że wiedział, gdzie nasz kraj leży. Fryderyk Chopin W jednej z szanghajskich restauracji zaczepiłem rodzinę z dzieckiem w wózku. Na pytanie o Polskę oboje rodziców odpowiedziało: Fryderyk Chopin. Ba, moi rozmówcy wiedzieli nawet, że w parku Zhongshan znajduje się pomnik naszego kompozytora. Sześciometrowa rzeźba zdobi Szanghaj od blisko 20 lat. Jej autorką jest chińska artystka Lu Pin, która z wyróżnieniem ukończyła Akademię Sztuk Pięknych w Warszawie i postanowiła przenieść pierwiastek Polski do ojczyzny. Jesteście w Europie Tę niespecjalnie szczegółową analizę geopolityczną Polski usłyszałem na targu w Pekinie. Jeden ze sprzedawców energetycznie pokiwał głową, kiedy zapytałem go, czy wie coś na temat mojego kraju. Jego pewność siebie wzbudziła moje zainteresowanie i liczyłem na niebanalną odpowiedź. Okazało się jednak, że mężczyzna nie miał zbyt wiele do powiedzenia. Wiedział tylko tyle, że Polska leży w Europie. Źródło: National Geographic Traveler Jakub Żelepień Jego pierwszą miłością był sport. To piłka nożna uczyła go geografii i historii. Poznając kolejne kluby, zagłębiał się w społeczne meandry jego otoczenia. Każdy kolejny odwiedzony kraj to święto. Wszędzie, gdzie jest, stara się rozmawiać z tubylcami. Nikt nie opowie bowiem o kraju tyle, ile jego mieszkańcy. Doświadczenie dziennikarskie zbierał w Polskim Radiu Szczecin, Radiu Super FM, Kurierze Szczecińskim, Interii i Telewizji Polsat.
Nie USA, nie Chiny. Tylko jeden mały kraj może wyżywić się sam
Co by się stało, gdyby globalny handel żywnością się załamał? Jak wskazuje analiza ekonomistów z Niemiec i Anglii, tylko jedno państwo na świecie mogłoby samo wykarmić swoich obywateli. I nie jest to ani mocarstwo, ani żaden bogaty kraj Zachodu.
Spis treści: Tylko Gujana wyżywi się sama Siedem kluczowych grup żywności Jak wypadają inne państwa? Jak wypada Polska? Naukowcy z Niemiec i Wielkiej Brytanii postanowili odpowiedzieć na pytanie, które kraje mogłyby same wyżywić swoich obywateli, gdyby załamał się międzynarodowy handel. Wyniki badania są nie tylko zaskakujące, ale i zatrważające. Tylko jedno państwo jest żywnościowo samowystarczalne. Tylko Gujana wyżywi się sama Świat ogarniają rosnące napięcia geopolityczne i zakłócenia w globalnych łańcuchach dostaw. Naukowcy z Uniwersytetu w Getyndze (Niemcy) i Uniwersytetu w Edynburgu (Wielka Brytania) przeanalizowali dane dotyczące żywności ze 186 krajów. Okazuje się, że tylko jedno państwo na świecie osiąga pełną samowystarczalność i jest w stanie zaspokoić potrzeby żywieniowe swojej ludności bez potrzeby importu. Tym krajem jest niewielka Gujana położona w Ameryce Południowej. Jako jedyna spełnia warunki pełnej samowystarczalności żywnościowej we wszystkich siedmiu kluczowych grupach żywności. Siedem kluczowych grup żywności Cała ta siódemka jest niezbędna do pełnej niezależności i zbilansowanej diety potrzebnej naszemu gatunkowi. A wspomniane grupy to: Warzywa Owoce Mięso Ryby Nabiał Zboża Rośliny strączkowe, nasiona i orzechy Jak wypadają inne państwa? Na podium znalazły się jeszcze Chiny i Wietnam, które produkują wystarczająco żywności w sześciu z siedmiu analizowanych grup. Jednak większość krajów wypada znacznie gorzej: tylko około jedna siódma analizowanych państw była samowystarczalna w pięciu lub więcej grupach żywności, natomiast ponad jedna trzecia nie była w stanie samodzielnie zapewnić sobie nawet dwóch z siedmiu kategorii żywnościowych. Szczególnie dramatyczna sytuacja panuje w sześciu krajach – Afganistanie, Zjednoczonych Emiratach Arabskich, Iraku, Makau, Katarze i Jemenie. Nie osiągają one samowystarczalności w żadnej z analizowanych grup żywności. To pełne uzależnienie od importu i wyjątkowa wrażliwość na zawirowania na międzynarodowych rynkach. Ale to nie wszystko – nawet unie gospodarcze nie są samowystarczalne. Na przykład Rada Współpracy Zatoki Perskiej osiąga niezależność jedynie w produkcji mięsa. Unia gospodarcza krajów Afryki Zachodniej oraz państw Karaibów – tylko w dwóch kategoriach żywnościowych. Żadna z unii nie produkuje wystarczającej ilości warzyw na potrzeby swoich populacji. Połowa krajów zależy od jednego partnera handlowego, który jest źródłem ponad 50% importowanej żywności. Jak wypada Polska? Według załączonej przez badaczy mapy Polska wypada nieźle. Osiągamy samowystarczalność w czterech z siedmiu grup: mięsie, nabiale, owocach i zbożach. Jesteśmy w stanie wyprodukować tez ponad 80% potrzebnych nam warzyw. Najgorzej wypadamy w przypadku ryb oraz strączków, nasion i orzechów – pokrywamy nie więcej niż 20% naszych potrzeb. Źródło: Nature Food Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Tajemnicze zgony w środowisku technologicznym. Ofiary były związane z badaniami nad AI
W Chinach rośnie liczba zgonów wśród naukowców pracujących nad AI. Ofiary łączy udział w projektach kluczowych dla państwowego rozwoju technologii. Okoliczności ich śmierci budzą coraz więcej pytań.
W tym artykule: Śmierć naukowców od AI Tajemnicze zgony budzą niepokój Coraz więcej chińskich źródeł informuje o tajemniczych zgonach w środowisku naukowym związanym z rozwojem sztucznej inteligencji. Zdaniem wielu obserwatorów trudno tu mówić o przypadkowym zbiegu okoliczności. Wszystkich łączy jedno – udział w projektach uznawanych za strategiczne z punktu widzenia interesów państwa. Śmierć naukowców od AI Sprawę szczegółowo opisał dziennik „South China Morning Post”. W artykule przytoczona została m.in. historia Song Jiana, ważnego specjalisty z firmy Megvii Technology, zajmującej się rozpoznawaniem twarzy i systemami nadzoru. Ceniony ekspert zmarł nagle w czerwcu 2022 r. w wieku 45 lat, rozpoczynając czarną serię. Zaledwie rok później media obiegła informacja o śmierci 38-letniego Feng Yanghe, który rozwijał sztuczną inteligencję na potrzeby zastosowań wojskowych. Kolejnym ciosem dla chińskiego środowiska technologicznego okazała się strata uznanej postaci i współzałożyciela jednego z największych konglomeratów technologicznych w kraju, Tang Xiao’ou. W ostatnim czasie do grona zmarłych ekspertów dołączył He Zhi. 40-letni współzałożyciel firmy specjalizującej się w medycznych zastosowaniach sztucznej inteligencji kierował przełomowymi badaniami nad diagnostyką opartą na AI. Tajemnicze zgony budzą niepokój Niepokojące zgony w środowisku naukowym zajmującym się sztuczną inteligencją prowokują pytania nie tylko o możliwe tło polityczne, ale też o cenę, jaką płacą ci, którzy pracują na skrzyżowaniu postępu i władzy. Liu Shaoshan, szanowany chiński informatyk, ostrzega, że twórcy systemów AI mierzą się z ogromnym ciężarem odpowiedzialności – zarówno moralnej, jak i społecznej. W jego opinii to właśnie rozbieżność między oczekiwaniami wobec badaczy a rzeczywistością może prowadzić do dramatycznych konsekwencji. – Sztuczna inteligencja może również mieć znaczący wpływ na społeczeństwo w miarę rozprzestrzeniania się. Ten nieznany potencjał ogromnych zmian w społeczeństwie może również wywierać na ludzi poważną presję moralną – przekonuje. Oficjalnie przyczyny zgonów pozostają niewyjaśnione. Chińskie władze, jak zaznaczają media, nie udzielają żadnych szczegółowych informacji poza lakonicznymi notkami biograficznymi. Źródła: scmp.com; toinnov.com Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Zaskakujące fakty o mongolskiej części Wielkiego Muru Chińskiego. Są nowe ustalenia
Ludzie wznosili wielkie mury, fortyfikacje i umocnienia od tysięcy lat. Okazuje się, że nie zawsze miały bronić przed najazdem i pełnić funkcje militarne. Tak też jest z mało znaną częścią Wielkiego Muru Chińskiego zwaną Łukiem Mongolskim. Do czego zatem służył?
Spis treści: Łuk Mongolski pełen zagadek Fort i grób – co mówią o funkcji mongolskiego muru? Nie ma chyba osoby, która nie słyszałaby o Wielkim Murze Chińskim. Te umocnienia liczyły ponad 20 tys. km i zaczęły powstawać w VI-VIII wieku n.e. Ostatni fragment powstał w drugiej połowie XIX wieku. Uważa się, że podstawową rolą budowli była obrona chińskiego imperium przed najazdami agresorów. Tymczasem międzynarodowy zespół archeologów pod kierownictwem prof. Gideona Shelacha-Laviego z Wydziału Studiów Azjatyckich Uniwersytetu Hebrajskiego w Jerozolimie postanowił przyjrzeć się mało znanemu fragmentowi tych azjatyckich fortyfikacji. Łuk Mongolski pełen zagadek Archeolodzy skupili się na badaniu fragmentów fortyfikacji określanych mianem Łuku Mongolskiego, które zbudowano w X–XIII wieku n.e. na terenie obecnej Mongolii, Chin i Rosji. – Naszym celem było nie tylko zrozumienie, w jaki sposób zbudowano te mury, ale także odkrycie, jak wyglądało życie ludzi mieszkających w ich pobliżu. Wykracza to poza historię wojskowości – chodzi o rekonstrukcję codziennych doświadczeń na obrzeżach imperium – wyjaśniła prof. Shelach-Lavi. Wnioski opublikowano na łamach czasopisma „Antiquity”. Są dość zaskakujące. Zdaniem badaczy przynajmniej w niektórych częściach, umocnienia nie były raczej klasycznym systemem obronnym, ale symboliczną granicą. Miały też pełnić funkcję systemu kontroli regionalnej i interakcji w okresie dynastii Jin. Co skłania naukowców do takiej koncepcji? W niektórych częściach umocnienia okazały się tak naprawdę płytkim rowem. Nie było to zatem umocnienie trudne do sforsowania. Co jakiś czas na tej linii znajdowały się jednak forty z załogą. Zatem rów ten stanowił bardziej symboliczną barierę, która dla niektórych miała być komunikatem: dalej nie przejdziesz! Taki system graniczny miał za zadanie zarządzać przemieszczającą się ludnością koczowniczą, kontrolować lokalnych niepokojów, regulować handel i kształtować interakcje regionalne – sugerują archeolodzy. Fort i grób – co mówią o funkcji mongolskiego muru? Ostatnie wykopaliska skupiły się na budowli wzniesionej przy obronnym rowie w mongolskiej prowincji Sukhbaatar. Okazało się, że posiadała ona zaawansowany system ogrzewania. Poza tym archeolodzy znaleźli szereg artefaktów, w tym kości zwierzęce, ceramikę, narzędzia żelazne i złamany żelazny pług. Jednym z najciekawszych odkryć był pochówek z połowy XV wieku, dokonany długo po opuszczeniu ufortyfikowanego założenia obok rowu. Wkopano go bezpośrednio w zawalonych pozostałościach muru umocnień. – To pokazuje nam, że nawet po upływie wieków miejsce to nadal miało znaczenie. Pozostało ono widoczne w krajobrazie i mogło być pamiętane – a nawet czczone – przez późniejsze społeczności – zauważa prof. Shelach-Lavi. Źródło: Antiquity Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Chiny zorganizowały pierwszy turniej robotów kickbokserów. Czas się bać?
Czegoś takiego świat jeszcze nie widział. W chińskim Hangzhou humanoidalne roboty zderzyły się w ringu w pierwszym w historii turnieju kickboxingu. Ciosy, kopnięcia, nokaut – wszystko jak u ludzi, ale wykonane przez maszyny.
Spis treści: Pierwszy taki turniej Przyszłość walk robotów Chiny nieustannie dążą do pozycji światowego lidera w nowoczesnych technologiach. Po sukcesie globalnych marek i aplikacji coraz większy nacisk kładą na rozwój sztucznej inteligencji i robotyki. W kwietniu humanoidalne roboty po raz pierwszy wzięły udział w półmaratonie w Pekinie, a kilka tygodni później w Hangzhou odbył się pierwszy na świecie turniej robotycznego kickboxingu. Pierwszy taki turniej Wydarzenie zorganizowane przez China Media Group w ramach „World Robot Competition – Mecha Fighting Series” zgromadziło cztery roboty G1 firmy Unitree Robotics. Te dwunożne maszyny o wysokości 132 cm i wadze 35 kg zaprojektowano z myślą o kontaktowej walce sportowej. Walki toczyły się na ringu, z zachowaniem zasad punktacji podobnych do ludzkiego kickboxingu. Choć wyglądały na autonomiczne, roboty były sterowane w modelu „human-in-the-loop”. W praktyce to człowiek wydawał komendy, a sztuczna inteligencja analizowała sytuację i planowała ruchy. Systemy wizyjne robotów umożliwiały im także śledzenie przeciwnika i dopasowywanie reakcji do aktualnej sytuacji na ringu. Mimo to ich ruchy były wyraźnie wolniejsze niż ludzkie. Na obecnym etapie rozwoju AI roboty nie mogą jeszcze konkurować z zawodowymi fighterami. Walczące humanoidy wyglądały jak żywcem wyjęte z filmu science fiction. W jednej z walk doszło nawet do widowiskowego nokautu. Wydarzenie było transmitowane na żywo w chińskiej telewizji. Władze zapowiedziały już kolejne zawody z udziałem robotów o jeszcze bardziej rozwiniętych umiejętnościach. W Shenzen mają zmierzyć się maszyny o pełnowymiarowej, ludzkiej posturze. Przyszłość walk robotów Wygląda na to, że sportowa rywalizacja może stać się nowym poligonem doświadczalnym dla badań nad sztuczną inteligencją. Walki robotów to nie tylko rozrywka, ale też testy biomechaniki, systemów stabilizacji, podejmowania decyzji w czasie rzeczywistym i współpracy człowieka z maszyną. Potencjalne zastosowania obejmują nie tylko roboty bojowe, ale też np. roboty rehabilitacyjne, które muszą dostosowywać ruchy do dynamicznie zmieniających się warunków. Jak na razie walki robotów wzbudzają jednak skrajne emocje. Część widzów była zachwycona technologicznym pokazem. Pojawiły się też głosy krytyczne. Część komentatorów obawia się, że takie wykorzystanie sztucznej inteligencji może prowadzić do nieetycznych eksperymentów z automatyzacją przemocy. Źródło: CGTN Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
To zwierzę ma pyszczek przypominający pluszowego misia. 20 lat ukrywało się przed badaczami
Przez ponad 20 lat pozostawała w ukryciu, a naukowcy niemal stracili nadzieję na ponowne spotkanie. Szczekuszka urwiskowa powróciła.
Spis treści: Szczekuszka urwiskowa została odkryta po raz drugi Górski ssak długo uciekał badaczom Co wiadomo o tych maluchach? Świat dzikich zwierząt nieustannie skrywa przed ludźmi wiele tajemnic. Wciąż nie znamy wszystkich gatunków, a sama świadomość istnienia niektórych z nich nie oznacza, że rozumiemy ich zwyczaje. Dotyczy to zarówno zwierząt lądowych, jak i morskich. Wiele z nich do perfekcji opanowało sztukę ukrywania się przed badaczami. Jednym z rekordzistów w tej dziedzinie jest szczekuszka urwiskowa (Ochotona iliensis). To niewielki górski ssak o pyszczku przypominającym pluszowego misia. Przez ponad 20 lat skutecznie wymykał się naukowcom badającym góry Tienszan w północno-zachodnich Chinach. Szczekuszka urwiskowa została odkryta po raz drugi Od czasu jego przypadkowego odkrycia w 1983 roku ludzie widzieli go tylko kilka razy. Oficjalnie zaobserwowano zaledwie 29 żywych przedstawicieli tego gatunku. Przełomowy okazał się rok 2014, kiedy naukowcy ponownie odkryli szczekuszkę urwiskową. Nadal nie wiemy jednak za wiele o zachowaniach tego futrzanego zwierzaka. W 2014 roku Li Weidong, oryginalny odkrywca gatunku i naukowiec z Instytutu Ekologii i Geografii Xinjiang, zebrał grupę wolontariuszy, aby wyruszyć na poszukiwania szczekuszki urwiskowej w górach Tienszan. Pewnego dnia, w południe, gdy zespół instalował fotopułapki, badacze dostrzegli swój cel. Zaciekawiona obecnością ludzi szczekuszka wyłoniła się ze szczeliny w ścianie klifu, a Li szybko uchwycił ten moment na zdjęciach (w tym na fotografii otwierającej artykuł). – Znaleźli ją ukrytą za skałą i od razu zorientowali się, że to szczekuszka urwiskowa. Byli niesamowicie podekscytowani – komentuje Tatsuya Shin, przyrodnik z Chin współpracujący z odkrywcami tego niezwykłego zwierzęcia, cytowany przez National Geographic. Górski ssak długo uciekał badaczom Historia ta sięga jednak 1983 roku. To wtedy chiński rząd wysłał Li do górzystej prowincji Xinjiang. Miał tam badać miejscowe zasoby naturalne i choroby zakaźne. Eksploracja doliny u podnóża góry Jilimalale przyniosła też inne nieoczekiwane owoce. Właśnie tam Li dostrzegł małą, szarą główkę wystającą ze szczeliny skalnej. Gdy podszedł bliżej, mógł przyjrzeć się nieznanemu do tej pory zwierzęciu w całej okazałości. Szczekuszka miała około 20 centymetrów długości, duże uszy i drobne brązowe plamki na gęstym, szarym futrze. Ani Li, ani miejscowi pasterze nie rozpoznali tego gatunku. Naukowiec złapał więc okaz i wysłał go do badaczy z Chińskiej Akademii Nauk. Uczeni potwierdzili, że Li prawdopodobnie odkrył nowy gatunek ssaka. Na jednoznaczne potwierdzenie było jeszcze za wcześnie. Choć podczas drugiej wyprawy w grudniu 1983 roku nie udało się odnaleźć kolejnych osobników, trzecia ekspedycja w 1985 roku zakończyła się sukcesem. Zdobycie dodatkowych okazów pozwoliło naukowcom ostatecznie potwierdzić, że szczekuszka urwiskowa to gatunek dotąd nieznany nauce. Co wiadomo o tych maluchach? Podobnie jak inne gatunki z rodziny szczekuszkowatych występujące w Ameryce Północnej, szczekuszka urwiskowa zamieszkuje wysokogórskie tereny na wysokościach od 2800 do 4100 m n.p.m. Jej dieta składa się głównie z traw, ziół i roślin górskich. Te urocze stworzenia, choć przystosowały się do surowych warunków, są niezwykle wrażliwe na zmiany środowiskowe. Szacunki z lat 90. wskazywały, że populacja szczekuszki urwiskowej liczyła zaledwie około 2000 osobników. Według Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody (IUCN) ich liczebność wciąż maleje. Do spadku populacji tych uroczych ssaków prawdopodobnie przyczynia się presja środowiskowa spowodowana wypasem zwierząt gospodarskich oraz zanieczyszczenie powietrza. IUCN klasyfikuje gatunek jako narażony na wyginięcie, a Chiny uznają za zagrożony. Mimo to dotychczas nie podjęto skoordynowanych działań na rzecz ochrony szczekuszki urwiskowej. Li ma jednak nadzieję, że ponowne odkrycie zwierzęcia stanie się impulsem do utworzenia obszarów chronionych, które pomogą ocalić ten wyjątkowy gatunek. Bo jak można by odwrócić się od tak uroczego pyszczka? Źródło: National Geographic Opracowanie: Mateusz Łysiak
Próbki z ciemnej strony Księżyca potwierdzają teorię, że powstał podczas zderzenia protoplanety z Ziemią
Chińska misja księżycowa Chang’e 6 dostarczyła na Ziemię pierwsze próbki gruntu z niewidocznej strony Księżyca. Ich analiza rzuca nowe światło na geologiczną przeszłość naszego jedynego satelity. Sugeruje, że powstał w wyniku wielkiego kosmicznego zderzenia 4,5 miliarda lat temu.
Spis treści Z Ziemi widać tylko jedną stronę Księżyca. Dlaczego? Co odkryła chińska misja Chang’e 6? Obie strony Księżyca mocno się od siebie różnią Bezzałogowa chińska misja Chang'e 6 dostarczyła na Ziemię pierwsze w historii próbki gruntu z niewidocznej z Ziemi strony Księżyca. A konkretnie z tzw. basenu Biegun Południowy–Aitken. To jedno z najstarszych i największych miejsc uderzeniowych w Układzie Słonecznym. Jest tak wielkie że trudno nawet nazwać je kraterem – ma średnicę 2500 km. Analiza tych próbek dostarczyła ważnych informacji o składzie geologicznym Księżyca, które mogą pomóc w rozwikłaniu zagadki jego powstania. Jej wyniki opublikowano właśnie w czasopiśmie naukowym „Nature”. Z Ziemi widać tylko jedną stronę Księżyca. Dlaczego? Z Ziemi widzimy tylko jedną stronę Księżyca, ponieważ jest on w tzw. rotacji synchronicznej z naszą planetą. Oznacza to, że obraca się wokół własnej osi dokładnie w takim samym czasie, w jakim okrąża Ziemię – czyli około 27,3 dnia. W efekcie tej synchronizacji zawsze ta sama półkula Księżyca jest skierowana w stronę Ziemi. To wynik oddziaływań grawitacyjnych między obydwoma globami. Przez miliony lat siły pływowe Ziemi spowalniały rotację Księżyca, aż doszło do stanu w którym jego obrót został zsynchronizowany z ruchem orbitalnym. Taki stan nazywa się uwięzieniem pływowym. Warto dodać, że choć widzimy tylko jedną stronę Księżyca, dzięki zjawisku zwanemu libracją (czyli lekkiemu „chybotaniu się” podczas obiegu), w ciągu miesiąca możemy zobaczyć około 59% jego powierzchni – nieco więcej niż połowę. Co odkryła chińska misja Chang’e 6? Bezzałogowy lądownik Chang’e 6 dotarł na niewidoczną stronę Księżyca w czerwcu 2024. Pobrał prawie 2 kilogramy próbek księżycowego gruntu. Zespół naukowców z Chin badający próbki odkrył, że zawierają znacznie mniej wody niż te z jego widocznej półkuli – zaledwie 1-1,5 mikrograma na gram próbki. Dla porównania, próbki przywiezione z widocznej strony Księżyca przez amerykańskie i radzieckie (później rosyjskie) misje Apollo i Luna zawierały nawet 200 razy więcej wody. To istotne, ponieważ sugeruje asymetrię w składzie Księżyca. Te dane wspierają teorię, że Księżyc uformował się po potężnym zderzeniu Ziemi z hipotetycznym ciałem niebieskim wielkości Marsa, roboczo nazywanym Theą. W wyniku tej kolizji wyrzucona w przestrzeń materia miała stopniowo uformować naszego satelitę. Tzw. teoria wielkiego zderzenia jest obecnie najpopularniejszą i najsilniej uargumentowaną hipotezą pochodzenia Księżyca. Potwierdzają ją m.in. modele komputerowe oraz analizy ruchu i obrotu Ziemi i Księżyca. Obie strony Księżyca mocno się od siebie różnią Woda jest jednym z wielu elementów różniących obie półkule Księżyca. Już wcześniej zmierzono, że także zawartość toru jest większa na widocznej półkuli. To pierwiastek powiązany ze zjawiskami wulkanicznymi lub uderzeniami ciał niebieskich, powodującymi wypływ lawy. Widoczna strona Księżyca jest także o wiele bardziej zróżnicowana terenowo, złożona z innych skał o innym wieku. To wszystko sugeruje jakieś olbrzymie kosmiczne zdarzenie, które w ten sposób uformowało nasz Księżyc. Także sam basen Biegun Południowy–Aitken jest tak wielki, że musiał powstać w wyniku wielkiego uderzenia, które miało wpływ na cały księżycowy glob. „Uważamy, że nasze wyniki są zgodne z hipotezą uformowanie się Księżyca w wyniku wielkiego uderzenia” – powiedział portalowi Space.com Hu Sen, profesor Instytutu Geologii i Geofizyki Chińskiej Akademii Nauk, jeden z autorów badania. Źródła: Space.com, Nature Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Zaskakujące odkrycie archeologiczne z Chin. Zmienia pogląd na dzieje człowieka
Archeolodzy odkryli w Chinach narzędzia sprzed 60-50 tysięcy lat, które wykonano w technologii znanej do tej pory tylko z obszaru Europy. Co to oznacza dla badania pradziejów człowieka?
Spis treści: Tych narzędzi miało tam nie być Znaczenie odkrycia narzędzi z Chin Nowe odkrycie z Chin dotyczy środkowego paleolitu (300 000 do 40 000 lat temu). Okres ten był do tej pory postrzegany jako dynamiczny czas w pradziejach Europy i Afryki jeśli chodzi o technologiczne innowacje, natomiast w Azji Wschodniej dość statyczny pod tym względem. Nowe badania przeprowadzone przez zespół z University of Washington podważają tę opinię. Tych narzędzi miało tam nie być Naukowcy odkryli na stanowisku archeologicznym Longtan w południowo-zachodnich Chinach liczne zabytki krzemienne w różnym stadium obróbki. Być może była to zatem pradziejowa „pracownia krzemieniarska”. Badacze znaleźli zarówno rdzenie, jak i duże odłupki czy drapacze. Były one używane do skrobania i obróbki kości, poroża lub drewna, o czym świadczą znalezione na nich ślady. Z analizy wynika, że narzędzia wykonano w specyficznej technice mustierskiej określanej jako Quina (nazwa pochodzi od stanowiska we Francji). Narzędzia wytworzone w technologii Quina odkryto w Europie kilkadziesiąt lat temu, ale nigdy wcześniej nie znaleziono ich w Azji Wschodniej. Dlatego tak ważne jest odkrycie z Chin, które opisano właśnie na łamach „Proceedings of the National Academy of Sciences”. Znaczenie odkrycia narzędzi z Chin Prof. Ben Marwick z University of Washington, współautor badania, przyznał, że to znalezisko jest dla niego sporym zaskoczeniem, rodzącym pytania dotyczące sposobu myślenia i ewolucji człowieka w Azji. W środkowym paleolicie na terenie Eurazji rozwijało się kilka archaicznych grup ludzkich, takich jak neandertalczycy i denisowianie. Istnieje jednak powszechne przekonanie, że rozwój człowiekowatch w Chinach był powolny przez większość okresu paleolitu. Tymczasem teraz mamy znalezisko w postaci narzędzi wykonanych w technologii Qina sprzed 55 tysięcy lat. Podważa to przyjęty pogląd, że środkowy paleolit w Azji upłynął pod znakiem stagnacji. Pojawia się przy tym pytanie: w jaki sposób ten zestaw narzędzi dotarł do Azji Wschodniej? Naukowcy będą pracować nad ustaleniem, czy wspomniana technika wykonywania narzędzia została przyniesiona przez ludzi migrujących z zachodu, czy też wynaleziono ją na miejscu, niezależnie, bez bezpośredniego kontaktu między grupami. Źródło: PNAS Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
W Chinach po raz pierwszy przeszczepiono człowiekowi wątrobę od genetycznie zmodyfikowanej świni
Naukowcy w Chinach przeprowadzili pionierską operację. Po raz pierwszy w historii przeszczepili człowiekowi wątrobę od genetycznie zmodyfikowanej świni. To kolejny krok w badaniach nad ksenotransplantacjami - czyli przeszczepami odzwierzęcymi.
W tym artykule: Jak wyglądała pionierska operacja? Wątroba świni w ciele człowieka Przeszczepy odzwierzęce terapią przyszłości Zabieg został przeprowadzony w chińskim szpitalu w zeszłym roku. Jego celem nie było ratowanie życia. Biorcą był martwy 50-letni mężczyzna, który na skutek urazu głowy doznał śmierci mózgowej. Naukowcy chcieli sprawdzić, czy wszczepiona do jego organizmu wątroba świni w ogóle podejmie pracę. Narząd pozostawał w ciele zmarłego przez 10 dni. Następnie został usunięty. Przez ten czas jednak nie pojawiła się reakcja odrzucenia obcej tkanki przez organizm człowieka. Wątroba pochodziła od świni, u której wykonano kilka modyfikacji genetycznych po to właśnie, by zapobiec odrzuceniu. Naukowcy mają nadzieję, że w przyszłości tego rodzaju zabiegi będą rodzajem terapii pomostowej. Czyli będą proponowane chorym, by przedłużyć ich możliwy czas oczekiwania na przeszczep allogeniczny (od niespokrewnionej osoby). Jak wyglądała pionierska operacja? Zabieg przeprowadzono w Szpitalu Xijing pracującym przy Wojskowym Uniwersytecie Medycznym Sił Powietrznych w Xi’an, w prowincji Shaanxi. Trwał 10 godzin. W jego trakcie nie usunięto wątroby zmarłego, która była nieuszkodzona. Wszczepiono mu za to drugi organ. Dawcą wątroby była miniaturowa świnia rasy Bama. Wcześniej wykonano u niej sześć różnych modyfikacji genetycznych. Między innymi wyłączono geny, które produkują cukry znajdujące się na powierzchni komórek świńskich – ich obecność aktywuje ludzki układ odpornościowy, który atakuje obcy narząd. Zwierzęciu dodano też geny produkujące ludzkie białka. Wątroba świni w ciele człowieka Po przeszczepie wątroba dawała oznaki funkcjonowania. Produkowała żółć oraz świńską albuminę, białko występujące w osoczu krwi. Zespół naukowy stojący za przeszczepem przyznaje jednak, że nie jest pewne, czy taki organ wystarczająco wspierałby organizm żywego człowieka. Na takie wnioski jeszcze za wcześnie – tym bardziej, że w tym przypadku w ciele zmarłego pozostawała jego własna wątroba. Mimo to praca chińskich badaczy została uhonorowana artykułem przyjętym do prestiżowego czasopisma „Nature”. Stanowi ona duży krok naprzód w całej dziedzinie ksenotransplantacji. Samo przygotowanie organu, który nie zostanie natychmiast odrzucony przez organizm człowieka, jest dużym osiągnięciem. Jak skomentował na łamach „Guardiana” jeden ze specjalistów od przeszczepów odzwierzęcych – Peter Friend, profesor transplantologii na Uniwersytecie Oksfordzkim – gdyby przeszczepić człowiekowi wątrobę od zwykłej świni, narząd już po kilku minutach byłby martwy z powodu nadostrej reakcji odrzucenia. Przeszczepy odzwierzęce terapią przyszłości Ksenotransplantacje to dziedzina medycyny, która jest rozwijana już od drugiej połowy zeszłego wieku. Od początku budziła kontrowersje i wątpliwości etyczne. Podejmowane próby ratowania chorych zawsze były terapiami ostatniej szansy proponowanymi osobom, które umierały i którym nie można było pomóc w żaden inny sposób. Pierwsze przełomowe zabiegi wykonano dopiero w ostatnich kilku latach, kiedy upowszechniły się metody modyfikacji genów i hodowli zwierząt ze zmodyfikowanymi narządami. Dzięki sercu świni naukowcy próbowali ratować życie 57-letniego Davida Benneta, który umierał na ostrą niewydolność serca. Przeszczep przeprowadzony na początku 2022 roku dał mu dodatkowe dwa miesiące życia. Najdalej zaszli lekarze eksperymentujący z transplantacjami świńskich nerek. Również w tym przypadku wpierw eksperymentowano z wszczepianiem świńskich nerek martwym biorcom. Później przyszedł czas na próby z żywymi chorymi. Richard Slayman, któremu jako pierwszemu wszczepiono genetycznie zmodyfikowaną świńską nerkę na początku zeszłego roku, po trzech tygodniach od zabiegu został nawet wypisany do domu. Co prawda Slayman zmarł w maju 2024 r., jednak, jak podał szpital – Massachusetts General Hospital (MGH) – jego zgon nie miał związku z transplantacją. Źródła: Nature, Guardian Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”.
Nowy rekord kwantowej telekomunikacji. Udało się przesłać klucz kwantowy na odległość prawie 13 tys. km
Naukowcy z Chin i Republiki Południowej Afryki ustanowili najdłuższe dotychczas kwantowe połączenie satelitarne. Dzięki mikrosatelicie przesłali klucz kwantowy między punktami oddalonymi od siebie o 12,9 tys. km. To krok w stronę superbezpiecznego kwantowego internetu.
W tym artykule: Dwa zdjęcia i klucz kwantowy Bezpieczna komunikacja z użyciem satelitów Kto pierwszy będzie miał kwantowy internet? Naukowcy ustanowili kwantowe połączenie pomiędzy stacjami naziemnymi w Chinach i w Republice Południowej Afryki. Pomógł w tym mikrosatelita Jinan-1 znajdujący się na niskiej orbicie okołoziemskiej. Dzięki niemu udało się przesłać klucz kwantowy, czyli porcję informacji służącą do odkodowania danych, na rekordowo duży dystans. W przyszłości właśnie takie mikrosatelity mogą oferować kwantowy internet. Czyli superbezpieczne przesyłanie informacji, których – z uwagi na podstawowe reguły fizyki kwantowej – nie będzie można przechwycić ani zmienić. Kluczowa jest niewielka waga Jinan-1. Instrumenty naukowe na pokładzie tego mikrosatelity ważyły tylko 23 kilogramy. To dziesięć razy mniej niż sprzęt wykorzystywany w poprzednich eksperymentach tego typu. Zdaniem ekspertów w przyszłości możliwe będzie wysyłanie na orbitę za jednym razem wielu takich satelitów. Mogłyby się stać dla kwantowego internetu tym samym, co satelity Starlink firmy SpaceX dla zwykłego. Dwa zdjęcia i klucz kwantowy W eksperymencie przesłano klucz kwantowy, który utworzono z fotonów w stanie kwantowym. Posłużył do odszyfrowania dwóch zdjęć, jakie wymieniono między ośrodkami naukowym: fotografii chińskiego Wielkiego Muru i kampusu południowoafrykańskiego Uniwersytetu Stellenbosch. Klucz kwantowy przesyłano między różnymi stacjami naziemnymi i mikrosatelitą. W sumie udało się to zrobić 20 razy. Zminiaturyzowano nie tylko satelitę, ale i naziemne przekaźniki wykorzystane w testach. Wcześniej ważyły 13 ton. Teraz zaledwie po ok. 100 kg. – Chcemy udoskonalić tę technologię: od demonstracyjnej do takiej, która jest naprawdę praktyczna i użyteczna – zapowiada prof. Jian-Wei Pan z Uniwersytetu Nauki i Technologii w Chinach. A także tańsza: mikrosatelita Jinan-1 kosztował 45 razy mniej niż jego poprzednik. Bezpieczna komunikacja z użyciem satelitów Metoda bezpiecznej komunikacji, jaką testowano, formalnie nazywano jest kwantową dystrybucją klucza (ang. Quantum Key Distribution, QKD). QKD znajduje się już w użyciu. „Jest wykorzystywana przez banki i rządy do przesyłania kluczy światłowodami” – czytamy na stronie nature.com. „Jednak kable absorbują fotony, ograniczając odległość, na jaką może dotrzeć sygnał. Ponieważ światło jest absorbowane znacznie wolniej, przechodząc przez powietrze niż w kablu światłowodowym, satelity mogłyby pełnić rolę przekaźnika między dwiema lokalizacjami niemal w dowolnym miejscu na planecie”. Wszystko dla bezpieczeństwa danych. – Metody takie jak QKD dają mocną gwarancję, że przyszłe komputery kwantowe nie będą w stanie odczytać poufnej komunikacji – zauważa Alexander Ling, fizyk kwantowy z Narodowego Uniwersytetu Singapuru. Kto pierwszy będzie miał kwantowy internet? Chiny już od dłuższego czasu rozwijają technologię kwantowej komunikacji. Mają imponującą infrastrukturę – naziemną sieć kwantową opartą na światłowodach długości 2000 km, łączącą 32 węzły w głównych miastach, od Pekinu po Szanghaj. Inwestują również w kwantowe satelity. Pierwszy z nich, Micius, w 2017 r. ustanowił rekordowe kwantowe połączenie między Chinami a Austrią. Od strony naukowej za tamtym sukcesem stał prof. Juan Yin. Także teraz prowadził chiński zespół naukowców. Na czele uczonych z RPA, z Uniwersytetu Stellenbosch, stała z kolei fizyczka doświadczalna dr Yaseera Ismail. Całością kierował wspomniany prof. Jian-Wei Pan. Jinan-1 został wystrzelony w 2022 roku. Chiny planują wysłać kolejne kilka satelitów kwantowych w tym i następnym roku. Inne kraje też mają podobne zamiary. Jeden z takich projektów, finansowany przez Europejską Agencję Kosmiczną, prowadzi francusko-włoskie konsorcjum Thales Alenia Space. Boeing pracuje nad kolejnym. Jak widać kwantowy internet stał się obiektem jeszcze jednego międzynarodowego wyścigu. Przełomowy eksperyment został opisany w najnowszym wydaniu czasopisma naukowego „Nature”. Źródło: Nature, nature.com, New Scientist, EurekAlert Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”.
Znaleziono szczątki kobiety z zębami pomalowanymi cynobrem. To księżniczka
Archeolodzy pracujący w Chinach dokonali odkrycia jedynego w swoim rodzaju. Na prehistorycznym cmentarzu natrafili na szczątki kobiety, której zęby zostały pokryte pigmentem pozyskiwanym z cynobru, rzadkiego minerału. To pierwszy taki pochówek, jaki znaleziono na świecie.
W tym artykule: Księżniczka z pomalowanymi zębami Praktyki szamańskie albo kosmetyka Co jeszcze znaleziono w grobie Nietypowy grób znajduje się na cmentarzu Shengjindian w Kotlinie Turfańskiej w zachodnich Chinach. Archeolodzy wiążą go z kulturą Subeixi, której przedstawiciele żyli w Azji w pierwszym tysiącleciu przed naszą erą. Shengjindian zawiera 31 grobowców. W jednym z nich, oznaczonym jako M11, pochowano szczątki czterech osób. Wśród nich była młoda kobieta, która zmarła między 20. a 25. rokiem życia. Na jej zębach odkryto czerwonawy pigment. Po analizie okazało się, że to cynober, rzadki minerał składający się z siarczku rtęci. Archeolodzy przezwali swoje znalezisko „Czerwoną Księżniczką Jedwabnego Szlaku”. Jest ono wyjątkowe z dwóch powodów. Po pierwsze nigdzie dotychczas nie znaleziono zwłok, których zęby zostałyby pomalowane właśnie cynobrem. Po drugie tego minerału nie ma ani w okolicy cmentarzyska, ani w całej Kotlinie Turfańskiej. Musiał zostać sprowadzony Jedwabnym Szlakiem nawet z bardzo daleka. Księżniczka z pomalowanymi zębami Cynober nie jest nieznany archeologom czy historykom. To najważniejsza ruda rtęci, która była używana przez wiele cywilizacji na przestrzeni tysięcy lat. Wykorzystywano go w rytuałach pogrzebowych, praktykach religijnych, medycynie i alchemii na Bliskim Wschodzie, w Europie oraz w Ameryce Środkowej i Południowej. W starożytnych Chinach cynobrem np. dekorowano groby. Stosowano go także do produkcji wyrobów lakierowanych, kosmetyków i w tradycyjnej medycynie. Malowanie nim zębów to jednak nowość. Naukowcy wykonali skomplikowane analizy laboratoryjne opisane na łamach „Archaeological and Anthropological Sciences”. Upewnili się w ten sposób, że cynobrowe ślady to nie przypadkowe zabrudzenia, jakie mogły pojawić się w czasie pochówku lub już po nim. Praktyki szamańskie albo kosmetyka W badaniach wykorzystano m.in. spektroskopię w podczerwieni z transformacją Fouriera (FTIR). Wykryto pozostałości organicznego łącznika na bazie białka. Badacze przypuszczają, że pomalowano nim zęby zmarłej przed nałożeniem pigmentu po to, by cynober nie odpadł. Mogło tak się stać z dwóch powodów. Czerwone pigmenty były używane w różnych rytuałach szamańskich, a cynober kojarzono z wierzeniami duchowymi, z pojęciami ochrony i nieśmiertelności. Możliwe więc, że malowanie zębów na czerwono było rytuałem pogrzebowym. Jednak cynober pełnił również funkcje kosmetyczne lub lecznicze. „Księżniczka” mogła więc zastosować go sama jeszcze przed śmiercią. Co jeszcze znaleziono w grobie W grobie, do którego złożono „Księżniczkę”, znajdowało się również wiele przedmiotów. Były to ceramika, grzebienie z kości, skórzane pochwy na noże, skórzane buty, złote kolczyki i sznurkowe ozdoby. W innych mogiłach na tym cmentarzu odkryto także lakierowane klamry do pasów, tkaniny jedwabne czy imitacje turkusowych szklanych koralików. To kolejne dowody na wymianę handlową prowadzoną w tamtym okresie na szeroką skalę. Naukowcy podkreślają, że ich odkrycie poszerza wiedzę o handlu między Chinami a Bliskim Wschodem i basenem Morza Śródziemnego w starożytności. Nie wykluczają, że ruda rtęci trafiła do Kotliny Turfańskiej aż z terenów Europy. Źródło: Archaeological and Anthropological Sciences, phys.org Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”.
Jak powstawał najwyższy most na świecie? Inżynieryjny cud w sercu Francji
Najwyższy most na świecie to jedno z najbardziej imponujących osiągnięć współczesnej inżynierii. Wiadukt Millau wznosi się na 343 metry nad dolinę rzeki Tarn. Już w tym roku jednak prześcignie go prawie dwa razy wyższy nowy most w Chinach.
Spis treści: Jak powstawał najwyższy most na świecie Most Millau – konstrukcja i technologie Ciekawostki o najwyższym moście świata 10 najwyższych mostów na świecie Nowy najwyższy most na świecie otworzy się już w 2025 r. Najwyższy most w Polsce Najwyższy most na świecie wisi aż 343 metry nad ziemią. Konstrukcja łączy dwa brzegi rzeki Tarn w departamencie Aveyron w południowej Francji. Most Millau jest częścią autostrad A75–A71 i znacząco skraca czas podróży między Paryżem a wybrzeżem Morza Śródziemnego. Wieloletnie korki i problemy komunikacyjne w tej części kraju przyspieszyły decyzję o budowie wiaduktu. Jak powstawał najwyższy most na świecie Lokalizacja mostu Millau została starannie zaplanowana. Dolina rzeki Tarn w sercu regionu Oksytanii to w rzeczywistości głęboki wąwóz znajdujący się w pobliżu parku przyrody Grands Causses. Projekt tak monumentalnego mostu w tym miejscu musiał zakładać harmonijne współgranie konstrukcji z naturalnym otoczeniem. Idea budowy mostu nad doliną rzeki Tarn narodziła się już w latach 80. XX wieku, kiedy to Francuzom zaczęły coraz bardziej doskwierać problemy komunikacyjne w tym regionie. Coraz większy ruch na trasie z Paryża na południe Francji sprawiał, że korki w sezonie letnim stały się utrapieniem dla podróżujących. Przez wiele lat rozważano różne rozwiązania, ale dopiero pod koniec XX wieku zapadła decyzja o budowie mostu. W 1996 roku zaprezentowano ostateczny pomysł na konstrukcję. Autorem projektu był uznany brytyjski architekt Norman Foster, który odpowiada m.in. za nowy stadion Wembley w Londynie, a także za dwa obiekty w Warszawie: centrum handlowo-usługowe Metropolitan oraz Varso Tower z najwyższym tarasem widokowym w Polsce – najwyższy budynek w Unii Europejskiej. Prace zakończyły się w 2004 po zaledwie trzech latach budowy – co było niezwykłym osiągnięciem przy tak ambitnym projekcie. Oficjalne otwarcie mostu nastąpiło 14 grudnia 2004 roku w obecności prezydenta Francji Jacquesa Chiraca. Most Millau – konstrukcja i technologie Millau to most podwieszany. Długość konstrukcji wynosi 2460 metrów, a najwyższy filar wiaduktu ma aż 343 metry. To więcej niż wynosi wysokość wieży Eiffla w Paryżu. Konstrukcja mostu się na siedmiu filarach, a jezdnia dla samochodów została zawieszona na specjalnych linach, które zapewniają stabilność i są odporne na silne wiatry. Wiadukt Millau został zaprojektowany tak, aby przetrwać trudne warunki atmosferyczne, jakie panują w dolinie rzeki Tarn – od silnych wiatrów o prędkości do 250 km/godz. po skrajne temperatury. Przy jego budowie wykorzystano innowacyjne – jak na początek XXI wieku – materiały i rozwiązania. Do budowy mostu użyto ponad 36 tys. ton stali, co z kolei odpowiada masie około 5 wież Eiffla. Budowa najwyższego mostu na świecie wiązała się jednak z kilkoma wyzwaniami. Jednym z nich była wysokość filarów, których montaż wymagał specjalistycznych dźwigów i precyzyjnego pozycjonowania. Betonowe filary wznoszono więc z wykorzystaniem technologii ślizgowej, co pozwalało na ich szybkie podnoszenie. Segmenty budowli musiały być montowane z niezwykłą precyzją. Ciekawostki o najwyższym moście świata Z budową i użytkowaniem wiaduktu Millau wiąże się wiele ciekawych faktów. Oto kilka z nich. Podczas budowy najwyższego mostu na świecie zastosowano tzw. metodę nasuwania podłużnego, dzięki której kolejne segmenty mostu są przesuwane milimetr po milimetrze tylko z jednego przyczółka mostu na drugą stronę. Most jest lekko wygięty, co pozwala na lepsze rozłożenie naprężeń i większą stabilność konstrukcji. Każdego dnia most Millau pokonuje 10 tys. pojazdów, choć w sezonie letnim liczba ta znacznie wzrasta. Most został zaprojektowany tak, aby jego struktura minimalnie wpływała na środowisko naturalne w okolicy. W 2006 roku most otrzymał prestiżową nagrodę Międzynarodowego Stowarzyszenia Inżynierii Budowlanej i Mostów IABSE za wybitne osiągnięcie inżynieryjne. Opłata za przejazd mostem zależy od sezonu i wynosi od ok. 11 euro (zimą) do 14 euro (latem). Prędkość na moście została ograniczona do 110 km/godz. Most pojawił się w filmie „Wakacje Jasia Fasoli” z 2007 r. 10 najwyższych mostów na świecie Francuski gigant jest najwyższym mostem świata, a jednocześnie jedyną z 10 rekordowo wysokich tego typu konstrukcji, która znajduje się w Europie (nie licząc mostu nad Bosforem). Na kolejnych miejscach dominują mosty w Chinach. Oto lista 10 najwyżej położonych mostów na świecie. Wiadukt Millau (Francja) – 343 m Most Çanakkale (Turcja) – 334 m Most Pingtang (Chiny) – 332 m Most Husutong na rzece Jangcy (Chiny) – 325 m Most Yavuz Sultan Selim (Turcja) – 322 m Most Rosyjski we Władywostoku (Rosja) – 321 m Most Sutong (Chiny) – 306 m Most Stonecutters w Hongkongu (Chiny) – 298 m Most Chishi (Chiny) – 288 m Most nad rzeką Xiang (Chiny) – 288 m Nowy najwyższy most na świecie otworzy się już w 2025 r. Most Huajiang Grand Canyon to imponujący most wiszący budowany właśnie w prowincji Kuejczou w Chinach. Po ukończeniu w 2025 roku stanie się najwyższym mostem na świecie, osiągając 625 metrów wysokości nad rzeką i znacznie przewyższając francuski wiadukt Millau. Całkowita długość nowego mostu wyniesie 2980 metrów, a główna rozpiętość sięgnie 1420 metrów. Budowa rozpoczęła się w 2022 roku i ma na celu poprawę infrastruktury regionu. Most skróci czas przejazdu przez kanion z 70 minut do kilku minut. Najwyższy most w Polsce Najwyższym mostem w Polsce jest Most Rędziński, który znajduje się we Wrocławiu i przebiega nad Odrą oraz Wyspą Rędzińską, w pobliżu zabytkowych Śluz Rędzin. Jest to żelbetowa konstrukcja podwieszana, oparta na jednym pylonie o wysokości 122 metrów, co czyni go najwyższą tego typu budowlą w kraju. Cała konstrukcja jest zawieszona na 160 wantach o łącznej długości 25 km, które zapewniają jej stabilność. Całkowita długość mostu wynosi 1742 metry, a jego główne przęsło ma 256 metrów. Jest to nie tylko kluczowy element infrastruktury drogowej, ale także jedna z najbardziej charakterystycznych konstrukcji inżynieryjnych w Polsce. Most Rędziński stanowi część Autostradowej Obwodnicy Wrocławia (A8), znacząco ułatwiając komunikację w regionie Dolnego Śląska. Jego budowa rozpoczęła się w 2008 roku, a do użytku został oddany w 2011 roku. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Koty trafiły do Chin wyjątkową drogą. Na miejscu witano je rytuałami
Przyjęło się mówić, że koty chodzą swoimi drogami. Jak w takim razie pokonały drogę z Europy do Azji i kiedy? Najnowsze badanie genetyczne mruczków z Chin udziela odpowiedzi na te oraz inne pytania związane z udomowieniem kotów w Państwie Środka.
Spis treści: Jak koty wyszły poza Europę? Kot w dom, Bóg w dom Najstarszy kot w Chinach Koty w Polsce Psy i koty to obecnie jedne z najpopularniejszych zwierząt domowych na świecie. Odgrywają rolę towarzyszy człowieka, będąc integralną częścią wielu gospodarstw domowych. Na przestrzeni wieków ich pozycja (i misja) w domostwach zmieniała się wielokrotnie. Przykładowo koty, po tym, jak udomowiono je około 10 tys. lat temu, wykorzystywano do zwalczania gryzoni zagrażających plonom. W starożytnym Egipcie czczono je jako symbole płodności, witalności i mądrości. W średniowieczu ponownie odgrywały kluczową rolę w zwalczaniu plag gryzoni, choć przez niektórych były postrzegane jako istoty diabelskie. Jak koty wyszły poza Europę? Najnowsze badanie opublikowane w serwisie preprintów bioRxiv odkrywa kolejny niepotwierdzony do tej pory rozdział długiej historii tych czworonogów. Naukowcy ustalili, że koty domowe najprawdopodobniej przybyły do ​​Chin około 600 r. n.e., czyli ponad 1500 lat po ich wprowadzeniu do Europy. Według badania, koty podróżowały na wschód Jedwabnym Szlakiem. Słynny trakt handlowy łączył Azję z Europą między II wiekiem p.n.e. a XV wiekiem n.e. W ramach badania naukowcy przeanalizowali szczątki 22 kotów z 14 stanowisk archeologicznych w Chinach. Część kości poddano datowaniu radiowęglowemu, a następnie sklasyfikowano gatunki. Były to albo Felis catus, czyli współczesne koty domowe, albo Prionailurus bengalensis – tzw. kotki bengalskie, które nigdy nie zostały udomowione, ale żyły blisko ludzi. W sumie czternaście z badanych szkieletów należało do kotów domowych. Naukowcy porównali też próbki DNA z globalną bazą danych genetycznych kotów. Kot w dom, Bóg w dom Koty trafiły do Chin jako prezenty od zachodnich kupców dla chińskich elit. Traktowano je jako cenne i egzotyczne zwierzęta. Szybko zdobyły ogromną popularność i stały się częścią chińskich wierzeń ludowych. Nieprzewidywalne zachowanie kotów – naprzemiennie zdystansowane i czułe – miało dodawać im uroku. – Starożytni Chińczycy odprawiali specjalne rytuały, gdy przyjmowali kota do swojego domu, traktując go jak honorowego gościa – tłumaczy Shu-Jin Luo z Uniwersytetu Pekińskiego, współautor badania. Jeśli chodzi o faktycznie udomowione koty w Chinach, wszystkie przebadane okazy miały unikatowy podpis genetyczny zwany kladem IV-B. Choć rzadko występuje na Bliskim Wschodzie, ten wariant DNA znaleziono wcześniej u kota żyjącego w średniowiecznym Kazachstanie między 775 a 940 rokiem n.e. To najstarszy znany kot domowy odkryty na Jedwabnym Szlaku, co wskazuje, że koty trafiły do Chin właśnie tą starożytną trasą handlową. – Do tej pory były to tylko spekulacje – mówi Luo. – To pierwsze naukowe dowody potwierdzające tę hipotezę. Najstarszy kot w Chinach Najstarszy znany kot domowy w Chinach żył w prowincji Shaanxi między 706 a 883 rokiem. Były to czasy rządów dynastii Tang. Kocur miał krótką, białą lub częściowo białą sierść i długi ogon. Przypominał więc wiele współczesnych chińskich kotów domowych. Jego przodkowie najpewniej pochodzili z terenów dzisiejszego Kazachstanu. Wcześniejsze badania sugerowały, że kotki bengalskie również mogły zostać częściowo udomowione przez chińskich rolników. Mieszkańcy wsi mieli docenić ich zdolność do wyławiania gryzoni i zaczęli je dokarmiać. Według najnowszej wiedzy koty te mogły znajdować się „na progu udomowienia”, ale prawdopodobnie nigdy w pełni nie trafiły na salony. – To jak dotąd największe i najbardziej kompleksowe badanie małych kotowatych żyjących blisko ludzi w Chinach – podkreśla Luo. Zebranie próbek archeologicznych tak rozległego okresu (5 tysięcy lat) było ogromnym wyzwaniem. Koty w Polsce A kiedy koty pojawiły się na ziemiach polskich? Według badań archeologicznych już w okresie rzymskim, czyli około II–III wieku n.e. Znaleziska z tego okresu, np. kości kotów odkryte w trakcie wykopalisk, wskazują, że mogły one przybyć do Polski razem z rzymskimi kupcami lub wojownikami. Z kolei badania na stanowisku archeologicznym w Opolu ujawniły szczątki kota domowego datowane na IX–X wiek, co sugeruje, że już wtedy koty były obecne we wczesnośredniowiecznych grodach słowiańskich. Prawdopodobnie pomagały chronić zapasy zboża przed gryzoniami. Źródło: bioRxiv Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Ta góra wygląda jak głowa psa. Ma już nową nieoficjalną nazwę
„Góra Szczeniaka” w chińskiej prowincji Hubei od kilku tygodni kradnie serca internautów. Przypominająca głowę psa formacja skalna stała się sensacją dzięki przypadkowemu zdjęciu turysty. To, że wiele osób widzi tam czworonoga, można wyjaśnić w naukowy sposób.
Spis treści: „Góra Szczeniaka” z Chin hitem internetu Niespodziewana popularność Dlaczego widzimy coś, czego nie ma? Mimo znaczącej odległości oraz długiej i dość kosztownej podróży Chiny pozostają jednym z najpopularniejszych kierunków turystycznych w Azji. Nie sposób wymienić wszystkich powodów, dla których podróżni postanawiają odwiedzić Państwo Środka. Wielu z nich przyciąga złożona i barwna historia tej części świata. Przypominają o niej m.in. Wielki Mur Chiński czy słynna terakotowa armia. „Góra Szczeniaka” z Chin hitem internetu W ostatnim czasie media na świecie zwróciły uwagę na inną, mniej oczywistą atrakcję turystyczną w Chinach. Jej fenomen zależy od tego, jak na nią spojrzymy i to dosłownie. Chodzi o formację skalną, która zyskała nieoficjalny przydomek „Góra Szczeniaka” (z ang. Puppy Mountain). Zawdzięcza go uderzającemu podobieństwu do głowy psa. Żeby zobaczyć ją na własne oczy, należy wybrać się do miasta Yichang w centralnej prowincji Hubei. Góra zyskała rozgłos w styczniu 2025 roku, kiedy Guo Qingshan, projektant z Szanghaju, uchwycił ją na zdjęciu, nie zdając sobie sprawy z działającego na wyobraźnię kształtu. Dopiero przeglądając fotografie, zauważył, że teren przypomina głowę psa odpoczywającego nad wodą. Qingshan pochwalił się zdjęciem na chińskiej platformie społecznościowej Xiaohongshu. Tam, w ciągu 10 dni, „polubiło” je 120 tys. internautów. Jak to bywa w przypadku tzw. wirali, wieść o „Górze Szczeniaka” szybko rozprzestrzeniła się w internecie. Następnie dotarła do mediów w Chinach i na całym świecie. Turyści, zwłaszcza właściciele psów, zaczęli tłumnie odwiedzać to miejsce, często zabierając ze sobą swoje czworonogi. To nie jest jednak bezpieczne. Lokalne władze ostrzegają, że teren jest stromy i nie został jeszcze przystosowany do ruchu turystycznego. Na razie „Górę Szczeniaka” najlepiej oglądać z platformy widokowej po przeciwnej stronie rzeki. Co ciekawe, to miejsce również jest na swój sposób nietypowe. Wąwóz został nazwany Wątrobą Wołu i Płucem Konia od dwóch naturalnie zwisających tam stalaktytów. Niespodziewana popularność Czy „Góra Szczeniaka” rzeczywiście jest fenomenem przyrodniczym? To, jak wygląda, przykuwa uwagę, jednak pod względem geologicznym miejsce to nie jest niczym szczególnym. To przykład krasowej formacji skalnej, gdzie procesy erozyjne ukształtowały skały w sposób przypominający znane kształty. Na świecie istnieje wiele formacji skalnych, które budzą u turystów nietypowe skojarzenia. Inny znany przykład również znajduje się w Chinach. Skała przypominająca słonia pijącego wodę z rzeki Li znajduje się w Guilin i jest znana wśród turystów jako Wzgórze Trąby Słonia. Popularnością cieszą się też Camel Rock w Australii – formacja skalna na wybrzeżu, która wygląda jak wielbłąd klęczący nad wodą – czy Lion’s Head w RPA – góra w kształcie przypominającym lwią głowę. Dlaczego widzimy coś, czego nie ma? Zjawisko dostrzegania znajomych kształtów, takich jak twarze czy sylwetki zwierząt, w przypadkowych obiektach jest na tyle częste, że zostało zbadane przez naukowców. Mowa o pareidolii. Nasz mózg jest szczególnie wyczulony na rozpoznawanie prostych układów przypominających twarz. Dzięki temu często widzimy je tam, gdzie ich nie ma. To zjawisko wyjaśnia, dlaczego formacje skalne takie jak „Góra Szczeniaka” czy inne, są postrzegane jako podobizny zwierząt lub ludzi. Badania neurologów behawioralnych z Uniwersytetu Nowej Południowej Walii w Australii wykazały, że pareidolia angażuje te same mechanizmy sensoryczne, które wykorzystujemy do rozpoznawania i interpretowania prawdziwych twarzy. Oznacza to, że nasz mózg nie tylko identyfikuje takie kształty, ale także stara się odczytać z nich informacje (np. kierunek spojrzenia czy emocje). To dodatkowo podkreśla, jak głęboko w nas zakorzeniona jest ta zdolność. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Jeden z najważniejszych zabytków świata jest starszy, niż myślano
Wielki Mur Chiński jest jednym z najbardziej fascynujących zabytków świata. To symbol wytrwałości, inżynieryjnego geniuszu i determinacji starożytnych Chin, który do dziś przyciąga miliony turystów z całego świata. Jak się okazuje, jest starszy, niż oficjalnie przyjęto.
Spis treści: Wielki Mur Chiński jest jeszcze starszy Ile kilometrów ma Wielki Mur Chiński? Wielki Mur Chiński – ciekawostki Wielki Mur Chiński to jeden z najstarszych i najważniejszych zabytków na świecie. Popularność często idzie w parze z różnymi plotkami i niedopowiedzeniami. Dotyczy to także słynnego muru. Według jednego z najczęściej powielanych mitów Wielki Mur Chiński rzekomo widać z kosmosu. Nie jest to jednak prawda. Wielki Mur Chiński nie jest widoczny gołym okiem z kosmosu, a na pewno nie z orbity, na której znajduje się Międzynarodowa Stacja Kosmiczna (ISS). Mur ma maksymalnie około 9 metrów szerokości i jest zbudowany z materiałów, które kolorem wtapiają się w otoczenie. Wszystko to utrudnia dostrzeżenie go z takiego dystansu. Wielki Mur Chiński jest jeszcze starszy Mogłoby się wydawać, że skoro Wielki Mur Chiński jest tak znany (należy do „nowych siedmiu cudów świata”), to został dokładnie zbadany i wiemy wszystko o okolicznościach jego budowy i zastosowania. Okazuje się jednak, że nadal odkrywamy nowe fakty dotyczące tej fascynującej budowli. Najnowsze badania archeologiczne rzucają nowe światło na jej wiek. Prace prowadzone przez Shandong Provincial Institute of Cultural Relics and Archaeology wykazały, że najstarsze fragmenty muru powstały około 3000 lat temu. To oznacza, że są o 300 lat starsze, niż wcześniej sądzono. Najstarsze części muru znajdują się w dystrykcie Changqing w Jinan, w prowincji Shandong. To odkrycie zmienia naszą dotychczasową wiedzę o Wielkim Murze Chińskim. Początek budowy muru przesuwa się na późny okres Zachodniej Dynastii Zhou i wczesny okres Wiosen i Jesieni. To oznacza, że jeden z siedmiu nowych cudów świata jest jeszcze bardziej imponującym osiągnięciem starożytnej inżynierii. Badania ujawniły, że konstrukcja muru przebiegała w kilku fazach. Pierwsza z nich datowana jest na późny okres Zachodniej Dynastii Zhou (1046 p.n.e. – 771 p.n.e.) oraz wczesny okres Wiosen i Jesieni (770 p.n.e. – 476 p.n.e.). W tym czasie mury miały około 10 metrów grubości. Kolejna faza przypada na okres Walczących Królestw (475 p.n.e. – 221 p.n.e.), kiedy to techniki budowlane były bardziej zaawansowane. Wówczas mury mogły osiągać nawet 30 metrów szerokości. Najlepiej zachowany fragment pochodzi z czasów panowania króla Xuana z Qi (ok. 350–301 p.n.e.). Fundamenty tych murów składały się z ubitej żółtej ziemi, zagęszczanej za pomocą metalowych ubijaków. To pozwalało na uzyskanie niezwykłej trwałości konstrukcji. Ile kilometrów ma Wielki Mur Chiński? Całkowita długość Wielkiego Muru Chińskiego, uwzględniając wszystkie jego odcinki i odgałęzienia, wynosi około 21 196 kilometrów. Nie jest to jednak jednolita konstrukcja. Mur składa się z wielu fragmentów budowanych w różnych okresach historycznych, z których część uległa zniszczeniu lub erozji. Tradycyjnie przyjmuje się, że główny odcinek muru rozciąga się od Shanhaiguan nad Zatoką Liaotuńską do Jiayuguan w górach Nan Shan, na długości około 2400 km. Wielki Mur Chiński – ciekawostki Wielki Mur Chiński to nie tylko monumentalna budowla, ale także źródło fascynujących ciekawostek. Oto niektóre z nich. Nazwa „Wielki Mur Chiński” została nadana przez Europejczyków w XIX wieku, podczas gdy Chińczycy nazywają go „Wànli Chángchéng”, co oznacza „Mur 10 tys. Li”. Liczba 10 000 symbolizuje coś nieskończonego, a „li” to chińska jednostka miary. Podczas budowy muru używano różnorodnych materiałów, w tym mączki ryżowej jako składnika zaprawy murarskiej. Z materiałów użytych do budowy muru można by zbudować około 210 piramid Cheopsa. Mur pełnił nie tylko funkcję obronną w kontekście militarnym. Według wierzeń miał być także ochroną przed demonami, które rzekomo nie były w stanie przekroczyć zakrzywionych struktur muru. Źródło: Shandong Provincial Institute of Cultural Relics and Archaeology Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.