National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2025-11-28T12:00:09.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Pestycydy na dobre rozgościły się w naszych jelitach. Mogą wywoływać nawet choroby psychiczne
items: Odnaleziono ślady ziemskiego życia sprzed 3,3 mld lat. Pomogła w tym sztuczna inteligencja
items: Rdza pomoże odnaleźć życie w kosmosie. Pierwszym przystankiem Mars
items: Licząca 400 milionów lat ziemska roślina potrafi wytwarzać „kosmiczną” wodę
items: Po raz pierwszy odkryto sygnał radiowy z komety. To międzygwiezdny przybysz
items: Chińska misja Chang’e 6 przywiozła na Ziemię coś dziwnego z niewidocznej strony Księżyca
items: Twój kod życia mówi więcej niż myślisz – genetyka pomaga zrozumieć historię całej ludzkości
items: Z czego zbudowany jest kod życia? Tajemnice budowy DNA
items: Udało się odnaleźć zalążek Ziemi. Jego analiza wskazuje, że w kosmosie istnieją nieznane typy meteorów
items: Nagroda Nobla 2025: pełna lista laureatów. Kto zwyciężył w poszczególnych kategoriach?
items: Stworzyli materiały, które mogą zmienić świat. Chemiczny Nobel za klatki na cząsteczki
items: Na Enceladusie, księżycu Saturna, odnaleziono złożone związki organiczne. Czy cegiełki kosmicznego życia są wszędzie?
items: Dziura ozonowa może wywołać katastrofę na globalną skalę. Czy nadal powinniśmy się obawiać?
items: Naukowcy z MIT dowodzą: nie potrzebujemy wody, by istniała chemia organiczna
items: Fuzja jądrowa źródłem złota? Nowa metoda z USA to naukowa alchemia
items: Naukowcom udało się uzyskać wodę i tlen z księżycowego regolitu. Użyli tylko światła słonecznego
items: Sekret Egipcjan odtworzony 5 tysięcy lat później. Ma zastosowanie w kryminologii
items: Nie z tego świata. Gdzie szukać organizmów pozaziemskich?
items: Na ten widok czekają wszyscy wierni. Jak powstaje biały dym nad Watykanem?
items: Czy właśnie znaleźliśmy życie na odległej egzoplanecie? Badania astronomów z Cambridge budzą kontrowersje
items: Polscy naukowcy opracowali innowacyjną metodę odzysku metali ziem rzadkich – z baterii „paluszków”
items: Mgła z mikrobłyskawicami źródłem życia na Ziemi? Nowa rewolucyjna teoria
items: Niedługo startuje pierwsza prywatna misja na Wenus. Ale stojący za nią naukowcy już projektują kolejną
items: Na planetoidzie Bennu znaleziono wszystkie pięć cegiełek, z jakich zbudowane są DNA i RNA
items: Najstarsza zatruta strzała w historii ma 7000 lat. Znaleziono ją w jaskini w RPA

Pestycydy na dobre rozgościły się w naszych jelitach. Mogą wywoływać nawet choroby psychiczne
type: item
date: 2025-11-28T11:59:55.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: chemia
subject: choroby
subject: ekologiczne jedzenie
subject: jedzenie
subject: układ immunologiczny
subject: Zdrowie
subject: żywność
description: Chemia używana w rolnictwie na dobre przeniknęła do naszych organizmów. Pestycydy pomagają w hodowli żywności, ale sieją spustoszenie w naszych jelitach. Do niedawna brak było dowodów na to, że wykazują jakikolwiek wpływ na pożyteczne bakterie zamieszkujące nasze ciała. Według najnowszych badań z Wielkiej Brytanii mogą prowadzić jednak nawet do chorób psychicznych, a wcześniej po prostu nie zdawaliśmy sobie z tego sprawy.
encoded: Aż 168 środków chemicznych, w tym powszechnie stosowane pestycydy, okazało się toksycznych dla ludzkich bakterii jelitowych. Według naukowców z Cambridge ich obecność w jelitach może prowadzić nie tylko do antybiotykooporności, ale także do wielu innych zaburzeń zdrowotnych. Jak dostały się do naszych ciał i czy możemy coś z tym zrobić? Jak pestycydy trafiają do jelit i jakie są skutki ich obecności? Pestycydy to substancje chemiczne stosowane do ochrony roślin uprawnych przed szkodnikami, grzybami czy chwastami. Do organizmu człowieka trafiają między innymi poprzez spożywanie warzyw i owoców, na których pozostały resztki środków ochrony roślin, poprzez wodę pitną skażoną związkami chemicznymi czy w wyniku kontaktu ze środowiskiem (związki chemiczne potrafią unosić się w powietrzu, np. ze spryskanego niedawno pola uprawnego). W trakcie badań przeprowadzonych na Uniwersytecie Cambridge przebadano ponad 1000 chemikaliów obecnych w środowisku – w tym właśnie pestycydy (herbicydy i insektycydy) oraz przemysłowe substancje, takie jak plastyfikatory. Odkryto, że aż 168 z nich wykazuje toksyczny wpływ na bakterie tworzące zdrowy mikrobiom jelitowy. Zagrożenie dla naszych jelit Ale czym tak właściwie jest mikrobiom jelitowy? To zespół mikroorganizmów, głównie bakterii (jest ich ponad 4500 gatunków), które pełnią kluczowe funkcje w układzie pokarmowym, metabolicznym i immunologicznym człowieka. Utrzymanie równowagi tej mikroflory jest niezbędne dla zdrowia. Zakłócenia w składzie i funkcji mikrobiomu mogą prowadzić do zaburzeń trawienia, obniżonej odporności, chorób autoimmunologicznych, otyłości, cukrzycy czy zaburzeń nastroju i funkcji układu nerwowego (np. chorób psychicznych). To wszystko wiedzieliśmy, ale najnowsze badanie pozwoliło potwierdzić, że przemysłowe chemikalia mogą stłumić wzrost bakterii, które nas przed tym wszystkim chronią. Badania mikroflory jelitowej Naukowcy z Cambridge za pomocą mechanizmów uczenia maszynowego przeanalizowali 22 kluczowe gatunki bakter…

GettyImages-1607105162-f1c4073.jpg
width: 5580
height: 3139

Odnaleziono ślady ziemskiego życia sprzed 3,3 mld lat. Pomogła w tym sztuczna inteligencja
type: item
date: 2025-11-19T08:02:05.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: chemia
subject: ewolucja
subject: geologia
subject: życie
description: Najwcześniejsze życie na Ziemi pozostawiło po sobie bardzo niewiele molekularnych śladów. Nieliczne pozostałości, takie jak pradawne komórki i maty mikrobiologiczne, przeszły przez wiele procesów geochemicznych, które niemal całkowicie zatarły biosygnatury zawierające kluczowe informacje o pochodzeniu i wczesnej ewolucji życia. Jednak zespół badaczy z Carnegie Institution for Science znalazł sposób na odnajdywanie molekularnych śladów dawnych istot.
encoded: – Liczące miliardy lat skały pełne są intrygujących zagadek opowiadających historię życia na Ziemi, ale zawsze brakuje w nich kilku elementów. Połączenie analizy chemicznej z uczeniem maszynowym ujawniło biologiczne wskazówki dotyczące dawnego, niedostrzeżonego wcześniej życia – mówi Katie Maloney z Michigan State University, adiunktka w Katedrze Nauk o Ziemi i Środowisku. Maloney bada ewolucję wczesnych form złożonego życia i ich wpływ na dawne ekosystemy. SI szuka śladów życia Katie Maloney jest jedną z międzynarodowego grona naukowców, kierowanych przez badaczy z Carnegie Institution for Science, które połączyło zaawansowaną chemię ze sztuczną inteligencją, aby odkryć subtelne chemiczne ślady biologii uwięzione w liczących miliardy lat skałach. Bazując na algorytmach uczenia maszynowego badacze wytrenowali komputery do rozpoznawania ledwo dostrzegalnych molekularnych „odcisków palców” pozostawianych przez żywe organizmy. Co najważniejsze, tak wytrenowany system potrafi odkryć oryginalne biomolekuły, gdy te dawno już uległy degradacji. Opublikowane właśnie w prestiżowym czasopiśmie „Proceedings of the National Academy of Sciences” (PNAS) analizy zespołu ujawniły nie tylko chemiczne dowody życia w skałach liczących ponad 3,3 miliarda lat. Odnaleziono także molekularne ślady wskazujące, że fotosynteza tlenowa pojawiła się niemal miliard lat wcześniej, niż dotąd sądzono. Wzorce życia Naukowcy poddali analizie ponad 400 próbek. Znalazły się wśród nich pradawne osady, skamieniałości, a także całkiem współczesne rośliny i żyjące obecnie zwierzęta. Do próbek dołączono nawet materiał z meteorytów. Zaawansowana analiza chemiczna pozwoliła rozłożyć zebrane materiały organiczne i nieorganiczne na najprostsze składniki. Następnie Michael L. Wong i Anirudh Prabhu ze współpracownikami wytrenowali sztuczną inteligencję do rozpoznawania chemicznych „odcisków palców” pozostawionych przez życie – sygnałów możliwych do wykrycia nawet po miliardach lat geologicznych przekształceń. Wy…

najstarsze-zycie-1-98153b3.jpg
width: 2070
height: 675

Rdza pomoże odnaleźć życie w kosmosie. Pierwszym przystankiem Mars
type: item
date: 2025-11-18T12:28:20.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Kosmos
subject: Nauka
subject: bakterie
subject: chemia
subject: mars
subject: minerały
subject: życie
description: Na Ziemi bakterie „pożerają” żelazo, a śladem po nich pozostaje rdza. Naukowcy udowodnili, że minerały powstające w wyniku działania mikroorganizmów mogą przechowywać ich ślady przez miliardy lat – działa to także na innych planetach. Jak efekty metabolizmu żelaza mogą stać się najlepszym sposobem poszukiwania życia na Marsie i lodowych księżycach zewnętrznego Układu Słonecznego?
encoded: Koszmar handlarzy samochodów stał się właśnie błogosławieństwem naukowców zajmujących się kosmosem. Rdza, a wraz z nią minerały powstające w wyniku działania mikroorganizmów utleniających żelazo, to trwały ślad świadczący o obecności bakterii. Dzięki najnowszym technologiom i odkryciom naukowcy są coraz bliżej zidentyfikowania takich sygnatur poza Ziemią. Mikroorganizmy utleniające żelazo i ich znaczenie dla astrobiologów Na Ziemi wiele gatunków bakterii potrafi wykorzystywać żelazo jako źródło energii. Mikroorganizmy utleniające żelazo (tzw. bakterie żelazowe) są niezwykle istotne, gdyż ich metabolizm prowadzi do powstawania trwałych minerałów, takich jak hematyt czy goethyt. Tworzą rdzawe struktury o specyficznym kształcie (skręcone włókna, osłonki rurkowate, sieci filamentów). W przeciwieństwie do cząsteczek organicznych, które szybko ulegają degradacji pod wpływem promieniowania i chemicznych procesów utleniających, minerały żelaza są na tyle stabilne, że „przeżywają” ekstremalne warunki. Dzięki temu stanowią wiarygodne oznaki życia sprzed miliardów lat. Dodatkowo ich unikatowe struktury morfologiczne i chemiczne pozwalają na ich jednoznaczną identyfikację – co ma ogromne znaczenie w misjach eksploracyjnych w kosmosie. Jak bakterie żywią się żelazem? Niektóre bakterie potrafią utleniać żelazo (II) lub redukować żelazo (III), wykorzystując je jako źródło energii – odpowiednio tak, jak ludzie używają tlenu. Bakterie utleniające żelazo przekształcają żelazo (II) w żelazo (III), co prowadzi do powstania charakterystycznych, rdzawych osadów. Z kolei mikroorganizmy redukujące żelazo wykorzystują żelazo (III) jako akceptor elektronów, przekształcając je w żelazo (II). Oba te procesy wiążą metabolizm żelaza z cyklem węgla, azotu, a nawet fotosyntezą. Odkrycia minerałów żelaza na Marsie, Księżycu i lodowych księżycach Jowisza Mars, lodowa Europa (księżyc Jowisza) i Enceladus (księżyc Saturna) to trzy główne cele dla przyszłych misji astrobiologicznych. Każde z tych miejs…

GettyImages-1175881025-196ad66.jpg
width: 6000
height: 4000

Licząca 400 milionów lat ziemska roślina potrafi wytwarzać „kosmiczną” wodę
type: item
date: 2025-11-18T10:05:05.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Przyroda
subject: chemia
subject: rośliny
subject: tlen
subject: woda
description: Equisetum laevigatum to wyrastająca współcześnie do nawet półtora metra wysokości roślina z rodziny skrzypów. Analizujący ją amerykańscy badacze zauważyli, że jest ona naturalnym destylatorem, generującym wzorce izotopowe uznawane dotąd za niemożliwe do uzyskania na Ziemi w sposób naturalny. Przefiltrowana przez skrzyp woda najbardziej przypomina... tę pochodzącą z meteorytów.
encoded: – To metrowej wysokości cylinder z milionem równomiernie rozmieszczonych otworów, prawdziwy cud inżynieryjny. Nie dałoby się stworzyć czegoś takiego w laboratorium – mówi o Equisetum laevigatum, czyli skrzypie gładkim prof. Zachary Sharp z Wydziału Nauk o Ziemi i Planetach Uniwersytetu Nowego Meksyku w USA. Prof. Sharp jest głównym autorem badania opublikowanego niedawno na łamach „Proceedings of the National Academy of Sciences”, jednego z najbardziej prestiżowych i najczęściej cytowanych czasopism naukowych na świecie. W artykule „Extreme triple oxygen isotope fractionation in Equisetum” grupa badaczy pod jego przewodnictwem opisuje skrzypy – rośliny o pustych łodygach, istniejące na Ziemi od ponad 400 mln lat. Badacze odkryli, że woda przemieszczająca się przez te rośliny ulega naturalnej filtracji tak intensywnej, iż jej sygnatury izotopowe zaczynają przypominać te obserwowane w meteorytach i innych pozaziemskich materiałach. Naturalny destylator z Rio Grande Izotopy tlenu pełnią funkcję „znaczników” pozwalających ustalić źródła wody, procesy transpiracji oraz właściwości wilgoci atmosferycznej. Cięższe izotopy są rzadkie, co utrudnia przewidywanie zmian ich proporcji w rzeczywistych warunkach środowiskowych. Chcąc zbadać ten proces, zespół Sharpa zebrał skrzypy gładkie rosnące wzdłuż Rio Grande w Nowym Meksyku. Śledzono zmiany wartości izotopowych od dolnych części łodyg do ich szczytów. Najwyższe próbki wykazały ekstremalne wartości, które wcześniej wydawały się wykraczać poza jakikolwiek znany ziemski zakres. Autorzy badania wyjaśniają, że skrzypy działają jak naturalne wieże destylacyjne, wytwarzając niezwykle nietypowe sygnatury izotopowe tlenu – bardziej ekstremalne niż jakiekolwiek dotąd zarejestrowane na Ziemi, czasem przypominające wodę z meteorytów. – Gdybym znalazł próbkę takiej wody poza skrzypem, powiedziałbym, że pochodzi z meteorytu – stwierdził Sharp. 400 milionów lat zmian ziemskiego klimatu Ale odkrycie nie jest tylko ciekawostką. Przede wszyst…

skrzyp-filtruje-wode-513698b.jpg
width: 1802
height: 1200

Po raz pierwszy odkryto sygnał radiowy z komety. To międzygwiezdny przybysz
type: item
date: 2025-11-14T10:23:02.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: chemia
subject: kometa
subject: obserwacje
description: Astronomowie za pomocą radioteleskopu MeerKAT wykryli pierwszy sygnał radiowy pochodzący z komety międzygwiezdnej 3I/ATLAS. Fale nie zostały jednak wysłane przez obcą cywilizację. Wyjaśnienie jest znacznie prostsze.
encoded: 3I/ATLAS to międzygwiezdna kometa, czyli pochodzący spoza naszego Układu Słonecznego obiekt, który przelatuje przez jego wnętrze, a następnie ponownie ucieka w przestrzeń między gwiazdami. Odkryto ją w programie badawczym Asteroid Terrestrial-impact Last Alert System (ATLAS) w chilijskim Río Hurtado 1 lipca 2025 r., gdy pędziła z prędkością z prędkością ponad 210 000 km/godz. Znajdowała się wówczas w odległości ok. 670 mln km od Słońca. Jest to trzeci potwierdzony obiekt międzygwiezdny, po 1I/ʻOumuamua i 2I/Borisov. Czym jest międzygwiezdna kometa 3I/ATLAS? Uważa się, że 3I/ATLAS może mieć od 7 do 11 miliardów lat. Czyni to ją najstarszą kometą, jaką kiedykolwiek widzieliśmy. Została prawdopodobnie wyrzucona ze swojego macierzystego układu podczas formowania planet i od tego czasu przemierza pustą przestrzeń międzygwiezdną. Co ważne, porusza się po hiperbolicznej trajektorii, co oznacza, że już nigdy nie wróci do naszego Układu Słonecznego. Obiekt ten był w ostatnim czasie badany przez składający się z 64 anten radioteleskop MeerKAT znajdujący się w RPA. Astronomowie zarejestrowali sygnał radiowy komety 24 października, gdy ta minęła swoje peryhelium. To moment i miejsce na orbicie, w którym odległość danego obiektu od Słońca jest najmniejsza. Ale jak to się stało, że kometa emitowała taki sygnał? Jak kometa może emitować fale radiowe? Choć brzmi to, jakby była to co najmniej wiadomość od cywilizacji z innej galaktyki, w rzeczywistości to całkowicie naturalne zjawisko fizyczne. Wynika z oddziaływania promieniowania elektromagnetycznego z gazami i pyłami w otoczce komety. Kiedy obiekt wchodzi w okolice Słońca, czyli zbliża się do peryhelium, jego jądro, złożone z lodu, skał i pyłów, zaczyna się nagrzewać. Lód natomiast zaczyna przechodzić ze stanu stałego w gaz. W efekcie wokół jądra tworzy się koma (wyglądająca na niebie jak błękitna otoczka), czyli ogromna chmura gazu i pyłu, w której zaczynają zachodzić złożone reakcje chemiczne. Pod wpływem promieniowania słonecz…

kometa-3i-atlas-018fc3f.jpg
width: 1200
height: 800

Chińska misja Chang’e 6 przywiozła na Ziemię coś dziwnego z niewidocznej strony Księżyca
type: item
date: 2025-11-12T12:59:58.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: chemia
subject: księżyc
subject: meteoryty
description: Próbki księżycowego pyłu pobrane przez chińską misję Chang’e 6 z niewidocznej strony Księżyca pozwalają sięgnąć do najwcześniejszej epoki ewolucji naszego naturalnego satelity. Chińscy badacze odnaleźli w próbce drobinki pochodzące z rodzaju meteorytu zawierającego wodę – tak kruchego, że rzadko przetrwa on podróż przez ziemską atmosferę.
encoded: W czerwcu 2024 roku kapsuła prowadzonej przez Chińską Narodową Agencję Kosmiczną (CNSA) misji księżycowej Chang’e 6 powróciła na Ziemię. Znajdowały się w niej próbki regolitu pobrane z niewidocznej strony Księżyca, a konkretnie z krateru Apollo. Szczegółowe badania zebranego materiału wykazały obecność drobinek pyłu pochodzących z rodzaju meteorytu zawierającego wodę, tak kruchego, że rzadko przetrwa on podróż przez ziemską atmosferę. To pierwsze potwierdzone znalezisko szczątków meteorytu typu Iwuna (Ivuna) – węglowego chondrytu CI – jakie kiedykolwiek odkryto na Księżycu. Odkrycie to pokazuje, że delikatne, bogate w wodę planetoidy mogą pozostawiać mikroskopijne ślady w księżycowym regolicie. Meteoryt sprzed miliardów lat Zespół geochemików pod kierunkiem Jintuana Wanga i Zhiminga Chena z Chińskiej Akademii Nauk przeanalizował ponad pięć tysięcy fragmentów materiału zebranych przez Chang’e 6. Naukowcy szukali śladów po uderzeniach meteorytów. Nie tylko tych stosunkowo młodych, lecz przede wszystkim pochodzących sprzed miliardów lat. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/jutro-po-ciemnej-stronie-ksiezyca-sprobuje-wyladowac-chang-e-6-jesli-sie-uda-przywiezie-2-kg-ksiezycowego-regolitu-b9009e4.jpg" width="1080" height="816" alt="Jutro po ciemnej stronie Księżyca spróbuje wylądować Chang’e 6. Jeśli się uda, przywiezie 2 kg księżycowego regolitu" title="Jutro po ciemnej stronie Księżyca spróbuje wylądować Chang’e 6. Jeśli się uda, przywiezie 2 kg księżycowego regolitu" /> W ten sposób badacze trafili na chondryt CI, należący do najbogatszych w wodę i lotne związki meteorytów, o składzie podobnym do planetoid takich jak Ryugu i Bennu. Chondryty CI są wyjątkowo porowate i bogate w minerały uwodnione. Uznaje się, że woda może stanowić nawet 20% ich masy. Są również miękkie i kruche, a co za tym idzie trudne do odnalezienia, ponieważ zazwyczaj ulegają zniszczeniu przy wejściu w atmosferę i uderzeniu w Ziemię. To sprawia, że ten typ m…

ciemna-strona-ksiezyca-d4de8db.jpg
width: 2024
height: 1350

Twój kod życia mówi więcej niż myślisz – genetyka pomaga zrozumieć historię całej ludzkości
type: item
date: 2025-11-10T07:33:11.000Z
creator: Artur Białek
subject: Nauka
subject: biologia
subject: chemia
subject: dna
subject: genetyka
description: Genetyka to fascynująca nauka, dążąca do odczytania i zrozumienia samej esencji życia. Opiera się na dwóch fundamentalnych filarach – dziedziczności i zmienności. To właśnie te zjawiska napędzają ewolucję i kształtują bogactwo życia na naszej planecie, a fundamentalna wiedza na ich temat pozwala zmieniać oblicze medycyny, rolnictwa, kryminalistyki, a nawet naszego rozumienia odległej przeszłości.
encoded: Spis treści: DNA jak księga życia Historia odkrywania kodu Trzy filary genetyki Zastosowania, które zmieniają świat Nazwa „genetyka” wywodzi się od starogreckiego słowa „genesis”, oznaczającego pochodzenie. Pod tym pojęciem kryje się nauka o dziedziczności i zmienności organizmów. Dziedziczność wyjaśnia, dlaczego potomstwo dziedziczy cechy po swoich rodzicach, jak choćby kolor oczu matki czy wzrost ojca. Z kolei zmienność wyjaśnia, dlaczego każdy osobnik jest unikatowy, a w obrębie gatunku istnieje tak ogromna różnorodność. DNA jak księga życia U fundamentalnych podstaw genetyki leży niezwykła cząsteczka DNA, czyli kwas deoksyrybonukleinowy. To właśnie w niej, w postaci sekwencji chemicznych „liter”, zapisana jest cała informacja genetyczna organizmu. Jednakże, aby w pełni zrozumieć, jak ta informacja jest przechowywana, kopiowana i odczytywana, należy najpierw poznać jej trójwymiarową architekturę. Struktura DNA nie jest bowiem pasywnym „magazynem danych”. To dynamiczna „maszyna”, w której każda cecha konstrukcyjna ma fundamentalne znaczenie dla jej funkcji. Budowa podwójnej helisy Najtrafniejszą i najczęściej stosowaną analogią, opisującą strukturę DNA, jest obraz skręconej drabiny. W tej wizualizacji, dwie długie, wijące się „poręcze” tworzą tzw. szkielet cukrowo-fosforanowy. Z kolei łączącej je szczeble składają się z par zasad azotowych. Podstawową jednostką budulcową DNA jest nukleotyd, składający się z trzech połączonych ze sobą elementów: pięciowęglowego cukru, zwanego deoksyrybozą; reszty kwasu fosforowego, która nadaje cząsteczce DNA jej kwasowy charakter; jednej z czterech zasad azotowych: adeniny (A), guaniny (G), cytozyny (C) lub tyminy (T). Zasady, o których mowa. dzielą się na dwie grupy: puryny (adenina i guanina) i pirymidyny (cytozyna i tymina). Nukleotydy łączą się ze sobą w długie łańcuchy, tworząc nić DNA. Połączenie to następuje poprzez wiązania fosfodiestrowe, w których reszta fosforanowa jednego nukleotydu przyłącza się do cukru następnego, t…

genetyka-e4784a3.jpg
width: 3200
height: 1800

Z czego zbudowany jest kod życia? Tajemnice budowy DNA
type: item
date: 2025-11-09T07:27:51.000Z
creator: Artur Białek
subject: Nauka
subject: biologia
subject: chemia
subject: dna
subject: genetyka
description: Podwójna helisa DNA, przypominająca skręconą drabinę sznurową, stała się uniwersalnym symbolem życia, dziedziczności i samej esencji tego, kim jesteśmy. Ta niezwykła struktura nie jest jedynie przypadkowym kształtem. Stanowi rozwiązania problemów, przed którymi stoi życie: jak przechowywać ogromne ilości informacji, chronić je przed uszkodzeniami i wiernie przekazywać kolejnym pokoleniom. Jak przedstawia się budowa DNA? Poniżej odpowiadamy na to pytanie.
encoded: Spis treści: Dekonstrukcja nukleotydu Tworzenie łańcucha Nie ulega wątpliwości, że kwas deoksyrybonukleinowy to jeden z najgenialniejszych tworów natury. Nie każdy wie, że DNA pojedynczej komórki zawiera około 6 miliardów par zasad, co w przeliczeniu na jednostki cyfrowe przekłada się na około 1,5 gigabajta danych. Organizm dorosłego człowieka składa się z kilkudziesięciu bilionów komórek. Sumując je wszystkie, należy przyjąć, że cząsteczki DNA we wszystkich komórkach organizmu gromadzą ponad 40 zettabajtów danych, czyli wielokrotnie więcej niż wynosi szacunkowa pojemność wszystkich serwerowni Google na świecie. Genetyka odsłoniła przed nami tajemnice DNA już w XX wieku, gdy powstało słynne „Zdjęcie 51”, niepodważalny dowód na jego helikalną strukturę. Dekonstrukcja nukleotydu Żeby zrozumieć, jak zbudowana jest cała struktura DNA, najpierw należy rozłożyć ją na najmniejsze jednostki budulcowe. Tą fundamentalną „cegiełką” jest cząsteczka zwana nukleotydem. Każdy z miliardów tworzących DNA nukleotydów jest precyzyjnie skonstruowany z trzech odrębnych komponentów. Razem wzięte, tworzą jednostkę zdolną zarówno do budowania struktury, jak i do przenoszenia informacji. Trzy filary Centralnym elementem każdego nukleotydu DNA jest pięciowęglowy cukier (pentoza) o nazwie deoksyryboza. To coś w rodzaju szkieletu, do którego przyłączone są pozostałe dwa komponenty. Cząsteczka ta jest blisko spokrewniona z innym cukrem, rybozą, występującą w RNA. Jednak brakuje jej jednej grupy hydroksylowej (-OH) przy drugim atomie węgla w pierścieniu. Ta pozornie niewielka modyfikacja chemiczna znacząco zwiększa stabilność kwasu deoksyrybonukleinowego, czyniąc go idealnym materiałem do długoterminowego przechowywania informacji genetycznej, w przeciwieństwie do bardziej reaktywnego i krótkotrwałego RNA. Do piątego atomu węgla w cząsteczce deoksyrybozy przyłączona jest (wiązaniem estrowym) reszta kwasu fosforowego, zwana grupą fosforanową. Pełni ona rolę kluczowego łącznika – swoistego „zaczep…

dna-cdb6004.jpg
width: 2842
height: 2000

Udało się odnaleźć zalążek Ziemi. Jego analiza wskazuje, że w kosmosie istnieją nieznane typy meteorów
type: item
date: 2025-10-23T11:59:54.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: chemia
subject: geologia
subject: meteory
subject: meteoryty
subject: układ słoneczny
subject: ziemia
description: Ziemia liczy sobie około 4,54 miliarda lat. Jednak zanim uformowała się do obecnej wielkości i kształtu, przez około 100 milionów lat była planetarnym dzieckiem. Naukowcom z Massachusetts Institute of Technology (MIT) udało się odnaleźć ślady tej pierwotnej „proto-Ziemi”, ukryte w najgłębszych i najstarszych warstwach naszej planety.
encoded: Nasza planeta uformowała się z obłoku gazu i pyłu zwanego dyskiem protoplanetarnym, który powstał po zapadnięciu się materii pozostałej po narodzinach Słońca. W analogiczny sposób uformowały się inne planety. Przez pierwsze kilkaset milionów lat Ziemia nie przypominała tego, co znamy dzisiaj. Była raczej półpłynną masą stopionej skały. Nieco jak planeta Mustafar z uniwersum „Gwiezdnych Wojen”. Narodziny planety W swoim okresie protoplanetarnym Ziemia rosła głównie w wyniku bombardowania przez duże obiekty – komety i meteoryty. Pierwotna masa Ziemi zwiększała się, a grawitacja ściągała cięższe pierwiastki, jak żelazo i nikiel, do środka, tworząc jądro. Lżejsze materiały unosiły się na powierzchnię, a wiatr słoneczny i wysoka temperatura eliminowały pozostałe gazy. Dopiero po zakończeniu okresu akrecji, czyli grawitacyjnego zbierania odłamków skalnych ze swojej trajektorii oraz po uformowaniu się jądra, można było nazwać Ziemię planetą. Właśnie temu pierwotnemu okresowi przyjrzała się dr Nicole Nie, geochemiczka z Massachusetts Institute of Technology (MIT). Uczona wraz ze swoją grupą badawczą po raz pierwszy odkryła ślady tej pierwotnej „proto-Ziemi”, ukryte w najgłębszych i najstarszych warstwach naszej planety. Swoje odkrycie przyrównują do odnalezienia w wiadrze piasku pojedynczego ziarenka. – To być może pierwszy bezpośredni dowód na zachowanie materiałów pochodzących z proto-Ziemi. Widzimy fragment bardzo dawnej Ziemi – sprzed kolizji, która uformowała Księżyc. To niezwykłe, bo spodziewaliśmy się, że tak wczesny ślad zostałby dawno zatarty przez miliardy lat ewolucji geologicznej – mówi dr Nicole Nie. Odnalezione ślady mogą dostarczyć informacji o warunkach panujących na Ziemi, gdy była jeszcze młodą planetą. Odkrycie może również pomóc lepiej zrozumieć, w jaki sposób powstają planety podobne do naszej. Kosmiczna katastrofa Dzieciństwo naszej planety trwało – jak na skalę kosmosu – wyjątkowo krótko. Proto-Ziemia utrzymała się przez około 100 milionów lat. Późnie…

proto-ziemia-75e083a.jpg
width: 900
height: 600

Nagroda Nobla 2025: pełna lista laureatów. Kto zwyciężył w poszczególnych kategoriach?
type: item
date: 2025-10-13T09:56:51.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Nauka
subject: chemia
subject: fizyka
subject: literatura
subject: medycyna
subject: nagroda nobla
subject: nagrody
subject: naukowcy
subject: pokój
description: W czyje ręce trafiła Nagroda Nobla 2025? Tradycyjnie na początku października poznajemy nazwiska laureatów w poszczególnych kategoriach. Oto lista zwycięzców.
encoded: W tym artykule: Nagroda Nobla 2025 – przewidywania Nagroda Nobla 2025: medycyna lub fizjologia Nagroda Nobla 2025: fizyka Nagroda Nobla 2025: chemia Literacka Nagroda Nobla 2025 Pokojowa Nagroda Nobla 2025 Nagroda Nobla 2025: ekonomia Polacy z Nagrodą Nobla Nagroda Nobla jest uznawana za najbardziej prestiżowe wyróżnienie w świecie nauki i nie tylko. Zgodnie z testamentem Alfreda Nobla, fundatora nagrody, od 1901 roku wyróżnienie przyznaje się w dziedzinie fizjologii lub medycyny, fizyki, chemii i literatury. Osobnymi kategoriami są Nagroda Pokojowa i Nobel z ekonomii. W czyje ręce trafi Nagroda Nobla 2025? Poniżej prezentujemy przewidywania oraz pełną listę tegorocznych zwycięzców. Nagroda Nobla 2025 – przewidywania Co roku specjaliści próbują przewidzieć, kto dostanie Nobla. Oto tegoroczne typy firmy analitycznej Clarivate, bazujące na liczbie cytowań artykułów naukowych. Medycyna lub fizjologia Andrea Ablasser, Glen N. Barber, Zhijian ‘James’ Chen – za badania nad układem odpornościowym, John E. Dick – za badania nad białaczką, Kenji Kangawa, Masayasu Kojima – za odkrycie greliny. Fizyka Ingrid Daubechies, Stéphane Mallat, Yves Meyer – za prace nad transformacją falkową, David P. DiVincenzo, Daniel Loss – za prace w dziedzinie komputerów kwantowych, Ewine F. van Dishoeck – za prace w dziedzinie astrochemii. Chemia Clifford P. Brangwynne, Anthony A. Hyman, Michael K. Rosen – za prace nad działaniem komórek, Jean-Marie Tarascon – za prace dotyczące przechowywania energii, Tao Zhang – za prace dotyczące katalizy. Ekonomia David Autor, Lawrence F. Katz – za analizy dotyczące nierówności i postępu technologicznego, Marianne Bertrand, Sendhil Mullainathan – za analizy dotyczące wpływu kultury i psychologii na ekonomię pracy, Nicholas Bloom – za analizy dotyczące wpływu niepewności na gospodarkę. Nagroda Nobla 2025: medycyna lub fizjologia Werdykt komitetu ze szwedzkiego Instytutu Karolinska poznaliśmy w poniedziałek, 6 października. Medycznego Nobla w tym roku dostali …

nobel-7673725.jpg
width: 2000
height: 1125

Stworzyli materiały, które mogą zmienić świat. Chemiczny Nobel za klatki na cząsteczki
type: item
date: 2025-10-08T11:28:28.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Nauka
subject: chemia
subject: nagroda nobla
description: Susumu Kitagawa, Richard Robson i Omar M. Yaghi zostali uhonorowani Nagrodą Nobla w dziedzinie chemii w 2025 roku. Dostali ją za opracowanie nowych struktur – tzw. szkieletów metalo-organicznych.
encoded: Laureaci tegorocznego Nobla w dziedzinie chemii to Susumu Kitagawa, Richard Robson i Omar Yaghi. Opracowali oni nowy typ architektury molekularnej. Stworzone przez nich konstrukcje – metaloorganiczne struktury szkieletowe – zawierają duże przestrzenie, w których cząsteczki mogą swobodnie przepływać. Naukowcy wykorzystali je m.in. do pozyskiwania wody z pustynnego powietrza, usuwania zanieczyszczeń z wody, wychwytywania dwutlenku węgla i magazynowania wodoru. Za co przyznano Nagrodę Nobla z chemii? Struktury metaloorganiczne, w skrócie zwane MOF, to złożone materiały chemiczne budową przypominające mikroskopijną gąbkę. Mogą one pochłaniać cząsteczki o ściśle określonych wymiarach. Materiały te łączą dwie pozornie przeciwstawne cechy – porowatość i krystaliczność. W MOF-ach jony metali pełnią funkcję kamieni węgielnych, połączonych długimi cząsteczkami organicznymi. Jony i cząsteczki metali organizują się, tworząc kryształy zawierające duże wnęki. Chemicy mogą je projektować w celu wychwytywania i magazynowania określonych substancji. MOF-y mogą również wywoływać reakcje chemiczne lub przewodzić prąd elektryczny. W 1989 roku Richard Robson stworzył struktury przypominające MOF-y – uporządkowane, przestronne kryształy. Były one jednak niestabilne. Z pomocą przyszli Susumu Kitagawa i Omar Yaghi. W latach 1992–2003 dokonali niezależnie szeregu odkryć, które pozwoliły chemikom projektować i wytwarzać stabilne MOF-y. Od tamtej pory opracowano dziesiątki tysięcy takich chemicznych „klatek”. Prof. Yaghi odkrył np., że można wyprodukować taki MOF, który skutecznie „wysysa” parę wodną z powietrza. Potem wystarczy całość podgrzać, by uzyskać skroploną wodę. Taka technologia zużywa znacznie mniej energii niż stosowane dotychczas systemy skraplania. Uczony założył firmę, by skomercjalizować technologię. – Wychowałem się w Palestynie, gdzie woda była na wagę złota. Moim celem jest powszechne udostępnienie technologii, dzięki której stanie się ona dostępna nawet na terenach od dawn…

nobel-chemia-688eb05.jpg
width: 2025
height: 1350

Na Enceladusie, księżycu Saturna, odnaleziono złożone związki organiczne. Czy cegiełki kosmicznego życia są wszędzie?
type: item
date: 2025-10-01T10:30:04.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: chemia
subject: księżyce
subject: saturn
subject: układ słoneczny
subject: życie
description: Równo 26 lat po dotarciu sondy Cassini-Huygens w okolice Saturna i osiem lat po zakończeniu tej przełomowej misji, dane zebrane przez sondę wciąż zaskakują. Dzisiaj opublikowano informację, z której wynika, że na księżycu Saturna Enceladusie odnaleziono złożone cząstki organiczne. Czy oznacza to, że w oceanach Enceladusa może tlić się życie?
encoded: Spis treści: Gejzery Enceladusa Polowanie na świeży lód Cegiełki życia Lądowanie na Enceladusie Wiele misji kosmicznych ma jeden wspólny cel, którym jest poszukiwanie życia w kosmosie. Lata badań pokazały nam, jak często bazowaliśmy jedynie na naszych wyobrażeniach lub skąpych danych. Było tak na przykład z istnieniem wody w kosmosie. Jeszcze do połowy ubiegłego wieku panowało dość powszechne przekonanie, że woda jest czymś wyjątkowym i można ją znaleźć w naszym układzie planetarnym jedynie na Ziemi. Era sond kosmicznych udowodniła, że wody w kosmosie jest naprawdę dużo. Jest na planetach, księżycach, planetoidach. Jest również, co wykazała sonda Cassini-Huygens w 2005 roku, na księżycu Saturna – Enceladusie. Od tej chwili rozpoczęły się astrobiologiczne debaty dotyczące tego, czy woda ta pozwoliła na utworzenie się złożonych cząsteczek organicznych określanych jako cegiełki życia. Co więcej, część uczonych uważała, że związki te mogą być wystrzeliwane w kosmos przez aktywne gejzery tego księżyca. Pióropusze największych wznoszą się nawet 400 kilometrów od Enceladusa, czyli na wysokość, po jakiej porusza się nad Ziemią Międzynarodowa Stacja Kosmiczna. Gejzery Enceladusa Teraz, dzięki nowej analizie danych zebranych przez misję Cassini wiemy więcej o tym, co znajduje się w pióropuszach gejzerów Enceladusa i na samym księżycu. Dzisiaj na łamach prestiżowego czasopisma „Nature” ukazał się artykuł opisujący kwestię złożonej chemii organicznej na tym odległym księżycu. Jak już wspomnieliśmy, w 2005 roku Cassini po raz pierwszy wykryła dowody na istnienie oceanu ukrytego pod lodową skorupą Enceladusa. Z pęknięć w pobliżu południowego bieguna księżyca wyrzucane są strumienie wody, które unoszą w przestrzeń kosmiczną drobiny lodu. Część z nich opada z powrotem na powierzchnię księżyca, a część jest przyciągana przez grawitację Saturna. Tworzą pierścień wokół Saturna, odpowiadający orbicie Enceladusa. – Cassini przez cały okres przelotów przez pierścień E Saturna rejestrował…

enceladus-0200d4c.jpg
width: 2500
height: 1250

Dziura ozonowa może wywołać katastrofę na globalną skalę. Czy nadal powinniśmy się obawiać?
type: item
date: 2025-09-06T09:28:44.000Z
creator: Artur Białek
subject: Przyroda
subject: chemia
subject: dziura ozonowa
subject: klimat
description: Dziura ozonowa była szeroko nagłaśnianym tematem w latach 90. XX wieku, podobnie jak zagrożenie związane z tym zjawiskiem. Obecnie nikt w zasadzie nie wspomina o spadku stężenia ozonu w stratosferze. Czy to oznacza, że warstwa ozonowa odbudowuje się? Poniżej odpowiadamy na to pytanie.
encoded: Spis treści: Jak powstaje warstwa ozonowa? Ozon zanika? Tak i nie ma w tym nic dziwnego Naukowcy zaczęli bić na alarm Czy dziura ozonowa nadal istnieje? Świat zmagał się i wciąż zmaga z wieloma problemami ekologicznymi. Przez długi czas kluczowym zagrożeniem, nad którym pochylał się cały świat, był zanik warstwy ozonowej. Nic dziwnego. Postępująca degradacja naturalnej tarczy, chroniącej ziemskie organizmy przed promieniowaniem UV, byłaby katastrofą na globalną skalę, mającą dalekosiężne i niszczycielskie skutki dla życia na naszej planecie. Czy nadal powinniśmy się obawiać dziury ozonowej? Jak powstaje warstwa ozonowa? Około 2 miliardy lat temu na Ziemi pojawiły się i zaczęły rozwijać pierwsze organizmy, wykazujące zdolności do fotosyntezy. Atmosfera ziemska zaczęła wówczas zmieniać swój skład. Pojawił się w niej tlen, a wraz z nim – ozon. Ozon to nic innego, jak alotropowa odmiana tlenu, składająca się z trójatomowych cząsteczek. Największe stężenie tego gazu znajduje się na wysokości około 30 km nad Ziemią, czyli w stratosferze. Należy jednak podkreślić, że określenie „największa” wcale nie oznacza, że jest go tam zaskakująco dużo. Warstwa czystego ozonu miałaby grubość zaledwie kilku milimetrów. Niewiele, prawda? Tak, ale to wystarczy, by mogła skutecznie chronić życie na naszej planecie. Gaz ten powstaje w procesie dysocjacji tlenu cząsteczkowego. Promieniowanie ultrafioletowe o wysokiej energii uderza w obecne w stratosferze cząsteczki tlenu atmosferycznego (dwuatomowego). Energia promieniowania UV doprowadza do rozerwania wiązań w cząsteczkach, dzieląc je na wolne atomy tlenu. Te wykazują dużą reaktywność i szybko łączą się z innymi, nierozerwanymi cząsteczkami O2. W wyniku tej reakcji powstaje ozon. Jaką rolę spełnia ozon? Najwcześniejsze formy życie nie bez powodu wykształciły się w oceanie. Gdy w atmosferze nie było jeszcze ozonu, tylko woda zapewniała ochronę przed emitowanym przez Słońce zabójczym promieniowaniem. Dopiero gdy organizmy wodne zaczęły wytw…

dziura-ozonowa-d81df5a.jpg
width: 1000
height: 563

Naukowcy z MIT dowodzą: nie potrzebujemy wody, by istniała chemia organiczna
type: item
date: 2025-08-12T14:19:37.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: chemia
subject: kosmos
description: Naukowcy z MIT odkryli, że życie może istnieć także tam, gdzie brakuje wody. Dzięki obecności tzw. cieczy jonowych skaliste egzoplanety mogą stwarzać warunki sprzyjające chemii organicznej, poszerzając naszą definicję strefy nadającej się do życia.
encoded: Spis treści: Nowa klasa planet, w których życie może istnieć bez wody Czym właściwie są ciecze jonowe? Wenusjański eksperyment, który doprowadził do przełomu Jak ciecze jonowe mogą powstawać naturalnie na planetach skalistych Ciecze jonowe – klucz do życia poza Ziemią? Pojawienie się teleskopów zdolnych do charakteryzowania atmosfer egzoplanet, takich jak Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba czy powstające właśnie europejskie obserwatorium kosmiczne Ariel, pozwala znacznie szerzej spojrzeć na procesy chemiczne związane z powstawaniem życia. Wiele z analizowanych planet uznaje się za niegościnne, ponieważ według powszechnie przyjmowanej definicji, aby mogło zaistnieć życie, niezbędna jest woda w stanie ciekłym. Nowa klasa planet, w których życie może istnieć bez wody – Wiemy już, że chemia organiczna jest powszechna w kosmosie, choć jeszcze niedawno uważano ją za coś absolutnie wyjątkowego i charakterystycznego wyłącznie dla naszej planety. Być może nadszedł czas, aby obalić kolejne przekonanie – że jedynym rozpuszczalnikiem dla chemii organicznej jest woda. Analizy naszej grupy wskazują, że potencjalnych rozpuszczalników może być znacznie więcej – mówi dr Janusz Pętkowski z Wydziału Inżynierii Środowiska Politechniki Wrocławskiej. Dr Pętkowski, wspólnie z m.in. prof. Sarą Seager oraz dr inż. Rachaną Agrawal, jest autorem opublikowanego właśnie na łamach prestiżowego PNAS (Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America)artykułu, w którym badacze proponują nową klasę planet zdolnych do podtrzymywania życia. Wiele obserwowanych planet skalistych uznaje się za niesprzyjające życiu, ponieważ w wyniku utraty atmosfery woda z ich powierzchni wyparowała. Mogła przetrwać jedynie w nielicznych miejscach, zwykle głęboko pod powierzchnią i najczęściej w formie lodu. Jednak zdaniem naukowców z MIT, nawet takie planety mogą podtrzymywać życie dzięki cieczom jonowym – ciekłym solom o bardzo niskiej prężności pary, które mogą utrzymywać się na globach o …

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/08/ArtistsConceptofExoplanetsOrbitingBarnardsStarnoirlab2510a-cb7b50c.jpeg
width: 5760
height: 3600

Fuzja jądrowa źródłem złota? Nowa metoda z USA to naukowa alchemia
type: item
date: 2025-07-29T08:44:02.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: chemia
subject: fizyka
subject: wielki zderzacz hadronów lhc
subject: złoto
description: Firma z Kalifornii opracowała nowatorski sposób syntezy złota za pomocą fuzji jądrowej. Choć brzmi to jak science fiction, projekt ma naukowe podstawy i jeden kluczowy składnik: izotop rtęci.
encoded: Spis treści Złoto w Wielkim Zderzaczu Hadronów Nowe podejście: naukowa alchemia podczas fuzji jądrowej Technologiczne przeszkody do pokonania Amerykański startup Marathon Fusion z Kalifornii twierdzi, że opracował metodę produkcji złota przy użyciu technologii fuzji jądrowej. Pomysł przypomina marzenie dawnych alchemików o przemienianiu pospolitych metali w złoto, ale tym razem opiera się na podstawach naukowych: fizyce jądrowej. Złoto w Wielkim Zderzaczu Hadronów Choć zamiana jednego pierwiastka w drugi jest możliwa, dotąd wykorzystywano do tego kosztowne i mało efektywne metody w akceleratorach cząstek, np. w CERN. Niedawny eksperyment ALICE w CERN udowodnił że możliwa jest synteza złota, ale szacunkowo, w ciągu czterech lat wyprodukowano go zaledwie 29 pikogramów. To niewyobrażalnie mało – przy tej skali produkcja jednej uncji trwałaby wielokrotnie dłużej niż istnieje Wszechświat. Nowe podejście: naukowa alchemia podczas fuzji jądrowej Marathon Fusion proponuje inne, nowatorskie podejście: wykorzystanie neutronów generowanych w reaktorze fuzyjnym do przekształcenia izotopu rtęci-198 w rtęć-197. Taka rtęć następnie spontanicznie rozpada się do stabilnego izotopu złota – to złoto-197. Kluczowe jest zastosowanie neutronów o wysokiej energii (powyżej 6 MeV), które mogą wywołać taką reakcję. Do uzyskania strumienia takich neutronów firma zamierza wykorzystać standardowe paliwo dla fuzji: deuter i tryt, czyli izotopy wodoru. Startup szacuje, że reaktor fuzyjny o mocy 1 GW mógłby w ciągu roku wytworzyć kilka ton złota. Do opracowania tych prognoz firma używa „cyfrowego bliźniaka” takiego reaktora, czyli komputerowego modelu. Problem w tym, że póki co żaden komercyjny reaktor fuzyjny jeszcze nie istnieje, więc symulacje te są na razie niemożliwe do zweryfikowania. Technologiczne przeszkody do pokonania Jak na razie nie skonstruowano żadnego reaktora zdolnego do stabilnego podtrzymania reakcji fuzji jądrowej. Na drodze do realizacji tej technologii stoi wiele przeszkód. T…

AdobeStock84503439-5a18882.jpeg
width: 5616
height: 3744

Naukowcom udało się uzyskać wodę i tlen z księżycowego regolitu. Użyli tylko światła słonecznego
type: item
date: 2025-07-18T11:30:57.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: chemia
subject: księżyc
subject: loty w kosmos
subject: tlen
subject: woda
description: Zespół naukowców z Chin odkrył metodę pozwalającą wydobyć z księżycowych skał i pyłu niezbędną do życia wodę oraz tlen. W dodatku pokazali, jak dokonać tego w tylko jednym kroku. Czy ta sama metoda zadziała poza laboratorium oraz czy będzie opłacalna dla przyszłych lunonautów?
encoded: Spis treści: 23 tys. dolarów za litr wody Jak zrobić księżycowy metan? Próbki księżycowe pobrane przez Chang’e 5 Możliwość szybkiego i taniego pozyskiwania wody oraz tlenu jest jedną z głównych zagwozdek programu Artemis. Ze względu na odległość od Ziemi oraz koszty wynoszenia ładunków, baza księżycowa musi być możliwie niezależna od dostaw z naszej planety. A najbardziej kluczowe są tlen oraz woda. Właśnie dlatego odkrycie chińskich badaczy może być absolutnie przełomowe dla obecności człowieka na Księżycu. 23 tys. dolarów za litr wody – Największym zaskoczeniem dla nas był namacalny sukces tego zintegrowanego podejścia. Jednoetapowa integracja ekstrakcji wody księżycowej i fototermicznej katalizy dwutlenku węgla może zwiększyć efektywność wykorzystania energii oraz zmniejszyć koszty i złożoność rozwoju infrastruktury – napisał w oświadczeniu członek zespołu Lu Wang, chemik z Chińskiego Uniwersytetu w Hongkongu. Analizy wykazały, że transport jednego litra wody z Ziemi na Księżyc kosztowałby około 23 tys. dolarów, a każdy lunonauta potrzebowałby dziennie przynajmniej 4 litrów wody. Na całe szczęście zarówno badania prowadzone na powierzchni Księżyca, jak i te z orbity wykazały, że na Księżycu jest dużo wody, chociaż nie jest to od razu widoczne. Woda, która trafiła na Księżyc w wyniku uderzeń komet, planetoid i mikrometeorytów, a nawet wiatru słonecznego, kryje się w stale zacienionych kraterach na biegunach księżycowych, uwięziona w minerałach takich jak ilmenit. Samo wydobycie wody pitnej jest stosunkowo łatwe i istnieje wiele technologii opisujących, jak można to zrobić. Jedną z opisywanych wcześniej metod jest również ogrzewanie księżycowego regolitu poprzez skupienie na nim promieni słonecznych. Jednak chiński zespół był w stanie pójść o krok dalej. Jak zrobić księżycowy metan? – Chińska metoda zakłada wykorzystanie gleby księżycowej jako katalizatora do rozkładu cząsteczek dwutlenku węgla i połączenia ich z wydobywaną wodą w celu wytworzenia metanu – powiedzi…

tlen-woda-ksiezyc-f2067b9.jpg
width: 1000
height: 563

Sekret Egipcjan odtworzony 5 tysięcy lat później. Ma zastosowanie w kryminologii
type: item
date: 2025-06-07T10:16:46.000Z
creator: Mateusz Łysiak
subject: Historia
subject: barwnik
subject: chemia
subject: odkrycia archeologiczne
subject: starożytność
subject: starożytny egipt
description: Egipski błękit lśnił na ścianach świątyń, sarkofagach i rzeźbach faraonów. To nie był zwykły barwnik, to pierwszy znany człowiekowi syntetyczny pigment. Tysiące lat później naukowcy odtworzyli aż dwanaście jego wersji.
encoded: Spis treści: Jaki był egipski błękit? Odtworzono kolor nieba Nilu Dwanaście odcieni starożytnego nieba Dla starożytnych Egipcjan błękit miał ogromne znaczenie. Symbolizował niebo, wodę Nilu, życie i boskość. Niedziwne więc, że wykorzystywano go m.in. do zdobienia świątyń. Egipcjanie mogli korzystać z rzadkich minerałów, takich jak lapis lazuli, ale stworzyli własny pigment. Udało im się to już 5 tysięcy lat temu, w czasach IV dynastii. Jaki był egipski błękit? W zależności od warunków wytwarzania kolor przyjmował różne odcienie. W podstawowej formie powstawał z mieszaniny wapnia, miedzi i krzemu, wypalanych w bardzo wysokiej temperaturze. W kolejnych wiekach dodatkowe składniki i detale produkcji zaginęły. Do czasów renesansu wiedza o wytwarzaniu egipskiego błękitu przepadła niemal całkowicie. Barwnik ten, oprócz zalet estetycznych i symboliki, miał też pewne unikatowe cechy. Emitował światło w zakresie bliskiej podczerwieni. Taki pigment mógłby więc być wykorzystywany m.in. w nowoczesnych technologiach przeciwdziałających fałszerstwom lub w analizie odcisków palców. Te właściwości doceniają również archeolodzy i konserwatorzy dzieł sztuki. Pigment może bowiem posłużyć do odnowienia zabytków z niespotykaną wcześniej wiernością. Odtworzono kolor nieba Nilu Naukowcy z Uniwersytetu Stanowego Waszyngtonu (WSU), we współpracy z Instytutem Konserwacji Smithsonian i Muzeum Historii Naturalnej Carnegie, postanowili spróbować przywrócić egipski błękit. Najpierw badacze zostali poproszeni o przygotowanie pigmentów na muzealną wystawę. – To miała być zabawa, ale temat wzbudził ogromne zainteresowanie. Zaczęliśmy badać wszystko bardzo dokładnie – mówi John McCloy, inżynier materiałowy i główny autor badania opublikowanego na łamach czasopisma „npj Heritage Science”. Zespół skonsultował się z mineralogiem i egiptologiem, a następnie przygotował zestawy składników przypominające te, które mogli znać starożytni Egipcjanie. Użyli m.in. wapnia, miedzi, dwutlenku krzemu i węglanu sod…

Sekret-Egipcjan-odtworzony-5-tysiecy-lat-pozniej-aaed60b.jpg
width: 10446
height: 4786

Nie z tego świata. Gdzie szukać organizmów pozaziemskich?
type: item
date: 2025-05-24T10:58:43.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Kosmos
subject: Nauka
subject: chemia
subject: mikroby
subject: układ słoneczny
subject: życie
description: Jeżeli naukowcy mają rację, kosmos wokół nas tętni życiem. Już nie tylko Mars, ale również Wenus, Enceladus czy Ceres powinny znaleźć się na liście do sprawdzenia.
encoded: Spis treści: Wenus – mikroby w chmurach? Ceres – świat lodowych wulkanów Enceladus – księżyc z pióropuszami Największa z tajemnic, która czeka na wyjaśnienie Miałem na tym punkcie obsesję przez wiele lat – mówi Chris McKay, planetolog z NASA. – Szukanie życia na Marsie całkowicie mnie uwiodło, poświęciłem mu większość kariery zawodowej. Czas jednak porzucić tę pierwszą miłość. Dlaczego? Zakurzony, jałowy, pełen monotonnych krajobrazów glob – obiekt adoracji McKaya – ciągle nie spełnia pokładanych w nim nadziei. Na Czerwoną Planetę poleciał już Perseverance. To łazik zaprojektowany i wyposażony specjalnie pod kątem poszukiwania śladów biologicznych pozostałych po potencjalnych marsjańskich mikroorganizmach. Czy jednak zostaną znalezione? Naukowcy coraz mniej mają ochotę gdybać na ten temat. Natomiast coraz częściej dochodzą do wniosku, że życia w Układzie Słonecznym należy szukać również gdzie indziej. W miejscach, w porównaniu z którymi Mars wydaje się tętniącą życiem amazońską puszczą. Wenus – mikroby w chmurach? Ciśnienie 90 razy większe niż na Ziemi, temperatura przekraczająca 450 st. C. To warunki zabójcze nie tylko ziemskich mikroorganizmów, ale również najbardziej wytrzymałych urządzeń badawczych. Najmocniejsze z nich – sonda Wenera 13 wysłana w 1982 r. przez radzieckich naukowców – działało na Wenus przez 127 minut. Dłużej na powierzchni najbliższego nam globu nie przetrwała dotychczas żadna ziemska maszyna. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/w-atmosferze-wenus-jest-tlen-czy-to-oznacza-ze-moze-tam-byc-rowniez-zycie-ryc-shutterstock-f231797.jpg" width="938" height="391" alt="W atmosferze Wenus jest tlen. Czy to oznacza, że może tam być również życie? (Ryc. Shutterstock)" title="W atmosferze Wenus jest tlen. Czy to oznacza, że może tam być również życie? (Ryc. Shutterstock)" /> Nic dziwnego, że o życiu na Wenus nie może być mowy. Ale nad Wenus – już tak. Na pozór wydaje się to niemożliwe. Atmosfera tej planety mogłaby …

zycie-w-kosmosie-768275a.jpg
width: 1000
height: 562

Na ten widok czekają wszyscy wierni. Jak powstaje biały dym nad Watykanem?
type: item
date: 2025-04-22T09:22:11.000Z
creator: Filip Nowek
subject: Historia
subject: Nauka
subject: chemia
subject: Edukacja
subject: kaplica sykstyńska
subject: konklawe
subject: kościół katolicki
subject: nauka
subject: papież
subject: watykan
description: Każdy wie, co oznacza biały dym nad Watykanem. Ale mało kto zastanawia się, co tak naprawdę unosi się z komina Kaplicy Sykstyńskiej w momencie wyboru następcy św. Piotra. National Geographic Magazine zapytał o to eksperta w dziedzinie chemii pirotechnicznej, Chrisa Mocellę.
encoded: W tym artykule: Jak i z czego powstaje biały dym po konklawe? Trwa okres sede vacante. Co to właściwie oznacza? Papież Franciszek zmarł w poniedziałek nad ranem, w wieku 88 lat. Wiadomość o jego odejściu poruszyła miliony wiernych na całym świecie. Choć Watykan pogrążony jest w żałobie, już teraz rozpoczynają się przygotowania do kolejnego, niezwykle ważnego momentu w historii Kościoła, czyli konklawe. To właśnie wtedy oczy całego świata znów zwrócą się ku Kaplicy Sykstyńskiej, gdzie biały dym obwieści wybór nowego następcy św. Piotra. Jak i z czego powstaje biały dym po konklawe? Biały dym unoszący się z komina Kaplicy Sykstyńskiej to najbardziej rozpoznawalny znak wyboru nowego papieża. Ale co sprawia, że ten historyczny moment ma właśnie taką oprawę? Amerykańska redakcja National Geographic Magazine zapytała o to autora książki „Chemia pirotechniki”, Chrisa Mocelli. Niektórzy mogą być zaskoczeni Katia Andreasi, National Geographic Magazine: Jak można kontrolować kolor dymu? Czy one wszystkie nie powinny być po prostu szare? Chris Mocella: Istnieją dwa sposoby na wytworzenie dymu: spalanie, które produkuje dym, gdy płonący obiekt częściowo strawi ogień, i parowanie, podczas którego twarde materiały w wyniku działania wysokich temperatur najpierw topią się w ciecz, a potem zamieniają się w gaz. Podczas gdy w procesie spalania płonący materiał oprócz dymu, produkuje także sadze i popiół (które przybierają ciemną barwę), tak przy parowaniu spalany przedmiot, nie płonie jako obiekt w stałym stanie skupienia, lecz zmienia się w substancję płynną, a dopiero ta ulatnia się w pełni, tworząc mglisty dym. Co może zostać wykorzystane do przygotowania białego dymu? Istnieją pewne produkty reakcji spalania, które mogą przybrać białą lub jasnoszarą barwę, zwłaszcza niektóre związki cynku i fosfor, które przy udziale temperatury reagują z wodą, dając w efekcie gęsty, biały dym. Zaawansowana wiedza chemiczna nie jest do tego potrzebna. A z jakiej metody mogą korzystać w Watykanie…

Bialy-dym-nad-Watykanem-2-a798fb6.png
width: 900
height: 600

Czy właśnie znaleźliśmy życie na odległej egzoplanecie? Badania astronomów z Cambridge budzą kontrowersje
type: item
date: 2025-04-18T12:20:49.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: chemia
subject: egzoplanety
subject: życie
description: Opublikowane w czwartek 17 kwietnia analizy danych z Kosmicznego Teleskopu Jamesa Webba mówią o biosygnaturach odnalezionych w atmosferze planety znanej jako K2-18 b. Jednak to śmiałe twierdzenie o odnalezieniu śladów życia na odległej o 124 lata świetlne planecie wywołało falę sceptycyzmu.
encoded: Spis treści: Badania egzoplanet Odkrycie budzi wątpliwości Egzotyczne wodne światy Życie we Wszechświecie Korzystając z Kosmicznego Teleskopu Jamesa Webba (JWST), zespół astronomów z Uniwersytetu Cambridge wykrył obecność siarczku dimetylu (DMS) i potencjalnie dwusiarczku dimetylu (DMDS) w atmosferze planety K2-18b. DMS to związek o ostrym zapachu, który może być wytwarzany przez bakterie. Naukowcy wykryli tę cząsteczkę, analizując światło gwiazd przefiltrowane przez atmosferę planety. Różne związki chemiczne pozostawiają odpowiednie ślady w widmie światła. Na Ziemi DMS i DMDS są wytwarzane wyłącznie przez mikroorganizmy, zazwyczaj fitoplankton morski. Tym samym przez media przetoczyła się fala ekscytacji. W końcu możemy powiedzieć, że odnaleźliśmy pozaziemskie życie. Ale czy na pewno? Te bez wątpienia obiecujące badania wywołały szeroką dyskusję w naukowym świecie. Podobnie, jak miało to miejsce w przypadku detekcji fosfiny w atmosferze Wenus. Badania egzoplanet Badanie zespołu naukowców z Cambridge szczegółowo opisujące wyniki zostało opublikowane w czasopiśmie „The Astrophysical Journal Letters”. – Znajdująca się 124 lata świetlne od Ziemi egzoplaneta K2-18b, może być tzw. światem hyceańskim. Czyli potencjalnie nadającą się do zamieszkania planetą w całości pokrytą ciekłą wodą oraz z atmosferą bogatą w wodór – powiedział główny autor badania Nikku Madhusudhan, profesor astrofizyki i nauk egzoplanetarnych w Instytucie Astronomii Uniwersytetu Cambridge. Odkrycie obecność DMS i DMDS w atmosferze planety K2-18b opierają się na wcześniejszych badaniach przeprowadzonych przez tę samą grupę astronomów. Wówczas za pomocą instrumentów Near-Infrared Imager and Slitless Spectrograph i Near-Infrared Spectrograph JWST badacze wykryli dwutlenek węgla i metan w atmosferze K2-18b. Nowa detekcja została dokonana za pomocą instrument badającego wybrane cele w średniej podczerwieni. – Traktujemy to odkrycie jako niezależną linię dowodową. Wykorzystaliśmy inny instrument niż przy wc…

egzoplaneta-zycie-601a60b.jpg
width: 767
height: 447

Polscy naukowcy opracowali innowacyjną metodę odzysku metali ziem rzadkich – z baterii „paluszków”
type: item
date: 2025-04-11T12:38:16.000Z
subject: Technologia
subject: chemia
subject: elektronika
subject: elektrośmieci
subject: metal
subject: przemysł
description: Nowa technologia opracowana na Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie pozwala odzyskiwać pierwiastki ziem rzadkich z popularnych elektro-śmieci. Metoda budzi ogromne nadzieje – ma być tania i ekologiczna.
encoded: Spis treści: Tania i ekologiczna technologia odzysku metali ziem rzadkich? Dlaczego metale ziem rzadkich są tak ważne? Europa w pułapce surowców krytycznych Szansa inwestycyjna: rafineria w Puławach Recykling REE: polska odpowiedź na globalny kryzys surowcowy Zespół pod kierownictwem prof. Doroty Kołodyńskiej z Katedry Chemii Nieorganicznej UMCS opracował przełomową metodę odzyskiwania metali ziem rzadkich z niklowo-wodorkowych baterii (NiMH), powszechnie znanych jako paluszki (R3/AAA i R6/AA). Zużyte baterie, uznawane za elektrośmieci, kryją w sobie tzw. czarną masę. To osad bogaty w wartościowe pierwiastki, które są podstawą nowoczesnego przemysłu: od elektroniki, przez energetykę odnawialną, aż po zbrojenia. Wśród odzyskiwanych metali znajdują się m.in. lantan, cer, neodym, nikiel, kobalt i cynk. To elementy niezbędne do produkcji magnesów trwałych, akumulatorów, silników elektrycznych i turbin wiatrowych. Technologia opracowana przez UMCS bazuje na bezpiecznych, biodegradowalnych czynnikach ekstrakcyjnych, co wyróżnia ją na tle standardowych metod opartych na toksycznych kwasach i rozpuszczalnikach organicznych. Tania i ekologiczna technologia odzysku metali ziem rzadkich? W tradycyjnych procesach ekstrakcji metali ziem rzadkich stosuje się silnie żrące kwasy – siarkowy, azotowy i chlorowodorowy. Choć są skuteczne, sprawiają też, że niebezpieczne odpady są trudne do utylizacji. Zespół prof. Kołodyńskiej wykorzystał natomiast kwas iminodibursztynowy (IDHA) – łagodny związek biodegradowalny, znany m.in. z zastosowań w rolnictwie i medycynie. „Na podstawie wieloletnich badań doszliśmy do wniosku, że IDHA jest efektywnym i ekonomicznym czynnikiem umożliwiającym selektywny odzysk lantanowców oraz innych metali. To istotna zmiana w kierunku zrównoważonego przetwarzania surowców wtórnych” – wyjaśnia prof. Kołodyńska. Ekstrakcja to jedno, ale równie ważne jest rozdzielenie poszczególnych metali. Do tego celu naukowcy z UMCS wykorzystują sorbenty – materiały porowate, kt…

rercykling-baterii-b239c28.jpg
width: 1000
height: 667

Mgła z mikrobłyskawicami źródłem życia na Ziemi? Nowa rewolucyjna teoria
type: item
date: 2025-03-17T12:00:31.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Nauka
subject: chemia
subject: elektryczność
subject: odkrycia
subject: piorun
subject: ziemia
subject: życie
description: „To nowy sposób myślenia o tym, jak uformowały się podstawowe cegiełki życia” – stwierdził Richard Zare z Uniwersytetu Stanforda. Naukowiec odkrył, że do powstania życia na Ziemi niekoniecznie przyczyniły się pioruny i błyskawice, jak dotychczas sądzono. Wystarczyła wodna mgiełka, np. z wodospadów.
encoded: W tym artykule: Na czym polegał eksperyment Millera-Ureya Elektryczność tak, pioruny nie Jak powstało życie: nowe wyjaśnienie Życie wzięło się z wodospadów? Miliardy lat temu na Ziemi obecne już były wszystkie składniki niezbędne do powstania żywych organizmów. Węgiel wchodził w skład cząsteczek metanu, azot – amoniaku, na planecie znajdowała się również woda. Brakowało tylko najważniejszego elementu: cząsteczek organicznych, w których węgiel łączyłby się z azotem. To właśnie z nich składa się życie. Cząsteczki zawierające węgiel i azot są niezbędne do powstania białek, enzymów, DNA i RNA. Najważniejsze pytanie dotyczące początków życia brzmi zatem: w jaki sposób na bardzo młodej Ziemi cząsteczki zawierające węgiel (jak metan) zaczęły łączyć się z cząsteczkami zawierającymi azot (jak amoniak)? Na czym polegał eksperyment Millera-Ureya W 1952 roku Stanley Miller, chemik i biolog, przeprowadził jeden z najsłynniejszych eksperymentów w historii nauki. Polegał on na otworzenia w laboratorium warunków, jakie panowały w atmosferze bardzo młodej Ziemi. Miller, pod kierunkiem noblisty Harolda Ureya, przygotował mieszaninę metanu, amoniaku, wodoru i wody. Kiedy przepuścił przez nią prąd elektryczny, w wyniku reakcji chemicznych powstały aminokwasy. Aminokwasy budują białka i zawierają wiązania węglowo-azotowe. Doświadczenie wykazało, że kluczowym czynnikiem, jakie doprowadził do uformowania się „cegiełek życia”, była elektryczność. Dawno temu miały zapewnić ją pioruny. Test Millera-Ureya (powtórzony z sukcesem w 2007 roku) wsparł hipotezę, że to właśnie wyładowania elektryczne w pierwotnej atmosferze planety doprowadziły do reakcji chemicznych, dzięki którym powstały pierwsze związki organiczne. Elektryczność tak, pioruny nie Teoria ta miała jednak pewną wadę. Otóż do uformowania się aminokwasów na masową skalę potrzeba byłoby bardzo wielu piorunów. Zdaniem niektórych, gdyby tylko one „dostarczały” wyładowań elektrycznych niezbędnych do zajścia reakcji chemicznych, zjawisk t…

shutterstock2033437064-60491ac.jpg
width: 1000
height: 667

Niedługo startuje pierwsza prywatna misja na Wenus. Ale stojący za nią naukowcy już projektują kolejną
type: item
date: 2025-03-06T10:41:22.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: chemia
subject: układ słoneczny
subject: wenus
subject: życie
description: Prace nad misją wenusjańską The Morning Star są już na finiszu. W połowie przyszłego roku powinniśmy być świadkami startu pierwszej prywatnej misji planetarnej, która – miejmy nadzieję – przyniesie nam ważne informacje na temat atmosfery Wenus i możliwości istnienia tam życia. Ale naukowcy pracują już nad koncepcją kolejnej misji, która miałaby dostarczyć na Ziemię kropelki wenusjańskich chmur.
encoded: Spis treści: Na Wenus z Rocket Lab Balon w chmurach z kwasu siarkowego Jak sprowadzić próbki z Wenus na Ziemię? Odkąd 14 września 2020 roku naukowcy ogłosili wykrycie fosfiny w chmurach Wenus, zainteresowanie naszą sąsiednią planetą nie słabnie. Artykuł o detekcji fosfiny opublikowano w „Nature Astronomy”, a główną autorką badania była profesor Jane Greaves. Obok niej – dr Janusz Pętkowski, chemik i astrobiolog, którego wraz z resztą zespołu z Massachusetts Institute of Technology (MIT) profesor Greaves zaprosiła do współpracy nad jej odkryciem. Wzbudziło ono ogromne zainteresowanie, ponieważ fosfina może być potencjalnym biomarkerem – śladem istnienia życia. Jednak wyniki grupy są negowane przez część naukowców. Najlepszą metodą na znalezienie odpowiedzi, czy coś żywego na Wenus generuje fosfinę, jest wysłanie tam misji. Na Wenus z Rocket Lab Aby wysłać sondę na Wenus, badacze z MIT połączyli siły z nowozelandzką firmą kosmiczną Rocket Lab. Wspólnie pracują nad pierwszą w historii prywatnie finansowaną planetarną misją astrobiologiczną. Sonda ma wystartować w połowie 2026 roku na pokładzie należącej do Rocket Lab rakiety Neutron. Ważący około 20 kg próbnik zostanie wyposażony w zaawansowane instrumenty, w tym nefelometr autofluorescencyjny, który scharakteryzuje kropelki chmur Wenus i poszuka śladów chemii organicznej. Sonda przeprowadzi szczegółowe badania in situ, dostarczając kluczowych informacji na temat składu atmosfery planety. – Misja ma na celu charakteryzację kropelek chmur Wenus i poszukiwanie chemii organicznej. Opiera się na małej, niedrogiej sondzie zaprojektowanej do pomiaru fluorescencji kropelek chmur w celu zbadania obecności cząsteczek organicznych w chmurach. Obecnie zakończyliśmy budowę nefelometru autofluorescencyjnego i przeprowadziliśmy pierwsze testy integracyjne sondy, która zostanie zrzucona w atmosferę Wenus. Wszystko idzie naprzód – komentuje dr Janusz Pętkowski, wiceszef naukowy (deputy PI) inicjatywy MIT-Morning Star Missions to Venus…

prywatna-misja-na-wenus-1dba86c.jpg
width: 1200
height: 750

Na planetoidzie Bennu znaleziono wszystkie pięć cegiełek, z jakich zbudowane są DNA i RNA
type: item
date: 2025-01-29T16:00:06.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Kosmos
subject: chemia
subject: dna
subject: kosmos
subject: planetoidy
subject: układ słoneczny
description: Dwie opublikowane dzisiaj prace naukowe przynoszą zaskakujące informacje o planetoidzie Bennu. W próbkach, które udało się z niej pozyskać, znaleziono wszystkie pięć zasad azotowych, z jakich składają się RNA i DNA. Co więcej, wykryto w nich też związki chemiczne, jakich nigdy nie znaleziono w żadnym z meteorytów.
encoded: Spis treści: Pięć zasad azotowych na planetoidzie Kosmiczna solanka, w której powstaje wiele minerałów Złożone związki organiczne? Niekoniecznie Sonda OSIRIS-REx dotarła do planetoidy Bennu w 2020 roku. Zebrała z niej próbki, które 24 września 2023 roku dostarczyła na Ziemię. Była to pierwsza amerykańska misja kosmiczna, która przywiozła materiał z powierzchni planetoidy. Otwarcie pojemnika z próbkami sprawiło nieco kłopotów. Kiedy już znaleziono sposób, by dostać się do środka, okazało się, że na odległej o 65 milionów kilometrów Bennu udało się zebrać aż 120 gramów skalnych okruchów. Niewielkie ich fragmenty są udostępniane naukowcom na całym świecie do analizy. W zeszłym roku przeprowadzono i opublikowano wyniki pierwszych wstępnych badań. Ustalono wtedy, że próbki zawierają duże ilości wody uwięzionej w minerałach takich jak gliny. Są także bogate w węgiel, azot, siarkę i fosfor. To skłoniło badacze do postawienia hipotezy, że planetoida Bennu była kiedyś częścią nieznanego wodnego świata. Teraz pojawiły się kolejne dowody wspierające tę teorię. A także wskazujące, że w kosmosie może istnieć wiele miejsc, w których są warunki do powstawania związków chemicznych takich, jakie znamy z Ziemi. Oraz że to planetoidy mogły dostarczyć je na Ziemię wraz z wodą. Pięć zasad azotowych na planetoidzie Pierwsza praca naukowa została opublikowana w czasopiśmie „Nature Communications”. Przygotował ją międzynarodowy zespół kierowany przez dr. Daniela Glavina i dr. Jasona Dworkina z NASA Goddard Space Flight Center. Naukowcy odkryli w próbkach m.in. amoniak i organiczną materię bogatą w azot. 17,75 mg materiału trafiło na Uniwersytet Kiusiu i zostało przebadane zaawansowaną techniką analityczną, jaką jest spektrometria mas wysokiej rozdzielczości. To badanie przyniosło zaskakujące rezultaty. W próbce naukowcy wykryli wszystkie pięć zasad azotowych – adeninę, guaninę, cytozynę, tyminę i uracyl. A także związki organiczne: ksantynę, hipoksantynę i kwas nikotynowy (czyli witaminę B…

Bennuprobki-b7fd98b.jpg
width: 1200
height: 630

Najstarsza zatruta strzała w historii ma 7000 lat. Znaleziono ją w jaskini w RPA
type: item
date: 2025-01-28T09:22:27.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: broń
subject: chemia
subject: odkrycia archeologiczne
description: W jaskini w Parku Narodowym Krugera w północno-wschodniej części Republiki Południowej Afryki archeolodzy odnaleźli strzałę sprzed 7000 lat. Badanie wykazało, że została zatruta substancją, która miała w szybki sposób uśmiercać trafioną zwierzynę.
encoded: Spis treści: Mieszanka trujących substancji w grocie strzały sprzed 7000 lat Kiedy ludzie zaczęli zatruwać broń? Najstarszy przepis na truciznę myśliwską w historii Zespół naukowców z Uniwersytetu w Johannesburgu przeprowadził nowe badania i analizy kości zwierząt, które zostały odnalezione podczas wykopalisk archeologicznych prawie czterdzieści lat temu. W jednej z kości, która została przerobiona na kołczan, znajdowały się trzy groty strzał. Badacze przeprowadzili szczegółowe badanie mające na celu określenie składu chemicznego kości w poszukiwaniu potencjalnych anomalii. Okazało się, że kość udowa antylopy zawierała ślady co najmniej dwóch toksycznych substancji pochodzenia roślinnego. Mieszanka trujących substancji w grocie strzały sprzed 7000 lat To m.in. digitoksyna i strofantydyna. Należą one do glikozydów nasercowych. To związki, które występują w kilku roślinach, m.in. w naparstnicy purpurowej i wełnistej, konwalii majowej i strofancie wdzięcznym. Z jednej strony te glikozydy mają zdolność poprawy wydolności pracy serca. Jednak w przypadku podania dużej dawki mogą zakłócać pracę tego narządu. – Obecność tych związków sugeruje, że ówcześni ludzie żyjący w tej części Afryki byli biegli w mieszaniu różnych toksyn roślinnych w celu tworzenia skutecznych trucizn myśliwskich – twierdzi Justin Bradfield, paleobiolog i główny autor badania, które zostało opublikowane na łamach czasopisma naukowego „iScience”. Kiedy ludzie zaczęli zatruwać broń? Naukowcy podejrzewają, że ludzie zaczęli dodawać środki trujące do broni myśliwskiej ok. 70 a 60 tys. lat temu, równocześnie z wynalezieniem broni miotającej w Afryce. Potrzeba dodawania trucizny wynikała z prostego faktu. Prymitywne strzały czy inne pociski były zbyt słabe, aby wyrządzić wystarczające obrażenia lub zabić większą zwierzynę. – Dowody na obecność trucizny w tym okresie są jednak w najlepszym razie niepewne. Najwcześniejszy dowód na obecność trucizny pochodzi z drewnianego narzędzia, które odkryto w jednej z ja…

zatruta-strzala-1478de7.jpg
width: 926
height: 501