National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2025-10-18T17:46:13.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Ziemia Ognista: co kryje archipelag na skraju Ameryki Południowej – artykuł z mapą
items: Niezwykłe struktury w Andach zaskoczyły naukowców. Tego się nie spodziewali
items: Kataklizm sprzed 3800 lat. Trzęsienie ziemi, które zmieniło historię ludzkości​
items: Polska kreatywność na krańcu świata. Ta historia zainspiruje cię do spełniania marzeń
items: Jakie zwierzę widzisz na tym zdjęciu? Astronomowie sfotografowali spektakularną Mgławicę Czarnego Wilka
items: Zagadka upadku Wyspy Wielkanocnej rozwiązana. Klucz tkwił w polach uprawnych
items: Tego nie wiedzieliśmy o pierwszych mieszkańcach Chile. Tak polowali 12 tys. lat temu
items: Pustynia Atakama – najsuchsze miejsce na świecie z krwawą historią w tle
items: Jak powstaje Ekstremalnie Wielki Teleskop. „Największe oko świata na niebo"
items: Odkryto straszliwą tajemnicę prekolumbijskich mumii. Ci ludzie zostali brutalnie zamordowani
items: Marmurowe jaskinie w Chile. Jak powstały fenomenalne groty z marmuru?
items: Gran Abuelo w Chile ma być najstarszym drzewem na świecie. Według badań rośnie od ponad 5 tys. lat
items: Patagonia rośnie o 4 cm rocznie. To efekt szybkiego topnienia pola lodowego. Co to oznacza dla świata?
items: Niezwykłe odkrycie i nowy rekord. Pierwsza w historii załogowa misja na dno Rowu Atakamskiego
items: Chile pisze nową konstytucję. Temat przewodni nie mógł być inny
items: Odkryto dinozaura, który miał wyjątkowo dziwny ogon
items: Po zbadaniu mumii znalezionych na pustyni Atakama w Chile okazało się, że dawni mieszkańcy tego regionu regularnie palili tytoń i byli uzależnieni od nikotyny.
items: Na pustyni Atakama spadł śnieg. Zaskakujący widok z jednego z najsuchszych miejsc na Ziemi
items: Polak wjechał rowerem na 5900 m n.p.m. To jedna z najwyższych wysokości, jaką osiągnął rowerzysta
items: Psychodeliczne niebo nad Chile zdradza poziom zanieczyszczenia świetlnego
items: Chile – egzotyczne krajobrazy i bogactwo kultury. Czemu warto je odwiedzić?
items: Wieże Patagoni. Magiczna kraina w Ameryce Południowej
items: To jedno z ostatnich miejsc, gdzie można zagubić się w niemal nieskończonej przestrzeni
items: Podziemny świat Rapa Nui. Setki jaskiń we wnętrzu Wnętrze Wyspy Wielkanocnej
items: Rapa Nui: Wyspa kolosów

Ziemia Ognista: co kryje archipelag na skraju Ameryki Południowej – artykuł z mapą
type: item
date: 2025-10-19T09:29:34.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: ameryka południowa
subject: argentyna
subject: chile
subject: fakty i mity
description: Ziemia Ognista to archipelag na południowym krańcu Ameryki Południowej, który łączy surowe piękno dzikiej przyrody, długą historię i fascynujące tradycje rdzennych mieszkańców. Wraz z dziennikarzami National Geographic Traveler poznaj, jak wygląda życie w krainie ognia i lodu, co warto zobaczyć oraz jakie warunki panują na krańcu świata.
encoded: Spis treści: Pochodzenie nazwy i historia kolonizacji Ziemi Ognistej Geografia, klimat i przyroda Ziemi Ognistej Miasta, infrastruktura i życie codzienne Turystyka i atrakcje Wyzwania oraz ochrona środowiska Choć nazwa Ziemia Ognista może przywodzić na myśl gorące krajobrazy, to rzeczywistość jest zgoła odmienna. To jeden z najbardziej surowych, ale i malowniczych zakątków globu – archipelag oddzielony od kontynentalnej części Ameryki Południowej Cieśniną Magellana, podzielony między Chile i Argentynę. Składa się z ponad 40 tysięcy wysp i wysepek, z których największa – Isla Grande de Tierra del Fuego – zachwyca różnorodnością przyrody i majestatycznymi górami Andów. Pochodzenie nazwy i historia kolonizacji Ziemi Ognistej Pierwszym Europejczykiem, który ujrzał Ziemię Ognistą, był Ferdynand Magellan w 1520 roku podczas swojej słynnej wyprawy dookoła świata. Żeglarze nazwali ją „Tierra del Fuego” – „Ziemia Ognista” z powodu licznych ognisk widocznych na wybrzeżu, rozpalanych przez rdzennych mieszkańców. To właśnie te płomienie, unoszące się nad horyzontem, stały się inspiracją dla jednej z najbardziej rozpoznawalnych nazw geograficznych świata. W kolejnych wiekach archipelag przyciągał nie tylko żeglarzy, ale i odkrywców, a w XIX wieku – również misjonarzy oraz kolonistów z Europy. Intensywna kolonizacja doprowadziła do dramatycznych konfliktów z rdzenną ludnością, często kończących się ich wysiedleniami i wyniszczeniem. Wpływy hiszpańskie i brytyjskie były szczególnie silne – wprowadzono nowe formy gospodarki, język oraz chrześcijaństwo. Ziemia Ognista stała się także strategicznym punktem żeglugi, zanim otwarto Kanał Panamski. Rdzenni mieszkańcy – kultura, zwyczaje, wpływ na region Na długo przed przybyciem Europejczyków Ziemię Ognistą zamieszkiwały plemiona Jaganie, Selk’namowie, Haush i Kawésqar. Ich życie było w pełni podporządkowane naturze. Jaganie byli doskonałymi kajakarzami, spędzając większość czasu na wodach, gdzie polowali na ryby i ssaki morskie. Selk’na…

ziemia-ognista-GettyImages-2235706512-30ccfca.jpg
width: 2121
height: 1414

Niezwykłe struktury w Andach zaskoczyły naukowców. Tego się nie spodziewali
type: item
date: 2025-10-14T10:30:47.000Z
creator: Tom Metcalfe
subject: Historia
subject: andy
subject: archeologia
subject: chile
subject: historia
description: Kamienne pułapki w Andach, zbudowane nawet 6000 lat temu, mogły służyć do królewskich polowań na dzikie zwierzęta. Nowe odkrycia ujawniają skalę i złożoność dawnych technik łowieckich w Ameryce Południowej.
encoded: Spis treści: Pierwsze ślady zagadkowych budowli w Chile Odkrycie znaczenia chacu Zaskakujące podobieństwa z Bliskim Wschodem Nowoczesna technologia w służbie archeologii Przeglądając zdjęcia satelitarne Andów, archeolog Adrián Oyaneder natknął się na coś, co wprawiło go w osłupienie. Wśród śladów dawnych obozowisk zauważył 76 kamiennych murów – ustawionych w zagadkowe kształty litery „V”, z których niektóre miały ponad 150 metrów długości. Do dziś nikt nie wiedział, czemu służyły. Pierwsze ślady zagadkowych budowli w Chile Oyaneder, wychowany w Chile, jest archeologiem na Uniwersytecie w Exeter w Anglii i bada dawne cywilizacje Ameryki Południowej. Gdy przeglądał zdjęcia satelitarne odległej doliny w północnym Chile zwanej dorzeczem rzeki Camarones, nie umiał nazwać tego, co widział na ekranie. – Trafiałem na dziesiątki długich murów – opowiada Oyaneder. – Pomyślałem, że może szwankuje monitor albo mój wzrok. Długie kamienne ściany – wiele o długości około 150 metrów i wysokości około 1,5 metra – zbudowano na stromych zboczach. Często tworzyły pary zbiegające się w „V” i prowadzące do kolistych kamiennych zagród. Odkrycie znaczenia chacu Gdy Oyaneder dotarł pieszo do części z tych konstrukcji, okazało się, że nawet miejscowi nie wiedzą, jak je nazywać ani czemu służyły. Mówili o nich trampas para burros, czyli „pułapki na osły”. To był trop. Żeby rozwikłać zagadkę, Oyaneder przeszukał stare raporty archeologiczne – głównie z XX-wiecznego Peru. Wtedy zrozumiał, czym są te struktury. Teksty z Peru opisywały wielkie kamienne instalacje zwane chacu, których Inkowie używali podczas „królewskich polowań” do chwytania wikunii – futrzastych zwierząt przypominających małe lamy. W badaniu opublikowanym w tym tygodniu w Antiquity Oyaneder sugeruje, że konstrukcje odkryte w Chile to dawne pułapki dla zwierząt podobne do peruwiańskich. Część z nich może liczyć około 6000 lat, a niektóre były używane jeszcze kilkaset lat temu. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/v…

2025-10-14-111743-Satellites-spotted-76-strange-stone-structures-in-the-Andes.-Scientists-now-know-5dcc412.png
width: 1205
height: 778

Kataklizm sprzed 3800 lat. Trzęsienie ziemi, które zmieniło historię ludzkości​
type: item
date: 2025-03-14T08:26:01.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: ameryka południowa
subject: chile
subject: Edukacja
subject: Społeczeństwo
subject: Travel
subject: trzęsienie ziemi
subject: tsunami
description: Największe trzęsienie ziemi w historii nie tylko wstrząsnęło ziemią, ale i zmieniło krajobraz naszej planety na całe wieki. Magnituda wstrząsu wynosiła aż 9,5 stopnia w skali Richtera. Nowe badania ujawniają skalę tej katastrofy i jak bardzo to naturalne wydarzenie wpłynęło na historię ludzkości.
encoded: W tym artykule: Do historycznego trzęsienia ziemi doszło ponad 3800 lat temu w północnym Chile Nikt nie spodziewał się, że w tym regionie może dochodzić do tak dużej aktywności sejsmicznej Dowody na olbrzymi wstrząs odnaleziono daleko w głębi lądu Naukowcy chcą sprawdzić, czy może w przyszłości dojść do podobnego wstrząsu Trzęsienia ziemi to często ogromne zagrożenie dla ludzi. Dotychczas uważano, że najsilniejszym w historii było to w południowym Chile w 1960 roku. Uważa się je za największy wstrząs tektoniczny w historii pomiarów sejsmicznych. Miało magnitudę 9,5 (magnituda to odpowiednik dawniej używanej skali Richtera). Zginęło wówczas nawet 6000 osób, a skutki katastrofy odczuły ponad 2 miliony ludzi. Z kolei za najbardziej śmiercionośny wstrząs uważa się trzęsienie z 23 stycznia 1556 roku, które wydarzyło się w chińskim Shaanxi. Szacuje się, że liczba ofiar mogła wynieść ok. 830 tysięcy. Do historycznego trzęsienia ziemi doszło ponad 3800 lat temu w północnym Chile Trzęsienia ziemi, tornada, tsunami. Największe katastrofy naturalne na świecie i w Polsce Katastrofy naturalne to zjawiska wywołane działaniem sił natury, w wyniku których na dotkniętym nimi obszarze powstają szkody przyrodnicze i ekonomiczne. Jeżeli na ich skutek giną ludzie, w... W najnowszych badaniach, które zostały opublikowane na łamach czasopisma naukowego "Science Advances", uczeni wykazali, że w historii doszło do jeszcze większego, dużo bardziej katastrofalnego trzęsienia. Według naukowców do ogromnego wstrząsu o magnitudzie 9,5 doszło również na terenie Chile, lecz tym razem północnego, ok. 3800 lat temu. Według badaczy trzęsienie było tak silne, że spowodowało fale tsunami o wysokości ponad 20 metrów, które mogły mieć zasięg nawet do ośmiu tysięcy kilometrów. Uczeni twierdzą, że skutki zniszczeń były tak przerażające, że ludzie musieli opuścić swoje osady na 1000 lat. Nikt nie spodziewał się, że w tym regionie może dochodzić do tak dużej aktywności sejsmicznej Na północy dzisiejszego Chi…

najwieksze-trzesienie-ziemi-696093c.png
width: 1200
height: 630

Polska kreatywność na krańcu świata. Ta historia zainspiruje cię do spełniania marzeń
type: item
date: 2025-01-03T13:25:17.000Z
creator: Igor Szulim
subject: Ludzie
subject: chile
subject: patagonia
subject: polacy
description: Ewa Okołowicz udowadnia, że marzenia można spełniać w dowolnym miejscu na świecie. Jej historia to inspiracja, by nigdy nie rezygnować z tego, co nas napędza.
encoded: W tym artykule: Polka prowadzi „najbardziej wysuniętą na południe galerię sztuki” Kim jest Ewa Okołowicz? Puerto Natales to niewielkie, ale jakże malownicze miasto, leżące w samym sercu Patagonii. Jego zachwycające krajobrazy, dzika przyroda i niepowtarzalny klimat przyciągają podróżników z całego świata. Do tego grona dołączyła również pochodząca ze Szczecina Ewa Okołowicz, która właśnie tutaj postanowiła otworzyć swoją galerię. Mieliśmy okazję odwiedzić to miejsce i porozmawiać z artystką, poznając jej wyjątkową historię. Polka prowadzi „najbardziej wysuniętą na południe galerię sztuki” Ewa Okołowicz trafiła do Patagonii trochę z przypadku, towarzysząc mężowi, który dostał pracę w Puerto Natales. Początkowo był to plan na rok. Jednak szybko okazało się, że trudno rozstać się z tym magicznym zakątkiem. Zainspirowana surowym pięknem Patagonii, w 2017 r. zdecydowała się na otwarcie własnej galerii. – To był przypadek, prawdę powiedziawszy, to nie było planowane, ale przyjechaliśmy do Chile z chilijską rodziną, z moim mężem i dziećmi. Tak się stało akurat, że tutaj była praca dla męża na rok, więc przyjechaliśmy. Mieliśmy tutaj być przez rok. To wystarczająco czasu, żeby założyć galerię i wystawiać obrazy – przyznaje Ewa Okołowicz w rozmowie z Michałem Cessanisem. I dodaje: – Jestem malarką, zawsze malowałam, miałam galerię i wystawiam obrazy. Jak tutaj przyjechaliśmy, to oczywiście chciałam dalej robić to samo, bo mogę to robić gdziekolwiek bym była. Jak zauważa nasza rozmówczyni, decyzja o otwarciu galerii była pełna pasji, ale też wiązała się z niepewnością. Zastanawiała się, czy tworzone przez nią prace znajdą uznanie wśród lokalnej społeczności i turystów. Co ciekawe, poza obrazami, Ewa Okołowicz z pasją zajęła się także rękodziełem. Umiejętność robienia na drutach pozwoliła jej tworzyć z lokalnej wełny unikatowe wyroby, takie jak czapki, szaliki i koce. – Nie byłam pewna, czy w takim małym miasteczku ktokolwiek w ogóle się zainteresuje obrazami i tutaj wejdzie d…

IMG5748-1-95c5c12.jpg
width: 4032
height: 3024

Jakie zwierzę widzisz na tym zdjęciu? Astronomowie sfotografowali spektakularną Mgławicę Czarnego Wilka
type: item
date: 2024-10-31T15:30:34.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: atakama
subject: chile
subject: fotografia
subject: kosmos
description: To zdjęcie zostało opublikowane dzisiaj nieprzypadkowo. Astronomowie z Europejskiego Obserwatorium Południowego (ESO) chcieli w ten sposób uczcić Halloween. Na fotografii utrzymanej w czerwieniach widzimy czarną plamę w kształcie sylwetki wilka. To ciemna mgławica, która została ochrzczona Mgławicą Czarnego Wilka (Dark Wolf Nebula). Od Ziemi dzieli ją aż 5300 lat świetlnych – czyli nieco ponad 50 biliardów km.
encoded: Wilk czy wilkołak? Co to jest ciemna mgławica? Najsłynniejsze ciemne mgławice Zdjęcie zostało wykonane w należącym do ESO Obserwatorium Paranal. Znajduje się ono na pustyni Atakama, na wysokości 2635 m n.p.m. Atakama jest wyjątkowo dogodna do prowadzenia obserwacji astronomicznych: niebo jest tam najczęściej niezachmurzone, więc teleskopy mogą pracować przez większość dni w roku. Mgławicę Czarnego Wilka fotografował VLT Survey Telescope (VST) – teleskop przystosowany do wykonywania przeglądów nieba i tworzenia jego szczegółowych map. Ma on średnicę 2,6 m i umożliwia obserwacje fragmentu nieba większego niż tarcza Księżyca w pełni. Wilk czy wilkołak? Ta cecha teleskopu VST została wykorzystana przez tworzeniu obrazu odległej mgławicy. Na zdjęciu widać obszar, który odpowiada aż czterem Księżycom w pełni. Mgławica Czarnego Wilka znajduje się w Gwiazdozbiorze Skorpiona, w pobliżu centrum Drogi Mlecznej. Finalna fotografia, powstała tak naprawdę ze złożenia wielu zdjęć, ma aż 238 mln pikseli. Zarys sylwetki wilka jest na niej dobrze widoczny – szczególnie jego głowa. Jednak na zdjęciu można dopatrzeć się również kogoś innego. „Jeśli przyjrzysz się uważnie, wilk może nawet zamienić się w wilkołaka, którego ręce są gotowe schwytać niczego niepodejrzewających przechodniów…” – napisało dowcipnie w oświadczeniu prasowym ESO. Co to jest ciemna mgławica? Mgławica Czarnego Wilka to klasyczna ciemna mgławica. Ten rodzaj rozległych obłoków pyłów i gazów charakteryzują nieregularne, często fantazyjne kształty. Ciemne mgławice są zimne i tak gęste, że tłumią i absorbują światło gwiazd oraz innych obiektów astronomicznych znajdujących się za nimi. Same nie emitują światła widzialnego, a jedynie przepuszczają promieniowanie o większej długości fali – np. podczerwone. To sprawia, że na tle wypełnionego gwiazdami kosmosu wydają się nawet smoliście czarne. Kontrast z tłem jest bardzo ważny. To dzięki niemu astronomom ESO udało się wyśledzić nową mgławicę. Dookoła niej znajdują się świec…

MglawicaCzarnegoWilkamale-529533f.jpg
width: 1280
height: 640

Zagadka upadku Wyspy Wielkanocnej rozwiązana. Klucz tkwił w polach uprawnych
type: item
date: 2024-06-21T14:00:09.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: archeologia
subject: chile
subject: rolnictwo
subject: satelita
subject: Wolny czas
subject: wyspa wielkanocna
description: Do kryzysu wśród społeczności Wyspy Wielkanocnej nie przyczyniło się przeludnienie, zbyt intensywne rolnictwo i brak zasobów, ale przybycie Europejczyków. Takie ustalenie było możliwe między innymi dzięki sztucznej inteligencji.
encoded: W tym artykule: Upadek Wyspy Wielkanocnej – pora obalić mit Satelitą w pola Rapanujczyków. Klucz do zrozumienia zagadki Kamienne pola Wyspy Wielkanocnej Wyspa Wielkanocna (Rapa Nui) jest jedną najbardziej odosobnionych wysp na świecie o powierzchni około 160 km kw. To tyle co obszar Częstochowy. Znajduje się w południowym rejonie Pacyfiku. Od najbliższych wysp i lądów dzielą ją tysiące kilometrów – ponad 2 tys. km od Wysp Pitcairn w Polinezji i 3,7 tys. km od Santiago de Chile w Ameryce Południowej. A jednak w tak odosobnionym miejscu wykształciła się kultura, którą podziwiamy do dziś. Chyba nie ma osoby, która nie kojarzyłaby monumentalnych wielotonowych posągów moai wykonanych z kamienia. Zapewne przedstawiały przodków. Upadek Wyspy Wielkanocnej – pora obalić mit Od lat popularne było przekonanie, że pierwsi Europejczycy, którzy dotarli na Wyspę Wielkanocną w XVIII wieku zastali obraz nędzy i rozpaczy. Pola miały być nieurodzajne i wyeksploatowane, z kolei jej mieszkańcy cierpieli głód. Taki obraz przedstawiła hollywoodzka produkcja „Rapa Nui” z 1994 roku. W ostatnich latach przybywa dowodów, że nie jest to prawda. Tym razem zespół badaczy z USA i z Wyspy Wielkanocnej opublikował artykuł na łamach „Science Advances”, na potrzeby którego wykorzystano zobrazowania satelitarne w podczerwieni i… sztuczną inteligencję. Satelitą w pola Rapanujczyków. Klucz do zrozumienia zagadki Wnioski badaczy są bardzo ciekawe. Eksperci zmapowali pola uprawne na całej wyspie. W ten sposób doszli do wnioski, że populacja Rapa Nui przed kontaktem z Europejczykami była znacznie mniejsza niż sądzono. Pola były w stanie wyżywić mniej niż 4000 osób. Tymczasem ze wcześniejszych analiz wynikało, że w czasach prekolonialnych mieszkało tam aż 17 tys. osób. To oczywiste, że przy tak dużym zapotrzebowaniu na żywność po prostu by jej nie starczyło dla wszystkich. Skąd przybyli pierwsi ludzie na Wyspę Wielkanocną? Rośliny pomogły rozwiązać zagadkę Naukowcy przebadali najstarsze znane rośliny uprawn…

zagadka-upadku-wyspy-wielkanocnej-rozwiazana-naukowcy-dlugo-sie-mylili-d0fba17.png
width: 1200
height: 630

Tego nie wiedzieliśmy o pierwszych mieszkańcach Chile. Tak polowali 12 tys. lat temu
type: item
date: 2024-05-23T06:59:10.000Z
creator: Mateusz Łysiak
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: chile
subject: historia
subject: odkrycia archeologiczne
subject: prehistoria
subject: słonie
subject: Wolny czas
description: Historia Chile i pierwszych mieszkańców tego południowoamerykańskiego kraju nadal kryje wiele tajemnic. Najnowsze odkrycie archeologów rzuca nowe światło na jedne z najstarszych osad na kontynencie. Co jedli ich mieszkańcy? Mieli zróżnicowaną dietę.
encoded: W tym artykule: Co nowego wiemy o pierwszych mieszkańcach dzisiejszego Chile? Tak polowano w Ameryce Południowej Ameryka Południowa ma ogromne znaczenie dla archeologów ze względu na swoje bogate i różnorodne dziedzictwo kulturowe, historyczne i środowiskowe. Dzięki kolejnym pracom terenowym na miejscu dowiadujemy się coraz więcej o cywilizacjach prekolumbijskich, takich jak Inkowie, Moche, Nazca i Tiahuanaco (Tiwanuku). Pozostałości archeologiczne tych kultur, w tym miasta, świątynie i artefakty, dostarczają wglądu w ich struktury społeczne, polityczne oraz gospodarcze. Najnowsze odkrycie opisane na łamach czasopisma naukowego „PLOS ONE” rzuca nowe światło na życie codzienne pierwszych mieszkańców Chile. Jak się okazuje, starożytni ludzie bytujący nad jeziorem Tagua Tagua już 12 000 lat temu polowali na wymarłe słonie. Co nowego wiemy o pierwszych mieszkańcach dzisiejszego Chile? To oczywiście nie pierwsze odkrycie w tym regionie. Jezioro Tagua Tagua jest otoczone wieloma stanowiskami archeologicznymi. Są one źródłem wiedzy o jednych z najstarszych zasiedlonych miejsc w obu Amerykach. Autorzy opisywanego badania odkryli obóz zbieracki datowany na późny plejstocen. Czasy jego świetności mają przypadać na okres 12 440 a 12 550 lat temu. Uzupełnieniem odkrycia pozostałości samej osady są gomfotery, czyli wymarli krewniacy słoni. Analiza zwierzęcych szczątek wykazała ślady rzezi, co dodatkowo sugeruje, że na zwierzęta polowano, a następnie przetwarzano ich mięso w obozie. Dieta przodków Chilijczyków składała się nie tylko z mięsa ssaków. Na miejscu znaleziono również zwęglone pozostałości roślin i małych zwierząt, w tym żab oraz ptaków. W artykule może również przeczytać, że skamieniałe nasiona kaktusów i skorupki ptasich jaj wskazują na to, iż obóz był wykorzystywany w porze suchej. Ryty sprzed 2 tysięcy lat przedstawiają psychodeliczny rytuał. Zaskakujące odkrycie Ryty znalezione w Peru przedstawiają tajemnicze rytuały sprzed 2 tysięcy lat. Ich najnowsza analiza odbi…

jezioro-tagua-tagua-w-chile-7735019.jpg
width: 3902
height: 2195

Pustynia Atakama – najsuchsze miejsce na świecie z krwawą historią w tle
type: item
date: 2023-04-25T14:09:00.000Z
creator: Mateusz Łysiak
subject: National Geographic Site
subject: Przyroda
subject: ameryka południowa
subject: atakama
subject: chile
subject: pustynie
subject: Travel
subject: Wolny czas
description: Najsuchsze miejsce na świecie, czyli pustynia Atakama, skrywa wiele tajemnic. Jak twierdzą naukowcy, rozwój rolnictwa na terenie dzisiejszego Chile przyczynił się do wzrostu przemocy między mieszkańcami wiosek.
encoded: W tym artykule: Co przyczyniło się do powstania pustyni Atakama? Szkło na pustyni Atakama Rolnicy z Atakamy Jak wyglądało życie na pustyni Atakama przed nastaniem rolnictwa? Pustynia Atakama w Chile to najsuchsze miejsce na świecie. Szacuje się, że w niektórych częściach tego wyjątkowo surowego regionu, nigdy nie padał deszcz. Piach, skały, gejzery… Mogłoby się wydawać, że miejscowy krajobraz i budowa terenu są nudne jednolite. Nic bardziej mylnego. To prawdziwy raj dla geologów. Co przyczyniło się do powstania pustyni Atakama? Atakama skrywa wiele tajemnic, a jedną z nich są płaty szkła mierzące nawet do pół metra długości. Przedmioty tworzą pas ciągnący się przez ponad 70 km. W jaki sposób czarne i ciemnozielone szkło znalazło się na pustyni? Według naukowców coś musiało podgrzać piasek i go stopić. Jedna z najstarszych teorii mówi, pożar mogło wywołać uderzenie pioruna. Przypomnijmy, że najsuchsze miejsce na Ziemi nie zawsze nim było. Tysiące lat temu tereny dzisiejszej pustyni porastała trawa. Na przestrzeni lat pojawiły się też przypuszczenia, jakoby szkło powstało w wyniku aktywności miejscowych wulkanów. Nie ma na to jednak żadnych naukowych potwierdzeń. Autorzy najnowszych badań skłaniają się ku nieznanej dotąd teorii. Jak ustalili naukowcy, odłamki szkła mogą być pozostałością po eksplozji komety, do której miało dojść 12 tys. lat temu. W zebranych fragmentach szkła wykryto minerały wchodzące w skład meteorytów. Pracownicy NASA potwierdzają, że budowa szklanych znalezisk jest zbliżona do próbki z komety Wild 2. Według autorów badań, ma to być definitywne potwierdzenie teorii o kosmicznym wybuchu na Atakamie. – Po raz pierwszy mamy wyraźne dowody na to, że szkła zostały stworzone przez promieniujące ciepło i wiatry z kuli ognia, która wybuchła tuż nad powierzchnią Ziemi – przekonuje Peter Schultz, współautor badań i emerytowany profesor na Uniwersytecie Browna. – To musiała być naprawdę potężna eksplozja. Spadające meteoryty, jakie widzimy czasem na niebie, …

pustynia-atakama-8535253.jpeg
width: 4000
height: 2397

Jak powstaje Ekstremalnie Wielki Teleskop. „Największe oko świata na niebo"
type: item
date: 2023-04-07T17:00:18.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Kosmos
subject: National Geographic Site
subject: chile
subject: kosmos
subject: Technologia
subject: teleskop
description: Budowa największego na świecie optycznego teleskopu na podczerwień ruszyła w Chile 19 czerwca 2014 roku. Ekstremalnie Wielki Teleskop ma zacząć skanowanie nieba już za 2 lata.
encoded: W tym artykule: Czym jest Ekstremalnie Wielki Teleskop? Jakie będą zadania Ekstremalnie Wielkiego Teleskopu? Kiedy Ekstremalnie Wielki Teleskop zacznie pracę? Które teleskopy są największe na świecie? Budowa największego teleskopu na świecie od początku nie była łatwym zadaniem. Na początku trzeba było wysadzić część wierzchołka góry Cerro Armazones, wysokości 3060 metrów n.p.m., która znajduje się na pustyni Atakama w Chile. Później usunięto 220 tys. m3 skał, by zrobić miejsce dla platformy teleskopu (150x300 metrów). Czym jest Ekstremalnie Wielki Teleskop? Ekstremalnie Wielki Teleskop (ELT od Extremely Large Telescope) to „największe oko świata na niebo". Potężne urządzenie tworzy naziemny teleskop optyczny i na podczerwień ze zwierciadłem głównym średnicy 39 metrów. Składa się z 798 sześciokątnych elementów, każdy o maksymalnej przekątnej 1,4 m i grubości 5 cm. W sumie powierzchnia zwierciadła wynosi prawie kilometr kwadratowy. Dokładnie: 978 m2. Wielkość teleskopu jest ważna. Po pierwsze, wpływa na ilość światła, które może zebrać. Po drugie – na poziom szczegółów, które może zobaczyć. Ekstremalnie Wielki Teleskop zgromadzi więcej światła niż wszystkie istniejące teleskopy na świecie. 15 razy więcej światła niż największe obecnie działające teleskopy optyczne. Zapewni fotografie 15 razy ostrzejsze niż zdjęcia z Kosmicznego Teleskopu Hubble'a. Jakie będą zadania Ekstremalnie Wielkiego Teleskopu? W optykę ELT wbudowane są 4 lustra adaptacyjne, które redukują rozmycie obrazu, wywołane przejściem światła przez ziemską atmosferę. Jedno lustro obsługiwane jest przez ponad 6000 siłowników, drgających ponad tysiąc razy na sekundę. Ekstremalnie Wielki Teleskop będzie poszukiwał planet, na których może istnieć życie. Wyniki obserwacji posłużą też badaniu wczesnych etapów ewolucji Wszechświata oraz natury ciemnej materii i ciemnej energii. Kiedy Ekstremalnie Wielki Teleskop zacznie pracę? Ekstremalnie Wielki Teleskop ma zostać uruchomiony w 2025 roku. Projekt teleskopu to …

thumb1382508reference-aecdeca.jpg
width: 1280
height: 720

Odkryto straszliwą tajemnicę prekolumbijskich mumii. Ci ludzie zostali brutalnie zamordowani
type: item
date: 2022-09-09T13:48:18.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: ameryka południowa
subject: chile
subject: Edukacja
subject: kości
subject: Kultura
subject: mumia
subject: peru
subject: śmierć
subject: Społeczeństwo
description: Naukowcy zbadali trzy zmumifikowane ciała sprzed ok. 1000 lat. Dzięki analizie metodą tomografii komputerowej 3D odkryli, że dwie osoby zostały brutalnie zamordowane.
encoded: W tym artykule: Mumie poddano badaniu z wykorzystaniem tomografii 3D Mumie pochodziły z okresu od X do XIII wieku Tylko kobieta zmarła śmiercią naturalną – mężczyźni zostali brutalnie zamordowani Życie i śmierć ludzi z pradawnych kultur badane są na podstawie wykopalisk archeologicznych i mumii. Nawet najdrobniejszy szczegół może rzucić nowe światło na naszą wiedzę o cywilizacjach sprzed setek lat. Ludzkie szczątki, szczególnie te zmumifikowane, bywają jak otwarta księga. To właśnie na podstawie analizy szkieletów i DNA naukowcy są w stanie odkryć, co zmarli chcą wykrzyczeć po śmierci. Dzięki badaniom trzech mumii z Ameryki Południowej uczeni odkryli ich mroczną tajemnicę. Mumie poddano badaniu z wykorzystaniem tomografii 3D Grupa naukowców składająca się z uczonych z Hiszpanii, Wielkiej Brytanii, Stanów Zjednoczonych, Niemiec i Włoch postanowiła zbadać szczątki trzech osób metodą tomografii komputerowej 3D. Były to mumie, które pochodziły z prekolumbijskich plemion. Dwie należały do mężczyzn, a jedna do kobiety. Naukowcy podkreślają, że mumifikacja tych osób nastąpiła naturalnie, bez zabiegów konserwujących. Stało się tak za sprawą warunków atmosferycznych Ameryki Południowej, które nie sprzyjały rozkładowi ciał. Właśnie dlatego szkielet, oprócz kości, zawierał również fragmenty tkanki miękkiej. Badacze odkryli, że mumiee dwóch zmarłych wykazywały ślady brutalnego morderstwa. – Nie udałoby się wykryć tych urazów, gdybyśmy nie mieli możliwości przeanalizowania tkanki miękkiej – stwierdził dr Andreas Nerlich, profesor anatomii patologicznej na Uniwersytecie Ludwika i Maksymiliana w Monachium. Mumie pochodziły z okresu od X do XIII wieku Pierwsza badana mumia należała do mężczyzny z kultury, która zamieszkiwała region dzisiejszego miasta Arica, w północnym Chile. Autorzy sugerują, że człowiek należał do niższej warstwy społecznej i najprawdopodobniej był rybakiem. Mają świadczyć o tym fakcie przedmioty odnalezione w nekropolii. Został pogrzebany w pozycji kucającej. C…

mumia-570891b.jpg
width: 3150
height: 2152

Marmurowe jaskinie w Chile. Jak powstały fenomenalne groty z marmuru?
type: item
date: 2022-09-04T09:06:05.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Adventure
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: Traveler Site
subject: ameryka południowa
subject: argentyna
subject: chile
subject: jaskinie
subject: Travel
description: Majestatyczne błękitno-szare zespoły jaskiń znajdują się na granicy Chile i Argentyny. Swoją niezwykłą barwę zawdzięczają marmurowi, którego złóż w tej okolicy jest najwięcej na świecie.
encoded: W tym artykule: Jak powstały marmurowe jaskinie w Chile? Jak dojechać do marmurowych jaskiń w Chile? Marmurowe jaskinie w Chile – kiedy jechać? Co warto zobaczyć w okolicy marmurowych jaskiń? Marmurowe jaskinie w Chile uznaje się za jeden z najpiękniejszych fenomenów natury w Ameryce Południowej. Zespół jaskiń znajduje się w regionie Aisén w Patagonii, przy granicy Chile z Argentyną. Tworzą go trzy monumentalne groty skalne położone nad brzegami największego w Chile jeziora General Carrera. Więcej o najpiękniejszych jaskiniach świata piszemy również tutaj. Dwie większe z marmurowych jaskiń są znane jako: Marmurowa kaplica (hiszp. Capillas de Mármol) Marmurowa kate­dra (hiszp. Catedral de Mármol). Marmur z chilijskich jaskiń jest uznawany za jeden z najczystszych na świecie. Co ciekawe, jedna z najbardziej znanych marmurowych budowli świata – Tadż Mahal – zmaga się właśnie z odcieniem bieli. Jak powstały marmurowe jaskinie w Chile? Jaskinie objęte w 1994 roku obszarem rezerwatu przyrody tworzą formacje skalne składające się z węglanu wapnia. Powstawały przez miliony lat w wyniku działania wiatru i wody. W efekcie odsłoniły zjawiskowy marmur, który otoczony błękitem wód jeziora, robi niesamowite wrażenie na odwiedzających te okolice. Na powstawanie jaskiń ogromne wrażenie miały zmieniające się poziomy wód. Przy ich wysokim poziomie – jakieś 6000 lat temu – marmur rozpuszczał się szybciej na powierzchni wody. W rezultacie niewielkie ilości sączącej się wody przedostały się przez pęknięcia w marmurze, powodując jeszcze większe pęknięcia. Szczeliny stały się na tyle duże, że fale mogły się przedostać i wypłukać rozpuszczony materiał. Resztę roboty wykonała woda, która dodatkowo wygładziła i ukształtowała marmur. Wielowiekowy proces stworzył jaskinię i niesamowite formacje w jej wnętrzu takimi, jakie dzisiaj można podziwiać. Odkryto szczątki gigantycznego gada, który rządził morzami. „Wyobraź sobie połączenie smoka z Komodo z żarłaczem białym, tyranozaurem i orką” W Marok…

marmurowe-jaskinie-w-chile-571fce2.jpg
width: 2121
height: 1414

Gran Abuelo w Chile ma być najstarszym drzewem na świecie. Według badań rośnie od ponad 5 tys. lat
type: item
date: 2022-06-01T16:59:28.000Z
creator: Mateusz Łysiak
subject: National Geographic Site
subject: Przyroda
subject: ameryka południowa
subject: chile
subject: drzewa
subject: Travel
subject: Wolny czas
description: Czy to najstarsze drzewo na świecie? Gran Abuelo czeka na weryfikację pomiarów.
encoded: W tym artykule: Najstarsze drzewo na świecie Kontrowersyjne pomiary Na ratunek „pradziadkowi” „Nie było nas, był las, nie będzie nas, będzie las” – to znane powiedzenie przypomina o tym, że większość drzew na świecie jest długowieczna. Niektóre gatunki, zanim osiągnął imponujące rozmiary, rosną po kilkadziesiąt lat. Najstarsze drzewo na świecie Drzewa to nie tylko pomniki przyrody, ale też niemi świadkowie mijającej historii. Najstarszym drzewem w Polsce jest cis pospolity z Henrykowa Lubańskiego na Dolnym Śląsku nazywany Henrykiem. Szacuje się, że może liczyć około 1300 lat. W porównaniu z najstarszym drzewem na świecie nadal jest jednak juniorem. Gdzie rośnie najstarsze drzewo na świecie? Część naukowców jest przekonana, że zaszczytny tytuł należy do cyprysa patagońskie rosnącego w Chile od około 5400 lat. Wyjątkowe drzewo jest jednym z największych w Parku Narodowym Alerce Costero. Jego średnica to blisko 4 metry. Choć oficjalnie nie jest jeszcze najstarszym drzewem na świecie, już od dawna towarzyszy mu hiszpański przydomek Gran Abuelo, czyli „pradziadek”. Jonathan Barichivich, chilijski naukowiec związany z Laboratorium Nauk o Klimacie i Środowisku w Paryżu, oszacował, że Gran Abuelo ma 5484 lata. Jeśli to prawda, cyprys patagoński w Chile jest znacznie starszy od Methuselah – długowiecznej sosny rosnącej w Kalifornii. To ona jest oficjalnie najstarszym drzewem na świecie i liczy 4853 lata. 17 tysięcy nowych drzew zostanie zasadzonych w okolicach Puszczy Białowieskiej. Niezwykła akcja Nasadzenia drzew poprzedzono usunięciem gałęzi drzew zniszczonych huraganem, który przeszedł nad Podlasiem w czerwcu 2016 roku. Kontrowersyjne pomiary Jak sprawdzić, ile lat ma drzewo? Najpopularniejsza metoda to liczenie słojów w pniu drzewa, czyli dendrochronologia. W przypadku żywych drzew badacze wwiercają się w pień i pobierają próbkę rdzenia. Gran Abuelo jest jednak za szeroki dla świdrów, a jego korzenie są zbyt kruche, co wykluczyło techniki datowania węglem. Barichivich m…

gran-abuelo-w-chile-ma-byc-najstarszym-drzewem-na-swiecie-b822226.jpeg
width: 2119
height: 1414

Patagonia rośnie o 4 cm rocznie. To efekt szybkiego topnienia pola lodowego. Co to oznacza dla świata?
type: item
date: 2022-03-11T07:58:35.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: Nauka
subject: ameryka południowa
subject: argentyna
subject: chile
subject: Edukacja
subject: lodowce
subject: patagonia
description: Badania sejsmiczne wykazały, że proces wypiętrzania w Patagonii nabrał gwałtownie szybkiego tempa. Wszystko dlatego, że pole lodowe topnieje w tempie dużo szybszym niż dotychczas szacowano.
encoded: W tym artykule: Topniejące lodowce przyspieszają procesy tektoniczne ziemi Pomiary sejsmiczne ujawniły lukę tektoniczną sprzed 18 milionów lat Materiał, który odnaleziono pod powierzchnią mógł przyczynić się do roztapiania lodowca Topniejące lodowce mają wpływ na podnoszenie poziomu mórz na świecie Naukowcy z Washington University w St. Louis wraz z sejsmologami Douglasem Wiensem oraz Robertem Brookingsem przeprowadzili jedno z pierwszych badań sejsmicznych w Andach. Ich prace zostały opublikowane na łamach czasopisma "Geophysical Research Letters". Badacze odkryli związek pomiędzy topnieniem lodu w Patagonii, a bardzo szybkim procesem wypiętrzenia skał i ruchów tektonicznych. Topniejące lodowce przyspieszają procesy tektoniczne ziemi – Różnice w wielkości lodowców w połączeniu ze strukturą płaszcza Ziemi, którą zaobserwowaliśmy w naszym badaniu, powodują bardzo szybki proces orogenezy w tym regionie – przekazała geofizyczka Hannah Mark z instytutu Woods Hole Oceanographic, która kierowała badaniami. W najnowszym Travelerze obieramy kierunek na Islandię. Zainspiruj się i ruszaj na poszukiwania zorzy polarnej Nowy, marcowy Traveler już w sprzedaży. Temat numeru to Islandia – kraina ognia i lodu. Zajrzymy też między innymi na Kubę, Wyspy Owcze i do Borów Tucholskich. – Kiedy pole lodowe topnieje, ziemia, która kiedyś znajdowała się pod jego powierzchnią, nagle wznosi się, ponieważ nie jest już obciążona olbrzymim ciężarem grubej pokrywy lodowej – dodaje uczona. Pomiary sejsmiczne ujawniły lukę tektoniczną sprzed 18 milionów lat Naukowcy odkryli lukę w płytach tektonicznych, która utworzyła się ok. 18 milionów lat temu. Dotychczas znajdowała się pod olbrzymimi połaciami lodu. Teraz, kiedy lód topnieje, ta luka napędza bardzo szybkie wypiętrzenia się skał w Patagonii. To oznacza, że ziemia zaczyna się podnosić. NASA zakończyła 6-letnią misję na Grenlandii. Co nowego wiemy o topnieniu lodowców? Nie wszystkie modele klimatyczne uwzględniają jeden z najważniejszych czynnik…

patagonia-f17ac77.jpeg
width: 2122
height: 1412

Niezwykłe odkrycie i nowy rekord. Pierwsza w historii załogowa misja na dno Rowu Atakamskiego
type: item
date: 2022-02-01T13:56:23.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: ameryka południowa
subject: chile
subject: Edukacja
subject: ocean spokojny
subject: oceany
subject: odkrycia
subject: peru
description: Dwóch badaczy dotarło na dno Rowu Atakamskiego. Znaleźli się ponad 8 tysięcy metrów pod powierzchnią Oceanu Spokojnego. Co tam zaobserwowali?
encoded: W tym artykule: Duet badaczy dokonał niezwykłego odkrycia na samym dnie Rowu Najnowsze badania mogą pomóc zrozumieć formy życia w głębinach Okazało się, że Głębia Richardsa nie jest najgłębszym miejscem Rowu Victor Vescovo i dr Osvaldo Ulloa to pierwsi ludzie na świecie, którym udało się dotrzeć na dno Rowu Atakamskiego. To najgłębsza część południowo-wschodniego Pacyfiku. Znajduje się u wybrzeży Chile i Peru. Pierwsze historyczne zejście odbyło się 21 stycznia. Tego dnia badacze znaleźli się ponad 8 tysięcy metrów pod powierzchnią wody. Okazało się, że rów jest jeszcze głębszy, niż do tej pory sądzono. To już kolejne odkrycie, które udowadnia, że czasem wiemy znacznie więcej o Marsie, niż o morskich głębinach. Duet badaczy dokonał niezwykłego odkrycia na samym dnie Rowu Victor Vescovo to amerykański odkrywca, były oficer marynarki wojennej, współzałożyciel Caladan Oceanic i rekordzista Guinnessa. Jako pierwszy człowiek na świecie odwiedził pięć najgłębszych punktów w pięciu oceanach. Dr Osvaldo Ulloa to z kolei naukowiec z chilijskiego Instituto Milenio de Oceanografia, który większość swojej naukowej kariery poświęcił na badaniach Rowu Atakamskiego. Nieopodal wyspy Tahiti naukowcy odnaleźli dziewiczą rafę koralową. Jeszcze nigdy nie widziano koralowców tak głęboko U wybrzeży największej wyspy Polinezji Francuskiej, oceanografowie odkryli bardzo dużą, dziewiczą rafę koralową. Znajdowała się 35-70 metrów pod powierzchnią Pacyfiku. Naukowcy przyznaj.. Głównym celem misji były eksploracja i mapowanie dna morskiego oraz obserwacje tamtejszych form życia. Chilijscy oceanografowie już od 2018 roku prowadzili badania rowu Atakamskiego. Jednak dopiero teraz duetowi Vescovo-Osvaldo udało się zejść na dno. W łodzi podwodnej spędzili trzy godziny. View oEmbed on the source website – Możliwość spędzenia trzech godzin na dnie morskim była fantastyczna. Szczególnie, że dr Osvaldo poświęcił większość swojej kariery, badając ten obszar – mówi Victor Vescovo. Najnowsze badania mogą…

dno-rowu-atakamskiego-c03161f.jpeg
width: 2969
height: 2835

Chile pisze nową konstytucję. Temat przewodni nie mógł być inny
type: item
date: 2022-01-13T13:48:18.000Z
creator: Mateusz Łysiak
subject: National Geographic Site
subject: Przyroda
subject: ameryka południowa
subject: chile
subject: prawo
subject: Travel
subject: Wolny czas
description: Chile to jeden z najbogatszych krajów Ameryki Południowej. Cena za dobrobyt była jednak bardzo wysoka.
encoded: W tym artykule: Rewolucja w Chile Chile z nową konstytucją Kryzys klimatyczny na świecie Bardzo rzadko w konstytucjach państwowych wprowadza się zmiany. Jeszcze rzadziej konstytucje są zapisywane od nowa i to przez obywateli. Dodajmy, że jednym z głównych tematów w nowym dokumencie ma być kryzys klimatyczny i ekologiczny. Brzmi jak utopia? To prawdziwy scenariusz prosto z Chile, gdzie trwa właśnie rewolucja. Atakama nie byłaby taka sama bez eksplozji komety 12 tys. lat temu Najsuchsze miejsce na świecie, czyli pustynia Atakama, skrywa wiele tajemnic. Jak twierdzą naukowcy, rozwój rolnictwa na terenie dzisiejszego Chile przyczynił się do wzrostu przemocy między m... Rewolucja w Chile Obecna konstytucja Chile została napisana w 1980 r. przez ludzi, których wyznaczył Augusto Pinochet. Od tamtej pory kraj znacznie wzbogacił się, dzięki eksplorowaniu dóbr naturalnych, w tym miedzi, węgla, łososi i awokado. W tym samym czasie w społeczeństwie coraz bardziej zaczęły być odczuwalne nierówności. Brak zrównoważonej gospodarki doprowadził do tego, że rzeki zaczęły wysychać. Po wielu protestach klimatycznych wybrano 155 Chilijczyków, którzy napiszą nową konstytucję. Do zmian skłoniło ich postępujące globalne ocieplenie. Nowy dokument określi więc nie tylko rządy w kraju, ale też wskaże kierunek dla gospodarki opierającej się na wydobyciu litu. Metal ten jest jednym z głównych składników baterii. Na całym świecie szuka się alternatyw dla paliw kopalnych, toteż ceny i popyt na lit gwałtownie rosną. Zwierzęta Ameryki Południowej. Poznaj najciekawsze gatunki żyjące na tym kontynencie Zwierzęta Ameryki Południowej żyją w niezwykle zróżnicowanym środowisku, w którym ingerencja człowieka utrzymuje się na stosunkowo niewielkim poziomie. Wszystko to przekłada się na niez... Chile z nową konstytucją Chile to zaraz po Australii drugi co do wielkości producent litu na świecie. Miejscowe firmy wydobywcze, tak jak politycy, uważają, że górnictwo odgrywa kluczową rolę w poprawie narodowego do…

chile-pisze-nowa-konstytucje-temat-przewodni-nie-mogl-byc-inny-cb77eb8.jpeg
width: 3200
height: 2133

Odkryto dinozaura, który miał wyjątkowo dziwny ogon
type: item
date: 2021-12-02T13:05:40.000Z
creator: Mateusz Łysiak
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: chile
subject: dinozaury
subject: Travel
subject: Wolny czas
subject: zwierzęta
description: Nowy gatunek dinozaura wyróżniał się kształtem opancerzonego ogona. Co jeszcze wiemy o nim wiemy?
encoded: W tym artykule: Nowy gatunek dinozaura w Chile Dinozaur inny niż wszystkie, a jednak podobny Archeolodzy znaleźli tajemnicze skamieliny w dolinie Rio de las Chinas w regionie Magallanes w Chile. Po ich przeanalizowaniu ustalili, że to szczątki dinozaura, który żył na terenie dzisiejszej Ameryki Południowej 75 milionów lat temu. Stegouros elengassen mierzył około 2 metrów. Na tle innych gadów wyróżniał się opancerzonym ogonem z ząbkowanymi krawędziami i końcówką w kształcie liścia. Choć jego opis brzmi groźnie, to badacze twierdzą, że był roślinożercą, a nietypowy ogon służył mu do obrony przed małymi teropodami i większymi drapieżnymi dinozaurami. Naukowcy z Universidad de Chile w Santiago opisali swoje odkrycie na łamach czasopisma naukowego „Nature”. Zapomnij o tyranozaurze. Ten dinozaur z „zębami rekina” budził większy postrach U. uzbekistanensis to pierwszy karcharodontozaur, którego kości znaleziono w Azji Środkowej. Wiele wskazuje na to, że był drapieżnikiem wierzchołkowym. Nowy gatunek dinozaura w Chile S. elengassen należy do rodziny ankylozaurów, roślinożerców o opancerzonych ciałach przypominających czołgi i maczugowatych ogonach. – Opancerzone dinozaury są dobrze znane z tego, że wyewoluowały ogony, które były swego rodzaju bronią. U stegozaurów były to na przykład kolce ogonowe – czytamy w artykule. Badacze twierdzą, że ankylozaury z Laurazji, północnego lądu tworzącego superkontynent Pangea, są dobrze zbadane, jednak o ich kuzynach z Gondwany nadal wiadomo stosunkowo niewiele. S. elengassen żył w Gondwanie w późnej kredzie (około 71,7 do 74,9 mln lat temu). Analiza skamieniałości wykazała, że jego broń ogonowa składała się siedmiu par spłaszczonych kości zrośniętych ze sobą jak liść. Do tej pory nie zaobserwowano takiej cechy u innych dinozaurów. Najmniejszy dinozaur świata okazał się jaszczurką Czaszka sprzed 99 milionów lat miała należeć do Oculudentavis khaungraae. Naukowcy byli jednak w błędzie. Szczegółowa analiza skanów pozostałych kości pozwoliła…

odkryto-dinozaura-ktory-mial-wyjatkowo-dziwny-ogon1-c2975ed.jpeg
width: 1080
height: 624

Po zbadaniu mumii znalezionych na pustyni Atakama w Chile okazało się, że dawni mieszkańcy tego regionu regularnie palili tytoń i byli uzależnieni od nikotyny.
type: item
date: 2021-09-14T19:23:43.000Z
creator: Rafał Dadura
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: Nauka
subject: atakama
subject: chile
subject: Edukacja
subject: mumia
subject: palenie
description: Jak donoszą naukowcy palenie nikotyny nikotyny było rozpowszechnione w całym społeczeństwie. Status społeczny czy poziom zamożności nie robiły w tym wypadku różnicy.
encoded: W tym artykule: Analiza włosów mumii dała zaskakujące rezultaty Tytoń palili wszyscy Odkrycie zmienia dotychczasowe postrzeganie ludności zamieszkującej ten region. Do tego momentu wśród naukowców panowało przekonanie, że tytoń był palony w tych kulturach jedynie przez nieznaczny okres czasu, zanim jego miejsce zajęły halucynogeny. „Najczęściej można spotkać się z poglądem, że substancje halucynogenne były używane niemal wyłącznie przez szamanów" - powiedział Hermann Niemeyer, naukowiec zajmujący się chemią organiczną z Uniwersytetu Chilijskiego w Santiago. Szamani czasami używali roślin jako związków psychoaktywnych, aby doznać wizji w których jak uważali, kontaktowali się z bogami i duchami z innych światów. W niższych stężeniach substancje te były używane jako składniki lekarstw, np. przy leczeniu bezsenności. Analiza włosów mumii dała zaskakujące rezultaty Aby lepiej poznać historię stosowania substancji halucynogennych Niemeyer i jego zespół przeanalizował próbki włosów 56 różnych mumii z okresu od 100 p.n.e. do 1450 r. n.e.. Mumie, jak wyjaśnił Niemeyer, były zachowane w dobrym stanie, co jest zasługą naturalnie występujących na pustyni Atakama wysokich temperatur, a także niezwykle, nawet jak na pustynię, suchego klimatu oraz wysokiego stopnia zasolenia gleby. Zespół badaczy natrafił na ślady nikotyny we włosach 35 mumii. „Znalezienie nikotyny było dla nas zdecydowanie nieoczekiwane" - powiedział Niemeyer. Tytoń palili wszyscy Odnalezione ślady nikotyny nie były związane wyłącznie z obecnością przedmiotów rytualnych pozostawionych razem z mumiami w grobowcach, co sugeruje, że nie tylko szamani, którzy zazwyczaj są związani z takimi przedmiotami, spożywali psychoaktywne substancje. Innymi słowy, wyniki badań jasno sugerują, że konsumpcja nikotyny w prekolumbijskiej Ameryce była czymś normalnym, dostępnym dla większości ludzi o różnym statusie społecznym i majątkowym i to przez wiele stuleci.

atacama-76522de.jpeg
width: 594
height: 399

Na pustyni Atakama spadł śnieg. Zaskakujący widok z jednego z najsuchszych miejsc na Ziemi
type: item
date: 2021-08-30T11:24:56.000Z
creator: Mateusz Łysiak
subject: National Geographic Site
subject: Przyroda
subject: atakama
subject: chile
subject: pogoda
subject: Travel
subject: Wolny czas
subject: zmiany klimatyczne
description: Śnieg na pustyni może zadziwiać, ale powinien przede wszystkim smucić. To kolejny dowód na to, że zmiany klimatyczne cały czas postępują.
encoded: W tym artykule: Śnieg na pustyni Atakama Zmiany klimatyczne w Chile Zmiany klimatyczne to nie tylko globalne ocieplenie. Na całym świecie obserwuje się coraz więcej anomalii pogodowych. Przykładów nie trzeba szukać daleko. Zimna wiosna w Polsce, czy ulewy, jakie nawiedziły w lipcu Europę Zachodnią, zdecydowanie nie są czymś normalnym. Tym razem klimat zaskoczył mieszkańców Chile. Zmiany klimatu sprawiły, że powodzie takie, jak ostatnio w Niemczech są do dziewięciu razy bardziej prawdopodobne Badania naukowe potwierdzają twarde dowody na to, że emisje dwutlenku węgla są główną przyczyną występowania ekstremalnych warunków pogodowych. Śnieg na pustyni Atakama Pustynia mglista Atakama leży na północy Chile. To jeden z najsuchszych obszarów na świecie. W niektórych miejscach opady nie zostały zarejestrowane od początku pomiarów. Niewykluczone, że i to się niebawem zmieni. Na pustyni już teraz dochodzi do niespotykanych zjawisk pogodowych. Pod koniec sierpnia mieszkańców miasteczka El Salvador zaskoczył śnieg. Położoną na wysokości 2000 metrów n.p.m miejscowość zamieszkuje 7 tys. osób. Wielu z nich zobaczyło biały puch pierwszy raz od kilkudziesięciu lat. Niektórzy śnieg widzieli wcześniej tylko na zdjęciach. Co prawda opady śniegu występowały już wcześniej na pustyni Atakama, jednak najczęściej w czerwcu. To pierwszy raz, kiedy biały puch pokrył suchą ziemię w czerwcu. Niespodziewane zjawisko pogodowe wywołało zainteresowanie, ale też obawy. Chilijczycy nie są przystosowani do zim, jakie mamy w Europie. Jak podają meteorolodzy, opady sprzed kilku dni były najsilniejsze od trzech dekad. Grupa 36 osób musiała zostać ewakuowana z autobusu, który utknął w śniegu. Mieszkańcy Chile boją się, że topniejący śnieg może doprowadzić do powodzi. View oEmbed on the source website Niecodzienne zjawiska pogodowe dotknęły tego lata również inne kraje Ameryki Południowej. Na początku miesiąca popularny szlak trekkingowy Inca Trail w Peru został zamknięty z powodu obfitych opadów śniegu.…

atakama-w-sniegu-79541b6.jpeg
width: 3456
height: 2096

Polak wjechał rowerem na 5900 m n.p.m. To jedna z najwyższych wysokości, jaką osiągnął rowerzysta
type: item
date: 2020-11-25T10:09:29.000Z
creator: hannagadomska
subject: Traveler
subject: Traveler Site
subject: chile
subject: Explorerzy
subject: rekordy
subject: rowery
subject: Travel
description: Marcin Korzonek swojego wyczynu dokonał na zboczach leżącego w Chile wulkanu Ojos del Salado. Wyprawa Kross The Record zakończona sukcesem!
encoded: Marcin Korzonek podróżował sam, nie korzystał z żadnego wsparcia zewnętrznego. Wysokość osiągnął samotnie, startując z poziomu 350 m w Copiapo po przejechaniu 275 km w poziomie i 6400 m w pionie w ciągu ośmiu dni. Na 5900 m n.p.m faktycznie wjechał rowerem, nie wniósł go ani nie pchał. Obecny rekord wysokości należy do Niemca Guido Kunze, który wjechał na rowerze na wysokość 6233 m n.p.m.. Szczyt zdobyty przez polskiego podróżnika - Ojos del Salado - najwyższy wulkan świata - leży w odległości prawie 300 km od najbliższej osady w Chile. Po drodze znajduje się tylko jedna możliwość uzyskania wody. Z tego powodu podróżnik musiał zabrać ze sobą 26 litrów wody oraz 7 kg jedzenia na 12 dni, co w połączeniu z 25 kg sprzętu ekspedycyjnego oznaczało, że rower ważył aż 74 kg. Część drogi prowadzącej pod szczyt jest dostępna wyłącznie dla samochodów z napędem na cztery koła i w kilku miejscach prowadzi piaszczystym wyschniętym korytem rzeki. Pokonanie jednego z 400-metrowych odcinków zajęło mu prawie 2 godziny. Mimo tych trudności udało się go pokonać na rowerze, a nie pchając go. Jak tłumaczy podróżnik, było to możliwe dzięki dużym 27,5” kołom jego Kross’a i szerokim trzycalowym oponom, w których obniżył ciśnienie prawie o połowę. Dzięki temu zwiększyła się przyczepność i koło nie grzęzło w piachu. Wcześniej Korzonek spędził w Chile ponad miesiąc, pokonując ponad 1000 km, aklimatyzując się i przygotowując do końcowego ataku. Walczył również z przeciwnościami losu, takimi jak udar słoneczny, poparzenia skóry, uraz kolana, zapalenie zatok leczone antybiotykiem czy kłopoty z oddychaniem. Wszystko to skończyło się wizytą w szpitalu i czterodniowym leczeniem. Mimo wszystko Korzonek pobił swój własny rekord wysokości na rowerze (5360 m n.p.m.). Kross The Record jest jego kolejną ekstremalną wyprawą. Rowerzysta z Wrocławia podróżuje przez świat, unikając utartych szlaków. Przez 24 lata zorganizował 19 wypraw rowerowych przez ponad 30 krajów i dziewięć pustyń na czterech kontynentac…

kross-the-record-marcin-korzonek-wjechal-rowerem-na-5900-m-n-p-m-w-chile7-cfa26be.jpeg
width: 1920
height: 1280

Psychodeliczne niebo nad Chile zdradza poziom zanieczyszczenia świetlnego
type: item
date: 2020-09-14T13:31:22.000Z
subject: National Geographic Site
subject: Nauka
subject: chile
subject: Edukacja
subject: Travel
subject: zanieczyszczenia powietrza
description: Zdjęcie wykonane przez Juana Carlosa Munoza, przedstawiające nocne niebo nad Santiago w Chile jest zachwycające, ale tylko pozornie – astronom wykorzystał techniki optyczne w celu ujawnienia stopnia zanieczyszczenia świetlnego w dużych miastach, nawet podczas postoju w zamknięciu.
encoded: Termin zanieczyszczenie świetlne odnosi się nadmiernego oświetlenia nocnego, spowodowane przez jego sztuczne źródła. Zanieczyszczenie tego typu utrudnia obserwację astronomiczną nieba, ale ma również negatywny wpływ na naturalnie przystosowaną do życia w ciemności faunę i florę oraz niekorzystne działanie na zdrowie człowieka. W przypadku roślin oświetlenie jest sygnałem aktywującym kwitnienie oraz okres spoczynku zimowego, a u zwierząt reguluje ono czynności fizjologiczne, orientację w przestrzeni, a także relacje z innymi osobnikami. Kalejdoskopowe ujęcie nocnego nieba nad Santiago zostało zrobione w czasie pandemicznego lockdownu i pokazuje rozmiar zanieczyszczenia świetlnego stolicy Chile. Astronom Juan Carlos Munoz uchwycił ten widok ze swojego balkonu. Jak sam mówi, stara się wpasować każde wykonane przez siebie nocne zdjęcie w "ziarnisty i inny świat". Podczas wykonywania tej fotografii przykrył obiektyw kratą dyfrakcyjną – elementem optycznym z wygrawerowanym rowkami, które rozdzielają światło rozchodzące się z budynków i ulic na różnej długości fale w pionowych pasmach. Rezultat ukazuje makijaż wielu różnych źródeł światła na sylwetce miasta, który przypomina finezyjny wzór wznoszący się na nocnym niebie. Lampy sodowe mają pomarańczowe widmo, lampy metalohalogenkowe emitują głównie światło zielone, niebieskie i fioletowe, podczas gdy białe diody LED są najjaśniejsze i emitują kolory w całym widzialnym spektrum (dobry przykład jest wyraźnie widoczny tuż obok środka zdjęcia). Munoz mówi, że robi tego rodzaju fotografie, by zwiększyć świadomość na temat zanieczyszczenia światłem. Ma również nadzieję, że ludzie zaczną w końcu ze sobą współpracować, żeby oświetlać miasta w bardziej efektywny sposób. "Nocne niebo jest dziedzictwem naturalnym, które należy do wszystkich mieszkańców i zasługujemy na to, by cieszyć się nim bez względu na to, gdzie mieszkamy. Dlatego właśnie musi być chronione przed zanieczyszczeniem – tak jak oceany czy atmosfera" – tłumaczy. Biorąc…

psychodeliczne-niebo-nad-chile-zdradza-poziom-zanieczyszczenia-swietlnego-0fd5293.jpeg
width: 1200
height: 800

Chile – egzotyczne krajobrazy i bogactwo kultury. Czemu warto je odwiedzić?
type: item
date: 2020-08-24T11:22:27.000Z
creator: redakcja
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: Traveler Site
subject: ameryka południowa
subject: chile
subject: santiago
subject: Travel
description: Chile to piękne i różnorodne państwo leżące wzdłuż całego wybrzeża zachodniego Ameryki Południowej. Co roku wielu turystów odwiedza je, by podziwiać niezwykłą przyrodę i poznawać lokalną kulturę. Z czego słynie państwo obejmujące kilka stref klimatycznych i co warto uwzględnić w planie podróży po Chile?
encoded: Chile: gdzie leży? Chile to raj dla podróżników, którzy chcą przeżyć coś całkiem nowego i niesamowitego. Gdzie jest Chile? To państwo położone w Ameryce Południowej. Ma bardzo charakterystyczny, nietypowy kształt - ciągnie się długim pasem wzdłuż całego wybrzeża zachodniego kontynentu. Graniczy z trzeba innymi państwami - Peru, Argentyną, Boliwią. Cała zachodnia część kraju jest jednocześnie linią brzegową, którą oblewa Ocean Spokojny. W granicach kraju znajdują się też liczne, niewielkie przybrzeżne wyspy i wyspy leżące w większym oddaleniu od kontynentalnej części terytorium (archipelag Juan Fernández, Wyspa Wielkanocna, Sam Ambrosio). Jak wygląda flaga Chile? Jest nieco podobne na polskiej: biało - czerwona, jednak w górnym lewym roku znajduje się niebieski kwadrat z białą gwiazdą. Ze względu na nietypowe rozciągnięcie Chile wzdłuż Ameryki Południowej, w kraju występuje szeroka i niezwykła gama zjawisk klimatycznych. Na północy państwa panuje wybitnie suchy klimat zwrotnikowy. Znajduje się tu Pustynia Atakama, gdzie deszcz nie padał od ponad 400 lat. im dalej na północ, tym chłodniejszy klimat Chile - w środkowym regionie odpowiada on klimatowi podzwrotnikowemu morskiemu, następnie umiarkowanemu morskiemu, by wreszcie na najdalej wysuniętych na południe krańcach przejść w klimat subpolarny. Na terenie Chile znajduje się także jeden z pięciu ekoregionów śródziemnomorskich o wspaniałych warunkach dla rolnictwa. Chile jest krajem zróżnicowanym także pod względem powierzchni. Jego najwyższym punktem jest zarazem najwyższy aktywny (drzemiący) wulkan świata, Ojos del Salado o wysokości 6885 m n.p.m. Sieć rzeczna na terenie kraju nie jest zbyt dobrze rozwinięta - najważniejsza jest rzeka Loa o długości 40 km, uchodząca do Oceanu Spokojnego. Stolicą Chile jest Santiago, miasto liczące około 5,4 mln, co stanowi 1/3 wszystkich mieszkańców kraju. Znajduje się w środkowym regionie państwa. Mieści się tutaj port morski, międzynarodowy port lotniczy oraz uniwersytety i atrakcj…

chile-z-czego-slynie-poznaj-najwazniejsze-atrakcje-i-zabytki-chile-fot-getty-images-6e025ba.jpeg
width: 2121
height: 1414

Wieże Patagoni. Magiczna kraina w Ameryce Południowej
type: item
date: 2020-06-03T09:00:00.000Z
creator: Paulina Pilch
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: Traveler Site
subject: ameryka południowa
subject: chile
subject: Edukacja
subject: Kultura
subject: patagonia
subject: Sport
subject: torres del paine
subject: Travel
description: Torres to po hiszpańsku „wieże”. Ale co znaczy paine? Podróżnicy śmieją się, że „ból”. Bo tak trudno się do tego niezwykłego miejsca dostać. I jeszcze trudniej Torres del Paine zwiedzać.
encoded: La gran nada, czyli „wielkie nic” – takim epitetem mieszkańcy dalekiego południa amerykańskiego kontynentu określają otaczający ich krajobraz. Rzeczywiście, bezkresna Patagonia to w ponad dziewięćdziesięciu procentach płaskie, porośnięte ostrymi trawami, nieprzyjazne pustkowia. Ale im bliżej krańca świata, za którym czekają już tylko lód i pingwiny, tym mocniej ziemia zaczyna się piętrzyć. Z pustkowia zaczynają wyrastać oszałamiające skaliste góry, pomiędzy które wrzynają się potężne lodowce, a zimne arktyczne jeziora nie ustępują urodą tropikalnym lagunom. Nie jest to region łatwy do zwiedzania, głównie ze względu na oddalenie od Europy oraz ekstremalne i nieprzewidywalne warunki pogodowe. Widoki, jakie oferuje Torres del Paine, wynagradzają z nawiązką wszelkie niedogodności. Swą nazwę park zaczerpnął od wizytówki tych okolic – trzech potężnych iglic strzelających w niebo na wysokość blisko 3 tys. m. Etymologia nazwy nie jest jednak do końca jasna. Torres to po hiszpańsku „wieże”, jednak paine jest słowem owianym tajemnicą. Jedna z hipotez mówi, że w języku Indian Tehuelczów oznaczało ono kiedyś „błękit”. Niezbyt biegli w znajomości obcych języków anglosascy turyści ukuli jednak inne tłumaczenie tej nazwy – „Wieże bólu” (od ang. pain – „ból”), co ma oddawać trudności związane zarówno z dotarciem, jak i ze zwiedzaniem parku. Czy rzeczywiście patagońskiej pogody należy się bać? Mam kilka dni na to, by przekonać się o tym na własnej skórze. Do Torres del Paine docieram autobusem z oddalonego o 150 km Puerto Natales – małej, ale miłej mieściny znajdującej się nad jednym z tysięcy przecinających chilijską Patagonię fiordów. Przy wjeździe do parku, koło siedziby strażników, gdzie każdy z pasażerów musi wysiąść, opłacić wstęp i wysłuchać edukacyjnej pogadanki, pasie się duże stado gwanak. To zachwycający smukłą sylwetką i pięknym rudo-białym futrem kuzyni lam i alpak. Wszyscy turyści pstrykają im zdjęcia jak oszaleli. Ja też. Cóż, przez kilka kolejnych dni będę miała szan…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/be385ee355026c0576daffd41542efb3706cfa6f-781a938.jpeg
width: 960
height: 642

To jedno z ostatnich miejsc, gdzie można zagubić się w niemal nieskończonej przestrzeni
type: item
date: 2019-11-15T10:01:57.000Z
creator: Michał Głombiowski
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: Traveler Site
subject: atrakcje
subject: chile
subject: góry
subject: konie
subject: lodowce
subject: patagonia
subject: Travel
description: Stepowe równiny, gnane przez wiatr krzaki werbeny, owce, gauczowie i lodowce o błękitnym odcieniu. Patagonia jest niesamowita!
encoded: Wiatr uderza mnie w twarz. Przybył wprost z Antarktydy. Gnał przez setki kilometrów, nie napotykając przeszkód i nabierając mocy. Przemknął nad głębinami wokół przylądka Horn, przetoczył się nad Ziemia Ognistą i przeciął przestrzeń nad Patagonią. Przycisnął do ziemi wysoką trawę na argentyńskich równinach, wzbił kurz na szutrowanych drogach, by w końcu wyrwać mocowania mojego namiotu, każąc mi spać w samochodzie. Gdy leżę w śpiworze, czuję, jak smagany wichurą pojazd kołysze się niczym łódź na wodzie. Nasłuchuję. W tej wietrznej krainie cisza nie istnieje, nieustannie coś łomocze, furkocze, gwiżdże. Po jakimś czasie te dźwięki wypełniają całe moje ciało. Wicher wpływa na charakter Patagonii od tysięcy lat. Jest jej stałym elementem, podobnie jak otwarta przestrzeń. Prawda i mit Patagonia wymyka się granicom kreślonym na mapie. Ta kraina opiera się bardziej na niedopowiedzeniu niż administracyjnych regułach. Rozciąga się na przestrzeni 900 tys. km², rozlewając się po południowym Chile i Argentynie niczym kropla atramentu. Na południu dociera do krańców kontynentu, północna granica przesuwa się zależnie od tego, jaką mapę oglądamy i jaki miernik przyjmiemy. Najczęściej uważa się za nią rzekę Colorado, przecinającą w poprzek Argentynę, oraz chilijską Río Biobío. Skuteczniej niż słupki graniczne Patagonię spinają w całość symbole: gnane przez wiatr krzaki werbeny, smak jagnięciny opiekanej nad ogniskiem, lodowce o niebieskawym odcieniu, szutrowe drogi przecinające step, owce, półdzikie gwanaki i gauczowie, kowboje spędzający pół życia w siodle. To elementy, których obecność pozwala powiedzieć: „Tak, jestem w sercu Patagonii”. Jeszcze kilkadziesiąt lat temu ta kraina odwiedzana była głównie przez awanturników, poszukiwaczy przygód, niespokojne duchy. W 1974 r. przemierzał ją Bruce Chatwin, który opisał odbytą podróż w swojej najbardziej chyba znanej książce („W Patagonii”). Przyglądając się naskalnym malowidłom, sądził, że odkrył dowód na istnienie jednorożców, a kawałek…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/4670b712febf0bf38a5b34412202ea6dbe24c09a-16a8f36.jpeg
width: 5076
height: 3456

Podziemny świat Rapa Nui. Setki jaskiń we wnętrzu Wnętrze Wyspy Wielkanocnej
type: item
date: 2019-09-06T04:52:04.000Z
creator: Marcin Jamkowski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: chile
subject: jaskinie
subject: Sport
subject: Travel
subject: wyspa wielkanocna
description: Przeczytaj opowieść o polskiej grupie śmiałków, która postanowiła je zbadać.
encoded: – Ja!-ski!-nia! – krzyczy Rafał, pokazując ręką w górę. Huk fal zagłusza skandowane sylaby. Od godziny skacząc z kamienia na kamień, idziemy brzegiem Pacyfiku po północno-wschodnich rubieżach Rapa Nui, niedużej, przypominającej trójkąt wyspy. Europejczycy w 1722 r. nazwali ją Wielkanocną – od dnia, w którym po raz pierwszy przybili do jej brzegów. Nad naszymi głowami piętrzy się klif zbudowany z wulkanicznych głazów, tufów i popiołów. Wszystko przemieszane jak warstwy w torcie i zapieczone siłami natury. Około 3 mln lat temu seria potężnych erupcji dała początek wyspie, a kolejne wybuchy ukształtowały jej powierzchnię. W materii wyrzucanej z ognistego wnętrza Ziemi, niczym rodzynki, tkwią jaskinie – długie i ciasne tunele. Ich odnalezienie, penetracja i kartowanie oraz badanie tego, co przez setki lat pozostawili w nich mieszkańcy Rapa Nui, jest celem naszej 18-osobowej wyprawy. Otwór, na który wskazuje Rafał Kardaś, na co dzień nauczyciel geografii oraz instruktor wspinania, znajduje się jakieś 20 m nad wybrzeżem. Wejścia doń broni połać kruchej skalnej ściany – momentami pionowej, momentami odchylającej się do tyłu. Rafał związuje się liną i ostrożnie rusza w górę. Dochodzi na półeczkę pod solidnie wywieszającym się okapem. Pokonanie go jest możliwe tylko dzięki tzw. żywej drabinie – musi stanąć na moich ramionach, by wejść na dalszą część ściany. Nikt z nas nie ma wątpliwości, co się stanie, jeśli Rafał odpadnie. W końcu dociera do krawędzi otworu, zagląda do niego i wślizguje się do środka. – Jest ciasno, ale to klasyczny tunel lawowy! – krzyczy. – Wchodzicie? Dotarcie tam kolejnych dwóch osób zajmuje godzinę. W końcu zziajani, skuleni na półeczce o powierzchni metra kwadratowego, zakładamy kaski, szykujemy oświetlenie i sprzęt. Rafał i Beata Michalak prowadzą pomiary topograficzne dalmierzami laserowymi i szkicują jaskinię. Ja ruszam do przodu. Przez pierwszych 10 m tunelu można posuwać się na kolanach. Korytarz ma owalny przekrój, typowy dla jaskiń powstającyc…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/dbb277aa5dc1ff630ed34a78e37305f0e2514403-ad94e7e.jpeg
width: 600
height: 400

Rapa Nui: Wyspa kolosów
type: item
date: 2019-07-15T11:00:00.000Z
creator: Marcin Jamkowski
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: Traveler Site
subject: chile
subject: Edukacja
subject: Lifestyle
subject: Travel
subject: Wolny czas
subject: wyspa wielkanocna
description: Zastępy kamiennych posągów Moai nieustępliwie strzegą legend Rapa Nui – chilijskiej Wyspy Wielkanocnej.
encoded: Na powitanie były kwiaty. Już na lotnisku zawisły na mojej szyi (i na szyjach moich kompanów) girlandy kuszące zapachami tropików. Dobry początek – pomyślałem sobie, gdy urocza Polinezyjka obdarowała mnie też uśmiechem równie pięknym co kwiaty. – Iorana! – „Witaj”! Potem szybko przyszedł czas na Hanga Roa, jedyne na wyspie miasto, choć to szumne słowo dla osady parterowych domków ukrytych w gąszczu tropikalnej roślinności. Po tutejszych drogach samochody zżarte przez sól Pacyfiku poruszają się dostojnie, z prędkością zaledwie 30 km/godz., w myśl zasady, że i tak nie ma się dokąd spieszyć. Mijają je jadący konno na oklep długowłosi, wytatuowani faceci. Zachowują się, jakby sjesta trwała cały dzień. W ogrodach rosną bananowce, za uszami dziewczyn zatknięte są kolorowe kwiaty, w restauracyjkach podają drinki z parasolkami i homary. Doprawdy, rajski początek! Dalej były już tylko kamienne posągi. Wielkie 30-metrowe kolosy. I średnie – o połowę niższe. I małe – wielkości rosłego mężczyzny. Mówi się tu na nie moai. Jedne stoją na okazałych ceremonialnych platformach-ołtarzach, inne są niedbale porzucone w krzakach w zakątkach wyspy. W sumie jest ich tu ponad 900. Dla miejscowych są święte. Turystom nie wolno ich niszczyć, wchodzić na nie i dotykać. Do wielu nie można się nawet zbliżać. Nikt dokładnie nie wie, jak powstały, jak je transportowano i jaką pełniły funkcję. Te wyniosłe kolosy, największa atrakcja Wyspy Wielkanocnej, zainspirowały więcej legend niż grobowiec Tutanchamona, piramidy Majów i Stonehenge razem wzięte! Wszystko dla kolosa Najpopularniejsze posągi stoją już w samym mieście Hanga Roa. Ale niedaleko domu, który wynajęliśmy na czas wyprawy, również wznoszą się kamienne kolosy. Pognałem je obejrzeć, gdy tylko rozpakowałem plecak. Pięć figur stało w równym szeregu na nadmorskim „ołtarzu” Ahu Vai Uri. Odwrócone tyłem do Pacyfiku patrzyły w głąb lądu. Niewysokie, miały może po pięć metrów wzrostu, zrobione z tufu – szarej, miejscowej skały wulkanicznej. Jedne…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/50710d8acd4c29195591335a7ea103fb83156282-c9f7108.jpeg
width: 1000
height: 671