Jesz mięso? Masz większe szanse dożycia do setki niż weganie. Ale… tylko niektórzy
Nowe, przeprowadzone w Chinach badanie sugeruje, że osoby jedzące mięso mogą mieć większe szanse na dożycie stu lat niż te niejedzące mięsa. Na pierwszy rzut oka wydaje się to sprzeczne z licznymi badaniami wskazującymi na korzyści diet roślinnych. Dokładniejsza analiza pokazuje jednak, że do tych wyników należy podejść z ostrożnością.
Badanie objęło ponad 5 tysięcy Chińczyków w wieku 80 lat i więcej. Wszyscy byli uczestnikami Chinese Longitudinal Healthy Longevity Survey, długotrwałego badania prowadzonego od 1998 roku. Do 2018 roku zaobserwowano, że osoby na dietach bezmięsnych rzadziej zostawały stulatkami niż osoby jedzące mięso. Nie oznacza to jednak, że dieta roślinna jest szkodliwa sama w sobie. Wyniki badania nie pozwalają na wyciągnięcie tak prostego wniosku. Wegetarianie młodzi i starzy. Jakie są między nimi różnice? Kluczowe znaczenie ma wiek badanych. Potrzeby żywieniowe u osób starszych znacząco różnią się od tych u młodych. Z wiekiem spada zapotrzebowanie energetyczne, ale za to rośnie ryzyko utraty masy mięśniowej, gęstości kości i ogólnie – niedożywienia. Na starość żywieniowym priorytetem stają się: utrzymanie masy ciała i siły mięśni oraz dbałość o stan kości. Większość dowodów na korzyści diet roślinnych pochodzi z badań nad młodymi, zdrowymi ludźmi. Ne znaczy to, że są one nieaktualne – po prostu seniorzy mają inne potrzeby. U osób w podeszłym wieku ścisła dieta bezmięsna może wiązać się z niedoborami białka, wapnia czy witaminy B12, a co za tym idzie – ryzykiem złamań i osłabienia. Niedowaga na starość jest gorsza niż otyłość Najważniejsza w chińskim badaniu jest jedna, konkretna informacja: gorsze wyniki na diecie bezmięsnej notowano wyłącznie osób z niedowagą. U seniorów z prawidłową masą ciała nie stwierdzono żadnych różnic między dietami mięsnymi a bezmięsnymi. Niedowaga w starszym wieku sama w sobie silnie wiąże się z wyższą śmiertelnością. I już sam ten fakt może tłumaczyć nowo odkrytą zależność. Nowe badanie było czysto obserwacyjne: pokazało jedynie współwystępowanie zjawisk, a nie związek przyczynowo-skutkowy. Jego wyniki wpisują się także w zjawisko tzw. „paradoksu otyłości”, według którego nieco wyższa masa ciała u osób starszych bywa związana z lepszym przeżyciem. Wegetarianizm niejedno ma imię: które diety bezmięsne są bezpieczne? Warto podkreślić, że osoby niejedzące mięsa, ale spożywające ryby, nabiał lub jaja, miały dokładnie takie same szanse dożycia stu lat, jak mięsożercy. Produkty te dostarczają wysokiej jakości białka, wapnia, witaminy D i B12, kluczowych dla utrzymania mięśni i kości. Autorzy badania sugerują, że niewielkie ilości produktów odzwierzęcych mogą pomagać zapobiegać niedożywieniu u najstarszych osób. Najważniejszy wniosek jest taki, że dieta powinna być dostosowana do określonego etapu życia. To, co sprzyja zdrowiu w wieku 50 lat, może wymagać modyfikacji w wieku lat 80. Diety roślinne pozostają zdrowe, ale w późnej starości wymagają starannego planowania i monitorowania. Elastyczność i dopasowanie do zmieniających się potrzeb organizmu – oto przepis na zdrową starość. Źródła: The Conversation, The American Journal of Clinical Nutrition Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Dlaczego miliony Chińczyków rodzą dzieci w Roku Smoka? Sekret astrologii, który wpływa na demografię
Chiński zodiak przez wieki pomagał porządkować czas i interpretować cechy ludzi. Choć przesycony legendami, do dziś wpływa na decyzje milionów osób.
Spis treści: Początki chińskiego zodiaku – mity i legendy Wyścig zwierząt i boskie inspiracje 12-letni cykl i inne systemy astrologiczne Znaczenie zodiaku w kulturze i decyzjach Zodiak w XXI wieku i Rok Konia Na długo przed astrologią zachodnią chiński zodiak pomagał porządkować lata, wierzenia i życie społeczne. Oto jak przez wieki rozwijał się system 12 zwierząt. Jesteś szczurem, wołem, tygrysem, królikiem, smokiem, wężem, koniem, kozą, małpą, kogutem, psem czy świnią? To pytanie leży w samym centrum chińskiego zodiaku – starożytnego systemu astrologicznego, który do dziś pozostaje ważny w kulturze chińskiej i na całym świecie. System, przesycony mitami i legendami, przypisuje poszczególnym rocznikom zwierzęta. Następnie na podstawie zachowań tych zwierząt „odczytuje” cechy charakteru osób urodzonych w danym roku. Nadchodzący chiński Nowy Rok 2026 rozpocznie panowanie konia. Skąd jednak wziął się zodiak i dlaczego wciąż ma tak duże znaczenie we współczesnych Chinach? Oto co warto wiedzieć o ich systemie astrologicznym i o tym, jak jego echa pobrzmiewają w dzisiejszym życiu. Wyścig zwierząt i boskie inspiracje Zodiak, znany też jako Sheng Xiao lub Shu Xiang, ma niejasną historię pochodzenia. Według legend system powstał w wyniku mitycznego wyścigu zwierząt. Zorganizować go miał Budda albo Nefrytowy Cesarz – postać o boskim statusie w chińskiej religii ludowej. Jedna z opowieści mówi, że Nefrytowy Cesarz chciał stworzyć zodiak oparty na zwierzętach, więc zaprosił je do wyścigu o miejsce w systemie. Kolejność, w jakiej zwierzęta przeprawiły się przez rzekę albo dotarły na cesarski dwór, ma odpowiadać kolejności znaków w cyklu. Każdy 12-letni cykl zaczyna się Rokiem Szczura, a kończy Rokiem Świni. Istnieje wiele wersji tej historii. Akcentują one cechy poszczególnych zwierząt jako powód ich pozycji w zodiaku. Sprytny szczur jest pierwszy, bo – jak głoszą mity – „podczepił się” na grzbiecie kolejnego zwierzęcia, czyli wołu. Inne legendy utrzymują, że wcale nie było wyścigu. Zwierzęta miały pojawić się na uczcie u Buddy, zanim ten opuścił Ziemię. Kolejność przybycia na ucztę miała zadecydować o ich miejscu w zodiaku. Dokładny moment narodzin zodiaku pozostaje nieznany. Uważa się jednak, że grupowanie lat w 12 zwierząt funkcjonowało już w okresie Walczących Królestw (V–III w. p.n.e.). Z czasem system zyskiwał na popularności. Około VI w. n.e. zwierzęta zodiaku zostały skodyfikowane i stały się utrwalonymi stereotypami, które przetrwały do dziś. 12-letni cykl i inne systemy astrologiczne Choć najbardziej znany jest 12-letni zodiak oparty na kalendarzu księżycowym, nie jest to jedyny taki cykl w kulturze chińskiej. System Dwudziestu Ośmiu Rezydencji (Twenty-Eight Mansions) śledzi drogę Księżyca wzdłuż równika niebieskiego w ciągu roku, tworząc 28 znaków. Z kolei jeden z wielu chińskich systemów kalendarzowych – system Pni i Gałęzi (Stems and Branches) – uznaje się za ważne narzędzie planowania lub przewidywania pomyślnych wydarzeń. Za pomocą tych tradycji planowano wszystko – od imienia dla dziecka po termin podróży. Czasem korzystano z jednego systemu, a czasem kilku naraz. Wszystkie trzy tradycje wyrastają ze starej praktyki łączenia zjawisk astronomicznych z losem. Jak zauważa historyk Endymion Porter Wilkinson, astronomowie byli ważnymi postaciami na dworach dawnych Chin. Pełnili też role astrologów i skrybów na usługach cesarza. Ich praca była szczególnie cenna, ponieważ znaki na niebie interpretowano jako wskazówki, czy władca pozostaje w harmonii z niebem. Symbole astrologiczne postrzegano przy tym jako niezwykle istotny znak jego legitymizacji i tego, czy rządzi „właściwie”. Astronomia była tak cenna, że tylko astronomowie panującej dynastii mogli ustalać kalendarz i go rozpowszechniać. Z czasem jednak chiński zodiak przeniknął do szerszej społeczności i stał się tradycją ludową. Znaczenie zodiaku w kulturze i decyzjach Nie wiadomo, jak dokładnie starożytni astrologowie stworzyli te systemy. Część badaczy uważa jednak, że 12-letni cykl Sheng Xiao mógł zostać zainspirowany obserwacjami Jowisza, który powoli przesuwa się po nocnym niebie. Z czasem cykl planety zaczyna się rozjeżdżać – twierdzi Adam Smith, ekspert od Azji Wschodniej z Uniwersytetu Pensylwanii. Podobne zodiaki występują też w innych kulturach pozostających pod wpływem Chin, choć zwierzęta mogą się różnić. Na przykład w zodiaku koreańskim zamiast kozy pojawia się owca, a w Wietnamie wołu zastępuje bawół wodny. W wersji wietnamskiej jest też kot zamiast królika. (Koty trafiły do Chin dopiero około 1400 lat temu, gdy zodiak był już ukształtowany). Mimo niejasnej historii pochodzenia 12-letni zodiak przetrwał stulecia. Jego znaczenie dla chińskiej kultury ludowej – i dla współczesnych Chin – jest niezaprzeczalne. Zodiak często wykorzystuje się przy nadawaniu imion. Rok urodzenia bywa też uznawany za istotny dla życia rodzinnego, osobowości, szczęścia i przeznaczenia. Zodiak w XXI wieku i Rok Konia Te przekonania zalicza się do chińskiej religii ludowej. W ostatnich dekadach ich popularność wzrosła po zakończeniu chińskiej rewolucji kulturalnej, która tłumiła przejawy historii Chin i tradycji ludowych na rzecz nauk Mao Zedonga. Choć takie zjawiska trudno dokładnie zmierzyć, grupa naukowców społecznych oszacowała, że w 2012 r. w samych Chinach kontynentalnych było 578 mln wyznawców religii ludowych – około 55% populacji. Stereotypy związane ze znakami są tak powszechne, że ich popularność da się pośrednio zauważyć w danych finansowych i statystykach urodzeń. W latach 90. demograf Daniel Goodkind wykazał, że w Rokach Smoka 1976 i 1988 wskaźniki urodzeń w Chinach oraz w krajach chińskojęzycznych wyraźnie wzrosły. Miało to wynikać z rozpowszechnionego przekonania, że dziecko urodzone w w takim czasie będzie miało szczęśliwe życie. W kolejnych latach „boom” urodzeń w Roku Smoka był już mniej wyraźny. Nie ma dowodów, by data urodzenia lub znak zodiaku wpływały na osobowość czy powodzenie. Wiara w astrologię realnie zmienia jednak zachowania ludzi. Chiński zodiak nie jest tu wyjątkiem. Przekonania i stereotypy dotyczące roczników historycznie wpływały na decyzje swatów, na to, jak rodzice inwestowali w dzieci, a nawet na rekrutacje w Chinach. Badania sugerują też, że stereotypy o znakach oddziałują na skłonność do ryzyka. Przykładowo jedno badanie z 2022 r., opublikowane w „Management Science”, wykazało, że ankietowani byli o 2 punkty procentowe bardziej skłonni wybierać inwestycje bez ryzyka w swoim roku zodiakalnym. Taki rok bywa powszechnie kojarzony z pechem. Badacze zauważyli, że efekt przenosił się także na decyzje korporacyjne – w roku zodiakalnym przewodniczących spółek spadały zarówno nakłady na badania, jak i liczba przejęć. W ostatnich latach zodiak stał się lepiej znany na świecie, a obchody księżycowego Nowego Roku w wielu krajach chętnie sięgają po jego symbolikę. Co więc przyniesie nadchodzący Rok Konia? Temu zwierzęciu przypisuje się odpowiedzialność i stabilność. Mówi się jednak także o odrobinie dzikości oraz silnej, niezależnej naturze. Szykuj się na 2026 rok – czas, który według chińskiego zodiaku może przynieść okazje, siłę i przygodę. Źródło: National Geographic
Rośnie prawdopodobieństwo przelotu i deorbitacji chińskiej rakiety nad Polską. Nowy komunikat POLSA
Okno niepewności dotyczące godzin i terenów możliwej deorbitacji i przelotów chińskiego obiektu ZQ-3 R/B zawęża się. Polska Agencja Kosmiczna wydała dziś bardziej szczegółowy komunikat. Choć prawdopodobieństwo upadku szczątków rakiety na Ziemię jest wciąż małe, mieszkańcy Wybrzeża i Suwalszczyzny powinni zachować ostrożność.
Obiekt ZQ-3 R/B to to drugi stopień chińskiej rakiety Zhuque-3. Jego wejście w ziemską atmosferę jest już nieuniknione, przeloty i deorbitacja nastąpią w piątek, 30 stycznia 2026. Obiekt jest na tyle duży, że najprawdopodobniej nie ulegnie całkowitemu spaleniu w atmosferze i jego szczątki spadną na Ziemię. Oto najnowsze informacje na temat czasu i terenu przelotów. Nowy komunikat POLSA Polska Agencja Kosmiczna podaje informację o bardziej szczegółowych danych dotyczących czasu wejścia ZQ-3 R/B w atmosferę Ziemi: „Według najnowszych dostępnych informacji o położeniu orbitalnym obiektu ZQ-3 R/B szacowane wejście w atmosferę Ziemi może nastąpić pomiędzy 2026-01-30 08:09 UTC i 2026-01-30 12:21 UTC. Nominalny punkt wejścia w atmosferę przypadający na środek wskazanego okna niepewności szacowany jest obecnie na: 2026-01-30 10:15 UTC +/- 02:06 godz., nad Oceanem Atlantyckim (Azory).” Ponadto pojawiły się dużo bardziej konkretne informacje o terenach, nad którymi przelatywać będzie kończąca życie rakieta, w tym terenach Polski. POLSA informuje: „- w pasie linii brzegowej Morza Bałtyckiego, od Szczecina po Hel, 08:53:44 UTC – 08:54:29 UTC - Suwalszczyzną (od Mierzei Wiślanej po granicę z Białorusią w okolicach Dąbrowy Białostockiej, 11:55:24 UTC – 11:56:19 UTC).” Czas UTC to godzina wcześniej od czasu obowiązującego w Polsce. Zatem pierwszy przelot nad Polską rozpocznie się tuż przed 10, a drugi – około 13. Przewidywania te są wciąż jednak obarczone marginesem niepewności. Masa obiektu jest mniejsza niż początkowo przewidywano W porównaniu z poprzednimi komunikatami szacowana masa obiektu dość mocno się zmniejszyła i według agencji wynosi teraz około 7500 kg. POLSA podtrzymuje jednak informację, że obiekt jest wciąż na tyle duży, że może nie ulec całkowitemu spaleniu w atmosferze, a co za tym idzie – jego szczątki spadną na Ziemię. Sytuacja jest wciąż dynamiczna, choć na pewno dzisiaj wszystko się wyjaśni. Źródło: POLSA Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Czy na Polskę spadnie chińska rakieta? Polska Agencja Kosmiczna i inne instytucje monitorują sytuację. Deorbitacja jest nieunikniona
Obiekt ZQ-3 R/B to drugi stopień chińskiej rakiety Zhuque-3. Ma około 20 metrów długości i waży 12 ton. I najprawdopodobniej spadnie z orbity na Ziemię , a wśród możliwych lokalizacji jest także cześć terenu Polski. Deorbitację monitorują najważniejsze europejskie organizacje, w tym Polska Agencja Kosmiczna.
Nad Polską szykuje się powtórka sytuacji sprzed niemal dokładnie roku, kiedy to nastąpiła deorbitacja członu rakiety Falcon 9 firmy SpaceX, a jej szczątki spadły m.in. w Komornikach pod Poznaniem. Tym razem w atmosferę wleci jednak obiekt cięższy, bo ważący (prawdopodobnie) aż 12 ton. Falcon 9 ważył 4 tony. Tak masywny obiekt najprawdopodobniej nie spali się w ziemskiej atmosferze do końca i jakieś jego fragmenty dotrą do powierzchni Ziemi. Deorbitacja nastąpi między innymi nad Europą, a wśród lokalizacji, nad którymi przelatywać będzie ZQ-3 R/B jest północno-wschodnia Polska. Polska Agencja Kosmiczna, inne instytucje i pasjonaci śledzą chińską rakietę W najnowszym, dzisiejszym komunikacie, POLSA pisze: „Szacujemy wejście obiektu ZQ-3 R/B w atmosferę Ziemi pomiędzy 2026-01-30 02:35 UTC i 2026-01-30 15:51 UTC. Środek okna niepewności wejścia w atmosferę szacowany jest obecnie na: 2026-01-30 09:13 UTC +/- 06:38 godz., i może ulec zmianie”. Czas UTC to godzina wcześniej niż w Polsce. „Trajektoria obiektu w obecnym momencie pozostaje zgodna z predykcjami, które mogą zmienić się m. in. ze względu na właściwości aerodynamiczne stopnia rakiety oraz niedawną aktywność słoneczną – śledzenie obiektu za pomocą sensorów optycznych i radarowych pozwala na zmniejszenie niepewności przewidywań. Krajowe służby i instytucje są na bieżąco informowane wg obowiązujących porozumień i procedur operacyjnych”. – pisze POLSA Popularyzator astronomii, Karol Wójcicki, na swoim fanpage-u „Z głową w gwiazdach” przytacza najnowsze dane europejskiego systemu EU SST: „EU SST wyznacza obecnie centralny moment deorbitacji na piątek 30 stycznia około godziny 12:04 czasu polskiego, przy wciąż bardzo szerokim oknie niepewności – od około 05:04 do 19:04. To normalne na tym etapie: przy tak niskiej orbicie nawet niewielkie zmiany gęstości atmosfery (zależne m.in. od aktywności słonecznej) czasami potrafią przesuwać moment wejścia o wiele godzin”. Komentarz Obserwatorium Astrogeodynamicznego Centrum Badań Kosmicznych PAN Dla National Geographic sytuację komentuje dr Paweł Lejba, kierownik Obserwatorium Astrogeodynamicznego Centrum Badań Kosmicznych PAN w Borówcu. – Obiekt spadnie na ziemię, to pewne. Jego rozmiary i masa są na tyle duże, że nie wszystko ulegnie spaleniu w atmosferze. Najprawdopodobniej rozpadnie się na wiele fragmentów i część z nich się spali, a część spadnie. To zjawisko losowe, przypadkowe – mówi dr Lejba. Dodaje, że sytuacja jest monitorowana przez wiele instytucji, nie tylko w Europie, m.in. amerykańską sieć sensorów Space Surveillance Network. Śledzenie takiego obiektu w czasie rzeczywistym jest jednak bardzo trudne. Teleskopy optyczne potrzebują czystego nieba, a dane radarowe są mniej dokładne. – Będą pojawiać się dokładniejsze dane, ale stuprocentowej pewności co do lokalizacji i czasu deorbitacji mieć nie będziemy – dodaje Paweł Lejba. Wejście obiektu w ziemską atmosferę jest już nieuniknione i pozostaje uważnie śledzić napływające informacje. Najważniejszy moment wciąż przed nami, a tzw. „okno niepewności” będzie się zawężać, na podstawie kolejnych danych napływających do obserwatoriów. Źródła: POLSA, Z Głową w Gwiazdach Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
To najpiękniejszy hotel na świecie. Powstał w sercu historycznej dzielnicy
Współczesne hotele coraz rzadziej pełnią wyłącznie funkcję noclegową. Coraz częściej zaś oferują gościom doświadczenia wykraczające poza standardowe pobyty, już od progu wprowadzając w inną estetykę, kulturę i sposób myślenia o podróżowaniu. Tak jest również w przypadku obiektu, który niedawno został uznany za najpiękniejszy hotel na świecie. Co istotne, zwycięzca prestiżowego zestawienia znajduje się w Azji i czerpie inspirację z lokalnego dziedzictwa architektonicznego.
Niedawno jeden z hoteli został uhonorowany tytułem „Najpiękniejszego Hotelu Świata” w ramach międzynarodowego konkursu Prix Versailles, przyznającego nagrody za wybitne osiągnięcia w dziedzinie architektury i designu. Laureatów ogłoszono 4 grudnia 2025 roku podczas uroczystej ceremonii w siedzibie UNESCO w Paryżu. Jury, w którego skład w tym roku weszła między innymi aktorka Emma Watson, doceniło zwycięski obiekt za wyjątkową umiejętność uchwycenia ducha stolicy Chin. Kluczowe znaczenie miało tu harmonijne połączenie tradycyjnej architektury pekińskich hutongów z nowoczesną elegancją i współczesnym podejściem do luksusu. Luksus wpisany w historyczne hutongi Pekinu Kiedy Mandarin Oriental Qianmen otworzył się pod koniec 2024 roku, szybko stało się jasne, że ten hotel opowiada o Pekinie w zupełnie inny sposób. Zamiast dominować nad miastem nowoczesną, wielopiętrową bryłą, obiekt został wkomponowany w jedną z najstarszych i najbardziej autentycznych struktur urbanistycznych stolicy – sieć hutongów, czyli wąskich uliczek, które od wieków stanowią serce lokalnego życia. Hotel powstał w historycznej dzielnicy Caochang Hutong, zaledwie kilka minut spacerem od placu Tian’anmen, Zakazanego Miasta i Narodowego Muzeum Chin, a mimo to pozostaje niemal odcięty od miejskiego zgiełku. Jest to jeden z najmniejszych obiektów w globalnym portfolio marki Mandarin Oriental: składa się z 42 parterowych rezydencji rozproszonych wzdłuż kilku ulic, pomiędzy autentycznymi domami mieszkańców, niewielkimi restauracjami i lokalnymi barami. Każdy z domów zaprojektowano indywidualnie, z poszanowaniem oryginalnego układu architektonicznego, i wyposażono w prywatny dziedziniec – tradycyjny element chińskiej zabudowy, sprzyjający ciszy, intymności i naturalnemu rytmowi dnia. Renowację przeprowadzono we współpracy z lokalnymi mistrzami rzemiosła, wykorzystując techniki stolarskie, kamieniarskie i dekoracyjne stosowane od pokoleń, dzięki czemu obiekt nie imituje przeszłości, lecz jest jej świadomą kontynuacją. Efektem jest miejsce, które zapewnia komfort i usługi odpowiadające zachodnim standardom luksusu, równocześnie pozwalając na doświadczenie Pekinu „od środka” – spokojnego, intymnego i zakorzenionego w wielowiekowej tradycji. Hotel bywa określany jako oaza spokoju w jednej z najbardziej dynamicznych metropolii świata, ale trafniejsze wydaje się określenie, że to fragment Pekinu, który zamiast zostać wyparty przez nowoczesność, został przez nią uważnie ochroniony i wyeksponowany. Mandarin Oriental Qianmen i wnętrza zanurzone w historii W Mandarin Oriental Qianmen doświadczenie luksusu odsłania się stopniowo, dopiero po wejściu do jednego z historycznych domów. Goście nocują pod oryginalnymi, odsłoniętymi drewnianymi stropami, a wnętrza wypełniają detale, które nie pełnią wyłącznie funkcji dekoracyjnej, lecz budują narrację miejsca. Ręcznie malowane parawany, elementy tradycyjnej kaligrafii oraz kunsztowne rzemiosło użytkowe tworzą przestrzeń, w której współczesny design prowadzi dialog z estetyką zakorzenioną w wielowiekowej chińskiej tradycji. Istotną rolę odgrywa także sztuka współczesna – prace lokalnych artystów nie są dodatkiem, lecz integralną częścią wystroju, podkreślając, że hotel nie zamyka się w muzealnej formule, lecz pozostaje żywym, ewoluującym organizmem. W centralnym holu z kolei uwagę przyciąga ponad 130-letni klon, który stał się symbolicznym punktem odniesienia dla całego kompleksu – naturalnym świadkiem historii i przemian tej części Pekinu. Autentyczny charakter obiektu doceniają również eksperci zajmujący się turystyką kulturową. Mei Zhang, założycielka WildChina i doradczyni wyróżniana przez magazyn „Travel + Leisure”, podkreśla, że pobyt w Qianmen wykracza poza standardowe doświadczenie hotelowe. Jej zdaniem gość nie tyle zatrzymuje się w Pekinie, ile zanurza się w żywym fragmencie historii miasta, doświadczając jednocześnie najwyższych standardów współczesnej gościnności. Takie podejście widoczne jest również w udogodnieniach rozsianych wzdłuż hutongów: restauracji Yan Garden, inspirowanej kuchnią kantońską i prowadzonej przez nagradzanego szefa kuchni Fei, a także chaozhou, dwupoziomowym barze koktajlowym TIAO ukrytym w jednej z alejek czy herbaciarni Maple Lounge, która przywraca znaczenie rytuału powolnego celebrowania czasu. Integralnym elementem koncepcji pozostaje strefa wellness. Spa, inspirowane tradycyjną medycyną chińską i nowoczesnymi terapiami, oferuje zabiegi w kameralnych wnętrzach oraz na zacisznym dziedzińcu. Całość uzupełnia centrum fitness, w którym – obok intensywnych treningów – proponowane są zajęcia o bardziej holistycznym charakterze, takie jak joga, pilates czy tai chi. To właśnie ta konsekwencja, widoczna zarówno w skali architektonicznej, jak i w detalach codziennego doświadczenia, sprawiła, że hotel zwyciężył w konkursie Prix Versailles, pokonując uznanych rywali z Europy i Bliskiego Wschodu (jak Hôtel du Couvent w Nicei we Francji czy Shebara na wyspie Sheybarah w Arabii Saudyjskiej). W tym przypadku wyróżnienie nie wynika więc ze spektakularności, lecz z konsekwentnego połączenia architektury, rzemiosła i kultury gościnności. Źródła: Travel + Leisure, Mandarin Oriental Qianmen Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Chińskie „sztuczne Słońce” przekracza energetyczne granice i pozwala na fuzję jądrową. W Europie wydawało się to niemal niemożliwe
„Sztuczne Słońce” to jeden z najbardziej ambitnych energetycznych projektów na świecie. Chiny zbliżają się do zrealizowaniu marzenia o praktycznym wykorzystaniu fuzji jądrowej jako niewyczerpalnego, czystego źródła energii. Reaktor właśnie osiągnął gęstość plazmy, którą wcześniej uważano za fizycznie niemożliwą.
Naukowcy w Chinach dokonali przełomu w dziedzinie energii z fuzji jądrowej. Może to pomóc w ostatecznym przełamaniu jednej z największych barier stojących na drodze do opracowania nowego źródła energii. Co będzie dalej? Czy Państwo Środka zawładnie światową energetyką? Czym jest chińskie „sztuczne Słońce”? Chińskie „sztuczne Słońce” to przydomek nadany reaktorowi EAST (ang. Experimental Advanced Supercondicting Tokamak). To zaawansowane urządzenie badawcze, które stanowi fundament chińskiego programu badań nad fuzją jądrową. Sercem jest tokamak – typ reaktora jądrowego, który symuluje procesy zachodzące wewnątrz Słońca, polegające na łączeniu się jąder atomowych w warunkach ekstremalnych temperatur i ciśnień. Celem przeprowadzanych w nim eksperymentów jest uzyskanie czystej, praktycznie niewyczerpalnej energii, która nie generuje odpadów radioaktywnych. To marzenie naukowców na całym świecie. Reaktor EAST osiągnął niespotykaną gęstość plazmy W tokamaku możliwe jest tworzenie i utrzymywanie plazmy – stanu skupienia materii, w którym (przy ekstremalnie wysokich temperaturach) możliwe jest łącznie się jąder atomów wodoru. To prowadzi do powstania helu i uwolnienia ogromnych ilości energii – tak jak dzieje się to w Słońcu. Zespół badaczy z Chińskiej Akademii Nauk poinformował, że EAST osiągnął gęstość plazmy wcześniej uważaną za fizycznie niemożliwą do uzyskania. Eksperyment może być kamieniem milowym na drodze do przemysłowego wykorzystania fuzji jądrowej. Reaktor już wcześniej ustanawiał rekordy – w zeszłym roku udało się utrzymać plazmę przez 1000 sekund. Później jednak uległa rozproszeniu i zdawało się, że jej utrzymanie jest nierealne. Tym razem jednak naukowcom udało się przekroczyć tzw. limit Greenwalda, który przez dekady uznawany był za nieprzekraczalną granicę stabilnej gęstości plazmy. To otwiera drogę do znacznie bardziej wydajnych reaktorów fuzji jądrowej. Limit Greenwalda udało się także przekroczyć w reaktorze WEST we Francji za sprawą europejskich badań. Przełomowe temperatury i walka z prawami fizyki Jednym z największych osiągnięć projektu EAST jest uzyskanie stabilnej plazmy o temperaturze ponad 100 mln stopni Celsjusza. Temperatura ta jest kilkukrotnie wyższa niż ta panująca w centrum Słońca. Rekord ten pokazuje, jak daleko zaszła chińska technologia plazmowa. Czy fuzja jądrowa to przyszłość? Energia z fuzji jądrowej jest uważana za „świętego Graala“ energetyki. Jej wdrożenie na skalę przemysłową mogłoby rozwiązać kluczowe problemy energetyczne – wytwarzając czystą, bezpieczną energię bez emisji dwutlenku węgla i bez długotrwałych odpadów radioaktywnych. Długofalowy cel chińskiego programu to budowa komercyjnych reaktorów, które zapewnią bezpieczeństwo energetyczne kraju i pozwolą na globalną transformację energetyczną. Nie tylko Chiny – wszędzie na świecie rosną inwestycje w badania na fuzją jądrową. W 2023 roku amerykański startup Helion Energy podpisał z Microsoftem pierwszą w historii umowę na dostawę energii z fuzji jądrowej, planując dostarczenie 50 MW już w 2028 roku. Równolegle Francja, Stany Zjednoczone i Korea Południowa realizują własne projekty badawcze, również skuteczne. Powstaje też międzynarodowy reaktor ITER. Kwestia tego, co z tą wiedzą zrobimy i czy zrobimy to wcześniej niż Chińczycy. Przełomowe wyniki reaktora EAST budują silną pozycję Chin jako lidera w dziedzinie energii przyszłości. Ich sukcesy mają kluczowe znaczenie nie tylko dla bezpieczeństwa energetycznego Państwa Środka, ale także dla globalnej transformacji i przechodzenia na czyste źródła energii. Podczas gdy my spieramy się o elektrownię atomową w Polsce, na Dalekim Wschodzie są już krok – lub ładnych kilka kroków – dalej. Źródła: Science Advances, The Independent Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
„Kosmiczna matka” urodziła dziewięcioro zdrowych dzieci. Przełomowy eksperyment Chin
Na pokładzie statku kosmicznego Shenzhou-21 Chiny dokonały fundamentalnego eksperymentu na myszach. Po podróży w kosmos, mysz urodziła zdrowe młode. To ogromny krok naprzód w badaniach nad możliwościami reprodukcji ssaków.
31 października na chińską stację kosmiczną, znajdującą się około 400 kilometrów nad Ziemią, wysłano cztery myszy o numerach 6, 98, 154 i 186. Przez dwa tygodnie zwierzęta przebywały w warunkach mikrograwitacji oraz były narażone na oddziaływanie promieniowania kosmicznego. Po ich bezpiecznym powrocie, który nastąpił 14 listopada, naukowcy odnotowali przełomowe wydarzenie: 10 grudnia jedna z samic urodziła dziewięć zdrowych młodych. Czy można być matką po podróży kosmicznej? Mysz udowadnia, że tak Sukces ten ma ogromne znaczenie dla planowania przyszłych, wieloletnich misji załogowych na Marsa czy budowy stałych baz na Księżycu. Wcześniejsze eksperymenty ograniczały się zazwyczaj do wykorzystania plemników myszy poddanych działaniu warunków kosmicznych do zapłodnienia samic na Ziemi. W tym przypadku jednak samica, która przebywała na orbicie, zdołała wydać na świat zdrowe potomstwo. Sześć z dziewięciu maleństw przeżyło, co badacze uznają za normalny wskaźnik przeżywalności. Wang Hongmei z Instytutu Zoologii Chińskiej Akademii Nauk podkreśliła, że misja ta udowodniła, iż krótkotrwały pobyt w przestrzeni kosmicznej nie musi uszkadzać zdolności rozrodczych ssaków. Matka wykazuje prawidłowe instynkty, karmi młode, a małe myszy rozwijają się normalnie i są aktywne. Kosmiczny pech: myszy zostają na orbicie dłużej Misja Shenzou-21 była jednak pechowa. Nagła zmiana harmonogramu powrotu statku Shenzhou-20 spowodowała, że myszy musiały zostać w kosmosie dłużej, niż planowano. Groziło to wyczerpaniem zapasów żywności, ale znaleziono rozwiązanie. Na Ziemi w trybie awaryjnym testowano przydatność produktów przeznaczonych dla ludzkich astronautów, np. kukurydzy, orzechów czy skompresowanych herbatników. Ostatecznie za najbezpieczniejszy pokarm dla myszy uznano mleko sojowe. Jak żyły myszy w kosmosie? W mysich klatkach utrzymywano ziemski rytm dobowy (światło włączano o 7:00, a wyłączano o 19:00), a zaawansowany system sztucznej inteligencji na bieżąco monitorował aktywność, sen i spożycie pokarmu przez myszy. Zadbano nawet o to, by jedzenie było twarde, co pozwalało gryzoniom na naturalne ścieranie zębów. Dlaczego właśnie myszy? Wybór myszy jako obiektów badań wynika z ich wysokiego podobieństwa genetycznego do ludzi i szybkiego cyklu rozrodczego. Gryzonie te reagują na stres fizjologiczny w sposób zbliżony do ludzkiego, co czyni je idealnymi modelami do badania skutków dalekich podróży kosmicznych. Teraz badacze skupią się na długofalowej obserwacji „kosmicznych maluchów”, śledząc ich rozwój i sprawdzając, czy będą one w stanie samodzielnie wydać na świat kolejne pokolenia. Naukowcy chcą zrozumieć, czy promieniowanie kosmiczne wywołuje ukryte zmiany fizjologiczne lub genetyczne, które mogą ujawnić się dopiero w kolejnych pokoleniach. Choć ten jeden pomyślny poród nie odpowiada na wszystkie pytania, jest ogromnym krokiem naprzód. Źródło: Universe Today Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Humanoidalne roboty wkraczają do codziennego życia. Trafią na granicę
Jeszcze niedawno humanoidalne roboty kojarzyły się głównie z filmami science fiction, w których maszyny poruszają się po ulicach miast, pracują obok ludzi i stają się częścią codzienności. Dziś ta wizja przestaje być wyłącznie domeną kina i literatury. Wszystko wskazuje na to, że świat zbliża się do momentu przełomowego, a krajem, który jako pierwszy wprowadzi humanoidalne roboty na masową skalę, mogą okazać się Chiny.
W 2025 roku Elon Musk skierował uwagę świata technologii na roboty humanoidalne, stawiając je w centrum długofalowej strategii Tesli. Musk wielokrotnie podkreślał, że to właśnie one mogą w przyszłości stać się kluczowym źródłem wartości firmy, a potencjalna wycena Tesli – jego zdaniem – mogłaby wtedy sięgnąć nawet dziesiątek bilionów dolarów. Na razie jednak flagowy robot Optimus nie trafił do sprzedaży, a ambitne zapowiedzi pozostają w sferze planów. Tymczasem coraz więcej sygnałów wskazuje na to, że Stany Zjednoczone mogą zostać wyprzedzone. Według analityków wiele chińskich firm jest gotowych rozpocząć zwiększanie produkcji humanoidalnych robotów już w 2026 roku, korzystając z wyraźnego wsparcia państwa. Pekin umieścił tę technologię w centrum swoich strategicznych planów rozwoju, a tempo działań sprawia, że Chiny zaczynają być postrzegane jako globalny lider w tej dziedzinie. Jak zauważa Andreas Brauchle z firmy doradczej Horváth, „Chiny obecnie wyprzedzają Stany Zjednoczone na etapie wczesnej komercjalizacji robotów humanoidalnych” i robią to szybciej, niż wielu się spodziewało. Humanoidalne roboty filarem chińskiej strategii Roboty humanoidalne projektowane są w taki sposób, aby nie tylko swoim wyglądem, lecz także sposobem poruszania się i interakcji przypominały człowieka. Ich rozwój opiera się na połączeniu zaawansowanych algorytmów sztucznej inteligencji, sieci czujników oraz wyspecjalizowanego sprzętu, w tym półprzewodników i układów obliczeniowych nowej generacji. Zwolennicy tej technologii wskazują, że takie maszyny mogłyby znaleźć zastosowanie w niezwykle szerokim spektrum środowisk: od hal produkcyjnych i magazynów, przez hotele, szpitale i centra logistyczne, aż po prywatne domy, gdzie mogłyby wspierać codzienne obowiązki. Dla Chin rozwój humanoidalnych robotów nie jest jednak wyłącznie technologiczną ciekawostką, lecz elementem długofalowej strategii państwowej. W ostatnich latach Pekin uczynił robotykę jednym z kluczowych obszarów rozwoju, zapowiadając budowę kompletnych łańcuchów dostaw oraz przejście do masowej produkcji takich maszyn. W październiku chińskie władze, z Xi Jinpingiem na czele, przedstawiły założenia 15. pięcioletniego planu, w którym pojawiło się pojęcie tzw. „ucieleśnionej sztucznej inteligencji”. Termin ten odnosi się do technologii, w których AI funkcjonuje w fizycznej formie (jak roboty czy pojazdy autonomiczne) i wywiera bezpośredni wpływ na realną gospodarkę. W Chinach bowiem humanoidalne roboty postrzegane są jako odpowiedź na coraz poważniejsze wyzwania demograficzne: starzejące się społeczeństwo, spadający wskaźnik urodzeń oraz kurczącą się liczbę osób aktywnych zawodowo. Czy Chiny wyprzedzą świat? Jak zauważa Karel Eloot z McKinsey & Company, inwestycje w robotykę mają tam pomóc złagodzić presję na rynek pracy, a jednocześnie wzmocnić tempo wzrostu gospodarczego i pozycję Chin w globalnej rywalizacji technologicznej. Istotnym atutem pozostaje także ogromny potencjał produkcyjny kraju: doświadczenie zdobyte przy szybkim skalowaniu produkcji (m.in. w sektorze pojazdów elektrycznych) sprawia, że chińskie firmy są w stanie wprowadzać nowe technologie szybciej i przy niższych kosztach niż konkurenci. Zdaniem analityków decyduje o tym rozbudowany i zintegrowany ekosystem dostawców, który pozwala znacząco ograniczać koszty wytwarzania robotów, a producenci prognozują spadek cen nawet o 20-30% rocznie. Eksperci podkreślają przy tym, że choć chiński rynek humanoidalnych robotów początkowo może wyraźnie przewyższać amerykański, w dłuższej perspektywie oba kraje będą zmierzać ku porównywalnej skali. Według prognoz po 2040 roku możliwa jest masowa adopcja tej technologii, napędzana przede wszystkim jej upowszechnieniem... w gospodarstwach domowych. Chińskie humanoidy wychodzą z laboratoriów Równie istotnym elementem chińskiej strategii jest skala oraz tempo komercjalizacji humanoidalnych robotów. Analitycy RBC Capital Markets w opublikowanym niedawno raporcie wskazują, że do 2050 roku globalny rynek humanoidów osiągnie wartość nawet 9 bilionów dolarów, z czego ponad 60% przypadnie na Chiny. Te liczby tłumaczą, dlaczego tak wiele tamtejszych firm intensyfikuje wysiłki na rzecz masowej produkcji, przechodząc od pokazów technologicznych do rzeczywistych wdrożeń. Jednym z najbardziej dynamicznych graczy jest Unitree – firma przygotowująca się do debiutu giełdowego, którego wycena może sięgnąć około 7 miliardów dolarów. Przedsiębiorstwo rozwija szeroką gamę robotów, w tym humanoidalnych, a jego najnowszy model H2 zwrócił uwagę opinii publicznej zdolnością do wykonywania złożonych sekwencji ruchowych i tańca. Równolegle AgiBot poinformował, że z jego linii produkcyjnej zjechał już pięciotysięczny humanoid, co pokazuje, że seryjna produkcja przestaje być wyłącznie planem na przyszłość. Producent pojazdów elektrycznych Xpeng zaprezentował natomiast drugą generację humanoida o nazwie Iron i zapowiedział rozpoczęcie produkcji masowej w nadchodzącym roku. Samowystarczalny strażnik graniczny: Walker S2 Wśród 150 chińskich firm zajmujących się robotami humanoidalnymi szczególną rolę odgrywa UBTech Robotics – notowana na giełdzie w Hongkongu spółka rozwijająca maszyny zarówno do zastosowań przemysłowych, jak i publicznych. Jej flagowy model Walker S2 potrafi samodzielnie wymieniać baterie, co umożliwia niemal nieprzerwaną, całodobową pracę. Firma pozyskała niedawno około 400 milionów dolarów na dalszą ekspansję i planuje zwiększyć produkcję do 5 tys. humanoidów w 2026 roku oraz 10 tys. rok później. Co więcej, to przedsiębiorstwo zdobyło warty 37 milionów dolarów kontrakt na wdrożenie robotów Walker S2 na ruchliwej granicy z Wietnamem. Projekt realizowany w nadmorskim mieście Fangchenggang ma być sprawdzianem działania humanoidów w wymagającym, rzeczywistym środowisku: od kierowania ruchem pasażerów i pojazdów, przez patrolowanie terminali, po wsparcie procesów logistycznych. Jeśli maszyny poradzą sobie w tak napiętym i nieprzewidywalnym otoczeniu, humanoidy mogą zacząć być wykorzystane na lotniskach, w portach morskich i na największych dworcach kolejowych, a wizja humanoidalnych robotów jako stałego elementu infrastruktury publicznej stanie się znacznie bardziej realna. Źródła: CNBC, Earth Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Największy przełom 2025 roku. Czy przyszłość cywilizacji właśnie zmieniła się na naszych oczach?
Według analityków w 2025 roku dokonała się energetyczna rewolucja. Po raz pierwszy w historii to odnawialne źródła energii, a nie kopalne (głównie węgiel i gaz), dostarczają światu najwięcej prądu. Co to oznacza dla przyszłości cywilizacji i klimatu?
Rok 2025 przyniósł historyczny zwrot w globalnej energetyce: odnawialne źródła energii (OZE) stały się dominującą siłą, wyprzedzając konwencjonalne źródła energii na wielu frontach. Magazyn „Science” uznał ten gwałtowny wzrost za Przełom Roku. Po raz pierwszy OZE wyprzedziły węgiel jako główne źródło energii elektrycznej na świecie, a ich rozwój w pierwszej połowie 2025 roku pozwolił na pokrycie całego wzrostu globalnego zapotrzebowania na prąd. Chiny liderem zielonej rewolucji Głównym motorem tej transformacji są Chiny, które dzięki wieloletniemu wspieraniu sektora OZE zdominowały globalną produkcję energii. Państwo to odpowiada obecnie za 80 proc. produkcji ogniw słonecznych oraz 70 proc. produkcji turbin wiatrowych i baterii litowych. W Chinach sektor „zielonych technologii” generuje już ponad 10% PKB, a moc tamtejszych farm wiatrowych i słonecznych jest wystarczająca, by zasilić całe Stany Zjednoczone. Tylko w 2024 roku kraj ten zainstalował odnawialne źródła energii równoważne około 100 elektrowniom jądrowym. Masowa produkcja drastycznie obniżyła ceny, co napędziło popyt i pozwoliło na dalsze inwestycje, czyniąc wiatr i słońce najtańszymi źródłami energii w większości regionów świata. Nie tylko Chiny: liderzy globalnego Południa Ta rewolucja ta zmienia krajobraz nie tylko Chin, gdzie panele słoneczne pokrywają pustynie i wyżynę Tybetu (jedna z farm ma powierzchnię 400 km²), ale i całego świata. Państwa takie jak Pakistan, Etiopia czy RPA, masowo importują chińską technologię, by zyskać niezależność energetyczną i uniknąć wysokich kosztów gazu czy zawodności starych elektrowni węglowych. Taniej, szybciej, bezpieczniej – świat wybiera wiatr i słońce Co istotne, motywacja do przechodzenia na OZE zmieniła się z pobudek czysto ekologicznych: teraz to dobry interes, oszczędności i większe bezpieczeństwo energetyczne. W 2004 roku instalacja 1 gigawata mocy słonecznej zajmowała światu rok; obecnie taką moc oddaje się do użytku dwa razy dziennie. Przeszkody i wyzwania: polityka, rosnące emisje i brak infrastruktury Mimo tej niewątpliwej rewolucji, przed światem wciąż stoją poważne wyzwania. Globalne emisje gazów cieplarnianych rosną, a cel ograniczenia ocieplenia do 1,5 st. Celsjusza wydaje się nieosiągalny. W USA nowa administracja ogłosiła „wojnę” z OZE, co sprzyja ponownemu wzrostowi zużycia węgla. Konieczna jest szybka budowa linii przesyłowych dalekiego zasięgu i magazynów energii, by w pełni wykorzystać potencjał słońca i wiatru. Co dalej? Przełomowe innowacje na horyzoncie Nadzieję niosą jednak dalsze innowacje technologiczne. Nowe materiały, takie jak perowskity, mogą znacząco zwiększyć wydajność ogniw słonecznych, a alternatywne technologie baterii (np. sodowe lub cynkowo-powietrzne) mogą stać się tańszą i bardziej pojemną alternatywą dla litowych. Również panele fotowoltaiczne sa coraz wydajniejsze. Mimo wciąż dużych przeszkód, zmierzch ery paliw kopalnych staje się realną perspektywą. Przejście z paliw kopalnych na OZE można porównać do zmiany sposobu gospodarowania zapasami: zamiast mozolnie wyciągać i otwierać konserwy z głębokiej piwnicy (paliwa kopalne), ludzkość nauczyła się wreszcie w pełni korzystać ze „świeżego produktu” dostarczanego codziennie rano pod same drzwi: Słońca. Źródło: Science Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
„Język polski brzmi jak przekleństwa elfów” – Jadzia Kim opowiada o swoim życiu nad Wisłą
W tym odcinku Łukasz Załuski z National Geographic Polska spotyka się z Jadzią Kim – popularną twórczynią internetową. Jadzia przyszła na świat w Chinach, dojrzewała w Korei, a swoje miejsce na Ziemi znalazła w Polsce. Nam opowiada między innymi o tym, jak sprawnie opanować chińskie znaki, czy język polski jest trudny oraz co jadała w Chinach na śniadanie.
Łączy w sobie doświadczenie z dorastania w dwóch różnych kulturach Dalekiego Wschodu. Choć urodziła się w Chinach, szkołę kończyła w Korei. Dziś Jadzia Kim to jedna z najpopularniejszych polskich twórczyń internetowych. Kim jest Jadzia Kim? Jadzia Kim to twórczyni internetowa i youtuberka pochodząca z Korei Południowej, która od kilku lat mieszka w Polsce. Prowadzi kanał „Jadzia Kim”, na którym tworzy treści skierowane głównie do polskich odbiorców. W swoich filmach opowiada o życiu w Polsce z perspektywy Koreanki, porównuje kulturę koreańską i polską oraz dzieli się codziennymi doświadczeniami związanymi z mieszkaniem i integracją w nowym kraju. Jadzia chętnie porusza tematy różnic kulturowych, języka, relacji międzyludzkich oraz stereotypów dotyczących Korei i Polski. Często pokazuje zarówno trudności związane z adaptacją, jak i pozytywne aspekty życia w Polsce. Popularność zdobyła dzięki naturalności, otwartości oraz przystępnemu sposobowi mówienia o życiu „między dwiema kulturami”. Posłuchaj rozmowy Jadzi Kim z National Geographic Polska Rozmowę z Jadzią poprowadził Łukasz Załuski, redaktor naczelny National Geographic Polska. Wideo z rozmową można obejrzeć bezpośrednio w tym artykule, a także na naszym kanale YouTube i w serwisie Spotify. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po świecie podróżuje w poszukiwaniu smaków lokalnych kuchni. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Chiny stawiają na turystykę zimową. Co można zobaczyć na największym festiwalu lodu i śniegu na świecie?
Chińska zimowa turystyka nie zwalnia tempa. Władze prowincji Heilongjiang zaprezentowały światu największy tematyczny lodowy park rozrywki. W trakcie lodowego święta będzie można nie tylko podziwiać figury wykute z zamarzniętej wody, ale również skorzystać z wielu innych atrakcji.
To już kolejna edycja Międzynarodowego Festiwalu Lodu i Śniegu w Harbinie. W sezonie 2025 park osiąga rekordową powierzchnię 1,2 miliona m², czyli ponad 160 boisk piłkarskich. Rozmach lodowych instalacji przenosi odwiedzających do prawdziwej zimowej krainy czarów, pełnej atrakcji i niezwykłych wrażeń. Skąd lód w Harbinie? Harbin, położony w północno-wschodnich Chinach, słynie z wyjątkowo surowych i długich zim. Temperatury regularnie spadają tam poniżej zera, co od dziesięcioleci sprzyja tworzeniu lodowych konstrukcji. Dzięki naturalnemu mrozowi festiwal może funkcjonować bez konieczności stosowania kosztownych technologii chłodniczych. Do budowy „lodowego miasta” potrzebne są jednak ogromne ilości zamarzniętej wody. Ich naturalnym źródłem pozostaje rzeka Songhua, przepływająca przez Harbin. To właśnie z jej powierzchni pozyskiwane są bloki lodu wykorzystywane do tworzenia potężnych rzeźb i konstrukcji. Takie rozwiązanie pozwala korzystać z lokalnych, odnawialnych zasobów, a jednocześnie minimalizuje wpływ na środowisko. Historia festiwalu Korzenie festiwalu sięgają lat 60. XX wieku, kiedy mieszkańcy Harbinu zaczęli organizować pokazy lamp lodowych – ozdobnych brył z lodu, w których umieszczano świeczki. Zwyczaj ten szybko zdobył popularność i stał się inspiracją dla przyszłego wydarzenia. W 1985 roku odbyła się pierwsza edycja Międzynarodowego Festiwalu Lodu i Śniegu, który z biegiem lat nie tylko zyskał światową renomę, lecz także pobił wiele rekordów. Jednym z nich był rekord Guinnessa z 2007 roku za największą na świecie rzeźbę śnieżną. 2025 – rekordowy rok festiwalu Organizatorzy podkreślają, że edycja otwarta 17 grudnia 2025 roku jest najbardziej spektakularna w historii. Do udekorowania powierzchni 1,2 mln m² wykorzystano około 400 000 m³ lodu i śniegu, tworząc niezwykłe atrakcje, m.in.: Super Ice Slide – 521-metrową lodową zjeżdżalnię, jeden z najbardziej rozpoznawalnych elementów festiwalu, interaktywne przestrzenie i występy nawiązujące do motywu przewodniego „Ice and Snow, Fairy Tale World”, imponujące rzeźby lodowe i śnieżne – zarówno inspirowane tradycją chińską, jak i kulturą międzynarodową. Park oferuje też szeroki zakres zimowych aktywności. Goście mogą spróbować tradycyjnych technik połowu w przeręblu, wziąć udział w wyścigach na nartach biegowych czy zwiedzać lodowe konstrukcje o każdej porze dnia. Program festiwalu został zaplanowany tak, aby odwiedzający mogli spędzać tam całe godziny – nawet mimo mrozu. Chińska potęga zimowa – rozwój turystyki W ramach 15. Planu Pięcioletniego (2026–2030) Chiny zamierzają znacząco rozwinąć tzw. gospodarkę lodu i śniegu, obejmującą turystykę zimową, sporty zimowe oraz powiązane z nimi gałęzie przemysłu. Państwo przewiduje szerokie inwestycje oraz wsparcie strategiczne dla regionów o najlepszych warunkach klimatycznych, takich jak Heilongjiang, Jilin i Xinjiang. Program obejmuje m.in.: rozbudowę publicznych usług związanych z turystyką zimową, modernizację i rozwój infrastruktury sportów zimowych – stoków narciarskich, tras biegowych, hal lodowych czy centrów szkoleniowych, budowę nowych parków tematycznych i atrakcji sezonowych, które mają przyciągać zarówno turystów krajowych, jak i zagranicznych. Celem tych działań jest nie tylko poprawa komfortu odwiedzających, lecz przede wszystkim stworzenie nowej, dynamicznej gałęzi gospodarki. Władze chcą, aby inwestycje w infrastrukturę zimową – od nowoczesnych kurortów po festiwale pokroju Harbin Ice–Snow World – uczyniły z Chin globalnego lidera turystyki zimowej. Źródła: TTW, Global Times Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Chiny przedstawiają kosmiczne plany na przyszłość. Chcą odnaleźć „Ziemię 2.0”
Plan kosmiczny Chin na najbliższe lata może przyprawić o zawrót głowy. Chcą one wysłać cztery przełomowe satelity, z których każdy ma zmienić nasze postrzeganie Wszechświata – w tym odnaleźć planety podobne do Ziemi, na których moglibyśmy zamieszkać. Czy to część propagandy Państwa Środka, czy rzeczywisty plan podboju kosmosu?
Chińska Narodowa Agencja Kosmiczna przedstawiła plany czterech nowych misji kosmicznych, które mają zostać zrealizowane w ramach 15. Planu Pięcioletniego (2026–20230). Zostały ogłoszone w państwowej telewizji, a ich celem ma być eksploracja najbardziej fascynujących i tajemniczych obszarów kosmosu oraz wyniesienie kraju na szczyt światowych badań egzoplanetarnych. Czy to może się udać? Chiny chcą odnaleźć nową Ziemię W ostatnich latach chińskich program kosmiczny przeszedł ogromną transformację. Po sukcesach misji księżycowych, marsjańskich i uruchomieniu własnej stacji orbitralnej kolejnym krokiem stała się eksploracja dalekiego kosmosu. Chińczycy chcą odpowiedzieć na pytanie: czy Ziemia jest jedyną planetą nadającą się do życia? Założenia misji Exo-Earth są ambitne. Chiński satelita, wyposażony w najnowocześniejsze instrumenty, ma monitorować tysiące gwiazd w naszej galaktyce, poszukując egzoplanet (planet orbitującej wokół gwiazdy innej niż Słońce) w tzw. strefie zamieszkiwalnej, czyli tym obszarze wokół gwiazdy, w którym mogą istnieć warunki sprzyjające obecności wody w stanie ciekłym oraz – potencjalnie – życiu. Dlaczego Chiny inwestują w poszukiwanie planet podobnych do Ziemi? Powodów jest kilka. Po pierwsze, chodzi o prestiż w światowym wyścigu technologicznym i naukowym. Stany Zjednoczone i Europa od lat prowadzą badania nad egzoplanetami, a sukcesy takich misji jak Kepler czy TESS pokazują, że poszukiwanie planet podobnych do Ziemi może stać się jednym z najważniejszych kierunków współczesnej astrofizyki. Chińczycy w dalszym kosmosie nie powinni więc nikogo dziwić. Po drugie, badania te są motorem rozwoju nowoczesnych technologii. Projekt Exo-Earth pobudza innowacje w zakresie optyki, detekcji światła, przetwarzania danych i automatyzacji analiz astronomicznych. Dzięki temu mogą budować nie tylko własne know-how, ale także potencjał do tworzenia nowych technologii cywilnych i militarnych. Te zaś dobrze wyglądają na udostępnianych w internecie propagandowych filmikach (chociaż niektórzy zapominają, że nie wszystkie są prawdziwe). Pozostałe chińskie misje kosmiczne Exo-Earth to nie jedyna misja wzmacniająca chiński program kosmiczny. W planie pięcioletnim ważnym elementem jest także Hongmeng Project – budowa konstelacji radioteleskopów umieszczonych… po niewidocznej stronie Księżyca. Pink Floyd byliby dumni! Czemu tam? To wyjątkowe, wolne od ziemskich zakłóceń radiowych miejsce, które umożliwi badania kosmicznej ciemnej ery – epoki poprzedzającej powstanie pierwszych gwiazd i galaktyk. Równolegle rozwijana jest także misja Kuafu-2, która ma być pierwszym satelitą badającym biegunowe regiony Słońca. Dostarczy to przełomowych danych o magnetyzmie słonecznym i cyklu aktywności gwiazdy, przez co dowiemy się więcej o burzach słonecznych i ich wpływie na infrastrukturę. Trzecim filarem ma być obserwatorium eXTP, łączące zaawansowane technologie promieniowania rentgenowskiego z badaniami ekstremalnych, tajemniczych obiektów kosmicznych: czarnych dziur i gwiazd neutronowych. Potencjalny przełom w poszukiwaniu życia pozaziemskiego Chiny wyraźnie zaznaczają swoją obecność w globalnym wyścigu kosmicznym. Odnalezienie planety o warunkach zbliżonych do ziemskich byłoby nie tylko przełomem naukowym, ale również impulsem do rozwoju nowych dziedzin technologii, biologii czy nawet filozofii. Każde kolejne odkrycie egzoplanety w ekosferze zwiększa szansę na odnalezienie śladów życia poza Ziemią. Jak podkreślają naukowcy z Uniwersytetu Pekińskiego, już dziś astrobiologia jest jednym z najprężniej rozwijających się kierunków nauki. Źródło: CGTN, Universe Today Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
To nowy cud architektury. Najbardziej spektakularna księgarnia świata jest zawieszona nad przepaścią
Choć czytanie książek z roku na rok traci na popularności, wciąż nie brakuje osób, które cenią zapach papieru i możliwość całkowitego zanurzenia się w literackim świecie. Z myślą o nich powstają coraz bardziej niezwykłe księgarnie – od tych ukrytych w zabytkowych kościołach, po te mieszczące się w dawnych teatrach. Najbardziej spektakularna z nich została otwarta zaledwie kilka miesięcy temu i już uchodzi za prawdziwy cud architektury.
Na świecie nie brakuje imponujących księgarni, które same w sobie stały się atrakcjami turystycznymi. Przykładowo w Buenos Aires miłośnicy literatury mogą kupować książki w przekształconym teatrze El Ateneo Grand Splendid, z kolei w Maastricht — w ponad 700-letnim kościele dominikańskim. W maju 2025 roku do grona tych unikatowych miejsc dołączyła jednak księgarnia absolutnie wyjątkowa, która powstała w samym sercu chińskiego leju krasowego. Tu futurystyczna architektura spotyka się z monumentalnym krajobrazem. Nic dziwnego, że już po kilku miesiącach od otwarcia uznano ją za najbardziej spektakularną księgarnię świata. Spektakularna księgarnia zawieszona na klifie Nowa księgarnia, zbudowana na skraju 326-metrowego leja krasowego Mianhua w północnym Guangxi, stała się jednym z najbardziej niezwykłych projektów architektonicznych otwartych dla zwiedzających w 2025 roku. Jej konstrukcję umieszczono bezpośrednio na skalnej ścianie, co wymagało skomplikowanych prac i wielomiesięcznego przygotowania. Ponieważ krasowe klify są strome i wyjątkowo kruche, inżynierowie musieli zastosować specjalne metody stabilizacji oraz tworzyć platformy robocze zawieszone nad przepaścią. Jak wspomina twórca projektu, He Zhijian, cały proces przypominał „akrobacje na klifie”. Najpierw powstawały dolne podpory, później montowano górną konstrukcję, a na końcu demontowano tymczasowe rusztowania. Efekt końcowy robi ogromne wrażenie. Wzdłuż skalnej ściany rozmieszczono ponad 10 tysięcy książek, tworząc „kanion wiedzy” o długości 150 metrów i wysokości około 10 metrów. W ciągu dnia półki wtapiają się w otoczenie, natomiast nocą – dzięki ledom – rozświetlają klif niczym świetlista wstęga. To połączenie surowej natury z minimalistyczną architekturą z drewna i szkła sprawia, że obiekt wygląda niczym zawieszony w powietrzu pawilon. Jednym z najbardziej spektakularnych elementów jest szklana podłoga, przez którą można zobaczyć dno ogromnego leja krasowego. To jednak nie wszystko, ponieważ miejsce zachwyca również swoim naturalnym mikroklimatem. Co ciekawe, ukształtowanie leja blokuje deszcz i podmuchy wiatru, dzięki czemu książki pozostają suche przez cały rok, choć są eksponowane na półkach pod gołym niebem. Odwiedzający docierają tu krótką leśną ścieżką, po czym stają nad krawędzią rozległego zapadliska, podziwiając całą konstrukcję unoszącą się nad przepaścią. Ten spektakularny widok przyciąga już turystów nie tylko z Chin, ale także z coraz dalszych zakątków świata. Cliffside Bookstore jako wyjątkowe połączenie sztuki, ekologii i turystyki Księgarnia stanowi część większego kompleksu stworzonego na krawędzi klifu, obejmującego również basen, hotel i kawiarnię — wszystkie zaprojektowane tak, aby harmonijnie współistnieć z naturalnym ukształtowaniem terenu. Ochrona środowiska była jednym z kluczowych założeń tego projektu. W pobliskim hotelu zastosowano czterostopniowy system oczyszczania ścieków, który umożliwia ponowne wykorzystanie wody (m.in. do nawadniania), a dno leja krasowego pozostało nietknięte. Jedyną ingerencją w krajobraz jest pomost poprowadzony ponad dziką roślinnością porastającą dno zapadliska, wytyczony tak, by umożliwić zwiedzanie bez naruszania natury. Co więcej, wśród odwiedzających regularnie pojawiają się makaki, które mogą swobodnie się przemieszczać. Turyści podkreślają wyjątkowy charakter tego miejsca. Media cytują m.in. pisarkę Pan Xiaoxian z Kantonu, która zauważyła, że nigdy wcześniej nie widziała księgarni „zbudowanej na klifie w takiej skali” ani przestrzeni, która w tak naturalny sposób łączy krajobraz, kulturę i atmosferę obcowania z historią. Jak relacjonowała, czytanie na świeżym powietrzu na białych leżakach ustawionych wzdłuż półek jest doświadczeniem jedynym w swoim rodzaju. – Czujesz się tu swobodnie, a dzięki górskiemu wiatrowi i ciepłemu słońcu ta chwila staje się niezapomniana – mówiła. Nic dziwnego, że od chwili otwarcia księgarnię odwiedziło już ponad 100 tysięcy osób, a jej niezwykła architektura w krótkim czasie zdobyła dużą popularność w mediach społecznościowych. To jeden z najbardziej oryginalnych projektów architektonicznych ostatnich lat – przestrzeń, która zachwyca zarówno formą, jak i atmosferą sprzyjającą ciszy, skupieniu oraz kontemplacji. Źródła: China Minutes, Our China Story Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Naukowcy odkryli, kim byli zmarli z wiszących trumien. Geny potwierdzają legendę
Tajemnicze trumny wiszą wysoko na ścianach skalnych w Chinach i w Azji Południowo-Wschodniej. Ten niezwykły zwyczaj pogrzebowy trwał kilka tysięcy lat. Teraz, dzięki genetyce, naukowcy odkryli, kim byli ich twórcy. Wyniki są zbieżne ze starożytnymi legendami.
Tradycja tzw. wiszących trumien to jeden z najbardziej niezwykłych zwyczajów pogrzebowych w Azji Południowej. Polegała ona na umieszczaniu trumien w trudno dostępnych miejscach, jak jaskinie lub półki skalne. Jeden ze średniowiecznych skrybów pisał, że im wyżej umieszczono trumnę na półce skalnej, tym było to bardziej korzystne dla zmarłego lub zmarłej. Historyczne zapisy sugerują, że za tym zwyczajem stoi lud Bo. Jednak ta grupa etniczna niemal zniknęła z kart historii do końca istnienia chińskiej dynastii Ming (1368–1644 lat n.e.). Ale czy tak było naprawdę? Genetyczni detektywi tropią zaginiony lud Naukowcy podjęli się zadania rozwikłania tej zagadki, używając nowoczesnej technologii analizy DNA. Przeprowadzili kompleksowe badanie, sekwencjonując jedenaście starożytnych genomów z czterech stanowisk tzw. wiszących trumien. Porównali je z trzydziestoma genomami współczesnych ludzi ze społeczności Bo. To porównanie miało kluczowe znaczenie: pozwoliło sprawdzić, czy lud Bo był zbliżony genetycznie do starożytnych społeczności praktykujących niezwykły rytuał pogrzebowy. Wnioski opublikowano na łamach „Nature Communications”, a autorami jest kilkudziesięciu chińskich badaczy między innymi z Chińskiej Akademii Nauk. Początki nad morzem i zaskakujący goście Badania genetyczne wskazują na to, że kolebka tradycji wiszących trumien znajdowała się we wschodnich Chinach w czasach starożytnych. Najstarsze ślady tego zwyczaju pochodzą sprzed ponad 3 tys. lat z gór Wuyi w prowincji Fujian, niedaleko południowo-wschodniego wybrzeża. Ludzie ci byli genetycznie podobni do neolitycznych populacji, które żyły na wybrzeżu. Są to przodkowie współczesnych grup, które dziś posługują się językami Tai-Kadai i austronezyjskimi. Tradycja ta rozprzestrzeniła się następnie na zachód i południe. Co zaskakujące, analiza DNA ujawniła, że społeczność ta była otwarta kulturowo. Około 1200 lat temu, w czasie panowania dynastii Tang (618–907 lat n.e.), dołączali do niej ludzie z bardzo odległych regionów. W próbkach z Yunnan znaleziono dwie osoby o bardzo odmiennej genetyce. Jedna z nich była blisko spokrewniona z rolnikami z doliny rzeki Żółtej. Druga wykazywała silne powiązania z populacjami z Płaskowyżu Mongolskiego w Azji Północno-Wschodniej. Świadczy to o kontaktach na dużą skalę i włączaniu obcych w obręb tej kultury. Ciągłość niezwykłej tradycji Najważniejszym wnioskiem z analiz genetycznych jest potwierdzenie ciągłości historycznej. Współcześni ludzie Bo, żyjący w odległym powiecie Qiubei, są genetycznymi potomkami starożytnych twórców tradycji zwyczaju umieszczania pochówków na ścianach skalnych. Jest to jednocześnie dowód na prawdziwość przekazywanych z pokolenia na pokolenie legend. Choć obrzędy pogrzebowe ewoluowały – bo w późniejszych czasach pochówki umieszczano w jaskiniach – to nadal pod względem genetycznym i kulturowym był to ten sam lud. Co ciekawa tradycja „wiszących trumien” nie ograniczała się do Chin. Badanie wykazało wspólne komponenty genetyczne z populacjami, które umieszczały zmarłych w kłodach w północno-zachodniej Tajlandii. Także na Filipinach można znaleźć „wiszące trumny”. Źródło: Nature Communications Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Jeden statek, dwóch chętnych. Chińscy astronauci utknęli na orbicie przez kosmiczne śmieci
Od piątku, 14 listopada 2025 r., trójka astronautów misji Shenzhou 21 jest uwięziona na pokładzie stacji kosmicznej Tiangong. Załoga nie ma czym wrócić na Ziemię: ich statek został użyty do powrotu poprzedników z misji Shenzhou 20. Wszystko przez kosmiczne śmieci.
Przy chińskiej stacji kosmicznej Tiangong pozostał przycumowany tylko jeden, uszkodzony statek powrotny. Został on na początku listopada trafiony przez mikrometeoryt, co doprowadziło do pęknięcia iluminatora (okna obserwacyjnego) pojazdu. Przyczyną kolizji był „drobny fragment kosmicznych śmieci”, jak poinformowała wówczas Chińska Agencja Załogowych Lotów Kosmicznych (CMSA) w oświadczeniu. Zamiana statków uwięziła chińskich astronautów na orbicie Jedyny sprawny statek został użyty do powrotu na Ziemię poprzedniej misji. Zamiana statków uwięziła załogę misji Shenzhou 21 na nieokreślony czas – wysłanie nadprogramowej, ratunkowej rakiety w kosmos to przedsięwzięcie niełatwe i czasochłonne. Do tego czasu załoga w składzie Zhang Lu, Wu Fei i Zhang Hongzhang, pozostanie na stacji. Urzędnicy CMSA twierdzą, że pracują nad wysłaniem zastępczego statku. Choć nie potwierdzono daty powrotu, według raportów lotniczych start zaplanowano na 25 listopada. Rakieta Długi Marsz 2F miałaby wynieść na orbitę pusty statek załogowy Shenzhou-22, który pierwotnie miał polecieć na stację Tiangong z kolejną załogą, dopiero w połowie 2026 roku. Eksperci obawiają się jednak, że coś może pójść nie tak w tzw. międzyczasie. Nie jest jasne, dlaczego cała szóstka astronautów (czy też, według chińskiej nomenklatury, taikonautów) z obydwu misji (Shenzhou 20 i 21) nie została utrzymana na stacji do czasu zapewnienia kompletu statków powrotnych. Astronauci utknęli na orbicie już drugi raz To zdarzenie jest już drugim przypadkiem w ciągu ostatnich 2 lat, kiedy astronauci utknęli na orbicie. W marcu astronauci NASA Butch Wilmore i Suni Williams wrócili bezpiecznie na Ziemię po tym, jak ich ośmiodniowa misja zamieniła się w dziewięciomiesięczny pobyt na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Stało się tak z powodu problemów technicznych ze statkiem Starliner. Kosmiczne śmieci to rosnące zagrożenie Jan Osburg, inżynier z RAND Corporation, stwierdził w rozmowie ze Space.com, że oba te wydarzenia są „poważnym sygnałem ostrzegawczym”. W miarę jak orbita Ziemi zapełnia się coraz większą ilością kosmicznych śmieci, ryzyko kolizji staje się coraz większym problemem. W 2021 roku odłamki uderzyły w Międzynarodową Stację Kosmiczną, uszkadzając część jej ramienia robotycznego. Kilka razy w ostatnich latach ISS musiała wykonywać manewry, aby uniknąć kolizji z kosmicznymi odpadami. Źródło: Science Alert Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Największy współczesny krater odnaleziony w Chinach. To niemal kilometrowy ślad po tajemniczym uderzeniu w Ziemię
W południowych Chinach odkryto zadziwiająco dobrze zachowany krater po uderzeniu meteorytu. Pozostawał na widoku, jednak do tej pory nie przypuszczano, że niemal kilometrowe zagłębienie może być efektem uderzenia ciała niebieskiego. Do tego powstało całkiem niedawno, przez co rzuca nowe światło na losy Ziemi.
Naukowcy z Chin ogłosili odkrycie krateru Jinlin o średnicy 900 metrów, największego znanego krateru z epoki holocenu. Znalezisko w Zhaoqing wstrząsa naukowym światem. Ogromny krater z Zhaoqing Zespołu naukowców z Szanghaju i Kantonu ogłosił przełomowe odkrycie w południowych Chinach. W Zhaoqing, w prowincji Guangdong, badacze natrafili na wyjątkowo dobrze zachowany krater metorytowy. Nazwali go Jinling, co po chińsku oznacza „szczęśliwy las”. Trafnie, bo znalezisko z pewnością było szczęśliwe. Okazało się bowiem, że dobrze zakamuflowany, 900-metrowy krater jest największym znanym kraterem z holocenu – epoki geologicznej, która rozpoczęła się po ostatniej epoce lodowcowej około 11 700 lat temu i w której wszyscy obecnie żyjemy. Swoje odkrycie badacze opublikowali w czasopiśmie „Mattter and Radiation at Extremes”, w którym potwierdzili, że krater Jinlin powstał w wyniku niedawnego uderzenia meteorytu. Co zaskakujące, struktura największego krateru znajduje się w granitowej skorupie wietrzeniowej, co pomogło zachować jego wyjątkowe cechy pomimo panującej w regionie wysokiej wilgotności i obfitych opadów deszczu. Pozostał w niemalże niezmienionej formie. Skąd wiadomo, że krater powstał po uderzeniu meteorytu? W skałach granitowych, które otaczają krater, naukowcy odkryli charakterystyczne cechy deformacji kwarcu, tzw. deformacje planarne. Te mikroskopijne struktury powstają wyłącznie w wyniku uderzenia ciała niebieskiego w powierzchnię planety. Czemu wyłącznie? Bo ciśnienie potrzebne do ich wytworzenia wynosi od 10 do 35 gigapaskali – to poziom, którego nie osiągają żadne ziemskie procesy geologiczne. Jasnym więc było, że sprawcą kilometrowego zamieszania musiał być przybysz z kosmosu. Czym Jinlin różni się od innych kraterów? Przed odkryciem chińskiego krateru największą znaną strukturą uderzeniowa z epoki holocenu był krater Macza w Rosji. Mierzy on jednak zaledwie 300 metrów, jest więc trzy razy mniejszy. Krater Jinlin zmienia postrzeganie częstotliwości i skali uderzeń ciał pozaziemskich w Ziemię w czasach współczesnych: większość struktur ulegała szybkiej deformacji, więc nie wiedzieliśmy, że meteoryty jeszcze niedawno uderzały w naszą planetę tak często. Chociaż Jinlin został utworzony przez meteoryt właśnie – a nie kometę, która mogłaby stworzyć krater o średnicy ponad 10 km – jego rozmiar i tak przekracza wcześniejsze oczekiwania. Czego nowego nauczyliśmy się o przeszłości Ziemi? Według badaczy każde miejsce na powierzchni Ziemi miało taką samą szansę na zostanie „ofiarą” uderzenia meteorytu. Różnice geologiczne spowodowały jednak, że ślady takich kolizji zachowały się z różną trwałością, w wielu przypadkach całkowicie znikając. Właśnie dlatego krater Jinlin ma tak wielką wartość naukową. Doskonałe zachowanie i wyraźnie ślady deformacji kwarcu czynią go cennym źródłem informacji o skutkach uderzeń meteorytów i pozwalają lepiej przygotować się na obecne zagrożenia ze strony obiektów pozaziemskich. Obyśmy tylko nie musieli z nich korzystać w praktyce. Odkrycie w Zhaoqing wywołało duże poruszenie w społeczności naukowej, otwierając drogę do dalszych badań terenów o podobnych cechach geologicznych na całym świecie. Jinlin może okazać się dopiero początkiem nowej fali odkryć związanych z historią kolizji kosmicznych z Ziemią. Źródło: Mattter and Radiation at Extremes Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Zakazane Miasto po 100 latach otworzyło ukryty ogród. To jeden z najcenniejszych zabytków Chin
Przez ponad sto lat jeden z najbardziej tajemniczych zakątków Zakazanego Miasta pozostawał zamknięty przed światem. Ukryty Ogród Qianlong, stworzony jako prywatne miejsce wypoczynku cesarza, dawno obrósł legendą. Teraz można go wreszcie zobaczyć.
Pod koniec września historia Zakazanego Miasta otworzyła nowy rozdział. Ogród Qianlong, stworzony w latach 70. XVIII wieku jako prywatne schronienie cesarza, został udostępniony zwiedzającym po raz pierwszy od ponad stu lat. Jego renowacja, trwająca 25 lat i realizowana m.in. dzięki wsparciu World Monuments Fund, pochłonęła 15-18 milionów dolarów. Celem konserwatorów było nie tylko odtworzenie zabytkowej architektury i dawnego wystroju, lecz także przywrócenie unikatowej atmosfery jednego z najbardziej wyrafinowanych ogrodów dynastii Qing. Nowy rozdział w historii Zakazanego Miasta Przez wieki Zakazane Miasto pozostawało sercem chińskiej władzy. Ten rozległy kompleks pałacowy w Pekinie, wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO, składa się z niemal tysiąca budynków, w których niegdyś rezydowali cesarze z dynastii Ming i Qing. Do dziś zachwyca monumentalną architekturą, perfekcyjną symetrią, misternymi rzeźbami i bezcennymi zbiorami sztuki, przyciągając co roku miliony odwiedzających. Teraz na jego terenie pojawia się nowa, długo niedostępna atrakcja, czyli odrestaurowany Ogród Qianlong, jedno z najbardziej wyszukanych założeń ogrodowych epoki Qing. Na jego renowację wydano kilkanaście milionów dolarów, lecz chiński przywódca Xi Jinping uznał inwestycję za nie tylko uzasadnioną, lecz wręcz konieczną. Podczas wizyty podkreślał, że ogród jest „ważnym symbolem chińskiej cywilizacji” i że należy „dołożyć większych starań, aby chronić, odnawiać i dobrze wykorzystywać te zabytki kulturowe”. Również Ho Puay-peng, przewodniczący UNESCO ds. dziedzictwa architektonicznego w Azji, ocenił efekt prac jednoznacznie: „Cieszę się, że poświęcili temu tak dużo czasu”. Ogród Qianlong jako arcydzieło sztuki cesarskiej Ogród Qianlong, znany także jako Pałac Spokojnej Długowieczności, uchodzi za jeden z najbardziej wyrafinowanych kompleksów Zakazanego Miasta. Rozciąga się na czterech połączonych dziedzińcach, w których rozmieszczono 27 pawilonów pełniących niegdyś funkcję osobistych przestrzeni wypoczynku cesarza. Uzupełniają je ogrody skalne, strumienie oraz wiekowe drzewa, tworzące atmosferę sprzyjającą ciszy i kontemplacji. Równie imponujące są także wnętrza pełne zabytkowych mebli, dekoracji i unikalnych zdobień. Jak podkreśla World Monuments Fund, ten „pałac w pałacu”, który przetrwał niemal niezmieniony od XVIII wieku, zawiera jedne z najdoskonalszych przykładów chińskiej sztuki aranżacji wnętrz. Organizacja dodaje, że renowacja miała nie tylko przywrócić dawny wygląd ogrodu, lecz także wyznaczyć standardy dla przyszłych projektów konserwatorskich w Zakazanym Mieście. Co istotne, całe przedsięwzięcie stało się przykładem udanej współpracy chińsko-amerykańskiej sprzyjającej pogłębianiu międzykulturowego dialogu. Warto dodać, że renowatorzy musieli zmierzyć się z wyjątkowymi wyzwaniami. W rozmowie z „The Art Newspaper” rzecznik WMF mówił o konieczności zabezpieczenia rzadkich jedwabnych malowideł, zabytkowej stolarki oraz inkrustacji z jadeitu i włókien bambusowych. W wielu przypadkach wymagało to odtworzenia technik, które wyszły już z użycia, aby zachować pełną autentyczność ogrodu przy jednoczesnym wykorzystaniu współczesnych rozwiązań konserwatorskich. Zwiedzający mogą już podziwiać efekty tych prac po zakupieniu biletów do Muzeum Pałacowego, przy czym, z uwagi na wysokie zainteresowanie, warto zaplanować wizytę z wyprzedzeniem. Źródło: Travel + Leisure, The Art Newspaper Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Nowy wynalazek podbija sieć. Dzięki niemu góry stają się dostępne dla każdego
Dla wielu osób górskie szlaki pozostają nieosiągalne ze względu na wymagające podejścia i fizyczne ograniczenia. Teraz jednak innowacja z Chin może to zmienić. Robotyczne egzoszkielety pozwalają pokonywać strome wzniesienia z lekkością, jakiej dotąd nie dawały żadne tradycyjne rozwiązania.
Wspinaczka górska od zawsze była synonimem wysiłku, determinacji i fizycznego wyzwania. Strome podejścia, nierówny teren i rozrzedzone powietrze sprawiają, że nawet doświadczeni turyści muszą mierzyć się z granicami własnej wytrzymałości. Teraz jednak technologia wkracza tam, gdzie dotąd liczyła się jedynie siła ludzkich mięśni. W Chinach działają już robotyczne egzoszkielety, które wspierają wspinaczy w pokonywaniu górskich szlaków, odciążając ich ciało i umożliwiając zdobywanie szczytów. Sztuczna inteligencja wspiera wspinaczy Jak podawała agencja prasowa Xinhua, już 29 stycznia (czyli w pierwszy dzień chińskiego Nowego Roku) na słynnej górze Tai (Taishan) w prowincji Shandong zadebiutowało dziesięć egzoszkieletów zasilanych sztuczną inteligencją. W ramach tygodniowego programu pilotażowego ponad 200 turystów miało okazję przetestować urządzenie, płacąc od 60 do 80 juanów (czyli około 8–11 dolarów) za jedno użycie. Projekt na tyle przypadł im do gustu, że wszedł do użytku w różnych miejscach turystycznych w Chinach. Przyrząd to owoc współpracy Taishan Cultural Tourism Group oraz firmy Kenqing Technology z siedzibą w Shenzhen. Lekki egzoszkielet, ważący zaledwie 1,8 kilograma, mocowany jest w okolicy talii i ud użytkownika. Dzięki zastosowaniu zaawansowanych algorytmów sztucznej inteligencji, potrafi rozpoznawać rytm i kierunek ruchu, a następnie dostosowywać poziom wsparcia, by odciążać nogi i wspomagać wspinaczkę. Jak tłumaczą przedstawiciele Kenqing Technology, urządzenie „zapewnia zsynchronizowaną pomoc”, reagując na każdy krok użytkownika w czasie rzeczywistym. Wiadomo, że egzoszkielet zasilany jest dwiema bateriami, które wystarczają na około pięć godzin pracy, czyli niemal tyle, ile zajmuje przeciętnemu turyście wejście na szczyt góry Tai. – Dzięki temu więcej osób będzie mogło wybrać się na pieszą wędrówkę i podziwiać krajobraz bez nadmiernego wysiłku – tłumaczył Wang Houzhe, zastępca sekretarza Komitetu Partii Grupy Turystyki Kulturalnej Taishan, cytowany przez chińskie media państwowe. Technologia z Chin zachwyciła internautów W ostatnich dniach temat robotycznych egzoszkieletów zdobył ogromną popularność w mediach społecznościowych – głównie za sprawą filmów opublikowanych przez amerykańskiego podróżnika Christiana Grossi'ego. Na nagraniach z Parku Narodowego Zhangjiajie pokazał on, jak przygotowuje się do korzystania z tzw. robotycznych nóg, a także wyjaśnił zasady ich działania, sposób użytkowania oraz koszty. Zdradził, że urządzenia te można wynająć na miejscu za około 22 dolary, natomiast zakup własnego egzemplarza to wydatek rzędu 950 dolarów. „Te robotyczne nogi są niesamowite – można regulować poziom mocy, a czasami w ogóle nie czuje się, że się idzie” – pisał na Instagramie. Publikacje podróżnika szybko stały się viralem i wywołały falę komentarzy z całego świata. Internauci zwracali uwagę na przystępność cenową chińskich technologii oraz ich potencjał w codziennym życiu. Czytamy: „Jedną z rzeczy, które lubię w Chinach, jest to, że technologia jest tam tańsza i łatwiejsza do przetestowania niż na Zachodzie”, „Zdecydowanie chciałbym kupić to dla mojej mamy, która ma problemy z chodzeniem” czy „Niedawno podróżowałem po Chinach i niektórzy uczestnicy naszej wycieczki z nich korzystali. Są naprawdę niezwykłe”. Nie zabrakło też głosów podkreślających przewagę Chin w rozwoju nowoczesnych rozwiązań: „Wkrótce Stany Zjednoczone będą musiały przyznać, że to Chiny są dziś najbardziej zaawansowanym technologicznie krajem”. Egzoszkielety jako pomoc dla seniorów Jak wyjaśnił Wang Houzhe, zastępca prezesa Taishan Cultural Tourism Group, pomysł wprowadzenia egzoszkieletów zrodził się z potrzeby umożliwienia osobom starszym pełnego doświadczenia wędrówki po górze Tai. Wielu seniorów marzyło o tym, by zobaczyć szczyt, lecz ograniczenia fizyczne często zmuszały ich do korzystania z kolejki linowej.– Niektórzy starsi turyści chcieli podziwiać widoki po drodze, ale siedzenie w kolejce ograniczało im widoczność. Dzięki tym urządzeniom mogą naprawdę poczuć radość wspinaczki – podkreślił. Innowacja szybko stała się punktem wyjścia do szerszej dyskusji o możliwościach wykorzystania egzoszkieletów w sektorze opieki nad seniorami. Starzenie się społeczeństwa jest jednym z największych wyzwań współczesnych Chin – pod koniec 2024 roku osoby powyżej 60. roku życia stanowiły już 22% populacji, czyli około 310 milionów ludzi, a według prognoz do 2035 roku liczba ta wzrośnie do ponad 400 milionów, co odpowiada niemal jednej trzeciej mieszkańców kraju. W odpowiedzi na te zmiany demograficzne firma Kenqing Technology rozpoczęła produkcję lżejszego modelu egzoszkieletu zaprojektowanego specjalnie dla seniorów. Urządzenie ma wykorzystywać zaawansowane czujniki i systemy sterowania ruchem, które będą wspierać użytkowników podczas chodzenia, biegania i wchodzenia po schodach. Jak zapowiedział dyrektor generalny firmy, Yu Yunbo, rozwiązanie ma znaleźć zastosowanie nie tylko w turystyce, ale także w rehabilitacji i codziennej opiece nad osobami starszymi, które zmagają się z ograniczoną mobilnością. Źródła: CNN, Xinhua, Instagram Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Najwyższy most na świecie otwarty. Jak wygląda trasa zawieszona na 625 metrach?
Od teraz mieszkańcy chińskiej prowincji Kuejczou będą mogli skrócić sobie drogę z dwóch godzin do niespełna dwóch minut. Wszystko za sprawą Huajiang Canyon Bridge – najwyższego mostu drogowego na świecie. Konstrukcja pobiła dotychczasowego rekordzistę o ok. 60 metrów.
Do tej pory tytuł najwyższego mostu drogowego na świecie dzierżył sąsiad nowopowstałej przeprawy – Beipanjiang Bridge. To, że dotychczasowy czempion znajdował się jedynie 200 kilometrów od nowego mostu, nie może dziwić. Prowincja Kuejczou nazywana jest potocznie „królestwem mostów”. To właśnie tam znajduje się około połowa ze stu najwyższych mostów świata. Jak wygląda most? Huajiang Canyon Bridge został rozwieszony nad kanionem rzeki Beipan. Wysokość pomiędzy drogą a dnem doliny wynosi aż 625 metry. To ponad dwa razy więcej niż wysokość warszawskiego Pałacu Kultury i Nauki ustawionego jeden na drugim. Cała długość mostu wynosi 2890 metrów, z czego 1420 to odcinek wiszący nad kanionem. Budowa konstrukcji trwała ponad trzy lata, co stanowi dobry wynik jak na tak wymagające środowisko pracy. Dodatkowo budowniczowie postawili sobie za cel minimalną ingerencję w krajobraz chińskich gór. W tym celu zastosowano technologię „zero wykopów”, dzięki której górski pejzaż nie uległ znacznemu przekształceniu. Pozostaje jednak pytanie, czy ta technika budowy jest rzeczywistą troską o ekologię, czy jedynie PR-ową zagrywką chińskiego rządu. Jak most skróci podróżowanie? Konstrukcji nie można jednak, póki co, odmówić społecznego wpływu. Przed powstaniem mostu, przejście lub dojazd między stronami kanionu wymagał około dwóch godzin. To wydłużało nie tylko samo podróżowanie, ale i transport towarów przewożonych pomiędzy miastami z obu brzegów doliny. Dzięki nowemu mostowi, ten sam odcinek będzie można przebyć w zaledwie dwie minuty. Szefowa prowincjonalnego departamentu transportu w Kuejczou, Zhang Yin, nie kryje entuzjazmu spowodowanego nową inwestycją. Mówi o „ogromnej poprawie warunków komunikacyjnych” oraz o „nowym impulsie dla rozwoju społeczno-gospodarczego regionu”. Nie można więc zaprzeczyć temu, że most na zawsze odmieni nie tylko okoliczny krajobraz, ale również usprawni podróżowanie lokalnej ludności. Najwyższe mosty na świecie Chociaż Huajiang jest najwyższym mostem pod względem wysokości, to konstrukcją o największej wysokości własnej pozostaje most Millau we Francji (343 m wysokości struktury). Oznacza to, że chiński rekordzista jest najwyższy, jeśli mierzymy odległość pomiędzy trasą mostu a dnem doliny, nad którą został przerzucony. Francuska konstrukcja jest za to rekordzistką w wysokości samych pylonów podtrzymujących i stabilizujących most. Różnice wynikają z odmiennego podejścia inżynieryjnego. Most Huajiang przerzucono nad kanionem niczym zawieszoną tratwę – bez podpór sięgających dna doliny – dlatego jego rekord dotyczy wysokości prześwitu. Natomiast most Millau we Francji opiera się na wysokich pylonach zakotwiczonych w dnie doliny, a jego rekord odnosi się do wysokości samej konstrukcji. Źródła: TVN24, Channel News Asia Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Bóstwa, kadzidła i uzbrojeni strażnicy. Poznajcie tajemnice chińskich świątyń
W Chinach świątynie nie służą tylko bogom – bywały szkołami czy uczelniami. A wyglądają czasem jak pałace. Ich imponujące dachy przetrwały trzęsienia ziemi, wojny i rewolucje. Dziś często są to raczej fotograficzne marzenia turystów niż miejsca kultu. Poznajcie nieoczywiste chińskie świątynie. Dowiedzcie się więcej na temat ich detali, które umykają najlepszym przewodnikom
Spośród wszystkich cudów współczesnych Chin zazwyczaj to świątynie, pełne stylizowanych wizerunków bogów i bogiń, wzbudzają największą fascynację zagranicznych przyjezdnych. Można nawet powiedzieć, że dziś większość chińskich świątyń pełni przede wszystkim funkcję atrakcji turystycznych, ponieważ rozpowszechnieniu się komunizmu w Państwie Środka towarzyszył wzrost ateizmu. Zniknęły miejscowe odpowiedniki kościołów parafialnych – i należące do nich grunty miały zbyt dużą wartość monetarną. Pozostały jednak „katedry” zachowane z uwagi na ich walory architektoniczne i znaczenie historyczne. Wśród nich znajdujące się w Pekinie świątynia Wuta (Pięciu Pagód) i Świątynia Śpiącego Buddy, znane buddyjskie przybytki: Świątynia Białej Chmury, główny daoistyczny ośrodek Chin, a także meczet Niujie, do którego ściągają rzesze muzułmańskiej ludności Hui w północnych Chinach. Początki świątyń nikną w mgłach dziejów Bardzo trudno prześledzić historię konkretnych przybytków religijnych, ponieważ rzadko wspominają o nich źródła pisane. Każdy mógł wybudować lub ufundować świątynię, a jej utrzymanie też nie było kosztowne – wystarczały datki ze strony kilku zamożnych osób. Akcja wielu dawnych historii rozgrywa się w podupadłych, nieużywanych już świątyniach – okoliczna ludność zwykle postrzegała je jako miejsca złowieszcze, choć osoby z zewnątrz nie podzielały tej opinii. Podczas drugiej wojny światowej, gdy Chiny walczyły z Japonią, wiele szkół i uczelni zostało ewakuowanych do zachodnich prowincji Chin i tymczasowo ulokowanych w tamtejszych nieużywanych świątyniach. Świątynie jak pałace W Chinach różnice między architekturą religijną a, dajmy na to, pałacową były minimalne – jedno i drugie wznoszono zgodnie z wytycznymi feng shui. Dlatego też każda świątynia ustawiona jest na osi północ-południe. Główny pawilon mieści się na pierwszym dziedzińcu, a za nim, ku północy, ciągną się kolejne podworce i sale. Tylna część budowli powinna być położona nieco wyżej, a z przodu powinna znajdować się woda. Po wejściu do chińskiej świątyni mijamy najpierw duży kamienny ekran przedstawiający na przykład smoki w locie. Takie parawany mają bronić przystępu demonom. Podobną funkcję pełnią strażnicy świątyni, zaimportowani z buddyzmu hinduskiego i wprowadzeni do chińskich świątyń za dynastii Ming. Zwykle są to Czterej Niebiańscy Królowie (inspirowani buddyjskimi Bogami Czterech Kierunków): Strażnik Wschodu dzierży lutnię (po chińsku pipę), która służy tu jako symbol umiarkowania, ponieważ struny w instrumencie nie mogą być ani zbyt napięte, ani zbyt luźne; Strażnik Południa trzyma miecz symbolizujący sprawiedliwość; Strażnik Zachodu ma węża lub smoka na nadgarstku, co oznacza jego władzę nad innymi bóstwami, w tym smokami kontrolującymi wodę; Wreszcie Strażnik Północy dysponuje parasolem chroniącym przed wszelkim zanieczyszczeniem. Figury Niebiańskich Królów są zazwyczaj imponujących rozmiarów, odziane w pełną zbroję, mają też groźne miny, by skuteczniej odstraszać demony. W tych świątyniach nie musisz być cicho Na świątynnych dziedzińcach stoją wielkie kotły, do których wierni mogą wkładać zapalone trociczki z kadzidłem, zanim przejdą do dalszych pawilonów. Pierwszy dziedziniec bywa otoczony wieżami, z których bębny i dzwony obwieszczają porę dnia, wydzwaniając co dwie godziny. Są to mniejsze wersje wież strażniczych, które można spotkać w miastach takich jak Pekin. Zarówno w buddyjskich, jak i (szczególnie) daoistycznych świątyniach panuje większy gwar niż w chrześcijańskich kościołach. Nie ma tam żadnej potrzeby mówienia ściszonym tonem. Wewnątrz głównego pawilonu każdego przybytku znajduje się wizerunek – najczęściej okazała rzeźba – bóstwa, któremu jest on poświęcony. Po obu stronach posągu stoją figury innych bóstw, a z przodu, na półmiskach, składa się ofiary. Wokół leżą w rzędach poduszki, na których mnisi klęczą podczas recytowania sutr. Dach – wizytówka chińskich świątyń Najbardziej charakterystycznym elementem architektury świątynnych pawilonów jest masywny dach o wyraźnie wygiętych krawędziach. Od zewnątrz pokrywają go zwykle ceramiczne płytki, a jego obrzeża zdobią postaci, które również bronią wstępu rozmaitym demonom. Kolor dachówek nie jest przypadkowy – zdradza funkcję gmachu. Na przykład jedynie w pałacach cesarskich wolno było używać żółtych płytek. Choć ciężkie dachy mogłyby wydawać się niebezpieczne w kraju narażonym na trzęsienia ziemi, ich konstrukcja jest zadziwiająco elastyczna. Trzymają się na kolumnach zwieńczonych drewnianymi klamrami o nazwie dougong, składającymi się ze wsporników i złączy, co pozwala dachowi łagodnie się kołysać podczas wstrząsów. Formę tych misternie wykonanych podpór, tworzonych bez użycia gwoździ, przez wieki udoskonalali nieznani z imienia rzemieślnicy. Dougong często są pomalowane i wyglądają jak dekoracja, ale w rzeczywistości stanowią ważny element konstrukcyjny. Rodzaje chiński świątyń Chińskie świątynie nie są kryte kopułami ani zwieńczone iglicami, które dodawałyby im wysokości. W przeciwieństwie do nich pagody potrafią wznosić się nawet na dziesięć pięter lub wyżej. Istnieją dwa typy tych budowli. Pierwszy to miejsca pochówku znanych mnichów, zwykle znajdujące się na tyłach świątyń, poza zasięgiem wzroku turystów. Drugi to pagody poświęcane różnym bóstwom, ustawiane na ogólnodostępnych dziedzińcach. Obecnie ich rolę przejęły osobne pawilony dla pomniejszych bóstw, dlatego tego rodzaju konstrukcje znajdujemy wyłącznie w starszych kompleksach świątynnych. Osobną kategorię stanowią pagody w świątyniach lamaistycznych, czyli poświęconych buddyzmowi tybetańskiemu, który cieszył się dużą popularnością podczas rządów ostatniej dynastii Qing (1644–1612). Cechują się one zaokrąglonym wierzchołkiem, odmiennym od tradycyjnych chińskich pagód o wielowarstwowych dachach i wystających okapach. Przykładem takiej lamaistycznej budowli jest świątynia Miaoying w Pekinie, znana z charakterystycznej białej pagody. Tradycyjne religie i wierzenia zachowały się w różnym stopniu w Chinach, Hongkongu i Tajwanie. W Chinach wiele świątyń zostało zniszczonych przez czerwonogwardzistów podczas Rewolucji Kulturalnej zapoczątkowanej przez Mao Zedonga. Od tamtej pory liczne przybytki odbudowano, niektóre przywrócono do funkcji sakralnych, inne zaadaptowano na muzea, ośrodki administracyjne lub szkoły. Część świątyń, od kiedy przywrócono swobodę religijną, zyskała silne wsparcie zamożnych darczyńców i instytucji rządowych. Zatrzęsienie świątyń w Tajwanie i w Hongkongu W Tajwanie, gdzie komunizm nie zdestabilizował dawnych wierzeń, istnieje tyle świątyń, że trudno je zliczyć – szacuje się, że jedna świątynia przypada na około półtora tysiąca mieszkańców. Tamtejsze przybytki pełnią funkcję nie tylko ośrodków religijnych i celów pielgrzymek, lecz także lokalnych centrów kultury. Również w Hongkongu, który był kolonią brytyjską, zachowało się wiele świątyń; Brytyjczycy nie ingerowali w miejscowe obyczaje. Choć tradycje i święta obchodzone w Tajwanie i Hongkongu mają swe korzenie w prowincjach Fujian i Guangdong, często znacznie się różnią od praktyk, które możemy zaobserwować w kontynentalnej Chińskiej Republice Ludowej. To jest przedruk z książki autorstwa Tao Tao Liu pt. „Chiny. Przewodnik po herosach, smokach i świętych rzekach”, która ukazała się nakładem Wydawnictwa Poznańskiego w przekładzie Agnieszki Walulik. Tytuł, śródtytuły i skróty pochodzą od redakcji.
Naukowcy „ostrzelali” laserem dinozaurze jajo. Jaki był cel?
Określenie wieku skamieniałych jaj dinozaurów jest dla paleontologów sporym wyzwaniem. Chińscy badacze postanowili „ostrzelać” jedno z nich laserem. Ale nie był to rezultat ich frustracji, lecz próba sprawdzenia nowoczesnej metody naukowej.
Duże skupiska jaj dinozaurów są wyjątkowymi miejscami na paleontologicznej mapie świata. Jednym z nich jest stanowisko Qinglongshan w Kotlinie Yunyang w środkowych Chinach. Naukowcy zlokalizowali tam tysiące skamieniałych jaj sprzed dziesiątków milionów lat. Wyzwaniem jest precyzyjne określenie ich wieku. Laserem w jajo Istnieje niewiele metod, które umożliwiają precyzyjne wydatowanie jaj dinozaurów. Teraz, po raz pierwszy na potrzeby paleontologii, naukowcy zastosowali nową metodę datowania jaj dinozaurów, polegającą na „strzelaniu” laserami do fragmentów skorup jaj. To badanie chińscy eksperci opisali na łamach czasopisma „Frontiers in Earth Science”. Wykorzystano dwie skamieniałe skorupki ze stanowiska Qinglongshan. Pobrana próbka skamieniałości wypełnionego kalcytem jaja dinozaura pochodziła ze skupiska 28 jaj osadzonych w mułowcu z brekcją. Co ciekawe, jajo poddane badaniu wcale nie było gigantyczne. W najdłuższej osi mierzyło niecałe 20 cm, czyli mniej więcej tyle, ile jaja żyjących dzisiaj strusiów. Laser „wyczytał”, że jajo pochodzi z okresu późnej kredy w erze mezozocznej, co oznacza, że ​​ma około 85 milionów lat. To bardzo ciekawy dla paleontologów okres. Wówczas Ziemię nękała rozległa aktywność wulkaniczna. Jak działa nowa metoda? Zastosowana metoda to spektrometria masowa ze źródłem plazmowym sprzężonym indukcyjnie z wieloma kolektorami. Brzmi dość skomplikowanie, ale polega na pomiarze pierwiastków uranu i ołowiu, które działają w skamieniałości jak wbudowany zegar. – Użyliśmy mikrolasera do badania próbek skorupek jaj, odparowując minerały węglanowe w aerozol. Następnie analizujemy je za pomocą spektrometru masowego, aby zliczyć atomy uranu i ołowiu. Ponieważ uran rozpada się na ołów w stałym tempie, byliśmy w stanie obliczyć wiek, mierząc ilość zgromadzonego ołowiu – to jak zegar atomowy dla skamieniałości” – wyjaśniła dr Bi Zhao, badaczka w Hubei Institute of Geosciences. Co trzeba wiedzieć o Qinglongshan Przebadane przez ekspertów jajo pochodzi z pierwszego w Chinach narodowego rezerwatu skamieniałości jaj dinozaurów. Znajduje się tam ponad 3000 skamieniałych jaj w trzech miejscach. Większość skamieniałości jest osadzona w różnych skałach. Jaja pozostały w swoim pierwotnym miejscu i zachowały się w doskonałym stanie. Uważa się, że większość z nich należy do jednego gatunku, Placoolithus tumiaolingensis, należącego do rodziny Dendroolithidae, grupy charakteryzującej się wysoce porowatymi skorupkami jaj. Qinglongshan Dinosaur Fossil Site (z ang. Stanowisko skamieniałości dinozaurów Qinglongshan) można odwiedzić, gdyż jest przystosowane do ruchu turystycznego. Jego cechą charakterystyczną jest spektakularne zadaszenie. Źródło: Frontiers in Earth Science Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Egipt nie był pierwszy. Najstarsze mumie świata to wynalazek z Azji
Ludzie zaczęli mumifikować swoich zmarłych już ponad 10 tysięcy lat temu. Dowody na taką praktykę pochodzą z kilku azjatyckich krajów, w tym Chin, Japonii czy Filipin. Proces mumifikacji był zdecydowanie inny niż w starożytnym Egipcie. Dla nas może być szokujący.
Ta informacja może być sporym zaskoczeniem. Za „ojczyznę” mumifikacji w powszechnym przekonaniu uważa się cywilizację egipską. Tam pierwsze mumie składano do grobów już ponad 5 tys. lat temu. Okazuje się jednak, że znajomość mumifikacji nad Nilem pojawiła się zdecydowanie później niż w Azji. Dowody na to zebrał zespół pod kierunkiem dr Hsiao-chun Hung, badaczki z Australijskiego Uniwersytetu Narodowego. Wnioski opublikowano na łamach czasopisma „PNAS”. Najstarsze mumie były… wędzone Najstarsze na świecie, azjatyckie mumie przygotowywano w bardzo specyficzny sposób. Zajmowały się tym pradziejowe społeczności łowców-zbieraczy w Chinach i Azji Południowo-Wschodniej. Najpierw ściśle obwiązywano i ściskano ciała zmarłych. Następnie były zawieszane nad ogniem na dłuższy czas. – Ten rodzaj suszenia dymem jest jak dotąd najstarszą znaną metodą celowego konserwowania zwłok, jaką odnotowano na całym świecie – powiedział współautor publikacji, prof. Peter Bellwood. Zwrócił uwagę na to, że technika ta różni się od metod stosowanych w klimacie suchym, a więc w Egipcie czy w Andach, gdzie ciała mogły wysychać w sposób naturalny, chociaż zaawansowana mumifikacja w Egipcie wymagała też m.in. wyjmowania organów. Nie byłoby to możliwe w Azji Południowo-Wschodniej, biorąc pod uwagę wilgotny klimat monsunowy. Dziś szkielety, kiedyś mumie Mumie sprzed ponad 10 tys. lat nie zachowały się do naszych czasów w takim stanie, jak zwłoki egipskich faraonów. Dziś badacze odkrywają jedynie szkielety. Ale z badań laboratoryjnych 54 szczątków z 11 stanowisk archeologicznych wynika, że były poddane nietypowemu działaniu. Na to, że zastosowano rodzaj „wędzenia” wskazują następujące dowody: nienaturalnie ściśnięcie ciał i ich skurczona pozycja; brak pustych przestrzeni między kończynami a tułowiem, co sugeruje, że w momencie pochówku wokół szkieletów nie pozostały żadne tkanki miękkie poza wysuszoną skórą; ślady ognia i dymu na kościach, co wskazuje na kontrolowane działanie ciepła, a nie całkowitą kremację. badania dyfrakcji rentgenowskiej (XRD) oraz spektroskopii w podczerwieni z transformacją Fouriera (FTIR) potwierdziły, że kości były poddane działaniu ciepła, często o niskiej intensywności; ślady cięć na kościach – to pozostałości po interwencjach mających na celu ułatwienie zginania ciała lub drenaż płynów podczas „wędzenia”. Naukowcy wskazują również na analogie etnograficzne. Dr Hsiao-chun Hung, powiedziała, że podobne metody mumifikacji poprzez suszenie dymem odnotowano wśród społeczności tradycyjnych w Australii i na wyżynach Nowej Gwinei. Mumifikacja z szacunku dla zmarłych Próby zachowania ciał zmarłych są globalną praktyką znaną od dawna. – Wszystkie społeczeństwa ludzkie, zarówno starożytne, jak i współczesne, szanowały swoich ukochanych przodków. Naturalnym więc jest pragnienie, aby po śmierci zachować tych przodków w jakiejś formie, poprzez stworzenie grobowca lub mumifikację zwłok – wolnych, przynajmniej przez pewien czas, od rozkładu i zepsucia – mówi dr Hsiao-chun Hung. Wygląda na to, że tradycja mumifikacji za pomocą dymu mogła być znana społecznościom łowców-zbieraczy na rozległym obszarze od północno-wschodniej Azji i Japonii po zachodnią Oceanię i Australię już paręnaście tysięcy lat temu. Jednak takie zabiegi nie były aż tak skuteczne jak te stosowane nad Nilem. Źródło: PNAS Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Co Chińczycy myślą o Polsce? Lewandowski, zimno i... rosyjski?!
Polska oczami Chińczyków to temat, który zaskakuje – nie tylko stereotypami, ale i trafnymi skojarzeniami. Podczas podróży po Chinach autor pytał przypadkowych ludzi, co wiedzą o naszym kraju. Odpowiedzi były nieoczywiste, miejscami zabawne, czasem bardzo celne.
Spis treści: Polska to bardzo daleki kraj Zdarzają się też nietrafione stereotypy o Polakach Polki i Polacy znani w Chinach Podczas podróży do Chin odwiedziłem cztery miasta: Pekin, Xi’an, Luoyang i Szanghaj. Napotkanym po drodze Chińczykom – na ulicy, w pociągu, restauracji czy sklepie – zadawałem jedno pytanie: co wiesz o Polsce? Skrupulatnie notowałem ich odpowiedzi, a teraz dzielę się nimi poniżej. Polska to bardzo daleki kraj Jest tam bardzo zimno W Xi’an wdałem się w rozmowę ze starszym (na oko – 80-letnim) Chińczykiem. Choć słowo „rozmowa” może nie do końca tu pasuje, ponieważ nasz akt komunikacji polegał na naprzemiennym wpisywaniu komunikatów do angielsko-chińskiego translatora, a następnie odczytywaniu ich. Kiedy zapytałem swojego interlokutora o Polskę, ten odparł bez zawahania: Jest tam bardzo zimno. Postanowiłem drążyć temat. Co miał na myśli? Jak się okazało – był przekonany, że w Polsce nie mamy lata i przez cały rok jest zimno. Podjąłem próbę wyprowadzenia go z błędu, ale wyglądało na to, że moje klimatyczne eksplanacje niezupełnie trafiają do głowy Chińczyka. Robert Lewandowski W jednym ze sklepików z pamiątkami u podnóży Wielkiego Muru Chińskiego zagadnąłem o Polskę sprzedawcę. Dobry traf – mężczyzna znał podstawy angielskiego, co znacząco usprawniło nasz proces komunikacji. Pierwsze skojarzenie z moją ojczyzną? Robert Lewandowski. Chińczyk w okamgnieniu wypowiedział nazwisko naszego piłkarza, uwierzytelniając dodatkowo swoją wiedzę wzmianką o tym, że obecnie napastnik broni barw FC Barcelona. Zdarzają się też nietrafione stereotypy o Polakach Mówicie po rosyjsku W pociągu do Pekinu z moim pytaniem zmierzyła się kobieta w średnim wieku. Początkowo nie była chętna do udziału w swoistej sondzie, ale po kilku zachęcających zdaniach – wpisanych oczywiście do translatora – zmieniła zdanie. Co zatem wiedziała o Polsce? Otóż z dużą pewnością w głosie powiedziała, że nad Wisłą rozmawia się po rosyjsku. Zdziwiła się, kiedy wyjaśniłem jej, że mamy własny język, który – choć spokrewniony z rosyjskim – to jednak stanowi odrębny twór. Wojciech Szczęsny Jak się okazało – Robert Lewandowski nie jest jedynym polskim piłkarzem rozpoznawalnym w Chinach. Tuż przed bramą prowadzącą do Armii Terakotowej podszedłem do grupy młodych Chińczyków i zapytałem ich o Polskę. Wielkie było moje zdziwienie, gdy w pierwszej kolejności wskazali na Wojciecha Szczęsnego – i to pomimo pewnych trudności z wypowiedzeniem tego na wskroś słowiańskiego nazwiska. Pomogliście Ukraińcom Muszę się przyznać: byłem ciekaw, czy ten temat pojawi się w moich rozmowach z Chińczykami. Po kilku dniach pracy w terenie – bingo! Młoda Chinka w Szanghaju, zapytana o Polskę, odpowiedziała, że nasz kraj kojarzy jej się z brawurową akcją przyjmowania ukraińskich uchodźców. Dokładnych danych nie znała, ale wiedziała, że skala migracji była ogromna. Miała też świadomość, że Polska i Ukraina sąsiadują ze sobą. Polki i Polacy znani w Chinach Maria Skłodowska-Curie Na poczet Polaków znanych i szanowanych w Państwie Środka składają się nie tylko sportowcy. Najlepszy tego dowód otrzymałem w Pekinie z ust pewnego studenta. Kiedy zadałem mu dobrze już znane Tobie, Drogi Czytelniku, pytanie, usłyszałem: Maria Skłodowska-Curie. Tak – z dwoma nazwiskami. W internecie zacząłem szukać informacji o jakichkolwiek powiązaniach naszej noblistki z Chinami. Takowych nie odnotowano, ale pomimo tego Maria Skłodowska-Curie jest tam darzona dużą estymą. Jak wyczytałem – o naukowczyni dzieci uczą się już na wczesnym etapie edukacji szkolnej. Jesteście blisko Niemiec W Luoyangu od jednego z przechodniów usłyszałem natomiast, że Polska to kraj obok Niemiec. O naszych zachodnich sąsiadach mój rozmówca potrafił powiedzieć więcej – znał niektóre marki motoryzacyjne i odzieżowe, bez pudła wskazał też stolicę państwa. W przypadku Polski jego wiedza była marginalna, poza tym, że wiedział, gdzie nasz kraj leży. Fryderyk Chopin W jednej z szanghajskich restauracji zaczepiłem rodzinę z dzieckiem w wózku. Na pytanie o Polskę oboje rodziców odpowiedziało: Fryderyk Chopin. Ba, moi rozmówcy wiedzieli nawet, że w parku Zhongshan znajduje się pomnik naszego kompozytora. Sześciometrowa rzeźba zdobi Szanghaj od blisko 20 lat. Jej autorką jest chińska artystka Lu Pin, która z wyróżnieniem ukończyła Akademię Sztuk Pięknych w Warszawie i postanowiła przenieść pierwiastek Polski do ojczyzny. Jesteście w Europie Tę niespecjalnie szczegółową analizę geopolityczną Polski usłyszałem na targu w Pekinie. Jeden ze sprzedawców energetycznie pokiwał głową, kiedy zapytałem go, czy wie coś na temat mojego kraju. Jego pewność siebie wzbudziła moje zainteresowanie i liczyłem na niebanalną odpowiedź. Okazało się jednak, że mężczyzna nie miał zbyt wiele do powiedzenia. Wiedział tylko tyle, że Polska leży w Europie. Źródło: National Geographic Traveler Jakub Żelepień Jego pierwszą miłością był sport. To piłka nożna uczyła go geografii i historii. Poznając kolejne kluby, zagłębiał się w społeczne meandry jego otoczenia. Każdy kolejny odwiedzony kraj to święto. Wszędzie, gdzie jest, stara się rozmawiać z tubylcami. Nikt nie opowie bowiem o kraju tyle, ile jego mieszkańcy. Doświadczenie dziennikarskie zbierał w Polskim Radiu Szczecin, Radiu Super FM, Kurierze Szczecińskim, Interii i Telewizji Polsat.
Nie USA, nie Chiny. Tylko jeden mały kraj może wyżywić się sam
Co by się stało, gdyby globalny handel żywnością się załamał? Jak wskazuje analiza ekonomistów z Niemiec i Anglii, tylko jedno państwo na świecie mogłoby samo wykarmić swoich obywateli. I nie jest to ani mocarstwo, ani żaden bogaty kraj Zachodu.
Spis treści: Tylko Gujana wyżywi się sama Siedem kluczowych grup żywności Jak wypadają inne państwa? Jak wypada Polska? Naukowcy z Niemiec i Wielkiej Brytanii postanowili odpowiedzieć na pytanie, które kraje mogłyby same wyżywić swoich obywateli, gdyby załamał się międzynarodowy handel. Wyniki badania są nie tylko zaskakujące, ale i zatrważające. Tylko jedno państwo jest żywnościowo samowystarczalne. Tylko Gujana wyżywi się sama Świat ogarniają rosnące napięcia geopolityczne i zakłócenia w globalnych łańcuchach dostaw. Naukowcy z Uniwersytetu w Getyndze (Niemcy) i Uniwersytetu w Edynburgu (Wielka Brytania) przeanalizowali dane dotyczące żywności ze 186 krajów. Okazuje się, że tylko jedno państwo na świecie osiąga pełną samowystarczalność i jest w stanie zaspokoić potrzeby żywieniowe swojej ludności bez potrzeby importu. Tym krajem jest niewielka Gujana położona w Ameryce Południowej. Jako jedyna spełnia warunki pełnej samowystarczalności żywnościowej we wszystkich siedmiu kluczowych grupach żywności. Siedem kluczowych grup żywności Cała ta siódemka jest niezbędna do pełnej niezależności i zbilansowanej diety potrzebnej naszemu gatunkowi. A wspomniane grupy to: Warzywa Owoce Mięso Ryby Nabiał Zboża Rośliny strączkowe, nasiona i orzechy Jak wypadają inne państwa? Na podium znalazły się jeszcze Chiny i Wietnam, które produkują wystarczająco żywności w sześciu z siedmiu analizowanych grup. Jednak większość krajów wypada znacznie gorzej: tylko około jedna siódma analizowanych państw była samowystarczalna w pięciu lub więcej grupach żywności, natomiast ponad jedna trzecia nie była w stanie samodzielnie zapewnić sobie nawet dwóch z siedmiu kategorii żywnościowych. Szczególnie dramatyczna sytuacja panuje w sześciu krajach – Afganistanie, Zjednoczonych Emiratach Arabskich, Iraku, Makau, Katarze i Jemenie. Nie osiągają one samowystarczalności w żadnej z analizowanych grup żywności. To pełne uzależnienie od importu i wyjątkowa wrażliwość na zawirowania na międzynarodowych rynkach. Ale to nie wszystko – nawet unie gospodarcze nie są samowystarczalne. Na przykład Rada Współpracy Zatoki Perskiej osiąga niezależność jedynie w produkcji mięsa. Unia gospodarcza krajów Afryki Zachodniej oraz państw Karaibów – tylko w dwóch kategoriach żywnościowych. Żadna z unii nie produkuje wystarczającej ilości warzyw na potrzeby swoich populacji. Połowa krajów zależy od jednego partnera handlowego, który jest źródłem ponad 50% importowanej żywności. Jak wypada Polska? Według załączonej przez badaczy mapy Polska wypada nieźle. Osiągamy samowystarczalność w czterech z siedmiu grup: mięsie, nabiale, owocach i zbożach. Jesteśmy w stanie wyprodukować tez ponad 80% potrzebnych nam warzyw. Najgorzej wypadamy w przypadku ryb oraz strączków, nasion i orzechów – pokrywamy nie więcej niż 20% naszych potrzeb. Źródło: Nature Food Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Tajemnicze zgony w środowisku technologicznym. Ofiary były związane z badaniami nad AI
W Chinach rośnie liczba zgonów wśród naukowców pracujących nad AI. Ofiary łączy udział w projektach kluczowych dla państwowego rozwoju technologii. Okoliczności ich śmierci budzą coraz więcej pytań.
W tym artykule: Śmierć naukowców od AI Tajemnicze zgony budzą niepokój Coraz więcej chińskich źródeł informuje o tajemniczych zgonach w środowisku naukowym związanym z rozwojem sztucznej inteligencji. Zdaniem wielu obserwatorów trudno tu mówić o przypadkowym zbiegu okoliczności. Wszystkich łączy jedno – udział w projektach uznawanych za strategiczne z punktu widzenia interesów państwa. Śmierć naukowców od AI Sprawę szczegółowo opisał dziennik „South China Morning Post”. W artykule przytoczona została m.in. historia Song Jiana, ważnego specjalisty z firmy Megvii Technology, zajmującej się rozpoznawaniem twarzy i systemami nadzoru. Ceniony ekspert zmarł nagle w czerwcu 2022 r. w wieku 45 lat, rozpoczynając czarną serię. Zaledwie rok później media obiegła informacja o śmierci 38-letniego Feng Yanghe, który rozwijał sztuczną inteligencję na potrzeby zastosowań wojskowych. Kolejnym ciosem dla chińskiego środowiska technologicznego okazała się strata uznanej postaci i współzałożyciela jednego z największych konglomeratów technologicznych w kraju, Tang Xiao’ou. W ostatnim czasie do grona zmarłych ekspertów dołączył He Zhi. 40-letni współzałożyciel firmy specjalizującej się w medycznych zastosowaniach sztucznej inteligencji kierował przełomowymi badaniami nad diagnostyką opartą na AI. Tajemnicze zgony budzą niepokój Niepokojące zgony w środowisku naukowym zajmującym się sztuczną inteligencją prowokują pytania nie tylko o możliwe tło polityczne, ale też o cenę, jaką płacą ci, którzy pracują na skrzyżowaniu postępu i władzy. Liu Shaoshan, szanowany chiński informatyk, ostrzega, że twórcy systemów AI mierzą się z ogromnym ciężarem odpowiedzialności – zarówno moralnej, jak i społecznej. W jego opinii to właśnie rozbieżność między oczekiwaniami wobec badaczy a rzeczywistością może prowadzić do dramatycznych konsekwencji. – Sztuczna inteligencja może również mieć znaczący wpływ na społeczeństwo w miarę rozprzestrzeniania się. Ten nieznany potencjał ogromnych zmian w społeczeństwie może również wywierać na ludzi poważną presję moralną – przekonuje. Oficjalnie przyczyny zgonów pozostają niewyjaśnione. Chińskie władze, jak zaznaczają media, nie udzielają żadnych szczegółowych informacji poza lakonicznymi notkami biograficznymi. Źródła: scmp.com; toinnov.com Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.